ROZHODNUTÍ KOMISE (EU) 2015/454
ze dne 9. července 2014
o státní podpoře SA.34823 (2012/C), SA.36004 (2013/NN), SA.37965 (2013/N), SA.37966 (2013/N), SA.37967 (2013/N), kterou poskytlo Řecko skupině Alpha Bank v souvislosti s:
-
rekapitalizací a restrukturalizací banky Alpha Bank S.A.;
-
řešením problémů banky Cooperative Bank of Western Macedonia prostřednictvím převodu na banku Alpha Bank S.A.;
-
řešením problémů banky Cooperative Bank of Evia prostřednictvím převodu na banku Alpha Bank S.A.;
-
řešením problémů banky Cooperative Bank of Dodecanese prostřednictvím převodu na banku Alpha Bank S.A.
(oznámeno pod číslem C(2014) 4662)
(Pouze anglické znění je závazné)
(Text s významem pro EHP)
EVROPSKÁ KOMISE,
s ohledem na Smlouvu o fungování Evropské unie, a zejména na čl. 108 odst. 2 první pododstavec této smlouvy,
s ohledem na Dohodu o Evropském hospodářském prostoru, a zejména na čl. 62 odst. 1 písm. a) této dohody,
poté, co vyzvala členské státy a ostatní zúčastněné strany k podání připomínek v souladu s výše uvedenými ustanoveními,
vzhledem k těmto důvodům:
1. POSTUP
1.1. POSTUP TÝKAJÍCÍ SE BANKY ALPHA BANK
(1)
Rozhodnutím ze dne 19. listopadu 2008 schválila Komise režim s názvem „Opatření podpory pro úvěrové instituce v Řecku“ (Support Measures for the Credit Institutions in Greece) (dále jen „režim podpory řeckých bank“), který měl zajistit stabilitu řeckého finančního systému. Režim podpory řeckých bank umožňuje poskytování podpory v rámci tří opatření, která jsou jeho součástí, a to rekapitalizačního opatření, opatření týkajícího se záruk a opatření týkajícího se půjček státních dluhopisů (1). V květnu 2009 rekapitalizovalo Řecko v rámci rekapitalizačního opatření skupinu Alpha Bank (dále jen „banka“ nebo „banka Alpha“).
(2)
Ve 14. bodě odůvodnění rozhodnutí ze dne 19. listopadu 2008 se uvádělo, že pokud jde o příjemce rekapitalizačního opatření, Komisi bude předložen plán restrukturalizace.
(3)
Řecké orgány předložily Komisi plán restrukturalizace banky Alpha dne 2. srpna 2010. Komise tento plán a jeho následné aktualizace a rovněž doplňkové informace poskytnuté řeckými orgány zaevidovala jako věc SA.30342 (PN 26/2010) a poté věc SA.32787 (2011/PN).
(4)
V rámci režimu podpory řeckých bank využívala banka opakovaně státní záruky za dluhové nástroje a půjčky státních dluhopisů (2). Banka měla prospěch rovněž z nouzové pomoci v oblasti likvidity se státní zárukou.
(5)
Dne 20. dubna 2012 poskytl Řecký fond finanční stability (dále jen „HFSF“) bance písemný závazek, že se bude podílet na plánovaném navýšení jejího základního kapitálu. Dne 28. května 2012 provedl fond HFSF ve prospěch banky překlenovací rekapitalizaci ve výši 1 900 milionů EUR (dále jen „první překlenovací rekapitalizace“).
(6)
V květnu 2012 řecké orgány Komisi oznámily písemný závazek, který fond HFSF poskytl bance. Komise jej zaevidovala jako neoznámenou podporu (věc SA.34823 (2012/NN)), jelikož opatření již bylo provedeno.
(7)
Rozhodnutím ze dne 27. července 2012 zahájila Komise formální vyšetřovací řízení týkající se první překlenovací rekapitalizace (dále jen „rozhodnutí o zahájení řízení týkajícího se banky Alpha“) (3).
(8)
Dne 12. října 2012 udělil fond HFSF bance Alpha souhlas s nabytím banky Emporiki Bank od společnosti Crédit Agricole S.A. (dále jen „Crédit Agricole“). Dne 16. října 2012 podepsaly společnost Crédit Agricole a banka Alpha smlouvu o koupi akcií.
(9)
Před tímto dnem řecké orgány Komisi informovaly o vývoji tohoto procesu a o podmínkách možného nabytí banky Emporiki Bank.
(10)
Dne 23. listopadu 2012 zaslaly útvary Komise řeckým orgánům dopis, který obsahoval jejich předběžné posouzení týkající se nabytí této banky.
(11)
V prosinci 2012 provedl fond HFSF ve prospěch banky Alpha druhou překlenovací rekapitalizaci ve výši 1 042 milionů EUR (dále jen „druhá překlenovací rekapitalizace“). Dne 21. prosince 2012 poskytl fond HFSF bance písemný závazek týkající se jeho účasti na navýšení základního kapitálu banky a na konvertibilních kapitálových nástrojích, které mají být vydány, a to v celkovém objemu až 1 629 milionů EUR (4). Řecké orgány oznámily Komisi tato opatření dne 27. prosince 2012 (5).
(12)
V květnu 2013 oznámila banka úspěšné ukončení emise s přednostním právem v hodnotě 457,1 milionu EUR a upsání veškerých akcií nabízených v rámci dodatečné soukromě umisťované emise v objemu 92,9 milionu EUR. Dne 3. června 2013 přeměnil fond HFSF první a druhou rekapitalizaci na vlastní kapitál a vložil do banky další kapitál ve výši 1 079 milionů EUR (dále jen „rekapitalizace na jaře 2013“).
(13)
Dne 19. prosince 2013 poskytly řecké orgány Komisi informace týkající se podmínek rekapitalizace na jaře 2013.
(14)
Dne 12. června 2014 předložily řecké orgány Komisi konečný plán restrukturalizace banky (dále jen „plán restrukturalizace“). Téhož dne poskytly i informace o pomoci v oblasti likvidity se státní zárukou. Řecké orgány uvedly, že v rámci režimu podpory řeckých bank zamýšlejí poskytovat bance i nadále podporu v oblasti likvidity, jakož i státní záruky za dluhové nástroje a půjčky státních dluhopisů (6).
(15)
Komise uskutečnila se zástupci řeckých orgánů a banky řadu schůzek, telefonických konferencí a výměn elektronické pošty.
(16)
Řecko souhlasí s tím, aby výjimečně bylo toto rozhodnutí přijato pouze v angličtině.
1.2. POSTUP V SOUVISLOSTI SE STÁTNÍ PODPOROU POSKYTNUTOU TŘEM DRUŽSTEVNÍM BANKÁM
(17)
Dne 3. prosince 2013 Řecko Komisi informovalo o předpokládaném řešení problémů tří družstevních bank, a to Co-operative Bank of Dodecanese (dále jen „Dodecanese Bank“), Co-operative Bank of Evia (dále jen „Evia Bank“) a Co-operative Bank of Western Macedonia (dále jen „Western Macedonia Bank“).
(18)
Dne 4. prosince 2013 si útvary Komise vyžádaly od Řecka informace týkající se předpokládaného řešení problémů tří družstevních bank.
(19)
Řecko předložilo útvarům Komise požadované údaje dne 5. prosince 2013.
(20)
Dne 8. prosince 2013 přikročila řecká centrální banka k řešení problémů tří družstevních bank a převodu vybraných závazků tří družstevních bank na banku Alpha.
(21)
Dne 17. prosince 2013 oznámilo Řecko státní podporu, která byla poskytnuta v rámci řešení problémů tří družstevních bank.
2. POPIS
2.1. BANKA A JEJÍ POTÍŽE
2.1.1. Obecná situace v řeckém bankovním sektoru
(22)
Reálný hrubý domácí produkt (dále jen „HDP“) Řecka od roku 2008 do roku 2012 klesl o 20 %, jak je uvedeno v tabulce 1. Řecké banky proto u úvěrů pro řecké domácnosti a podniky čelily rychle rostoucímu poměru selhání (7). Tento vývoj měl nepříznivý dopad na výkonnost aktiv řeckých bank a měl za následek potřebu dalšího kapitálu.
Tabulka 1
Růst reálného HDP v Řecku, 2008-2013
Řecko
2008
2009
2010
2011
2012
2013
Růst reálného HDP, %
-0,2
-3,1
-4,9
-7,1
-7,0
-3,9
Zdroj:
Eurostat, k dispozici na internetu na adrese: http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do?tab=table&init=1&plugin=1&language=en&pcode=tec00115
(23)
V únoru 2012 zavedlo Řecko program výměny dluhopisů ze strany soukromého sektoru, známý jako „program zapojení soukromého sektoru“. Řecké banky se podílely na programu zapojení soukromého sektoru, v jehož rámci nabídla řecká vláda stávajícím soukromým držitelům dluhopisů nové cenné papíry (včetně nových řeckých státních dluhopisů (dále jen „státní dluhopisy“), cenných papírů navázaných na HDP a dluhopisů vydaných Evropským fondem finanční stability (dále jen „EFFS“)) výměnou za stávající státní dluhopisy, a to s nominální diskontní sazbou ve výši 53,5 % a delší splatností (8). Řecké orgány oznámily výsledky této výměny dluhopisů dne 9. března 2012 (9). Výměna měla pro držitele dluhopisů za následek značné ztráty (které řecká centrální banka u řeckých bank odhadla v průměru na 78 % nominální hodnoty starých státních dluhopisů) a kapitálové potřeby, jež byly zpětně vykázány v účetních závěrkách řeckých bank za rok 2011.
Tabulka 2
Celkové ztráty hlavních řeckých bank v důsledku zapojení soukromého sektoru (v milionech EUR)
Banky
Nominální hodnota státních dluhopisů (1)
Nominální hodnota půjček souvisejících se státem (2)
Celková nominální hodnota (3)=(1)+(2)
Ztráty ze státních dluhopisů v důsledku zapojení soukromého sektoru (4)
Ztráty z půjček souvisejících se státem v důsledku zapojení soukromého sektoru (5)
Celkové hrubé ztráty v důsledku zapojení soukromého sektoru (6)=(4)+(5)
Celkové hrubé ztráty v důsledku zapojení soukromého sektoru/kapitál core tier 1 (10) (prosinec 2011) (%)
Celkové hrubé ztráty v důsledku zapojení soukromého sektoru/celková aktiva (prosinec 2011) (%)
NBG
13 748
1 001
14 749
10 985
751
11 735
161,0
11,0
Eurobank
7 001
335
7 336
5 517
264
5 781
164,5
7,5
Alpha
3 898
2 145
6 043
3 087
1 699
4 786
105,7
8,1
Piraeus
7 063
280
7 343
5 686
225
5 911
226,0
12,0
Emporiki
351
415
766
270
320
590
40,3
2,7
Zdroj:
Řecká centrální banka, zpráva o rekapitalizaci a restrukturalizaci řeckého bankovního sektoru, prosinec 2012, s. 14.
(24)
Jelikož se řecké banky v důsledku programu zapojení soukromého sektoru a přetrvávající recese potýkaly se značným nedostatkem kapitálu, byly na základě memoranda o ekonomické a finanční politice (dále jen „memorandum“) v rámci druhého ozdravného programu pro Řecko dohodnutého dne 11. března 2012 mezi řeckou vládou, Evropskou unií, Mezinárodním měnovým fondem (MMF) a Evropskou centrální bankou (ECB) poskytnuty finanční prostředky na rekapitalizaci těchto bank. Řecké orgány odhadly celkové potřeby v oblasti rekapitalizace bank a náklady na řešení jejich krize, které mají být financovány z tohoto programu, na 50 miliard EUR (11). Tato částka byla vypočítána na základě zátěžového testu, který řecká centrální banka provedla za období od prosince 2011 do prosince 2014 (dále jen „zátěžový test v roce 2012“), a to podle odhadu úvěrových ztrát, jejž provedla společnost Blackrock (12). Finanční prostředky na rekapitalizaci řeckých bank jsou poskytovány prostřednictvím fondu HFSF. V tabulce 3 je shrnut výpočet kapitálových potřeb hlavních řeckých bank na základě zátěžového testu v roce 2012.
Tabulka 3
Zátěžový test v roce 2012: kapitálové potřeby hlavních řeckých bank (v milionech EUR)
Banky
Referenční kapitál core tier 1 (prosinec 2011) (1)
Celkové hrubé ztráty v důsledku zapojení soukromého sektoru (prosinec 2011) (2)
Rezervy v souvislosti se zapojením soukromého sektoru (červen 2011) (3)
Odhady hrubé kumulativní ztráty s ohledem na úvěrové riziko (4)
Rezervy na ztráty z úvěrů (prosinec 2011) (5)
Interní tvorba kapitálu (6)
Cílový kapitál core tier 1 (prosinec 2014) (7)
Kapitálové potřeby (8)=(7)-[(1)+(2)+(3)+(4)+(5)+(6)]
NBG
7 287
-11 735
1 646
-8 366
5 390
4 681
8 657
9 756
Eurobank
3 515
-5 781
830
-8 226
3 514
2 904
2 595
5 839
Alpha
4 526
-4 786
673
-8 493
3 115
2 428
2 033
4 571
Piraeus
2 615
-5 911
1 005
-6 281
2 565
1 080
2 408
7 335
Emporiki
1 462
- 590
71
-6 351
3 969
114
1 151
2 475
Postbank (TT Bank)
557
-3 444
566
-1 482
1 284
- 315
903
3 737
Zdroj:
Řecká centrální banka, zpráva o rekapitalizaci a restrukturalizaci řeckého bankovního sektoru, prosinec 2012, s. 8.
(25)
Podle memoranda budou moci „banky, které předloží proveditelné plány získání kapitálu, požádat a obdržet veřejnou podporu, a to způsobem, který zachovává pobídky soukromého sektoru k vkládání kapitálu, a snižuje tudíž zátěž pro daňové poplatníky na minimum“ (13). Řecká centrální banka zjistila, že proveditelné plány získání kapitálu předložily pouze čtyři největší banky (Eurobank, National Bank of Greece, banka Piraeus Bank a banka Alpha Bank) (14). V květnu 2012 provedl fond HFSF první překlenovací rekapitalizaci ve prospěch těchto bank.
(26)
Domácí vklady v bankách v Řecku se v období od konce roku 2009 do června 2012 kvůli recesi a politické nejistotě snížily celkem o 37 %. Ve snaze udržet vklady musely tyto banky platit vyšší úrokové sazby. Náklady na vklady rostly, což snižovalo čisté úrokové rozpětí bank. Jelikož řecké banky ztratily přístup na trhy pro financování z jiných (tržních) zdrojů než klientských vkladů, byly zcela závislé na financování poskytovaném Eurosystémem (15), přičemž stále větší část tohoto financování měla podobu nouzové pomoci v oblasti likvidity se státní zárukou, kterou poskytovala řecká centrální banka.
(27)
Dne 3. prosince 2012 zahájilo Řecko provádění programu zpětného odkupu nových státních dluhopisů, které investoři získali v rámci programu zapojení soukromého sektoru, a to za ceny v rozmezí od 30,2 % do 40,1 % jejich nominální hodnoty (16). Na tomto programu zpětného odkupu se podílely i řecké banky, což mělo za následek další ztráty v jejich rozvaze, jelikož se většina účetních ztrát (tj. rozdíl mezi tržní hodnotou a nominální hodnotou) zaúčtovaných u těchto nových státních dluhopisů v době provedení programu zapojení soukromého sektoru stala konečnými a nevratnými ztrátami (17).
(28)
V prosinci 2012 provedl fond HFSF druhou překlenovací rekapitalizaci ve prospěch čtyř největších řeckých bank.
(29)
Na jaře 2013 byla překlenovací rekapitalizace čtyř bank přeměněna na stálou rekapitalizaci ve formě kmenových akcií, přičemž fond HFSF držel v každé ze čtyř bank více než 80 % podíl. V případě bank, jimž se podařilo přilákat předem stanovený objem soukromého kapitálu (banka Alpha, banka Piraeus Bank S.A. a National Bank of Greece S.A.), získal HFSF akcie bez hlasovacích práv a soukromým investorům byly s ohledem na akcie fondu HFSF vydány opční listy.
(30)
V červenci 2013 zadala řecká centrální banka poradci provedení diagnostické studie týkající se úvěrových portfolií všech řeckých bank. Poradce provedl u veškerých domácích úvěrových portfolií řeckých bank a rovněž u úvěrů zahraničních poboček a dceřiných společností nesoucích řecké riziko odhady úvěrových ztrát za tříapůlleté období a dobu trvání úvěru. Analýza poskytla odhady úvěrových ztrát na základě dvou makroekonomických scénářů, a to základního scénáře a nepříznivého scénáře. Odhady úvěrových ztrát u zahraničních úvěrových portfolií odhadla řecká centrální banka pomocí některých informací poskytnutých poradcem.
(31)
Na základě posouzení odhadů úvěrových ztrát ze strany poradce zahájila řecká centrální banka na podzim 2013 nový zátěžový test (dále jen „zátěžový test v roce 2013“) s cílem posoudit pevnost kapitálové pozice řeckých bank podle základního scénáře i nepříznivého scénáře. Řecká centrální banka posoudila kapitálové potřeby s technickou podporou druhého poradce.
(32)
Hlavními prvky posouzení kapitálových potřeb v rámci zátěžového testu v roce 2013 byly i) odhady úvěrových ztrát (18) u úvěrových portfolií bank na konsolidovaném základě s ohledem na řecké a zahraniční riziko po odečtení stávajících rezerv na úvěry a ii) odhadovaný provozní zisk bank v období od června 2013 do prosince 2016, a to na základě konzervativní úpravy plánů restrukturalizace, které byly řecké centrální bance předloženy ve čtvrtém čtvrtletí roku 2013. V tabulce 4 je shrnut výpočet kapitálových potřeb hlavních řeckých bank na konsolidovaném základě podle základního scénáře v rámci zátěžového testu v roce 2013.
Tabulka 4
Zátěžový test v roce 2013: kapitálové potřeby řeckých bank na konsolidovaném základě podle základního scénáře (v milionech EUR)
Banky
Referenční kapitál core tier 1 (červen 2013) (1)
Rezervy na ztráty z úvěrů (červen 2013) (2)
Odhady úvěrových ztrát s ohledem na řecké riziko (3)
Odhady úvěrových ztrát s ohledem na zahraniční riziko (19) (4)
Interní tvorba kapitálu (5)
Poměr kapitálu core tier 1 v rámci zátěžového testu (prosinec 2016) (6)
Kapitálové potřeby (7)=(6)-(1)-(2)-(3)-(4)-(5)
NBG (20)
4 821
8 134
-8 745
-3 100
1 451
4 743
2 183
Eurobank (21)
2 228
7 000
-9 519
-1 628
2 106
3 133
2 945
Alpha
7 380
10 416
-14 720
-2 936
4 047
4 450
262
Piraeus
8 294
12 362
-16 132
-2 342
2 658
5 265
425
Attica
225
403
- 888
0
106
243
397
Panellinia
61
66
- 237
0
-26
31
169
Zdroj:
Řecká centrální banka, zátěžový test řeckého bankovního sektoru v roce 2013, březen 2014, s. 42.
(33)
Dne 6. března 2014 oznámila řecká centrální banka výsledky zátěžového testu v roce 2013 a požádala banky, aby do poloviny dubna 2014 předložily plány získání kapitálu k pokrytí kapitálových potřeb podle základního scénáře.
(34)
Banky přistoupily k navýšení kapitálu v období od konce března 2013 do počátku května 2014.
2.1.2. Příjemce podpory
(35)
Banka Alpha poskytuje univerzální bankovní služby především v Řecku a v jihovýchodní Evropě (Kypr, Rumunsko, Bulharsko, Srbsko, Albánie a Bývalá jugoslávská republika Makedonie) a také ve Spojeném království. Banka nabízí domácnostem a podnikům celou škálu bankovních a finančních produktů a služeb. Banka působí v oblasti retailového, korporátního a soukromého bankovnictví, správy majetku, pokladny a investičního bankovnictví. Banka je zaregistrována v Řecku a její akcie jsou kotovány na aténské burze cenných papírů. K 30. září 2012 zaměstnávala banka celkem 17 119 osob, z toho přibližně jedna třetina byla zaměstnána v jihovýchodní Evropě a ve Spojeném království a zbývající dvě třetiny byly zaměstnány v Řecku (22).
(36)
Banka se zúčastnila programu zapojení soukromého sektoru a vyměnila státní dluhopisy a půjčky související se státem v nominální hodnotě ve výši 6 043 milionu EUR. Její celkové náklady související se zapojením soukromého sektoru činily přibližně 4 786 milionů EUR před zdaněním a byly v plné výši zaúčtovány v účetní závěrce za rok 2011 (23). Během programu zpětného odkupu v prosinci 2012 prodala banka nové státní dluhopisy, které obdržela v rámci zapojení soukromého sektoru, s vysokou srážkou z nominální hodnoty. Prodej měl za následek ztráty z nových státních dluhopisů.
(37)
Klíčové údaje banky v prosinci 2010, prosinci 2011, prosinci 2012 a prosinci 2013 (konsolidované údaje) jsou uvedeny v tabulce 5.
Tabulka 5
Klíčové údaje banky Alpha Bank, 2010, 2011, 2012 a 2013
Zisk a ztráta
(v mil. EUR)
2010
2011
2012
2012 pro forma
(včetně Emporiki)
2013
(včetně Emporiki)
Čisté úrokové výnosy
1 819
1 784
1 397
1 755
1 658
Provozní výnosy celkem
2 249
2 283
1 506
1 826
2 344
Celkové provozní náklady
-1 148
-1 096
-1 179
-1 746
-1 426
Výnosy před tvorbou rezerv
1 101
1 187
327
80
918
Ztráty ze znehodnocení v případě krytí úvěrového rizika
- 885
-1 130
-1 669
-2 802
-1 923
Ztráty ze znehodnocení státních dluhopisů a půjček způsobilých pro zapojení soukromého sektoru
-
-4 789
-
-
-
Záporný goodwill
3 283
Čistý zisk/ztráta
86
-3 810
-1 086
nepouž.
2 922
Vybrané údaje o objemu
(v mil. EUR)
2010
2011
2012
2012 pro forma
(včetně Emporiki)
2013
(včetně Emporiki)
Celkové úvěry a zálohy poskytnuté klientům (čisté)
49 305
44 876
40 495
55 459
51 678
Vklady
38 293
29 399
28 451
41 348
42 485
Aktiva celkem
66 798
59 148
58 357
76 518
73 697
Vlastní kapitál celkem (24)
5 784
1 966
773
3 423
8 312
Zdroje:
Rok 2013: http://www.alpha.gr/files/investorrelations/Deltio_Typou_20140310EN.pdf
Rok 2012 na formálním základě: plán restrukturalizace banky Alpha Bank z června 2014, s. 24
Roky 2012 a 2011: finanční výsledky za rok 2012 - konsolidovaná účetní závěrka: http://www.alpha.gr/files/investorrelations/IFRS_Alphagroup_FY_2012_en.pdf
Rok 2010: finanční výsledky za rok 2011 - konsolidovaná účetní závěrka: http://www.alpha.gr/files/investorrelations/IFRS_Alphagroup_FY_2011_en.pdf
(38)
Tabulka 5 ukazuje, že kromě obrovských ztrát, které byly vykázány v roce 2011 v důsledku programu zapojení soukromého sektoru (4 786 milionů EUR (25)), byla banka postižena klesajícími příjmy (mimo jiné kvůli vyšším nákladům na vklady) a vysokými a rostoucími ztrátami ze znehodnocení u úvěrových portfolií v Řecku a v zahraničí. Likvidní pozice banky byla nepříznivě zasažena odlivem vkladů a její poměr úvěrů k vkladům k 31. prosinci 2011 dosáhl 152 % (26), přičemž 34 % její bilanční sumy k tomuto dni financoval Eurosystém (27).
(39)
V rámci zátěžového testu v roce 2013 odhadla řecká centrální banka kapitálové potřeby banky Alpha podle základního scénáře na 262 milionů EUR.
(40)
V březnu 2014 přikročila banka k navýšení kapitálu o 1,2 miliardy EUR v zájmu pokrytí kapitálových potřeb uvedených v 39. bodě odůvodnění a splacení prioritních akcií v držení Řecka ve výši 940 milionů EUR (28). Na rozdíl od navýšení kapitálu banky Eurobank v dubnu 2014 neposkytl fond HFSF bance Alpha závazek týkající se kapitálové injekce v rámci navýšení kapitálu banky v případě nedostatečné poptávky ze strany soukromého sektoru. Navýšení kapitálu banky bylo dosaženo nabídkou vlastního kapitálu bez předkupních práv (tj. navýšení kapitálu se zrušením předkupních práv akcionářů) mezinárodním investorům a prostřednictvím veřejné nabídky v Řecku. Upisovací cena byla stanovena na 0,66 EUR za akcii.
(41)
Po navýšení kapitálu banka dne 17. dubna 2014 oznámila, že od Řecka odkoupila zpět prioritní akcie, a to za celkovou částku ve výši 940 milionů EUR.
2.2. NABYTÍ BANKOVNÍCH ČINNOSTÍ V ŘECKU ZE STRANY BANKY
2.2.1. Nabytí banky Emporiki Bank
(42)
Emporiki Bank byla založena v roce 1882.
(43)
V roce 2000 získala skupina Crédit Agricole v bance Emporiki Bank nejprve 6,7 % podíl. Emporiki Bank se stala dceřinou společností společnosti Crédit Agricole v roce 2006, kdy ta získala kontrolní podíl. V té době navýšila společnost Crédit Agricole svůj podíl v bance Emporiki Bank na 94,99 %.
(44)
Banka Emporiki Bank vykonávala veškeré bankovní činnosti (retailové, korporátní) a působila rovněž v oblasti investičního bankovnictví, správy majetku, správy portfolia a obecných finančních služeb. Banka nabízela v Řecku své služby prostřednictvím sítě 323 poboček a v zahraničí prostřednictvím pobočky na Kypru a prostřednictvím dceřiných společností na Kypru, v Bulharsku, Albánii a Rumunsku (29). K 31. prosinci 2012 zaměstnávala 4 230 osob.
(45)
Banka se zúčastnila programu zapojení soukromého sektoru a vyměnila státní dluhopisy a jiné způsobilé cenné papíry v nominální hodnotě ve výši 766 milionů EUR. Jak dokládá tabulka 2, její celkové náklady v souvislosti se zapojením soukromého sektoru činily 590 milionů EUR před zdaněním a byly v plné výši zachyceny v účetnictví za rok 2011. Jak dokládá tabulka 3, kapitálové potřeby banky Emporiki Bank se odhadovaly na 2 475 milionů EUR a byly vypočítány na základě zátěžového testu v roce 2012, který provedla řecká centrální banka pro období od 31. prosince 2011 do 31. prosince 2014, a to podle odhadu úvěrových ztrát, jejž poskytla společnost Blackrock.
(46)
Dne 12. října 2012 udělil fond HFSF bance Alpha souhlas s nabytím banky Emporiki Bank od společnosti Crédit Agricole.
(47)
Dne 16. října 2012 podepsaly společnost Crédit Agricole a banka Alpha „smlouvu o koupi akcií ze dne 16. října 2012, která byla uzavřena mezi Crédit Agricole S.A. a Alpha Bank S.A. za účelem prodeje a koupě Emporiki Bank of Greece S.A.“. Po provedení hloubkové finanční kontroly vložila společnost Crédit Agricole kapitál v celkové výši 2 893 milionů EUR a upsala v plné výši konvertibilní dluhopis v hodnotě 150 milionů EUR, který vydala banka Alpha (30). Banka Alpha poté získala plně rekapitalizovanou banku Emporiki Bank za jedno euro. Podle smlouvy o koupi akcií nezískala banka Alpha zahraniční dceřiné společnosti banky Emporiki Bank, které zůstaly společnosti Crédit Agricole, s výjimkou kyperské pobočky banky Emporiki Bank, na niž připadala aktiva v hodnotě 0,5 miliardy EUR a která byla součástí činností, které získala banka Alpha.
(48)
K 31. prosinci 2012, po rekapitalizaci ze strany společnosti Crédit Agricole, činil ukazatel kapitálové přiměřenosti banky Emporiki Bank 17,6 % a poměr kapitálu tier 1 činil 13,5 %.
(49)
Dne 1. února 2013 oznámila banka Alpha dokončení převodu celého základního kapitálu banky Emporiki Bank na banku Alpha (31).
(50)
Klíčové údaje banky Emporiki Bank v prosinci 2010, prosinci 2011, prosinci 2012 a lednu 2013 jsou uvedeny v tabulce 6.
Tabulka 6
Klíčové údaje banky Emporiki Bank, 2010, 2011, 2012 a leden 2013
V miliardách EUR
31. prosince 2010
(konsolidované údaje)
31. prosince 2011
(konsolidované údaje)
Prosinec 2012
(rozsah činností získaných bankou Alpha)
Leden 2013
(rozsah činností získaných bankou Alpha)
Aktiva celkem
26,78
21,7
19,5
18,2
Celkové hrubé úvěry a zálohy poskytnuté klientům
24
23,48
19,85
19,8
Rezervy
2,8
4,4
5
5
Splatné klientům
12,2
11,3
12,68
12,9
Financování poskytnuté Eurosystémem
0,3
1,77
1,2
1,2
Vlastní kapitál celkem
0,9
0,9
1,73
2,3
Ztráta po zdanění
-0,87
-1,76
-1,5
Čisté úvěry/vklady
173,8 %
169,1 %
117,2 %
114,1 %
Zdroje:
Leden 2013: výsledky banky Alpha Bank za rok 2012, prezentace ze dne 27. března 2013 (k dispozici na internetu na adrese: http://www.alpha.gr/files/investorrelations/2012_FY_Financial_Report1.pdf)
Prosinec 2012: klíčové ukazatele bank Alpha Bank a Emporiki Bank, k dispozici na internetu na adrese: http://www.alpha.gr/page/default.asp?id=9&la=2
Roky 2011 a 2010: konsolidovaná účetní závěrka banky Emporiki Bank k 31. prosinci 2011
2.2.2. Nabytí vybraných závazků tří družstevních bank
(51)
Dne 8. prosince 2013 se řecká centrální banka rozhodla přikročit k řešení problémů tří družstevních bank, Dodecanese Bank, Evia Bank a Western Macedonia Bank.
(52)
Řecká centrální banka přistoupila ke koupi a převzetí (32), kdy jsou všechny vklady, včetně mezibankovních vkladů, a pohledávky a závazky vůči Řeckému fondu pro záruky za vklady a investice (nikoli však úvěry) převedeny na nabyvatele. Řecká centrální banka se obrátila na čtyři systémově důležité řecké banky, jelikož podle řecké centrální banky by vklady měly být převedeny na plně rekapitalizované instituce. Závazné nabídky předložily dne 5. prosince 2013 pouze banka Alpha a Eurobank. Řecká centrální banka upřednostnila nabídku banky Alpha. Banka Alpha nabídla jako úplatu částku odpovídající 2,1 % převedených vkladů.
2.2.2.1. Dodecanese Bank
(53)
Dodecanese Bank byla založena v roce 1994.
(54)
Dne 22. července 2013 požádala řecká centrální banka banku Dodecanese Bank, aby obnovila svůj poměr kapitálu core tier 1. Banka Dodecanese Bank přikročila k navýšení kapitálu prostřednictvím veřejné nabídky družstevních akcií. Podle nabídkového oběžníku se poměr kapitálu core tier 1 banky Dodecanese Bank vypočítaný na základě finančních údajů této banky k 30. červnu 2013 odhadoval na 3,5 %, byl proto nižší než minimální požadavky na kapitálovou přiměřenost, které stanovila řecká centrální banka. S ohledem na navýšení kapitálu se však nepodařilo přilákat dostatečnou poptávku ze strany investorů.
(55)
Z tohoto důvodu přikročila řecká centrální banka dne 8. prosince 2013 k řešení krize banky Dodecanese Bank. Licence banky Dodecanese Bank byla odebrána a banka vstoupila do likvidace (33). Vybrané závazky banky Dodecanese Bank byly převedeny na banku Alpha (34). Podle řecké centrální banky (35) činila reálná hodnota převedených aktiv přibližně 6 milionů EUR, zatímco reálná hodnota převedených závazků činila 255 milionů EUR, takže mezera ve financování (36) dosáhla 249 milionů EUR. Mezeru ve financování pokryl fond HFSF podle § 63 písm. D) bodu 13 zákona č. 3601/2007. V prosinci 2013 pokryl fond HFSF dvě třetiny celkové mezery ve financování, to znamená 166 milionů EUR, ve formě dluhopisů (obligací) EFSF a zavázal se, že zbývající částku ve výši 83 milionů EUR uhradí po konečném určení mezery ve financování. Dne 16. června 2014 řecká centrální banka určila, že konečná mezera ve financování banky Dodecanese Bank činí 258,5 milionu EUR. Fond HFSF pokryje neuhrazenou část mezery ve financování.
(56)
K 30. září 2013 zaměstnávala banka Dodecanese Bank 132 osob a měla jedenáct poboček. V rámci řešení problémů nepřevzala banka Alpha žádné pobočky banky Dodecanese Bank, nýbrž uvedla, že zachová fyzickou přítomnost v oblastech, v nichž nedochází k překrývání sítí (tj. na čtyřech ostrovech, na nichž neexistují žádné jiné banky), a pronajme čtyři malé pobočky, které spravuje likvidátor. Zaměstnanci banky Dodecanese Bank byli propuštěni a někteří z nich byli znovu zaměstnáni bankou Alpha.
2.2.2.2. Evia Bank
(57)
Evia Bank byla založena v roce 1995.
(58)
Dne 22. července 2013 požádala řecká centrální banka banku Evia Bank, aby obnovila poměr svého kapitálu core tier 1. Banka Evia Bank přikročila k navýšení kapitálu prostřednictvím veřejné nabídky družstevních akcií. Podle nabídkového oběžníku se poměr kapitálu core tier 1 banky Evia Bank vypočítaný na základě finančních údajů této banky k 30. červnu 2013 odhadoval na 1,8 %, byl tudíž nižší než minimální požadavky na kapitálovou přiměřenost, které stanovila řecká centrální banka. S ohledem na navýšení kapitálu se však nepodařilo přilákat dostatečnou poptávku ze strany investorů.
(59)
Z tohoto důvodu přikročila řecká centrální banka dne 8. prosince 2013 k řešení problémů banky Evia Bank. Licence banky Evia Bank byla odebrána a banka vstoupila do likvidace (37). Vybrané závazky banky Evia Bank byly převedeny na banku Alpha (38). Podle řecké centrální banky (39) činila reálná hodnota převedených aktiv 2 miliony EUR, zatímco reálná hodnota převedených závazků činila 98 milionů EUR, takže mezera ve financování dosáhla 96 milionů EUR. Mezeru ve financování pokryl fond HFSF podle § 63 písm. D) bodu 13 zákona č. 3601/2007. V prosinci 2013 pokryl fond HFSF dvě třetiny celkové mezery ve financování, to znamená 64 milionů EUR, ve formě dluhopisů EFSF a zavázal se, že zbývající částku ve výši 32 milionů EUR uhradí po konečném určení mezery ve financování. Dne 16. června 2014 řecká centrální banka určila, že konečná mezera ve financování banky Evia Bank činí 105 milionů EUR. Fond HFSF pokryje neuhrazenou část mezery ve financování.
K 30. září 2013 zaměstnávala banka Evia Bank 59 osob a měla čtyři pobočky. Banka Alpha nepřevzala žádné pobočky banky Evia Bank. Zaměstnanci banky Evia Bank byli propuštěni a někteří z nich byli znovu zaměstnáni bankou Alpha.
2.2.2.3. Western Macedonia Bank
(60)
V roce 1995 byla založena společnost Development Credit Cooperative Society of Prefecture of Kozani. Od roku 2008 fungovala tato družstevní společnost pod novým názvem „Cooperative Bank of Western Macedonia“.
(61)
Dne 22. července 2013 požádala řecká centrální banka banku Western Macedonia Bank, aby obnovila poměr svého kapitálu core tier 1. Western Macedonia Bank přikročila k navýšení kapitálu prostřednictvím veřejné nabídky družstevních akcií. Podle nabídkového oběžníku se poměr kapitálu core tier 1 banky Western Macedonia Bank vypočítaný na základě finančních údajů této banky k 30. září 2013 odhadoval na -11 %, byl proto nižší než minimální požadavky na kapitálovou přiměřenost, které stanovila řecká centrální banka. S ohledem na navýšení kapitálu se však nepodařilo přilákat dostatečnou poptávku ze strany investorů.
(62)
Z tohoto důvodu přikročila řecká centrální banka dne 8. prosince 2013 k řešení problémů banky Western Macedonia Bank. Licence banky Western Macedonia Bank byla odebrána a banka vstoupila do likvidace (40). Vybrané závazky banky Western Macedonia Bank byly převedeny na banku Alpha (41). Podle řecké centrální banky (42) činila reálná hodnota převedených aktiv 2 miliony EUR, zatímco reálná hodnota převedených závazků činila 84 milionů EUR, takže mezera ve financování dosáhla 82 milionů EUR. Mezeru ve financování pokryl fond HFSF podle § 63 písm. D) bodu 13 zákona č. 3601/2007. V prosinci 2013 pokryl fond HFSF dvě třetiny celkové mezery ve financování, to znamená 55 milionů EUR, ve formě dluhopisů EFSF a zavázal se, že zbývající částku ve výši 27 milionů EUR uhradí po konečném určení mezery ve financování.
(63)
K 30. září 2013 zaměstnávala banka Western Macedonia Bank 36 osob a měla tři pobočky. Banka Alpha nepřevzala žádné pobočky banky Western Macedonia Bank. Zaměstnanci banky Western Macedonia Bank byli propuštěni a někteří z nich byli znovu zaměstnáni bankou Alpha.
(64)
Klíčové údaje tří družstevních bank jsou uvedeny v tabulce 7.
Tabulka 7
Klíčové údaje tří družstevních bank (v mil. EUR)
(A)
(B)
(C)
(D) = (B)-(A)
(E) = 2,1 %* (C)
Reálná hodnota převedených aktiv
Reálná hodnota převedených závazků
Z toho převedené vklady
Počáteční mezera ve financování
Úplata
(2,1 % převedených vkladů)
Dodecanese Bank
6
255
255
249
5
Evia Bank
2
98
95
96
2
Western Macedonia Bank
2
84
82
82
2
Celkem
427
9
Zdroje:
Rozhodnutí výboru pro úvěry a pojištění při řecké centrální bance č. 97/1, 97/2, 97/3 ze dne 8. 2. 2013.
Rozhodnutí výboru pro opatření k řešení problémů při řecké centrální bance č. 14/1, 14/2, 14/3, 14/4, 14/5 14/6, 14/7, 14/8 ze dne 8. 12. 2013.
2.2.3. Nabytí Citibank Greece
(65)
Citibank International byla založena v roce 1812. V Řecku byla Citibank založena v roce 1964, a to především k uspokojování potřeb námořního odvětví a podnikového sektoru. V roce 1980 začala Citibank Greece rozšiřovat svou činnost v oblasti retailového bankovnictví. V současnosti působí Citibank Greece ve spotřebitelské i podnikové oblasti a v celé zemi provozuje síť dvaceti poboček.
(66)
Dne 29. května 2014 obdržel fond HFSF žádost banky Alpha o udělení souhlasu s nabytím banky Citibank Greece, včetně Diners Club Greece (dále jen „Diners“) (43).
(67)
Banka Alpha oznámila záměr odkoupit činnosti banky Citibank Greece, včetně úvěrů klientů (za čistou celkovou částku ve výši 442 milionů EUR a nesplácené půjčky v hodnotě 1 115 milionů EUR měly být plně odepsány), vkladů klientů (v celkové hodnotě 1 067 milionů EUR), spravovaných aktiv (1 186 milionů EUR), maloobchodních poboček, sítě bankomatů (44) a zaměstnanců (45). Banka Alpha rovněž oznámila, že má v úmyslu odkoupit veškerý kmenový akciový kapitál Diners.
(68)
Cena byla stanovena na 2 miliony EUR.
(69)
Dne 5. června 2014 udělil fond HFSF souhlas s nabytím Citibank Greece bankou Alpha.
2.3. OPATŘENÍ PODPORY
2.3.1. Opatření podpory, která byla provedena ve prospěch banky Alpha v rámci režimu podpory řeckých bank (opatření L1 a A)
(70)
V rámci režimu podpory řeckých bank, rekapitalizačního opatření, opatření týkajícího se záruk a opatření týkajícího se půjček státních dluhopisů obdržela banka několik forem podpory.
2.3.1.1. Státní podpora v oblasti likvidity v rámci opatření týkajícího se záruk a opatření týkajícího se půjček státních dluhopisů (opatření L1)
(71)
Banka měla a má i nadále prospěch z podpory v rámci opatření týkajícího se záruk a opatření týkajícího se půjček státních dluhopisů. Na tuto podporu se bude v tomto rozhodnutí odkazovat jako na „opatření L1“. K 30. listopadu 2011 činily záruky poskytnuté bance Alpha přibližně 14,0 miliard EUR. K 30. září 2011 měla banka Alpha prospěch z půjček státních dluhopisů v hodnotě 1,6 miliardy EUR (46).
(72)
V plánu restrukturalizace banky, který řecké orgány předložily Komisi dne 12. června 2014, naznačily řecké orgány záměr pokračovat v období restrukturalizace v poskytování záruk a půjček státních dluhopisů v rámci režimu podpory řeckých bank.
2.3.1.2. Rekapitalizace provedená státem v rámci rekapitalizačního opatření (opatření A)
(73)
V květnu 2009 obdržela banka Alpha na základě rekapitalizačního opatření v rámci režimu podpor řeckých bank kapitálovou injekci v hodnotě 940 milionů EUR (opatření A). Tato kapitálová injekce odpovídala přibližně 2 % rizikově vážených aktiv (47) banky Alpha v té době.
(74)
Rekapitalizace měla podobu prioritních akcií, které upsalo Řecko, a to s 10 % kupónem a pětiletou splatností.
(75)
Banka dne 17. dubna 2014 odkoupila zpět prioritní akcie, jak je popsáno v 41. bodě odůvodnění.
2.3.2. Nouzová pomoc v oblasti likvidity se státní zárukou (opatření L2)
(76)
Nouzová pomoc v oblasti likvidity představuje mimořádné opatření, jež solventní finanční institucí, která čelí dočasným problémům s likviditou, umožňuje získat od Eurosystému financování, přičemž tato operace není součástí jednotné měnové politiky. Úroková sazba, kterou finanční instituce hradí za nouzovou pomoc v oblasti likvidity, je o […] (48) bazických bodů vyšší než úroková sazba, kterou hradí za běžné refinancování poskytnuté centrální bankou.
(77)
Za program nouzové pomoci v oblasti likvidity odpovídá řecká centrální banka, což znamená, že veškeré náklady a rizika spojená s poskytováním této pomoci nese řecká centrální banka. Řecko poskytlo řecké centrální bance státní záruku, která se vztahuje na celou částku nouzové pomoci v oblasti likvidity, kterou řecká centrální banka poskytne (49). Přijetí § 50 odst. 7 zákona č. 3943/2011, kterým se mění § 65 odst. 1 zákona č. 2362/1995, umožnilo ministru financí poskytnout řecké centrální bance jménem státu záruky za účelem zajištění pohledávek řecké centrální banky za úvěrovými institucemi. Banky, které využívají nouzovou pomoc v oblasti likvidity, musí státu hradit za záruku poplatek ve výši […] bazických bodů.
(78)
K 31. prosinci 2011 využívala banka Alpha nouzovou pomoc v oblasti likvidity se státní zárukou ve výši 6,7 miliardy EUR (50) a k 31. prosinci 2012 pak ve výši 23,6 miliardy EUR (51).
2.3.3. Opatření podpory provedená ve prospěch banky Alpha prostřednictvím fondu HFSF (opatření B1, B2, B3 a B4)
(79)
Od roku 2012 měla banka prospěch z několika opatření kapitálové podpory, která provedl fond HFSF. Přehled těchto opatření podpory je uveden v tabulce 8.
Tabulka 8
Opatření podpory, která byla ve prospěch banky Alpha provedena prostřednictvím fondu HFSF
První překlenovací restrukturalizace - květen 2012
Druhá překlenovací restrukturalizace - prosinec 2012
Písemný závazek - prosinec 2012
Účast HFSF na rekapitalizaci na jaře 2013 - květen 2013
Opatření
B1
B2
B3
B4
Částka
(v mil. EUR)
1 900
1 042
1 629
4 021
2.3.3.1. První překlenovací rekapitalizace (opatření B1)
(80)
Podrobný popis první překlenovací rekapitalizace v květnu 2012 (opatření B1) je uveden ve 14. až 32. bodě odůvodnění rozhodnutí o zahájení řízení týkajícího se banky Alpha (52). Souvislosti a hlavní prvky tohoto opatření jsou uvedeny v tomto oddíle.
(81)
Dne 20. dubna 2012 poskytl fond HFSF bance písemný závazek týkající se jeho účasti na plánovaném navýšení kapitálu banky s částkou ve výši 1,9 miliardy EUR.
(82)
V rámci opatření B1 převedl fond HFSF dne 28. května 2012 na banku dluhopisy EFSF v hodnotě 1,9 miliardy EUR v souladu s ustanoveními o překlenovací rekapitalizaci obsaženými v zákoně č. 3864/2010 o zřízení fondu HFSF (dále jen „zákon o fondu HFSF“). Dluhopisy EFSF převedenými na banku Alpha byly dluhopisy EFSF s variabilní úrokovou sazbou se splatností šest a deset let, které byly vydány dne 19. dubna 2012. V 48. bodě odůvodnění rozhodnutí o zahájení řízení týkajícího se banky Alpha Komise uvedla, že „překlenovací rekapitalizace dokončená dne 28. května 2012 je provedením závazné povinnosti uvedené v písemném závazku, a je tak pokračováním téže podpory“. Částky uvedené v písemném závazku i částky poskytnuté v rámci první překlenovací rekapitalizace byly řeckou centrální bankou vypočítány tak, aby bylo zajištěno, že banka Alpha dosáhne k 31. prosinci 2011, tj. datu zpětného zaúčtování překlenovací rekapitalizace do účetnictví banky, celkového kapitálového poměru ve výši 8 %. Jak je patrné z tabulky 3, opatření B1 pokrylo pouze omezenou část celkových kapitálových potřeb, které byly zjištěny v rámci zátěžového testu v roce 2012. Předpokládalo se, že banka získá další kapitál navýšením kapitálu v budoucnu a překlenovací rekapitalizace měla pouze zachovat způsobilost banky pro financování ECB do doby, než dojde k navýšení kapitálu.
(83)
Pro období ode dne první překlenovací rekapitalizace do dne přeměny první překlenovací rekapitalizace na kmenové akcie a jiné konvertibilní finanční nástroje stanovila dohoda, která byla před úpisem uzavřena mezi bankou a fondem HFSF, že banka bude fondu HFSF hradit roční poplatek z nominální hodnoty dluhopisů EFSF ve výši 1 % a že se výplaty kupónů a vzniklých úroků z dluhopisů EFSF za toto období budou započítávat jako dodatečný kapitálový příspěvek fondu HFSF poskytnutý bance (53).
2.3.3.2. Druhá překlenovací rekapitalizace (opatření B2)
(84)
Na podzim 2012 vykázala banka další ztráty. Její kapitál se proto opět snížil pod minimální kapitálové požadavky, které se vyžadovaly, aby byla i nadále způsobilá pro refinancování poskytované ECB.
(85)
V důsledku toho byla nezbytná druhá překlenovací rekapitalizace. Dne 21. prosince 2012 provedl fond HFSF druhou překlenovací rekapitalizaci ve výši 1 042 milionů EUR (opatření B2), a to opět převedením dluhopisů EFSF na banku.
2.3.3.3. Písemný závazek ze dne 21. prosince 2012 (opatření B3)
(86)
Kromě druhé překlenovací rekapitalizace poskytl fond HFSF dne 21. prosince 2012 bance písemný závazek týkající se jeho účasti na navýšení základního kapitálu banky a na konvertibilních nástrojích, které mají být vydány, a to s celkovou částkou až do výše 1 629 milionů EUR (opatření B3).
(87)
Dvě překlenovací rekapitalizace (opatření B1 a B2) a dodatečná částka přislíbená v prosinci 2012 (opatření B3) znamenaly, že se fond HFSF zavázal pokrýt celkové kapitálové potřeby, které byly zjištěny během zátěžového testu v roce 2012 (4 571 milionů EUR (54)).
2.3.3.4. Účast fondu HFSF na rekapitalizaci na jaře 2013 (opatření B4)
(88)
Dne 16. dubna 2013 schválila valná hromada akcionářů banky navýšení základního kapitálu banky. Dne 1. května 2013 banka oznámila, že emise s přednostním právem v hodnotě 457 milionů EUR byla upsána v plné výši a že bylo zahájeno soukromé umisťování s částkou ve výši 93 milionů EUR, a to za cenu ve výši 0,44 EUR za jednu novou akcii (55).
(89)
Dne 3. června 2013 oznámila banka ukončení emise s přednostním právem a rovněž úplné přidělení v rámci soukromého umisťování (56). Celková účast soukromého sektoru na navýšení základního kapitálu banky činila 550 milionů EUR.
(90)
K témuž dni banka rovněž oznámila, že fond HFSF upíše 9 138 636 364 akcií za cenu 0,44 EUR za akcii. V rámci rekapitalizace na jaře 2013 proto fond HFSF vložil do banky kapitál ve formě kmenových akcií v celkové výši 4 021 milionů EUR (opatření B4). Tato částka odpovídá součtu opatření B1, B2 a B3 po odečtení hodnoty soukromé účasti. Akcie, které fond HFSF držel, mu přiznávaly omezené hlasovací právo, jelikož celková soukromá účast na navýšení kapitálu dosáhla 12 %. Zákon o fondu HFSF stanovil, že si soukromí investoři ponechají kontrolu nad bankou, pokud vloží více než 10 % kapitálu, který banka potřebuje. Fond HFSF si však ponechá plná hlasovací práva v případě klíčových rozhodnutí společnosti.
(91)
Navýšením základního kapitálu banky Alpha (opatření B4) byly první a druhá překlenovací rekapitalizace (opatření B1 a B2) přeměněny na stálou rekapitalizaci a částečně byl proveden závazek týkající se poskytnutí další kapitálové podpory (opatření B3).
(92)
Cena nových akcií byla stanovena na 50 % průměrné ceny odpovídající burzovnímu kurzu za posledních 50 obchodních dnů před stanovením ceny nabídky vážené podle příslušných objemů obchodu. V důsledku opačného štěpení akcií (57), o němž rozhodli akcionáři na mimořádné valné hromadě dne 16. dubna 2012 (58), byla cena nových akcií stanovena na 0,44 EUR za akcii.
(93)
Po rekapitalizaci na jaře 2013 se fond HFSF stal největším akcionářem banky s podílem ve výši 83,66 % (59). Fond HFSF vydal 1 233 503 482 opčních listů a poskytl soukromým investorům jeden opční list na každou upsanou akcii, a to bez protiplnění (60). Každý opční list přiznává právo na nákup 7,40 akcií fondu HFSF, a to ve stanovených intervalech a za realizační ceny. Datum prvního uplatnění bylo stanoveno na 10. prosince 2013 a poté mohou být opční listy uplatněny až do 10. prosince 2017 dvakrát ročně. Realizační cena se rovná upisovací ceně ve výši 0,44 EUR navýšené o roční úrokovou sazbu (4 % za první rok, 5 % za druhý rok, 6 % za třetí rok, 7 % za čtvrtý rok a za posledních šest měsíců 8 % ročně) (61).
(94)
Zákon o fondu HFSF, který byl v roce 2014 pozměněn, stanoví, že v případě emise s přednostním právem lze upravit pouze realizační ceny opčních listů. Každá takováto úprava se mimoto musí uskutečnit následně a pouze do výše realizovaných výnosů z prodeje předkupních práv fondu HFSF. V případě navýšení základního kapitálu bez předkupních práv není úprava možná.
2.3.4. Opatření státní podpory ve prospěch tří družstevních bank
(95)
Jak již bylo uvedeno v oddíle 2.2.2, mezera ve financování u Dodecanese Bank, Evia Bank a Western Macedonia Bank byla řeckou centrální bankou odhadnuta na 249 milionů EUR, 96 milionů EUR resp. 82 milionů EUR. Celková výše mezery ve financování byla proto odhadnuta na 427 milionů EUR. Tuto částku uhradil fond HFSF, který bance Alpha poskytl dluhopisy EFSF v odpovídající hodnotě.
2.4. PLÁN RESTRUKTURALIZACE
(96)
Dne 12. června 2014 předložilo Řecko plán restrukturalizace banky Alpha, který objasňuje, jak hodlá banka jakožto subjekt vzniklý po nabytí banky Emporiki Bank a vkladů tří řeckých družstevních bank obnovit svou dlouhodobou životaschopnost.
2.4.1. Domácí operace
(97)
Na základě plánu restrukturalizace se banka zaměří na své hlavní bankovní činnosti v Řecku. Zatímco na mezinárodní operace banky připadalo v prosinci 2009 více než 20 % celkových aktiv a v červnu 2013 pak 15 % celkových aktiv (62), tento podíl by se měl na konci roku 2018 snížit přibližně na […] (63).
(98)
Hlavní prioritou banky je obnovení ziskovosti a životaschopnosti bankovních činností v Řecku. Za tímto účelem zahrnuje plán restrukturalizace řadu opatření, která mají zlepšit provozní efektivitu banky a čisté úrokové rozpětí, a rovněž opatření zlepšující její kapitálovou pozici a strukturu rozvahy.
(99)
Co se týká provozní efektivity, banka zahájila rozsáhlý program racionalizace již před nabytím banky Emporiki Bank a tří řeckých družstevních bank. V období od 31. prosince 2010 do 30. září 2012 omezila banka svou fyzickou přítomnost v Řecku. Banka snížila počet poboček z 458 v roce 2010 na 426 v roce 2012 (64) a v témže období snížila i počet pracovníků v oblasti bankovních a nebankovních činností v Řecku o několik set osob (65).
(100)
Banka plánuje, že v období od prosince 2012 do prosince 2017 počet poboček v Řecku dále sníží z 739 na […]. Počet zaměstnanců v oblasti bankovních a nebankovních činností v Řecku se sníží z 11 435 na […] (66).
(101)
Vyšší efektivnost z hlediska poboček a pracovníků pomůže snížit celkové náklady banky na činnosti v Řecku o […] %, a to z částky ve výši 1 345 milionů EUR na formálním základě v roce 2012 na […] milionů EUR v roce 2017 (67). V důsledku toho klesne předpokládaný poměr nákladů k výnosům u bankovních činností v Řecku na konci období restrukturalizace pod […] %.
(102)
Plán restrukturalizace rovněž popisuje, jak banka sníží své náklady na financování, což představuje hlavní prvek obnovení životaschopnosti. Banka očekává, že v důsledku stabilnějšího prostředí, a zejména očekávané stabilizace a oživení řeckého hospodářství, které má od roku 2014 opět růst, bude moci u vkladů platit nižší úrokové sazby. Úroky hrazené u vkladů (průměr úrokových sazeb u termínovaných vkladů, vkladů na požádání a spořících vkladů) se mají v Řecku podle očekávání snižovat. Tohoto snížení bude dosaženo zejména hrazením mnohem nižších úrokových sazeb u termínovaných vkladů. Stejně tak se sníží závislost banky na nouzové pomoci v oblasti likvidity se státní zárukou a širším financování poskytovaném Eurosystémem, a to z 32 % jejích celkových aktiv v roce 2012 na pouhých […] % v roce 2017 (68).
(103)
V plánu restrukturalizace se předpokládá, že banka posílí rovněž svou rozvahu. Její poměr čistých úvěrů k vkladům v Řecku se v roce 2018 sníží na […] % (ze 131 % v roce 2012 (69)), zatímco kapitálová přiměřenost se bude dále zlepšovat.
(104)
Další prioritou banky je řízení nesplácených půjček. Banka zlepší své úvěrové procesy, a to z hlediska vzniku úvěrů (lepší zajištění kolaterálem, nižší limity) i řízení nesplácených půjček. Míra nesplácených půjček v roce 2014 dosáhne […] % a poté se začne snižovat s očekávanou mírou ve výši přibližně […] % na konci období restrukturalizace (70). Náklady rizika (snížení hodnoty) se sníží z 2 799 milionů EUR v roce 2012 na formálním základě (tj. včetně banky Emporiki Bank) na […] milionů EUR v roce 2018 (71), a to v důsledku oživení řeckého hospodářství.
(105)
Vyšší provozní efektivita, zvýšení čistého úrokového rozpětí a nižší náklady rizika bance umožní dosáhnout v Řecku zisku, a to počínaje od roku 2015. […]. Návratnost vlastního kapitálu v Řecku v roce 2018 dosáhne […] % (72).
2.4.2. Mezinárodní bankovní činnosti
(106)
Banka již začala zmenšovat a restrukturalizovat svou mezinárodní síť. V srpnu 2013 prodala banka svou ukrajinskou dceřinou společnost. Počet poboček v jihovýchodní Evropě se snížil z 622 v roce 2009 na 488 v roce 2012 (73).
(107)
Banka bude svou mezinárodní síť dále restrukturalizovat a zmenšovat. Banka hodlá snížit objem svých mezinárodních aktiv na […] miliard EUR. K dosažení tohoto cíle banka uváží jakoukoli kombinaci odprodejů nebo zmenšení svého portfolia. Předpokládaný objem mezinárodních aktiv banky představuje snížení o […] % v porovnání s jejími zahraničními aktivy k 31. prosinci 2012 […].
(108)
Plán restrukturalizace zdůrazňuje nutnost snížit závislost zahraničních dceřiných společností na mateřské společnosti v Řecku, pokud jde o likvidní pozici. Vnitroskupinové financování zahraničních dceřiných společností se mezi roky 2013 a 2017 sníží z 4 172 milionů EUR na […] milionů EUR (74).
(109)
K zvýšení ziskovosti zahraničních činností plánuje banka provádění programu významného snižování nákladů u mezinárodní sítě se snížením počtu poboček a zaměstnanců. Například v […] bude uzavřeno […] poboček z celkem […] a mezi rokem 2012 a 2018 se počet pracovníků sníží o […] osob (-[…]) (75).
(110)
Návratnost vlastního kapitálu v důsledku toho dosáhne […] (76).
2.4.3. Získání soukromého kapitálu a příspěvek stávajících akcionářů a podřízených věřitelů
(111)
Bance se podařilo získat značné objemy kapitálu na trhu, a snížila tudíž výši státní podpory, kterou potřebovala.
(112)
Banka získala v roce 2009 určitý soukromý kapitál prostřednictvím emise s přednostním právem, a to ve výši 986 milionů EUR (77). Jak je uvedeno v 89. bodě odůvodnění, bance se prostřednictvím rekapitalizace na jaře 2013 rovněž podařilo získat kapitál od soukromých investorů. V důsledku rekapitalizace na jaře 2013 došlo taktéž k významnému zředění podílů dřívějších akcionářů, jelikož po rekapitalizaci na jaře 2013 získal fond HFSF 83,66 % akcií banky, zatímco dřívější akcionáři mají pouze 4,9 % podíl. Od roku 2008 nebyly vyplaceny žádné dividendy v hotovosti.
(113)
V březnu 2014 získala banka na trhu kapitál ve výši 1,2 miliardy EUR k pokrytí svých dodatečných kapitálových potřeb a splacení prioritních akcií v držení Řecka. Tyto nové akcie byly vydány s vyšší cenou za akcii, než byla cena, kterou fond HFSF zaplatil v rámci rekapitalizace na jaře 2013.
(114)
Dne 20. dubna 2012 nabídla banka zpětný odkup cenných papírů zahrnovaných do kapitálu tier 1, cenných papírů zahrnovaných do vyšší třídy tier 2 a cenných papírů zahrnovaných do nižší třídy tier 2 za kupní ceny ve výši 40 %, 60 % resp. 60 % jejich příslušné nominální hodnoty v hotovosti. Tato cena zpětného odkupu byla stanovena na základě tržní hodnoty nástrojů a obsahovala prémii nepřesahující deset procentních bodů, což mělo investory podnítit k účasti na zpětném odkupu. Dne 7. května 2012 oznámila banka výsledky zpětného odkupu (78). Účast dosáhla celkem 66 % a celkový kapitálový zisk činil 333 milionů EUR. Dne 19. dubna 2013 oznámila banka další opatření v rámci řízení závazků v nominální hodnotě 316 milionů EUR. Banka nabídla zpětný odkup cenných papírů zahrnovaných do kapitálu tier 1, cenných papírů zahrnovaných do vyšší třídy tier 2 a cenných papírů zahrnovaných do nižší třídy tier 2 za kupní ceny ve výši 35 %, 55 % resp. 55 % jejich příslušné nominální hodnoty v hotovosti. Cena zpětného odkupu byla stanovena na základě tržní hodnoty nástrojů a obsahovala prémii nepřesahující deset procentních bodů, což mělo investory podnítit k účasti na zpětném odkupu. Míra účasti dosáhla 58 % a kapitálový zisk činil 103 milionů EUR.
(115)
V důsledku těchto dvou zpětných odkupů se částka nesplacených podřízených a hybridních dluhových nástrojů snížila z 985 milionů EUR na 134 milionů EUR.
2.5. ZÁVAZKY ŘECKÝCH ORGÁNŮ
(116)
Dne 12. června 2014 přijalo Řecko závazek, že banka a její přidružené společnosti provedou plán restrukturalizace, který byl předložen téhož dne, a poskytlo další závazky týkající se provádění plánu restrukturalizace. V tomto oddíle jsou shrnuty závazky, které jsou uvedeny v příloze.
(117)
Řecko se za prvé zavázalo, že banka bude restrukturalizovat své obchodní činnosti v Řecku, a stanovilo maximální počet poboček a zaměstnanců a rovněž maximální výši celkových nákladů, kterých má být dosaženo k 31. prosinci 2017 (79).
(118)
Řecko se rovněž zavázalo, že banka sníží své náklady na vklady získané v Řecku a k 31. prosinci 2017 bude splňovat maximální poměr čistých úvěrů k vkladům (80).
(119)
Co se týká zahraničních dceřiných společností banky, Řecko přijalo závazek, že jim banka nebude poskytovat další kapitálovou podporu, nebudou-li splněny předem stanovené podmínky. Řecko se rovněž zavázalo, že do 30. června 2018 banka významně sníží svá mezinárodní aktiva (81).
(120)
Řecko se zavázalo, že banka odprodá řadu cenných papírů a sníží velikost portfolia soukromého kapitálu. Až na omezené výjimky nebude banka mimoto nakupovat cenné papíry spekulativního stupně (82).
(121)
Řecko přijalo řadu závazků týkajících se správy a řízení banky. Řecko se zavázalo omezit odměny zaměstnanců a vedoucích pracovníků banky a zajistit, aby banka dodržovala řecké právní předpisy týkající se správy a řízení společností a vytvořila efektivní a přiměřenou organizační strukturu (83).
(122)
Řecko přijalo rovněž závazek, že banka bude prosazovat vysoce kvalitní úvěrovou politiku s cílem zajistit, aby byla rozhodnutí o poskytnutí úvěrů a jejich restrukturalizaci zaměřena na dosažení co nejvyšší životaschopnosti a ziskovosti banky. Řecko se zavázalo, že banka bude splňovat vysoké standardy, pokud jde o sledování úvěrového rizika a restrukturalizaci úvěrů (84).
(123)
Řada závazků se týká operací banky se spřízněnými dlužníky. Tyto závazky mají zajistit, aby se banka neodchylovala od obezřetných bankovních postupů při poskytování nebo restrukturalizaci úvěrů pro zaměstnance, vedoucí pracovníky a akcionáře, jakož i pro veřejné subjekty, politické strany a mediální společnosti (85).
(124)
Řecko se také zavázalo, že banka bude dodržovat některá omezení týkající se chování, jako je zákaz výplaty kupónů a dividend, zákaz akvizic a zákaz odkazování na státní podporu v reklamě (86).
(125)
Tyto závazky bude do 31. prosince 2018 sledovat kontrolní správce.
(126)
Řecko uvedlo, že před případným zpětným odkupem opčních listů ze strany banky nebo jiného státního subjektu včetně fondu HFSF požádá Komisi o souhlas (87).
3. DŮVODY PRO ZAHÁJENÍ FORMÁLNÍHO VYŠETŘOVACÍHO ŘÍZENÍ TÝKAJÍCÍHO SE PRVNÍ PŘEKLENOVACÍ REKAPITALIZACE
(127)
Dne 27. července 2012 zahájila Komise formální vyšetřovací řízení s cílem ověřit, zda byly splněny podmínky sdělení o bankovnictví z roku 2008 (88) týkající se vhodnosti, nezbytnosti a přiměřenosti první překlenovací rekapitalizace, kterou fond HFSF provedl ve prospěch banky Alpha (opatření B1).
(128)
Co se týká vhodnosti opatření, vzhledem ke skutečnosti, že podpora byla poskytnuta po předchozí rekapitalizaci a pomoci v oblasti likvidity, a vzhledem k dlouhému období záchrany vyslovila Komise pochybnosti, zda banka přijala veškerá možná opatření, aby zamezila potřebě podpory v budoucnu (89). Komisi mimoto nebylo jasné, kdo bude banku kontrolovat, jakmile první překlenovací rekapitalizaci nahradí stálá rekapitalizace (90), jelikož se banka mohla dostat buď pod kontrolu státu, nebo pod kontrolu menšinových soukromých vlastníků. Komise podotkla, že chce zajistit, aby se v žádném případě nezhoršila kvalita řízení banky, a zejména jejího úvěrového procesu.
(129)
Co se týká nezbytnosti první překlenovací rekapitalizace, v 66. bodě odůvodnění rozhodnutí o zahájení řízení týkajícího se banky Alpha Komise zpochybnila, zda byla přijata veškerá možná opatření, aby banka zamezila potřebě opětovné podpory v budoucnu. Jelikož nebyla jistá doba trvání překlenovací rekapitalizace, nemohla Komise vyvodit závěr, zda je dostatečná a zda vyhovuje zásadám týkajícím se protiplnění a sdílení nákladů podle pravidel státní podpory. Jelikož v době přijetí rozhodnutí o zahájení řízení týkajícího se banky Alpha nebyly známy podmínky přeměny první překlenovací rekapitalizace na stálou rekapitalizaci, nemohla je Komise posoudit.
(130)
Co se týká přiměřenosti opatření, Komise vyslovila pochybnosti, zda byla ve vztahu k první překlenovací rekapitalizaci přijata dostatečná ochranná opatření (zákaz odkazování na státní podporu v reklamě, zákaz výplaty kupónů a dividend, zákaz uplatňování opcí a zákaz zpětného odkupu, jak bylo popsáno v 71. bodě rozhodnutí o zahájení řízení týkajícího se banky Alpha). V 72. bodě odůvodnění rozhodnutí o zahájení řízení týkajícího se banky Alpha Komise mimoto uvedla, že neexistence pravidel bránících fondu HFSF v koordinaci čtyř největších bank (tj. banky Alpha, Eurobank, National Bank of Greece a Piraeus Bank) a neexistence přiměřených záruk, které zabrání sdílení obchodně citlivých informací, může vést k narušení hospodářské soutěže. Komise proto navrhla jmenování kontrolního správce, který bude v bance fyzicky přítomen.
4. PŘIPOMÍNKY ZÚČASTNĚNÝCH STRAN K FORMÁLNÍMU VYŠETŘOVACÍMU ŘÍZENÍ TÝKAJÍCÍMU SE PRVNÍ PŘEKLENOVACÍ REKAPITALIZACE
4.1. PŘIPOMÍNKY BANKY
(131)
Dne 30. srpna 2012 obdržela Komise připomínky banky Alpha k rozhodnutí o zahájení řízení týkajícího se této banky.
(132)
Co se týká vhodnosti opatření, banka uvedla, že je systémově významnou bankou jak v Řecku, tak i na bankovních trzích, na nichž působí. Banka dodala, že její obchodní model je životaschopný, jak prokazuje její dlouhá a slavná historie.
(133)
Banka taktéž poznamenala, že obě vlny rekapitalizace byly důsledkem významně zhoršeného ekonomického prostředí a že si další opatření podpory vyžádala prohlubující se finanční krize. Banka Alpha uvedla, že z velkých řeckých bank byla dosud příjemcem s nejnižším podílem státní podpory. Banka rovněž podotkla, že pokud jde o to, zda banka přijala neprodleně veškerá možná opatření, aby se zamezilo potřebě další podpory v budoucnu, plán restrukturalizace poskytuje zevrubné informace o opatřeních k sdílení nákladů, která již byla provedena, která probíhají a která se plánují. Banka také uvedla, že tato opatření zajistila, aby žádný akcionář nezůstal nedotčen. Spolu s existující silnou obchodní základnou a důkladností procesu posuzování kapitálu tato opatření přispějí k zajištění dostatečné kapitalizace banky vedoucí k obnovení životaschopnosti a k ukončení státní podpory.
(134)
Banka mimoto uvítala jasnost podmínek stálé kapitalizace, které by podle jejího názoru měly plně zohledňovat důvody, proč potřebovala státní podporu. Banka rovněž uvedla, že rekapitalizace řeší ztrátu kapitálu v důsledku její účasti v programu zapojení soukromého sektoru, což byla mimořádná a nepředvídatelná událost. Banka podpořila názor, že při nabývání státních dluhopisů podle řeckých a evropských standardů nepodstupovala nadměrná rizika. Banka uvedla, že v případě neúčasti na programu zapojení soukromého sektoru by nebyla rekapitalizace v roce 2012 zapotřebí a banka by byla s to splácet prioritní akcie v souladu se smluvními podmínkami. Banka rovněž podotkla, že i po zaznamenání významných ztrát kapitálu v důsledku účasti banky na programu zapojení soukromého sektoru vykazovala kladnou hodnotu čistých aktiv.
(135)
Banka dodala, že působí na velmi pevném základě a je mimořádně aktivní při provádění opatření k úspěšnému fungování v situaci, kdy čelila extrémní zátěži. Banka rovněž uvedla, že se od začátku krize nepodílela na agresivních obchodních strategiích ani nepřiměřeném riskování a zaměřovala se na řízení úvěrových rizik, zabývala se nerovnováhou v profilu financování náležitým snižováním pákového efektu a aktivně řídila svou nákladovou základnu, a to racionalizací provozní platformy a optimalizací výdajů na zakázky.
(136)
Banka mimoto vyzdvihla značné sdílení nákladů ze strany akcionářů. Poukázala rovněž na významné záruky, které byly poskytnuty oficiálnímu sektoru s cílem zamezit přílišnému riskování ze strany rekapitalizovaných bank a podrobně sledovat řádné provádění plánů restrukturalizace, jako je jmenování zástupců ministerstva financí a fondu HFSF do správní rady a příslušných výborů banky. Banka také zdůraznila, že fond HFSF bude sledovat provádění plánu restrukturalizace a že pozastavení výkonu hlasovacích práv fondu HFSF bude zrušeno v případě významného porušení uložených podmínek.
(137)
Z těchto důvodů se banka domnívala, že by struktura a podmínky stálé rekapitalizace měly stávajícím a novým akcionářům poskytnout silné pobídky k účasti na nadcházejícím navýšení kapitálu.
(138)
Co se týká nezbytnosti opatření, banka uvedla, že opatření podpory řeší nedostatek kapitálu způsobený programem zapojení soukromého sektoru, aby banka splňovala minimální ukazatele kapitálové přiměřenosti, které stanovila řecká centrální banka, měla i nadále přístup k refinančním operacím ECB a byla s to podpořit své klienty a řecké hospodářství ve složité situaci.
(139)
Pokud jde o přiměřenost opatření, banka oznámila, že nemá v úmyslu využít podporu k narušení hospodářské soutěže. Banka rovněž zdůraznila, že se od obdržení státní podpory nepodílela na agresivních obchodních strategiích. Banka také podotkla, že jelikož všechny velké řecké banky byly příjemci podpory a jelikož se ochota zahraničních účastníků na řeckém trhu podstupovat řecké riziko snižovala, byla schopnost jakéhokoli příjemce podpory narušit hospodářskou soutěž na úkor soutěžitele, který podporu neobdržel, omezena na minimum.
4.2. PŘIPOMÍNKY JINÉ ŘECKÉ BANKY
(140)
Dne 3. ledna 2013 obdržela Komise připomínky jedné řecké banky k rozhodnutí o zahájení řízení týkajícího se banky Alpha. Tato řecká banka uvedla, že rekapitalizace řeckých bank ze strany fondu HFSF představovala v zásadě vítaný krok směrem k zdravějšímu a životaschopnějšímu bankovnímu systému, a nevyslovila vůči rekapitalizaci banky Alpha žádné námitky.
(141)
Ačkoli tato řecká banka vyslovila plnou podporu zásadě rekapitalizace řeckých bank fondem HFSF, rovněž uvedla, že v zájmu omezení narušení hospodářské soutěže na minimum a zamezení diskriminaci očekávala, že rekapitalizace fondem HFSF bude pro všechny banky působící v Řecku dostupná za stejných podmínek.
5. PŘIPOMÍNKY ŘECKA K FORMÁLNÍMU VYŠETŘOVACÍMU ŘÍZENÍ TÝKAJÍCÍMU SE PRVNÍ PŘEKLENOVACÍ REKAPITALIZACE
(142)
Dne 5. září 2012 předložilo Řecko připomínky, které s ohledem na rozhodnutí o zahájení řízení týkajícího se banky Alpha vypracovaly řecká centrální banka a fond HFSF.
5.1. PŘIPOMÍNKY ŘECKÉ CENTRÁLNÍ BANKY
(143)
Co se týká vhodnosti první překlenovací rekapitalizace, řecká centrální banka uvedla, že první překlenovací rekapitalizace byla dočasná, jelikož proces rekapitalizace bude ukončen navýšením základního kapitálu ze strany čtyř dotčených bank.
(144)
Řecká centrální banka taktéž podotkla, že rekapitalizace největších řeckých bank je součástí dlouhodobější restrukturalizace řeckého bankovního sektoru. Dále uvedla, že pokud by banka zůstala v soukromém vlastnictví, vedení by se s největší pravděpodobností nezměnilo, zatímco v případě, že by se banka dostala do vlastnictví státu (tj. vlastnil by ji fond HFSF), mohl by fond HFSF jmenovat nové vedení, které by každopádně bylo posouzeno řeckou centrální bankou. Řecká centrální banka uvedla, že průběžně hodnotí rámec správy a řízení společnosti, přiměřenost vedení a rizikový profil každé banky s cílem zajistit, aby nebyla podstupována nadměrná rizika. Řecká centrální banka rovněž uvedla, že fond HFSF již jmenoval zástupce ve správních radách rekapitalizovaných bank.
(145)
Co se týká nezbytnosti první překlenovací rekapitalizace, řecká centrální banka uvedla, že rekapitalizace banky byla omezena s cílem zajistit dodržení tehdy platných minimálních kapitálových požadavků (8 %). Řecká centrální banka také uvedla, že dlouhé období před rekapitalizací bylo nezbytné kvůli náhlému zhoršení prostředí, v němž banky působí, v Řecku a dopadu programu zapojení soukromého sektoru, složitosti celého projektu a nutnosti maximalizovat účast soukromých investorů na navýšení základního kapitálu.
(146)
Pokud jde o přiměřenost první překlenovací rekapitalizace, řecká centrální banka poukázala na skutečnost, že úplné provedení plánu restrukturalizace předloženého Komisí bude zajištěno tím, že pozastavení hlasovacích práv fondu HFSF bude v případě významného porušení plánu restrukturalizace zrušeno. Řecká centrální banka rovněž uvedla, že potíže banky Alpha nebyly způsobeny podceněním rizik ze strany vedení banky ani agresivními obchodními praktikami.
5.2. PŘIPOMÍNKY FONDU HFSF
(147)
Co se týká vhodnosti první překlenovací rekapitalizace, ohledně otázky možného státního zásahu v případě, že stát poskytne prostřednictvím fondu HFSF vysoké částky státní podpory a fond HFSF má plná hlasovací práva, fond HFSF uvedl, že se banky financované fondem HFSF nepokládají za veřejné subjekty ani podniky pod kontrolou státu a že po provedení stálé rekapitalizace fondem HFSF nebudou ovládány státem. Fond HFSF uvedl, že je zcela nezávislým subjektem soukromého práva, který může rozhodovat nezávisle. Fond HFSF nepodléhá kontrole ze strany vlády podle § 16 písm. C) bodu 2 zákona o fondu HFSF, podle něhož nejsou úvěrové instituce, jímž fond HFSF poskytl kapitálovou podporu, součástí širšího veřejného sektoru. Fond HFSF rovněž poukázal na strukturu řízení fondu.
(148)
Pokud jde o zásah fondu HFSF do vedení banky, fond HFSF podotkl, že bude respektovat autonomii banky a nebude zasahovat do jejího každodenního řízení, jelikož jeho úloha je omezena na to, co je stanoveno v zákoně o fondu HFSF. Fond HFSF uvedl, že nedojde ke státním zásahům ani koordinaci a že rozhodnutí banky ohledně úvěrového procesu (mimo jiné ohledně kolaterálu, úročení a solventnosti dlužníků) budou přijímána na základě obchodních kritérií.
(149)
Fond HFSF uvedl, že zákon o fondu HFSF a dohoda uzavřená před úpisem obsahují náležitá ochranná opatření, která mají současným soukromým akcionářům zabránit v přílišném riskování. Fond HFSF poukázal například na tyto skutečnosti: i) jmenování zástupců fondu HFSF jako nezávislých nevýkonných členů správní rady banky a jejich přítomnost ve výborech, ii) to, že fond HFSF provedl v bance hloubkovou kontrolu, a iii) to, že po konečné rekapitalizaci budou jeho hlasovací práva omezena pouze potud, pokud bude banka dodržovat podmínky plánu restrukturalizace.
(150)
Fond HFSF uvedl, že byla zavedena vhodná opatření s cílem zajistit, aby si banky, v nichž má fond HFSF účast, nevyměňovaly obchodně citlivé informace. Tato opatření zahrnují jmenování různých zástupců fondu HFSF do těchto bank, pověření těchto zástupců, jež výslovně zabraňuje toku informací mezi jednotlivými zástupci, a jednoznačné interní pokyny určené těmto zástupcům, aby nepředávali obchodně citlivé informace bank. Fond HFSF mimoto uvedl, že ve vztahu k bankám nevykonává svá práva způsobem, který by mohl zamezit účinné hospodářské soutěži nebo ji omezit, narušit či významně snížit nebo ztížit. Fond HFSF taktéž poukázal na skutečnost, že se na členy jeho správní rady a zaměstnance vztahují přísná pravidla týkající se zachovávání důvěrnosti údajů a fiduciární povinnosti a že jsou vázáni předpisy týkajícími se profesního tajemství, pokud jde o jeho záležitosti.
6. POSOUZENÍ STÁTNÍ PODPORY V SOUVISLOSTI S NABYTÍM VYBRANÝCH ZÁVAZKŮ TŘÍ DRUŽSTEVNÍCH BANK
(151)
Komise musí za prvé posoudit, zda státní podpora v souvislosti s řešením problémů tří družstevních bank (to znamená poskytnutí finančních prostředků k odstranění mezer ve financování, což umožnilo převod vkladů, včetně mezibankovních závazků, a pohledávek a závazků vůči fondu HDIGF) představuje státní podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 Smlouvy. Podle tohoto ustanovení představují státní podporu podpory poskytované v jakékoli formě státem nebo ze státních prostředků, které narušují nebo mohou narušit hospodářskou soutěž tím, že zvýhodňují určité podniky nebo určitá odvětví výroby, pokud ovlivňují obchod mezi členskými státy.
(152)
Komise nejprve posoudí, zda mohli být zvýhodněni tito potenciální příjemci: i) družstevní banky a případně „činnosti“ převedené na banku Alpha a ii) banka Alpha.
i) Existence podpory pro družstevní banky a případně „činnosti“ převedené na banku Alpha
(153)
Co se týká družstevních bank, Komise bere na vědomí, že Dodecanese Bank, Evia Bank a Western Macedonia Bank vstoupily do likvidace a jejich bankovní licence byly odebrány. Tyto banky již proto nebudou vykonávat hospodářskou činnost na bankovním trhu.
(154)
Státní podpora, tj. finanční prostředky k odstranění mezer ve financování, by představovala podporu pro převedené pohledávky a závazky ve smyslu čl. 107 odst. 1 Smlouvy pouze tehdy, pokud by společně tvořily podnik. Pojem podnik zahrnuje jakýkoli subjekt vykonávající hospodářskou činnost, a to nezávisle na jeho právním postavení a způsobu financování. Za hospodářskou činnost se považuje jakákoli činnost spočívající v nabízení zboží nebo poskytování zboží na daném trhu. Aby bylo proto možno vyvodit závěr, zda se jedná o podporu pro určitý podnik, je třeba posoudit, zda převod pohledávek a závazků znamená i převod hospodářské činnosti.
(155)
Jak je uvedeno v oddíle 2.2.2, po řešení problémů družstevních bank byly na banku Alpha převedeny pouze vklady, mezibankovní závazky a pohledávky a závazky vůči fondu HDIGF. Tři družstevní banky zaměstnávaly 227 osob a měly celkem osmnáct poboček. Je třeba uvést, že mezi třemi družstevními bankami a bankou Alpha nedošlo k automatickému převodu poboček, pracovních smluv ani úvěrů. Skutečnost, že na banku Alpha nebyly převedeny úvěry, nýbrž že zůstaly ve třech družstevních bankách v likvidaci, a skutečnost, že nebyly převedeny žádné pobočky a že nedošlo k automatickému převodu pracovních smluv, přispívají (91) k závěru, že nedošlo k převodu hospodářské činnosti. Převedené závazky (tj. vklady) nelze považovat za příjemce státní podpory, jelikož nepředstavují „podnik“.
(156)
Tři stávající právní subjekty vstoupily do likvidace a již nevykonávají bankovní činnosti. Převedená aktiva a závazky současně nepředstavují hospodářskou činnost.
(157)
Vyvozuje se proto závěr, že poskytnutí dluhopisů EFSF bance Alpha ze strany fondu HFSF za účelem pokrytí mezery ve financování u nabytých aktiv a závazků tří družstevních bank neumožnilo, aby tyto družstevní banky vykonávaly nadále hospodářskou činnost. Podpora ze strany fondu HFSF proto nepředstavuje podporu pro subjekty v likvidaci ani podporu pro převedená aktiva a závazky.
ii) Existence podpory pro banku Alpha
(158)
Co se týká otázky, zda prodej aktiv a závazků tří družstevních bank znamenal státní podporu pro banku Alpha, Komise musí posoudit, zda jsou splněny určité požadavky, a zejména zda i) proces prodeje je otevřený, bezpodmínečný a nediskriminační; ii) prodej probíhá za tržních podmínek a iii) stát stanovil co nejvyšší prodejní cenu dotčených aktiv a pasiv (92).
(159)
Jak je uvedeno v 52. bodě odůvodnění, řecká centrální banka se za účelem vydražení vybraných aktiv a závazků tří družstevních bank obrátila pouze na čtyři systémové řecké banky, jelikož se domnívala, že by vklady měly být převedeny na plně rekapitalizované instituce. Závazné nabídky předložily pouze banka Alpha a Eurobank. Banka Alpha Bank byla vybrána jako nejvhodnější uchazeč v konkurenčním nabídkovém řízení uspořádaném orgánem příslušným k řešení, který zohlednil navrhovanou cenu a schopnost nabyté vklady hladce a rychle převzít a začlenit.
160)
Balíček nabízený k prodeji zahrnoval pouze vklady bez infrastruktury. Kupujícím proto mohla být pouze banka s potřebnou infrastrukturou a sítí poboček v Řecku, aby bylo možno obsluhovat vkladatele.
(161)
Jelikož Komise nemá důvod domnívat se, že se prodej neuskutečnil za tržních podmínek, vyvozuje závěr, že v souladu s bodem 80 sdělení o bankovnictví z roku 2013, bodem 20 sdělení o restrukturalizaci a rozhodovací praxí Komise (93) lze podporu pro banku Alpha vyloučit.
iii) Závěr ohledně existence podpory
(162)
Státní podpora poskytnutá při prodeji tří družstevních bank nezvýhodňuje žádnou hospodářskou činnost ani podnik. Opatření proto nepředstavuje státní podporu podle čl. 107 odst. 1 Smlouvy.
7. POSOUZENÍ PODPORY, KTERÁ BYLA POSKYTNUTA BANCE ALPHA
7.1. EXISTENCE STÁTNÍ PODPORY A JEJÍ VÝŠE
(163)
Komise musí zjistit existenci státní podpory pro banku ve smyslu čl. 107 odst. 1 Smlouvy.
7.1.1. Existence podpory v opatřeních, která byla provedena v rámci režimu podpory řeckých bank (opatření L1 a A)
7.1.1.1. Státní podpora v oblasti likvidity v rámci opatření týkajícího se záruk a opatření týkajícího se půjček státních dluhopisů (opatření L1)
(164)
Komise již v rozhodnutích o schválení a prodloužení platnosti režimu podpory řeckých bank (94) zjistila, že podpora likvidity, která byla poskytnuta na základě režimu, představuje státní podporu. Budoucí podpora likvidity poskytnutá na základě režimu bude rovněž představovat státní podporu.
7.1.1.2. Rekapitalizace provedená státem v rámci rekapitalizačního opatření (opatření A)
(165)
Komise již v rozhodnutí ze dne 19. listopadu 2008 o režimu podpory řeckých bank zjistila, že rekapitalizace, které byly provedeny v rámci rekapitalizačního opatření, představují podporu. Banka Alpha obdržela prostřednictvím prioritních akcií částku ve výši 940 milionů EUR, což představovalo 2 % rizikově vážených aktiv banky v té době.
7.1.2. Existence podpory obsažené v nouzové pomoci v oblasti likvidity se státní zárukou (opatření L2)
(166)
Komise v bodě 51 sdělení o bankovnictví z roku 2008 objasnila, že poskytnutí finančních prostředků centrálních bank finančním institucím nepředstavuje podporu, pokud jsou splněny čtyři kumulativní podmínky týkající se solventnosti finanční instituce, zajištění facility, úrokové sazby účtované finanční instituci a neexistence protizáruky státu. Jelikož nouzová pomoc v oblasti likvidity se státní zárukou poskytnutá bance Alpha tyto čtyři kumulativní podmínky nesplňuje, zejména z důvodu existence státní záruky a skutečnosti, že byla poskytnuta spolu s dalšími opatřeními podpory, představuje státní podporu.
(167)
Nouzová pomoc v oblasti likvidity se státní zárukou je v souladu s požadavky stanovenými v čl. 107 odst. 1 Smlouvy. Za prvé, jelikož opatření zahrnuje státní záruku ve prospěch řecké centrální banky, případné ztráty ponese stát. Opatření proto zahrnuje státní prostředky. Nouzová pomoc v oblasti likvidity umožňuje bankám získat financování v době, kdy nemají přístup na trh pro financování z jiných (tržních) zdrojů než klientských vkladů a k běžným refinančním operacím Eurosystému. Nouzová pomoc v oblasti likvidity se státní zárukou proto poskytuje bance výhodu. Jelikož je nouzová pomoc v oblasti likvidity omezena na bankovní sektor, opatření je selektivní. Jelikož nouzová pomoc v oblasti likvidity se státní zárukou umožňuje bance pokračovat v činnosti na trhu a zabraňuje jejímu úpadku a nutnosti odejít z trhu, narušuje hospodářskou soutěž. Jelikož banka působí v ostatních členských státech a jelikož finanční instituce z ostatních členských států působí nebo se případně zajímají o působení v Řecku, ovlivňuje výhoda, která byla bance poskytnuta, obchod mezi členskými státy.
(168)
Nouzová pomoc v oblasti likvidity se státní zárukou (opatření L2) představuje státní podporu. Výše nouzové pomoci v oblasti likvidity se státní zárukou se v průběhu času měnila. K 31. prosinci 2012 činila přibližně 23,6 miliardy EUR.
7.1.3. Existence podpory v opatřeních, která byla provedena prostřednictvím fondu HFSF (opatření B1, B2, B3 a B4)
7.1.3.1. První překlenovací rekapitalizace (opatření B1)
(169)
V oddíle 5.1 rozhodnutí o zahájení řízení týkajícího se banky Alpha již Komise dospěla k závěru, že první překlenovací rekapitalizace představuje státní podporu. Obdržený kapitál činil přibližně 1,9 miliardy EUR.
7.1.3.2. Druhá překlenovací rekapitalizace (opatření B2)
(170)
Opatření B2 bylo provedeno ze zdrojů fondu HFSF, které (jak je objasněno v 47. bodě odůvodnění rozhodnutí o zahájení řízení týkajícího se banky Alpha) zahrnují státní prostředky.
(171)
Co se týká existence výhody, opatření B2 zvýšilo kapitálový poměr banky na úroveň, která bance umožnila pokračovat v činnosti na trhu a získat přístup k financování poskytovanému Eurosystémem. Protiplnění za opatření B2 mimoto představovaly vzniklé úroky z dluhopisů EFSF a dodatečný poplatek ve výši 1 %. Jelikož je toto protiplnění zjevně nižší než protiplnění za podobné kapitálové nástroje na trhu, banka by zcela jistě nebyla schopna získat za takovýchto podmínek tento kapitál na trhu. Opatření B2 proto poskytlo bance výhodu ze státních prostředků. Jelikož opatření měla k dispozici pouze banka Alpha, bylo toto opatření selektivní.
(172)
V důsledku opatření B2 bylo posíleno postavení banky Alpha, jelikož bance byly poskytnuty finanční zdroje, aby mohla nadále splňovat kapitálové požadavky, což vedlo k narušení hospodářské soutěže. Jelikož banka Alpha působí na ostatních bankovních trzích v Evropské unii a jelikož finanční instituce z ostatních členských států působí v Řecku, ovlivňuje opatření B2 pravděpodobně rovněž obchod mezi členskými státy.
(173)
Komise má za to, že opatření B2 představuje státní podporu. Vnitrostátní orgány toto opatření oznámily jako podporu. Obdržený kapitál činil 1 042 milionů EUR.
7.1.3.3. Písemný závazek (opatření B3)
(174)
Opatřením B3 se fond HFSF zavázal, že poskytne další kapitál nezbytný k provedení rekapitalizace banky, a to do výše požadované řeckou centrální bankou v rámci zátěžového testu v roce 2012. Fond HFSF získává své zdroje od státu. Komise proto vyvozuje závěr, že závazek využívá státní prostředky. Okolnosti, za nichž může fond HFSF poskytnout finančním institucím podporu, jsou přesně stanoveny a omezeny v právních předpisech. Použití těchto státních prostředků lze proto přičíst státu. Fond HFSF přijal závazek, že poskytne další kapitál ve výši 1 629 milionů EUR.
(175)
Písemný závazek banku Alpha zvýhodnil, jelikož vkladatele ujistil, že banka bude schopna získat celý objem kapitálu, který musí získat, to znamená, že fond HFSF poskytne kapitál, pokud by se jej bance nepodařilo získat na trhu. Tento závazek usnadnil rovněž získání soukromého kapitálu na trhu, jelikož investoři byli ujištěni, že pokud se bance nepodaří získat část kapitálu na trhu, poskytne jej fond HFSF. Žádný soukromý investor by závazek týkající se kapitálové injekce nepřijal dříve, než jsou známy podmínky rekapitalizace, a banka neměla v té době přístup na kapitálový trh. Výhoda je selektivní, jelikož nebyla poskytnuta všem bankám, které v Řecku působí.
(176)
Jelikož banka působí na ostatních bankovních trzích v Evropské unii a jelikož finanční instituce z ostatních členských států působí v Řecku, ovlivňuje opatření B3 pravděpodobně obchod mezi členskými státy a narušuje hospodářskou soutěž.
(177)
Opatření B3 proto představuje podporu a řecké orgány je oznámily jako státní podporu dne 27. prosince 2012.
7.1.3.4. Účast fondu HFSF na rekapitalizaci na jaře 2013 (opatření B4)
(178)
Účast fondu HFSF na rekapitalizaci na jaře 2013 (opatření B4) představuje přeměnu první a druhé překlenovací rekapitalizace (opatření B1 a B2) a částečné provedení závazku (opatření B3) na stálou rekapitalizaci ve výši 4 021 milionů EUR v podobě kmenových akcií. Skutečnost, že nebylo nutno vložit celý kapitál přislíbený prostřednictvím opatření B3, je zapříčiněna tím, že od soukromých investorů byl získán kapitál ve výši 550 milionů EUR. Jelikož opatření B4 představuje přeměnu již poskytnuté podpory, zahrnuje státní prostředky, nezvyšuje však nominální výši podpory. Zvyšuje však výhodu pro banku (a tudíž narušení hospodářské soutěže), jelikož se jedná o stálou rekapitalizaci, a nikoli dočasnou rekapitalizaci, jak tomu bylo v případě opatření B1 a B2. V porovnání s opatřením B3, které představuje pouze závazek, a nikoli vlastní rekapitalizaci, zvýšilo opatření B4 kapitálovou přiměřenost banky Alpha, a je proto výhodnější.
(179)
Komise podotýká, že tato podpora nebyla poskytnuta všem bankám působícím v Řecku. Výhoda poskytnutá bance Alpha je proto selektivní. Co se týká narušení hospodářské soutěže a ovlivnění obchodu, Komise například uvádí, že podpora bance umožnila vykonávat činnost v ostatních členských státech. Likvidace banky by vedla k ukončení jejích činností v zahraničí prostřednictvím jejich likvidace nebo prodeje. Opatření proto narušuje hospodářskou soutěž a ovlivňuje obchod mezi členskými státy. Opatření představuje státní podporu.
7.1.3.5. Závěr ohledně opatření B1, B2, B3 a B4
(180)
Opatření B1, B2, B3 a B4 představují státní podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 Smlouvy. Výše státní podpory obsažené v opatřeních B1, B2, B3 a B4 činí 4 571 milionů EUR. Jak je uvedeno v oddíle 7.1.3.4, na skutečnou kapitálovou injekci (opatření B4) byla přeměněna pouze část částky přislíbené v prosinci 2012 (opatření B3). Výše státní podpory, která byla skutečně vyplacena, proto činí pouze 4 021 milionů EUR.
(181)
V bodě 31 sdělení o restrukturalizaci je uvedeno, že kromě výše podpory v absolutním vyjádření vezme Komise v úvahu podporu „ve vztahu k rizikově váženým aktivům banky“. Opatření B1, B2, B3 a B4 byla prováděna po dobu jednoho roku, od dubna 2012 do května 2013. Během tohoto období se rizikově vážená aktiva banky Alpha změnila, jelikož po nabytí banky Emporiki bank vzrostla. Vzniká tudíž otázka, která úroveň rizikově vážených aktiv by se měla použít, konkrétně to, zda je nutno státní podporu posoudit s ohledem na rizikově vážená aktiva, která existovala na začátku období, nebo na konci období. Opatření B1, B2. B3 a B4 mají pokrýt kapitálovou potřebu, kterou řecká centrální banka zjistila v březnu 2012 (zátěžový test v roce 2012). Jinými slovy, kapitálové potřeby, které mají tato opatření státní podpory řešit, existovala již v březnu 2012. Komise se proto domnívá, že výši podpory obsažené v opatřeních B1, B2, B3 a B4 je nutno porovnat s rizikově váženými aktivy banky k 31. březnu 2012. Skutečnost, že banka Alpha získala banku Emporiki Bank, a to se značným časovým odstupem od března 2012, by neměla vést k snížení poměru „podpory k rizikově váženým aktivům“. Podpora nenarušuje méně hospodářskou soutěž, jelikož banka provedla akvizici, která zvyšuje její rizikově vážená aktiva. Rovněž se připomíná, že od března 2012 do rekapitalizace na jaře 2013 nebrala řecká centrální banka v úvahu akvizice uskutečněné řeckými bankami za účelem úpravy jejich kapitálových potřeb směrem nahoru nebo dolů. Tento prvek dále prokazuje, že opatření B1, B2, B3 a B4 představovala opatření podpory související s rozsahem činnosti banky, jaká existovala k 31. březnu 2012.
(182)
První a druhá překlenovací rekapitalizace a závazek společně činily 4 571 milionů EUR. Tato částka představuje 10,3 % rizikově vážených aktiv banky Alpha k 31. březnu 2012 (95).
(183)
Jelikož se bance podařilo přilákat soukromý kapitál, činila částka, kterou fond HFSF nakonec do banky vložil, pouze 4 021 milionů EUR, což představuje 9,1 % rizikově vážených aktiv banky k 31. březnu 2012.
7.1.4. Závěr ohledně existence a celkové výše podpory, kterou banka Alpha získala
(184)
Opatření B1, B2, B3 a B4 představují státní podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 Smlouvy.
Č.
Opatření
Druh opatření
Výše podpory
Podpora na rekapitalizaci/rizikově vážená aktiva
A
Prioritní akcie
Kapitálová podpora
940 milionů EUR
2 %
B1 B2 B3 B4
První překlenovací rekapitalizace
Druhá překlenovací rekapitalizace
Písemný závazek
Účast fondu HFSF na rekapitalizaci na jaře 2013
Kapitálová podpora
4 571 milionů EUR
(částka, kterou vyplatil fond HFSF: 4 021 milionů EUR)
10,3 %
(částka, kterou vyplatil fond HFSF: 9,1 %)
Celková kapitálová podpora, která byla bance poskytnuta
5 511 milionů EUR
(částka, kterou vyplatil fond HFSF: 4 961 milionů EUR)
12,3 %
(částka, kterou vyplatil fond HFSF: 11,1 %)
Č.
Opatření
Druh opatření
Nominální výše podpory
L1
Podpora likvidity
Záruka
Půjčka dluhopisů
Záruky: 14 miliard EUR k 30. listopadu 2011
Půjčka dluhopisů: 1,6 miliardy EUR k 30. září 2011
L2
Nouzová pomoc v oblasti likvidity se státní zárukou
Financování a záruka
23,6 miliardy EUR k 31. prosinci 2012
Celková podpora likvidity, která byla bance poskytnuta
39,2 miliardy EUR
7.2. PRÁVNÍ ZÁKLAD PRO POSOUZENÍ SLUČITELNOSTI
(185)
Ustanovení čl. 107 odst. 3 písm. b) Komisi zmocňují, aby rozhodla o slučitelnosti podpory s vnitřním trhem, má-li tato podpora „napravit vážnou poruchu v hospodářství některého členského státu“.
(186)
Komise uznává, že světová finanční krize může vyvolat vážnou poruchu v hospodářství členského státu a že k nápravě této poruchy mohou být vhodná opatření na podporu bank. To bylo potvrzeno ve sdělení o bankovnictví z roku 2008, sdělení o rekapitalizaci a sdělení o restrukturalizaci. Vzhledem k opětovně nepříznivému vývoji na finančních trzích je Komise i nadále názoru, že předpoklady pro schválení podpory na základě čl. 107 odst. 3 písm. b) Smlouvy jsou splněny. Komise tento názor potvrdila přijetím sdělení o prodloužení z roku 2011 (96) a sdělení o bankovnictví z roku 2013.
(187)
Co se týká řeckého hospodářství, ve svých rozhodnutích o schválení a prodloužení platnosti režimu podpory řeckých bank a rovněž při schválení opatření státní podpory, která provedlo Řecko ve prospěch jednotlivých bank (97), uznala Komise hrozbu vážné poruchy v řeckém hospodářství a to, že k nápravě této poruchy je vhodná státní podpora bank. Právním základem posouzení opatření podpory by proto měla být ustanovení čl. 107 odst. 3 písm. b) Smlouvy.
(188)
Během finanční krize vypracovala Komise kritéria slučitelnosti pro různé druhy opatření podpory. Zásady pro posuzování opatření podpory byly poprvé stanoveny ve sdělení o bankovnictví z roku 2008.
(189)
Podle bodu 15 sdělení o bankovnictví z roku 2008 musí podpora splňovat níže uvedená obecná kritéria slučitelnosti, aby se považovala za slučitelnou podle čl. 107 odst. 3 písm. b) Smlouvy:
a)
Vhodnost: Podpora musí být dobře cílená, aby mohla účinně dosáhnout cíle, jenž spočívá v nápravě vážné poruchy v hospodářství. Toho by nebylo dosaženo, pokud by opatření nebylo pro nápravu této poruchy vhodné.
b)
Nezbytnost: Výše a podoba podpory musí být nezbytné k dosažení cíle. Výše podpory musí představovat minimum nezbytné k dosažení cíle a podpora musí mít podobu, která je k nápravě poruchy nejvhodnější.
c)
Přiměřenost: Kladné účinky opatření a narušení hospodářské soutěže je třeba náležitě vzájemně vyvážit a zajistit, aby bylo narušení omezeno na minimum nezbytné k dosažení cílů opatření.
(190)
Pokyny k rekapitalizačním opatřením jsou obsaženy ve sdělení o rekapitalizaci a ve sdělení o prodloužení z roku 2011.
(191)
Sdělení o restrukturalizaci stanoví přístup, který Komise přijme při posuzování plánů restrukturalizace, zejména potřebu obnovení životaschopnosti, zajištění náležitého příspěvku ze strany příjemce a omezení narušení hospodářské soutěže.
(192)
Tento rámec byl doplněn sdělením o bankovnictví z roku 2013, které se vztahuje na opatření podpory, jež byla oznámena po 31. červenci 2013.
7.2.1. Právní základ pro posouzení slučitelnosti podpory likvidity, která byla poskytnuta bance Alpha (opatření L1)
(193)
Podpora likvidity, kterou banka Alpha již obdržela, byla s konečnou platností schválena v postupných rozhodnutích, kterými byla povolena opatření v rámci režimu podpory řeckých bank a jeho změny a prodloužení platnosti (98) Jakoukoli budoucí podporu likvidity pro banku bude nutno poskytnout na základě režimu řádně schváleného Komisí. Podmínky této podpory musí být Komisí schváleny před jejím poskytnutím, a nemusí být proto blíže posouzeny v tomto rozhodnutí.
7.2.2. Právní základ pro posouzení slučitelnosti prioritních akcií (opatření A)
(194)
Rekapitalizace provedená v roce 2009 ve formě prioritních akcií (opatření A) se uskutečnila na základě rekapitalizačního opatření, které bylo schváleno v roce 2008 v rámci režimu podpory řeckých bank podle sdělení o bankovnictví z roku 2008. Není proto nutné posoudit ji znovu podle sdělení o bankovnictví z roku 2008, nýbrž je třeba ji posoudit pouze podle sdělení o restrukturalizaci.
7.2.3. Právní základ pro posouzení slučitelnosti nouzové pomoci v oblasti likvidity se státní zárukou (opatření L2)
(195)
Slučitelnost nouzové pomoci v oblasti likvidity se státní zárukou (opatření L2) by měla být posouzena nejprve na základě sdělení o bankovnictví z roku 2008 a sdělení o prodloužení z roku 2011. Nouzová pomoc v oblasti likvidity se státní zárukou, která byla poskytnuta po 1. srpnu 2013, spadá do oblasti působnosti sdělení o bankovnictví z roku 2013.
7.2.4. Právní základ pro posouzení slučitelnosti rekapitalizací provedených fondem HFSF (opatření B1, B2, B3 a B4)
(196)
Slučitelnost rekapitalizací provedených fondem HFSF (opatření B1, B2, B3 a B4), zejména co se týká protiplnění, je nutno posoudit nejprve na základě sdělení o bankovnictví z roku 2008, sdělení o rekapitalizaci a sdělení o prodloužení z roku 2011. V rozhodnutí o zahájení řízení týkajícího se banky Alpha vyslovila Komise pochybnosti ohledně slučitelnosti opatření B1 s těmito sděleními. Jelikož tato opatření byla provedena před 31. červencem 2013, nespadají do oblasti působnosti sdělení o bankovnictví z roku 2013. Slučitelnost rekapitalizací provedených fondem HFSF (opatření B1, B2, B3 a B4) je třeba posoudit rovněž na základě sdělení o restrukturalizaci.
7.3. SOULAD OPATŘENÍ L2 SE SDĚLENÍM O BANKOVNICTVÍ Z ROKU 2008, SDĚLENÍM O PRODLOUŽENÍ Z ROKU 2011 A SDĚLENÍM O BANKOVNICTVÍ Z ROKU 2013
(197)
Aby byla podpora slučitelná podle čl. 107 odst. 3 písm. b) Smlouvy, musí splňovat obecná kritéria slučitelnosti: vhodnost, nezbytnost a přiměřenost.
(198)
Jelikož řecké banky ztratily přístup na velkoobchodní trhy a byly zcela závislé na financování poskytovaném centrální bankou (jak je uvedeno v 26. bodě odůvodnění) a jelikož si banka Alpha nemohla vypůjčit dostatečné finanční prostředky prostřednictvím běžných refinančních operací, potřebovala banka při získávání dostatečné likvidity nouzovou pomoc v oblasti likvidity se státní zárukou, což zamezilo jejímu úpadku. Komise považuje opatření L2 za vhodný mechanismus k nápravě vážné poruchy, která by byla způsobena úpadkem banky.
(199)
Jelikož nouzová pomoc v oblasti likvidity znamená pro banku poměrně vysoké náklady na financování, má banka dostatečnou pobídku k tomu, aby se při rozvíjení svých činností nespoléhala na tento zdroj financování. Banka musela hradit úrokovou sazbu o […] b.b. vyšší než v případě běžných refinančních operací s Eurosystémem. Banka mimoto musela státu hradit poplatek za záruku ve výši […] b.b. V důsledku toho jsou celkové náklady banky na nouzovou pomoc v oblasti likvidity se státní zárukou mnohem vyšší než běžné náklady na refinancování poskytované ECB. Rozdíl mezi prvními a posledně uvedenými náklady je vyšší než výše poplatku za záruku, jenž se vyžaduje ve sdělení o prodloužení z roku 2011. Celkové protiplnění poskytnuté státu lze proto považovat za dostatečné. Co se týká výše nouzové pomoci v oblasti likvidity se státní zárukou, ta je pravidelně řeckou centrální bankou a ECB revidována podle skutečných potřeb banky. Řecká centrální banka a ECB podrobně sledují její využití a zajišťují, aby byla omezena na nezbytné minimum. Opatření L2 proto neposkytuje bance nadměrnou likviditu, kterou by bylo možno použít k financování činností narušujících hospodářskou soutěž. Toto opatření je omezeno na nezbytné minimum.
(200)
Takovéto podrobné sledování využití nouzové pomoci v oblasti likvidity se státní zárukou a pravidelné ověřování, zda je její využívání omezeno na minimum, rovněž zajišťuje, aby byla likvidita přiměřená a aby nevedla k nepřiměřenému narušení hospodářské soutěže. Komise bere rovněž na vědomí závazek Řecka, že banka provede restrukturalizační opatření, která snižují její závislost na financování poskytovaném centrální bankou, a že banka bude dodržovat omezení týkající se chování, která jsou projednána v oddíle 7.6. Tyto faktory zajišťují, že spoléhání se na podporu likvidity bude co nejdříve ukončeno a že tato podpora je přiměřená.
(201)
Opatření L2 je proto v souladu se sdělením o bankovnictví z roku 2008 a sdělením o prodloužení z roku 2011. Jelikož sdělení o bankovnictví z roku 2013 nezavedlo další požadavky ohledně záruk, je opatření L2 v souladu rovněž se sdělením o bankovnictví z roku 2013.
7.4. SOULAD OPATŘENÍ B1, B2, B3 A B4 SE SDĚLENÍM O BANKOVNICTVÍ Z ROKU 2008, SDĚLENÍM O REKAPITALIZACI A SDĚLENÍM O PRODLOUŽENÍ Z ROKU 2011
(202)
Jak je uvedeno v 189. bodě odůvodnění, podpora musí v souladu s bodem 15 sdělení o bankovnictví z roku 2008 splňovat níže uvedená obecná kritéria slučitelnosti, aby byla slučitelná podle čl. 107 odst. 3 písm. b) Smlouvy (99): vhodnost, nezbytnost a přiměřenost.
(203)
Sdělení o rekapitalizaci a sdělení o prodloužení z roku 2011 obsahují bližší údaje ohledně výše protiplnění, jež se vyžaduje u státní kapitálové podpory.
7.4.1. Vhodnost opatření
(204)
Co se týká vhodnosti rekapitalizací, které provedl fond HFSF (opatření B1, B2, B3 a B4), Komise je považuje za vhodné, jelikož bance umožnily splnit kapitálové požadavky. Bez rekapitalizací provedených fondem HFSF by banka nemohla vykonávat činnost a ztratila by přístup k refinančním operacím ECB.
(205)
V tomto ohledu Komise v rozhodnutí o zahájení řízení týkajícího se banky Alpha uvedla, že banka je jednou z největších bankovních institucí v Řecku, a to z hlediska poskytování úvěrů i přijímání vkladů. Jako taková má banka Alpha pro Řecko systémový význam. Úpadek banky by proto měl za následek vážnou poruchu v řeckém hospodářství. Za tehdejší situace měly finanční instituce v Řecku potíže při získávání financování. Nedostatečné financování omezovalo jejich schopnost poskytovat úvěry řeckému hospodářství. V této souvislosti by se porucha v hospodářství v případě úpadku banky zhoršila. Opatření B1, B2, B3 a B4 byla provedena především v důsledku programu zapojení soukromého sektoru, což byla mimořádná a nepředvídatelná událost, která nevyplývala ze špatného řízení nebo podstupování přílišného rizika ze strany banky. Opatření se proto měla zabývat především výsledky programu zapojení soukromého sektoru a přispět k udržení finanční stability v Řecku.
(206)
V rozhodnutí o zahájení řízení týkajícího se banky Alpha vyslovila Komise pochybnosti, zda byla neprodleně přijata veškerá možná opatření, která by zamezila tomu, že banka bude v budoucnu opět potřebovat podporu. Jak je uvedeno ve 121. a 122. bodě odůvodnění tohoto rozhodnutí, Řecko se zavázalo, že provede řadu opatření týkajících se správy a řízení společnosti a obchodních činností banky. Jak je popsáno v 99. a 106. bodě odůvodnění, banka rovněž významně restrukturalizovala své činnosti a již bylo dosaženo významného snížení nákladů. Pochybnosti Komise byly proto rozptýleny.
(207)
V rozhodnutí o zahájení řízení týkajícího se banky Alpha vyslovila Komise rovněž pochybnosti, zda existují dostatečné záruky v případě, že se banka dostane pod kontrolu státu, nebo pokud si kontrolu ponechají soukromí akcionáři, zatímco většinovým vlastníkem bude stát. Závazky popsané v 121. a 122. bodě odůvodnění tohoto rozhodnutí zajišťují, že úvěrové operace banky budou prováděny podle komerčních zásad a každodenní řízení bude chráněno před zásahy státu. Rámec vztahů, který byl dohodnut mezi fondem HFSF a bankou, rovněž zajišťuje, aby byly zájmy státu jako hlavního akcionáře chráněny před přílišným riskováním ze strany vedení banky.
(208)
Opatření B1, B2, B3 a B4 proto zajistila zachování finanční stability v Řecku. Jsou přijata významná opatření s cílem omezit budoucí ztráty na minimum a zajistit, aby činnosti banky nebyly ohroženy nevhodnou správou a řízením. Na základě těchto skutečností Komise konstatuje, že opatření B1, B2, B3 a B4 jsou vhodná.
7.4.2. Nezbytnost - omezení podpory na minimum
(209)
Podle sdělení o bankovnictví z roku 2008 musí být výše a podoba podpory nezbytná k dosažení jejího cíle. To znamená, že kapitálová injekce musí představovat minimální částku, která je nezbytná k dosažení cíle.
(210)
Výše kapitálové podpory byla vypočítána řeckou centrální bankou v rámci zátěžového testu, aby bylo zajištěno, že kapitál core tier 1 bude v období 2012-2014 přesahovat určitou úroveň, jak je uvedeno v tabulce 3. Bance proto nebyl poskytnut nadměrný kapitál. Jak je objasněno v 206. bodě odůvodnění, byla přijata opatření s cílem snížit riziko, že banka bude v budoucnu potřebovat další podporu.
(211)
Co se týká protiplnění za první a druhou překlenovací rekapitalizaci (opatření B1 a B2), Komise připomíná, že rekapitalizace byly provedeny v květnu 2012 resp. prosinci 2012, a to formou věcného plnění prostřednictvím dluhopisů EFSF. Fond HFSF obdržel ode dne vydání dluhopisů EFSF do rekapitalizace na jaře 2013 jako protiplnění vzniklé úroky z dluhopisů EFSF s připočtením poplatku ve výši 1 % (100). Jak je zdůrazněno v rozhodnutí o zahájení řízení týkajícího se banky Alpha, toto protiplnění je nižší než rozmezí od 7 % do 9 %, které je stanoveno ve sdělení o rekapitalizaci. Doba poskytování nízkého protiplnění je však v případě opatření B1 omezena na jeden rok a v případě opatření B2 na pět měsíců (tj. do přeměny překlenovací rekapitalizace na běžnou rekapitalizaci ve formě kmenových akcií, a to opatření B4). Zatímco první a druhá překlenovací restrukturalizace nevedly k zředění podílů současných akcionářů, rekapitalizace na jaře 2013, což byla přeměna první a druhé překlenovací rekapitalizace, významně zředila podíly dřívějších akcionářů, jelikož se jejich podíl na vlastním kapitálu banky snížil na 4,9 %. Poté skončila mimořádná situace, která existovala ode dne provedení první překlenovací rekapitalizace. Pochybnosti, které byly uvedeny v rozhodnutí o zahájení řízení týkajícího se banky Alpha, byly proto rozptýleny.
(212)
Za druhé, vzhledem k neobvyklým příčinám potíží banky, kdy ztráty vyplývaly především z prominutí dluhu ve prospěch státu (program zapojení soukromého sektoru a zpětný odkup dluhu, což státu poskytlo značnou výhodu, tj. snížení dluhu) a z důsledků dlouhého období recese v domácím hospodářství, může Komise souhlasit s takovouto dočasnou odchylkou od běžných požadavků na protiplnění, které jsou stanoveny ve sdělení o rekapitalizaci (101).
(213)
Co se týká opatření B3, tím byl závazek poskytnout kapitál. Tento závazek, který byl přijat v prosinci 2012, byl proveden skutečným vložením kapitálu v květnu-červnu 2013, tj. pouze o pět měsíců později. Z tohoto důvodu a z důvodů uvedených v 212. bodě odůvodnění lze souhlasit s tím, že za tento závazek nebylo poskytnuto žádné protiplnění.
(214)
Pokud jde o opatření B4, podle bodu 8 sdělení o prodloužení z roku 2011 by kapitálové vklady měly být upsány s dostatečnou slevou z ceny akcií, a to po úpravě vzhledem k efektu zředění, tak, aby měl stát jistotu přiměřené odměny. Ačkoli rekapitalizace nezajistila značnou slevu z ceny akcií po úpravě vzhledem k efektu zředění, ve skutečnosti nebylo možné dosáhnout významné slevy z teoretické ceny bez upisovacího práva (102). Před rekapitalizací na jaře 2013 představovala tržní kapitalizace banky pouze několik stovek milionů eur. Za této situace vyvstává otázka, zda by současní akcionáři měli být zcela vytěsněni. Komise bere na vědomí, že emisní cena byla stanovena s 50 % slevou z průměrné tržní ceny za období padesáti dnů předcházejících stanovení emisní ceny. Komise bere rovněž na vědomí, že došlo k obrovskému zředění podílů současných akcionářů, jelikož po rekapitalizaci drželi v bance pouze 4,9 % podíl. Uplatnění další slevy z tržní ceny by proto mělo na odměnu fondu HFSF jen malý dopad. Vzhledem k zvláštní situaci řeckých bank (jak bylo objasněno v 212. bodě odůvodnění) a vzhledem ke skutečnosti, že potřeba podpory vyplývala z prominutí dluhu ve prospěch státu, se Komise domnívá, že emisní cena akcií upsaných státem byla dostatečně nízká.
(215)
Fond HFSF vydal rovněž opční listy a poskytl jeden opční list na každou novou akcii upsanou soukromým investorem, který se zúčastnil rekapitalizace na jaře 2013. Fond HFSF vydal tyto opční listy bezúplatně. Jak je objasněno v 93. bodě odůvodnění, každý opční list zahrnuje právo na nákup 7,40 akcií fondu HFSF ve zvolených intervalech a za realizační cenu. Realizační cena se rovná upisovací ceně fondu HFSF navýšené o roční a kumulované rozpětí (4 % za první rok, 5 % za druhý rok, 6 % za třetí rok, 7 % za čtvrtý rok a poté za posledních šest měsíců 8 % ročně). Odměna, kterou fond HFSF obdržel za akcie, které vlastní, je fakticky omezena na tyto úrovně. Tato odměna je nižší než rozmezí od 7 % do 9 %, které je stanoveno ve sdělení o rekapitalizaci. Jelikož však tyto opční listy představovaly klíčový faktor úspěchu emise s přednostním právem a soukromého umisťování, jež banka zahájila před rekapitalizací na jaře 2013, má Komise za to, že tyto opční listy umožnily bance snížit výši podpory o 550 milionů EUR. Kvůli nízkému kapitálovému poměru banky před rekapitalizací a vysoké nejistotě, která v té době panovala, simulace, jež byly k dispozici, prokázaly, že bez opčních listů by soukromí investoři nedosáhli dostatečné výnosnosti a rekapitalizace by se nezúčastnili. Z důvodů objasněných v 205. a 212. bodě odůvodnění by vzhledem k tomu, že by fond HFSF získal minimální kladnou odměnu, pokud by byly opční listy uplatněny, a že cílem memoranda o ekonomické a finanční politice bylo přilákat soukromé investory v zájmu udržení některých bank v soukromé správě a zamezit situaci, kdy by celý bankovní sektor kontroloval fond HFSF, může Komise přijmout takovouto odchylku od běžných požadavků na protiplnění, které jsou stanoveny ve sdělení o rekapitalizaci. Tento souhlas vychází rovněž ze skutečnosti, že zákon o fondu HFSF, který byl v březnu 2014 pozměněn, neumožňuje úpravu opčních listů v případě navýšení základního kapitálu bez předkupních práv a že v případě emise s přednostním právem lze upravit pouze realizační cenu opčních listů a k úpravě může dojít teprve následně a pouze do výše výnosů dosažených z prodeje předkupních práv fondu HFSF. Závazek Řecka, že si před zpětným odkupem opčních listů, které vydal fond HFSF, vyžádá souhlas Komise, umožní Komisi zajistit, aby případný zpětný odkup v budoucnu dále nesnížil odměnu fondu HFSF a nezvýšil odměnu držitelů opčních listů.
(216)
Co se týká skutečnosti, že akcie fondu HFSF nejsou spojeny s hlasovacími právy, Komise připomíná, že potřeba podpory nevyplývá především z přílišného riskování. Cílem memoranda bylo mimoto udržet některé banky v soukromé správě. Rámec vztahů a automatické znovuzavedení hlasovacích práv v případě neprovedení plánu restrukturalizace poskytuje záruky s ohledem na přílišné riskování ze strany soukromých správců v budoucnu. Určitý druh odměny pro stát mimoto představuje zapojení soukromého sektoru a zpětný odkup v prosinci 2012, jelikož se dluh státu vůči bance snížil o několik miliard eur. Ze všech těchto důvodů může Komise souhlasit s tím, že fond HFSF získal akcie bez hlasovacích práv. Komise proto dospěla k závěru, že opatření B4 bylo nezbytné.
Závěrem se uvádí, že opatření B1, B2, B3 a B4 jsou z hlediska jejich výše i podoby nezbytná jako podpora na záchranu.
7.4.3. Přiměřenost - opatření omezující negativní vedlejší účinky
(217)
Komise podotýká, že banka Alpha obdržela velmi vysokou částku státní podpory. Tato situace proto může vést k vážnému narušení hospodářské soutěže. Řecko však přijalo závazek týkající se provedení řady opatření, která mají negativní vedlejší účinky omezit. Závazky zejména stanoví, že operace banky budou i nadále prováděny podle komerčních zásad, jak je objasněno v 121. a 122. bodě odůvodnění, a Řecko přijalo rovněž závazek týkající se zákazu akvizic a řady odprodejů, jak je popsáno v 123. a 124. bodě odůvodnění. Omezení narušení hospodářské soutěže bude blíže posouzeno v oddíle 7.6.
(218)
Do banky byl rovněž dosazen kontrolní správce, který bude sledovat řádné plnění závazků týkajících se správy a řízení společnosti a obchodních činností. To zamezí případným škodlivým změnám obchodní praxe banky, a omezí tudíž možné negativní vedlejší účinky.
(219)
Dne 12. června 2014 byl Komisi mimoto předložen nový komplexní plán restrukturalizace. Tento plán restrukturalizace bude posouzen v oddíle 7.6.
(220)
Závěrem se uvádí, že pochybnosti, které byly uvedeny v rozhodnutí o zahájení řízení týkajícího se banky Alpha, byly rozptýleny. Opatření B1, B2, B3 a B4 jsou na základě bodu 15 sdělení o bankovnictví z roku 2008 přiměřená.
7.4.4. Závěr ohledně souladu rekapitalizací provedených fondem HFSF se sdělením o bankovnictví z roku 2008, sdělením o rekapitalizaci a sdělením o prodloužení z roku 2011
(221)
Vyvozuje se tudíž závěr, že rekapitalizace provedené fondem HFSF (opatření B1, B2, B3 a B4) jsou vhodné, nezbytné a přiměřené, a to podle bodu 15 sdělení o bankovnictví z roku 2008, sdělení o rekapitalizaci a sdělení o prodloužení z roku 2011.
7.5. SOULAD AKVIZIC SE SDĚLENÍM O RESTRUKTURALIZACI
(222)
V bodě 23 sdělení o restrukturalizaci je objasněno, že nabytí podílů v jiných podnicích bankami, kterým byla poskytnuta podpora, nemůže být financováno prostřednictvím státní podpory, pokud to nemá zásadní význam pro obnovení životaschopnosti podniku. V bodech 40 a 41 sdělení o restrukturalizaci se mimoto uvádí, že by banky neměly použít státní podporu na akvizice konkurenčních podniků, pokud nejsou součástí konsolidačního procesu nezbytného pro obnovení finanční stability nebo zajištění účinné hospodářské soutěže. Akvizice mimoto nesmí ohrozit nebo ztížit obnovení životaschopnosti. Komise musí proto posoudit, zda jsou akvizice, které banka provedla, v souladu se sdělením o restrukturalizaci.
7.5.1. Soulad nabytí banky Emporiki Bank se sdělením o restrukturalizaci
7.5.1.1. Dopad nabytí banky Emporiki Bank na dlouhodobou životaschopnost banky Alpha
(223)
Pokud jde o provozní zisk, nabytí banky Emporiki Bank zlepší obnovení dlouhodobé životaschopnosti banky Alpha, jelikož spojení dvou bank na stejném zeměpisném trhu bance Alpha umožní dosáhnout významných synergií, například ve formě snížení počtu pracovníků, uzavření poboček a nižších režijních nákladů. Banka Alpha získá klienty a vklady, což významně sníží distribuční náklady. Kromě racionalizace funkcí ústředí banka uzavírá značný poboček subjektu vzniklého spojením.
(224)
Pokud jde o likvidní pozici, akvizice má na banku Alpha pozitivní vliv. Poměr úvěrů k vkladům činil u nabytého subjektu přibližně 115 %, což je podstatně méně než velmi vysoký poměr úvěrů k vkladům u banky Alpha (103). To proto významně přispěje k snížení poměru úvěrů k vkladům u banky Alpha.
(225)
Ze statického hlediska má transakce kladný dopad rovněž na kapitálový poměr banky Alpha, jelikož banka Alpha získala za jedno euro vysoce kapitalizovanou banku. K 31. březnu 2012 činil pro forma ukazatel kapitálové přiměřenosti subjektu vzniklého spojením 11,8 %, zatímco ukazatel kapitálové přiměřenosti banky Alpha činil pouze 8,8 %. Obdobně pro forma poměr kapitálu core tier 1 subjektu vzniklého spojením činil 11,1 %, zatímco tentýž ukazatel banky Alpha činil 7,9 %. Vysoký objem kapitálu banky Emporiki Bank poskytuje ochranu před budoucími ztrátami, které by se mohly projevit podle zátěžového testu, jak je uvedeno v tabulce 3. Zvýšení kapitálového poměru banky ze statického hlediska nadhodnotilo pozitivní dopad na její dlouhodobou kapitálovou pozici. Akvizice má tudíž pozitivní dopad na obnovení dlouhodobé životaschopnosti banky Alpha.
7.5.1.2. Dopad akvizic na výši podpory, kterou banka Alpha potřebovala
(226)
Podle bodu 23 sdělení o restrukturalizaci by pomoc na restrukturalizaci neměla být použita k nabytí podílů v jiných podnicích, nýbrž pouze k uhrazení restrukturalizačních nákladů, které jsou nezbytné k obnovení životaschopnosti banky. V tomto případě má sice akvizice pozitivní dopad na životaschopnost banky Alpha, není však nezbytná k obnovení její životaschopnosti ve smyslu bodu 23 sdělení o restrukturalizaci.
(227)
Banka Alpha zaplatila za nákup banky Emporiki Bank pouze jedno euro. Kupní cena nebyla proto financována ze státní podpory. Tato skutečnost rovněž znamená, že uhrazení kupní ceny nevyvolalo u banky Alpha potřebu kapitálu. Banka Emporiki Bank měla mimoto dostatečný kapitál (tj. ve výši požadované v rámci zátěžového testu v roce 2012, jak je uvedeno v tabulce 3). Akvizice proto pravděpodobně nevyvolá u banky Alpha potřebu dalšího kapitálu v budoucnu.
(228)
Závěrem se uvádí, že kvůli neobvyklým podmínkám (koupě plně kapitalizované banky k splnění požadavků zátěžového testu pouze za jedno euro) není nabytí banky Emporiki Bank výjimečně v rozporu s požadavkem, že by podpora měla být omezena na minimum.
7.5.1.3. Narušující účinek akvizic na hospodářskou soutěž
(229)
Podle bodů 39 a 40 sdělení o restrukturalizaci nesmí být státní podpora použita na úkor soutěžitelů, kteří podporu nedostávají, a zejména na akvizice konkurenčních podniků. V bodě 41 sdělení o restrukturalizaci je rovněž uvedeno, že akvizice mohou být povoleny, pokud jsou součástí konsolidačního procesu nezbytného pro obnovení finanční stability a zajištění účinné hospodářské soutěže. Za této situace by průběh akvizice měl být spravedlivý a akvizice by měla zajistit podmínky účinné hospodářské soutěže na příslušném trhu.
(230)
Řecká centrální banka nepovažovala banku Emporiki Bank za životaschopnou jako samostatný subjekt, a to na základě přezkumu životaschopnosti, který počátkem roku 2012 provedl externí konzultant. Banka Emporiki Bank vytvářela velké ztráty pro společnost Crédit Agricole, která ji proto chtěla prodat. Pokud by prodej nebyl možný, mohla společnost Crédit Agricole uvážit její úpadek. Transakci lze proto pokládat za součást konsolidačního procesu nezbytného pro obnovení finanční stability, jak je popsáno v bodě 41 sdělení o restrukturalizaci.
(231)
Žádný uchazeč, který nedostává podporu, nepodal platnou nabídku na získání banky Emporiki Bank a proces prodeje byl otevřený, transparentní a nediskriminační. Nedošlo proto k vytěsnění žádného uchazeče, který nedostává podporu, ze strany banky Alpha. Jelikož akvizici schválil řecký orgán pro hospodářskou soutěž, výsledek procesu prodeje neohrozí podmínky účinné hospodářské soutěže v Řecku.
(232)
Potřeba podpory v případě banky Alpha mimoto nevyplývala ze špatného řízení nebo podstupování přílišného rizika. Jak bylo vyvozeno v 227. bodě odůvodnění, k financování této akvizice nebyla použita státní podpora (koupě banky, jejíž kapitál dosahuje potřebné úrovně, aby prošla zátěžovým testem řecké centrální banky, za jedno euro).
(233)
Vzhledem k těmto prvkům lze vyvodit závěr, že nabytí banky Emporiki Bank je v souladu s oddílem 4 sdělení o restrukturalizaci.
7.5.1.4. Závěr ohledně nabytí banky Emporiki Bank
(234)
Vzhledem k mimořádné situaci řeckých bank a specifikům nabytí banky Emporiki Bank se vyvozuje závěr, že tato akvizice je v souladu s požadavky stanovenými ve sdělení o restrukturalizaci.
7.5.2. Soulad nabytí vybraných aktiv a závazků tří družstevních bank se sdělením o restrukturalizaci
7.5.2.1. Dopad akvizic na dlouhodobou životaschopnost banky Alpha
(235)
Nabytí vybraných aktiv a závazků tří družstevních bank zlepší dlouhodobou životaschopnost banky Alpha.
(236)
Začlenění vkladů tří družstevních bank do rozvahy banky Alpha zlepšilo její profil likvidity. Poměr čistých úvěrů k vkladům u banky Alpha Bank S.A. klesl přibližně o 1,5 % a snížila se její závislost na Eurosystému.
(237)
Akvizice mimoto bance Alpha umožnily zvýšit příjmy, a to zvýšením počtu klientů v řadě zeměpisných oblastí. Banka Alpha nepřevzala nákladnou infrastrukturu ani nákladnou síť poboček. Banka nepřevzala ani žádné úvěry. Nezvýšilo se proto její riziko ani kapitálové požadavky.
7.5.2.2. Dopad akvizice na výši podpory, kterou banka Alpha potřebovala
(238)
Podle bodu 23 sdělení o restrukturalizaci by pomoc na restrukturalizaci neměla být použita k nabytí podílů v jiných podnicích, nýbrž pouze k uhrazení restrukturalizačních nákladů, které jsou nezbytné k obnovení životaschopnosti banky. V tomto případě má sice akvizice pozitivní dopad na životaschopnost banky Alpha, není však nezbytná k obnovení její životaschopnosti ve smyslu bodu 23 sdělení o restrukturalizaci.
(239)
Částka, kterou banka Alpha zaplatila za nabytí převedených aktiv a závazků všech tří družstevních bank, byla stanovena na 2,1 % hodnoty převedených vkladů a činila přibližně 9 milionů EUR, což odpovídá 0,01 % celkové bilanční sumy banky v době akvizice. Tuto částku lze proto považovat za velmi nízkou. Během rekapitalizace na jaře 2013 banka mimoto již získala soukromý kapitál ve výši 550 milionů EUR.
(240)
Vyvozuje se závěr, že cena za nabytí převedených aktiv a závazků (převážně vkladů) tří družstevních bank byla natolik nízká, že nebrání tomu, aby byla podpora omezena na nezbytné minimum.
7.5.2.3. Narušující účinek akvizic na hospodářskou soutěž
(241)
Jak je uvedeno v 229. bodě odůvodnění, podle bodů 39 a 40 sdělení o restrukturalizaci nesmí být státní podpora použita na úkor soutěžitelů, kteří podporu nedostávají, a zejména na akvizice konkurenčních podniků, s výjimkou zvláštních podmínek.
(242)
Řecká centrální banka nepovažovala tři družstevní banky za životaschopné a měla za to, že k zachování finanční stability je nutné přijmout opatření k řešení problémů. Akvizice lze proto pokládat za součást konsolidačního procesu nezbytného pro obnovení finanční stability, jak je popsáno v bodě 41 sdělení o restrukturalizaci.
(243)
Žádný uchazeč, který nedostává podporu, mimoto nepodal platnou nabídku na získání aktiv a závazků tří družstevních bank a jediná další nabídka přišla od banky, která obdržela ještě vyšší podporu. Objem nabytých aktiv a závazků byl navíc malý a nezměnil strukturu trhu (104).
(244)
Komise se domnívá, že tyto výjimečné okolnosti odůvodňují povolení akvizic v souladu s bodem 41 sdělení o restrukturalizaci.
7.5.2.4. Závěr ohledně nabytí vybraných aktiv a závazků tří družstevních bank
(245)
Vyvozuje se závěr, že vzhledem k specifikům nabytí vybraných aktiv a závazků tří družstevních bank jsou tyto akvizice v souladu s požadavky stanovenými ve sdělení o restrukturalizaci.
7.5.3. Soulad nabytí banky Citibank Greece se sdělením o restrukturalizaci
7.5.3.1. Dopad akvizice na dlouhodobou životaschopnost banky Alpha
(246)
Nabytí banky Citibank Greece, včetně Diners, zlepší dlouhodobou životaschopnost banky Alpha. Banka Alpha získala úvěrovou banku s vysokými rezervami. Portfolio čistých úvěrů je navíc mnohem menší než získané vklady.
(247)
Začlenění vkladů banky Citibank Greece do rozvahy banky Alpha zlepší střednědobý a dlouhodobý profil financování banky Alpha, přičemž současně zvýší její ziskovost.
(248)
Prostřednictvím akvizice se mimoto zvýší schopnost a kapacity banky Alpha přijímat vklady, banka tudíž dosáhne vyváženějšího a udržitelnějšího obchodního modelu.
(249)
Očekávané významné synergie - z hlediska centrálních funkcí, služeb informačních technologií a provozních výdajů - přispějí k dlouhodobé životaschopnosti banky Alpha.
(250)
Akvizice má tudíž pozitivní dopad na obnovení dlouhodobé životaschopnosti banky Alpha.
7.5.3.2. Dopad akvizice na výši podpory, kterou banka Alpha potřebovala
(251)
Podle bodu 23 sdělení o restrukturalizaci by pomoc na restrukturalizaci neměla být použita k nabytí podílů v jiných podnicích, nýbrž pouze k uhrazení restrukturalizačních nákladů, které jsou nezbytné k obnovení životaschopnosti banky. V tomto případě má sice akvizice pozitivní dopad na životaschopnost banky Alpha, není však nezbytná k obnovení její životaschopnosti ve smyslu bodu 23 sdělení o restrukturalizaci.
(252)
Banka Alpha zaplatila za nákup banky Citibank Greece a Diners částku ve výši pouze 2 milionů EUR (105).
(253)
Nabyté portfolio zahrnuje vysoký počet úvěrů, které jsou zcela odepsány. Ocenění nového portfolia úvěrů by mohlo vyrovnat omezenou potřebu kapitálu vyplývající z jejich začlenění do rozvahy banky Alpha.
(254)
Banka Alpha mimoto získala soukromý kapitál ve výši 1,2 miliardy EUR, a to za cenu za akcii vyšší, než byla cena, za kterou fond HFSF upsal akcie v rámci rekapitalizace na jaře 2013.
(255)
Za této zvláštní situace nelze tvrdit, že akvizice byla financována ze státní podpory. Akvizice nezvýší potřebu podpory ani nesníží protiplnění za existující podporu.
7.5.3.3. Narušující účinek akvizice na hospodářskou soutěž
(256)
Jak je uvedeno v 241. bodě odůvodnění, státní podpora nesmí být použita na úkor soutěžitelů, kteří podporu nedostávají, a zejména na akvizice konkurenčních podniků.
(257)
Kupní cena uhrazená za banku Citibank Greece byla mimořádně nízká a banka Alpha získala velký objem soukromého kapitálu za vysokou cenu za akcii. Nelze tudíž mít za to, že k financování akvizice byla využita podpora.
(258)
Jelikož žádný uchazeč, který nedostává podporu, nepodal nabídku na nabytí rozsahu činností, které získala banka Alpha, nedošlo k vytěsnění investorů, kteří podporu neobdrželi.
(259)
Závěrem se uvádí, že vzhledem k prvkům uvedeným v 257. a 258. bodě odůvodnění se na akvizici nevztahuje zákaz uvedený v bodech 39 a 40 sdělení o restrukturalizaci. Komise mimoto připomíná, že potřeba podpory v případě banky Alpha nevyplývá ze špatného řízení nebo podstupování přílišného rizika.
7.5.3.4. Závěr ohledně nabytí banky Citibank Greece
(260)
Vyvozuje se závěr, že vzhledem k jedinečné situaci banky Alpha (106) a specifikům nabytí banky Citibank Greece je tato akvizice v souladu s požadavky stanovenými ve sdělení o restrukturalizaci.
7.6. SOULAD OPATŘENÍ A, B1, B2, B3 A B4 SE SDĚLENÍM O RESTRUKTURALIZACI
7.6.1. Příčiny potíží a důsledky pro posouzení podle sdělení o restrukturalizaci
(261)
Jak je uvedeno v oddílech 2.1.1 a 2.1.2, potíže, jimž banka čelila, vyplývají především z řecké dluhové krize a hluboké recese v Řecku a jižní Evropě. Co se týká prvně uvedeného faktoru, řecká vláda ztratila přístup na finanční trhy a nakonec musela se svými domácími a mezinárodními věřiteli sjednat dohodu, program zapojení soukromého sektoru, což vedlo k srážce z pohledávek vůči státu o 53,3 %. 31,5 % pohledávek bylo mimoto vyměněno za nové státní dluhopisy s nižšími úrokovými sazbami a delší splatností. Tyto nové státní dluhopisy stát od řeckých bank odkoupil zpět v prosinci 2012 za cenu v rozmezí od 30,2 % do 40,1 % jejich nominální hodnoty, což vedlo k dalším ztrátám řeckých bank. Kromě dopadu programu zapojení soukromého sektoru a zpětného odkupu dluhu na kapitálovou pozici banky Alpha zaznamenala banka od roku 2010 do poloviny roku 2012 rovněž velký odliv vkladů kvůli riziku, že by v důsledku neudržitelného veřejného dluhu a hospodářské recese mohlo Řecko vystoupit z eurozóny.
(262)
Opatření B1, B2, B3 a B4 činí 4 571 milionů EUR, což je méně než výše ztrát vykázaných v důsledku programu zapojení soukromého sektoru (4 786 milionů EUR). V tomto případě umožňuje bod 14 sdělení o prodloužení z roku 2011, aby Komise zmírnila své požadavky, pokud potíže nevyplývají především z přílišného riskování.
(263)
Největší část kapitálových potřeb vyplývá z běžné expozice finanční instituce riziku spojenému se státními dluhopisy domovské země. Tato skutečnost byla uvedena rovněž v 58. a 69. bodě rozhodnutí o zahájení řízení týkajícího se banky Alpha. Komise rovněž poznamenává, že expozice banky Alpha riziku spojenému s řeckými státními dluhopisy byla nižší než u ostatních hlavních řeckých bank, nelze tudíž usuzovat, že expozice banky vůči státním dluhopisům byla nadměrná. V důsledku toho je potřeba, aby se banka ve svém plánu restrukturalizace zabývala otázkami morálního hazardu, nižší než u ostatních finančních institucí, jimž je poskytována podpora a které nahromadily nadměrná rizika. Jelikož opatření podpory méně narušují hospodářskou soutěž, měla by se úměrně zmírnit i opatření k omezení narušení hospodářské soutěže. Jelikož program zapojení soukromého sektoru a zpětný odkup dluhu představují prominutí dluhu ve prospěch státu, může být odměna státu za rekapitalizaci bank nižší.
(264)
Jelikož však řecké hospodářství zaznamenalo od roku 2008 pokles o přibližně 25 % a jelikož banka Alpha získala méně životaschopnou banku v podobě banky Emporiki Bank, musela přizpůsobit svou organizaci, strukturu nákladů a obchodní síť tomuto novému prostředí, aby byla opět zisková. Bez ohledu na neexistenci morálního hazardu musí proto banka Alpha racionalizovat své činnosti v Řecku, aby zajistila svou dlouhodobou životaschopnost.
(265)
Druhou důležitou příčinou ztrát banky byly její úvěry poskytnuté řeckým domácnostem a podnikům. Komise se domnívá, že tyto ztráty jsou zapříčiněny především mimořádně hlubokou a dlouhou recesí a snížením HDP přibližně o 25 % během pěti let, a nikoli rizikovými úvěrovými praktikami banky. Podpora na pokrytí těchto ztrát proto nevytváří morální hazard, což nastává tehdy, pokud podpora banku chrání před důsledky rizikového jednání v minulosti. Podpora proto méně narušuje hospodářskou soutěž (107).
(266)
Část kapitálových potřeb a úvěrových ztrát banky však pochází od některých mezinárodních dceřiných společností. V roce 2012 byly například činnosti na Kypru, v Rumunsku, Srbsku, Bývalé jugoslávské republice Makedonii a Bulharsku ztrátové, zatímco činnosti v Albánii dosáhly pouze hranice rentability. Zátěžové testy, které byly provedeny v roce 2012 s cílem určit kapitálové potřeby banky, ukázaly, že odhady ztrát ze zahraničních úvěrů činily v případě základního scénáře 921 milionů EUR a v případě nepříznivého scénáře 1 201 milionů EUR. Zahraniční aktiva znamenala rovněž odliv likvidity, jelikož vnitroskupinové financování dosahovalo několika miliard eur.
(267)
Jelikož ze čtyř největších řeckých bank držela banka Alpha v době programu zapojení soukromého sektoru nejmenší objem státních dluhopisů a jelikož ztráta plynoucí ze zapojení soukromého sektoru byla vyšší než podpora, kterou tato banka obdržela prostřednictvím opatření B1, B2, B3 a B4, lze vyvodit závěr, že většina ztrát a potřeby podpory spadá do oblasti působnosti bodu 14 sdělení o prodloužení z roku 2011, jež Komisi umožňuje zmírnit požadavky. Potřeba podpory vyplývala částečně ze ztrát z řeckých úvěrů v důsledku mimořádně hluboké a dlouhodobé recese, a nikoli z poskytování rizikových úvěrů. Tato podpora nevytváří morální hazard, a proto méně narušuje hospodářskou soutěž.
(268)
Omezená část potřeby podpory vyplývá z podstupování rizika ze strany banky vzhledem k jejím zahraničním dceřiným společnostem.
7.6.2. Životaschopnost
(269)
Plán restrukturalizace musí zajistit, aby byla finanční instituce schopna do konce období restrukturalizace obnovit svou dlouhodobou životaschopnost (oddíl 2 sdělení o restrukturalizaci). V daném případě je období restrukturalizace vymezeno jako období ode dne přijetí tohoto rozhodnutí do dne 31. prosince 2018.
(270)
V souladu s bodem 9, 10 a 11 sdělení o restrukturalizaci předložilo Řecko komplexní a podrobný plán restrukturalizace, který obsahuje úplné informace o obchodním modelu banky. Plán uvádí rovněž příčiny obtíží banky a opatření, která byla přijata k vyřešení všech problémů souvisejících se životaschopností, kterým banka čelila. Plán restrukturalizace popisuje zejména zvolenou strategii k zachování provozní efektivity banky a k řešení velkého objemu nesplácených půjček, nestabilní likvidní a kapitálové pozice a jejích zahraničních podniků, které byly v minulých letech závislé na své mateřské společnosti, pokud jde o financování a kapitál.
7.6.2.1. Bankovní činnosti v Řecku
(271)
Co se týká likvidity a závislosti banky na financování poskytovaném Eurosystémem, plán restrukturalizace předpokládá omezený růst bilanční sumy v Řecku a opětovný růst vkladové základny. Spoléhání se na nouzovou pomoc v oblasti likvidity se státní zárukou, které se již snížilo, se bude snižovat i nadále, což bance pomůže omezit náklady na financování.
(272)
Závazek týkající se poměru úvěrů k vkladům zmíněný v 118. bodě odůvodnění zajišťuje, aby do konce období restrukturalizace byla struktura rozvahy banky udržitelná. Likvidní pozici banky posílí rovněž prodej cenných papírů a jiných vedlejších činností. Vzhledem k přetrvávajícímu nepříznivému vývoji likvidní pozice banky může Komise souhlasit se žádostí řeckých orgánů o povolení poskytovat bance likviditu v rámci opatření týkajícího se záruk a opatření týkajícího se půjčky státních dluhopisů na základě režimu podpory řeckých bank a v rámci nouzové pomoci v oblasti likvidity se státní zárukou.
(273)
K snížení nákladů na financování se Řecko rovněž zavázalo, že banka bude nadále snižovat úrokové sazby, které platí u vkladů v Řecku, jak je popsáno ve 118. bodě odůvodnění. Dosažení tohoto snížení nákladů na vklady bude představovat klíčový příspěvek k zvýšení zisku banky před rezervami.
(274)
Od začátku krize začala banka racionalizovat svou obchodní síť v Řecku snižováním počtu poboček a zaměstnanců (108). Do roku 2017 se celkové náklady banky v porovnání s rokem 2013 sníží o dalších […] %. K dosažení tohoto cíle se Řecko zavázalo, že banka sníží počet svých poboček a zaměstnanců v Řecku na […], resp. […] k 31. prosinci 2017, s maximálními celkovými náklady (109) v Řecku ve výši […] miliónů EUR. Předpokládaný poměr nákladů k výnosům bude na konci období restrukturalizace nižší než […] %. Komise se proto domnívá, že plán restrukturalizace zachovává efektivnost banky v novém tržním prostředí.
(275)
Další klíčovou oblastí je řešení nesplácených půjček, jelikož ty k 31. prosinci 2013 představovaly 32,4 % portfolia (110). Banka hodlá zlepšit svou úvěrovou politiku (limity, zajištění kolaterálem) a zaměřit se na hlavní činnost s cílem omezit ztráty na minimum. Řecko se rovněž zavázalo, že banka bude splňovat vysoké standardy, co se týká její úvěrové politiky, s cílem řídit rizika a v každé fázi úvěrového procesu dosáhnout pro banku co nejvyšší hodnoty, jak je popsáno v 122. bodě odůvodnění.
7.6.2.2. Správa a řízení společnosti
(276)
Dalším bodem, jemuž je věnována pozornost, je správa a řízení banky, jelikož po navýšení kapitálu v roce 2014 vlastní fond HFSF 69,9 % (111) akcií banky, má však omezená hlasovací práva. Někteří soukromí investoři, kteří banku ovládají, vlastní rovněž opční listy, a měli by tudíž plný prospěch z případného růstu ceny akcií během období restrukturalizace. Jelikož by tato situace mohla vytvářet morální hazard, byl mezi bankou a fondem HFSF v roce 2013 dohodnut zvláštní rámec vztahů. Dohoda chrání každodenní činnost banky před zásahy ze strany jejích hlavních akcionářů a současně zajišťuje, že fond HFSF může prostřednictvím náležitých konzultačních postupů sledovat provádění plánu restrukturalizace a zamezit přílišnému riskování ze strany vedení banky. Banka se rovněž zavázala podrobně sledovat svou expozici vůči spřízněným dlužníkům. Komise hodnotí kladně skutečnost, že fond HFSF získá automaticky zpět hlasovací práva, pokud banka plán restrukturalizace neprovede.
7.6.2.3. Mezinárodní činnosti
(277)
Některé mezinárodní činnosti banky vedly v minulosti k odčerpání kapitálu a likvidity banky a snížení její ziskovosti, jak je objasněno v 266. bodě odůvodnění.
(278)
V plánu restrukturalizace se předpokládá, že se banka přeorientuje na svůj domácí trh. Banka již prodala neziskovou dceřinou společnost na Ukrajině. Banka začala rovněž racionalizovat ostatní dceřiné společnosti s cílem posílit proces schvalování úvěrů a snížit nedostatek financování v dceřiných společnostech. Banka plánuje další racionalizaci své sítě dceřiných společností, které si ponechá, jak je popsáno v 109. bodě odůvodnění.
(279)
Celkový objem zahraničních aktiv bude do 31. prosince 2017 omezen nejméně o dalších […] % (v porovnání se stavem k 31. prosinci 2012).
(280)
Mezinárodní činnosti budou celkově ziskové od roku […].
(281)
Komise se proto domnívá, že banka tyto zahraniční podniky dostatečně restrukturalizuje a omezí jejich velikost s cílem zamezit potřebě dalšího kapitálu a nedostatečné likviditě v budoucnu. Závazek popsaný ve 119. bodě odůvodnění, který se týká upuštění od vkládání vysokých částek kapitálu do mezinárodních dceřiných společností banky, rovněž zajišťuje, že zahraniční dceřiné společnosti nebudou představovat hrozbu pro kapitál nebo likviditu.
7.6.2.4. Závěr ohledně životaschopnosti
(282)
Základní scénář popsaný v oddíle 2.4 ukazuje, že na konci období restrukturalizace bude banka s to dosáhnout výnosů, které jí umožní pokrýt veškeré náklady a zajistí náležitou návratnost vlastního kapitálu s přihlédnutím k jejímu rizikovému profilu. Podle předpokladů má současně kapitálová pozice banky zůstat na uspokojivé úrovni.
(283)
Komise bere na vědomí nepříznivý scénář popsaný v plánu restrukturalizace banky, který předložily řecké orgány. Nepříznivý scénář vychází ze souboru předpokladů, které byly dohodnuty s fondem HFSF. Tento scénář bere v úvahu delší a hlubší recesi a rovněž větší deflaci cen nemovitostí (112). Plán restrukturalizace ukazuje, že banka je s to čelit přiměřené zátěži v případě nepříznivého vývoje, jelikož i podle nepříznivého scénáře bude na konci období restrukturalizace zisková a bude mít dostatek kapitálu.
(284)
Výše dodatečného kapitálu, který byl získán v roce 2014, a to 1,2 miliardy EUR, postačuje k zvládnutí základního scénáře v rámci zátěžového testu v roce 2013 v období restrukturalizace a k splacení prioritních akcií, což banka učinila v dubnu 2014 (113). Banka Alpha předloží řecké centrální bance rovněž kapitálový plán pro nepředvídané události, který bude obsahovat opatření, jež budou provedena v případě, že se ekonomické prostředí dále zhorší. Komise připomíná, že při posuzování kapitálových potřeb v rámci základního scénáře již řecká centrální banka provedla řadu úprav, které vedly k zvýšení odhadovaných kapitálových potřeb v porovnání s kapitálovými potřebami, které banka odhadla ve vlastním základním scénáři. Komise se proto domnívá, že kapitálové potřeby podle základního scénáře, jak je odhadla řecká centrální banka, předpokládají do určité míry nepříznivý vývoj. Aby bylo možno vyvodit závěr, že banka je životaschopná, Komise nevyžaduje, aby měla banka předem dostatek kapitálu na pokrytí kapitálových potřeb v případě scénáře nepříznivého vývoje, jak je odhadla řecká centrální banka, jelikož tato odhadovaná výše odpovídá značně nepříznivému vývoji a jelikož získání kapitálu v březnu 2014 ukazuje, že banka má opět přístup na kapitálové trhy.
(285)
Kladně se mimoto hodnotí skutečnost, že banka nebude investovat do cenných papírů spekulativního stupně, což pomůže udržet její kapitálovou a likvidní pozici.
(286)
Vyvozuje se proto závěr, že banka přijala dostatečná opatření k obnovení dlouhodobé životaschopnosti.
7.6.3. Vlastní příspěvek a sdílení nákladů
(287)
Podle sdělení o restrukturalizaci se musí banky a držitelé jejího kapitálu v maximální možné míře podílet na restrukturalizaci s cílem zajistit, že podpora bude omezena na nezbytné minimum. Banky by tak k financování restrukturalizace měly použít své vlastní zdroje pocházející například z prodeje aktiv, zatímco držitelé kapitálu dle možností převezmou ztráty finanční instituce.
7.6.3.1. Vlastní příspěvek banky: odprodeje a snížení nákladů
(288)
Banka již odprodala některé malé zahraniční podniky (na Ukrajině) a u části svého portfolia snížila pákový efekt s cílem zlepšit kapitálovou přiměřenost a likvidní pozici. V období od roku 2009 do roku 2013 banka například snížila svá zahraniční aktiva o 1,9 miliardy EUR (114).
(289)
Plán restrukturalizace předpokládá prodej dalších aktiv v jihovýchodní Evropě, jak je popsáno v 107. bodě odůvodnění. Vzhledem k omezení činnosti a odprodejům, které již byly provedeny, a po provedení těchto závazků banka významně omezí své zeměpisné působení v jihovýchodní Evropě. Zmenšení mezinárodních aktiv banky rovněž významně sníží možné riziko toho, že v budoucnu bude zapotřebí další podpora. Pomáhá proto omezit výši podpory na minimum.
(290)
V roce 2007 odprodala banka své činnosti v oblasti pojištění. Na tomto trhu proto nemá žádnou významnou činnost, kterou by bylo možno prodat za účelem vytvoření zdrojů.
(291)
V zájmu omezení kapitálových potřeb nebude banka používat kapitál k podpoře či růstu svých zahraničních dceřiných společností, jak je popsáno ve 119. bodě odůvodnění. Závazky, které Řecko přijalo, mimoto zajišťují, že banka nebude provádět další akvizice.
(292)
Banka rovněž provádí rozsáhlý program snižování nákladů, jak je uvedeno v oddíle 2.4.2. Banka bude své náklady dále snižovat až do roku 2017. Banka snižuje počet pracovníků a upravuje jejich platy směrem dolů. Řecko se rovněž zavázalo omezit odměny pro vedoucí pracovníky banky, […].
7.6.3.2. Sdílení nákladů ze strany bývalých akcionářů a nový kapitál získaný na trhu
(293)
Podíly bývalých akcionářů banky byly zředěny emisí s přednostním právem v roce 2009 (115) a posléze rekapitalizací ze strany fondu HFSF (opatření B4) a získáním soukromého kapitálu v roce 2013 a v březnu 2014. Podíl v držení akcionářů banky, k nimž v té době patřili investoři, kteří vložili finanční prostředky v roce 2009, se například snížil ze 100 % před rekapitalizací na jaře 2013 na pouze 4,9 % po této rekapitalizaci. Banka mimoto od roku 2008 nevyplatila žádné dividendy v hotovosti. Kromě tohoto sdílení nákladů ze strany bývalých akcionářů získala banka od začátku krize v roce 2008 značný objem soukromého kapitálu, tj. 986 milionů EUR v roce 2009, 550 milionů EUR v roce 2013 a 1 200 milionů EUR v roce 2014.
7.6.3.3. Sdílení nákladů ze strany držitelů podřízeného dluhu
(294)
Držitelé podřízených dluhových nástrojů banky přispěli na restrukturalizační náklady banky. Banka provedla řadu opatření v oblasti řízení závazků s cílem vytvořit kapitál. Celková výše vyměněných závazků dosáhla 828 milionů EUR, přičemž kapitálový zisk činil 436 milionů EUR, jak je popsáno ve 114. bodě odůvodnění.
(295)
Na dosud nesplacené nástroje se vztahuje zákaz výplaty kupónů, jak je uvedeno ve 124. bodě odůvodnění. Komise je tedy názoru, že je zajištěno přiměřené sdílení nákladů ze strany soukromých držitelů hybridního kapitálu banky a že požadavky sdělení o restrukturalizaci v tomto ohledu jsou splněny.
7.6.3.4. Závěr ohledně vlastního příspěvku a sdílení nákladů
(296)
V porovnání s celkovou rekapitalizací ze strany státu je vlastní příspěvek a sdílení nákladů, zejména v podobě prodeje aktiv a zmenšení úvěrového portfolia, mnohem menší, než co Komise obvykle považuje za dostatečné. Zmenšení se týká pouze zahraničních činností (116), na něž připadá omezená část banky (117), a restrukturalizace nepředpokládá snížení velikosti portfolia úvěrů a vkladů v Řecku. Vzhledem k prvkům projednaným v oddíle 7.6.1, a zejména skutečnosti, že z velkých řeckých bank obdržela banka Alpha Bank nejnižší podporu a že obdržená podpora je plně způsobilá pro výjimku stanovenou v bodě 14 sdělení o prodloužení z roku 2011, podle něhož může Komise přijmout nižší vlastní příspěvek a sdílení nákladů, lze mít za to, že plán restrukturalizace obsahuje dostatečná opatření k zajištění vlastního příspěvku a sdílení nákladů.
7.6.4. Opatření k omezení narušení hospodářské soutěže
(297)
Sdělení o restrukturalizaci vyžaduje, aby plán restrukturalizace obsahoval opatření omezující narušení hospodářské soutěže a zajišťující konkurenceschopnost bankovního sektoru. Tato opatření musí mimoto vyřešit problém morálního hazardu a zaručit, že státní podpora nebude použita k financování protisoutěžního chování.
(298)
Podle bodu 31 sdělení o restrukturalizaci musí Komise při posuzování výše podpory a narušení hospodářské soutěže přihlédnout jak k absolutní, tak relativní částce státní podpory, jakož i rozsahu sdílení nákladů a postavení finanční instituce na trhu po restrukturalizaci. V této souvislosti Komise připomíná, že banka obdržela od státu kapitálovou podporu odpovídající 12 % jejích rizikově vážených aktiv (118). Banka mimoto získala dne 30. listopadu 2011 záruky týkající se likvidity ve výši 14 miliard EUR a dne 30. září 2011 půjčky státních dluhopisů v hodnotě 1,6 miliardy EUR, což společně představuje 25 % bilanční sumy banky v té době. Banka mimoto získala nouzovou pomoc v oblasti likvidity se státní zárukou. Vzhledem k velkému objemu podpory jsou proto odůvodněná opatření k omezení možného narušení hospodářské soutěže. Podíl banky Alpha na trhu v Řecku je mimoto vysoký a k 31. prosinci 2012 činil u úvěrů 15 % a u vkladů 13 %. Nabytí banky Emporiki Bank a v mnohem menším rozsahu i nabytí tří družstevních bank a činností banky Citibank v Řecku zvýšilo podíly banky Alpha na trhu. Po nabytí banky Emporiki Bank podíl banky Alpha na trhu vkladů v Řecku k 30. červnu 2013 činil 21 %, zatímco její podíl na trhu úvěrů na bydlení, spotřebitelských úvěrů a podnikových úvěrů činil 23 %, 20 % resp. 21 % (119). Po nabytí činností banky Citibank v Řecku vzrostl podíl banky Alpha na trhu vkladů o méně než 1 %.
(299)
Komise připomíná, že potíže banky vyplývaly především z vnějších šoků, jako je řecká dluhová krize a dlouhá recese, která narušovala řecké hospodářství od roku 2008, jak již bylo uvedeno v 69. bodě odůvodnění rozhodnutí o zahájení řízení týkajícího se banky Alpha. Potřeba zabývat se otázkami morálního hazardu je omezená, jelikož banka nepodstupovala nadměrná rizika. Jak je projednáno v oddíle 7.6.1 tohoto rozhodnutí, narušující účinek opatření podpory je vzhledem k těmto faktorům nižší stejně jako potřeba opatření k omezení narušení hospodářské soutěže. Z těchto důvodů může Komise výjimečně souhlasit s tím, že navzdory vysoké částce podpory a vysokému podílu na trhu nepředpokládá plán restrukturalizace snížení bilanční sumy a omezení poskytování úvěrů v Řecku.
(300)
Komise však podotýká, že rekapitalizace ze strany státu bance umožnila pokračovat v bankovních činnostech na zahraničních trzích.
(301)
V této souvislosti bere Komise na vědomí, že kromě již provedených opatření k snížení a restrukturalizaci zahraničních aktiv bude banka pokračovat v restrukturalizaci a snižování těchto aktiv až do 30. června 2018 (120), a to navíc k závazku, že podporu nevyužije k financování růstu těchto činností. Podpora proto nebude použita k narušení hospodářské soutěže na těchto zahraničních trzích.
(302)
Řecko se rovněž zavázalo k zákazu akvizic, což zajistí, že banka nepoužije státní podporu, kterou obdržela, na získání nových podniků. Uvedený zákaz přispěje k zajištění toho, že podpora je důsledně použita k obnovení životaschopnosti bankovních činností v Řecku, a nikoli například k rozšiřování činnosti na zahraničních trzích.
(303)
Závazek týkající se snížení úroků hrazených u řeckých vkladů z neudržitelně vysokých úrovní rovněž zajišťuje, že podpora nebude použita na financování neudržitelných strategií přijímání vkladů, které narušují hospodářskou soutěž na řeckém trhu. Stejně tak závazek týkající se uplatňování přísných pokynů, pokud jde o úročení nových úvěrů, a to na základě náležitého posouzení úvěrového rizika, zabrání bance v narušování hospodářské soutěže na řeckém trhu nevhodnými strategiemi úročení úvěrů pro klienty.
(304)
Vzhledem k zvláštní situaci, která byla popsána v oddíle 7.6.1, a opatřením uvedeným v plánu restrukturalizace se Komise domnívá, že s ohledem na omezení narušení hospodářské soutěže existují dostatečná ochranná opatření.
7.7. KONTROLA
(305)
Podle oddílu 5 sdělení o restrukturalizaci musí být pravidelně předkládány zprávy, aby mohla Komise ověřit, že je plán restrukturalizace řádně prováděn. Jak je uvedeno v závazcích, které Řecko přijalo (121), Řecko zajistí, aby do konce období restrukturalizace, tj. do 31. prosince 2018, sledoval kontrolní správce, kterého jmenovala banka se souhlasem Komise, závazky přijaté Řeckem ohledně restrukturalizace činností v Řecku a v zahraničí a ohledně správy a řízení společnosti a obchodních činností. Lze proto vyvodit závěr, že provádění plánu restrukturalizace bude náležitě kontrolováno.
8. ZÁVĚR
(306)
Vyvozuje se závěr, že Řecko provedlo protiprávně opatření B1, B2, B3 a B4 v rozporu s čl. 108 odst. 3 Smlouvy, jelikož tato opatření byla provedena před jejich oficiálním schválením Komisí. Komise však konstatuje, že plán restrukturalizace spolu se závazky uvedenými v příloze zajišťuje obnovení dlouhodobé životaschopnosti banky, je dostačující, pokud jde o sdílení nákladů a vlastní příspěvek, je vhodný k vyrovnání účinků opatření podpory, která byla posouzena v tomto rozhodnutí, narušujících hospodářskou soutěž a je přiměřený. Předložený plán restrukturalizace a závazky splňují kritéria stanovená ve sdělení o restrukturalizaci, opatření podpory lze proto považovat za slučitelná s vnitřním trhem,
PŘIJALA TOTO ROZHODNUTÍ:
Článek 1
1. Níže uvedená opatření, která provedlo Řecko, představují státní podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 Smlouvy:
a)
nouzová pomoc v oblasti likvidity, kterou bance Alpha Bank S.A. poskytla řecká centrální banka a s ohledem na niž poskytlo Řecko záruku (opatření L2);
b)
druhá překlenovací rekapitalizace v objemu 1 042 milionů EUR, kterou ve prospěch banky Alpha Bank S.A. provedl Řecký fond finanční stability („HFSF“) v prosinci 2012 (opatření B2);
c)
písemný závazek týkající se částky ve výši 1 629 milionů EUR, který fond HFSF poskytl bance Alpha Bank S.A. dne 21. prosince 2012 (opatření B3);
d)
rekapitalizace v objemu 4 021 milionů EUR, kterou fond HFSF provedl ve prospěch banky Alpha Bank S.A. na jaře 2013 (opatření B4).
2. Finanční prostředky v celkové výši 427 milionů EUR, které fond HFSF poskytl na pokrytí mezery ve financování v souvislosti s převodem vybraných aktiv a závazků bank Cooperative Bank of Dodecanese, Evia Cooperative Bank a Cooperative Bank of Western Macedonia na banku Alpha Bank S.A. v prosinci 2013, nepředstavují státní podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 Smlouvy.
3. Na základě plánu restrukturalizace skupiny Alpha Bank (banka Alpha Bank a veškeré její dceřiné společnosti a pobočky) předloženého dne 12. června 2014 a na základě závazků, které k tomuto dni přijalo Řecko, je níže uvedená státní podpora slučitelná s vnitřním trhem:
a)
kapitálová injekce ve výši 940 milionů EUR, kterou Řecko poskytlo bance Alpha Bank S.A. v květnu 2009 v rámci rekapitalizačního opatření (opatření A);
b)
nouzová pomoc v oblasti likvidity, kterou od července 2011 bance Alpha Bank S.A. poskytuje řecká centrální banka a s ohledem na niž poskytlo Řecko záruku, a to ve výši 23,6 miliardy EUR k 31. prosinci 2012 (opatření L2);
c)
první překlenovací rekapitalizace v objemu 1 900 milionů EUR, kterou fond HFSF provedl ve prospěch banky Alpha Bank S.A. v květnu 2012 (opatření B1);
d)
druhá překlenovací rekapitalizace v objemu 1 042 milionů EUR, kterou fond HFSF provedl ve prospěch banky Alpha Bank S.A. v prosinci 2012 (opatření B2);
e)
písemný závazek týkající se částky ve výši 1 629 milionů EUR, který fond HFSF poskytl bance Alpha Bank S.A. dne 21. prosince 2012 (opatření B3);
f)
rekapitalizace v objemu 4 021 milionů EUR, kterou fond HFSF provedl ve prospěch banky Alpha Bank S.A. v květnu 2013 (opatření B4).
Článek 2
Toto rozhodnutí je určeno Řecké republice.
V Bruselu dne 9. července 2014.
ΑΠΌΦΑΣΗ (ΕΕ) 2015/454 ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΉΣ
της 9ης Ιουλίου 2014
σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις SA.34823 (2012/C), SA.36004 (2013/NN), SA.37965 (2013/N), SA.37966 (2013/N), SA.37967 (2013/N) που χορηγήθηκαν από την Ελλάδα υπέρ του ομίλου Alpha Bank σε σχέση με την:
-
ανακεφαλαιοποίηση και αναδιάρθρωση της Alpha Bank ΑΕ,
-
εξυγίανση της Συνεταιριστικής Τράπεζας Δυτικής Μακεδονίας μέσω εντολής μεταβίβασης στην Alpha Bank ΑΕ,
-
εξυγίανση της Συνεταιριστικής Τράπεζας Ευβοίας μέσω εντολής μεταβίβασης στην Alpha Bank ΑΕ,
-
εξυγίανση της Συνεταιριστικής Τράπεζας Δωδεκανήσου μέσω εντολής μεταβίβασης στην Alpha Bank ΑΕ
[κοινοποιηθείσα υπό τον αριθμό C(2014) 4662]
(Το κείμενο στην αγγλική γλώσσα είναι το μόνο αυθεντικό)
(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)
Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ,
Έχοντας υπόψη τη Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και ιδίως το άρθρο 108 παράγραφος 2 πρώτο εδάφιο,
Έχοντας υπόψη τη συμφωνία για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο, και ιδίως το άρθρο 62 παράγραφος 1 στοιχείο α),
Αφού κάλεσε τα κράτη μέλη και τους λοιπούς ενδιαφερομένους να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σύμφωνα με τα προαναφερθέντα άρθρα,
Εκτιμώντας τα ακόλουθα:
1. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ
1.1. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΗΝ ALPHA BANK
(1)
Με απόφαση της 19ης Νοεμβρίου 2008 η Επιτροπή ενέκρινε καθεστώς ενισχύσεων με τίτλο «Μέτρα στήριξης για τα πιστωτικά ιδρύματα της Ελλάδας» (στο εξής «καθεστώς στήριξης των ελληνικών τραπεζών») με σκοπό να διασφαλισθεί η σταθερότητα του ελληνικού χρηματοπιστωτικού συστήματος. Το καθεστώς στήριξης των ελληνικών τραπεζών προβλέπει τη χορήγηση ενισχύσεων βάσει των τριών συστατικών μέτρων του: ενός μέτρου ανακεφαλαιοποίησης, ενός μέτρου παροχής εγγυήσεων και ενός μέτρου στήριξης με ομολογιακά δάνεια (1). Τον Μάιο του 2009 ο όμιλος Alpha Bank («η Τράπεζα») ανακεφαλαιοποιήθηκε από το ελληνικό κράτος βάσει του μέτρου ανακεφαλαιοποίησης.
(2)
Στην αιτιολογική σκέψη 14 της απόφασης της 19ης Νοεμβρίου 2008 αναφερόταν ότι επρόκειτο να κοινοποιηθεί σχέδιο αναδιάρθρωσης στην Επιτροπή όσον αφορά τους δικαιούχους του μέτρου ανακεφαλαιοποίησης.
(3)
Στις 2 Αυγούστου 2010 οι ελληνικές αρχές υπέβαλαν σχέδιο αναδιάρθρωσης της Τράπεζας στην Επιτροπή. Η Επιτροπή καταχώρισε το εν λόγω σχέδιο και τις μεταγενέστερες επικαιροποιήσεις, καθώς και πρόσθετες πληροφορίες που υποβλήθηκαν από τις ελληνικές αρχές, ως υπόθεση SA. 30342 (PN 26/2010) και στη συνέχεια SA. 32786 (2011/PN).
(4)
Η Τράπεζα έχει λάβει επανειλημμένως κρατικές εγγυήσεις για χρεόγραφα και ομολογιακά δάνεια του Δημοσίου στο πλαίσιο του καθεστώτος στήριξης των ελληνικών τραπεζών (2). Έλαβε επίσης επείγουσα παροχή ρευστότητας με κρατική εγγύηση («ΕΠΡ με εγγύηση του Δημοσίου»).
(5)
Στις 20 Απριλίου 2012 το Ελληνικό Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας (ΕΤΧΣ) χορήγησε στην Τράπεζα επιστολή δέσμευσης όσον αφορά τη συμμετοχή του στην αύξηση του μετοχικού κεφαλαίου της. Στις 28 Μαΐου 2012 το ΕΤΧΣ χορήγησε ποσό 1 900 εκατ. ευρώ στην Τράπεζα ως προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση («πρώτη προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση»).
(6)
Τον Μάιο του 2012 οι ελληνικές αρχές κοινοποίησαν στην Επιτροπή την επιστολή ανάληψης δέσμευσης που χορήγησε το ΕΤΧΣ στην Τράπεζα. Η Επιτροπή την καταχώρισε ως μη κοινοποιηθείσα ενίσχυση [υπόθεση SA. 34823 (2012/NN)], διότι το μέτρο είχε ήδη τεθεί σε εφαρμογή.
(7)
Με απόφαση της 27ης Ιουλίου 2012 η Επιτροπή κίνησε επίσημη διαδικασία έρευνας σχετικά με την πρώτη προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση («απόφαση κίνησης της διαδικασίας για την Alpha») (3).
(8)
Στις 12 Οκτωβρίου 2012 το ΕΤΧΣ παρέσχε την έγκρισή του στην Τράπεζα για την εξαγορά της Εμπορικής Τράπεζας από την Crédit Agricole SA («Crédit Agricole»). Στις 16 Οκτωβρίου 2012 η Crédit Agricole και η Τράπεζα υπέγραψαν συμφωνία αγοράς μετοχών.
(9)
Πριν από την ημερομηνία αυτή οι ελληνικές αρχές ενημέρωσαν τις υπηρεσίες της Επιτροπής σχετικά με την εξέλιξη της διαδικασίας και τους όρους της ενδεχόμενης εξαγοράς της Εμπορικής Τράπεζας.
(10)
Στις 23 Νοεμβρίου 2012 οι υπηρεσίες της Επιτροπής έστειλαν επιστολή στις ελληνικές αρχές, συμπεριλαμβανομένης της προκαταρκτικής αξιολόγησης της εξαγοράς.
(11)
Τον Δεκέμβριο του 2012 το ΕΤΧΣ χορήγησε στην Τράπεζα ποσό 1 042 εκατ. ευρώ ως δεύτερη προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση (εφεξής «δεύτερη προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση»). Στις 21 Δεκεμβρίου 2012 το ΕΤΧΣ χορήγησε επίσης στην Τράπεζα επιστολή δέσμευσης όσον αφορά τη συμμετοχή του στην αύξηση μετοχικού κεφαλαίου της Τράπεζας και στην έκδοση μετατρέψιμων κεφαλαιακών μέσων, για συνολικό ποσό ύψους 1 629 εκατ. ευρώ (4). Οι ελληνικές αρχές κοινοποίησαν τα εν λόγω μέτρα στην Επιτροπή στις 27 Δεκεμβρίου 2012 (5).
(12)
Τον Μάιο του 2013 η Τράπεζα ανακοίνωσε την επιτυχή ολοκλήρωση της έκδοσης δικαιωμάτων ύψους 457,1 εκατ. ευρώ και την κατανομή του συνόλου των μετοχών που προσφέρθηκαν με ιδιωτική τοποθέτηση πρόσθετου ποσού 92,9 εκατ. ευρώ. Στις 3 Ιουνίου η HFSF μετέτρεψε την πρώτη και τη δεύτερη προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση σε ίδια κεφάλαια και εισέφερε στην Τράπεζα πρόσθετο κεφάλαιο ύψους 1 079 εκατ. ευρώ («ανακεφαλαιοποίηση της άνοιξης του 2013»).
(13)
Στις 19 Δεκεμβρίου 2013 οι ελληνικές αρχές υπέβαλαν στην Επιτροπή πληροφορίες σχετικά με τους όρους ανακεφαλαιοποίησης της άνοιξης του 2013.
(14)
Στις 12 Ιουνίου 2014 οι ελληνικές αρχές υπέβαλαν τελικό σχέδιο αναδιάρθρωσης για την Τράπεζα («το σχέδιο αναδιάρθρωσης») στην Επιτροπή. Την ίδια ημερομηνία παρείχαν πληροφορίες σχετικά με την ΕΠΡ με την εγγύηση του Δημοσίου. Δήλωσαν την πρόθεσή τους να συνεχίσουν να παρέχουν στην Τράπεζα στήριξη ρευστότητας, καθώς και κρατικές εγγυήσεις για χρεόγραφα και ομολογιακά δάνεια στο πλαίσιο του καθεστώτος στήριξης των ελληνικών τραπεζών (6).
(15)
Η Επιτροπή πραγματοποίησε πολλές συσκέψεις, τηλεδιασκέψεις και ανταλλαγές ηλεκτρονικών μηνυμάτων με εκπροσώπους των ελληνικών αρχών και της Τράπεζας.
(16)
Η Ελλάδα δέχεται κατ’ εξαίρεση την έκδοση της παρούσας απόφασης μόνο στην αγγλική γλώσσα.
1.2. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΗΝ ΚΡΑΤΙΚΗ ΣΤΗΡΙΞΗ ΠΡΟΣ ΤΙΣ ΤΡΕΙΣ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΤΙΚΕΣ ΤΡΑΠΕΖΕΣ
(17)
Στις 3 Δεκεμβρίου 2013 η Ελλάδα ενημέρωσε την Επιτροπή σχετικά με την προβλεπόμενη εξυγίανση τριών συνεταιριστικών τραπεζών («οι τρεις συνεταιριστικές τράπεζες»), συγκεκριμένα της Συνεταιριστικής Τράπεζας Δωδεκανήσου («Τράπεζα Δωδεκανήσου»), της Συνεταιριστικής Τράπεζας Ευβοίας («Τράπεζα Ευβοίας») και της Συνεταιριστικής Τράπεζας Δυτικής Μακεδονίας («Τράπεζα Δυτικής Μακεδονίας»).
(18)
Στις 4 Δεκεμβρίου 2013 οι υπηρεσίες της Επιτροπής ζήτησαν από την Ελλάδα να υποβάλει πληροφορίες σχετικά με την αναμενόμενη εξυγίανση των τριών συνεταιριστικών τραπεζών.
(19)
Στις 5 Δεκεμβρίου 2013 η Ελλάδα υπέβαλε τις ζητηθείσες πληροφορίες στις υπηρεσίες της Επιτροπής.
(20)
Στις 8 Δεκεμβρίου 2013 η Τράπεζα της Ελλάδος προέβη στην εξυγίανση των τριών συνεταιριστικών τραπεζών και στη μεταβίβαση των επιλεγμένων υποχρεώσεων των τριών συνεταιριστικών τραπεζών στην Τράπεζα.
(21)
Στις 17 Δεκεμβρίου 2013 η Ελλάδα κοινοποίησε την παροχή κρατικής στήριξης στο πλαίσιο της εξυγίανσης των τριών συνεταιριστικών τραπεζών.
2. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ
2.1. Η ΤΡΑΠΕΖΑ ΚΑΙ ΟΙ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΤΗΣ
2.1.1. Γενικό πλαίσιο του ελληνικού τραπεζικού τομέα
(22)
Το πραγματικό ακαθάριστο εγχώριο προϊόν («ΑΕΠ») της Ελλάδας μειώθηκε κατά 20 % από το 2008 έως το 2012, όπως φαίνεται στον πίνακα 1. Ως εκ τούτου, οι ελληνικές τράπεζες αντιμετώπισαν ένα ταχέως αυξανόμενο ποσοστό αθέτησης των υποχρεώσεων εξυπηρέτησης δανείων ελληνικών νοικοκυριών και επιχειρήσεων (7). Οι εξελίξεις αυτές επηρέασαν αρνητικά την απόδοση των περιουσιακών στοιχείων των ελληνικών τραπεζών και δημιούργησαν κεφαλαιακές ανάγκες.
Πίνακας 1
Αύξηση του πραγματικού ΑΕΠ στην Ελλάδα, 2008-2013
Ελλάδα
2008
2009
2010
2011
2012
2013
Αύξηση του πραγματικού ΑΕΠ (%)
-0,2
-3,1
-4,9
-7,1
-7,0
-3,9
Πηγή:
Eurostat, διαθέσιμο στη διαδικτυακή διεύθυνση http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do?tab=table&init=1&plugin=1&language=en&pcode=tec00115
(23)
Επιπλέον, τον Φεβρουάριο του 2012 η Ελλάδα εφάρμοσε ανταλλαγή ομολόγων του ιδιωτικού τομέα, γνωστή ως συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα («πρόγραμμα PSI»). Οι ελληνικές τράπεζες συμμετείχαν στο πρόγραμμα PSI. Κατά την ανταλλαγή ομολόγων η ελληνική κυβέρνηση προσέφερε στους παλαιούς ιδιώτες ομολογιούχους νέους τίτλους [συμπεριλαμβανομένων νέων ομολόγων του Ελληνικού Δημοσίου («ΟΕΔ»), τίτλους συνδεδεμένους με το ελληνικό ΑΕΠ και ομόλογα πληρωμής PSI που εξέδωσε το Ευρωπαϊκό Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας («EFSF»)] σε αντάλλαγμα των υφιστάμενων ΟΕΔ, με ονομαστική έκπτωση 53,5 % και μεγαλύτερες διάρκειες (8). Οι ελληνικές αρχές ανακοίνωσαν τα αποτελέσματα της εν λόγω ανταλλαγής ομολόγων στις 9 Μαρτίου 2012 (9). Η ανταλλαγή προκάλεσε σημαντικές ζημίες για τους ομολογιούχους (που εκτιμώνται από την Τράπεζα της Ελλάδος στο 78 % της ονομαστικής αξίας των παλαιών ΟΕΔ κατά μέσο όρο για τις ελληνικές τράπεζες) και κεφαλαιακές ανάγκες οι οποίες καταλογίστηκαν αναδρομικά στις οικονομικές καταστάσεις των ελληνικών τραπεζών του 2011.
Πίνακας 2
Συνολικές ζημίες των κύριων ελληνικών τραπεζών λόγω PSI (σε εκατ. ευρώ)
Τράπεζες
Ονομαστικό ποσό Ονομαστικό ποσό των ΟΕΔ (1)
Ονομαστικό ποσό των κρατικών δανείων (2)
Συνολικό ονομαστικό ποσό (3)=(1)+(2)
Ζημία στα ΟΕΔ λόγω του PSI (4)
Ζημία στα κρατικά δάνεια λόγω του PSI (5)
Συνολική ακαθάριστη ζημία λόγω PSI
Συνολική ακαθάριστη ζημία λόγω PSI / Βασικά ίδια κεφάλαια κατηγορίας 1 (10) (Δεκ. 2011) (%)
Συνολική ακαθάριστη ζημία λόγω PSI / Σύνολο στοιχείων ενεργητικού (Δεκ. 2011) (%)
ΕΤΕ
13 748
1 001
14 749
10 985
751
11 735
161,0
11,0
Eurobank
7 001
335
7 336
5 517
264
5 781
164,5
7,5
Alpha
3 898
2 145
6 043
3 087
1 699
4 786
105,7
8,1
Πειραιώς
7 063
280
7 343
5 686
225
5 911
226,0
12,0
Εμπορική
351
415
766
270
320
590
40,3
2,7
Πηγή:
Τράπεζα της Ελλάδος, Έκθεση για την ανακεφαλαιοποίηση και αναδιάταξη του ελληνικού τραπεζικού τομέα, Δεκέμβριος 2012, σ. 14
(24)
Δεδομένου ότι οι ελληνικές τράπεζες αντιμετώπισαν σημαντικές ελλείψεις κεφαλαίων εξαιτίας του προγράμματος PSI και της συνεχιζόμενης ύφεσης, το μνημόνιο οικονομικής και χρηματοπιστωτικής πολιτικής («ΜΟΧΠ») του δεύτερου προγράμματος προσαρμογής για την Ελλάδα μεταξύ της ελληνικής κυβέρνησης, της Ευρωπαϊκής Ένωσης, του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου («ΔΝΤ») και της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας («ΕΚΤ»), της 11ης Μαρτίου 2012, χορήγησε κεφάλαια για την ανακεφαλαιοποίηση αυτών των τραπεζών. Οι ελληνικές αρχές υπολόγισαν τις συνολικές ανάγκες ανακεφαλαιοποίησης και το κόστος εξυγίανσης των τραπεζών που θα χρηματοδοτείτο από το πρόγραμμα σε 50 δισεκατ. ευρώ (11). Το ποσό αυτό υπολογίστηκε με βάση την προσομοίωση ακραίων καταστάσεων που διενήργησε η Τράπεζα της Ελλάδος για την περίοδο από τον Δεκέμβριο του 2011 έως τον Δεκέμβριο του 2014 («προσομοίωση ακραίων καταστάσεων του 2012»), η οποία βασίστηκε στις προβλέψεις ζημιών από δάνεια που διενήργησε η BlackRock (12). Τα κεφάλαια για την ανακεφαλαιοποίηση των ελληνικών τραπεζών είναι διαθέσιμα μέσω του ΕΤΧΣ. Ο πίνακας 3 συνοψίζει τον υπολογισμό των κεφαλαιακών αναγκών για τις κυριότερες ελληνικές τράπεζες, όπως προκύπτουν από τις προσομοιώσεις ακραίων καταστάσεων του 2012.
Πίνακας 3
Προσομοίωση ακραίων καταστάσεων 2012: Κεφαλαιακές ανάγκες των κύριων ελληνικών τραπεζών (σε εκατ. ευρώ)
Τράπεζες
Κύρια βασικά ίδια κεφάλαια αναφοράς κατηγορίας 1 (Δεκ. 2011) (1)
Συνολική ακαθάριστη ζημία λόγω PSI (Δεκ. 2011) (2)
Προβλέψεις σε σχέση με το PSI (Ιούνιος 2011) (3)
Ακαθάριστη αθροιστική ζημία Προβλέψεις για τον πιστωτικό κίνδυνο (4)
Αποθεματικά για ζημίες από δάνεια (Δεκ. 2011) (5)
Εσωτερική δημιουργία κεφαλαίων (6)
Στόχος για τα κύρια βασικά ίδια κεφάλαια (Δεκ. 2014) (7)
Κεφαλαιακές ανάγκες (8)=(7)-[(1)+(2)+(3)+(4)+(5)+(6)]
ΕΤΕ
7 287
-11 735
1 646
-8 366
5 390
4 681
8 657
9 756
Eurobank
3 515
-5 781
830
-8 226
3 514
2 904
2 595
5 839
Alpha
4 526
-4 786
673
-8 493
3 115
2 428
2 033
4 571
Πειραιώς
2 615
-5 911
1 005
-6 281
2 565
1 080
2 408
7 335
Εμπορική
1 462
- 590
71
-6 351
3 969
114
1 151
2 475
Ταχυδρομικό Ταμιευτήριο (TT)
557
-3 444
566
-1 482
1 284
- 315
903
3 737
Πηγή:
Τράπεζα της Ελλάδος, Έκθεση για την ανακεφαλαιοποίηση και αναδιάταξη του ελληνικού τραπεζικού τομέα, Δεκέμβριος 2012, σ. 8
(25)
Σύμφωνα με το ΜΟΧΠ, «οι τράπεζες που υποβάλλουν βιώσιμα σχέδια άντλησης κεφαλαίων θα έχουν τη δυνατότητα να ζητήσουν και να λάβουν δημόσια στήριξη κατά τρόπο που να διατηρεί κίνητρα για τον ιδιωτικό τομέα όσον αφορά την εισφορά κεφαλαίου και, ως εκ τούτου, να ελαχιστοποιεί την επιβάρυνση των φορολογουμένων» (13). Η Τράπεζα της Ελλάδος διαπίστωσε ότι μόνον οι τέσσερις μεγαλύτερες τράπεζες (Eurobank, Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος, Alpha Bank, Τράπεζα Πειραιώς) υπέβαλαν βιώσιμα σχέδια άντλησης κεφαλαίων (14). Έλαβαν μία πρώτη προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση από το ΕΤΧΣ τον Μάιο του 2012.
(26)
Οι εγχώριες καταθέσεις στις τράπεζες στην Ελλάδα μειώθηκαν κατά 37 % συνολικά από το τέλος του 2009 έως τον Ιούνιο του 2012, λόγω της ύφεσης και της πολιτικής αβεβαιότητας. Οι τράπεζες αυτές ήταν αναγκασμένες να χορηγήσουν υψηλότερα επιτόκια στην προσπάθειά τους να διατηρήσουν τις καταθέσεις. Το κόστος των καταθέσεων αυξήθηκε, μειώνοντας το καθαρό περιθώριο επιτοκίου των τραπεζών. Καθώς οι ελληνικές τράπεζες αποκλείστηκαν από τις αγορές χονδρικής χρηματοδότησης, κατέστησαν εξ ολοκλήρου εξαρτημένες από τη χρηματοδότηση του Ευρωσυστήματος (15), αυξανόμενο μέρος της οποίας είχε τη μορφή επείγουσας παροχής ρευστότητας («ΕΠΡ») με την εγγύηση του Δημοσίου που χορηγήθηκε από την Τράπεζα της Ελλάδος.
(27)
Στις 3 Δεκεμβρίου 2012 η Ελλάδα έθεσε σε εφαρμογή πρόγραμμα επαναγοράς των νέων ΟΕΔ που ελήφθησαν από τους επενδυτές στο πλαίσιο του προγράμματος PSI, σε τιμές που κυμαίνονταν από το 30,2 % έως το 40,1 % της ονομαστικής τους αξίας (16). Οι ελληνικές τράπεζες συμμετείχαν στο εν λόγω πρόγραμμα επαναγοράς που επέφερε περαιτέρω ζημίες στους ισολογισμούς τους, αφού το μεγαλύτερο μέρος της λογιστικής ζημίας (δηλαδή η διαφορά μεταξύ της αγοραίας αξίας και της ονομαστικής αξίας) που καταλογίστηκε σε αυτά τα νέα ΟΕΔ όταν εφαρμόστηκε το πρόγραμμα PSI κατέστη οριστική και αμετάκλητη (17).
(28)
Τον Δεκέμβριο του 2012 οι τέσσερις μεγαλύτερες ελληνικές τράπεζες έλαβαν δεύτερη ανακεφαλαιοποίηση από το ΕΤΧΣ.
(29)
Την άνοιξη του 2013 η προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση των τεσσάρων τραπεζών μετατράπηκε σε μόνιμη ανακεφαλαιοποίηση σε κοινές μετοχές, με το ΕΤΧΣ να κατέχει ποσοστό άνω του 80 % του μετοχικού κεφαλαίου καθεμιάς από τις τέσσερις τράπεζες. Για τις τράπεζες που κατόρθωσαν να προσελκύσουν προκαθορισμένο ποσό ιδιωτικών κεφαλαίων (η Τράπεζα, η Τράπεζα Πειραιώς ΑΕ και η Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος ΑΕ), το ΕΤΧΣ έλαβε μετοχές χωρίς δικαίωμα ψήφου, στους δε ιδιώτες επενδυτές χορηγήθηκαν δικαιώματα αγοράς επί των μετοχών του ΕΤΧΣ.
(30)
Τον Ιούλιο του 2013 η Τράπεζα της Ελλάδος ανέθεσε σε σύμβουλο τη διενέργεια διαγνωστικής μελέτης σχετικά με τα χαρτοφυλάκια δανείων όλων των ελληνικών τραπεζών. Ο εν λόγω σύμβουλος πραγματοποίησε προβλέψεις ζημιών από δάνεια («ΠΖΔ») σε όλα τα χαρτοφυλάκια χορηγήσεων των ελληνικών τραπεζών καθώς και από δάνεια σε ξένα υποκαταστήματα και θυγατρικές που είναι εκτεθειμένα στον κίνδυνο της Ελλάδας σε διάστημα τριών ετών και σε ορίζοντα διάρκειας δανείου. Η ανάλυση παρείχε ΠΖΔ βάσει δύο μακροοικονομικών σεναρίων, ενός βασικού και ενός δυσμενούς. Οι ΠΖΔ για δανειακά χαρτοφυλάκια του εξωτερικού εκτιμήθηκαν από την Τράπεζα της Ελλάδος με τη χρησιμοποίηση ορισμένων στοιχείων που έλαβε από τον σύμβουλο.
(31)
Βάσει της αξιολόγησης των ΠΖΔ από τον σύμβουλο, το φθινόπωρο του 2013 η Τράπεζα της Ελλάδος ξεκίνησε νέα διαδικασία προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων («προσομοίωση ακραίων καταστάσεων του 2013») για να αξιολογήσει την ευρωστία της κεφαλαιακής θέσης των ελληνικών τραπεζών βάσει τόσο ενός βασικού όσο και ενός δυσμενούς σεναρίου. Η Τράπεζα της Ελλάδος εκτίμησε τις κεφαλαιακές ανάγκες με την τεχνική υποστήριξη ενός δεύτερου συμβούλου.
(32)
Τα βασικά στοιχεία της εκτίμησης των κεφαλαιακών αναγκών σύμφωνα με την προσομοίωση ακραίων καταστάσεων του 2013 ήταν i) οι ΠΖΔ (18) από τα χαρτοφυλάκια χορηγήσεων των τραπεζών σε ενοποιημένη βάση που είναι εκτεθειμένα σε ελληνικό κίνδυνο και σε κίνδυνο εξωτερικού, αφαιρουμένων των υφιστάμενων αποθεματικών για ζημίες από δάνεια, και ii) η εκτιμώμενη λειτουργική αποδοτικότητα των τραπεζών για την περίοδο μεταξύ Ιουνίου 2013 και Δεκεμβρίου 2016, με βάση μια συντηρητική προσαρμογή των σχεδίων αναδιάρθρωσης που είχαν υποβληθεί στην Τράπεζα της Ελλάδος κατά το τέταρτο τρίμηνο του 2013. Στον πίνακα 4 συνοψίζεται ο υπολογισμός των κεφαλαιακών αναγκών των κύριων ελληνικών τραπεζών σε ενοποιημένη βάση με το βασικό σενάριο για την προσομοίωση ακραίων καταστάσεων του 2013.
Πίνακας 4
Προσομοίωση ακραίων καταστάσεων 2013: Κεφαλαιακές ανάγκες των ελληνικών τραπεζών σε ενοποιημένη βάση σύμφωνα με το βασικό σενάριο (σε εκατ. ευρώ)
Τράπεζες
Κύρια βασικά ίδια κεφάλαια αναφοράς κατηγορίας 1 (Ιούνιος 2013) (1)
Αποθεματικά για ζημίες από δάνεια (Ιούνιος 2013) (2)
ΠΖΔ για τον ελληνικό κίνδυνο (3)
ΠΖΔ για τον κίνδυνο εξωτερικού (19) (4)
Εσωτερική δημιουργία κεφαλαίων (5)
Προσομοίωση ακραίων καταστάσεων δείκτη κυρίων βασικών ιδίων κεφαλαίων κατηγορίας 1 (Δεκέμβριος 2016) (6)
Κεφαλαιακές ανάγκες (7)=(6) - (1) - (2) - (3) - (4) - (5)
ΕΤΕ (20)
4 821
8 134
-8 745
-3 100
1 451
4 743
2 183
Eurobank (21)
2 228
7 000
-9 519
-1 628
2 106
3 133
2 945
Alpha
7 380
10 416
-14 720
-2 936
4 047
4 450
262
Πειραιώς
8 294
12 362
-16 132
-2 342
2 658
5 265
425
Αττικής
225
403
- 888
0
106
243
397
Πανελλήνια
61
66
- 237
0
-26
31
169
Πηγή:
Τράπεζα της Ελλάδος, Προσομοίωση ακραίων καταστάσεων του ελληνικού τραπεζικού τομέα 2013, Μάρτιος 2014, σ. 42
(33)
Στις 6 Μαρτίου 2014 η Τράπεζα της Ελλάδος ανακοίνωσε τα αποτελέσματα της προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων του 2013 και ζήτησε από τις τράπεζες να υποβάλουν τα σχέδια άντλησης κεφαλαίων έως τα μέσα Απριλίου 2014 για να καλύψουν τις κεφαλαιακές ανάγκες βάσει του σεναρίου αναφοράς.
(34)
Από τα τέλη Μαρτίου 2013 έως τις αρχές Μαΐου 2014 οι τράπεζες πραγματοποίησαν αυξήσεις κεφαλαίου.
2.1.2. Ο δικαιούχος
(35)
Η τράπεζα παρέχει καθολικές τραπεζικές υπηρεσίες κυρίως στην Ελλάδα και τη Νοτιοανατολική Ευρώπη [Κύπρο, Ρουμανία, Βουλγαρία, Σερβία, Αλβανία και πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας (πΓΔΜ)], καθώς και στο Ηνωμένο Βασίλειο. Προσφέρει ένα πλήρες φάσμα τραπεζικών και χρηματοπιστωτικών προϊόντων και υπηρεσιών σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Δραστηριοποιείται στη λιανική, επιχειρηματική και ιδιωτική τραπεζική, στη διαχείριση περιουσιακών στοιχείων, τη διαχείριση κεφαλαίων και στην επενδυτική τραπεζική. Η Τράπεζα έχει συσταθεί στην Ελλάδα και οι μετοχές της είναι εισηγμένες στο Χρηματιστήριο Αθηνών. Στις 30 Σεπτεμβρίου 2012 η Τράπεζα απασχολούσε συνολικά 17 119 άτομα, εκ των οποίων περίπου το ένα τρίτο απασχολούνταν στη Νοτιοανατολική Ευρώπη και το Ηνωμένο Βασίλειο, ενώ τα υπόλοιπα δύο τρίτα ήταν μισθωτοί στην Ελλάδα (22).
(36)
Η Τράπεζα συμμετείχε στο πρόγραμμα PSI, ανταλλάσσοντας ΟΕΔ και δάνεια σχετιζόμενα με το κράτος, ονομαστικής αξίας 6 043 εκατ. ευρώ. Οι συνολικές της επιβαρύνσεις στο πλαίσιο του PSI ανήλθαν σε περίπου 4 786 εκατ. ευρώ προ φόρων και εγγράφηκαν εξ ολόκληρου στους λογαριασμούς του 2011 (23). Κατά τη διάρκεια του προγράμματος επαναγοράς του Δεκεμβρίου 2012, η Τράπεζα πώλησε τα νέα ΟΕΔ που έλαβε στο πλαίσιο του PSI σε τιμή σημαντικά χαμηλότερη από την ονομαστική τους αξία. Με την πώληση παγιώθηκαν οι ζημίες της Τράπεζας στα νέα ΟΕΔ.
(37)
Τα βασικά στοιχεία της Τράπεζας του Δεκεμβρίου 2010, του Δεκεμβρίου 2011, του Δεκεμβρίου 2012 και του Δεκεμβρίου 2013 (ενοποιημένα δεδομένα) παρουσιάζονται στον πίνακα 5.
Πίνακας 5
Βασικά αριθμητικά στοιχεία της Alpha Bank, 2010, 2011, 2012 και 2013
Κέρδη και ζημίες
(σε εκατ. ευρώ)
2010
2011
2012
Pro forma 2012
(συμπεριλαμβανομένης της Εμπορικής)
2013
(συμπεριλαμβανομένης της Εμπορικής)
Καθαρά έσοδα από τόκους
1 819
1 784
1 397
1 755
1 658
Συνολικά έσοδα εκμετάλλευσης
2 249
2 283
1 506
1 826
2 344
Συνολικές λειτουργικές δαπάνες
-1 148
-1 096
-1 179
-1 746
-1 426
Έσοδα πριν από τις προβλέψεις
1 101
1 187
327
80
918
Ζημίες απομείωσης για την κάλυψη του πιστωτικού κινδύνου
- 885
-1 130
-1 669
-2 802
-1 923
Ζημίες απομείωσης για ΟΕΔ και δάνεια επιλέξιμα στο PSI
-
-4 789
-
-
-
Αρνητική υπεραξία
3 283
Καθαρό κέρδος/ζημία
86
-3 810
-1 086
άνευ αντικειμένου
2 922
Επιλεκτικά στοιχεία για τον όγκο πωλήσεων
(σε εκατ. ευρώ)
2010
2011
2012
Pro forma 2012
(συμπεριλαμβανομένης της Εμπορικής)
2013
(συμπεριλαμβανομένης της Εμπορικής)
Συνολικά δάνεια και προκαταβολές σε πελάτες
49 305
44 876
40 495
55 459
51 678
Καταθέσεις
38 293
29 399
28 451
41 348
42 485
Σύνολο ενεργητικού
66 798
59 148
58 357
76 518
73 697
Σύνολο ιδίων κεφαλαίων (24)
5 784
1 966
773
3 423
8 312
Πηγές:
2013: http://www.alpha.gr/files/investorrelations/Deltio_Typou_20140310EN.pdf
Pro forma 2012: σχέδιο αναδιάρθρωσης της Alpha Bank του Ιουνίου 2014, σ. 24
2012 και 2011: Οικονομικά αποτελέσματα 2012 - Ενοποιημένες οικονομικές καταστάσεις: http://www.alpha.gr/files/investorrelations/IFRS_Alphagroup_FY_2012_en.pdf
2010: Οικονομικά αποτελέσματα 2011 - Ενοποιημένες οικονομικές καταστάσεις: http://www.alpha.gr/files/investorrelations/IFRS_Alphagroup_FY_2011_en.pdf
(38)
Ο πίνακας 5 δείχνει ότι, εκτός από τις τεράστιες απώλειες που κατέγραψε το 2011 λόγω του προγράμματος PSI (4 786 εκατ. ευρώ (25)), η Τράπεζα επλήγη από μείωση εσόδων (μεταξύ άλλων και λόγω του υψηλότερου κόστους των καταθέσεων) και από τις υψηλές και αυξανόμενες ζημίες απομείωσης στα χαρτοφυλάκια χορηγήσεών της στην Ελλάδα και την αλλοδαπή. Η θέση ρευστότητας της Τράπεζας επιδεινώθηκε σοβαρά από τις εκροές καταθέσεων και ο δείκτης χορηγήσεων προς καταθέσεις της ανήλθε σε 152 % στις 31 Δεκεμβρίου 2011 (26), ενώ το 34 % του ισολογισμού της χρηματοδοτήθηκε από το Ευρωσύστημα κατά την ημερομηνία αυτή (27).
(39)
Στο πλαίσιο της προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων του 2013, η Τράπεζα της Ελλάδος εκτίμησε τις κεφαλαιακές ανάγκες της Τράπεζας σε 262 εκατ. ευρώ σύμφωνα με το βασικό σενάριο.
(40)
Τον Μάρτιο του 2014 η Τράπεζα προέβη σε αύξηση κεφαλαίου ύψους 1,2 δισεκατ. ευρώ για να καλυφθούν οι κεφαλαιακές ανάγκες που αναφέρονται στην αιτιολογική σκέψη 39 και να επιστρέψει τις προνομιούχες μετοχές που κατέχει η Ελλάδα για ποσό ύψους 940 εκατ. ευρώ (28). Σε αντίθεση με την αύξηση κεφαλαίου της Eurobank, του Απριλίου 2014, το ΕΤΧΣ δεν δεσμεύθηκε να συνεισφέρει κεφάλαιο στην αύξηση κεφαλαίου της Τράπεζας σε περίπτωση ανεπαρκούς ιδιωτικής ζήτησης. Η αύξηση κεφαλαίου της Τράπεζας πραγματοποιήθηκε με προσφορά μετοχών χωρίς δικαίωμα προαγοράς (δηλαδή αύξηση κεφαλαίου με ακύρωση των δικαιωμάτων προτίμησης των μετόχων) σε διεθνείς επενδυτές και μέσω δημόσιας προσφοράς στην Ελλάδα. Η τιμή εγγραφής ανερχόταν σε 0,66 ευρώ ανά μετοχή.
(41)
Μετά την αύξηση του κεφαλαίου, η Τράπεζα ανακοίνωσε, στις 17 Απριλίου 2014, ότι είχε εξαγοράσει τις προνομιούχες μετοχές στην Ελλάδα για συνολικό ποσό ύψους 940 εκατ. ευρώ.
2.2. ΑΠΟΚΤΗΣΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΡΑΠΕΖΙΚΩΝ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ
2.2.1. Εξαγορά της Εμπορικής Τράπεζας
(42)
Η Εμπορική Τράπεζα ιδρύθηκε το 1882.
(43)
Το 2000 ο όμιλος της Crédit Agricole απέκτησε αρχικά το 6,7 % του κεφαλαίου της Εμπορικής Τράπεζας. Η Εμπορική Τράπεζα κατέστη θυγατρική της Crédit Agricole το 2006, όταν αυτή απέκτησε ελέγχουσα συμμετοχή. Η συμμετοχή της Crédit Agricole στην Εμπορική Τράπεζα αυξήθηκε σε 94,99 % εκείνη τη χρονική στιγμή.
(44)
Η Εμπορική Τράπεζα ασκούσε όλες τις τραπεζικές δραστηριότητες (ιδιωτική τραπεζική, εταιρική τραπεζική) καθώς και επενδυτική τραπεζική, διαχείριση περιουσιακών στοιχείων, διαχείριση χαρτοφυλακίου και γενικές χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες. Προσέφερε τις υπηρεσίες της στην Ελλάδα μέσω του δικτύου των 323 υποκαταστημάτων της και στο εξωτερικό μέσω υποκαταστημάτων στην Κύπρο, καθώς και μέσω θυγατρικών στην Κύπρο, τη Βουλγαρία, την Αλβανία και τη Ρουμανία (29). Στις 31 Δεκεμβρίου 2012 απασχολούσε 4 230 εργαζομένους.
(45)
Η Τράπεζα συμμετείχε στο πρόγραμμα PSI, ανταλλάσσοντας ΟΕΔ και άλλους επιλέξιμους τίτλους ονομαστικής αξίας 766 εκατ. ευρώ. Όπως εμφανίζεται στον πίνακα 2, οι συνολικές της επιβαρύνσεις στο πλαίσιο του PSI ανήλθαν σε περίπου 590 εκατ. ευρώ προ φόρων και εγγράφηκαν εξ ολόκληρου στους λογαριασμούς του 2011. Όπως φαίνεται στον πίνακα 3, οι κεφαλαιακές ανάγκες της Εμπορικής Τράπεζας εκτιμήθηκαν σε 2 475 εκατ. ευρώ και υπολογίστηκαν βάσει προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων του 2012 που πραγματοποίησε η Τράπεζα της Ελλάδος για την περίοδο από τις 31 Δεκεμβρίου 2011 έως τις 31 Δεκεμβρίου 2014, η οποία στηρίχθηκε στις προβλέψεις ζημιών από δάνεια της Blackrock.
(46)
Στις 12 Οκτωβρίου 2012 το ΕΤΧΣ έδωσε στην Τράπεζα τη συγκατάθεσή του για την εξαγορά της Εμπορικής Τράπεζας από την Crédit Αgricole.
(47)
Στις 16 Οκτωβρίου 2012 η Crédit Agricole και η Τράπεζα υπέγραψαν τη «συμφωνία αγοράς μετοχών της 16ης Οκτωβρίου 2012 μεταξύ της Crédit Agricole SA και της Alpha Bank ΑΕ για την πώληση και την αγορά της Εμπορικής Τράπεζας της Ελλάδος ΑΕ». Μετά την ολοκλήρωση του διεξοδικού οικονομικού ελέγχου, η Crédit Agricole εισέφερε κεφάλαιο συνολικού ύψους 2 893 εκατ. ευρώ, ενώ κάλυψε πλήρως το ποσό των 150 εκατ. ευρώ των μετατρέψιμων ομολόγων που εξέδωσε η Τράπεζα (30). Στη συνέχεια η Τράπεζα θα αποκτούσε την πλήρως ανακεφαλαιοποιημένη Εμπορική Τράπεζα έναντι τιμήματος ενός ευρώ. Βάσει της συμφωνίας αγοράς μετοχών, η Τράπεζα δεν απέκτησε τις αλλοδαπές θυγατρικές της Εμπορικής Τράπεζας, οι οποίες παρέμειναν στην Crédit Agricole, εκτός από το υποκατάστημα της Εμπορικής Τράπεζας στην Κύπρο τα στοιχεία ενεργητικού του οποίου ανέρχονταν σε 0,5 δισεκατ. ευρώ και τα οποία ήταν μέρος των στοιχείων που εξαγόρασε η Τράπεζα.
(48)
Στις 31 Δεκεμβρίου 2012, μετά την ανακεφαλαιοποίηση από την Crédit Agricole, ο δείκτης κεφαλαιακής επάρκειας της Εμπορικής Τράπεζας ήταν 17,6 %, ενώ ο δείκτης ιδίων κεφαλαίων κατηγορίας 1 ήταν 13,5 %.
(49)
Την 1η Φεβρουαρίου 2013 η Τράπεζα ανακοίνωσε την ολοκλήρωση της μεταβίβασης του συνόλου του μετοχικού κεφαλαίου της Εμπορικής Τράπεζας στην Τράπεζα (31).
(50)
Τα βασικά στοιχεία της Εμπορικής Τράπεζας του Δεκεμβρίου 2010, του Δεκεμβρίου 2011, του Δεκεμβρίου 2012 και του Ιανουαρίου 2013 παρουσιάζονται στον πίνακα 6.
Πίνακας 6
Βασικά αριθμητικά στοιχεία της Εμπορικής Τράπεζας, 2010, 2011, 2012 και 2013
Σε δισεκατ. ευρώ
31 Δεκεμβρίου 2010
(ενοποιημένα)
31 Δεκεμβρίου 2011
(ενοποιημένα)
Δεκέμβριος 2012
(στοιχεία που απέκτησε η Τράπεζα)
Ιανουάριος 2013
(στοιχεία που απέκτησε η Τράπεζα)
Σύνολο ενεργητικού
26,78
21,7
19,5
18,2
Συνολικά ακαθάριστα δάνεια και προκαταβολές σε πελάτες
24
23,48
19,85
19,8
Προβλέψεις
2,8
4,4
5
5
Οφειλές σε πελάτες
12,2
11,3
12,68
12,9
Χρηματοδότηση του Ευρωσυστήματος
0,3
1,77
1,2
1,2
Σύνολο ιδίων κεφαλαίων
0,9
0,9
1,73
2,3
Ζημία μετά φόρων
-0,87
-1,76
-1,5
Καθαρά δάνεια/καταθέσεις
173,8 %
169,1 %
117,2 %
114,1 %
Πηγές:
Ιανουάριος 2013: Αποτελέσματα ΟΕ 2012 Alpha Bank, παρουσίαση της 27ης Μαρτίου 2013 (διατίθεται στη διαδικτυακή διεύθυνση: http://www.alpha.gr/files/investorrelations/2012_FY_Financial_Report1.pdf)
Δεκέμβριος 2012: Βασικοί δείκτες της Alpha Bank και της Εμπορικής Τράπεζας διατίθενται στη διαδικτυακή διεύθυνση: http://www.alpha.gr/page/default.asp?id=9&la=2
2011 και 2010: Ενοποιημένες οικονομικές καταστάσεις της Εμπορικής Τράπεζας στις 31 Δεκεμβρίου 2011
2.2.2. Εξαγορά επιλεγμένων στοιχείων παθητικού των τριών συνεταιριστικών τραπεζών
(51)
Στις 8 Δεκεμβρίου 2013 η Τράπεζα της Ελλάδος αποφάσισε να προβεί στην εξυγίανση των τριών συνεταιριστικών τραπεζών, δηλαδή της Τράπεζας Δωδεκανήσου, της Τράπεζας Ευβοίας και της Τράπεζας Δυτικής Μακεδονίας.
(52)
Η Τράπεζα της Ελλάδος προέβη σε Αγορά & Ανάληψη (32) κατά την οποία όλες οι καταθέσεις, περιλαμβανομένων των διατραπεζικών καταθέσεων, και οι απαιτήσεις και υποχρεώσεις έναντι του ελληνικού Ταμείου Εγγύησης Καταθέσεων και Επενδύσεων, αλλά όχι τα δάνεια, θα μεταβιβάζονταν σε αγοραστή. Η Τράπεζα της Ελλάδος ήλθε σε επαφή με τις τέσσερις συστημικές ελληνικές τράπεζες εφόσον, σύμφωνα με την Τράπεζα της Ελλάδος, οι καταθέσεις θα έπρεπε να μεταβιβαστούν σε πλήρως ανακεφαλαιοποιημένες τράπεζες. Μόνον η Τράπεζα και η Eurobank υπέβαλαν δεσμευτικές προσφορές, στις 5 Δεκεμβρίου 2013. Η Τράπεζα της Ελλάδος έκρινε προτιμότερη την προσφορά της Τράπεζας. Η Τράπεζα προσέφερε τίμημα ίσο προς το 2,1 % των προς μεταβίβαση καταθέσεων.
2.2.2.1. Τράπεζα Δωδεκανήσου
(53)
Η Τράπεζα Δωδεκανήσου ιδρύθηκε το 1994.
(54)
Στις 22 Ιουλίου 2013 η Τράπεζα της Ελλάδος ζήτησε από την Τράπεζα Δωδεκανήσου να αποκαταστήσει τον δείκτη βασικών της ιδίων κεφαλαίων κατηγορίας 1. Η Τράπεζα Δωδεκανήσου προέβη σε αύξηση κεφαλαίου μέσω δημόσιας προσφοράς συνεταιριστικών μετοχών. Σύμφωνα με το ενημερωτικό δελτίο με τους όρους της έκδοσης, ο δείκτης βασικών ιδίων κεφαλαίων κατηγορίας 1 της Τράπεζας Δωδεκανήσου, υπολογιζόμενος με βάση τα χρηματοοικονομικά δεδομένα της τράπεζας αυτής στις 30 Ιουνίου 2013, υπολογιζόταν σε 3,5 % και, συνεπώς, ήταν κατώτερος από τις ελάχιστες απαιτήσεις κεφαλαιακής επάρκειας που έχει ορίσει η Τράπεζα της Ελλάδος. Ωστόσο, η αύξηση κεφαλαίου δεν προσέλκυσε επαρκή ζήτηση από επενδυτές.
(55)
Ως εκ τούτου, στις 8 Δεκεμβρίου 2013 η Τράπεζα της Ελλάδος προέβη στην εξυγίανση της Τράπεζας Δωδεκανήσου. Η άδεια της Τράπεζας Δωδεκανήσου ανακλήθηκε και η τράπεζα τέθηκε υπό εκκαθάριση (33). Επιλεγμένες υποχρεώσεις της Τράπεζας Δωδεκανήσου μεταβιβάστηκαν στην Τράπεζα (34). Σύμφωνα με την Τράπεζα της Ελλάδος (35), η εύλογη αξία των μεταβιβασθέντων περιουσιακών στοιχείων ανήλθε σε περίπου 6 εκατ. ευρώ, ενώ η εύλογη αξία των μεταβιβαζόμενων στοιχείων παθητικού ανήλθε σε 255 εκατ. ευρώ και η διαφορά είναι το κενό χρηματοδότησης (36) ύψους 249 εκατ. ευρώ. Το χρηματοδοτικό κενό καλύφθηκε από το ΕΤΧΣ σύμφωνα με το άρθρο 63 στοιχείο Δ σημείο 13 του νόμου αριθ. 3601/2007. Τον Δεκέμβριο του 2013, το ΕΤΧΣ εκταμίευσε τα δύο τρίτα του συνολικού χρηματοδοτικού κενού, δηλαδή 166 εκατ. ευρώ, με τίτλους του EFSF, ενώ δεσμεύτηκε ότι το υπόλοιπο ποσό των 83 εκατ. ευρώ θα πληρωνόταν κατά τον τελικό προσδιορισμό του χρηματοδοτικού κενού. Στις 16 Ιουνίου 2014 η Τράπεζα της Ελλάδος προσδιόρισε το τελικό χρηματοδοτικό κενό της Τράπεζας Δωδεκανήσου σε 258,5 εκατ. ευρώ. Το ΕΤΧΣ θα καλύψει το μη εκταμιευθέν ποσό του χρηματοδοτικού κενού.
(56)
Στις 30 Σεπτεμβρίου 2013 η Τράπεζα Δωδεκανήσου απασχολούσε 132 άτομα και διέθετε 11 υποκαταστήματα. Στο πλαίσιο της εξυγίανσης, η Τράπεζα δεν εξαγόρασε υποκαταστήματα της Τράπεζας Δωδεκανήσου, αλλά δήλωσε ότι θα διατηρούσε φυσική παρουσία σε περιοχές όπου δεν υπάρχουν αλληλοεπικαλύψεις δικτύου (συγκεκριμένα σε τέσσερα νησιά χωρίς εναλλακτικές τραπεζικές υπηρεσίες) μισθώνοντας τα τέσσερα μικρά υποκαταστήματα που διαχειρίζεται ο εκκαθαριστής. Οι εργαζόμενοι της Τράπεζας Δωδεκανήσου απολύθηκαν και επαναπροσλήφθηκαν επιλεκτικά από την Τράπεζα.
2.2.2.2. Τράπεζα Ευβοίας
(57)
Η Τράπεζα Ευβοίας ιδρύθηκε το 1995.
(58)
Στις 22 Ιουλίου 2013 η Τράπεζα της Ελλάδος ζήτησε από την Τράπεζα Ευβοίας να αποκαταστήσει τον δείκτη βασικών της ιδίων κεφαλαίων κατηγορίας 1. Η Τράπεζα Ευβοίας προέβη σε αύξηση κεφαλαίου μέσω δημόσιας προσφοράς συνεταιριστικών μετοχών. Σύμφωνα με το ενημερωτικό δελτίο με τους όρους της έκδοσης, τα βασικά ίδια κεφάλαια κατηγορίας 1 της Τράπεζας Ευβοίας εκτιμήθηκαν σε 1,8 %, υπολογιζόμενα με βάση τα χρηματοοικονομικά δεδομένα της Τράπεζας στις 30 Ιουνίου 2013, ποσοστό, συνεπώς, κατώτερο από τις ελάχιστες απαιτήσεις κεφαλαιακής επάρκειας που όρισε η Τράπεζα της Ελλάδος. Ωστόσο, η αύξηση κεφαλαίου δεν προσέλκυσε επαρκή ζήτηση από επενδυτές.
(59)
Για τον λόγο αυτό, στις 8 Δεκεμβρίου 2013 η Τράπεζα της Ελλάδος προέβη στην εξυγίανση της Τράπεζας Ευβοίας. Η άδεια της Τράπεζας Ευβοίας ανακλήθηκε και η Τράπεζα Ευβοίας τέθηκε υπό εκκαθάριση (37). Επιλεγμένα στοιχεία παθητικού της Τράπεζα Ευβοίας μεταβιβάστηκαν στην Τράπεζα (38). Σύμφωνα με την Τράπεζα της Ελλάδος (39), η εύλογη αξία των μεταβιβασθέντων στοιχείων ενεργητικού ανήλθε σε 2 εκατ. ευρώ, ενώ η εύλογη αξία των μεταβιβασθέντων στοιχείων παθητικού ανήλθε σε 98 εκατ. ευρώ, με χρηματοδοτικό κενό ύψους 96 εκατ. ευρώ. Το χρηματοδοτικό κενό καλύφθηκε από το ΕΤΧΣ σύμφωνα με το άρθρο 63 στοιχείο Δ σημείο 13 του νόμου 3601/2007. Τον Δεκέμβριο του 2013 το ΕΤΧΣ εκταμίευσε τα δύο τρίτα του συνολικού χρηματοδοτικού κενού, δηλαδή 64 εκατ. ευρώ, σε τίτλους του ΕΤΧΣ, ενώ δεσμεύτηκε ότι το υπόλοιπο ποσό των 32 εκατ. ευρώ θα πληρωνόταν κατά τον τελικό προσδιορισμό του χρηματοδοτικού κενού. Στις 16 Ιουνίου 2014 η Τράπεζα της Ελλάδος προσδιόρισε ότι το τελικό χρηματοδοτικό κενό της Τράπεζας Ευβοίας ανερχόταν σε 105 εκατ. ευρώ. Το ΕΤΧΣ θα καλύψει το μη εκταμιευθέν ποσό του χρηματοδοτικού κενού.
Στις 30 Σεπτεμβρίου 2013 η Τράπεζα Ευβοίας απασχολούσε 59 άτομα και διέθετε 4 υποκαταστήματα. Η Τράπεζα δεν εξαγόρασε υποκαταστήματα της Τράπεζας Ευβοίας. Οι υπάλληλοι της Τράπεζας Ευβοίας απολύθηκαν και επαναπροσλήφθηκαν επιλεκτικά από την Τράπεζα.
2.2.2.3. Τράπεζα Δυτικής Μακεδονίας
(60)
Το 1995 ιδρύθηκε η Αναπτυξιακή πιστωτική συνεταιριστική εταιρεία Νομού Κοζάνης. Το 2008 η εταιρεία λειτουργούσε με τη νέα επωνυμία «Συνεταιριστική Τράπεζα Δυτικής Μακεδονίας».
(61)
Στις 22 Ιουλίου 2013 η Τράπεζα της Ελλάδος ζήτησε από την Τράπεζα Δυτικής Μακεδονίας να αποκαταστήσει τον δείκτη βασικών της ιδίων κεφαλαίων κατηγορίας 1. Η Τράπεζα Δυτικής Μακεδονίας προέβη σε αύξηση κεφαλαίου μέσω δημόσιας προσφοράς συνεταιριστικών μετοχών. Σύμφωνα με το ενημερωτικό δελτίο, ο δείκτης βασικών ιδίων κεφαλαίων κατηγορίας 1 της Τράπεζας της Δυτικής Μακεδονίας εκτιμάτο σε - 11 %, υπολογιζόμενος με βάση τα χρηματοοικονομικά δεδομένα της τράπεζας στις 30 Σεπτεμβρίου 2013, και, ως εκ τούτου, σε επίπεδο κατώτερο από τις ελάχιστες απαιτήσεις κεφαλαιακής επάρκειας που όρισε η Τράπεζα της Ελλάδος. Ωστόσο, η αύξηση κεφαλαίου δεν προσέλκυσε επαρκή ζήτηση από επενδυτές.
(62)
Για τον λόγο αυτό, στις 8 Δεκεμβρίου 2013 η Τράπεζα της Ελλάδος προέβη στην εξυγίανση της Τράπεζας Δυτικής Μακεδονίας. Η άδεια της Τράπεζας Δυτικής Μακεδονίας ανακλήθηκε και η τράπεζα τέθηκε υπό εκκαθάριση (40). Επιλεγμένες υποχρεώσεις της Τράπεζας Δυτικής Μακεδονίας μεταβιβάστηκαν στην Τράπεζα (41). Σύμφωνα με την Τράπεζα της Ελλάδος (42), η εύλογη αξία των μεταβιβασθέντων στοιχείων ενεργητικού ανερχόταν σε 2 εκατ. ευρώ, ενώ η εύλογη αξία των μεταβιβασθέντων στοιχείων παθητικού ανήλθε σε 84 εκατ. ευρώ, και διαφορά ήταν το χρηματοδοτικό κενό ύψους 82 εκατ. ευρώ. Το χρηματοδοτικό κενό καλύφθηκε από το ΕΤΧΣ σύμφωνα με το άρθρο 63 στοιχείο Δ σημείο 13 του νόμου 3601/2007. Τον Δεκέμβριο του 2013 το ΕΤΧΣ εκταμίευσε τα δύο τρίτα του ποσού του συνολικού χρηματοδοτικού κενού, δηλαδή 55 εκατ. ευρώ, σε τίτλους του ΕΤΧΣ, και δεσμεύτηκε να καταβάλει το υπόλοιπο ποσό των 27 εκατ. ευρώ κατά τον τελικό προσδιορισμό του χρηματοδοτικού κενού.
(63)
Στις 30 Σεπτεμβρίου 2013 η Τράπεζα Δυτικής Μακεδονίας απασχολούσε 36 άτομα και διέθετε 3 υποκαταστήματα. Η Τράπεζα δεν εξαγόρασε υποκαταστήματα της Τράπεζας Δυτικής Μακεδονίας. Οι εργαζόμενοι της Τράπεζας Δυτικής Μακεδονίας απολύθηκαν και επαναπροσλήφθηκαν επιλεκτικά από την Τράπεζα.
(64)
Τα βασικά στοιχεία των τριών συνεταιριστικών τραπεζών παρουσιάζονται στον πίνακα 7.
Πίνακας 7
Βασικά στοιχεία των τριών συνεταιριστικών τραπεζών (σε εκατ. ευρώ)
(A)
(B)
(Γ)
(Δ) = (Β) - (Α)
(Ε) = 2,1 % * (Γ)
Εύλογη αξία των μεταβιβασθέντων στοιχείων ενεργητικού
Εύλογη αξία των μεταβιβασθέντων στοιχείων παθητικού
Εκ των οποίων μεταβιβασθείσες καταθέσεις
Αρχικό χρηματοδοτικό κενό
Τίμημα
(2,1 % των καταθέσεων που μεταβιβάσθηκαν)
Τράπεζα Δωδεκανήσου
6
255
255
249
5
Τράπεζα Ευβοίας
2
98
95
96
2
Τράπεζα Δυτικής Μακεδονίας
2
84
82
82
2
Σύνολο
427
9
Πηγές:
Αποφάσεις 97/1, 97/2, 97/3 της 8.2.2013 της Επιτροπής Πιστωτικών και Ασφαλιστικών Θεμάτων της Τράπεζας της Ελλάδος
Αποφάσεις 14/1, 14/2, 14/3, 14/4, 14/5 14/6, 14/7, 14/8 της 8.12.2013 της Επιτροπής μέτρων εξυγίανσης της Τράπεζας της Ελλάδος
2.2.3. Εξαγορά της Citibank Greece
(65)
Η Citibank International ιδρύθηκε το 1812. Η Citibank εγκαταστάθηκε στην Ελλάδα το 1964 ιδίως για την ικανοποίηση των αναγκών του ναυτιλιακού τομέα και των επιχειρήσεων. Το 1980 η Citibank Greece άρχισε να επεκτείνεται στη λιανική τραπεζική. Η Citibank Greece δραστηριοποιείται επί του παρόντος στην εξυπηρέτηση τόσο καταναλωτών όσο και επιχειρήσεων και διαχειρίζεται δίκτυο 20 υποκαταστημάτων σε όλη τη χώρα.
(66)
Στις 29 Μαΐου 2014 το ΕΤΧΣ έλαβε αίτημα τη Τράπεζας να εγκρίνει την εξαγορά της Citibank Greece, συμπεριλαμβανομένης της Diners Club Greece («Diners») (43).
(67)
Η Τράπεζα δήλωσε την πρόθεσή της να εξαγοράσει τις δραστηριότητες της Citibank Greece, συμπεριλαμβανομένων των δανείων σε πελάτες [για καθαρό συνολικό ποσό ύψους 442 εκατ. ευρώ και 1 115 εκατ. ευρώ μη εξυπηρετούμενων δανείων («ΜΕΔ») που έχουν διαγραφεί πλήρως], των καταθέσεων των πελατών τους (συνολικού ύψους 1 067 εκατ. ευρώ), των υπό διαχείριση περιουσιακών στοιχείων (1 186 εκατ. ευρώ), των υποκαταστημάτων λιανικής, του δικτύου των ATM (44) και των εργαζομένων (45). Επιπλέον, η Τράπεζα δήλωσε την πρόθεσή της να αγοράσει το 100 % των κοινών μετοχών της Diners.
(68)
Η τιμή ορίστηκε σε 2 εκατ. ευρώ.
(69)
Στις 5 Ιουνίου 2014 το ΕΤΧΣ χορήγησε τη συγκατάθεσή του για την εξαγορά της Citibank Greece από την Τράπεζα.
2.3. ΤΑ ΜΕΤΡΑ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ
2.3.1. Μέτρα ενίσχυσης που χορηγήθηκαν στην Τράπεζα στο πλαίσιο του καθεστώτος στήριξης των ελληνικών τραπεζών (μέτρα L1 και A)
(70)
Η Τράπεζα έχει λάβει διάφορες μορφές ενίσχυσης στο πλαίσιο του καθεστώτος στήριξης των ελληνικών τραπεζών, σύμφωνα με το μέτρο ανακεφαλαιοποίησης, το μέτρο παροχής εγγυήσεων και το μέτρο κρατικού ομολογιακού δανείου.
2.3.1.1. Κρατική ενίσχυση ρευστότητας που χορηγήθηκε βάσει των μέτρων παροχής εγγυήσεων και ομολογιακών δανείων (μέτρο L1)
(71)
Η Τράπεζα έχει επωφεληθεί και εξακολουθεί να επωφελείται από την ενίσχυση στο πλαίσιο του μέτρου εγγύησης και του μέτρου του κρατικού ομολογιακού δανείου. Η εν λόγω ενίσχυση περιγράφεται στην παρούσα απόφαση ως «μέτρο L1». Στις 30 Νοεμβρίου 2011 οι εγγυήσεις που παρασχέθηκαν στην Τράπεζα ανέρχονταν περίπου σε 14,0 δισεκατ. ευρώ. Στις 30 Σεπτεμβρίου 2011, η Τράπεζα είχε εισπράξει δάνεια κρατικών ομολόγων ύψους 1,6 δισεκατ. ευρώ (46).
(72)
Στο σχέδιο αναδιάρθρωσης της Τράπεζας που υπέβαλαν οι ελληνικές αρχές στην Επιτροπή στις 12 Ιουνίου 2014, οι ελληνικές αρχές δήλωσαν την πρόθεσή τους να συνεχίσουν τη χορήγηση εγγυήσεων και κρατικών ομολογιακών δανείων στο πλαίσιο του καθεστώτος στήριξης των ελληνικών τραπεζών κατά τη διάρκεια της περιόδου αναδιάρθρωσης.
2.3.1.2. Κρατική ανακεφαλαιοποίηση που χορηγήθηκε στο πλαίσιο του μέτρου ανακεφαλαιοποίησης (μέτρο Α)
(73)
Τον Μάιο του 2009 η Τράπεζα έλαβε εισφορά κεφαλαίου ύψους 940 εκατ. ευρώ (μέτρο Α) βάσει του μέτρου ανακεφαλαιοποίησης του καθεστώτος στήριξης των ελληνικών τραπεζών. Η εν λόγω εισφορά κεφαλαίου ισοδυναμούσε περίπου με το 2 % των περιουσιακών στοιχείων σταθμισμένου κινδύνου (47) (ΠΣΣΚ) της Τράπεζας κατά τη συγκεκριμένη χρονική στιγμή.
(74)
Η ανακεφαλαιοποίηση είχε τη μορφή προνομιούχων μετοχών που αναλήφθηκαν από το Ελληνικό Δημόσιο με τοκομερίδιο 10 % και διάρκεια πέντε ετών.
(75)
Η Τράπεζα εξαγόρασε τις προνομιούχες μετοχές στις 17 Απριλίου 2014, όπως περιγράφεται στην αιτιολογική σκέψη 41.
2.3.2. Επείγουσα παροχή ρευστότητας (ΕΠΡ) με την εγγύηση του Δημοσίου (μέτρο L2)
(76)
Η ΕΠΡ αποτελεί έκτακτο μέτρο που επιτρέπει σε ένα φερέγγυο χρηματοπιστωτικό ίδρυμα που αντιμετωπίζει προσωρινά προβλήματα ρευστότητας να λάβει χρηματοδότηση από το Ευρωσύστημα, χωρίς αυτή η πράξη να αποτελεί μέρος της ενιαίας νομισματικής πολιτικής. Το επιτόκιο που καταβάλλει ένα χρηματοπιστωτικό ίδρυμα για ΕΠΡ είναι κατά […] (48) μονάδες βάσης υψηλότερο από το επιτόκιο που καταβάλλει για την τακτική αναχρηματοδότηση από την κεντρική τράπεζα.
(77)
Η Τράπεζα της Ελλάδος είναι αρμόδια για το πρόγραμμα ΕΠΡ, το οποίο σημαίνει ότι το κόστος και οι κίνδυνοι που απορρέουν από τη χορήγηση της ΕΠΡ αναλαμβάνονται από την Τράπεζα της Ελλάδος. Το Ελληνικό Δημόσιο χορήγησε στην Τράπεζα της Ελλάδος κρατική εγγύηση η οποία καλύπτει το συνολικό ποσό της ΕΠΡ που χορηγεί η Τράπεζα της Ελλάδος (49). Η θέσπιση του άρθρου 50 παράγραφος 7 του νόμου 3943/2011, με το οποίο τροποποιήθηκε το άρθρο 65 παράγραφος 1 του νόμου 2362/1995, επέτρεψε στο Υπουργείο Οικονομικών να χορηγεί εγγυήσεις εξ ονόματος του Δημοσίου προς την Τράπεζα της Ελλάδος προκειμένου να διασφαλιστούν οι απαιτήσεις της Τράπεζας της Ελλάδος έναντι των πιστωτικών ιδρυμάτων. Οι τράπεζες που λαμβάνουν ΕΠΡ οφείλουν να καταβάλλουν στο κράτος προμήθεια εγγύησης ύψους […] μονάδων βάσης.
(78)
Στις 31 Δεκεμβρίου 2011 η Τράπεζα είχε λάβει ΕΠΡ με την εγγύηση του Δημοσίου ύψους 6,7 δισεκατ. ευρώ (50), ενώ στις 31 Δεκεμβρίου 2012 η Τράπεζα είχε λάβει ΕΠΡ με την εγγύηση του Δημοσίου ύψους 23,6 δισεκατ. ευρώ (51).
2.3.3. Μέτρα ενίσχυσης που χορηγήθηκαν στην Τράπεζα μέσω του ΕΤΧΣ (μέτρα B1, B2, B3 και B4)
(79)
Από το 2012 η Τράπεζα έχει επωφεληθεί από διάφορα μέτρα κεφαλαιακής ενίσχυσης που χορηγήθηκαν από το ΕΤΧΣ. Ο πίνακας 8 παρέχει επισκόπηση αυτών των μέτρων ενίσχυσης.
Πίνακας 8
Μέτρα ενίσχυσης που χορηγήθηκαν στην Τράπεζα μέσω του ΕΤΧΣ
1η προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση - Μάιος 2012
2η προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση - Δεκ. 2012
Επιστολή δέσμευσης - Δεκέμβριος 2012
Συμμετοχή του ΕΤΧΣ στην ανακεφαλαιοποίηση της άνοιξης 2013 - Μάιος 2013
Μέτρο
Β1
Β2
Β3
Β4
Ποσό
(σε εκατ. ευρώ)
1 900
1 042
1 629
4 021
2.3.3.1. Η πρώτη προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση (μέτρο Β1)
(80)
Οι αιτιολογικές σκέψεις 14 έως 32 της απόφασης κίνησης της διαδικασίας για την Alpha (52) παρέχουν λεπτομερή περιγραφή της πρώτης προσωρινής ανακεφαλαιοποίησης του Μαΐου 2012 (μέτρο Β1). Το πλαίσιο και τα κύρια χαρακτηριστικά του εν λόγω μέτρου παρατίθενται στο παρόν τμήμα.
(81)
Στις 20 Απριλίου 2012 το ΕΤΧΣ χορήγησε στην Τράπεζα επιστολή με την οποία δεσμευόταν να συμμετάσχει σε προγραμματισθείσα αύξηση μετοχικού κεφαλαίου της Τράπεζας για ποσό ύψους έως 1,9 δισεκατ. ευρώ.
(82)
Στο πλαίσιο του μέτρου Β1, στις 28 Μαΐου 2012 το ΕΤΧΣ μεταβίβασε στην Τράπεζα ομόλογα του EFSF (ευρωπαϊκού ΤΧΣ) αξίας 1,9 δισεκατ. ευρώ, σύμφωνα με τις διατάξεις περί προσωρινής ανακεφαλαιοποίησης που ορίζονται στον νόμο 3864/2010 για την ίδρυση του Ελληνικού Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας («νόμος του ΕΤΧΣ»). Τα ομόλογα του EFSF που μεταβιβάστηκαν στην Τράπεζα ήταν ομόλογα κυμαινόμενου επιτοκίου διάρκειας έξι και δέκα ετών με ημερομηνία έκδοσης τη 19η Απριλίου 2012. Η Επιτροπή αποφάνθηκε, στην αιτιολογική σκέψη 48 της απόφασης κίνησης της διαδικασίας για την Alpha ότι «Η προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση που οριστικοποιήθηκε στις 28 Μαΐου 2012 είναι η εκπλήρωση της αναληφθείσας υποχρέωσης στην επιστολή δέσμευσης και, ως εκ τούτου, αποτελεί συνέχεια της ίδιας ενίσχυσης». Τα ποσά που προβλέπονταν τόσο στην επιστολή δέσμευσης όσο και στην πρώτη προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση υπολογίστηκαν από την Τράπεζα της Ελλάδος ώστε να διασφαλιστεί ότι η Τράπεζα είχε συνολικό δείκτη κεφαλαιακής επάρκειας 8 % στις 31 Δεκεμβρίου 2011, ημερομηνία της αναδρομικής λογιστικής καταχώρισης της προσωρινής ανακεφαλαιοποίησης στα βιβλία της Τράπεζας. Όπως προκύπτει από τον πίνακα 3, το μέτρο Β1 κάλυπτε μόνο περιορισμένο μέρος των συνολικών κεφαλαιακών αναγκών που διαπιστώθηκαν κατά την προσομοίωση ακραίων καταστάσεων του 2012. Εικαζόταν ότι η Τράπεζα θα αντλούσε πρόσθετο κεφάλαιο με μελλοντική αύξηση κεφαλαίου και ότι σκοπός της προσωρινής ανακεφαλαιοποίησης ήταν μόνον η διατήρηση του δικαιώματος χρηματοδότησης της Τράπεζας από την ΕΚΤ έως ότου πραγματοποιηθεί η εν λόγω αύξηση κεφαλαίου.
(83)
Για το διάστημα μεταξύ της ημερομηνίας της πρώτης προσωρινής ανακεφαλαιοποίησης και της ημερομηνίας της μετατροπής της πρώτης προσωρινής ανακεφαλαιοποίησης σε κοινές μετοχές και άλλα χρηματοοικονομικά μέσα, η συμφωνία προεγγραφής μεταξύ της Τράπεζας και του ΕΤΧΣ προέβλεπε ότι η Τράπεζα θα κατέβαλλε ετήσια προμήθεια 1 % επί της ονομαστικής αξίας των τίτλων του EFSF και ότι τυχόν πληρωμές τοκομεριδίων και οι δεδουλευμένοι τόκοι για τους τίτλους του EFSF για την περίοδο αυτή θα υπολογίζονταν ως πρόσθετη εισφορά κεφαλαίου από το ΕΤΧΣ προς την Τράπεζα (53).
2.3.3.2. Η δεύτερη προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση (μέτρο Β2)
(84)
Η Τράπεζα παρουσίασε πρόσθετες ζημίες το φθινόπωρο του 2012. Ως εκ τούτου, το κεφάλαιό της μειώθηκε εκ νέου σε επίπεδο κατώτερο από εκείνο των ελάχιστων κεφαλαιακών απαιτήσεων που θα της επέτρεπαν να διατηρήσει το δικαίωμα αναχρηματοδότησής της από την ΕΚΤ.
(85)
Αυτό κατέστησε αναγκαία τη δεύτερη προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση. Στις 21 Δεκεμβρίου 2012 το ΕΤΧΣ προέβη σε δεύτερη προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση ύψους 1 042 εκατ. ευρώ (μέτρο Β2), η οποία πραγματοποιήθηκε εκ νέου με τη μεταφορά ομολόγων του EFSF στην Τράπεζα.
2.3.3.3. Η επιστολή δέσμευσης της 21ης Δεκεμβρίου 2012 (μέτρο Β3)
(86)
Εκτός από τη δεύτερη προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση, στις 21 Δεκεμβρίου 2012 το ΕΤΧΣ χορήγησε επιστολή δέσμευσης στην Τράπεζα για τη συμμετοχή του στην αύξηση μετοχικού κεφαλαίου της Τράπεζας και στην έκδοση μετατρέψιμων τίτλων που επρόκειτο να εκδοθούν για συνολικό ποσό ύψους 1 629 εκατ. ευρώ (μέτρο Β3).
(87)
Συνολικά, με τις δύο ενδιάμεσες ανακεφαλαιοποιήσεις (μέτρα Β1 και Β2) και το πρόσθετο ποσό που δεσμεύτηκε τον Δεκέμβριο του 2012 (μέτρο Β3), το ΕΤΧΣ είχε αναλάβει την κάλυψη των συνολικών κεφαλαιακών αναγκών που διαπιστώθηκαν κατά την προσομοίωση ακραίων καταστάσεων του 2012 (4 571 εκατ. ευρώ (54)).
2.3.3.4. Η συμμετοχή του ΕΤΧΣ στην ανακεφαλαιοποίηση της άνοιξης του 2013 (μέτρο Β4)
(88)
Στις 16 Απριλίου 2013 η γενική συνέλευση των μετόχων της Τράπεζας ενέκρινε αύξηση του μετοχικού κεφαλαίου της Τράπεζας. Την 1η Μαΐου 2013 η Τράπεζα ανακοίνωσε την πλήρη ανάληψη της προσφοράς δικαιωμάτων ύψους 457 εκατ. ευρώ και την έναρξη ιδιωτικής τοποθέτησης για ποσό μέχρι 93 εκατ. ευρώ, στην τιμή των 0,44 ευρώ ανά νέα μετοχή (55).
(89)
Η Τράπεζα ανακοίνωσε την ολοκλήρωση της έκδοσης δικαιωμάτων καθώς και την πλήρη κατανομή της ιδιωτικής τοποθέτησης στις 3 Ιουνίου 2013 (56). Η συνολική ιδιωτική συμμετοχή στην αύξηση του μετοχικού κεφαλαίου της Τράπεζας ανήλθε, επομένως, σε 550 εκατ. ευρώ.
(90)
Την ίδια ημερομηνία η Τράπεζα ανακοίνωσε επίσης ότι το ΕΤΧΣ θα κάλυπτε 9 138 636 364 μετοχές με τιμή 0,44 ευρώ ανά μετοχή. Ως εκ τούτου, έως την ανακεφαλαιοποίηση της άνοιξης του 2013, το ΕΤΧΣ εισέφερε στην Τράπεζα συνολικό κεφάλαιο 4 021 εκατ. ευρώ με τη μορφή κοινών μετοχών (μέτρο Β4). Το ποσό αυτό ισούται με το άθροισμα των μέτρων Β1, Β2 και Β3, αφαιρουμένου του ποσού της ιδιωτικής συμμετοχής. Οι μετοχές που κατέχει το ΕΤΧΣ παρέχουν περιορισμένα δικαιώματα ψήφου, καθώς η συνολική ιδιωτική συμμετοχή είχε ανέλθει στο 12 % της αύξησης κεφαλαίου. Ο νόμος του ΕΤΧΣ προέβλεπε ότι οι ιδιώτες επενδυτές θα διατηρούσαν τον έλεγχο της Τράπεζας εάν εισέφεραν άνω του 10 % του κεφαλαίου που χρειαζόταν η Τράπεζα. Ωστόσο, το ΕΤΧΣ διατηρεί πλήρη δικαιώματα ψήφου για καίριες εταιρικές αποφάσεις.
(91)
Με την αύξηση του μετοχικού κεφαλαίου της Τράπεζας (μέτρο Β4), η πρώτη και η δεύτερη προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση (μέτρα Β1 και Β2) μετατράπηκαν σε μόνιμη ανακεφαλαιοποίηση και εφαρμόστηκε εν μέρει η δέσμευση για χορήγηση πρόσθετης κεφαλαιακής ενίσχυσης (μέτρο Β3).
(92)
Η τιμή των νέων μετοχών καθορίστηκε στο 50 % της μέσης χρηματιστηριακής τιμής σταθμισμένης με τον ημερήσιο όγκο των συναλλαγών κατά τις τελευταίες 50 ημέρες διαπραγμάτευσης που προηγήθηκαν του καθορισμού της τιμής της προσφοράς. Ως αποτέλεσμα της σύμπτυξης μετοχών (57) (reverse split) που αποφασίστηκε από την έκτακτη γενική συνέλευση των μετόχων στις 16 Απριλίου 2012 (58), η τιμή των νέων μετοχών ορίσθηκε σε 0,44 ευρώ ανά μετοχή.
(93)
Αμέσως μετά την ανακεφαλαιοποίηση της άνοιξης του 2013, το ΕΤΧΣ κατέστη ο σημαντικότερος μέτοχος της Τράπεζας με μερίδιο 83,66 % (59). Το ΕΤΧΣ εξέδωσε 1 233 503 482 δικαιώματα κτήσης μετοχών (warrants) και διέθεσε στους ιδιώτες επενδυτές ένα δικαίωμα για κάθε εγγεγραμμένη μετοχή, χωρίς αντίτιμο (60). Κάθε warrant παρέχει δικαίωμα αγοράς 7,40 μετοχών του ΕΤΧΣ, σε συγκεκριμένα χρονικά διαστήματα και τιμές άσκησης δικαιώματος. Η πρώτη ημερομηνία άσκησης δικαιώματος ήταν η 10η Δεκεμβρίου 2013 και τα δικαιώματα αγοράς μπορούν στη συνέχεια να ασκούνται δύο φορές ετησίως μέχρι τις 10 Δεκεμβρίου 2017. Η τιμή άσκησης δικαιώματος είναι ίση με την τιμή εγγραφής των 0,44 ευρώ προσαυξημένη κατά ετήσιο επιτόκιο (4 % για το πρώτο έτος, 5 % για το δεύτερο έτος, 6 % για το τρίτο έτος, 7 % για το τέταρτο έτος και 8 % σε ετήσια βάση κατά το τελευταίο εξάμηνο) (61).
(94)
Ο νόμος του ΕΤΧΣ, όπως τροποποιήθηκε το 2014, προβλέπει ότι μόνον οι τιμές άσκησης δικαιώματος μπορούν να προσαρμοστούν σε περίπτωση έκδοσης δικαιωμάτων. Επιπλέον, κάθε τέτοια αναπροσαρμογή θα πραγματοποιείται εκ των υστέρων και μόνο μέχρι το ύψος των πραγματοποιηθέντων εσόδων από την πώληση των δικαιωμάτων προτίμησης του ΕΤΧΣ. Δεν προβλέπει καμία προσαρμογή σε περίπτωση αύξησης μετοχικού κεφαλαίου χωρίς δικαίωμα προαγοράς.
2.3.4. Μέτρα κρατικής στήριξης των τριών συνεταιριστικών τραπεζών
(95)
Όπως αναφέρθηκε ήδη στο τμήμα 2.2.2, τα χρηματοδοτικά κενά της Τράπεζας Δωδεκανήσου, της Τράπεζας Ευβοίας και της Τράπεζας Δυτικής Μακεδονίας εκτιμήθηκαν από την Τράπεζα της Ελλάδος σε 249 εκατ. ευρώ, 96 εκατ. ευρώ και 82 εκατ. ευρώ αντίστοιχα. Ως εκ τούτου, το συνολικό ποσό των χρηματοδοτικών κενών εκτιμήθηκε σε 427 εκατ. ευρώ. Τα κενά αυτά καλύφθηκαν από το ΕΤΧΣ, το οποίο χορήγησε στην Τράπεζα το αντίστοιχο ποσό σε ομόλογα του EFSF.
2.4. ΤΟ ΣΧΕΔΙΟ ΑΝΑΔΙΑΡΘΡΩΣΗΣ
(96)
Στις 12 Ιουνίου 2014 η Ελλάδα υπέβαλε το σχέδιο αναδιάρθρωσης της Τράπεζας, το οποίο εξηγεί τον τρόπο με τον οποίο η Τράπεζα, ως ενοποιημένη οντότητα που προκύπτει από την εξαγορά της Εμπορικής Τράπεζας και τις καταθέσεις των τριών συνεταιριστικών τραπεζών, προτίθεται να αποκαταστήσει τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητά της.
2.4.1. Εγχώριες δραστηριότητες
(97)
Μέσω του σχεδίου αναδιάρθρωσης, η Τράπεζα θα εστιαστεί στις βασικές τραπεζικές δραστηριότητές της στην Ελλάδα. Ενώ οι διεθνείς δραστηριότητές της αντιπροσώπευαν ποσοστό άνω του 20 % των συνολικών περιουσιακών στοιχείων τον Δεκέμβριο του 2009 και 15 % των συνολικών περιουσιακών στοιχείων τον Ιούνιο του 2013 (62), το ποσοστό αυτό θα μειωθεί σε περίπου […] στα τέλη του 2018 (63).
(98)
Η βασική προτεραιότητα της Τράπεζας είναι η αποκατάσταση της αποδοτικότητας και της βιωσιμότητας των τραπεζικών δραστηριοτήτων της στην Ελλάδα. Για τον σκοπό αυτό, το σχέδιο αναδιάρθρωσης περιλαμβάνει δέσμη μέτρων που αποσκοπούν στη βελτίωση της επιχειρησιακής αποτελεσματικότητας της Τράπεζας και καθαρό περιθώριο επιτοκίου, καθώς και μέτρα για την ενίσχυση της κεφαλαιακής θέσης και της δομής του ισολογισμού.
(99)
Όσον αφορά την επιχειρησιακή αποτελεσματικότητα, η Τράπεζα είχε ήδη ξεκινήσει ένα ευρύ πρόγραμμα εξορθολογισμού πολύ πριν από τις εξαγορές της Εμπορικής Τράπεζας και των τριών συνεταιριστικών τραπεζών. Από τις 31 Δεκεμβρίου 2010 έως τις 30 Σεπτεμβρίου 2012 η Τράπεζα μείωσε τη φυσική παρουσία της στην Ελλάδα. Μείωσε τα υποκαταστήματά της από 458 το 2010 σε 426 το 2012 (64) και μείωσε επίσης το προσωπικό της στις τραπεζικές και μη τραπεζικές δραστηριότητές στην Ελλάδα κατά αρκετές εκατοντάδες εργαζομένους κατά την ίδια περίοδο (65).
(100)
Μεταξύ Δεκεμβρίου 2012 και Δεκεμβρίου 2017 η Τράπεζα προτίθεται να μειώσει περαιτέρω τον αριθμό των υποκαταστημάτων της στην Ελλάδα από 739 σε […]. Ο αριθμός των εργαζομένων σε τραπεζικές και μη τραπεζικές δραστηριότητες στην Ελλάδα θα μειωθεί από 11 435 σε […] (66).
(101)
Η αύξηση της αποδοτικότητας των υποκαταστημάτων και του προσωπικού θα συμβάλει στη μείωση του συνολικού κόστους των δραστηριοτήτων της Τράπεζας στην Ελλάδα κατά […] %, από 1 345 εκατ. ευρώ σε βάση pro forma το 2012 σε […] εκατ. ευρώ το 2017 (67). Ως εκ τούτου, ο αναμενόμενος δείκτης κόστους προς κέρδη των τραπεζικών δραστηριοτήτων της στην Ελλάδα θα υποχωρήσει κάτω του […] % στο τέλος της περιόδου αναδιάρθρωσης.
(102)
Το σχέδιο αναδιάρθρωσης περιγράφει επίσης τον τρόπο με τον οποίο η Τράπεζα θα μειώσει το κόστος χρηματοδότησης, στοιχείο καθοριστικό για την αποκατάσταση της βιωσιμότητας. Η Τράπεζα εκτιμά ότι θα είναι σε θέση να πληρώνει χαμηλότερα επιτόκια καταθέσεων βασιζόμενη στο σταθερότερο περιβάλλον, και ιδίως στην προβλεπόμενη σταθεροποίηση και ανάκαμψη της ελληνικής οικονομίας, η οποία αναμένεται να αποκατασταθεί από το 2014 και μετά. Οι τόκοι που καταβάλλονται για καταθέσεις (μέσος όρος των προθεσμιακών καταθέσεων, των καταθέσεων όψεως και των επιτοκίων των καταθέσεων ταμιευτηρίου) αναμένεται να μειωθούν στην Ελλάδα. Αυτή η μείωση θα επιτευχθεί κυρίως με την καταβολή πολύ χαμηλότερων επιτοκίων για τις προθεσμιακές καταθέσεις. Παρομοίως, η εξάρτηση της Τράπεζας από επείγουσα παροχή ρευστότητας (ΕΠΡ) με την εγγύηση του Δημοσίου και γενικότερα τη χρηματοδότηση από το Ευρωσύστημα θα μειωθεί από το 32 % των συνολικών στοιχείων ενεργητικού το 2012 σε μόλις […] % το 2017 (68).
(103)
Το σχέδιο αναδιάρθρωσης προβλέπει επίσης ενίσχυση του ισολογισμού της Τράπεζας. Ο καθαρός δείκτης χορηγήσεων προς καταθέσεις στην Ελλάδα θα μειωθεί σε […] % το 2018 (από 131 % το 2012 (69)), ενώ η κεφαλαιακή της επάρκεια θα συνεχίσει να βελτιώνεται.
(104)
Μια άλλη προτεραιότητα της Τράπεζας είναι η διαχείριση των μη εξυπηρετούμενων δανείων. Η Τράπεζα θα ενισχύσει τις πιστωτικές διαδικασίες της όσον αφορά τόσο τις διαδικασίες δανειοδότησης (βελτίωση της εξασφάλισης, μειωμένα όρια) όσο και τη διαχείριση των μη εξυπηρετούμενων δανείων. Το ποσοστό των μη εξυπηρετούμενων δανείων (ΜΕΔ) θα ανέλθει στο […] % το 2014 και στη συνέχεια θα αρχίσει να μειώνεται, με αναμενόμενο ποσοστό […] % στο τέλος της περιόδου αναδιάρθρωσης (70). Το κόστος του κινδύνου (απομειώσεις) θα μειωθεί από 2 799 εκατ. ευρώ το 2012 σε βάση pro forma (δηλαδή συμπεριλαμβανομένης της Εμπορικής Τράπεζας) σε […] εκατ. ευρώ το 2018 (71), λόγω της ανάκαμψης της ελληνικής οικονομίας.
(105)
Η βελτίωση της επιχειρησιακής αποτελεσματικότητας, η αύξηση του καθαρού περιθωρίου επιτοκίου και η μείωση του κόστους του κινδύνου θα επιτρέψουν την κερδοφορία της Τράπεζας στην Ελλάδα από το 2015 και μετά. […]. Η απόδοση ιδίων κεφαλαίων θα ανέλθει σε […] % στην Ελλάδα το 2018 (72).
2.4.2. Διεθνείς τραπεζικές δραστηριότητες
(106)
Η Τράπεζα έχει ήδη ξεκινήσει την απομόχλευση και αναδιάρθρωση του διεθνούς δικτύου της. Εκποίησε την ουκρανική θυγατρική της τον Αύγουστο του 2013. Ο αριθμός των υποκαταστημάτων στη Νοτιοανατολική Ευρώπη μειώθηκε από 622 το 2009 σε 488 το 2012 (73).
(107)
Η Τράπεζα θα συνεχίσει την αναδιάρθρωση και απομόχλευση του διεθνούς δικτύου της. Η τράπεζα προτίθεται να περιορίσει το μέγεθος των διεθνών περιουσιακών στοιχείων της σε […] δισεκατ. ευρώ. Για να επιτύχει αυτό τον στόχο, η Τράπεζα θα εξετάσει τον πιθανό συνδυασμό εκποιήσεων ή απομόχλευσης του χαρτοφυλακίου της. Το επιδιωκόμενο μέγεθος των διεθνών στοιχείων ενεργητικού της Τράπεζας αντιπροσωπεύει μείωση κατά […] % των αλλοδαπών περιουσιακών στοιχείων της στις 31 Δεκεμβρίου 2012 […].
(108)
Το σχέδιο αναδιάρθρωσης καταδεικνύει την ανάγκη να μειωθεί η εξάρτηση των αλλοδαπών θυγατρικών εταιρειών από την ελληνική μητρική εταιρεία όσον αφορά τη θέση ρευστότητας. Η χρηματοδότηση των αλλοδαπών θυγατρικών στο πλαίσιο του ομίλου θα μειωθεί από 4 172 εκατ. ευρώ σε […] εκατ. ευρώ από το 2013 έως το 2017 (74).
(109)
Για να βελτιώσει την αποδοτικότητα των δραστηριοτήτων της στην αλλοδαπή, η Τράπεζα σχεδιάζει να εφαρμόσει σημαντικό πρόγραμμα μείωσης κόστους στο διεθνές δίκτυο, με τη μείωση του αριθμού των υποκαταστημάτων και των εργαζομένων της. Ενδεικτικά, το […], […] υποκαταστήματα από […] θα κλείσουν, ενώ το εργατικό δυναμικό θα μειωθεί κατά […] εργαζομένους (- […]) το διάστημα 2012 έως 2018 (75).
(110)
Ως εκ τούτου, η απόδοση των ιδίων κεφαλαίων θα ανέλθει σε […] (76).
2.4.3. Άντληση ιδιωτικών κεφαλαίων και εισφορές από τους υφιστάμενους μετόχους και πιστωτές μειωμένης εξασφάλισης
(111)
Η Τράπεζα κατόρθωσε να αντλήσει σημαντικά κεφάλαια από την αγορά και, ως εκ τούτου, μείωσε το ποσό της κρατικής ενίσχυσης την οποία είχε ανάγκη.
(112)
Πρώτον, η Τράπεζα άντλησε ορισμένα ιδιωτικά κεφάλαια το 2009 με έκδοση δικαιωμάτων ύψους 986 εκατ. ευρώ (77). Όπως αναφέρθηκε στην αιτιολογική σκέψη 89, η Τράπεζα κατόρθωσε επίσης να αντλήσει κεφάλαια από ιδιώτες επενδυτές με την ανακεφαλαιοποίηση της άνοιξης του 2013. Οι παλαιοί μέτοχοί της υπέστησαν σοβαρή ζημία από την ανακεφαλαιοποίηση της άνοιξης του 2013, εφόσον το ΕΤΧΣ απέκτησε το 83,66 % των μετοχών της Τράπεζας, με αποτέλεσμα τη μείωση του ποσοστού συμμετοχής των παλαιών μετόχων μόλις στο 4,9 %. Δεν έχει καταβληθεί κανένα μέρισμα σε μετρητά από το 2008.
(113)
Η Τράπεζα άντλησε κεφάλαιο 1,2 δισεκατ. ευρώ από την αγορά τον Μάρτιο του 2014 για να καλύψει τις πρόσθετες κεφαλαιακές ανάγκες της και να αποπληρώσει τις προνομιούχους μετοχές που κατέχει το Ελληνικό Δημόσιο. Αυτές οι νέες μετοχές εκδόθηκαν σε υψηλότερη τιμή ανά μετοχή από εκείνη που είχε καταβληθεί από το ΕΤΧΣ στην ανακεφαλαιοποίηση της άνοιξης του 2013.
(114)
Στις 20 Απριλίου 2012 η Τράπεζα προσφέρθηκε να επαναγοράσει χρεόγραφα κατηγορίας 1, χρεόγραφα ανώτερης και κατώτερης κατηγορίας 2 σε τιμές αγοράς στο 40 %, 60 % και 60 % της αντίστοιχης ονομαστικής αξίας τους σε μετρητά. Η τιμή αυτής της επαναγοράς καθορίστηκε με βάση την αγοραία αξία των εν λόγω μέσων και περιελάμβανε ανώτατη αμοιβή δέκα εκατοστιαίων μονάδων, η οποία προστέθηκε με σκοπό την παροχή κινήτρων για τη συμμετοχή των επενδυτών στην επαναγορά. Στις 7 Μαΐου 2012 η Τράπεζα ανακοίνωσε τα αποτελέσματα της επαναγοράς (78). Η συνολική συμμετοχή ανήλθε σε 66 %, με συνολικό κεφαλαιακό κέρδος 333 εκατ. ευρώ. Στις 19 Απριλίου 2013 η Τράπεζα ανακοίνωσε άλλη μια πράξη διαχείρισης παθητικού ύψους 316 εκατ. ευρώ. Η Τράπεζα προσφέρθηκε να επαναγοράσει χρεόγραφα κατηγορίας 1, χρεόγραφα ανώτερης και κατώτερης κατηγορίας 2 σε τιμές αγοράς στο 35 %, 55 % και 55 % της αντίστοιχης ονομαστικής αξίας τους σε μετρητά. Η τιμή της επαναγοράς καθορίστηκε με βάση την αγοραία αξία των εν λόγω μέσων και περιελάμβανε ανώτατη αμοιβή δέκα εκατοστιαίων μονάδων, η οποία προστέθηκε με σκοπό την παροχή κινήτρων για τη συμμετοχή των επενδυτών στην επαναγορά. Το ποσοστό αποδοχής ήταν 58 % και το κεφαλαιακό κέρδος ανήλθε σε 103 εκατ. ευρώ.
(115)
Οι δύο επαναγορές ιδίων μετοχών είχαν ως αποτέλεσμα τη μείωση της αξίας του υπολοίπου των χρεογράφων και υβριδικών μέσων μειωμένης εξασφάλισης από 985 εκατ. ευρώ σε 134 εκατ. ευρώ.
2.5. ΑΝΑΛΗΨΗ ΔΕΣΜΕΥΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ
(116)
Στις 12 Ιουνίου 2014 η Ελλάδα δεσμεύτηκε ότι η Τράπεζα και οι θυγατρικές της θα εφαρμόσουν το σχέδιο αναδιάρθρωσης που υποβλήθηκε την ίδια ημέρα και ανέλαβε πρόσθετες δεσμεύσεις σχετικά με την εφαρμογή του σχεδίου αναδιάρθρωσης. Οι εν λόγω πρόσθετες δεσμεύσεις, οι οποίες απαριθμούνται στο παράρτημα, συνοψίζονται στο παρόν τμήμα.
(117)
Πρώτον, η Ελλάδα δεσμεύτηκε ότι η Τράπεζα θα αναδιαρθρώσει τις εμπορικές της δραστηριότητες στην Ελλάδα, ορίζοντας ανώτατο αριθμό υποκαταστημάτων και εργαζομένων καθώς και ανώτατο ποσό συνολικών δαπανών που θα πρέπει να τηρηθούν έως τις 31 Δεκεμβρίου 2017 (79).
(118)
Η Ελλάδα έχει αναλάβει επίσης δέσμευση ότι η Τράπεζα θα περιορίσει το κόστος των καταθέσεων που εισπράττονται στην Ελλάδα και θα τηρήσει ανώτατο δείκτη καθαρών δανείων προς καταθέσεις έως τις 31 Δεκεμβρίου 2017 (80).
(119)
Όσον αφορά τις αλλοδαπές θυγατρικές της Τράπεζας, η Ελλάδα δεσμεύτηκε ότι η Τράπεζα δεν θα παράσχει πρόσθετη κεφαλαιακή στήριξη εάν δεν πληρούνται προκαθορισμένοι όροι. Η Ελλάδα δεσμεύτηκε ακόμη ότι η Τράπεζα θα συμβάλει σε σημαντικό βαθμό στην απομόχλευση των διεθνών περιουσιακών στοιχείων της έως τις 30 Ιουνίου 2018 (81).
(120)
Η Ελλάδα δεσμεύτηκε ότι η Τράπεζα θα εκποιήσει ορισμένους τίτλους και θα μειώσει το μέγεθος του χαρτοφυλακίου ιδιωτικών επενδύσεων. Επιπλέον, η Τράπεζα δεν θα αγοράζει τίτλους μη επενδυτικής κατηγορίας, με περιορισμένες εξαιρέσεις (82).
(121)
Η Ελλάδα ανέλαβε ορισμένες δεσμεύσεις σχετικά με την εταιρική διακυβέρνηση της Τράπεζας. Δεσμεύτηκε να περιορίσει τις αποδοχές των εργαζομένων και των διευθυντικών στελεχών της Τράπεζας, ώστε να συμμορφωθεί με την ελληνική νομοθεσία για την εταιρική διακυβέρνηση και να δημιουργήσει μια αποτελεσματική και κατάλληλη οργανωτική δομή (83).
(122)
Επίσης, η Ελλάδα δεσμεύτηκε ότι η Τράπεζα θα επιβάλει υψηλή πιστωτική πολιτική, με σκοπό να διασφαλιστεί ότι οι αποφάσεις για τη χορήγηση και την αναδιάρθρωση δανείων έχουν στόχο τη μεγιστοποίηση της βιωσιμότητας και της αποδοτικότητας της Τράπεζας. Η Ελλάδα δεσμεύτηκε ότι η Τράπεζα θα τηρήσει υψηλά πρότυπα όσον αφορά την παρακολούθηση του πιστωτικού κινδύνου, καθώς και την αναδιάρθρωση δανείων (84).
(123)
Ορισμένες δεσμεύσεις αφορούν τις πράξεις της Τράπεζας με συνδεδεμένους δανειολήπτες. Σκοπός των εν λόγω δεσμεύσεων είναι να διασφαλιστεί ότι η Τράπεζα δεν παρεκκλίνει από τις συνετές τραπεζικές πρακτικές κατά τη χορήγηση ή την αναδιάρθρωση δανείων στους υπαλλήλους, τα διοικητικά στελέχη και τους μετόχους της, καθώς και σε δημόσιους φορείς, πολιτικά κόμματα και τις εταιρείες μέσων μαζικής ενημέρωσης (85).
(124)
Τέλος, η Ελλάδα δεσμεύτηκε ότι η Τράπεζα θα συμμορφωθεί με ορισμένους περιορισμούς συμπεριφοράς, όπως απαγόρευση καταβολής τοκομεριδίων και μερισμάτων, απαγόρευση εξαγοράς επιχειρήσεων και απαγόρευση διαφήμισης της κρατικής στήριξης (86).
(125)
Οι εν λόγω αναλήψεις υποχρεώσεων θα παρακολουθούνται έως τις 31 Δεκεμβρίου 2018 από τον εντολοδόχο παρακολούθησης.
(126)
Χωριστά, η Ελλάδα έχει αναφέρει ότι θα ζητήσει την έγκριση της Επιτροπής πριν από οποιαδήποτε επαναγορά δικαιωμάτων μελλοντικής αγοράς μετοχών από την Τράπεζα ή από οποιονδήποτε κρατικό φορέα, συμπεριλαμβανομένου του ΕΤΧΣ (87).
3. ΛΟΓΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΙΝΗΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΣΗΜΗΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΟΣΟΝ ΑΦΟΡΑ ΤΗΝ ΠΡΩΤΗ ΠΡΟΣΩΡΙΝΗ ΑΝΑΚΕΦΑΛΑΙΟΠΟΙΗΣΗ
(127)
Στις 27 Ιουλίου 2012 η Επιτροπή κίνησε την επίσημη διαδικασία έρευνας για να διαπιστώσει αν πληρούνται οι όροι της τραπεζικής ανακοίνωσης του 2008 (88) σχετικά με την καταλληλότητα, την αναγκαιότητα και την αναλογικότητα της πρώτης προσωρινής ανακεφαλαιοποίησης από το ΕΤΧΣ υπέρ της Τράπεζας (μέτρο Β1).
(128)
Όσον αφορά την καταλληλότητα του μέτρου, εφόσον η ενίσχυση χορηγήθηκε έπειτα από προηγούμενη ανακεφαλαιοποίηση και ενίσχυση ρευστότητας και λόγω της παρατεταμένης περιόδου διάσωσης, η Επιτροπή εξέφρασε αμφιβολίες για το αν η Τράπεζα είχε λάβει όλα τα αναγκαία μέτρα για να αποφευχθεί η ανάγκη ενίσχυσης στο μέλλον (89). Επιπλέον, δεν ήταν σαφές για την Επιτροπή ποιος θα είχε τον έλεγχο της Τράπεζας μετά την αντικατάσταση της προσωρινής ανακεφαλαιοποίησης από μόνιμη ανακεφαλαιοποίηση (90) εφόσον η Τράπεζα θα μπορούσε να τεθεί υπό τον έλεγχο είτε του κράτους είτε μειοψηφικών ιδιωτών ιδιοκτητών. Η Επιτροπή επισήμανε ότι επιθυμούσε να εξασφαλίσει ότι η ποιότητα της διαχείρισης της Τράπεζας, και ιδίως η διαδικασία δανειοδότησης, δεν θα υποβαθμιζόταν σε καμία περίπτωση.
(129)
Όσον αφορά την αναγκαιότητα της πρώτης προσωρινής ανακεφαλαιοποίησης, στην αιτιολογική σκέψη 66 της απόφασης για την κίνηση της διαδικασίας για την Alpha Bank, η Επιτροπή αμφέβαλε για το αν είχαν ληφθεί όλα τα δυνατά μέτρα για να αποτραπεί η ανάγκη νέας ενίσχυσης της Τράπεζας στο μέλλον. Επιπλέον, δεδομένου ότι η διάρκεια της περιόδου προσωρινής ανακεφαλαιοποίησης ήταν αβέβαιη, η Επιτροπή δεν μπορούσε να κρίνει αν ήταν επαρκής και σύμφωνη με τις αρχές περί αντιστάθμισης και επιμερισμού των βαρών βάσει των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις. Εξάλλου, καθώς οι όροι μετατροπής της πρώτης προσωρινής ανακεφαλαιοποίησης σε οριστική ανακεφαλαιοποίηση δεν ήταν γνωστοί όταν εκδόθηκε η απόφαση για την κίνηση της διαδικασίας για την Alpha Bank, η Επιτροπή δεν μπορούσε να τους αξιολογήσει.
(130)
Όσον αφορά την αναλογικότητα του μέτρου, η Επιτροπή εξέφρασε αμφιβολίες για το κατά πόσο οι διασφαλίσεις (απαγόρευση της διαφήμισης της στήριξης από το κράτος, απαγόρευση καταβολής τοκομεριδίων και μερισμάτων, απαγόρευση δικαιώματος προαίρεσης και επαναγοράς, όπως περιγράφεται στην αιτιολογική σκέψη 71 της απόφασης για την κίνηση της διαδικασίας για την Alpha Bank) ήταν επαρκείς σε σχέση με την πρώτη προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση. Επιπλέον, στην αιτιολογική σκέψη 72 της απόφασης για την κίνηση της διαδικασίας για την Alpha Bank, η Επιτροπή ανέφερε ότι η έλλειψη κανόνων που εμποδίζουν το ΕΤΧΣ να συντονίζει και τις τέσσερις μεγαλύτερες ελληνικές τράπεζες (δηλαδή την Τράπεζα, τη Eurobank, την Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος και την Τράπεζα Πειραιώς) και η έλλειψη επαρκών διασφαλίσεων που θα αποτρέπουν την ανταλλαγή εμπορικά ευαίσθητων πληροφοριών μεταξύ τους θα μπορούσαν να προκαλέσουν στρεβλώσεις του ανταγωνισμού. Για τον λόγο αυτό, η Επιτροπή, πρότεινε τον διορισμό εντολοδόχου παρακολούθησης με φυσική παρουσία στην Τράπεζα.
4. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΜΕΝΩΝ ΜΕΡΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΣΗΜΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΩΤΗ ΕΝΔΙΑΜΕΣΗ ΑΝΑΚΕΦΑΛΑΙΟΠΟΙΗΣΗ
4.1. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ
(131)
Στις 30 Αυγούστου 2012 η Επιτροπή έλαβε τις παρατηρήσεις της Τράπεζας σχετικά με την απόφαση κίνησης της διαδικασίας για την Alpha Bank.
(132)
Όσον αφορά την καταλληλότητα του μέτρου, η Τράπεζα διαπίστωσε ότι είναι συστημικά σημαντική τόσο στην Ελλάδα όσο και στις τραπεζικές αγορές στις οποίες δραστηριοποιείται. Επίσης, πρόσθεσε ότι το επιχειρηματικό μοντέλο της είναι βιώσιμο και αυτό έχει αποδειχθεί κατά τη μακρόχρονη εξέχουσα ιστορική διαδρομή της.
(133)
Η Τράπεζα επισήμανε επίσης ότι και τα δύο κύματα ανακεφαλαιοποίησης ήταν παράγωγο σοβαρής επιδείνωσης του οικονομικού περιβάλλοντος και ότι τα πρόσθετα μέτρα ενίσχυσης ήταν αποτέλεσμα της επιδείνωσης της χρηματοπιστωτικής κρίσης. Δήλωσε ότι μεταξύ των μεγάλων ελληνικών τραπεζών έχει λάβει αναλογικά το χαμηλότερο μερίδιο κρατικής ενίσχυσης μέχρι σήμερα. Όσον αφορά το ερώτημα αν είχαν ληφθεί αμέσως όλα τα δυνατά μέτρα για να αποφευχθεί περαιτέρω η ανάγκη ενίσχυσης της Τράπεζας στο μέλλον, η Τράπεζα επισήμανε ότι το σχέδιο αναδιάρθρωσης θα παρείχε αναλυτικά στοιχεία για τα μέτρα καταμερισμού των επιβαρύνσεων που είχαν ήδη τεθεί σε εφαρμογή, ήταν σε εξέλιξη ή σχεδιάζονταν. Η Τράπεζα επισήμανε επίσης ότι με τα μέτρα αυτά εξασφαλίστηκε ότι κανένας μέτοχος δεν θα έμενε άθικτος. Θα συνέβαλαν, από κοινού με την υφιστάμενη ισχυρή επιχειρηματική βάση και την ευρωστία της διαδικασίας αξιολόγησης της κεφαλαιακής επάρκειας, στο να διασφαλιστεί η επαρκής κεφαλαιοποίηση της Τράπεζας, οδηγώντας στην αποκατάσταση της βιωσιμότητας και την τελική έξοδο από την κρατική στήριξη.
(134)
Επιπλέον, η Τράπεζα εξέφρασε την ικανοποίησή της για τη σαφήνεια σχετικά με τους όρους της οριστικής ανακεφαλαιοποίησης, που κατά την άποψή της πρέπει να αντικατοπτρίζουν πλήρως τους λόγους για τους οποίους ζήτησε την κρατική στήριξη. Σημείωσε επίσης ότι η ανακεφαλαιοποίηση αντιμετωπίζει τη ζημία κεφαλαίου που προκύπτει από τη συμμετοχή της στο πρόγραμμα PSI, ένα εξαιρετικά έκτακτο και απρόβλεπτο γεγονός. Υποστήριξε την άποψη ότι δεν είχε αναλάβει υπέρμετρο κίνδυνο με την αγορά κρατικών ομολόγων με βάση τα ελληνικά και ευρωπαϊκά πρότυπα. Δήλωσε ότι χωρίς το PSI θα είχε αποφύγει την ανάγκη ανακεφαλαιοποίησης το 2012 και θα ήταν σε θέση να εξοφλήσει τις προνομιούχους μετοχές σύμφωνα με τους συμβατικούς όρους τους. Επιπλέον, παρατήρησε ότι, ακόμη και μετά την καταγραφή σημαντικών κεφαλαιακών ζημιών λόγω της συμμετοχής της Τράπεζας στο PSI, εξακολουθούσε να έχει θετική καθαρή αξία ενεργητικού.
(135)
Η Τράπεζα πρόσθεσε ότι λειτουργεί σε πολύ ισχυρή βάση και υπήρξε εξαιρετικά προορατική κατά την εφαρμογή μέτρων για να αντεπεξέλθει με επιτυχία σε μια περίοδο ακραίων πιέσεων. Παρατήρησε ότι, από την αρχή της κρίσης, δεν είχε εμπλακεί σε καμία επιθετική εμπορική πολιτική ή ακατάλληλη ανάληψη κινδύνου, αλλά επικεντρώθηκε στη διαχείριση πιστωτικού κινδύνου, αντιμετώπισε τις ανισορροπίες στο χρηματοδοτικό της προφίλ με συντεταγμένη απομόχλευση και διαχειρίστηκε ενεργά τη βάση του κόστους της με τον εξορθολογισμό του τρόπου λειτουργίας της και τη βελτιστοποίηση των δαπανών για δημόσιες συμβάσεις.
(136)
Επιπλέον, υπογράμμισε τον σημαντικό καταμερισμό των επιβαρύνσεων μεταξύ των μετόχων. Επισήμανε ακόμη τις σημαντικές εγγυήσεις που διατίθενται στον επίσημο τομέα για την αποτροπή της ανάληψης υπέρμετρων κινδύνων από ανακεφαλαιοποιημένες τράπεζες και για τη στενή παρακολούθηση της ορθής εφαρμογής των σχεδίων αναδιάρθρωσης, όπως ο διορισμός των εκπροσώπων του Υπουργείου Οικονομικών και του ΕΤΧΣ στο διοικητικό συμβούλιο της Τράπεζας και στις αντίστοιχες επιτροπές. Επίσης, τόνισε ότι το ΕΤΧΣ θα παρακολουθεί την εφαρμογή του σχεδίου αναδιάρθρωσης και ότι η αναστολή των δικαιωμάτων ψήφου του ΕΤΧΣ θα αρθεί σε περίπτωση ουσιώδους ζημίας.
(137)
Για τους λόγους αυτούς, η Τράπεζα θεωρεί ότι η αρχιτεκτονική και οι όροι της μόνιμης ανακεφαλαιοποίησης θα πρέπει να παρέχουν ισχυρά κίνητρα σε υφιστάμενους και νέους μετόχους για να συμμετάσχουν στις προσεχείς αυξήσεις κεφαλαίου.
(138)
Όσον αφορά την αναγκαιότητα του μέτρου, η Τράπεζα διαπίστωσε ότι το μέτρο ενίσχυσης αντιμετώπισε το έλλειμμα κεφαλαίου λόγω PSI, και έτσι η Τράπεζα συμμορφώθηκε με τον ελάχιστο δείκτη κεφαλαιακής επάρκειας που επέβαλε η Τράπεζα της Ελλάδος, εξακολούθησε να έχει πρόσβαση στις πράξεις αναχρηματοδότησης της ΕΚΤ και θα ήταν σε θέση να στηρίξει τους πελάτες της και την ελληνική οικονομία κατά τη διάρκεια μιας δύσκολης συγκυρίας.
(139)
Όσον αφορά την αναλογικότητα του μέτρου, η Τράπεζα δήλωσε ότι δεν προτίθεται να χρησιμοποιήσει την ενίσχυση για να νοθεύσει τον ανταγωνισμό. Υπογράμμισε επίσης ότι δεν είχε εμπλακεί σε καμία επιθετική εμπορική πολιτική από τότε που λαμβάνει την κρατική ενίσχυση. Σημείωσε επίσης ότι, εφόσον όλες οι μεγάλες ελληνικές τράπεζες ήταν αποδέκτριες ενίσχυσης και εφόσον το ενδιαφέρον αλλοδαπών επιχειρήσεων για ανάληψη κινδύνου στην ελληνική αγορά μειωνόταν, η δυνατότητα κάθε αποδέκτη της ενίσχυσης να νοθεύσει τον ανταγωνισμό εις βάρος μη ενισχυόμενων δικαιούχων περιοριζόταν στο ελάχιστο.
4.2. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΑΠΟ ΑΛΛΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ
(140)
Στις 3 Ιανουαρίου 2013 η Επιτροπή έλαβε τις παρατηρήσεις που υπέβαλε μια ελληνική τράπεζα σχετικά με την απόφαση κίνησης της διαδικασίας για την Alpha Βank. Η εν λόγω ελληνική τράπεζα παρατήρησε ότι η ανακεφαλαιοποίηση των ελληνικών τραπεζών από το ΕΤΧΣ αποτελεί, καταρχήν, ένα ευπρόσδεκτο βήμα προς ένα υγιέστερο και πιο βιώσιμο τραπεζικό σύστημα και δεν διατύπωσε καμία αντίρρηση για την ανακεφαλαιοποίηση της Τράπεζας.
(141)
Εκφράζοντας, ωστόσο, ταυτόχρονα τη συνολική στήριξη για την αρχή της ανακεφαλαιοποίησης των ελληνικών τραπεζών από το ΕΤΧΣ, η ελληνική τράπεζα εξήγησε ότι, για να μειωθούν στο ελάχιστο οι στρεβλώσεις του ανταγωνισμού και να αποφεύγονται οι διακρίσεις, ανέμενε ότι η ανακεφαλαιοποίηση από το ΕΤΧΣ θα ήταν ανοικτή σε όλες τις τράπεζες που λειτουργούν στην Ελλάδα με παρόμοιους όρους.
5. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΚΙΝΗΣΗ ΕΠΙΣΗΜΗΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΟΣΟΝ ΑΦΟΡΑ ΤΗΝ ΠΡΩΤΗ ΠΡΟΣΩΡΙΝΗ ΑΝΑΚΕΦΑΛΑΙΟΠΟΙΗΣΗ
(142)
Στις 5 Σεπτεμβρίου 2012 η Ελλάδα υπέβαλε παρατηρήσεις τις οποίες διατύπωσαν η Τράπεζα της Ελλάδος και το ΕΤΧΣ σχετικά με την απόφαση για κίνηση της διαδικασίας για την Alpha Βank.
5.1. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ
(143)
Όσον αφορά την καταλληλότητα της πρώτης προσωρινής ανακεφαλαιοποίησης, η Τράπεζα της Ελλάδος επισήμανε ότι η πρώτη προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση ήταν προσωρινή δεδομένου ότι η διαδικασία ανακεφαλαιοποίησης θα ολοκληρωνόταν με αυξήσεις μετοχικού κεφαλαίου από τις τέσσερις ενδιαφερόμενες τράπεζες.
(144)
Η Τράπεζα της Ελλάδος παρατήρησε ακόμη ότι η ανακεφαλαιοποίηση των μεγαλύτερων ελληνικών τραπεζών αποτελεί μέρος της μακροπρόθεσμης αναδιάρθρωσης του ελληνικού τραπεζικού τομέα. Επισήμανε ότι, εάν μια τράπεζα παρέμενε στην κατοχή ιδιωτών, η διοίκησή της κατά πάσα πιθανότητα θα παρέμενε η ίδια, ενώ, αν μια τράπεζα περιερχόταν στην ιδιοκτησία του κράτους (δηλαδή στην κυριότητα του ΕΤΧΣ), το ΕΤΧΣ θα μπορούσε να διορίσει νέα διοίκηση, η οποία, σε κάθε περίπτωση, θα αξιολογούνταν από την Τράπεζα της Ελλάδος. Η Τράπεζα της Ελλάδος ανέφερε ότι αξιολογεί το πλαίσιο της εταιρικής διακυβέρνησης, την επάρκεια της διαχείρισης και το προφίλ κινδύνου κάθε τράπεζας σε συνεχή βάση, ώστε να εξασφαλίζεται ότι δεν αναλαμβάνονται υπερβολικοί κίνδυνοι. Επισήμανε επίσης ότι το ΕΤΧΣ είχε ήδη ορίσει εκπροσώπους στα διοικητικά συμβούλια των τραπεζών που ανακεφαλαιοποιήθηκαν.
(145)
Όσον αφορά την αναγκαιότητα της πρώτης προσωρινής ανακεφαλαιοποίησης, η Τράπεζα της Ελλάδος παρατήρησε ότι η ανακεφαλαιοποίηση της Τράπεζας ήταν περιορισμένη, έτσι ώστε να εξασφαλιστεί ότι οι τότε εφαρμοστέες ελάχιστες κεφαλαιακές απαιτήσεις (8 %) είχαν εκπληρωθεί. Επίσης, δήλωσε ότι η παρατεταμένη χρονική περίοδος πριν από την ανακεφαλαιοποίηση οφειλόταν στην απότομη επιδείνωση του περιβάλλοντος λειτουργίας στην Ελλάδα και στον αντίκτυπο του προγράμματος PSI, στην πολυπλοκότητα του όλου έργου, καθώς και στην ανάγκη να μεγιστοποιηθεί η συμμετοχή ιδιωτών επενδυτών στις αυξήσεις μετοχικού κεφαλαίου.
(146)
Όσον αφορά την αναλογικότητα της πρώτης προσωρινής ανακεφαλαιοποίησης, η Τράπεζα της Ελλάδος τόνισε ότι η πλήρης εφαρμογή του σχεδίου αναδιάρθρωσης που επρόκειτο να υποβληθεί στην Επιτροπή διασφαλιζόταν από το γεγονός ότι η αναστολή των δικαιωμάτων ψήφου του ΕΤΧΣ θα έπαυε σε περίπτωση σοβαρής παραβίασης του σχεδίου αναδιάρθρωσης. Η Τράπεζα της Ελλάδος παρατήρησε επίσης ότι οι δυσκολίες της Τράπεζας δεν οφείλονταν σε υποτίμηση των κινδύνων από τη διοίκηση της Τράπεζας ούτε σε εμπορικά επιθετικές ενέργειες.
5.2. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΤΧΣ
(147)
Όσον αφορά την καταλληλότητα της πρώτης προσωρινής ανακεφαλαιοποίησης, για να αντιμετωπιστεί το ζήτημα της πιθανής κρατικής παρέμβασης σε περίπτωση που το κράτος χορηγήσει υψηλά ποσά κρατικών ενισχύσεων μέσω του ΕΤΧΣ και το ΕΤΧΣ έχει πλήρη δικαιώματα ψήφου, το ΕΤΧΣ δήλωσε ότι οι τράπεζες δεν θεωρούνται δημόσιες οντότητες ή ότι είναι υπό τον έλεγχο του κράτους και ότι δεν θα ελέγχονται από το κράτος μετά την οριστική ανακεφαλαιοποίησή τους από το ΕΤΧΣ. Το ΕΤΧΣ τόνισε ότι είναι απολύτως ανεξάρτητη νομική οντότητα ιδιωτικού δικαίου με αυτονομία αποφάσεων. Δεν υπόκειται σε κρατικό έλεγχο, σύμφωνα με το άρθρο 16Γ παράγραφος 2 του νόμου του ΕΤΧΣ, το οποίο ορίζει ότι τα πιστωτικά ιδρύματα που λαμβάνουν κεφαλαιακή ενίσχυση από το ΕΤΧΣ δεν ανήκουν στον ευρύτερο δημόσιο τομέα. Παρέπεμψε επίσης στη διοικητική διάρθρωση του ΕΤΧΣ.
(148)
Όσον αφορά την παρέμβαση του ΕΤΧΣ στη διοίκηση της Τράπεζας, το ΕΤΧΣ επισήμανε ότι θα σέβεται την αυτονομία της Τράπεζας και δεν θα επεμβαίνει στην καθημερινή διαχείρισή της, δεδομένου ότι ο ρόλος του περιορίζεται στα προβλεπόμενα από τον νόμο του ΕΤΧΣ. Δήλωσε ότι δεν θα υπάρχει καμία κρατική παρέμβαση ή συντονισμός και ότι οι αποφάσεις των τραπεζών σχετικά με τη διαδικασία δανειοδοτήσεων (μεταξύ άλλων για τις εξασφαλίσεις, την τιμολόγηση και τη φερεγγυότητα των δανειοληπτών) θα μπορεί να λαμβάνεται με βάση εμπορικά κριτήρια.
(149)
Το ΕΤΧΣ επισήμανε ότι ο νόμος του ΕΤΧΣ και η συμφωνία προεγγραφής περιείχαν τις κατάλληλες εγγυήσεις προκειμένου να αποτραπεί η ανάληψη υπερβολικών κινδύνων από τους υφιστάμενους ιδιώτες μετόχους. Επισήμανε στοιχεία όπως i) ο διορισμός εκπροσώπων του ΕΤΧΣ ως ανεξάρτητων μη εκτελεστικών μελών του διοικητικού συμβουλίου της Τράπεζας και η παρουσία τους σε επιτροπές, ii) η επίδειξη της δέουσας επιμέλειας στην Τράπεζα από το ΕΤΧΣ και iii) το γεγονός ότι, μετά την τελική ανακεφαλαιοποίηση, το δικαίωμα ψήφου θα περιοριζόταν μόνο για όσο διάστημα η Τράπεζα τηρούσε τους όρους του σχεδίου αναδιάρθρωσης.
(150)
Το ΕΤΧΣ δήλωσε ότι έχουν ληφθεί τα κατάλληλα μέτρα για να διασφαλιστεί ότι οι τράπεζες στις οποίες συμμετέχει το ΕΤΧΣ δεν ανταλλάσσουν εμπορικά ευαίσθητες πληροφορίες μεταξύ τους. Τα μέτρα περιλαμβάνουν τον διορισμό διαφόρων εκπροσώπων του ΕΤΧΣ στις τράπεζες, τις εντολές στους εν λόγω αντιπροσώπους, οι οποίες διασφαλίζουν ειδικά την προστασία από τη ροή πληροφοριών από έναν αντιπρόσωπο σε έναν άλλο, και σαφείς εσωτερικές οδηγίες σε αυτούς τους εκπροσώπους να μην κοινοποιούν εμπορικά ευαίσθητες πληροφορίες των τραπεζών. Επιπλέον, το ΕΤΧΣ δήλωσε ότι δεν ασκεί τα δικαιώματά του σε σχέση με τις τράπεζες κατά τρόπο που θα μπορούσε να εμποδίσει, να περιορίσει, να νοθεύσει ή να μειώσει σημαντικά ή να παρακωλύσει τον αποτελεσματικό ανταγωνισμό. Τέλος, το ΕΤΧΣ επισήμανε ότι τα μέλη του γενικού συμβουλίου και οι υπάλληλοί του υπόκεινται σε αυστηρούς κανόνες εμπιστευτικότητας και διαχειριστικά καθήκοντα και δεσμεύονται από τις διατάξεις περί επαγγελματικού απορρήτου όσον αφορά τις υποθέσεις του.
6. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΚΡΑΤΙΚΗΣ ΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΗΝ ΑΠΟΚΤΗΣΗ ΕΠΙΛΕΓΜΕΝΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΠΑΘΗΤΙΚΟΥ ΤΩΝ ΤΡΙΩΝ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΡΑΠΕΖΩΝ
(151)
Κατ’ αρχάς, η Επιτροπή πρέπει να αξιολογήσει κατά πόσον η κρατική στήριξη που συνδέεται με την εξυγίανση των τριών συνεταιριστικών τραπεζών (δηλαδή η κάλυψη των χρηματοδοτικών κενών που επέτρεψαν τη μεταβίβαση των καταθέσεων, περιλαμβανομένων και των διατραπεζικών υποχρεώσεων και των απαιτήσεων και των υποχρεώσεων έναντι του ΕΤΕΚΕ) συνιστά κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης. Σύμφωνα με την εν λόγω διάταξη, οι ενισχύσεις που χορηγούνται υπό οποιαδήποτε μορφή από τα κράτη ή με κρατικούς πόρους και που νοθεύουν ή απειλούν να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό μέσω της ευνοϊκής μεταχείρισης ορισμένων επιχειρήσεων συνιστούν κρατικές ενισχύσεις στο βαθμό που επηρεάζουν τις συναλλαγές μεταξύ κρατών μελών.
(152)
Η Επιτροπή θα αξιολογήσει καταρχήν κατά πόσον οι κατωτέρω δυνητικοί δικαιούχοι αποκόμισαν πλεονέκτημα: i) οι συνεταιριστικές τράπεζες και οι δυνητικά μεταβιβασθείσες «δραστηριότητες» στην Τράπεζα και ii) η Τράπεζα.
i) Ύπαρξη ενίσχυσης στις συνεταιριστικές τράπεζες και οι δυνητικά μεταβιβασθείσες «δραστηριότητες» στην Τράπεζα
(153)
Όσον αφορά τις συνεταιριστικές τράπεζες, η Επιτροπή επισημαίνει ότι η Τράπεζα Δωδεκανήσου, η Τράπεζα Ευβοίας και η Τράπεζα Δυτικής Μακεδονίας είχαν τεθεί υπό εκκαθάριση και οι τραπεζικές τους άδειες είχαν ανακληθεί. Ως εκ τούτου, δεν θα ασκούν πλέον οικονομικές δραστηριότητες στην τραπεζική αγορά.
(154)
Η κρατική στήριξη, δηλαδή η κάλυψη των χρηματοδοτικών κενών, θα συνιστούσε ενίσχυση προς τις μεταβιβασθείσες απαιτήσεις και υποχρεώσεις, κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης, μόνον εάν αυτές συνιστούσαν από κοινού μια επιχείρηση. Η έννοια της επιχείρησης εμπεριέχει κάθε οντότητα η οποία ασκεί οικονομική δραστηριότητα, ανεξάρτητα από το νομικό καθεστώς που τη διέπει και τον τρόπο χρηματοδότησής της. Κάθε δραστηριότητα παροχής αγαθών ή υπηρεσιών σε συγκεκριμένη αγορά θεωρείται οικονομική δραστηριότητα. Ως εκ τούτου, προκειμένου να διαπιστωθεί αν υπάρχει ενίσχυση σε μια επιχείρηση, πρέπει να αξιολογηθεί αν η μεταφορά των απαιτήσεων και υποχρεώσεων συνεπάγεται τη μεταβίβαση μιας οικονομικής δραστηριότητας.
(155)
Όπως αναφέρεται στο τμήμα 2.2.2, μετά την εξυγίανση των συνεταιριστικών τραπεζών, μόνον οι καταθέσεις, οι διατραπεζικές υποχρεώσεις και οι απαιτήσεις και υποχρεώσεις έναντι του ΕΤΕΚΕ μεταβιβάστηκαν στην Τράπεζα. Οι τρεις συνεταιριστικές τράπεζες απασχολούσαν συνολικά 227 εργαζομένους και διέθεταν 18 υποκαταστήματα. Θα πρέπει να επισημανθεί ότι δεν υφίσταται αυτόματη μεταβίβαση υποκαταστημάτων ή συμβάσεων απασχόλησης ή δανείων μεταξύ των τριών συνεταιριστικών τραπεζών και της Τράπεζας. Επομένως, το γεγονός ότι τα δάνεια δεν μεταβιβάζονται στην Τράπεζα αλλά παραμένουν στις υπό εκκαθάριση τρεις συνεταιριστικές τράπεζες, το γεγονός ότι κανένα υποκατάστημα δεν μεταβιβάζεται, καθώς και η απουσία αυτόματης μεταβίβασης συμβάσεων εργασίας οδηγούν (91) στο συμπέρασμα ότι δεν υφίσταται μεταβίβαση οικονομικής δραστηριότητας. Δεν μπορεί να θεωρείται ότι οι μεταβιβασθείσες υποχρεώσεις (καταθέσεις) είναι ο δικαιούχος της στήριξης του κράτους, διότι δεν συνιστούν «επιχείρηση».
(156)
Εν ολίγοις, οι τρεις υφιστάμενες νομικές οντότητες έχουν τεθεί υπό εκκαθάριση και δεν ασκούν πλέον τραπεζική δραστηριότητα. Ταυτόχρονα, τα μεταβιβασθέντα στοιχεία ενεργητικού και παθητικού δεν αποτελούν οικονομική δραστηριότητα.
(157)
Συνάγεται, συνεπώς, το συμπέρασμα ότι η χορήγηση ομολόγων του EFSF από το ΕΤΧΣ στην Τράπεζα για την κάλυψη του χρηματοδοτικού κενού των αποκτηθέντων περιουσιακών στοιχείων και υποχρεώσεων των τριών συνεταιριστικών τραπεζών δεν επιτρέπει τη συνέχιση των οικονομικών δραστηριοτήτων τους. Ως εκ τούτου, η στήριξη του ΕΤΧΣ δεν συνιστά ούτε ενίσχυση προς τις εκκαθαρισθείσες οντότητες ούτε ενίσχυση προς τα μεταβιβασθέντα στοιχεία ενεργητικού και παθητικού.
ii) Ύπαρξη ενίσχυσης προς την Τράπεζα
(158)
Όσον αφορά το ερώτημα αν η πώληση των στοιχείων ενεργητικού και παθητικού των τριών συνεταιριστικών τραπεζών συνεπάγεται κρατική ενίσχυση προς την Τράπεζα, η Επιτροπή πρέπει να αξιολογήσει κατά πόσο πληρούνται ορισμένες προϋποθέσεις, και ιδίως αν i) η διαδικασία πώλησης είναι ανοικτή, χωρίς όρους και διακρίσεις, ii) η πώληση είναι σύμφωνη με τους όρους της αγοράς, και iii) το κράτος επιτυγχάνει τη μεγαλύτερη δυνατή τιμή πώλησης για τα σχετικά στοιχεία ενεργητικού και παθητικού (92).
(159)
Όπως αναφέρθηκε στην αιτιολογική σκέψη 52, η Τράπεζα της Ελλάδος ήλθε σε επαφή μόνο με τις τέσσερις συστημικές ελληνικές τράπεζες με σκοπό να τεθούν σε πλειστηριασμό τα επιλεγμένα στοιχεία ενεργητικού και παθητικού των τριών συνεταιριστικών τραπεζών, διότι έκρινε ότι οι καταθέσεις θα πρέπει να μεταφερθούν σε πλήρως ανακεφαλαιοποιημένα ιδρύματα. Μόνον η Τράπεζα και η Eurobank υπέβαλαν δεσμευτικές προσφορές. Η προσφορά της Alpha Bank επελέγη ως η καλύτερη στο πλαίσιο διαγωνισμού που οργανώθηκε από την αρχή εξυγίανσης, η οποία έλαβε υπόψη της το προταθέν τίμημα και την ικανότητά της να εξαγοράσει και να ενσωματώσει τις αποκτηθείσες καταθέσεις απρόσκοπτα και γρήγορα.
(160)
Το προς πώληση πακέτο περιλάμβανε μόνο καταθέσεις, χωρίς καμία υποδομή. Ο αγοραστής θα μπορούσε επομένως να είναι μόνο μια τράπεζα με υποδομή και δίκτυο υποκαταστημάτων στην Ελλάδα, για την εξυπηρέτηση των καταθετών.
(161)
Καθώς η Επιτροπή δεν έχει λόγο να πιστεύει ότι η πώληση δεν ήταν σύμφωνη με τους όρους της αγοράς, καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η ενίσχυση στην Τράπεζα μπορεί να εξαιρεθεί, σύμφωνα με το σημείο 80 της τραπεζικής ανακοίνωσης του 2013, την παράγραφο 20 της ανακοίνωσης περί αναδιαρθρώσεων και την πρακτική λήψεως αποφάσεων της Επιτροπής (93).
iii) Συμπέρασμα σχετικά με την ύπαρξη ενίσχυσης
(162)
Η κρατική ενίσχυση την οποία ενείχε η πώληση των τριών συνεταιριστικών τραπεζών δεν ευνοεί καμία οικονομική δραστηριότητα ούτε επιχείρηση. Το μέτρο δεν συνιστά, συνεπώς, κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης.
7. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ ΠΟΥ ΧΟΡΗΓΗΘΗΚΕ ΣΤΗΝ ΤΡΑΠΕΖΑ
7.1. ΥΠΑΡΞΗ ΚΑΙ ΠΟΣΟ ΤΗΣ ΚΡΑΤΙΚΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ
(163)
Η Επιτροπή οφείλει να διαπιστώσει την ύπαρξη κρατικής ενίσχυσης στην Τράπεζα κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης.
7.1.1. Ύπαρξη ενίσχυσης στα μέτρα που χορηγήθηκαν στο πλαίσιο του καθεστώτος στήριξης των ελληνικών τραπεζών (μέτρα L1 και A)
7.1.1.1. Κρατική ενίσχυση ρευστότητας που χορηγήθηκε βάσει των μέτρων παροχής εγγυήσεων και ομολογιακών δανείων (μέτρο L1)
(164)
Η Επιτροπή έχει ήδη διαπιστώσει, στις αποφάσεις για την έγκριση και την παράταση του καθεστώτος στήριξης των ελληνικών τραπεζών (94), ότι η ενίσχυση ρευστότητας που χορηγήθηκε στο πλαίσιο του καθεστώτος στήριξης συνιστά ενίσχυση. Μελλοντική χορήγηση ενίσχυσης ρευστότητας βάσει του καθεστώτος αυτού θα συνιστούσε επίσης ενίσχυση.
7.1.1.2. Κρατική ανακεφαλαιοποίηση που χορηγήθηκε στο πλαίσιο του καθεστώτος ανακεφαλαιοποίησης (μέτρο Α)
(165)
Η Επιτροπή έχει ήδη κρίνει, στην απόφαση της 19ης Νοεμβρίου 2008 σχετικά με το καθεστώς στήριξης των ελληνικών τραπεζών, ότι οι ανακεφαλαιοποιήσεις που επρόκειτο να χορηγηθούν στο πλαίσιο του μέτρου ανακεφαλαιοποίησης θα συνιστούσαν ενίσχυση. Η Τράπεζα έχει εισπράξει 940 εκατ. ευρώ σε προνομιούχους μετοχές, ποσό που αντιστοιχούσε στο 2 % των ΠΣΣΚ της Τράπεζας εκείνη τη χρονική στιγμή.
7.1.2. Ύπαρξη ενίσχυσης στην επείγουσα παροχή ρευστότητας με την εγγύηση του Δημοσίου (μέτρο L2)
(166)
Η Επιτροπή διευκρίνισε στο σημείο 51 της τραπεζικής ανακοίνωσης του 2008 ότι η χορήγηση κεφαλαίων της κεντρικής τράπεζας σε χρηματοπιστωτικά ιδρύματα δεν συνιστά ενίσχυση εάν πληρούνται σωρευτικά τέσσερις προϋποθέσεις όσον αφορά τη φερεγγυότητα του χρηματοπιστωτικού ιδρύματος, την παροχή εξασφαλίσεων για τη διευκόλυνση, το επιτόκιο που χρεώνεται στο χρηματοπιστωτικό ίδρυμα και την απουσία αντεγγύησης από το κράτος. Δεδομένου ότι η επείγουσα παροχή ρευστότητας στην Τράπεζα με την εγγύηση του δημοσίου δεν πληροί τις τέσσερις σωρευτικές προϋποθέσεις, ιδίως επειδή είναι κρατική εγγύηση και χορηγείται σε συνδυασμό με άλλα μέτρα στήριξης, συνιστά ενίσχυση.
(167)
Η ΕΠΡ με την εγγύηση του Δημοσίου πληροί τις απαιτήσεις που ορίζονται στο άρθρο 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης. Πρώτον, επειδή το εν λόγω μέτρο περιλαμβάνει κρατική εγγύηση υπέρ της Τράπεζας της Ελλάδος, οποιαδήποτε ζημία θα βαρύνει το κράτος. Κατά συνέπεια, το μέτρο αφορά κρατικούς πόρους. Η ΕΠΡ επιτρέπει στις τράπεζες να αντλούν χρηματοδότηση σε μια χρονική στιγμή κατά την οποία δεν έχουν πρόσβαση στην αγορά χονδρικής χρηματοδότησης και στις τακτικές πράξεις αναχρηματοδότησης του Ευρωσυστήματος. Η ΕΠΡ με την εγγύηση του Δημοσίου, κατά συνέπεια, παρέχει πλεονέκτημα στην Τράπεζα. Εφόσον η ΕΠΡ περιορίζεται στον τραπεζικό τομέα, το μέτρο είναι επιλεκτικό. Επειδή η ΕΠΡ με την εγγύηση του Δημοσίου επιτρέπει στην Τράπεζα να συνεχίσει να λειτουργεί στην αγορά και να αποφεύγει την αθέτηση και την έξοδο από την αγορά, νοθεύει τον ανταγωνισμό. Δεδομένου ότι η Τράπεζα δραστηριοποιείται σε άλλα κράτη μέλη και ότι χρηματοπιστωτικά ιδρύματα άλλων κρατών μελών λειτουργούν ή θα ενδιαφέρονταν δυνητικά να δραστηριοποιηθούν στην Ελλάδα, το πλεονέκτημα που χορηγήθηκε στην Τράπεζα επηρεάζει τις μεταξύ κρατών μελών συναλλαγές.
(168)
Η ΕΠΡ με την εγγύηση του Δημοσίου (μέτρο L2) συνιστά κρατική ενίσχυση. Το ποσό της ΕΠΡ με την εγγύηση του Δημοσίου μεταβάλλεται με την πάροδο του χρόνου. Στις 31 Δεκεμβρίου 2012 ανερχόταν περίπου σε 23,6 δισεκατ. ευρώ.
7.1.3. Ύπαρξη ενίσχυσης στα μέτρα που χορηγούνται μέσω του ΕΤΧΣ (μέτρα Β1, Β2, Β3 και Β4)
7.1.3.1. Πρώτη προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση (μέτρο Β1)
(169)
Στο τμήμα 5.1 της απόφασης για την κίνηση διαδικασίας για την Alpha Bank, η Επιτροπή έχει ήδη αποφανθεί ότι η πρώτη προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση συνιστά κρατική ενίσχυση. Το εισπραχθέν κεφάλαιο ανήλθε σε 1,9 δισεκατ. ευρώ.
7.1.3.2. Δεύτερη προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση (μέτρο Β2)
(170)
Το μέτρο Β2 τέθηκε σε εφαρμογή με πόρους του ΕΤΧΣ και, όπως εξηγείται στην αιτιολογική σκέψη 47 της απόφασης για την κίνηση της διαδικασίας για την Alpha Bank, ενέχει κρατικούς πόρους.
(171)
Όσον αφορά την ύπαρξη πλεονεκτήματος, το μέτρο Β2 αύξησε τον δείκτη κεφαλαιακής επάρκειας της Τράπεζας σε επίπεδο που της επέτρεψε να συνεχίσει να δραστηριοποιείται στην αγορά και να έχει πρόσβαση σε χρηματοδότηση του Ευρωσυστήματος. Επιπλέον, η αμοιβή του μέτρου Β2 συνίστατο σε δεδουλευμένους τόκους για τους τίτλους του ΕΤΧΣ και σε πρόσθετη αμοιβή 1 %. Επειδή η ανωτέρω αμοιβή είναι προδήλως κατώτερη από την αμοιβή παρόμοιων κεφαλαιακών μέσων στην αγορά, η Τράπεζα δεν θα ήταν ασφαλώς σε θέση να αντλήσει αυτό το κεφάλαιο με αυτούς τους όρους στην αγορά. Ως εκ τούτου, το μέτρο Β2 παρέσχε πλεονέκτημα στην Τράπεζα από κρατικούς πόρους. Εφόσον το μέτρο ήταν διαθέσιμο μόνο για την Τράπεζα, είχε επιλεκτικό χαρακτήρα.
(172)
Το μέτρο Β2 είχε ως αποτέλεσμα την ενίσχυση της θέσης της Τράπεζας, διότι έλαβε χρηματοδοτικούς πόρους για να εξακολουθήσει να συμμορφώνεται με τις κεφαλαιακές απαιτήσεις, γεγονός που συνεπάγεται στρεβλώσεις του ανταγωνισμού. Εφόσον η Τράπεζα δραστηριοποιείται σε άλλες ενωσιακές χρηματοπιστωτικές αγορές και εφόσον χρηματοπιστωτικά ιδρύματα από άλλα κράτη μέλη λειτουργούν στην Ελλάδα, το μέτρο Β2 είναι πιθανό να επηρεάσει τις συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών.
(173)
Η Επιτροπή θεωρεί ότι το μέτρο Β2 συνιστά κρατική ενίσχυση. Κοινοποιήθηκε ως ενίσχυση από τις εθνικές αρχές. Το εισπραχθέν κεφάλαιο ανήλθε σε 1 042 εκατ. ευρώ.
7.1.3.3. Επιστολή δέσμευσης (μέτρο Β3)
(174)
Με το μέτρο Β3 το ΕΤΧΣ δεσμεύθηκε να χορηγήσει τα πρόσθετα κεφάλαια που είναι αναγκαία για την ολοκλήρωση της ανακεφαλαιοποίησης της Τράπεζας μέχρι το ποσό που ζητήθηκε από την Τράπεζα της Ελλάδος στο πλαίσιο της προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων του 2012. Το ΕΤΧΣ αντλεί τους πόρους του από το κράτος. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή κρίνει ότι η επιστολή δεσμεύει κρατικούς πόρους. Οι περιστάσεις υπό τις οποίες το ΕΤΧΣ μπορεί να χορηγήσει ενίσχυση σε χρηματοπιστωτικά ιδρύματα είναι επακριβώς καθορισμένες και περιορισμένες από τον νόμο. Επομένως, η χρήση των εν λόγω κρατικών πόρων πρέπει να καταλογιστεί στο κράτος. Το ΕΤΧΣ δεσμεύτηκε να χορηγήσει πρόσθετα κεφάλαια έως 1 629 εκατ. ευρώ.
(175)
Η επιστολή δέσμευσης έδωσε πλεονέκτημα στην Τράπεζα, διότι διαβεβαίωσε τους καταθέτες ότι η Τράπεζα θα ήταν σε θέση να αντλήσει το συνολικό ποσό των κεφαλαίων που έπρεπε να αντλήσει, δηλαδή το ΕΤΧΣ θα χορηγούσε το κεφάλαιο σε περίπτωση που η Τράπεζα δεν θα μπορούσε να το αντλήσει στην αγορά. Η δέσμευση αυτή διευκόλυνε επίσης την άντληση ιδιωτικών κεφαλαίων από την αγορά, καθώς δόθηκε στους επενδυτές η διαβεβαίωση ότι, εάν η Τράπεζα δεν θα μπορούσε να αντλήσει ένα μέρος του κεφαλαίου από την αγορά, θα της το χορηγούσε το ΕΤΧΣ. Κανένας ιδιώτης επενδυτής δεν θα δεχόταν να δεσμευτεί να εισφέρει κεφάλαια πριν γνωστοποιηθούν οι όροι της ανακεφαλαιοποίησης και την εποχή εκείνη η Τράπεζα δεν είχε πρόσβαση στην κεφαλαιαγορά. Το εν λόγω πλεονέκτημα είναι επιλεκτικό, διότι δεν χορηγήθηκε σε όλες τις τράπεζες που λειτουργούν στην Ελλάδα.
(176)
Εφόσον η Τράπεζα δραστηριοποιείται σε άλλες τραπεζικές αγορές της Ευρωπαϊκής Ένωσης και τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα άλλων κρατών μελών λειτουργούν στην Ελλάδα, το μέτρο Β3 είναι επίσης πιθανό να επηρεάσει τις συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών και να νοθεύσει τον ανταγωνισμό.
(177)
Ως εκ τούτου, το μέτρο Β3 συνιστά ενίσχυση και κοινοποιήθηκε ως ενίσχυση από τις ελληνικές αρχές στις 27 Δεκεμβρίου 2012.
7.1.3.4. Η συμμετοχή του ΕΤΧΣ στην ανακεφαλαιοποίηση της άνοιξης του 2013 (μέτρο Β4)
(178)
Η συμμετοχή του ΕΤΧΣ στην ανακεφαλαιοποίηση της άνοιξης του 2013 (μέτρο Β4) είναι η μετατροπή της πρώτης και της δεύτερης προσωρινής ανακεφαλαιοποίησης (μέτρα Β1 και Β2) και της μερικής εφαρμογής της επιστολής δέσμευσης (μέτρο Β3) σε μόνιμη ανακεφαλαιοποίηση ύψους 4 021 εκατ. ευρώ σε κοινές μετοχές. Το γεγονός ότι το συνολικό ποσό του αναληφθέντος κεφαλαίου μέσω του μέτρου Β3 έπρεπε στην πραγματικότητα να χορηγηθεί ως εισφορά οφείλεται στην άντληση κεφαλαίου 550 εκατ. ευρώ από ιδιώτες επενδυτές. Δεδομένου ότι το μέτρο Β4 συνιστά μετατροπή ενισχύσεων που έχουν ήδη χορηγηθεί, εξακολουθεί να ενέχει κρατικούς πόρους αλλά δεν αυξάνει το ονομαστικό ποσό της ενίσχυσης. Ωστόσο, αυξάνει το πλεονέκτημα στην Τράπεζα (και, κατά συνέπεια, τις στρεβλώσεις του ανταγωνισμού), δεδομένου ότι πρόκειται για μόνιμη και όχι προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση, όπως και στην περίπτωση των μέτρων Β1 και Β2. Σε σύγκριση με το μέτρο Β3, το οποίο είναι μόνο δέσμευση και όχι πραγματική ανακεφαλαιοποίηση, το μέτρο Β4 αύξησε την κεφαλαιακή επάρκεια της Τράπεζας και, ως εκ τούτου, παρέχει μεγαλύτερο πλεονέκτημα.
(179)
Η Επιτροπή επισημαίνει ότι η εν λόγω ενίσχυση δεν χορηγήθηκε σε όλες τις τράπεζες που λειτουργούν στην Ελλάδα. Κατά συνέπεια, το πλεονέκτημα που παρασχέθηκε στην τράπεζα είναι επιλεκτικό. Όσον αφορά τη νόθευση του ανταγωνισμού και τις επιπτώσεις στις συναλλαγές, η Επιτροπή επισημαίνει, ενδεικτικά, ότι η ενίσχυση επέτρεψε στην Τράπεζα να συνεχίσει τις δραστηριότητές της σε άλλα κράτη μέλη. Ενδεχόμενη εκκαθάριση της Τράπεζας θα είχε ως αποτέλεσμα την παύση των δραστηριοτήτων της στην αλλοδαπή, με την εκκαθάριση των εν λόγω δραστηριοτήτων ή την εκποίησή τους. Ως εκ τούτου, το μέτρο νοθεύσει τον ανταγωνισμό και επηρεάζει τις συναλλαγές μεταξύ κρατών μελών. Το εν λόγω μέτρο συνιστά κρατική ενίσχυση.
7.1.3.5. Συμπέρασμα σχετικά με τα μέτρα Β1, Β2, Β3 και Β4
(180)
Τα μέτρα B1, B2, B3 και B4 συνιστούν κρατικές ενισχύσεις κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης. Το ποσό της κρατικής ενίσχυσης που εμπεριέχεται στα μέτρα Β1, Β2, Β3 και Β4 ανέρχεται σε 4 571 εκατ. ευρώ. Όπως αναφέρεται στο τμήμα 7.1.3.4, μόνο ένα μέρος του δεσμευμένου ποσού του Δεκεμβρίου 2012 (μέτρο Β3) έχει μετατραπεί σε πραγματική εισφορά κεφαλαίου (μέτρο Β4). Το ποσό της κρατικής ενίσχυσης που όντως καταβλήθηκε ήταν συνεπώς μόνο 4 021 εκατ. ευρώ.
(181)
Το σημείο 31 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης αναφέρει ότι, εκτός από το απόλυτο ποσό της ενίσχυσης, η Επιτροπή πρέπει να λάβει υπόψη την ενίσχυση «σε σχέση με τα περιουσιακά στοιχεία σταθμισμένου κινδύνου της τράπεζας». Τα μέτρα Β1, Β2, Β3 και Β4 χορηγήθηκαν κατά τη διάρκεια περιόδου ενός έτους, μεταξύ Απριλίου 2012 και Μαΐου 2013. Κατά τη διάρκεια της περιόδου αυτής, τα ΠΣΣΚ της Τράπεζας μεταβλήθηκαν, μετά την απόκτηση της Εμπορικής Τράπεζας. Επομένως, ανακύπτει το ερώτημα έως ποιο επίπεδο τα ΠΣΣΚ θα πρέπει να χρησιμοποιηθούν και, ειδικότερα, κατά πόσον η κρατική ενίσχυση πρέπει να αξιολογηθεί με αναφορά στα ΠΣΣΚ που υπήρχαν κατά την έναρξη της περιόδου ή στο τέλος της περιόδου. Τα μέτρα Β1, Β2, Β3 και Β4 αποσκοπούν στην κάλυψη των κεφαλαιακών αναγκών που διαπίστωσε η Τράπεζα της Ελλάδος τον Μάρτιο του 2012 (προσομοίωση ακραίων καταστάσεων του 2012). Με άλλους όρους, οι κεφαλαιακές ανάγκες στην αντιμετώπιση των οποίων αποσκοπούσαν εκείνα τα μέτρα κρατικής ενίσχυσης υπήρχαν ήδη τον Μάρτιο του 2012. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή θεωρεί ότι το ποσό της ενίσχυσης που ενείχαν τα μέτρα Β1, Β2, Β3 και Β4 πρέπει να συγκριθεί με τα ΠΣΣΚ της Τράπεζας στις 31 Μαρτίου 2012. Το γεγονός ότι η Τράπεζα εξαγόρασε την Εμπορική Τράπεζα μετά τον Μάρτιο του 2012 δεν θα πρέπει να οδηγήσει σε μείωση του δείκτη «ενίσχυση προς ΠΣΣΚ». Πράγματι, η ενίσχυση δεν είναι λιγότερο στρεβλωτική για τον λόγο ότι η Τράπεζα προέβη σε εξαγορά η οποία αυξάνει τα ΠΣΣΚ. Υπενθυμίζεται επίσης ότι, μετά τον Μάρτιο 2012 και έως την ανακεφαλαιοποίηση της άνοιξης του 2013, η Τράπεζα της Ελλάδος δεν έλαβε υπόψη τις εξαγορές που πραγματοποίησαν ελληνικές τράπεζες για να προσαρμόσουν τις κεφαλαιακές ανάγκες τους -προς τα πάνω ή προς τα κάτω. Το στοιχείο αυτό καταδεικνύει ακόμη ότι τα μέτρα Β1, Β2, Β3 και Β4 ήταν μέτρα ενίσχυσης που σχετίζονταν με το μέγεθος της Τράπεζας στις 31 Μαρτίου 2012.
(182)
Η πρώτη και η δεύτερη ανακεφαλαιοποίηση και η επιστολή δέσμευσης ανέρχονταν συνολικά σε 4 571 εκατ. ευρώ. Το ποσό αυτό αντιστοιχεί στο 10,3 % των ΠΣΣΚ της Τράπεζας στις 31 Μαρτίου 2012 (95).
(183)
Δεδομένου ότι η Τράπεζα μπόρεσε να προσελκύσει ιδιωτικά κεφάλαια, το πραγματικό ποσό της εισφοράς από το ΕΤΧΣ προς την Τράπεζα ανήλθε μόνο σε 4 021 εκατ. ευρώ, ποσό που αντιστοιχεί στο 9,1 % των ΠΣΣΚ της Τράπεζας στις 31 Μαρτίου 2012.
7.1.4. Συμπέρασμα σχετικά με την ύπαρξη και το συνολικό ποσό της εισπραχθείσας ενίσχυσης
(184)
Τα μέτρα Α, B1, B2, B3 και B4 συνιστούν επομένως κρατικές ενισχύσεις κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης.
Σχετ.
Μέτρο
Τύπος μέτρου
Ποσό της ενίσχυσης
Ενίσχυση ανακεφαλαιοποίησης/ΠΣΣΚ
A
Προνομιούχες μετοχές
Κεφαλαιακή ενίσχυση
940 εκατ. ευρώ
2 %
B1 B2 B3 B4
Πρώτη προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση
Δεύτερη προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση
Επιστολή δέσμευσης
Συμμετοχή του ΕΤΧΣ στην ανακεφαλαιοποίηση της άνοιξης του 2013
Κεφαλαιακή ενίσχυση
4 571 εκατ. ευρώ
(ποσό που κατέβαλε το ΕΤΧΣ: 4 021 εκατ. ευρώ)
10,3 %
(ποσό που κατέβαλε το ΕΤΧΣ: 9,1 %)
Συνολική ενίσχυση κεφαλαίου που χορηγήθηκε στην Τράπεζα
5 511 εκατ. ευρώ
(ποσό που κατέβαλε το ΕΤΧΣ: 4 961 εκατ. ευρώ)
12,3 %
(ποσό που κατέβαλε το ΕΤΧΣ: 11,1 %)
Σχετ.
Μέτρο
Τύπος μέτρου
Ονομαστικό ποσό ενίσχυσης
L1
Στήριξη της ρευστότητας
Εγγύηση
Ομολογιακό δάνειο
Εγγυήσεις: 14 δισεκατ. ευρώ στις 30 Νοεμβρίου 2011
Ομολογιακό δάνειο: 1,6 δισεκατ. ευρώ στις 30 Σεπτεμβρίου 2011
L2
ΕΠΡ με την εγγύηση του Δημοσίου
Χρηματοδότηση και εγγύηση
23,6 δισεκατ. ευρώ στις 31 Δεκεμβρίου 2012
Συνολικό ποσό ενίσχυσης ρευστότητας που χορηγήθηκε στην Τράπεζα
39,2 δισεκατ. ευρώ
7.2. ΝΟΜΙΚΗ ΒΑΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΙΒΑΣΙΜΟΥ
(185)
Το άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο β) της Συνθήκης εξουσιοδοτεί την Επιτροπή να κρίνει κατά πόσο μία ενίσχυση είναι συμβατή με την εσωτερική αγορά εάν αποσκοπεί στην «άρση σοβαρής διαταραχής της οικονομίας κράτους μέλους».
(186)
Η Επιτροπή έχει αναγνωρίσει ότι η παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση μπορεί να δημιουργήσει σοβαρή διαταραχή στην οικονομία ενός κράτους μέλους και ότι η λήψη μέτρων στήριξης τραπεζών μπορεί να συμβάλει στην αποκατάσταση της εν λόγω διαταραχής. Η άποψη αυτή επιβεβαιώθηκε στην τραπεζική ανακοίνωση του 2008, στην ανακοίνωση περί ανακεφαλαιοποίησης και στην ανακοίνωση περί αναδιάρθρωσης. Η Επιτροπή εξακολουθεί να θεωρεί ότι πληρούνται οι απαιτήσεις για την έγκριση της κρατικής ενίσχυσης σύμφωνα με το άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο β) της ΣΛΕΕ, ενόψει της επανεμφάνισης πιέσεων στις χρηματοπιστωτικές αγορές. Η Επιτροπή επιβεβαίωσε αυτή την άποψη με την έκδοση της ανακοίνωσης περί παράτασης του 2011 (96) και της τραπεζικής ανακοίνωσης του 2013.
(187)
Όσον αφορά την ελληνική οικονομία, στις αποφάσεις της για την έγκριση και την παράταση του καθεστώτος στήριξης των ελληνικών τραπεζών, καθώς και την έγκριση μέτρων κρατικής ενίσχυσης που χορηγήθηκαν από την Ελλάδα σε μεμονωμένες τράπεζες (97), η Επιτροπή αναγνώρισε ότι υφίσταται κίνδυνος σοβαρής διαταραχής της ελληνικής οικονομίας και ότι η κρατική στήριξη των τραπεζών είναι ενδεδειγμένη για την άρση αυτής της διαταραχής. Ως εκ τούτου, η νομική βάση για την αξιολόγηση του μέτρου ενίσχυσης θα πρέπει να είναι το άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο β) της Συνθήκης.
(188)
Κατά τη διάρκεια της χρηματοπιστωτικής κρίσης, η Επιτροπή ανέπτυξε κριτήρια συμβατότητας για διάφορα είδη μέτρων ενίσχυσης. Αρχές για την αξιολόγηση των μέτρων ενίσχυσης καθορίστηκαν για πρώτη φορά στην τραπεζική ανακοίνωση του 2008.
(189)
Σύμφωνα με το σημείο 15 της τραπεζικής ανακοίνωσης του 2008, για να είναι μια ενίσχυση συμβιβάσιμη βάσει του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο β) της Συνθήκης, πρέπει να συμμορφώνεται με τα γενικά κριτήρια συμβατότητας:
α)
Καταλληλότητα: Η ενίσχυση πρέπει να είναι καλά στοχοθετημένη, ώστε να μπορεί να επιτευχθεί αποτελεσματικά ο στόχος της αντιμετώπισης σοβαρής διαταραχής της οικονομίας. Αυτό δεν ισχύει εάν το μέτρο δεν είναι κατάλληλο για την άρση της διαταραχής.
β)
Αναγκαιότητα: Το μέτρο ενίσχυσης πρέπει, ως προς το ύψος και τη μορφή του, να είναι αναγκαίο για την επίτευξη του στόχου. Συνεπώς, πρέπει να είναι το ελάχιστο αναγκαίο ποσό για την επίτευξη του στόχου και να έχει την πλέον κατάλληλη μορφή για την άρση της διαταραχής.
γ)
Αναλογικότητα: Τα θετικά αποτελέσματα του μέτρου ενίσχυσης πρέπει να αντισταθμίζουν καταλλήλως τις στρεβλώσεις του ανταγωνισμού, έτσι ώστε οι στρεβλώσεις αυτές να περιορίζονται στο ελάχιστο αναγκαίο προκειμένου να επιτευχθούν οι στόχοι του μέτρου.
(190)
Καθοδήγηση για τα μέτρα ανακεφαλαιοποίησης παρέχεται στην ανακοίνωση περί ανακεφαλαιοποίησης και στην ανακοίνωση περί παράτασης του 2011.
(191)
Η ανακοίνωση περί αναδιάρθρωσης ορίζει την προσέγγιση που υιοθέτησε η Επιτροπή όσον αφορά την αξιολόγηση των σχεδίων αναδιάρθρωσης, και ιδίως την ανάγκη αποκατάστασης της βιωσιμότητας, για να διασφαλίσει την κατάλληλη συνεισφορά από τον δικαιούχο και να περιορίσει τις στρεβλώσεις του ανταγωνισμού.
(192)
Το εν λόγω πλαίσιο συμπληρώθηκε με την τραπεζική ανακοίνωση του 2013 που εφαρμόζεται σε μέτρα ενισχύσεων τα οποία κοινοποιήθηκαν μετά τις 31 Ιουλίου 2013.
7.2.1. Νομική βάση για την αξιολόγηση του συμβιβάσιμου της παροχής ρευστότητας στην Τράπεζα (μέτρο L1)
(193)
Η ενίσχυση ρευστότητας που εισέπραξε ήδη η Τράπεζα έχει εγκριθεί οριστικά με τις διαδοχικές αποφάσεις έγκρισης των μέτρων στο πλαίσιο του καθεστώτος στήριξης των ελληνικών τραπεζών και με τις τροποποιήσεις και παρατάσεις του (98). Κάθε μελλοντική στήριξη της ρευστότητας της Τράπεζας θα πρέπει να χορηγείται στο πλαίσιο ενός καθεστώτος δεόντως εγκεκριμένου από την Επιτροπή. Οι όροι της εν λόγω ενίσχυσης θα πρέπει να εγκρίνονται από την Επιτροπή πριν από τη χορήγησή της και, ως εκ τούτου, δεν απαιτείται διεξοδικότερη αξιολόγησή τους στην παρούσα απόφαση.
7.2.2. Νομική βάση για την αξιολόγηση του συμβιβάσιμου των προνομιούχων μετοχών (μέτρο Α)
(194)
Η ανακεφαλαιοποίηση που χορηγήθηκε το 2009 με τη μορφή προνομιούχων μετοχών (μέτρο Α) χορηγήθηκε βάσει του μέτρου ανακεφαλαιοποίησης που εγκρίθηκε το 2008 στο πλαίσιο του καθεστώτος στήριξης των ελληνικών τραπεζών, σύμφωνα με την τραπεζική ανακοίνωση του 2008. Συνεπώς, δεν απαιτείται εκ νέου αξιολόγησή της σύμφωνα με την τραπεζική ανακοίνωση του 2008 και πρέπει να αξιολογηθεί μόνο βάσει της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης.
7.2.3. Νομική βάση για την αξιολόγηση του συμβιβάσιμου της επείγουσας παροχής ρευστότητας με την εγγύηση του Δημοσίου (μέτρο L2)
(195)
Το συμβιβάσιμο της ΕΠΡ με την εγγύηση του Δημοσίου (μέτρο L2) θα πρέπει πρώτα να αξιολογηθεί με βάση την τραπεζική ανακοίνωση του 2008 και την ανακοίνωση περί παράτασης του 2011. Κάθε ΕΠΡ με την εγγύηση του Δημοσίου που χορηγήθηκε μετά την 1η Αυγούστου 2013 εμπίπτει στην τραπεζική ανακοίνωση του 2013.
7.2.4. Νομική βάση για την αξιολόγηση του συμβιβάσιμου των ανακεφαλαιοποιήσεων από το ΕΤΧΣ (μέτρα B1, B2, B3 και B4)
(196)
Το συμβιβάσιμο των ανακεφαλαιοποιήσεων από το ΕΤΧΣ (μέτρα Β1, Β2, Β3 και Β4), και ιδίως όσον αφορά την αμοιβή, θα πρέπει να αξιολογείται καταρχήν με βάση την τραπεζική ανακοίνωση του 2008, την ανακοίνωση περί ανακεφαλαιοποίησης και την ανακοίνωση περί παράτασης του 2011. Στην απόφαση για την κίνηση της διαδικασίας για την Alpha Βank, η Επιτροπή εξέφρασε αμφιβολίες ως προς το συμβιβάσιμο του μέτρου Β1 με τις εν λόγω ανακοινώσεις. Εφόσον έχουν τεθεί σε εφαρμογή πριν από τις 31 Ιουλίου 2013, τα εν λόγω μέτρα δεν εμπίπτουν στην τραπεζική ανακοίνωση του 2013. Η συμβατότητα των ανακεφαλαιοποιήσεων του ΕΤΧΣ (μέτρα Β1, Β2, Β3 και Β4) θα πρέπει επίσης να αξιολογηθεί βάσει της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης.
7.3. ΣΥΜΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΜΕΤΡΟΥ L2 ΜΕ ΤΗΝ ΤΡΑΠΕΖΙΚΗ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΟΥ 2008, ΤΗΝ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΕΡΙ ΠΑΡΑΤΑΣΗΣ ΤΟΥ 2011 ΚΑΙ ΤΗΝ ΤΡΑΠΕΖΙΚΗ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΟΥ 2013
(197)
Για να είναι μία ενίσχυση συμβιβάσιμη βάσει του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο β) της Συνθήκης, πρέπει να είναι σύμφωνη με τα γενικά κριτήρια συμβατότητας: καταλληλότητα, αναγκαιότητα και αναλογικότητα.
(198)
Επειδή οι ελληνικές τράπεζες ήταν αποκλεισμένες από τις αγορές χονδρικής και ήταν εξ ολοκλήρου εξαρτημένες από τη χρηματοδότηση της κεντρικής τράπεζας, όπως επισημαίνεται στην αιτιολογική σκέψη 26, και καθώς η Τράπεζα δεν θα μπορούσε να δανειστεί ένα επαρκές ποσό κεφαλαίων με τις τακτικές πράξεις αναχρηματοδότησης, η Τράπεζα χρειαζόταν ΕΠΡ με την εγγύηση του Δημοσίου για να αποκτήσει επαρκή ρευστότητα που θα απέτρεπε την αθέτηση υποχρέωσής της. Η Επιτροπή θεωρεί ότι το μέτρο L2 αποτελεί κατάλληλο μηχανισμό για την άρση σοβαρής διαταραχής που θα προκαλούνταν από την αθέτηση υποχρέωσης της Τράπεζας.
(199)
Εφόσον η ΕΠΡ με την εγγύηση του Δημοσίου συνεπάγεται σχετικά υψηλό κόστος χρηματοδότησης για την Τράπεζα, η Τράπεζα έχει επαρκές κίνητρο για να αποφύγει την εξάρτησή της από την εν λόγω πηγή χρηματοδότησης για την ανάπτυξη των δραστηριοτήτων της. Η Τράπεζα όφειλε να καταβάλει επιτόκιο […] μονάδων βάσης υψηλότερο από αυτό των συνήθων πράξεων αναχρηματοδότησης του Ευρωσυστήματος. Επιπλέον, η Τράπεζα όφειλε να καταβάλει ασφάλιστρα εγγύησης […] μ.β. στο κράτος. Ως εκ τούτου, το συνολικό κόστος της ΕΠΡ με την εγγύηση του Δημοσίου για την Τράπεζα είναι πολύ υψηλότερο από το σύνηθες κόστος αναχρηματοδότησης της ΕΚΤ. Συγκεκριμένα, η διαφορά μεταξύ του πρώτου και του δεύτερου κόστους είναι υψηλότερη από το επίπεδο της προμήθειας εγγύησης που επιβάλλει η ανακοίνωση περί παράτασης του 2011. Ως εκ τούτου, η συνολική αμοιβή την οποία χρέωσε το κράτος δεν μπορεί να θεωρηθεί επαρκής. Όσον αφορά το ποσό της ΕΠΡ με την εγγύηση του Δημοσίου, αυτό επανεξετάζεται τακτικά από την Τράπεζα της Ελλάδος και την ΕΚΤ με βάση τις πραγματικές ανάγκες της Τράπεζας. Παρακολουθούν στενά τη χρήση του και διασφαλίζουν ότι περιορίζεται στο ελάχιστο αναγκαίο. Κατά συνέπεια, το μέτρο L2 δεν παρέχει στην τράπεζα πλεονάζουσα ρευστότητα που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για τη χρηματοδότηση δραστηριοτήτων που νοθεύουν τον ανταγωνισμό. Περιορίζεται στο ελάχιστο αναγκαίο ποσό.
(200)
Αυτή η αυστηρή παρακολούθηση της χρησιμοποίησης της ΕΠΡ με την εγγύηση του Δημοσίου και η τακτική εξακρίβωση του ότι η χρήση της περιορίζεται στο ελάχιστο διασφαλίζει επίσης ότι η ρευστότητα είναι αναλογική και δεν προκαλεί αδικαιολόγητη νόθευση του ανταγωνισμού. Η Επιτροπή επισημαίνει επίσης ότι η Ελλάδα δεσμεύτηκε ότι η Τράπεζα θα εφαρμόσει τα μέτρα αναδιάρθρωσης μειώνοντας την εξάρτηση της από τη χρηματοδότηση της κεντρικής τράπεζας και ότι η Τράπεζα θα συμμορφώνεται με τους περιορισμούς συμπεριφοράς, όπως αναλύεται στο τμήμα 7.6. Τα στοιχεία αυτά διασφαλίζουν ότι η εξάρτηση από τη στήριξη της ρευστότητας θα τερματιστεί το ταχύτερο δυνατόν και ότι η ενίσχυση είναι αναλογική.
(201)
Το μέτρο L2 είναι συνεπώς σύμφωνο με την τραπεζική ανακοίνωση του 2008 και την ανακοίνωση περί παράτασης του 2011. Εφόσον η τραπεζική ανακοίνωση του 2013 δεν θέσπισε πρόσθετες απαιτήσεις όσον αφορά τις εγγυήσεις, το μέτρο L2 είναι επίσης σύμφωνο και με την τραπεζική ανακοίνωση του 2013.
7.4. Η ΣΥΜΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΜΕΤΡΩΝ Β1, Β2, Β3 ΚΑΙ Β4 ΜΕ ΤΗΝ ΤΡΑΠΕΖΙΚΗ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΟΥ 2008, ΤΗΝ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΕΡΙ ΑΝΑΚΕΦΑΛΑΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΕΡΙ ΠΑΡΑΤΑΣΗΣ ΤΟΥ 2011
(202)
Όπως αναφέρεται στην αιτιολογική σκέψη 189, και σύμφωνα με το σημείο 15 της τραπεζικής ανακοίνωσης του 2008, για να είναι μία ενίσχυση συμβιβάσιμη βάσει του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο β) της Συνθήκης, πρέπει να συμμορφώνεται με τα γενικά κριτήρια συμβατότητας (99): καταλληλότητα, αναγκαιότητα και αναλογικότητα.
(203)
Η ανακοίνωση περί ανακεφαλαιοποίησης και η ανακοίνωση περί παράτασης του 2011 εξετάζουν διεξοδικότερα το ύψος της αμοιβής που απαιτείται για τις κρατικές εισφορές κεφαλαίων.
7.4.1. Καταλληλότητα των μέτρων
(204)
Όσον αφορά την καταλληλότητα του ανακεφαλαιοποιήσεων από το ΕΤΧΣ (μέτρα Β1, Β2, Β3 και Β4), η Επιτροπή τα θεωρεί κατάλληλα διότι επιτρέπουν στην Τράπεζα να τηρήσει τις κεφαλαιακές απαιτήσεις. Χωρίς τις ανακεφαλαιοποιήσεις από το ΕΤΧΣ, η Τράπεζα θα ήταν σε θέση να ασκεί τις δραστηριότητές της και δεν θα είχε πλέον πρόσβαση στις πράξεις αναχρηματοδότησης της ΕΚΤ.
(205)
Σχετικά με αυτό, στην απόφαση για την κίνηση της διαδικασίας για τη Alpha Βank, η Επιτροπή ανέφερε ότι η Τράπεζα είναι ένα από τα μεγαλύτερα τραπεζικά ιδρύματα στην Ελλάδα, τόσο σε χορηγήσεις όσο και σε καταθέσεις. Ως εκ τούτου, η Τράπεζα είναι σημαντικός παράγοντας του τραπεζικού συστήματος στην Ελλάδα. Κατά συνέπεια, τυχόν αθέτηση υποχρέωσης της Τράπεζας θα δημιουργούσε σοβαρή διαταραχή στην ελληνική οικονομία. Με βάση τις τότε επικρατούσες συνθήκες, τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα στην Ελλάδα είχαν δυσκολίες πρόσβασης σε χρηματοδότηση. Η εν λόγω έλλειψη χρηματοδότησης περιόριζε την ικανότητά τους να χορηγούν δάνεια στην ελληνική οικονομία. Σε εκείνες τις συνθήκες, η αθέτηση υποχρέωσης από την Τράπεζα θα επιδείνωνε τη διαταραχή της οικονομίας. Επιπλέον, τα μέτρα Β1, Β2, Β3 και Β4 ήταν απόρροια κυρίως του προγράμματος PSI, ενός εξαιρετικά σπάνιου και απρόβλεπτου γεγονότος, και όχι το αποτέλεσμα κακής διαχείρισης ή ανάληψης υπερβολικών κινδύνων από την Τράπεζα. Τα μέτρα, συνεπώς, αφορούν κατά κύριο λόγο τα αποτελέσματα του προγράμματος PSI και συμβάλλουν στη διατήρηση της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας στην Ελλάδα.
(206)
Στην απόφαση για την κίνηση της διαδικασίας για την Alpha Βank, η Επιτροπή εξέφρασε αμφιβολίες για το κατά πόσον είχαν ληφθεί άμεσα όλα τα δυνατά μέτρα για να αποτραπεί το ενδεχόμενο να έχει η Τράπεζα ανάγκη για νέα βοήθεια στο μέλλον. Όπως αναφέρεται στις αιτιολογικές σκέψεις 121 και 122 της παρούσας απόφασης, η Ελλάδα έχει δεσμευτεί να εφαρμόσει ένα σύνολο δράσεων στο πεδίο της εταιρικής διακυβέρνησης και των εμπορικών δραστηριοτήτων της Τράπεζας. Όπως περιγράφεται στις αιτιολογικές σκέψεις 99 και 106, η Τράπεζα έχει επίσης προβεί σε σημαντική αναδιοργάνωση των δραστηριοτήτων της, έχοντας πραγματοποιήσει ήδη πολλές μειώσεις κόστους και εκχωρήσεις δραστηριοτήτων. Ως εκ τούτου, οι αμφιβολίες της Επιτροπής έχουν αρθεί.
(207)
Στην απόφαση για την κίνηση της διαδικασίας για την Alpha Βank, η Επιτροπή εξέφρασε επίσης αμφιβολίες για το αν υπήρχαν επαρκείς διασφαλίσεις σε περίπτωση που η Τράπεζα ετίθετο υπό τον έλεγχο του κράτους ή σε περίπτωση που παρέμενε υπό τον έλεγχο ιδιωτών μετόχων, ενώ το κράτος θα εξακολουθούσε να διατηρεί την πλειοψηφική συμμετοχή. Οι δεσμεύσεις που περιγράφονται στις αιτιολογικές σκέψεις 121 και 122 της παρούσας απόφασης διασφαλίζουν ότι οι δανειοδοτικές πράξεις της Τράπεζας θα ασκούνται σε εμπορική βάση και η καθημερινή λειτουργία θα προστατεύεται έναντι της κρατικής παρέμβασης. Το πλαίσιο των σχέσεων που συμφωνήθηκε μεταξύ του ΕΤΧΣ και της Τράπεζας εξασφαλίζει επίσης ότι τα συμφέροντα του κράτους ως βασικού μετόχου προστατεύονται έναντι της ανάληψης υπερβολικών κινδύνων από τη διοίκηση της Τράπεζας.
(208)
Τα μέτρα Β1, Β2, Β3 και Β4, συνεπώς, εξασφαλίζουν τη διατήρηση της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας στην Ελλάδα. Λαμβάνονται σημαντικά μέτρα για να ελαχιστοποιηθούν μελλοντικές ζημίες και να διασφαλιστεί ότι οι δραστηριότητες της Τράπεζας δεν θα τεθούν σε κίνδυνο λόγω κακοδιοίκησης. Βάσει των ανωτέρω, η Επιτροπή διαπιστώνει την καταλληλότητα των μέτρων Β1, Β2, Β3 και Β4.
7.4.2. Αναγκαιότητα - περιορισμός της ενίσχυσης στο ελάχιστο
(209)
Σύμφωνα με την τραπεζική ανακοίνωση του 2008, το μέτρο ενίσχυσης πρέπει, ως προς το ύψος και τη μορφή του, να είναι αναγκαίο για την επίτευξη του επιδιωκόμενου στόχου. Αυτό σημαίνει ότι η εισφορά κεφαλαίου πρέπει να περιορίζεται στο ελάχιστο αναγκαίο ποσό για την επίτευξη του στόχου αυτού.
(210)
Το ποσό της κεφαλαιακής ενίσχυσης υπολογίστηκε από την Τράπεζα της Ελλάδος στο πλαίσιο της προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων, ώστε να εξασφαλίζεται ότι τα βασικά ίδια κεφάλαια κατηγορίας 1 παραμένουν πάνω από ένα ορισμένο επίπεδο κατά την περίοδο 2012-2014, όπως αποτυπώνεται στον πίνακα 3. Ως εκ τούτου, δεν χορηγεί στην Τράπεζα πλεονάζον κεφάλαιο. Όπως εξηγήθηκε στην αιτιολογική σκέψη 206, τα μέτρα ελήφθησαν για να μειωθεί ο κίνδυνος να χρειαστεί η Τράπεζα πρόσθετη ενίσχυση στο μέλλον.
(211)
Όσον αφορά την αμοιβή για την πρώτη και τη δεύτερη προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση (μέτρα Β1 και Β2), η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι χορηγήθηκαν τον Μάιο του 2012 και τον Δεκέμβριο του 2012 και καταβλήθηκαν αντίστοιχα σε είδος με τη μορφή ομολόγων του ΕΤΧΣ. Το ΕΤΧΣ εισέπραξε ως αμοιβή, από την ημερομηνία εκταμίευσης των εν λόγω ομολόγων του ΕΤΧΣ έως την ανακεφαλαιοποίηση της άνοιξης του 2013, τους δεδουλευμένους τόκους από τους τίτλους του ΕΤΧΣ και πρόσθετη αμοιβή 1 % (100). Όπως επισημάνθηκε στην απόφαση για την κίνηση της διαδικασίας για την Alpha Βank, οι εν λόγω αμοιβές είναι χαμηλότερες από το 7 % έως 9 % που ορίζεται στην ανακοίνωση περί ανακεφαλαιοποίησης. Ωστόσο, η περίοδος της χαμηλής αμοιβής περιορίστηκε σε ένα έτος για το μέτρο Β1 και σε πέντε μήνες για το μέτρο Β2 (δηλαδή πριν τη μετατροπή της προσωρινής ανακεφαλαιοποίησης σε διαρκή ανακεφαλαιοποίηση σε κοινές μετοχές, συγκεκριμένα το μέτρο Β4). Ενώ η πρώτη και η δεύτερη προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση δεν προκάλεσαν μείωση της συμμετοχής των υφιστάμενων μετόχων, η ανακεφαλαιοποίηση της άνοιξης του 2013, η οποία ήταν η μετατροπή της πρώτης και δεύτερης προσωρινής ανακεφαλαιοποιήσεις, μείωσε δραστικά το μερίδιο των παλαιών μετόχων στο μετοχικό κεφάλαιο της Τράπεζας, εφόσον η συμμετοχή τους μειώθηκε στο 4,9 %. Τότε τερματίστηκε η μη φυσιολογική κατάσταση που επικρατούσε από την ημερομηνία της πρώτης προσωρινής ανακεφαλαιοποίησης. Συνεπώς, έχουν εξαλειφθεί οι αμφιβολίες που διατυπώθηκαν στην απόφαση για την κίνηση της διαδικασίας για την Alpha Βank.
(212)
Δεύτερον, λόγω της άτυπης πηγής των δυσκολιών της Τράπεζας, καθώς οι ζημίες προήλθαν κυρίως από τη διαγραφή χρέους υπέρ του Δημοσίου (με το πρόγραμμα PSI και την επαναγορά χρέους που παρέχουν σημαντικό πλεονέκτημα στο κράτος, δηλαδή μείωση του χρέους) και από τις συνέπειες μιας παρατεταμένης ύφεσης στην εγχώρια οικονομία του, η Επιτροπή μπορεί να αποδεχθεί μια τέτοια προσωρινή παρέκκλιση από τις συνήθεις απαιτήσεις αμοιβής που ορίζονται στην ανακοίνωση περί ανακεφαλαιοποίησης (101).
(213)
Όσον αφορά το μέτρο B3, αυτό ήταν δέσμευση για τη χορήγηση κεφαλαίων. Η εν λόγω δέσμευση του Δεκεμβρίου 2012 τέθηκε σε εφαρμογή με πραγματική εισφορά κεφαλαίου τον Μάιο-Ιούνιο του 2013, μόλις πέντε μήνες αργότερα. Για τον λόγο αυτό και για τους λόγους που παρατίθενται στην αιτιολογική σκέψη 212, είναι αποδεκτή η μη καταβολή αμοιβής για την εν λόγω δέσμευση.
(214)
Όσον αφορά το μέτρο Β4, σύμφωνα με το σημείο 8 της ανακοίνωσης περί παράτασης του 2011, οι εισφορές κεφαλαίου θα πρέπει να αναλαμβάνονται με επαρκή έκπτωση στην τιμή της μετοχής, προσαρμοσμένης για να ληφθεί υπόψη το φαινόμενο της μείωσης της συμμετοχής των μετόχων, ώστε να υπάρχει εύλογη βεβαιότητα επαρκούς αμοιβής για το κράτος. Ενώ η εν λόγω ανακεφαλαιοποίηση δεν προέβλεπε σημαντική έκπτωση της τιμής της μετοχής όπως προσαρμόστηκε για να ληφθεί υπόψη το φαινόμενο της μείωσης της συμμετοχής των μετόχων, ήταν πράγματι αδύνατο να επιτευχθεί σημαντική έκπτωση της θεωρητικής τιμής χωρίς δικαίωμα εγγραφής (102). Πριν από την ανακεφαλαιοποίηση της άνοιξης του 2013, η χρηματιστηριακή κεφαλαιοποίηση της Τράπεζας ανερχόταν μόλις σε λίγες εκατοντάδες εκατ. ευρώ. Υπό τις συνθήκες αυτές, τίθεται το ερώτημα εάν θα έπρεπε να εκμηδενιστεί η συμμετοχή των υφιστάμενων μετόχων. Η Επιτροπή επισημαίνει ότι η τιμή έκδοσης ορίστηκε στο 50 % της μέσης χρηματιστηριακής τιμής των πενήντα τελευταίων ημερών πριν από τον καθορισμό της τιμής έκδοσης. Η Επιτροπή επισημαίνει επίσης ότι η μείωση της συμμετοχής των παλαιών μετόχων ήταν τεράστια, διότι μετά την ανακεφαλαιοποίηση κατείχαν μόνον το 4,9 % του μετοχικού κεφαλαίου της τράπεζας. Ως εκ τούτου, η εφαρμογή πρόσθετης έκπτωσης στη χρηματιστηριακή τιμή θα είχε μικρή μόνο επίπτωση στην αμοιβή του ΕΤΧΣ. Λαμβάνοντας υπόψη την ειδική κατάσταση των ελληνικών τραπεζών η οποία εξηγείται στην αιτιολογική σκέψη 212 και, δεδομένου ότι η ανάγκη για ενίσχυση οφείλεται σε διαγραφή χρέους υπέρ του Δημοσίου, η Επιτροπή θεωρεί ότι η τιμή έκδοσης των μετοχών που καλύφθηκαν από το κράτος είναι αρκούντως χαμηλή.
(215)
Το ΕΤΧΣ εξέδωσε επίσης δικαιώματα κτήσης μετοχών και χορήγησε ένα δικαίωμα για κάθε νέα μετοχή που αναλήφθηκε από ιδιώτες επενδυτές οι οποίοι συμμετείχαν στην ανακεφαλαιοποίηση της άνοιξης του 2013. Το ΕΤΧΣ χορήγησε τα εν λόγω δικαιώματα χωρίς αντίτιμο. Όπως εξηγήθηκε στην αιτιολογική σκέψη 93, κάθε δικαίωμα κτήσης ενσωματώνει το δικαίωμα αγοράς 7,40 μετοχών του ΕΤΧΣ σε επιλεγμένα χρονικά διαστήματα και τιμές άσκησης δικαιώματος. Η τιμή άσκησης είναι ίση με την τιμή εγγραφής του ΕΤΧΣ προσαυξημένη κατά ένα ετήσιο και σωρευτικό περιθώριο (4 % για το πρώτο έτος, 5 % για το δεύτερο έτος, 6 % για το τρίτο έτος, 7 % για το τέταρτο έτος και τη συνέχεια 8 % σε ετήσια βάση για τους τελευταίους έξι μήνες). Η αμοιβή που έλαβε το ΕΤΧΣ για τις μετοχές που κατέχει περιορίζεται εκ των πραγμάτων σε αυτά τα επίπεδα. Οι εν λόγω αμοιβές είναι χαμηλότερες από το 7 % έως 9 % που ορίζεται στην ανακοίνωση περί ανακεφαλαιοποίησης. Ωστόσο, επειδή τα εν λόγω δικαιώματα ήταν βασικό στοιχείο για την επιτυχία της έκδοσης και της ιδιωτικής τοποθέτησης που δρομολόγησε η Τράπεζα πριν από την ανακεφαλαιοποίηση της άνοιξης του 2013, η Επιτροπή θεωρεί ότι έδωσαν τη δυνατότητα στην Τράπεζα να μειώσει το ποσό της ενίσχυσης κατά 550 εκατ. ευρώ. Πράγματι, λόγω του χαμηλού δείκτη κεφαλαιακής επάρκειας της Τράπεζας πριν από την ανακεφαλαιοποίηση, καθώς και της μεγάλης αβεβαιότητας που επικρατούσε την περίοδο εκείνη, οι τότε διαθέσιμες προσομοιώσεις έδειχναν ότι, χωρίς τα δικαιώματα αγοράς, οι ιδιώτες επενδυτές δεν θα εξασφάλιζαν επαρκή απόδοση και δεν θα συμμετείχαν. Για τους λόγους που εξηγούνται στις αιτιολογικές σκέψεις 205 και 212, επειδή το ΕΤΧΣ θα ελάμβανε ελάχιστη θετική αμοιβή εάν ασκούνταν τα δικαιώματα αγοράς και επειδή στόχος του ΜΟΧΠ ήταν να προσελκύσει ιδιώτες επενδυτές ώστε να παραμείνουν ορισμένες τράπεζες υπό ιδιωτική διαχείριση και να αποφευχθούν καταστάσεις κατά τις οποίες το σύνολο του τραπεζικού τομέα θα περιερχόταν υπό τον έλεγχο του ΕΤΧΣ, η Επιτροπή μπορεί να αποδεχθεί μια τέτοια απόκλιση από τις συνήθεις απαιτήσεις περί αμοιβής που ορίζονται στην ανακοίνωση περί ανακεφαλαιοποίησης. Η αποδοχή αυτή στηρίζεται επίσης στο γεγονός ότι ο νόμος του ΕΤΧΣ, όπως τροποποιήθηκε τον Μάρτιο του 2014, δεν προβλέπει καμία προσαρμογή των δικαιωμάτων προαγοράς μετοχών σε περίπτωση αύξησης μετοχικού κεφαλαίου χωρίς δικαίωμα προαγοράς, και ότι σε περίπτωση έκδοσης δικαιωμάτων μπορεί να προσαρμοστεί μόνο η τιμή άσκησης δικαιώματος και η προσαρμογή μπορεί να πραγματοποιηθεί μόνον εκ των υστέρων και μόνο μέχρι του ποσού των πραγματικών εσόδων από την πώληση των δικαιωμάτων προαγοράς του ΕΤΧΣ. Επιπλέον, η δέσμευση που ανέλαβε η Ελλάδα ότι θα επεδίωκε την έγκριση της Επιτροπής πριν από οποιαδήποτε επαναγορά των δικαιωμάτων που εκδίδονται από το ΕΤΧΣ παρέχει στην Επιτροπή τη διαβεβαίωση ότι οποιαδήποτε μελλοντική επαναγορά δεν θα μειώσει περαιτέρω την αμοιβή του ΕΤΧΣ και θα αυξήσει την αμοιβή των κατόχων δικαιωμάτων.
(216)
Όσον αφορά το γεγονός ότι οι μετοχές του ΕΤΧΣ δεν έχουν δικαίωμα ψήφου, η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι η ανάγκη για ενίσχυση δεν προέρχεται κυρίως από την ανάληψη υπέρμετρων κινδύνων. Επιπλέον, ήταν στόχος του ΜΟΧΠ να παραμείνουν ορισμένες τράπεζες υπό ιδιωτική διαχείριση. Ακόμη, το πλαίσιο σχέσεων και η αυτόματη επαναφορά των δικαιωμάτων ψήφου σε περίπτωση μη εφαρμογής του σχεδίου αναδιάρθρωσης παρέχει εγγυήσεις έναντι της ανάληψης υπέρμετρου κινδύνου στο μέλλον από ιδιωτικούς διαχειριστές. Τέλος, το PSI και η επαναγορά του Δεκεμβρίου 2012 είναι ένα είδος αμοιβής προς το κράτος, διότι το χρέος του κράτους προς την Τράπεζα μειώθηκε κατά αρκετά δισεκατ. ευρώ. Για όλους αυτούς τους λόγους, η Επιτροπή μπορεί να δεχτεί ότι το ΕΤΧΣ εισπράττει μετοχές χωρίς δικαίωμα ψήφου. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι το μέτρο Β4 ήταν αναγκαίο.
Εν κατακλείδι, τα μέτρα Β1, Β2, Β3 και Β4 είναι αναγκαία ως ενίσχυση διάσωσης, τόσο ως προς το ύψος και ως προς τη μορφή τους.
7.4.3. Αναλογικότητα - μέτρα που περιορίζουν τις δευτερογενείς αρνητικές επιπτώσεις
(217)
Η Επιτροπή σημειώνει ότι η Τράπεζα εισέπραξε πολύ μεγάλο ποσό κρατικής ενίσχυσης. Η κατάσταση αυτή μπορεί να προκαλέσει σοβαρές στρεβλώσεις του ανταγωνισμού. Ωστόσο, η Ελλάδα έχει δεσμευτεί να εφαρμόσει ένα σύνολο μέτρων που αποσκοπούν στη μείωση των αρνητικών δευτερογενών επιπτώσεων. Ειδικότερα, οι δεσμεύσεις προβλέπουν ότι οι δραστηριότητες της Τράπεζας θα συνεχίσουν να ασκούνται σε εμπορική βάση, όπως εξηγείται στις αιτιολογικές σκέψεις 121 και 122. Η Ελλάδα έχει δεσμευθεί επίσης για απαγόρευση των εξαγορών και για μια δέσμη εκποιήσεων, όπως αναφέρεται στις αιτιολογικές σκέψεις 123 έως 124. Τα όρια στις στρεβλώσεις του ανταγωνισμού εξετάζονται διεξοδικότερα στο τμήμα 7.6.
(218)
Έχει επίσης διοριστεί στην Τράπεζα ένας εντολοδόχος παρακολούθησης για να παρακολουθεί τη σωστή εφαρμογή των δεσμεύσεων σχετικά με την εταιρική διακυβέρνηση και τις εμπορικές δραστηριότητες. Θα αποφεύγονται τυχόν επιζήμιες αλλαγές στις εμπορικές πρακτικές της Τράπεζας και, με τον τρόπο αυτό, θα μειωθούν οι αρνητικές δευτερογενείς επιπτώσεις.
(219)
Τέλος, ένα νέο ολοκληρωμένο σχέδιο αναδιάρθρωσης υποβλήθηκε στην Επιτροπή στις 12 Ιουνίου 2014. Το σχέδιο αναδιάρθρωσης θα αξιολογηθεί στο τμήμα 7.6.
(220)
Εν κατακλείδι, οι αμφιβολίες που διατυπώθηκαν στην απόφαση για την κίνηση διαδικασίας για την Alpha Βank έχουν αρθεί. Τα μέτρα Β1, Β2, Β3 και Β4 είναι αναλογικά βάσει της παραγράφου 15 της τραπεζικής ανακοίνωσης του 2008.
7.4.4. Συμπέρασμα σχετικά με τη συμμόρφωση των ανακεφαλαιοποιήσεων του ΕΤΧΣ με την τραπεζική ανακοίνωση του 2008, την ανακοίνωση περί ανακεφαλαιοποίησης και την ανακοίνωση περί παράτασης του 2011
(221)
Εξάγεται, συνεπώς, το συμπέρασμα ότι οι ανακεφαλαιοποιήσεις του ΕΤΧΣ (μέτρα Β1, Β2, Β3 και Β4) είναι κατάλληλες, αναγκαίες και αναλογικές, σύμφωνα με την παράγραφο 15 της τραπεζικής ανακοίνωσης του 2008, την ανακοίνωση περί ανακεφαλαιοποίησης και την ανακοίνωση περί παράτασης του 2011.
7.5. ΣΥΜΒΙΒΑΣΙΜΟ ΤΩΝ ΕΞΑΓΟΡΩΝ ΜΕ ΤΗΝ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΕΡΙ ΑΝΑΔΙΑΡΘΡΩΣΗΣ
(222)
Το σημείο 23 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης εξηγεί ότι οι εξαγορές επιχειρήσεων από τις ενισχυόμενες τράπεζες δεν μπορούν να χρηματοδοτούνται από την κρατική ενίσχυση, εκτός εάν αυτό είναι αναγκαίο για την αποκατάσταση της βιωσιμότητας της επιχείρησης. Εξάλλου, τα σημεία 40 και 41 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης αναφέρουν ότι οι τράπεζες δεν θα πρέπει να χρησιμοποιούν τις κρατικές ενισχύσεις για την εξαγορά ανταγωνιστριών επιχειρήσεων, εκτός εάν η εξαγορά είναι μέρος μιας διαδικασίας εξυγίανσης αναγκαίας για την αποκατάσταση της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας ή για την εξασφάλιση του αποτελεσματικού ανταγωνισμού. Επιπλέον, οι εξαγορές μπορούν να θέσουν σε κίνδυνο ή να δυσχεράνουν την αποκατάσταση της βιωσιμότητας. Η Επιτροπή οφείλει, συνεπώς, να αξιολογήσει κατά πόσον οι εξαγορές που πραγματοποίησε η Τράπεζα μπορεί να συμβιβάζονται με την ανακοίνωση περί αναδιάρθρωσης.
7.5.1. Συμμόρφωση της εξαγοράς της Εμπορικής Τράπεζας με την ανακοίνωση περί αναδιάρθρωσης
7.5.1.1. Επίπτωση της εξαγοράς της Εμπορικής Τράπεζας στη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα της Τράπεζας
(223)
Όσον αφορά τη λειτουργική αποδοτικότητα, η εξαγορά της Εμπορικής Τράπεζας ενισχύει την αποκατάσταση της μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας της Τράπεζας, αφού η συγχώνευση δύο τραπεζών στην ίδια γεωγραφική αγορά επιτρέπει στην Τράπεζα να επιτύχει σημαντικές συνέργειες, π.χ. με τη μορφή μείωσης προσωπικού, κλεισίματος υποκαταστημάτων και μείωσης των γενικών εξόδων. Η Τράπεζα αποκτά πελάτες και καταθέσεις, ενώ μειώνει σημαντικά το κόστος διανομής. Κλείνει έναν σημαντικό αριθμό υποκαταστημάτων της ενοποιημένης οντότητας, επιπλέον του εξορθολογισμού των λειτουργιών έδρας.
(224)
Όσον αφορά τη θέση ρευστότητας, η εξαγορά έχει θετική επίπτωση στην Τράπεζα. Πράγματι, ο δείκτης χορηγήσεων προς καταθέσεις της εξαγορασθείσας οντότητας ήταν περίπου 115 %, δηλαδή πολύ χαμηλότερος από τον πολύ υψηλό δείκτη χορηγήσεων προς καταθέσεις της Τράπεζας (103). Ως εκ τούτου, συμβάλλει στην αισθητή βελτίωση του δείκτη χορηγήσεων προς καταθέσεις της Τράπεζας.
(225)
Από μια στατική άποψη, η πράξη έχει επίσης θετικό αντίκτυπο στον δείκτη κεφαλαιακής επάρκειας της Τράπεζας, εφόσον η Τράπεζα αγοράζει μια τράπεζα υψηλής κεφαλαιοποίησης έναντι τιμήματος ενός ευρώ. Στις 31 Μαρτίου 2012 ο pro forma δείκτης κεφαλαιακής επάρκειας της ενοποιημένης οντότητας ήταν 11,8 %, ενώ ο δείκτης κεφαλαιακής επάρκειας της Τράπεζας ήταν μόνο 8,8 %. Ομοίως, ο pro forma δείκτης βασικών ιδίων κεφαλαίων κατηγορίας 1 της ενοποιημένης οντότητας θα ανερχόταν σε 11,1 %, ενώ το ποσοστό βασικών ίδιων κεφαλαίων κατηγορίας 1 της Τράπεζας ήταν 7,9 %. Η ισχυρή κεφαλαιακή θέση της Εμπορικής Τράπεζας παρέχει προστασία από μελλοντικές ζημίες που θα μπορούσαν να προκύψουν με την προσομοίωση ακραίων καταστάσεων, όπως φαίνεται στον πίνακα 3. Η στατική παρατήρηση της αύξησης του δείκτη κεφαλαιακής επάρκειας της Τράπεζας υπερεκτίμησε τα θετικά αποτελέσματα για τη μακροπρόθεσμη κεφαλαιακή θέση της. Ως εκ τούτου, η εξαγορά είναι θετική για την αποκατάσταση της μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας της Τράπεζας.
7.5.1.2. Επίπτωση των εξαγορών στο ποσό της ενίσχυσης που χρειάζεται η Τράπεζα
(226)
Σύμφωνα με το σημείο 23 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης, η ενίσχυση αναδιάρθρωσης δεν θα πρέπει να χρησιμοποιηθεί για την αγορά μετοχών άλλων εταιρειών, αλλά απλώς για την κάλυψη του κόστους αναδιάρθρωσης που είναι αναγκαία για την αποκατάσταση της βιωσιμότητας της Τράπεζας. Στην παρούσα περίπτωση, αν και η εξαγορά έχει θετικές συνέπειες για τη βιωσιμότητα της Τράπεζας, δεν είναι ζωτικής σημασίας για τη βιωσιμότητά της, κατά την έννοια του σημείου 23 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης.
(227)
Η Τράπεζα κατέβαλε τίμημα μόνον ενός ευρώ για την αγορά της Εμπορικής Τράπεζας. Η τιμή αγοράς δεν χρηματοδοτήθηκε, συνεπώς, με κρατικές ενισχύσεις. Το γεγονός αυτό συνεπάγεται επίσης ότι η καταβολή του τιμήματος αγοράς δεν δημιουργεί καμία κεφαλαιακή ανάγκη για την Τράπεζα. Επιπλέον, η Εμπορική Τράπεζα ήταν επαρκώς κεφαλαιοποιημένη (δηλαδή μέχρι το επίπεδο που απαιτείται βάσει της προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων του 2012 που φαίνεται στον πίνακα 3). Ως εκ τούτου, η εξαγορά δεν είναι πιθανό να δημιουργήσει μελλοντική κεφαλαιακή ανάγκη για την Τράπεζα.
(228)
Εν κατακλείδι, λόγω των ασυνήθων όρων (αγορά μιας πλήρως κεφαλαιοποιημένης Τράπεζας για την ικανοποίηση των απαιτήσεων της προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων), η εξαγορά της Εμπορικής Τράπεζας, κατ’ εξαίρεση, δεν αντιβαίνει την απαίτηση να περιοριστεί η ενίσχυση στο ελάχιστο.
7.5.1.3. Στρεβλωτικό αποτέλεσμα των εξαγορών στον ανταγωνισμό
(229)
Σύμφωνα με τα σημεία 39 και 40 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης, οι κρατικές ενισχύσεις δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται εις βάρος των επιχειρήσεων που δεν λαμβάνουν ενίσχυση, και ιδίως για την εξαγορά ανταγωνιστικών επιχειρήσεων. Το σημείο 41 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης αναφέρει επίσης ότι οι εξαγορές μπορεί να επιτραπούν εάν αποτελούν μέρος διαδικασίας εξυγίανσης που είναι αναγκαία για την αποκατάσταση της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας ή για την εξασφάλιση του αποτελεσματικού ανταγωνισμού. Υπό τις συνθήκες αυτές, η διαδικασία εξαγοράς θα πρέπει να είναι δίκαιη και η εξαγορά πρέπει να εξασφαλίσει τις συνθήκες πραγματικού ανταγωνισμού στη σχετική αγορά.
(230)
Η Τράπεζα της Ελλάδος δεν θεωρούσε την Εμπορική Τράπεζα βιώσιμη σε αυτόνομη βάση, σύμφωνα με την ανάλυση βιωσιμότητας που πραγματοποίησε εξωτερικός σύμβουλος στις αρχές του 2012. Δημιουργούσε μεγάλες απώλειες για την Crédit Agricole, που, ως εκ τούτου, επιδίωξε να πωλήσει. Εάν η πώληση δεν ήταν εφικτή, η Crédit Agricole θα μπορούσε να εξετάσει το ενδεχόμενο να την αφήσει να πτωχεύσει. Η πράξη μπορεί, επομένως, να θεωρηθεί μέρος της διαδικασίας εξυγίανσης που είναι αναγκαία για την αποκατάσταση της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας, όπως περιγράφεται στο σημείο 41 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης.
(231)
Κανένας υποψήφιος που δεν λαμβάνει ενίσχυση δεν υπέβαλε έγκυρη προσφορά για την εξαγορά της Εμπορικής Τράπεζας και η διαδικασία πώλησης ήταν ανοικτή, διαφανής και χωρίς διακρίσεις. Κατά συνέπεια, δεν υπήρξε κανένας αποκλεισμός μη ενισχυόμενου προσφέροντος από την Τράπεζα. Εφόσον η πράξη εγκρίθηκε από την Ελληνική Αρχή Ανταγωνισμού, η έκβαση της διαδικασίας πώλησης διασφαλίζει τις συνθήκες αποτελεσματικού ανταγωνισμού στην Ελλάδα.
(232)
Επιπλέον, η ανάγκη ενίσχυσης της Τράπεζας δεν είναι αποτέλεσμα κακοδιαχείρισης ή ακατάλληλης ανάληψης κινδύνου. Τέλος, όπως συνάγεται στην αιτιολογική σκέψη 227, καμία κρατική ενίσχυση δεν χρησιμοποιήθηκε για τη χρηματοδότηση της εξαγοράς αυτής (αγορά έναντι τιμήματος 1 ευρώ μιας τράπεζας κεφαλαιοποιημένης μέχρι το επίπεδο που απαιτείται για να περάσει την προσομοίωση ακραίων καταστάσεων της Τράπεζας της Ελλάδος).
(233)
Βάσει των ανωτέρω στοιχείων, μπορεί να συναχθεί το συμπέρασμα ότι η εξαγορά της Εμπορικής Τράπεζας είναι σύμφωνη με το τμήμα 4 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης.
7.5.1.4. Συμπέρασμα σχετικά με την εξαγορά της Εμπορικής Τράπεζας
(234)
Η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι, λόγω της μοναδικής κατάστασης των ελληνικών τραπεζών και των ιδιαιτεροτήτων της εξαγοράς της Εμπορικής Τράπεζας, η εξαγορά είναι σύμφωνη με τις απαιτήσεις που ορίζονται στην ανακοίνωση περί αναδιάρθρωσης.
7.5.2. Η συμμόρφωση της εξαγοράς επιλεγμένων στοιχείων ενεργητικού και παθητικού των τριών συνεταιριστικών τραπεζών με την ανακοίνωση περί αναδιάρθρωσης
7.5.2.1. Επίπτωση των εξαγορών στη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα της Τράπεζας
(235)
Η απόκτηση των επιλεγμένων στοιχείων ενεργητικού και παθητικού των τριών συνεταιριστικών τραπεζών θα ενισχύσει τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα της Τράπεζας.
(236)
Πιο συγκεκριμένα, η ενσωμάτωση των καταθέσεων των τριών συνεταιριστικών τραπεζών στον ισολογισμό της Τράπεζας βελτίωσε το προφίλ ρευστότητάς της. Ο καθαρός δείκτης χορηγήσεων προς καταθέσεις της Alpha Bank ΑΕ μειώθηκε κατά περίπου 1,5 % και η εξάρτηση της Alpha Bank ΑΕ από το Ευρωσύστημα μειώθηκε.
(237)
Επιπλέον, οι εξαγορές έδωσαν στην Τράπεζα την ευκαιρία να αυξήσει τα έσοδά της από τη διεύρυνση της πελατειακής βάσης της σε διάφορες γεωγραφικές περιοχές. Η τράπεζα δεν εξαγόρασε καμία ακριβή υποδομή ούτε ακριβό δίκτυο υποκαταστημάτων. Ούτε δάνεια εξαγόρασε η Τράπεζα. Ως εκ τούτου, δεν αύξησε τον κίνδυνο ή τις κεφαλαιακές ανάγκες της.
7.5.2.2. Επίπτωση της εξαγοράς στο ποσό της ενίσχυσης που χρειάζεται η Τράπεζα
(238)
Σύμφωνα με το σημείο 23 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης, η ενίσχυση αναδιάρθρωσης δεν θα πρέπει να χρησιμοποιηθεί για την αγορά μετοχών άλλων εταιρειών, αλλά απλώς για την κάλυψη του κόστους αναδιάρθρωσης που είναι αναγκαία για την αποκατάσταση της βιωσιμότητας της Τράπεζας. Στην παρούσα περίπτωση, αν και η εξαγορά έχει θετικές συνέπειες για τη βιωσιμότητα της Τράπεζας, δεν είναι ζωτικής σημασίας για τη βιωσιμότητά της, κατά την έννοια της παραγράφου 23 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης.
(239)
Το τίμημα που κατέβαλε η Τράπεζα για την απόκτηση των μεταβιβασθέντων στοιχείων ενεργητικού και παθητικού και των τριών συνεταιριστικών τραπεζών καθορίστηκε στο 2,1 % της αξίας των μεταβιβασθεισών καταθέσεων και ανήλθε σε περίπου 9 εκατ. ευρώ, ποσό που αντιστοιχεί στο 0,01 % του συνολικού ισολογισμού της Τράπεζας κατά τον χρόνο της εξαγοράς. Το εν λόγω τίμημα θα μπορούσε, συνεπώς, να θεωρηθεί πολύ μικρό. Επιπλέον, η Τράπεζα είχε ήδη αντλήσει ποσό 550 εκατ. ευρώ ιδιωτικών κεφαλαίων κατά την ανακεφαλαιοποίηση της άνοιξης του 2013.
(240)
Συνάγεται το συμπέρασμα ότι η τιμή απόκτησης των μεταβιβασθέντων στοιχείων ενεργητικού και παθητικού (κυρίως καταθέσεις) των τριών συνεταιριστικών τραπεζών ήταν τόσο χαμηλό που δεν απέτρεψε το να περιοριστεί η ενίσχυση στο ελάχιστο αναγκαίο.
7.5.2.3. Στρεβλωτικό αποτέλεσμα των εξαγορών στον ανταγωνισμό
(241)
Όπως αναφέρεται στην αιτιολογική σκέψη 229, σύμφωνα με τα σημεία 39 και 40 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης, οι κρατικές ενισχύσεις δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται εις βάρος των επιχειρήσεων που δεν λαμβάνουν ενίσχυση, και ιδίως για την εξαγορά ανταγωνιστικών επιχειρήσεων, εκτός από ειδικές περιστάσεις.
(242)
Η Τράπεζα της Ελλάδος έκρινε ότι οι τρεις συνεταιριστικές τράπεζες δεν είναι βιώσιμες και ότι τα μέτρα εξυγίανσης ήταν αναγκαία για τη διατήρηση της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας. Μπορεί συνεπώς να θεωρηθεί ότι οι εξαγορές αποτελούν μέρος μιας διαδικασίας εξυγίανσης που είναι αναγκαία για την αποκατάσταση της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας, όπως περιγράφεται στην παράγραφο 41 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης.
(243)
Επιπλέον, καμία μη ενισχυόμενη επιχείρηση δεν υπέβαλε έγκυρη προσφορά για την εξαγορά των στοιχείων ενεργητικού και παθητικού των τριών συνεταιριστικών τραπεζών και η μόνη άλλη προσφορά υποβλήθηκε από μια τράπεζα που είχε λάβει ακόμη μεγαλύτερη ενίσχυση. Επιπλέον, το μέγεθος των αποκτηθέντων στοιχείων ενεργητικού και παθητικού ήταν μικρό και δεν άλλαξε τη δομή της αγοράς (104).
(244)
Εν κατακλείδι, η Επιτροπή θεωρεί ότι αυτές οι έκτακτες περιστάσεις δικαιολογούν την έγκριση των εξαγορών, σύμφωνα με το σημείο 41 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης.
7.5.2.4. Συμπέρασμα σχετικά με την εξαγορά των επιλεγμένων στοιχείων ενεργητικού και παθητικού των τριών συνεταιριστικών τραπεζών.
(245)
Συνάγεται το συμπέρασμα ότι, λαμβανομένων υπόψη των ιδιαιτεροτήτων των εξαγορών των επιλεγμένων στοιχείων ενεργητικού και παθητικού των τριών συνεταιριστικών τραπεζών, οι εν λόγω εξαγορές είναι σύμφωνες με τις απαιτήσεις της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης.
7.5.3. Η συμμόρφωση της εξαγοράς της Citibank Greece με την ανακοίνωση περί αναδιάρθρωσης
7.5.3.1. Επίπτωση της εξαγοράς στη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα της Τράπεζας
(246)
Η εξαγορά της Citibank Greece, συμπεριλαμβανομένης της Diners, θα βελτιώσει τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα της Τράπεζας. Η Τράπεζα απέκτησε μία τράπεζα της οποίας οι δανειοδοτήσεις καλύπτονται από ειδικές προβλέψεις. Επιπλέον, το χαρτοφυλάκιο καθαρών δανείων της είναι πολύ μικρότερο από τις αποκτηθείσες καταθέσεις.
(247)
Η ενσωμάτωση των καταθέσεων της Citibank Greece στον ισολογισμό της Τράπεζας θα βελτιώσει το μεσομακροπρόθεσμο χρηματοδοτικό προφίλ της Τράπεζας, ενώ ταυτόχρονα αυξάνει την αποδοτικότητα της Τράπεζας.
(248)
Επιπλέον, μέσω της εξαγοράς, η Τράπεζα θα ενισχύσει το δίκτυο και την ικανότητα άντλησης καταθέσεων, επιτυγχάνοντας με τον τρόπο αυτόν ένα ισόρροπο και βιώσιμο επιχειρηματικό μοντέλο.
(249)
Τέλος, οι αναμενόμενες σημαντικές συνέργειες -όσον αφορά τις κεντρικές λειτουργίες, τις υπηρεσίες ΤΠ και τα λειτουργικά έξοδα- θα συμβάλουν στη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα της Τράπεζας.
(250)
Ως εκ τούτου, η εξαγορά είναι θετική για την αποκατάσταση της μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας της Τράπεζας.
7.5.3.2. Επίπτωση της εξαγοράς στο ύψος της ενίσχυσης που χρειάζεται η Τράπεζα
(251)
Σύμφωνα με το σημείο 23 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης, η ενίσχυση αναδιάρθρωσης δεν θα πρέπει να χρησιμοποιηθεί για την αγορά μετοχών άλλων εταιρειών, αλλά απλώς για την κάλυψη του κόστους αναδιάρθρωσης που είναι αναγκαία για την αποκατάσταση της βιωσιμότητας της Τράπεζας. Στην παρούσα περίπτωση, αν και η εξαγορά έχει θετικές συνέπειες για τη βιωσιμότητα της Τράπεζας, δεν είναι ζωτικής σημασίας για τη βιωσιμότητά της, κατά την έννοια του σημείου 23 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης.
(252)
Η Τράπεζα κατέβαλε τίμημα μόλις 2 εκατ. ευρώ (105) για την εξαγορά της Citibank Greece και της Diners.
(253)
Το εξαγορασθέν χαρτοφυλάκιο περιλαμβάνει μεγάλο αριθμό δανείων που έχουν διαγραφεί ολοσχερώς. Πράγματι, η αποτίμηση της αξίας αυτού του νέου χαρτοφυλακίου δανείων θα μπορούσε να αντισταθμίσει την περιορισμένη κεφαλαιακή ανάγκη που απορρέει από την ενσωμάτωσή τους στον ισολογισμό της Τράπεζας
(254)
Επιπλέον, η Τράπεζα άντλησε ιδιωτικά κεφάλαια ύψους 1,2 δισεκατ. ευρώ με τιμή ανά μετοχή υψηλότερη από την τιμή εγγραφής του ΕΤΧΣ ανά μετοχή στην ανακεφαλαιοποίηση της άνοιξης του 2013.
(255)
Υπό αυτές τις ειδικές περιστάσεις, δεν μπορεί να υποστηριχθεί ότι η εξαγορά αυτή χρηματοδοτήθηκε με κρατική ενίσχυση. Η εξαγορά δεν θα αυξήσει την ανάγκη για ενίσχυση ούτε θα μειώσει την αμοιβή των υφιστάμενων ενισχύσεων.
7.5.3.3. Στρεβλωτικό αποτέλεσμα της εξαγοράς στον ανταγωνισμό
(256)
Όπως αναφέρεται στην αιτιολογική σκέψη 241, οι κρατικές ενισχύσεις δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται εις βάρος των επιχειρήσεων που δεν λαμβάνουν ενίσχυση, και ιδίως για την εξαγορά ανταγωνιστικών επιχειρήσεων.
(257)
Το καταβληθέν τίμημα για την εξαγορά της Citibank Greece ήταν εξαιρετικά χαμηλό και η Τράπεζα άντλησε μεγάλο ποσό ιδιωτικών κεφαλαίων σε υψηλή τιμή ανά μετοχή. Κατά συνέπεια, δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι χρησιμοποιήθηκε ενίσχυση για τη χρηματοδότηση της εν λόγω εξαγοράς.
(258)
Επίσης, εφόσον κανένας προσφέρων που δεν λαμβάνει ενίσχυση δεν υπέβαλε προσφορά για την εξαγορά των δραστηριοτήτων που εξαγοράστηκαν από την Τράπεζα, δεν υφίσταται παραγκωνισμός μη ενισχυόμενων επενδυτών.
(259)
Εν κατακλείδι, με βάση τα στοιχεία στις αιτιολογικές σκέψεις 257 και 258, η εξαγορά δεν εμπίπτει στην απαγόρευση των παραγράφων 39 και 40 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης. Επιπλέον, η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι η ανάγκη της Τράπεζας για ενίσχυση δεν οφείλεται σε κακοδιαχείριση ή ακατάλληλη ανάληψη κινδύνου.
7.5.3.4. Συμπέρασμα σχετικά με την εξαγορά της Citibank Greece
(260)
Εξάγεται το συμπέρασμα ότι, λόγω της μοναδικής κατάστασης της Τράπεζας (106) και των ιδιαιτεροτήτων της εξαγοράς της Citibank Greece, η εξαγορά είναι σύμφωνη με τις απαιτήσεις που ορίζονται στην ανακοίνωση περί αναδιάρθρωσης.
7.6. ΣΥΜΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΜΕΤΡΩΝ A, B1, B2, B3 ΚΑΙ Β4 ΜΕ ΤΗΝ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΕΡΙ ΑΝΑΔΙΑΡΘΡΩΣΗΣ
7.6.1. Πηγές δυσκολιών και συνέπειες για την αξιολόγηση βάσει της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης
(261)
Όπως αναφέρεται στα τμήματα 2.1.1 και 2.1.2, οι δυσχέρειες που αντιμετωπίζει η Τράπεζα προέρχονται κυρίως από την κρίση του ελληνικού δημόσιου χρέους και τη βαθιά ύφεση στην Ελλάδα και τη Νότια Ευρώπη. Όσον αφορά το πρώτο στοιχείο, η ελληνική κυβέρνηση έπαψε να έχει πρόσβαση στις χρηματοπιστωτικές αγορές και, εντέλει, αναγκάστηκε να διαπραγματευθεί συμφωνία με τους εγχώριους και διεθνείς πιστωτές της, δηλαδή το πρόγραμμα PSI, γεγονός που είχε ως αποτέλεσμα το κούρεμα των απαιτήσεων έναντι του ελληνικού κράτους κατά 53,3 %. Επιπλέον, πραγματοποιήθηκε ανταλλαγή του 31,5 % των απαιτήσεων με νέα ΟΕΔ με χαμηλότερα επιτόκια και μεγαλύτερες ληκτότητες. Το Δημόσιο επαναγόρασε αυτά τα νέα ΟΕΔ από τις ελληνικές τράπεζες τον Δεκέμβριο του 2012 σε τιμή μεταξύ του 30,2 % και του 40,1 % της ονομαστικής αξίας τους και, με τον τρόπο αυτό, οριστικοποιήθηκε πρόσθετη ζημία για τις ελληνικές τράπεζες. Εκτός από τις συνέπειες του προγράμματος PSI και της επαναγοράς χρέους στην κεφαλαιακή θέση της, η Τράπεζα επλήγη επίσης από τεράστια εκροή καταθέσεων από το 2010 έως τα μέσα του 2012, λόγω του κινδύνου ενδεχόμενης εξόδου της Ελλάδας από τη ζώνη του ευρώ ως επακόλουθο ενός μη βιώσιμου δημόσιου χρέους και της οικονομικής ύφεσης.
(262)
Τα μέτρα Β1, Β2, Β3 και Β4 αντιπροσωπεύουν ποσό 4 571 εκατ. ευρώ, που είναι χαμηλότερο από το ποσό της ζημίας που καταλογίστηκε μετά το πρόγραμμα PSI (4 786 εκατ. ευρώ). Στην περίπτωση αυτή, και εάν οι δυσκολίες δεν οφείλονται κυρίως σε συμπεριφορά ανάληψης υπερβολικών κινδύνων, το σημείο 14 της ανακοίνωσης περί παράτασης του 2011 προβλέπει ότι η Επιτροπή μετριάζει τις απαιτήσεις της.
(263)
Το μεγαλύτερο μέρος των κεφαλαιακών αναγκών προκύπτει από την τακτική έκθεση ενός χρηματοπιστωτικού ιδρύματος στον κίνδυνο αθέτησης του Δημοσίου της οικείας χώρας. Το γεγονός αυτό επισημάνθηκε επίσης και στις αιτιολογικές σκέψεις 58 και 69 της απόφασης για την κίνηση της διαδικασίας για την Alpha Βank. Η Επιτροπή παρατηρεί, επίσης, ότι η έκθεση της Τράπεζας στο ελληνικό δημόσιο χρέος είναι μικρότερη από αυτή των άλλων κύριων ελληνικών τραπεζών, οπότε δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι έχει συσσωρεύσει υπερβολική έκθεση στο δημόσιο χρέος. Κατά συνέπεια, η ανάγκη του να αντιμετωπίσει η Τράπεζα ζητήματα ηθικού κινδύνου στο σχέδιο αναδιάρθρωσής της είναι μικρότερη από ό,τι για άλλα ενισχυόμενα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα που συσσώρευσαν υπερβολικούς κινδύνους. Καθώς τα μέτρα ενίσχυσης είναι λιγότερο στρεβλωτικά, τα μέτρα που ελήφθησαν για τον περιορισμό των στρεβλώσεων του ανταγωνισμού θα πρέπει, ως εκ τούτου, να είναι αναλογικά ηπιότερα. Εφόσον το πρόγραμμα PSI και η επαναγορά χρέους συνιστούν διαγραφή χρέους υπέρ του Δημοσίου, η αμοιβή του κράτους κατά την ανακεφαλαιοποίηση τραπεζών μπορεί να είναι χαμηλότερη.
(264)
Δεδομένου, ωστόσο, ότι η ελληνική οικονομία έχει συρρικνωθεί κατά περίπου 25 % από το 2008 και εφόσον η Τράπεζα έχει αποκτήσει μία λιγότερο βιώσιμη τράπεζα όπως η Εμπορική, η Τράπεζα οφείλει να προσαρμόσει την οργάνωση, τη διάρθρωση του κόστους και το εμπορικό της δίκτυο σε αυτό το νέο περιβάλλον, ώστε να αποκαταστήσει την αποδοτικότητά της. Ως εκ τούτου, μολονότι δεν υφίσταται ζήτημα ηθικού κινδύνου, η Τράπεζα πρέπει να αναδιαρθρώσει τις δραστηριότητές της στην Ελλάδα για να διασφαλίσει τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητά της.
(265)
Μια δεύτερη σημαντική πηγή ζημιών της Τράπεζας ήταν οι ζημίες από τα δάνεια που χορήγησε σε ελληνικά νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Η Επιτροπή θεωρεί ότι οι εν λόγω ζημίες οφείλονται κυρίως στην εξαιρετικά βαθιά και παρατεταμένη ύφεση και τη συρρίκνωση του ΑΕΠ κατά περίπου 25 % σε διάστημα πέντε ετών και δεν οφείλονται σε επισφαλείς πρακτικές δανειοδοσίας από την Τράπεζα. Ως εκ τούτου, η ενίσχυση που χορηγήθηκε για να καλυφθούν οι εν λόγω ζημίες δεν δημιουργεί ηθικό κίνδυνο, το οποίο συμβαίνει όταν μία ενίσχυση προστατεύει μία τράπεζα από τις συνέπειες επικίνδυνων συμπεριφορών του παρελθόντος. Κατά συνέπεια, η ενίσχυση αυτή νοθεύει λιγότερο τον ανταγωνισμό (107).
(266)
Εντούτοις, μέρος των κεφαλαιακών αναγκών και των ζημιών από δάνεια της Τράπεζας προέρχονται από ορισμένες διεθνείς θυγατρικές της. Ενδεικτικά, το 2012 δραστηριότητες στην Κύπρο, τη Ρουμανία, τη Σερβία, την πΓΔΜ και τη Βουλγαρία ήταν ζημιογόνες, ενώ οι δραστηριότητες στην Αλβανία ήταν απλώς ισοσκελισμένες. Από τις προσομοιώσεις ακραίων καταστάσεων που πραγματοποιήθηκαν το 2012 για τον καθορισμό των κεφαλαιακών αναγκών της Τράπεζας συνάγεται ότι οι προβλέψεις ζημιών πιστωτικού κινδύνου για δάνεια στην αλλοδαπή ανήλθαν σε 921 εκατ. ευρώ κατά το βασικό σενάριο και σε 1 201 εκατ. ευρώ με το δυσμενές σενάριο. Τα αλλοδαπά περιουσιακά στοιχεία αποτελούσαν επίσης απορρόφηση ρευστότητας, εφόσον η χρηματοδότηση εντός του ομίλου ανερχόταν σε αρκετά δισεκατ. ευρώ.
(267)
Εν κατακλείδι, δεδομένου ότι, από τις τέσσερις μεγαλύτερες ελληνικές τράπεζες, η Τράπεζα είχε στην κατοχή της τα λιγότερα ΟΕΔ τη χρονική στιγμή του PSI και εφόσον η ζημία που υπέστη από το PSI ήταν μεγαλύτερη από τις ενισχύσεις που εισέπραξε μέσω μέτρων Β, Β2, Β3 και Β4, μπορεί να συναχθεί ότι το μεγαλύτερο μέρος των ζημιών και η ανάγκη για ενίσχυση εμπίπτουν στο σημείο 14 της ανακοίνωσης περί παράτασης του 2011, η οποία επιτρέπει στην Επιτροπή να μετριάσει τις απαιτήσεις της. Μέρος της ανάγκης για ενίσχυση απορρέει από τις ζημίες από ελληνικά δάνεια λόγω της εξαιρετικά βαθιάς και παρατεταμένης ύφεσης και όχι από δανειοδοσία υψηλού κινδύνου. Ενισχύσεις αυτού του είδους δεν δημιουργούν ηθικό κίνδυνο και, ως εκ τούτου, είναι λιγότερο στρεβλωτικές για τον ανταγωνισμό.
(268)
Τέλος, ένα περιορισμένο μέρος της ανάγκης για ενίσχυση προέρχεται από την ανάληψη κινδύνων από την ίδια την Τράπεζα όσον αφορά τις αλλοδαπές θυγατρικές της.
7.6.2. Βιωσιμότητα
(269)
Ένα σχέδιο αναδιάρθρωσης πρέπει να διασφαλίζει ότι το χρηματοπιστωτικό ίδρυμα είναι σε θέση να αποκαταστήσει τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητά του έως το τέλος της περιόδου αναδιάρθρωσης (τμήμα 2 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης). Στην προκειμένη περίπτωση, ως περίοδος αναδιάρθρωσης ορίζεται το διάστημα μεταξύ της ημερομηνίας έκδοσης της παρούσας απόφασης και της 31ης Δεκεμβρίου 2018.
(270)
Σύμφωνα με τα σημεία 9, 10 και 11 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης, η Ελλάδα υπέβαλε ολοκληρωμένο και αναλυτικό σχέδιο αναδιάρθρωσης με πλήρη στοιχεία για το επιχειρηματικό μοντέλο της Τράπεζας. Το σχέδιο προσδιορίζει επίσης τις αιτίες των δυσκολιών που αντιμετώπιζε η Τράπεζα καθώς και τα μέτρα που έχουν ληφθεί για να αντιμετωπιστούν όλα τα ζητήματα βιωσιμότητάς της. Συγκεκριμένα, το σχέδιο αναδιάρθρωσης περιγράφει τη στρατηγική που έχει υιοθετηθεί για τη διατήρηση της αποτελεσματικότητας της λειτουργικής διαχείρισης της Τράπεζας και τον χειρισμό του υψηλού ποσοστού των ΜΕΔ, της επισφαλούς ρευστότητας και της κεφαλαιακής θέσης της και των αλλοδαπών θυγατρικών της, οι οποίες κατά τα τελευταία έτη είναι εξαρτημένες από τη μητρική τους εταιρεία για τη χρηματοδότηση και τα κεφάλαια τους.
7.6.2.1. Τραπεζικές δραστηριότητες στην Ελλάδα
(271)
Όσον αφορά τη ρευστότητα και την εξάρτηση της Τράπεζας από τη χρηματοδότηση από το Ευρωσύστημα, το σχέδιο αναδιάρθρωσης προβλέπει περιορισμένη αύξηση του ισολογισμού στην Ελλάδα, ενώ εκτιμάται ότι θα πρέπει να αυξηθεί και πάλι η βάση των καταθέσεων. Η εξάρτηση από την ΕΠΡ με την εγγύηση του Δημοσίου, η οποία έχει ήδη μειωθεί, θα εξακολουθήσει να μειώνεται, γεγονός που θα βοηθήσει επίσης την Τράπεζα να μειώσει το κόστος της χρηματοδότησής της.
(272)
Η ανάληψη δέσμευσης για τον δείκτη χορηγήσεων προς καταθέσεις που αναφέρεται στην αιτιολογική σκέψη 118 εξασφαλίζει ότι η διάρθρωση του ισολογισμού της Τράπεζας θα είναι βιώσιμη έως το τέλος της περιόδου αναδιάρθρωσης. Η πώληση τίτλων και άλλων παρεπόμενων δραστηριοτήτων θα ενισχύσει επίσης τη θέση ρευστότητας της Τράπεζας. Λόγω της συνεχιζόμενης πίεσης στη θέση ρευστότητας της Τράπεζας, η Επιτροπή μπορεί να αποδεχθεί το αίτημα των ελληνικών αρχών να τους επιτραπεί να χορηγήσουν ρευστότητα στην Τράπεζα βάσει των μέτρων εγγύησης και ομολογιακών δανείων του καθεστώτος στήριξης των ελληνικών τραπεζών και βάσει της ΕΠΤ με την εγγύηση του Δημοσίου.
(273)
Για να μειώσει το κόστος χρηματοδότησής της, η Ελλάδα έχει αναλάβει επίσης τη δέσμευση ότι η Τράπεζα θα συνεχίσει τη μείωση των επιτοκίων καταθέσεων στην Ελλάδα, όπως περιγράφεται στην αιτιολογική σκέψη 118. Η επίτευξη αυτής της μείωσης του κόστους των καταθέσεων θα συμβάλει ουσιαστικά στη βελτίωση της αποδοτικότητας της Τράπεζας προ προβλέψεων.
(274)
Από την έναρξη της κρίσης, η Τράπεζα ξεκίνησε εκτεταμένο εξορθολογισμό του εμπορικού δικτύου της στην Ελλάδα, μέσω της μείωσης του αριθμού των υποκαταστημάτων και των εργαζομένων (108). Έως το 2017, οι συνολικές δαπάνες της Τράπεζας θα μειωθούν περαιτέρω κατά […] % σε σύγκριση με το 2013. Για την επίτευξη του εν λόγω στόχου, η Ελλάδα δεσμεύτηκε ότι η Τράπεζα θα μειώσει τα υποκαταστήματα και το προσωπικό της στην Ελλάδα σε […] και […] αντίστοιχα στις 31 Δεκεμβρίου 2017, με μέγιστο συνολικό κόστος (109) στην Ελλάδα ύψους […] εκατ. ευρώ. Ο αναμενόμενος δείκτης αποτελεσματικότητας θα είναι κατώτερος από […] % στο τέλος της περιόδου αναδιάρθρωσης. Η Επιτροπή θεωρεί ότι το σχέδιο αναδιάρθρωσης διατηρεί την αποτελεσματικότητα της Τράπεζας στο νέο περιβάλλον της αγοράς.
(275)
Ένα άλλο βασικό στοιχείο είναι ο χειρισμός των ΜΕΔ, εφόσον ανέρχονταν στο 32,4 % του χαρτοφυλακίου στις 31 Δεκεμβρίου 2013 (110). Η Τράπεζα προτίθεται να ενισχύσει την πιστωτική πολιτική της (όρια, εξασφαλίσεις) και να εστιάσει στις κύριες δραστηριότητες, με σκοπό να ελαχιστοποιήσει τις ζημίες της. Η Ελλάδα έχει επίσης αναλάβει δέσμευση ότι η Τράπεζα θα τηρεί αυστηρά πρότυπα όσον αφορά την πιστωτική πολιτική της, με σκοπό τη διαχείριση κινδύνων και τη μεγιστοποίηση της αξίας για την Τράπεζα σε κάθε στάδιο της διαδικασίας δανειοδότησης, όπως περιγράφεται στην αιτιολογική σκέψη 122.
7.6.2.2. Εταιρική διακυβέρνηση
(276)
Ένα άλλο σημείο που χρειάζεται προσοχή είναι η διακυβέρνηση της Τράπεζας, δεδομένου ότι το ΕΤΧΣ κατέχει το 69,9 % (111) των μετοχών της Τράπεζας μετά την αύξηση μετοχικού κεφαλαίου του 2014, αλλά με περιορισμένα δικαιώματα ψήφου. Επιπλέον, ορισμένοι από τους ιδιώτες επενδυτές που ελέγχουν την Τράπεζα κατέχουν επίσης δικαιώματα προαγοράς μετοχών και, με τον τρόπο αυτό, θα αποκόμιζαν το πλήρες όφελος σε περίπτωση που η τιμή της μετοχής θα εκτοξευόταν κατά την περίοδο αναδιάρθρωσης. Επειδή η κατάσταση αυτή θα μπορούσε να δημιουργήσει ηθικό κίνδυνο, συμφωνήθηκε ένα ειδικό πλαίσιο σχέσης μεταξύ της Τράπεζας και του ΕΤΧΣ το 2013. Η συμφωνία προστατεύει τις καθημερινές δραστηριότητες της Τράπεζας από κάθε παρέμβαση των κύριων μετόχων της, εξασφαλίζοντας ότι το ΕΤΧΣ μπορεί να παρακολουθεί την υλοποίηση του σχεδίου αναδιάρθρωσης και να προλαμβάνει την υπερβολική ανάληψη κινδύνου από τη διοίκηση της Τράπεζας μέσω κατάλληλων διαδικασιών διαβούλευσης. Η Τράπεζα έχει δεσμευτεί επίσης να παρακολουθεί στενά την έκθεσή της σε συνδεδεμένους δανειολήπτες. Η Επιτροπή χαρακτηρίζει θετικά το γεγονός ότι το ΕΤΧΣ θα ανακτήσει τα πλήρη δικαιώματα ψήφου, εάν η Τράπεζα δεν εφαρμόσει το σχέδιο αναδιάρθρωσής της.
7.6.2.3. Διεθνείς δραστηριότητες
(277)
Ορισμένες από τις διεθνείς δραστηριότητες της Τράπεζας έχουν εξαντλήσει το κεφάλαιο, τη ρευστότητα και την κερδοφορία της κατά το παρελθόν, όπως εξηγείται στην αιτιολογική σκέψη 266.
(278)
Το σχέδιο αναδιάρθρωσης προβλέπει επίσης ότι η Τράπεζα θα συνεχίσει να επαναφέρει το κύριο βάρος στην εσωτερική αγορά της. Η Τράπεζα έχει ήδη πωλήσει τη μη κερδοφόρο θυγατρική της στην Ουκρανία. Άρχισε επίσης τον εξορθολογισμό των άλλων θυγατρικών, την ενίσχυση της διαδικασίας αναδοχής δανείων και τη μείωση του χρηματοδοτικού κενού των θυγατρικών της. Σχεδιάζει τον περαιτέρω εξορθολογισμό του δικτύου της στις θυγατρικές που διατηρεί, όπως περιγράφεται στην αιτιολογική σκέψη 109.
(279)
Το συνολικό ποσό των περιουσιακών στοιχείων στην αλλοδαπή θα συρρικνωθεί τουλάχιστον κατά […] % έως τις 31 Δεκεμβρίου 2017 (σε σύγκριση με τις 31 Δεκεμβρίου 2012).
(280)
Η συνολική αποδοτικότητα των διεθνών δραστηριοτήτων θα αποκατασταθεί από […] και μετά.
(281)
Ως εκ τούτου, η Επιτροπή θεωρεί ότι η Τράπεζα θα έχει αναδιαρθρωθεί επαρκώς και θα έχει μειώσει το μέγεθος των αλλοδαπών θυγατρικών της, ώστε να αποφύγει την έκθεσή της σε πρόσθετες κεφαλαιακές ανάγκες και ελλείψεις ρευστότητας στο μέλλον. Η δέσμευση που περιγράφεται στην αιτιολογική σκέψη 119 να μην εισφέρει μεγάλα ποσά κεφαλαίων στις διεθνείς θυγατρικές της Τράπεζας διασφαλίζει επίσης ότι οι αλλοδαπές θυγατρικές δεν θα αποτελούν κίνδυνο για τα κεφάλαια ή τη ρευστότητα.
7.6.2.4. Συμπέρασμα σχετικά με τη βιωσιμότητα
(282)
Το βασικό σενάριο που περιγράφεται στο τμήμα 2.4 δείχνει ότι στο τέλος της περιόδου αναδιάρθρωσης η Τράπεζα θα είναι σε θέση να επιτύχει απόδοση που θα της επιτρέπει να καλύπτει όλα τα έξοδα της και για να παρέχει κατάλληλη απόδοση ιδίων κεφαλαίων, λαμβάνοντας υπόψη το προφίλ κινδύνου. Ταυτόχρονα, η κεφαλαιακή θέση της Τράπεζας προβλέπεται ότι θα παραμείνει σε ικανοποιητικό επίπεδο.
(283)
Τέλος, η Επιτροπή καταγράφει επίσης το δυσμενές σενάριο που περιγράφεται στο σχέδιο αναδιάρθρωσης της Τράπεζας, όπως υποβλήθηκε από τις ελληνικές αρχές. Το δυσμενές σενάριο βασίζεται σε ένα σύνολο παραδοχών που συμφωνήθηκε με το ΕΤΧΣ. Λαμβάνει υπόψη μια πιο παρατεταμένη και βαθύτερη ύφεση, καθώς και μια σοβαρότερη μείωση των τιμών των ακινήτων (112). Το σχέδιο αναδιάρθρωσης καταδεικνύει ότι η Τράπεζα είναι σε θέση να αντεπεξέλθει σε μια εύλογη πίεση, εφόσον, με το δυσμενές σενάριο, διατηρείται η αποδοτικότητα της Τράπεζας και ένα ικανοποιητικό επίπεδο κεφαλαιοποίησης στο τέλος της περιόδου αναδιάρθρωσης.
(284)
Το ποσό πρόσθετων κεφαλαίων το οποίο αντλήθηκε το 2014, δηλαδή 1,2 δισεκατ. ευρώ, είναι επαρκές για να αντιμετωπίσει το βασικό σενάριο της προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων του 2013 κατά την περίοδο αναδιάρθρωσης και να επιστρέψει τις προνομιούχους μετοχές, το οποίο η Τράπεζα έπραξε τον Απρίλιο του 2014 (113). Η Τράπεζα θα υποβάλει επίσης έκτακτο σχέδιο κεφαλαιοποίησης στην Τράπεζα της Ελλάδος με μέτρα που θα εφαρμοστούν σε περίπτωση περαιτέρω επιδείνωσης του οικονομικού περιβάλλοντος. Η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι, κατά την εκτίμηση των κεφαλαιακών αναγκών σύμφωνα με το βασικό σενάριο, η Τράπεζα της Ελλάδος επέφερε ήδη διάφορες προσαρμογές που είχαν ως αποτέλεσμα την αύξηση των εκτιμώμενων κεφαλαιακών αναγκών σε σύγκριση με τις κεφαλαιακές ανάγκες κατά την εκτίμηση της Τράπεζας στο δικό της βασικό σενάριο. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή θεωρεί ότι οι βασικές κεφαλαιακές ανάγκες που εκτιμήθηκαν από την Τράπεζα της Ελλάδος προϋποθέτουν ορισμένο βαθμό πίεσης. Για να συναχθεί το συμπέρασμα ότι η Τράπεζα είναι βιώσιμη, η Επιτροπή δεν απαιτεί να διαθέτει η Τράπεζα εξαρχής επαρκή κεφάλαια για την κάλυψη των κεφαλαιακών αναγκών με βάση το ακραία δυσμενές σενάριο κατά τις εκτιμήσεις της Τράπεζας της Ελλάδας, εφόσον το επίπεδο της τελευταίας εκτίμησης αντιπροσωπεύει υψηλό επίπεδο πιέσεων και, όπως έδειξε η άντληση κεφαλαίων του Μαρτίου 2014, η Τράπεζα έχει ανακτήσει την πρόσβαση σε κεφαλαιαγορές
(285)
Επιπλέον, είναι θετικό το γεγονός ότι η Τράπεζα δεν θα κάνει πρόσθετες επενδύσεις σε τίτλους μη επενδυτικής κατηγορίας, το οποίο θα συμβάλει στη διατήρηση της κεφαλαιακής θέσης και της ρευστότητας της.
(286)
Συνάγεται, συνεπώς, το συμπέρασμα ότι η Τράπεζα έχει λάβει επαρκή μέτρα για την αποκατάσταση της μακροπρόθεσμης βιωσιμότητάς της.
7.6.3. Ίδια συνεισφορά και επιμερισμός των επιβαρύνσεων
(287)
Σύμφωνα με την ανακοίνωση περί αναδιάρθρωσης, οι τράπεζες και οι μέτοχοί τους πρέπει να συμμετέχουν στην αναδιάρθρωση στο μέτρο του δυνατού, προκειμένου να εξασφαλίζεται ότι η ενίσχυση θα περιορίζεται στο ελάχιστο απαραίτητο. Οι τράπεζες θα πρέπει ως εκ τούτου να χρησιμοποιούν τους δικούς τους πόρους για να χρηματοδοτήσουν την αναδιάρθρωση, προβαίνοντας, για παράδειγμα, σε πώληση περιουσιακών στοιχείων, ενώ οι μέτοχοι οφείλουν να καλύψουν τις ζημίες του χρηματοπιστωτικού ιδρύματος, στον βαθμό του δυνατού.
7.6.3.1. Ίδια συνεισφορά της Τράπεζας: εκποιήσεις και μείωση του κόστους
(288)
Η Τράπεζα έχει ήδη εκποιήσει ορισμένες μικρές αλλοδαπές επιχειρήσεις (Ουκρανία) και προέβη σε απομόχλευση ενός μέρους του χαρτοφυλακίου της για να βελτιώσει τόσο την επάρκεια των ιδίων κεφαλαίων όσο και τη θέση ρευστότητάς της. Ενδεικτικά, η Τράπεζα έχει εκποιήσει περιουσιακά στοιχεία στην αλλοδαπή ύψους 1,9 δισεκατ. ευρώ από το 2009 έως το 2013 (114).
(289)
Το σχέδιο αναδιάρθρωσης προβλέπει την εκποίηση και άλλων περιουσιακών στοιχείων στη Νοτιοανατολική Ευρώπη, όπως περιγράφεται στην αιτιολογική σκέψη 107. Λαμβάνοντας υπόψη την απομόχλευση και τις εκποιήσεις που έχουν ήδη πραγματοποιηθεί και μετά την υλοποίησή των εν λόγω δεσμεύσεων, η Τράπεζα θα έχει μειώσει σημαντικά τη γεωγραφική παρουσία της στη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Η μείωση των διεθνών περιουσιακών στοιχείων της Τράπεζας θα μειώσει επίσης σημαντικά τον απρόβλεπτο κίνδυνο να χρειαστεί βοήθεια στο μέλλον. Συνεπώς, συμβάλλει στο να περιοριστεί το ποσό της ενίσχυσης στο ελάχιστο.
(290)
Η Τράπεζα εκποίησε τις ασφαλιστικές της δραστηριότητες το 2007. Ως εκ τούτου, δεν ασκεί καμία σημαντική δραστηριότητα στην εν λόγω αγορά, την οποία θα μπορούσε να εκποιήσει για τη δημιουργία πόρων.
(291)
Για να περιορίσει τις κεφαλαιακές ανάγκες της, η Τράπεζα δεν θα χρησιμοποιήσει κεφάλαια για να στηρίξει ή να αυξήσει το μέγεθος των αλλοδαπών θυγατρικών της, όπως περιγράφεται στην αιτιολογική σκέψη 119. Επιπλέον, η Ελλάδα ανέλαβε δεσμεύσεις ότι η Τράπεζα δεν θα προβεί σε νέες εξαγορές.
(292)
Η Τράπεζα δεσμεύτηκε επίσης για ένα φιλόδοξο πρόγραμμα μείωσης του κόστους, όπως αναφέρεται στο τμήμα 2.4.2. Τα έξοδά της θα μειωθούν περαιτέρω έως το 2017. Το προσωπικό της μειώνεται και οι μισθοί προσαρμόζονται προς τα κάτω. Η Ελλάδα έχει δεσμευτεί επίσης να περιορίσει την αμοιβή των διοικητικών στελεχών της Τράπεζας, […].
7.6.3.2. Επιμερισμός βαρών σε παλαιούς μετόχους και άντληση νέων κεφαλαίων στην αγορά
(293)
Η έκδοση δικαιωμάτων που ολοκληρώθηκε το 2009 (115) επέφερε δραστική μείωση της συμμετοχής των παλαιών μετόχων στο μετοχικό κεφάλαιο της Τράπεζας και το ίδιο συνέβη εκ νέου με την ανακεφαλαιοποίηση του ΕΤΧΣ (μέτρο Β4) και την άντληση ιδιωτικών κεφαλαίων του 2013 και του Μαρτίου 2014. Ενδεικτικά, το μερίδιο που κατέχουν οι μέτοχοι της Τράπεζας, που την περίοδο εκείνη περιελάμβανε τους επενδυτές οι οποίοι εισέφεραν χρήματα το 2009, μειώθηκε από 100 % πριν από την άνοιξη του 2013 σε μόλις 4,9 % μετά την εν λόγω ανακεφαλαιοποίηση. Επιπλέον, η Τράπεζα δεν έχει καταβάλει κανένα μέρισμα σε μετρητά από το 2008. Εκτός από την επιβάρυνση των παλαιών μετόχων, η Τράπεζα έχει αντλήσει ένα σημαντικό ποσό ιδιωτικών κεφαλαίων από την έναρξη της κρίσης το 2008, και συγκεκριμένα 986 εκατ. ευρώ το 2009, 550 εκατ. ευρώ το 2013 και 1 200 εκατ. ευρώ το 2014.
7.6.3.3. Επιμερισμός των βαρών σε ομολογιούχους μειωμένης εξασφάλισης
(294)
Οι κάτοχοι τίτλων μειωμένης εξασφάλισης της Τράπεζας συνεισέφεραν στο κόστος αναδιάρθρωσης της Τράπεζας. Η Τράπεζα εκτέλεσε πολλές πράξεις διαχείρισης παθητικού με σκοπό τη δημιουργία κεφαλαίων. Το συνολικό ποσό των υποχρεώσεων που ανταλλάχθηκαν ανήλθε σε 828 εκατ. ευρώ, με κέρδος κεφαλαίου 436 εκατ. ευρώ, όπως περιγράφεται στην αιτιολογική σκέψη 114.
(295)
Τα χρηματοοικονομικά μέσα η διευθέτηση των οποίων εκκρεμεί ακόμη υπόκεινται στην απαγόρευση της πληρωμής τοκομεριδίων που αναφέρεται στην αιτιολογική σκέψη 124. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή θεωρεί ότι διασφαλίζεται ο ορθός επιμερισμός των βαρών για τους ιδιώτες κατόχους υβριδικού κεφαλαίου της Τράπεζας και ότι πληρούνται ως προς το θέμα αυτό τα κριτήρια της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης.
7.6.3.4. Συμπέρασμα για την ίδια συνεισφορά και τον επιμερισμό των επιβαρύνσεων
(296)
Σε σύγκριση με τη συνολική κρατική ανακεφαλαιοποίηση, η ίδια συνεισφορά και ο επιμερισμός των επιβαρύνσεων, ιδίως υπό μορφή πώλησης περιουσιακών στοιχείων και μείωσης του χαρτοφυλακίου χορηγήσεων, υπολείπονται σημαντικά από τα επίπεδα που η Επιτροπή θεωρεί συνήθως επαρκή. Η μείωση του ισολογισμού αφορά μόνο τις δραστηριότητες στην αλλοδαπή (116), οι οποίες αντιπροσωπεύουν μικρό μέρος της Τράπεζας (117) και η αναδιάρθρωση δεν προβλέπει καμία μείωση του μεγέθους του χαρτοφυλακίου χορηγήσεων και καταθέσεων στην Ελλάδα. Ωστόσο, με βάση τα στοιχεία που εξετάζονται στο τμήμα 7.6.1, και ειδικότερα το γεγονός ότι η Alpha Bank είναι η λιγότερο ενισχυόμενη Τράπεζα από τις μεγάλες ελληνικές τράπεζες και το ότι η εισπραχθείσα ενίσχυση πληροί τα κριτήρια για την απαλλαγή που ορίζονται στο σημείο 14 της ανακοίνωσης του 2011 περί παράτασης, σύμφωνα με την οποία η Επιτροπή μπορεί να δέχεται χαμηλότερη ίδια συνεισφορά και επιμερισμό των βαρών, το σχέδιο αναδιάρθρωσης μπορεί να θεωρηθεί ότι προβλέπει επαρκή ιδία συνεισφορά και μέτρα καταμερισμού των επιβαρύνσεων.
7.6.4. Μέτρα για τον περιορισμό των στρεβλώσεων του ανταγωνισμού
(297)
Η ανακοίνωση περί αναδιάρθρωσης απαιτεί το σχέδιο αναδιάρθρωσης να προτείνει μέτρα για τον περιορισμό των στρεβλώσεων του ανταγωνισμού και τη διασφάλιση ενός ανταγωνιστικού τραπεζικού τομέα. Επιπλέον, τα εν λόγω μέτρα θα πρέπει επίσης να αντιμετωπίζουν τα ζητήματα ηθικού κινδύνου και να διασφαλίζουν ότι η κρατική ενίσχυση δεν χρησιμοποιείται για τη χρηματοδότηση αθέμιτης από πλευράς ανταγωνισμού συμπεριφοράς.
(298)
Το σημείο 31 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης αναφέρει ότι κατά την αξιολόγηση του ύψους της ενίσχυσης και των συνακόλουθων στρεβλώσεων του ανταγωνισμού, η Επιτροπή πρέπει να λαμβάνει υπόψη τόσο το απόλυτο όσο και το σχετικό ποσό της κρατικής ενίσχυσης που εισπράττεται, καθώς και τον βαθμό επιμερισμού των επιβαρύνσεων και τη θέση του χρηματοπιστωτικού ιδρύματος στην αγορά μετά την αναδιάρθρωση. Ως προς αυτό, η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι η Τράπεζα έχει εισπράξει κεφαλαιακή ενίσχυση από το Δημόσιο, ισοδύναμη με το 12 % των ΠΣΣΚ της (118). Επιπλέον, η Τράπεζα έχει λάβει εγγυήσεις ρευστότητας ύψους 14 δισεκατ. ευρώ στις 30 Νοεμβρίου 2011 και ομολογιακά δάνεια του Δημοσίου για ποσό 1,6 δισεκατ. ευρώ στις 30 Σεπτεμβρίου 2011, που αντιπροσωπεύουν από κοινού το 25 % του ισολογισμού της Τράπεζας εκείνη την ημερομηνία. Επιπλέον, η Τράπεζα έλαβε ΕΠΡ με την εγγύηση του Δημοσίου. Τα μέτρα για τον περιορισμό πιθανών στρεβλώσεων του ανταγωνισμού είναι συνεπώς δικαιολογημένα, λαμβανομένου υπόψη αυτού του σχετικά μεγάλου ποσού ενίσχυσης. Επιπλέον, το μερίδιο αγοράς της Τράπεζας στην Ελλάδα είναι μεγάλο, με μερίδια αγοράς 15 % για τις χορηγήσεις και 13 % για τις καταθέσεις στις 31 Δεκεμβρίου 2012. Η απόκτηση της Εμπορικής Τράπεζας και, σε πολύ μικρότερο βαθμό, των τριών συνεταιριστικών τραπεζών και των ελληνικών δραστηριοτήτων της Citibank αύξησε το μερίδιο αγοράς της τράπεζας. Μετά την εξαγορά της Εμπορικής Τράπεζας, τα μερίδια αγοράς της Τράπεζας σε καταθέσεις στην Ελλάδα ανήλθαν σε 21 % στις 30 Ιουνίου 2013, ενώ τα μερίδια αγοράς σε ενυπόθηκα στεγαστικά δάνεια, καταναλωτικά δάνεια και επιχειρηματικά δάνεια ήταν 23 %, 20 % και 21 % αντίστοιχα (119). Μετά την εξαγορά των ελληνικών δραστηριοτήτων της Citibank, το μερίδιο αγοράς της Τράπεζας σε καταθέσεις αυξήθηκε κατά λιγότερο από 1 %.
(299)
Η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι οι δυσκολίες της Τράπεζας προέκυψαν κυρίως από εξωτερικούς κραδασμούς, όπως η κρίση του δημόσιου χρέους της Ελλάδας και η παρατεταμένη ύφεση που διαταράσσει την ελληνική οικονομία από το 2008, όπως επισημάνθηκε στην αιτιολογική σκέψη 69 της απόφασης για την κίνηση της διαδικασίας για την Alpha Bank. Η ανάγκη να αντιμετωπιστούν τα προβλήματα του ηθικού κινδύνου μειώνεται, καθώς η Τράπεζα δεν ανέλαβε υπερβολικούς κινδύνους. Όπως εξετάστηκε στο τμήμα 7.6.1 της παρούσας απόφασης, το στρεβλωτικό αποτέλεσμα των μέτρων ενίσχυσης είναι μικρότερο υπό το πρίσμα αυτών των παραγόντων, όπως και η ανάγκη για τη λήψη μέτρων για τον περιορισμό των στρεβλώσεων του ανταγωνισμού. Για τους ανωτέρω λόγους, η Επιτροπή μπορεί κατ’ εξαίρεση να δεχθεί ότι, παρά το υψηλό ποσό της ενίσχυσης και το υψηλό μερίδιο αγοράς, το σχέδιο αναδιάρθρωσης δεν προβλέπει καμία μείωση του ισολογισμού και των δανείων στην Ελλάδα.
(300)
Ωστόσο, η Επιτροπή επισημαίνει ότι οι ανακεφαλαιοποιήσεις από το κράτος επέτρεψαν στην Τράπεζα να συνεχίσει τις τραπεζικές της δραστηριότητες σε αγορές του εξωτερικού.
(301)
Συναφώς, η Επιτροπή επισημαίνει, επιπροσθέτως προς την απομόχλευση και αναδιάρθρωση που εφαρμόζονται ήδη, ότι η Τράπεζα θα συνεχίσει την περαιτέρω αναδιάρθρωση και τη μείωση των αλλοδαπών περιουσιακών στοιχείων της έως τις 30 Ιουνίου 2018 (120) εκτός από τη δέσμευση να μην χρησιμοποιήσει την ενίσχυση για να χρηματοδοτήσει την ανάπτυξη των εν λόγω δραστηριοτήτων. Επομένως, η ενίσχυση δεν θα χρησιμοποιηθεί για τη νόθευση του ανταγωνισμού σε αυτές τις αγορές του εξωτερικού.
(302)
Η Ελλάδα έχει δεσμευθεί επίσης να απαγορεύσει τις εξαγορές, διασφαλίζοντας ότι η Τράπεζα δεν θα χρησιμοποιήσει την κρατική ενίσχυση που λαμβάνει για την εξαγορά νέας επιχείρησης. Η εν λόγω απαγόρευση εξασφαλίζει ότι η ενίσχυση χρησιμοποιείται αυστηρά για την αποκατάσταση της βιωσιμότητας των τραπεζικών δραστηριοτήτων στην Ελλάδα και όχι για ανάπτυξη, για παράδειγμα, σε αγορές του εξωτερικού.
(303)
Η δέσμευση για μείωση του επιτοκίου που καταβάλλεται για τις καταθέσεις στην Ελλάδα από μη βιώσιμα υψηλά επίπεδα εξασφαλίζει επίσης ότι η κρατική ενίσχυση δεν θα χρησιμοποιείται για τη χρηματοδότηση μη βιώσιμων στρατηγικών συγκέντρωσης καταθέσεων που νοθεύουν τον ανταγωνισμό στην ελληνική αγορά. Παρομοίως, η δέσμευση για την εφαρμογή αυστηρών κατευθυντήριων γραμμών όσον αφορά την τιμολόγηση των νέων δανείων, βάσει κατάλληλης αξιολόγησης πιστωτικών κινδύνων, θα εμποδίσει την Τράπεζα να νοθεύσει τον ανταγωνισμό στην ελληνική αγορά εφαρμόζοντας ακατάλληλες στρατηγικές τιμολόγησης των δανείων σε πελάτες.
(304)
Λαμβανομένης υπόψη της ειδικής κατάστασης που περιγράφεται στο τμήμα 7.6.1, καθώς και των μέτρων που προβλέπονται στο σχέδιο αναδιάρθρωσης, η Επιτροπή θεωρεί ότι υπάρχουν επαρκείς διασφαλίσεις για τον περιορισμό των στρεβλώσεων του ανταγωνισμού.
7.7. ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ
(305)
Σύμφωνα με το τμήμα 5 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης, πρέπει να υποβάλλονται τακτικές εκθέσεις, ώστε η Επιτροπή να είναι σε θέση να ελέγχει την ορθή εφαρμογή του σχεδίου αναδιάρθρωσης. Όπως αναφέρεται στις δεσμεύσεις που ανέλαβε η Ελλάδα (121), η Ελλάδα θα εξασφαλίσει ότι, μέχρι το τέλος της περιόδου αναδιάρθρωσης, ήτοι τις 31 Δεκεμβρίου 2018, ο εντολοδόχος παρακολούθησης, ο οποίος έχει ήδη διοριστεί από την Τράπεζα με την έγκριση της Επιτροπής, θα παρακολουθεί την υλοποίηση των δεσμεύσεων που ανέλαβε η Ελλάδα σχετικά με την αναδιάρθρωση των δραστηριοτήτων στην Ελλάδα και στο εξωτερικό και για την εταιρική διακυβέρνηση και τις εμπορικές δραστηριότητες. Ως εκ τούτου, μπορεί να συναχθεί το συμπέρασμα ότι η εφαρμογή του σχεδίου αναδιάρθρωσης θα παρακολουθείται δεόντως.
8. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ
(306)
Συνάγεται το συμπέρασμα ότι η Ελλάδα έθεσε παράνομα σε εφαρμογή τα μέτρα ενίσχυσης Β1, Β2, Β3 και Β4, κατά παράβαση του άρθρου 108 παράγραφος 3 της Συνθήκης, εφόσον αυτά τέθηκαν σε εφαρμογή πριν την επίσημη έγκριση από την Επιτροπή. Η Επιτροπή διαπιστώνει, ωστόσο, ότι το σχέδιο αναδιάρθρωσης, σε συνδυασμό με τις δεσμεύσεις που παρατίθενται στο παράρτημα, εξασφαλίζει την αποκατάσταση της μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας της Τράπεζας, είναι επαρκές όσον αφορά τον καταμερισμό των επιβαρύνσεων και την ίδια συνεισφορά και είναι κατάλληλο και αναλογικό για την αντιστάθμιση των στρεβλώσεων του ανταγωνισμού που προκαλούνται από τα εξεταζόμενα στην παρούσα απόφαση μέτρα ενίσχυσης. Το υποβληθέν σχέδιο αναδιάρθρωσης και οι αναληφθείσες δεσμεύσεις πληρούν τα κριτήρια της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης και, ως εκ τούτου, τα μέτρα αναδιάρθρωσης μπορούν να θεωρηθούν συμβιβάσιμα με την εσωτερική αγορά,
ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΠΟΦΑΣΗ:
Άρθρο 1
1. Τα κατωτέρω μέτρα που τέθηκαν σε εφαρμογή από την Ελλάδα συνιστούν κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης:
α)
η επείγουσα παροχή ρευστότητας στην Alpha Bank ΑΕ από την Τράπεζα της Ελλάδος και με την εγγύηση του Ελληνικού Δημοσίου (μέτρο L2)·
β)
η δεύτερη προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση ύψους 1 042 εκατ. ευρώ που χορηγήθηκε από το Ελληνικό Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας («ΕΤΧΣ») στην Alpha Bank ΑΕ τον Δεκέμβριο του 2012 (μέτρο Β2)·
γ)
η επιστολή δέσμευσης για ποσό 1 629 εκατ. ευρώ, η οποία χορηγήθηκε από το ΕΤΧΣ στην Alpha Bank ΑΕ στις 21 Δεκεμβρίου 2012 (μέτρο Β3)·
δ)
η ανακεφαλαιοποίηση ύψους 4 021 εκατ. ευρώ που χορηγήθηκε από το ΕΤΧΣ στην Alpha Bank ΑΕ την άνοιξη του 2013 (μέτρο Β4).
2. Η χρηματοδότηση από το ΕΤΧΣ του συνολικού χρηματοδοτικού κενού ύψους 427 εκατ. ευρώ, στο πλαίσιο της μεταβίβασης επιλεγμένων στοιχείων ενεργητικού και παθητικού της Συνεταιριστικής Τράπεζας Δωδεκανήσου, της Συνεταιριστικής Τράπεζας Ευβοίας και της Συνεταιριστικής Τράπεζας Δυτικής Μακεδονίας στην Alpha Bank ΑΕ τον Δεκέμβριο του 2013, δεν συνιστά κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης.
3. Λαμβανομένων υπόψη του σχεδίου αναδιάρθρωσης που αφορά τον όμιλο Alpha Bank (Alpha Bank και όλες τις ελληνικές θυγατρικές εταιρείες και τα υποκαταστήματα), το οποίο υποβλήθηκε στις 12 Ιουνίου 2014, και των δεσμεύσεων που ανέλαβε η Ελλάδα την ίδια ημερομηνία, οι ακόλουθες κρατικές ενισχύσεις συμβιβάζονται με την εσωτερική αγορά:
α)
η εισφορά κεφαλαίου ύψους 940 εκατ. ευρώ που χορηγήθηκε από το Ελληνικό Δημόσιο στην Alpha Bank ΑΕ τον Μάιο του 2009 στο πλαίσιο του μέτρου ανακεφαλαιοποίησης (μέτρο Α)·
β)
η επείγουσα παροχή ρευστότητας που χορήγησε η Τράπεζα της Ελλάδος στην Alpha Bank ΑΕ με την εγγύηση του Ελληνικού Δημοσίου από τον Ιούλιο του 2011, για ποσό ύψους 23,6 δισεκατ. ευρώ στις 31 Δεκεμβρίου 2012 (μέτρο L2)·
γ)
η πρώτη προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση ύψους 1 900 εκατ. ευρώ που χορηγήθηκε από το ΕΤΧΣ στην Alpha Bank ΑΕ τον Μάιο του 2012 (μέτρο Β1)·
δ)
η δεύτερη προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση ύψους 1 042 εκατ. ευρώ που χορηγήθηκε από το ΕΤΧΣ στην Alpha Bank ΑΕ τον Δεκέμβριο του 2012 (μέτρο Β2)·
ε)
η επιστολή δέσμευσης για ποσό 1 629 εκατ. ευρώ, η οποία χορηγήθηκε από το ΕΤΧΣ στην Alpha Bank ΑΕ στις 21 Δεκεμβρίου 2012 (μέτρο Β3)·
στ)
η ανακεφαλαιοποίηση ύψους 4 021 εκατ. ευρώ που χορηγήθηκε από το ΕΤΧΣ στην Alpha Bank ΑΕ τον Μάιο του 2013 (μέτρο Β4).
Άρθρο 2
Η παρούσα απόφαση απευθύνεται στην Ελληνική Δημοκρατία.
Βρυξέλλες, 9 Ιουλίου 2014.