SMĚRNICE EVROPSKÉHO PARLAMENTU A RADY 2013/40/EU
ze dne 12. srpna 2013
o útocích na informační systémy a nahrazení rámcového rozhodnutí Rady 2005/222/SVV
EVROPSKÝ PARLAMENT A RADA EVROPSKÉ UNIE,
s ohledem na Smlouvu o fungování Evropské unie, a zejména na čl. 83 odst. 1 této smlouvy,
s ohledem na návrh Evropské komise,
po postoupení návrhu legislativního aktu vnitrostátním parlamentům,
s ohledem na stanovisko Evropského hospodářského a sociálního výboru (1),
v souladu s řádným legislativním postupem (2),
vzhledem k těmto důvodům:
(1)
Cílem této směrnice je sblížit ustanovení trestního práva členských států v oblasti útoků na informační systémy prostřednictvím stanovení minimálních pravidel týkajících se definice trestných činů a příslušných sankcí a zlepšit spolupráci mezi příslušnými orgány, včetně policie a dalších specializovaných donucovacích orgánů členských států, jakož i mezi příslušnými specializovanými agenturami a institucemi Unie, jako je Eurojust, Europol a jeho Evropské centrum pro boj proti kyberkriminalitě a Evropská agentura pro bezpečností sítí a informací (ENISA).
(2)
Informační systémy jsou klíčovým prvkem politické, sociální a hospodářské interakce v Unii. Společnost je na takových systémech značně závislá a tato závislost se neustále zvyšuje. Hladké fungování a bezpečnost těchto systémů v Unii jsou nezbytné pro rozvoj vnitřního trhu a konkurenceschopného a inovativního hospodářství. Zajištění odpovídajících úrovní ochrany informačních systémů by mělo být součástí účinného komplexního rámce preventivních opatření doprovázejících kroky v oblasti trestního práva podnikané v reakci na kybernetickou kriminalitu.
(3)
Útoky na informační systémy, zejména útoky spojené s organizovanou trestnou činností, představují rostoucí hrozbu jak v Unii, tak i v celosvětovém měřítku, a zvyšuje se obava z potenciálních teroristických anebo politicky motivovaných útoků na informační systémy, které jsou součástí kritické infrastruktury členských států a Unie. Tato skutečnost ohrožuje vytváření bezpečnější informační společnosti a oblasti svobody, bezpečnosti a práva, a proto je třeba na ni reagovat na úrovni Unie a dosáhnout intenzivnější spolupráce a koordinace na mezinárodní úrovni.
(4)
V Unii existuje řada kritických infrastruktur, jejichž narušení nebo zničení by mělo závažné přeshraniční dopady. Z nutnosti zvýšit schopnost ochrany kritické infrastruktury v Unii je zřejmé, že opatření pro boj proti kybernetickým útokům by měla být doprovázena přísnými trestními sankcemi odpovídajícími závažnosti takových útoků. Kritickou infrastrukturou můžeme rozumět prostředky, systémy a jejich části nacházející se v členském státě, které jsou zásadní pro zachování nejdůležitějších společenských funkcí, zdraví, bezpečnosti, zabezpečení nebo dobrých hospodářských či sociálních podmínek obyvatel, jako jsou elektrárny, dopravní sítě nebo vládní sítě, a jejichž narušení nebo zničení by mělo pro členský stát závažný dopad v důsledku selhání těchto funkcí.
(5)
Existují důkazy o směřování k čím dál tím nebezpečnějším a opakovaným rozsáhlým útokům na informačním systémy, které mají často kritický význam pro členské státy nebo pro konkrétní funkce ve veřejném nebo soukromém sektoru. Tuto tendenci doprovází rozvoj čím dál tím vyspělejších metod, jako je vytváření a používání tzv. „botnetů“, což se vyznačuje několika stádii trestného činu, kdy by každé samotné stádium mohlo představovat vážné nebezpečí pro veřejné zájmy. Tato směrnice usiluje mimo jiné o zavedení trestních sankcí za vytváření „botnetů“, tedy skutku, kdy na základě cílených kybernetických útoků dojde v důsledku napadení škodlivým softwarem k dálkovému ovládání značného počtu počítačů. Jakmile dojde k takovému propojení, může být napadená síť počítačů, která tvoří „botnet“, aktivována bez vědomí uživatelů počítačů s cílem spustit rozsáhlé kybernetické útoky, které jsou obvykle schopné způsobit závažnou škodu, jak je uvedeno v této směrnici. Členské státy by měly mít možnost stanovit, co se rozumí závažnou škodou podle jejich vnitrostátního práva a praxe, jako jsou například narušení systémových služeb značného veřejného významu, nebo vznik velkých finančních nákladů či způsobení ztrát osobních údajů nebo citlivých informací.
(6)
Rozsáhlé kybernetické útoky mohou způsobit závažné hospodářské škody, a to jak v důsledku přerušení informačních systémů a komunikací, tak i v důsledku ztráty nebo pozměnění důvěrných informací nebo jiných údajů důležitých z obchodního hlediska. Zvláštní pozornost je třeba věnovat tomu, aby se v důsledku větší závislosti inovativních malých a středních podniků na řádném fungování a dostupnosti informačních systémů a často omezených zdrojů, jež mají k dispozici pro účely informační bezpečnosti, zvyšovalo jejich povědomí o hrozbách souvisejících s takovými útoky a jejich zranitelnosti vůči těmto útokům.
(7)
Pro zajištění konzistentního přístupu členských států k uplatňování této směrnice jsou v této oblasti důležité společné definice.
(8)
Je třeba dosáhnout společného přístupu k základním prvkům trestných činů zavedením společných trestných činů neoprávněného přístupu k informačním systémům, neoprávněného zasahování do informačních systémů, neoprávněného zasahování do údajů a neoprávněného sledování.
(9)
Sledování zahrnuje mimo jiné poslech, monitorování nebo kontrolu obsahu komunikace a získávání obsahu údajů, a to buď přímo přístupem a využitím informačních systémů, nebo nepřímo pomocí technických prostředků pro elektronický či jiný odposlech.
(10)
Členské státy by měly stanovit sankce za útoky na informační systémy. Tyto sankce by měly být účinné, přiměřené a odrazující a jejich součástí by měl být trest odnětí svobody nebo peněžitý trest.
(11)
Tato směrnice stanoví trestní sankce alespoň pro případy, které se nepovažují za méně závažné. Členské státy by měly mít možnost stanovit, co se rozumí méně závažným případem v souladu s jejich vnitrostátním právem a praxí. Za méně závažný případ lze považovat například situaci, kdy škoda vzniklá v důsledku trestného činu nebo ohrožení veřejných nebo soukromých zájmů nastalé v důsledku trestného činu, jako je například nedotknutelnost počítačového systému nebo počítačových údajů nebo nedotknutelnost osoby, jejích práv či jiných zájmů, jsou zanedbatelné nebo takové povahy, že uložení trestní sankce v rámci zákonné hranice trestních sazeb nebo uložení trestní odpovědnosti není nutné.
(12)
Zjišťování a oznamování hrozeb a rizik vyplývajících z kybernetických útoků a zranitelnost informačních systémů s nimi související představují rozhodný faktor pro účinné předcházení kybernetickým útokům a reakci na ně a pro zdokonalování bezpečnosti informačních systémů. Poskytování pobídek k oznamování bezpečnostních nedostatků by mohlo přispět k tomuto zdokonalování. Členské státy by měly vynaložit úsilí k poskytnutí příležitostí pro zákonné odhalování a oznamování bezpečnostních nedostatků.
(13)
Je vhodné zavést přísnější sankce v případě, že je útok na informační systém spáchán v rámci zločinného spolčení vymezeného v rámcovém rozhodnutí Rady 2008/841/SVV ze dne 24. října 2008 o boji proti organizované trestné činnosti (3), nebo pokud se jedná o rozsáhlý kybernetický útok, který má dopad na velký počet informačních systémů, včetně případu, kdy má útok vytvořit „botnet“, nebo pokud kybernetický útok způsobí závažnou škodu, včetně případu, kdy je útok proveden prostřednictvím „botnetu“. Je rovněž vhodné stanovit přísnější sankce, pokud je útok veden na kritickou infrastrukturu členského státu nebo Unie.
(14)
Dalším důležitým prvkem integrovaného přístupu k boji proti kybernetické kriminalitě je zavedení účinných opatření proti krádeži totožnosti a jiným trestným činům týkajícím se totožnosti. Případnou akci na úrovni Unie proti tomuto druhu trestné činnosti by bylo možné zvážit také v rámci vyhodnocení potřeby existence komplexního horizontálního nástroje Unie.
(15)
V závěrech ze zasedání Rady ve dnech 27. a 28. listopadu 2008 bylo uvedeno, že by se ve spolupráci s členskými státy a Komisí měla vypracovat nová strategie, která by přihlížela k obsahu Úmluvy Rady Evropy o kyberkriminalitě z roku 2001. Tato úmluva představuje právní referenční rámec pro boj s kybernetickou kriminalitou, včetně útoků na informační systémy. Tato směrnice z úmluvy vychází. Bezodkladné dokončení procesu ratifikace uvedené úmluvy ze strany všech členských států by proto mělo být považováno za prioritu.
(16)
S ohledem na různé způsoby, jimiž lze útoky provést, a na rychlý vývoj hardwaru a softwaru odkazuje tato směrnice na nástroje, které lze používat k páchání trestných činů stanovených v této směrnici. Tyto nástroje by mohly zahrnovat škodlivý software, včetně softwaru schopného vytvářet botnety, používaný k páchání kybernetických útoků. I pokud je takový nástroj vhodný nebo obzvláště vhodný k páchání trestných činů stanovených v této směrnici, je možné, že byl vyroben pro zákonný účel. Je potřeba zabránit kriminalizaci v případech, kdy jsou tyto prostředky vyrobeny a uvedeny na trh pro zákonný účel, jako je testování spolehlivosti výrobků informačních technologií nebo bezpečnosti informačních systémů, a proto musí být kromě požadavku obecného úmyslu splněn také požadavek přímého úmyslu použít tyto prostředky pro účely spáchání některého z trestných činů stanovených v této směrnici.
(17)
Cílem této směrnice není stanovit trestní odpovědnost v případech, kdy jsou naplněny znaky skutkové podstaty trestných činů stanovených v této směrnici, avšak tyto činy jsou spáchány bez protiprávního úmyslu, například pokud určitá osoba nevěděla, že se jedná o neoprávněný přístup, nebo v případě nařízeného testování či ochrany informačních systémů, například svěřila-li společnost či prodejce určité osobě úkol provést test odolnosti jejich bezpečnostního systému. V rámci této směrnice smluvní závazky nebo dohody o omezení přístupu k informačním systémům prostřednictvím uživatelské politiky nebo služebních podmínek, jakož i pracovněprávní spory ohledně přístupu k informačním systémům zaměstnavatele a jejich využívání k soukromým účelům by neměly vést ke vzniku trestní odpovědnosti v případech, kdy by přístup za těchto podmínek byl považován za neoprávněný, a představoval by tak jediný základ pro trestní řízení. Touto směrnicí není dotčeno právo na přístup k informacím, jak je stanoveno ve vnitrostátním právu a v právu Unie, toto právo však zároveň nesmí sloužit jako odůvodnění neoprávněného nebo svévolného přístupu k informacím.
(18)
Kybernetické útoky by mohly být usnadněny různými okolnostmi, například pokud má pachatel v rámci svého zaměstnání přístup k bezpečnostním systémům spojeným se zasaženými informačními systémy. V rámci vnitrostátního práva by tyto okolnosti měly být v průběhu trestního řízení odpovídajícím způsobem zohledněny.
(19)
Členské státy by ve svém vnitrostátním právu měly v souladu s příslušnými pravidly týkajícími se přitěžujících okolností danými jejich právním řádem stanovit přitěžující okolnosti. Měly by zajistit, aby soudci mohli k těmto přitěžujícím okolnostem přihlédnout při stanovení druhu trestu a jeho výměry pachateli. Je na uvážení soudce, aby tyto okolnosti posoudil spolu s ostatními skutečnostmi daného případu.
(20)
Tato směrnice neupravuje, pokud jde o trestné činy v ní uvedené, podmínky pro provádění trestního stíhání, jako je oznámení oběti učiněné v místě, kde byl trestný čin spáchán, oznámení ze strany státu, na jehož území byl trestný čin spáchán, nebo nestíhání pachatele v místě, kde byl trestný čin spáchán.
(21)
V rámci této směrnice musí státy a veřejnoprávní subjekty plně zajišťovat respektování lidských práv a základních svobod v souladu se stávajícími mezinárodními závazky.
(22)
Tato směrnice posiluje význam sítí, jako je síť G8 nebo síť kontaktních míst Rady Evropy s nepřetržitým provozem. Tato kontaktní místa by měla být schopna poskytovat účinnou pomoc, a usnadňovat tak například výměnu příslušných dostupných informací poskytování technické pomoci či právních informací pro účely vyšetřování nebo soudních řízení ohledně trestných činů týkajících se informačních systémů a souvisejících údajů dožadujícího členského státu. Za účelem zajištění bezproblémového fungování sítí by mělo být každé kontaktní místo schopno urychleně komunikovat s kontaktním místem jiného členského státu za podpory mimo jiné vyškoleného a technicky vybaveného personálu. Vzhledem k rychlosti, kterou lze provést rozsáhlé kybernetické útoky, by členské státy měly mít možnost rychle reagovat na naléhavé žádosti z této sítě kontaktních míst. V těchto případech se může jevit účelné, aby žádost o informace obsahovala kontaktní telefonní číslo, díky němuž může dožadovaný členský stát zajistit, že žádost bude zpracována okamžitě a že do osmi hodin bude poskytnuta odpověď.
(23)
Pro předcházení útokům na informační systémy a boj proti nim je velmi důležitá spolupráce veřejných orgánů na jedné straně a soukromého sektoru a občanské společnosti na straně druhé. Je nezbytné upevnit a zlepšit spolupráci mezi poskytovateli služeb, výrobci, donucovacími orgány a justičními orgány, a to při plném dodržování právních norem. Taková spolupráce by mohla zahrnovat podporu ze strany poskytovatelů služeb úsilí o zajištění potenciálních důkazů, při poskytování prvků přispívajících k identifikaci pachatelů a v krajním případě při úplném nebo částečném přerušení fungování informačních systémů nebo funkcí, jež byly ohroženy nebo zneužity pro protiprávní účely, provedeném v souladu s vnitrostátním právem a praxí. Členské státy by měly rovněž uvážit zřízení sítí pro spolupráci a partnerství, do nichž by byli zapojeni poskytovatelé služeb a výrobci za účelem výměny informací týkajících se trestných činů v oblasti působnosti této směrnice.
(24)
Je třeba shromažďovat srovnatelné údaje o trestných činech stanovených v této směrnici. Pro získání ucelenější představy o problému kybernetické kriminality a o bezpečnosti sítí a informací na úrovni Unie a pro nalezení účinnějších forem reakce, by relevantní údaje měly být zpřístupněny příslušným specializovaným agenturám a institucím Unie, jako je Europol a agentura ENISA, v souladu s jejich úkoly a informačními potřebami. Členské státy by měly předávat informace o způsobu, jímž pachatelé páchají trestnou činnost, Europolu a jeho Evropskému centru pro boj proti kyberkriminalitě za účelem provedení posouzení hrozeb a strategických analýz kybernetické kriminality v souladu s rozhodnutím Rady 2009/371/SVV ze dne 6. dubna 2009 o zřízení Evropského policejního úřadu (Europol) (4). Poskytování informací může napomoci lepšímu porozumění stávajících budoucích hrozeb, a přispět tak k vhodnějšímu a cílenému rozhodování o boji proti útokům zaměřeným na informační systémy a k jejich předcházení.
(25)
Komise by měla předložit zprávu o uplatňování této směrnice a připojit nezbytné legislativní návrhy, jež by mohly vést k rozšíření její oblasti působnosti, přičemž zohlední vývoj v oblasti kybernetické činnosti kriminality. Tento vývoj by mohl zahrnovat technologický vývoj, který například umožní účinnější prosazování práva v oblasti útoků na informační systémy či usnadní prevenci nebo zmírňování dopadů těchto útoků. Komise by za tímto účelem měla zohlednit dostupné analýzy a zprávy vypracované příslušnými aktéry a zejména Europolem a agenturou ENISA.
(26)
Má-li být boj proti kybernetické kriminalitě účinný, je nutné zvýšit odolnost informačních systémů přijetím vhodných opatření s cílem účinněji je chránit před kybernetickými útoky. Členské státy by měly přijmout opatření nezbytná k ochraně své kritické infrastruktury před kybernetickými útoky, přičemž by v daném rámci měly zvážit ochranu svých informačních systémů a souvisejících údajů. Základní součástí komplexního přístupu účinnému boji proti kybernetické kriminalitě je zajištění odpovídající úrovně ochrany bezpečnosti informačních systémů právnickými osobami, například v souvislosti poskytováním veřejně dostupných služeb elektronických komunikací v souladu se stávajícími právními předpisy Unie v oblasti ochrany soukromí a elektronických komunikací a ochrany údajů. Je třeba poskytnout dostatečnou úroveň ochrany před přiměřeně rozpoznatelnými hrozbami a ochranu zranitelným místům v souladu se stavem techniky v konkrétním odvětví a s ohledem na konkrétní situaci zpracování údajů. Náklady a zátěž vzniklé v souvislosti s touto ochranou by měly odpovídat pravděpodobné výši škody, která by dotčeným subjektům v důsledku kybernetického útoku vznikla. Členské státy se vybízí, aby pro případy, kdy právnická osoba jednoznačně nezajistila odpovídající úroveň ochrany proti kybernetickým útokům, stanovily příslušná opatření k zajištění odpovědnosti podle jejich vnitrostátního práva.
(27)
Výrazné nedostatky a rozdíly v právu a v trestních řízeních členských států v oblasti útoků na informační systémy mohou bránit boji s organizovanou trestnou činností a terorismem a mohou komplikovat efektivní policejní a justiční spolupráci v této oblasti. Z nadnárodní hranicemi neomezené povahy moderních informačních systémů vyplývá, že útoky na tyto systémy mají přeshraniční rozměr, což podtrhuje naléhavou potřebu dalších opatření na sbližování ustanovení trestního práva v této oblasti. Kromě toho by koordinace stíhání případů útoků na informační systémy měla být usnadněna odpovídajícím prováděním uplatňováním rámcového rozhodnutí Rady 2009/948/SVV ze dne 30. listopadu 2009 předcházení kompetenčním sporům při výkonu pravomoci v trestním řízení a jejich řešení (5). Členské státy by ve spolupráci s Unií měly také usilovat o zlepšení mezinárodní spolupráce týkající se bezpečnosti informačních systémů, počítačových sítí a počítačových údajů. V případě jakékoli mezinárodní dohody zahrnující výměnu údajů by měla být věnována řádná pozornost bezpečnosti předávání a uchovávání údajů.
(28)
Lepší spolupráce mezi příslušnými donucovacími orgány a justičními orgány v celé Unii je pro efektivitu boje proti kybernetické kriminalitě nezbytná. V této souvislosti je třeba podpořit zvýšení úsilí s cílem poskytnout příslušným orgánům odpovídající odbornou přípravu v zájmu většího povědomí o kybernetické kriminalitě a jejím dopadu a posílit spolupráci a výměnu osvědčených postupů, například prostřednictvím příslušných specializovaných agentur a institucí Unie. Tato odborná příprava by měla být mimo jiné zaměřena na zvyšování povědomí o odlišnostech jednotlivých vnitrostátních právních řádů, možných právních a technických výzvách v rámci vyšetřování v trestních věcech a o rozdělení pravomocí mezi příslušné vnitrostátní orgány.
(29)
Tato směrnice respektuje lidská práv a základní svobody a ctí zásady uznané zejména Listinou základních práv Evropské unie a Evropskou úmluvou o ochraně lidských práv a základních svobod, včetně ochrany osobních údajů, práva na soukromí, svobody projevu a informací, práva na spravedlivý proces, presumpce neviny a práva na obhajobu i zásady zákonnosti a přiměřenosti trestných činů a trestů. Cílem této směrnice je zejména zajistit plné dodržování těchto práv a zásad a v souladu s nimi musí být provedena.
(30)
Ochrana osobních údajů je jedním ze základních práv podle čl. 16 odst. 1 Smlouvy o fungování Evropské unie a článku 8 Listiny základních práv Evropské unie. Veškeré zpracovávání osobních údajů v souvislosti s prováděním této směrnice by proto mělo být plně v souladu s příslušnými právními předpisy Unie v oblasti ochrany údajů.
(31)
V souladu s článkem 3 Protokolu o postavení Spojeného království a Irska s ohledem na prostor svobody, bezpečnosti a práva, připojeného ke Smlouvě o Evropské unii a ke Smlouvě o fungování Evropské unie, oznámily tyto členské státy své přání účastnit se přijímání a používání této směrnice.
(32)
V souladu s články 1 a 2 Protokolu o postavení Dánska, připojeného ke Smlouvě o Evropské unii a ke Smlouvě o fungování Evropské unie, se Dánsko neúčastní přijímání této směrnice, a tato směrnice pro ně není závazná ani použitelná.
(33)
Jelikož cílů této směrnice, totiž zajistit, aby se na útoky na informační systémy ve všech členských státech vztahovaly účinné, přiměřené a odrazující trestní sankce, a zlepšit a podpořit spolupráci mezi justičními a jinými příslušnými orgány, nemůže být uspokojivě dosaženo na úrovni členských států, a proto jich může být z důvodu jejich rozsahu účinků, lépe dosaženo na úrovni Unie, může Unie přijmout opatření v souladu se zásadou subsidiarity stanovenou v článku 5 Smlouvy o Evropské unii. V souladu se zásadou proporcionality stanovenou v uvedeném článku nepřekračuje tato směrnice rámec toho, co je nezbytné pro dosažení těchto cílů.
(34)
Cílem této směrnice je pozměnit a rozšířit působnost ustanovení rámcového rozhodnutí Rady 2005/222/SVV ze dne 24. února 2005 o útocích proti informačním systémům (6). Vzhledem k tomu, že změn, které je třeba provést, je značný počet a jsou podstatné, mělo by být rámcové rozhodnutí 2005/222/SVV v zájmu přehlednosti nahrazeno v plném rozsahu ve vztahu k členským státům, které se účastní přijímání této směrnice,
PŘIJALY TUTO SMĚRNICI:
Článek 1
Předmět
Tato směrnice stanoví minimální pravidla týkající se vymezení trestných činů a sankcí ve vztahu k útokům na informační systémy. Jejím cílem je rovněž usnadnit předcházení těmto trestným činům a zlepšit spolupráci mezi justičními a jinými příslušnými orgány.
Článek 2
Definice
Pro účely této směrnice se rozumí:
a)
„informačním systémem“ jakýkoli přístroj nebo skupina vzájemně propojených nebo přidružených přístrojů, z nichž jeden nebo více provádí na základě programu automatické zpracování počítačových údajů, jakož i počítačové údaje uložené, zpracované, opětovně vyhledané nebo přenesené tímto přístrojem či skupinou přístrojů za účelem jeho či jejich provozu, použití, ochrany a údržby;
b)
„počítačovými údaji“ jakékoli zachycení skutečností, informací nebo pojmů ve formě vhodné ke zpracování informačním systémem, včetně programu vhodného k zajištění provedení některé funkce informačním systémem;
c)
„právnickou osobou“ každý subjekt, který má postavení právnické osoby podle příslušného práva, avšak nejedná se o státy, nebo veřejnoprávní subjekty při výkonu veřejné moci nebo organizace mezinárodního práva veřejného;
d)
„neoprávněným“ jednání uvedené v této směrnici včetně přístupu, zásahu nebo sledování, které není povoleno majitelem či jiným držitelem práv k systému nebo k jeho části nebo které není povoleno vnitrostátním právem.
Článek 3
Neoprávněný přístup k informačním systémům
Členské státy přijmou nezbytná opatření k zajištění toho, aby neoprávněný přístup k celému informačnímu systému nebo k některé jeho části je-li spáchán úmyslně, byl trestným činem, je-li tím porušeno bezpečnostního opatření, a to alespoň tehdy, pokud se nejedná o méně závažný případ.
Článek 4
Neoprávněné zasahování do informačních systémů
Členské státy přijmou nezbytná opatření k zajištění toho, aby úmyslné a neoprávněné závažné narušení nebo přerušení fungování informačního systému vložením počítačových údajů či jejich přenosem, poškozením, vymazáním, znehodnocením, pozměněním, potlačením nebo znepřístupněním bylo trestným činem, a to alespoň tehdy, pokud se nejedná o méně závažný případ.
Článek 5
Neoprávněné zasahování do údajů
Členské státy přijmou nezbytná opatření k zajištění toho, aby úmyslné a neoprávněné vymazání, poškození, znehodnocení, pozměnění nebo potlačení počítačových údajů v informačním systému, nebo jejich znepřístupnění bylo trestným činem, a to alespoň tehdy, pokud se nejedná o méně závažný případ.
Článek 6
Neoprávněné sledování údajů
Členské státy přijmou nezbytná opatření k zajištění toho, aby úmyslné a neoprávněné sledování neveřejných přenosů počítačových údajů do, z nebo uvnitř informačního systému prováděné technickými prostředky, včetně elektromagnetického záření z informačního systému nesoucího takové počítačové údaje, bylo trestným činem, a to alespoň tehdy, pokud se nejedná o méně závažný případ.
Článek 7
Nástroje použité k páchání trestných činů
Členské státy přijmou nezbytná opatření k zajištění toho, aby úmyslná výroba, prodej, opatření si k užití, dovoz, distribuce nebo jiné formy zpřístupnění některého z následujících nástrojů byly trestným činem, jsou-li provedeny neoprávněně a se záměrem použít tyto nástroje pro účely spáchání některého z trestných činů uvedených v článcích 3 až 6, a to alespoň tehdy, pokud se nejedná o méně závažný případ:
a)
počítačového programu, který byl vytvořen nebo přizpůsoben prvotně pro účely spáchání některého z trestných činů uvedených v článcích 3 až 6;
b)
počítačového hesla, přístupového kódu nebo obdobných údajů, které umožňují přístup k celému informačnímu systému nebo k jeho části.
Článek 8
Návod, pomoc nebo jiná forma účastenství a pokus
1. Členské státy zajistí trestnost návodu, pomoci či jiné formy účastenství na spáchání trestných činů uvedených v článcích 3 až 7.
2. Členské státy zajistí trestnost pokusu trestných činů uvedených v článcích 4 až 5.
Článek 9
Sankce
1. Členské státy přijmou opatření nezbytná k zajištění toho, aby pro trestné činy uvedené v článcích 3 až 8 byly stanoveny účinné, přiměřené a odrazující trestní sankce.
2. Členské státy přijmou opatření nezbytná k zajištění toho, aby pro trestné činy uvedené v článcích 3 až 7 byl stanoven trest odnětí svobody s horní hranicí trestní sazby nejméně dva roky, a to alespoň tehdy, pokud se nejedná o méně závažný případ.
3. Členské státy přijmou opatření nezbytná k zajištění toho, aby byl pro trestné činy uvedené v článcích 4 a 5 stanoven trest odnětí svobody s horní hranici trestní sazby nejméně tři roky, jsou-li spáchány úmyslně a pokud došlo k útoku s dopadem na velký počet informačních systémů za použití nástroje uvedeného v článku 7, vytvořeného nebo přizpůsobeného prvotně pro tento účel.
4. Členské státy přijmou opatření nezbytná k zajištění toho, aby pro trestné činy uvedené v článcích 4 a 5 byl stanoven trest odnětí svobody s horní hranicí trestní sazby nejméně pět let, pokud:
a)
byly spáchány v rámci zločinného spolčení vymezeného v rámcovém rozhodnutí Rady 2008/841/SVV bez ohledu na trestní sazbu stanovenou v uvedeném rozhodnutí;
b)
jejich spácháním byla způsobena závažná škoda, nebo
c)
byly spáchány proti informačnímu systému kritické infrastruktury.
5. Členské státy přijmou opatření nezbytná k zajištění toho, aby v případě, že trestné činy uvedené v článcích 4 a 5 byly spáchány prostřednictvím zneužití osobních údajů jiné osoby s cílem získat důvěru třetí strany, čímž vznikla újma skutečnému nositeli totožnosti, mohla být tato skutečnost v souladu s vnitrostátním právem považována za přitěžující okolnost, není-li takováto okolnost již zahrnuta ve skutkové podstatě jiného činu, který je podle vnitrostátního práva trestný.
Článek 10
Odpovědnost právnických osob
1. Členské státy přijmou opatření nezbytná k zajištění toho, aby právnické osoby mohly být činěny odpovědnými za trestné činy uvedené v článcích 3 až 8, spáchané v jejich prospěch osobou jednající samostatně nebo jako člen orgánu dané právnické osoby, která v rámci této právnické osoby působí ve vedoucím postavení na základě oprávnění:
a)
jednat jménem této právnické osoby;
b)
přijímat rozhodnutí jménem této právnické osoby;
c)
vykonávat kontrolu v rámci této právnické osoby.
2. Členské státy přijmou opatření nezbytná k zajištění toho, aby právnické osoby mohly být činěny odpovědnými v případech, kdy nedostatek dohledu nebo kontroly ze strany osoby uvedené v odstavci 1 umožnil spáchání trestných činů uvedených v článcích 3 až 8 ve prospěch této právnické osoby osobou jí podřízenou.
3. Odpovědnost právnických osob podle odstavců 1 a 2 nevylučuje trestní stíhání fyzických osob, které jsou pachateli, návodci, pomocníky či podílníky trestných činů uvedených v článcích 3 až 8.
Článek 11
Sankce vůči právnickým osobám
1. Členské státy přijmou opatření nezbytná k zajištění toho, aby právnické osoby odpovědné podle čl. 10 odst. 1 podléhaly účinným, přiměřeným a odrazujícím sankcím, které zahrnují pokuty trestní nebo jiné povahy, a které mohou zahrnovat i jiné sankce, jako například:
a)
zbavení oprávnění pobírat veřejné výhody nebo podpory;
b)
dočasný nebo trvalý zákaz provozování obchodní činnosti;
c)
uložení soudního dohledu;
d)
zrušení této právnické osoby rozhodnutím soudu;
e)
dočasné nebo trvalé uzavření provozoven použitých ke spáchání trestného činu.
2. Členské státy přijmou opatření nezbytná k zajištění toho, aby právnické osoby odpovědné podle čl. 10 odst. 2 podléhaly účinným, přiměřeným a odrazujícím sankcím nebo jiným opatřením.
Článek 12
Soudní příslušnost
1. Členské státy stanoví svou soudní příslušnost ve vztahu k trestným činům uvedeným v článcích 3 až 8, které byly spáchány:
a)
zcela nebo částečně na jejich území nebo
b)
jejich státními příslušníky, alespoň v případech, kdy je daný skutek trestným činem v místě, kde byl spáchán.
2. Při stanovení své soudní příslušnosti podle odst. 1 písm. a) členský stát zajistí, aby tato příslušnost zahrnovala případy, kdy:
a)
pachatel spáchal trestný čin v době své fyzické přítomnosti na jeho území, a to bez ohledu na to, zda byl trestný čin namířen proti informačnímu systému na jeho území či nikoli, nebo
b)
trestný čin byl namířen proti informačnímu systému na jeho území, a to bez ohledu na to, zda pachatel spáchal trestný čin v době své fyzické přítomnosti na jeho území či nikoli.
3. Členský stát informuje Komisi, pokud se rozhodne rozšířit soudní příslušnost ve vztahu k trestným činům uvedeným v článcích 3 až 8, které byly spáchány mimo jeho území, mimo jiné pokud:
a)
má pachatel obvyklé bydliště na jeho území nebo
b)
je trestný čin spáchán ve prospěch právnické osoby usazené na jeho území.
Článek 13
Výměna informací
1. Za účelem výměny informací týkajících se trestných činů uvedených v článcích 3 až 8 členské státy zajistí, aby měly k dispozici funkční národní kontaktní místo, a aby využívaly stávající síť funkčních kontaktních míst s nepřetržitým provozem. Členské státy rovněž zajistí, aby byly zavedeny postupy, které příslušnému orgánu v případě naléhavých žádostí o pomoc umožní podat nejpozději osm hodin od obdržení žádosti informaci alespoň o tom, zda bude na žádost o pomoc reagovat, a dále uvést formu a předpokládaný termín této reakce.
2. Členské státy informují Komisi o kontaktních místech uvedených v odstavci 1, která určily. Komise tyto informace předá ostatním členským státům a příslušným specializovaným agenturám a institucím Unie.
3. Členské státy přijmou opatření nezbytná k zajištění toho, aby měly za účelem usnadnění neprodleného oznamování trestných činů uvedených v článcích 3 až 6 příslušné vnitrostátní orgány k dispozici vhodné informační kanály.
Článek 14
Sledování a statistika
1. Členské státy zajistí, aby byl zaveden systém pro záznam, produkci a poskytování statistických údajů o trestných činech uvedených v článcích 3 až 7.
2. Statistické údaje uvedené v odstavci 1 musí zahrnovat alespoň stávající údaje o počtu trestných činů uvedených v článcích 3 až 7 zaznamenaných členskými státy a o počtu osob stíhaných a odsouzených za spáchání trestných činů uvedených v článcích 3 až 7.
3. Údaje shromážděné podle tohoto článku předávají členské státy Komisi. Komise zajistí, že komplexní přehled těchto statistických zpráv bude zveřejněn a předložen příslušným specializovaným agenturám a institucím Unie.
Článek 15
Nahrazení rámcového rozhodnutí 2005/222/SVV
Rámcové rozhodnutí 2005/222/SVV se nahrazuje ve vztahu k členským státům, které se účastní přijímání této směrnice, aniž jsou dotčeny povinnosti členských států týkající se lhůt pro provedení rámcového rozhodnutí ve vnitrostátním právu.
Ve vztahu k členským státům, které se účastní přijímání této směrnice, se odkazy na rámcové rozhodnutí 2005/222/SVV považují za odkazy na tuto směrnici.
Článek 16
Provedení
1. Členské státy uvedou v účinnost právní a správní předpisy nezbytné pro dosažení souladu s touto směrnicí do 4. září 2015.
2. Členské státy předloží Komisi znění vnitrostátních právních předpisů, kterými ve svém vnitrostátním právu provádějí povinnosti, jež pro ně vyplývají z této směrnice.
3. Tyto předpisy přijaté členskými státy musí obsahovat odkaz na tuto směrnici nebo musí být takový odkaz učiněn při jejich úředním vyhlášení. Způsob odkazu si stanoví členské státy.
Článek 17
Podávání zpráv
Do 4. září 2017 předloží Komise Evropskému parlamentu a Radě zprávu, ve které zhodnotí, do jaké míry členské státy přijaly opatření nezbytná k dosažení souladu s touto směrnicí, a případně připojí legislativní návrhy. Komise v této souvislosti rovněž zohlední technický a právní vývoj v oblasti kybernetické kriminality, a to zejména s ohledem na oblast působnosti této směrnice.
Článek 18
Vstup v platnost
Tato směrnice vstupuje v platnost dvacátým dnem po vyhlášení v Úředním věstníku Evropské unie.
Článek 19
Určení
Tato směrnice je určena členským státům v souladu se Smlouvami.
V Bruselu dne 12. srpna 2013.
ΟΔΗΓΊΑ 2013/40/ΕΕ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΫ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΊΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΊΟΥ
της 12ης Αυγούστου 2013
για τις επιθέσεις κατά συστημάτων πληροφοριών και την αντικατάσταση της απόφασης-πλαισίου 2005/222/ΔΕΥ του Συμβουλίου
ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ,
Έχοντας υπόψη τη Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και ιδίως το άρθρο 83 παράγραφος 1,
Έχοντας υπόψη την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής,
Κατόπιν διαβίβασης του σχεδίου νομοθετικής πράξης στα εθνικά κοινοβούλια,
Έχοντας υπόψη τη γνώμη της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής (1),
Αποφασίζοντας σύμφωνα με τη συνήθη νομοθετική διαδικασία (2),
Εκτιμώντας τα ακόλουθα:
(1)
Οι στόχοι της παρούσας οδηγίας είναι η προσέγγιση του ποινικού δικαίου των κρατών μελών στον τομέα των επιθέσεων κατά συστημάτων πληροφοριών, καθιερώνοντας ελάχιστους κανόνες σχετικά με τον ορισμό των ποινικών αδικημάτων και των σχετικών κυρώσεων, και η βελτίωση της συνεργασίας μεταξύ των αρμόδιων αρχών, συμπεριλαμβανομένης της αστυνομίας και άλλων εξειδικευμένων υπηρεσιών επιφορτισμένων με την επιβολή του νόμου στα κράτη μέλη, καθώς και των αρμόδιων ειδικευμένων οργανισμών της Ένωσης και φορέων της Ένωσης, όπως η Eurojust, η Ευρωπόλ και το Ευρωπαϊκό Κέντρο Ηλεκτρονικού Εγκλήματος, καθώς και ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός για την Ασφάλεια δικτύων και Πληροφοριών (ENISA).
(2)
Τα συστήματα πληροφοριών είναι βασικό στοιχείο για την πολιτική, κοινωνική και οικονομική αλληλεπίδραση στην Ένωση. Η κοινωνία εξαρτάται σε υψηλό και αυξανόμενο βαθμό από τέτοια συστήματα. Η ομαλή λειτουργία και η ασφάλεια αυτών των συστημάτων στην Ένωση είναι ζωτικής σημασίας για την ανάπτυξη της εσωτερικής αγοράς και μιας ανταγωνιστικής και καινοτόμου οικονομίας. Η εξασφάλιση κατάλληλων επιπέδων προστασίας των συστημάτων πληροφοριών θα πρέπει να αποτελεί μέρος ενός αποτελεσματικού ολοκληρωμένου πλαισίου από μέτρα πρόληψης τα οποία συνοδεύουν τις απαντήσεις του ποινικού δικαίου στον κυβερνοχώρο.
(3)
Οι επιθέσεις κατά των συστημάτων πληροφοριών, και ιδίως οι επιθέσεις που συνδέονται με το οργανωμένο έγκλημα, αποτελούν συνεχώς αυξανόμενη απειλή, τόσο στην Ένωση όσο και παγκοσμίως, και εντείνουν τις ανησυχίες για το ενδεχόμενο τρομοκρατικών επιθέσεων ή επιθέσεων με πολιτικά κίνητρα κατά των συστημάτων πληροφοριών που αποτελούν μέρος των υποδομών ζωτικής σημασίας των κρατών μελών και της Ένωσης. Αυτό αποτελεί απειλή για την επίτευξη μιας ασφαλέστερης κοινωνίας της πληροφορίας και ενός χώρου ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης, και, επομένως, απαιτείται απάντηση στο επίπεδο της Ένωσης και βελτιωμένη συνεργασία και συντονισμός σε διεθνές επίπεδο.
(4)
Υπάρχουν ορισμένες υποδομές ζωτικής σημασίας στην Ένωση, η διακοπή ή η καταστροφή των οποίων θα μπορούσε να έχει σημαντικό διασυνοριακό αντίκτυπο. Έχει καταστεί προφανές, λόγω της ανάγκης να ενισχυθεί η προστασία των υποδομών ζωτικής σημασίας στην Ένωση, ότι τα μέτρα κατά των επιθέσεων στον κυβερνοχώρο θα πρέπει να συμπληρώνονται με αυστηρές ποινικές κυρώσεις που να αντανακλούν τη σοβαρότητα των επιθέσεων αυτών. Ως υποδομές ζωτικής σημασίας μπορούν να νοούνται τα περιουσιακά στοιχεία, συστήματα ή μέρη αυτών που ευρίσκονται εντός των κρατών μελών και τα οποία είναι ουσιώδη για τη διατήρηση των ζωτικών κοινωνιακών λειτουργιών, της υγείας, της ασφάλειας, της προστασίας της οικονομικής ή κοινωνικής ευημερίας, όπως εγκαταστάσεις παραγωγής ενεργείας, μεταφορικά δίκτυα ή κυβερνητικά δίκτυα, και η διακοπή ή η καταστροφή των οποίων θα είχε σημαντικό αντίκτυπο για ένα κράτος μέλος, ως αποτέλεσμα της αδυναμίας διατήρησης των λειτουργιών αυτών.
(5)
Υπάρχουν στοιχεία που δείχνουν μια τάση διάπραξης όλο και πιο επικίνδυνων και επαναλαμβανόμενων επιθέσεων μεγάλης κλίμακας κατά συστημάτων πληροφοριών που συχνά μπορούν να έχουν ζωτική σημασία για τα κράτη μέλη ή για ειδικές δραστηριότητες του δημόσιου ή του ιδιωτικού τομέα. Η τάση αυτή συνοδεύεται από την ανάπτυξη όλο και πιο εξελιγμένων μεθόδων, όπως η δημιουργία και η χρήση των αποκαλούμενων «botnet» (δίκτυα προγραμμάτων ρομπότ), η οποία περιλαμβάνει διάφορα στάδια της αξιόποινης πράξης, καθένα από τα οποία μπορεί από μόνο του να θέσει σε σοβαρό κίνδυνο το δημόσιο συμφέρον. Η παρούσα οδηγία σκοπεύει, μεταξύ άλλων, στην εισαγωγή ποινικών κυρώσεων για τη δημιουργία των «botnet», ήτοι πράξη της απόκτησης εξ αποστάσεως ελέγχου σε σημαντικό αριθμό υπολογιστών διά της μολύνσεως τους με κακόβουλο λογισμικό μέσω στοχευμένων επιθέσεων στον κυβερνοχώρο. Μόλις δημιουργηθεί, το προσβεβλημένο δίκτυο υπολογιστών, που συνιστά το «botnet», μπορεί να ενεργοποιείται εν αγνοία των χρηστών των εν λόγω υπολογιστών, με σκοπό την εξαπόλυση επιθέσεων στον κυβερνοχώρο μεγάλης κλίμακας, η οποία συνήθως μπορεί να προκαλέσει σοβαρές ζημίες, όπως αναφέρεται στην παρούσα οδηγία. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να μπορούν να ορίσουν τι συνιστά σοβαρή ζημιά σύμφωνα με το εθνικό τους δίκαιο και τις εθνικές τους πρακτικές, όπως διακοπή της λειτουργίας συστημάτων μεγάλης δημόσιας σημασίας ή σημαντική οικονομική ζημιά ή απώλεια δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα ή ευαίσθητων πληροφοριών.
(6)
Επιθέσεις στον κυβερνοχώρο μεγάλης κλίμακας μπορούν να προξενήσουν σημαντικές οικονομικές ζημίες, τόσο μέσω της διακοπής της λειτουργίας των συστημάτων πληροφοριών και των επικοινωνιών όσο και μέσω της απώλειας ή αλλοίωσης σημαντικών εμπορικών εμπιστευτικών πληροφοριών ή άλλων δεδομένων. Θα πρέπει να αποδίδεται ιδιαίτερη προσοχή στην αύξηση της ευαισθητοποίησης των καινοτόμων μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων για απειλές σχετικές με αυτές τις επιθέσεις και για την ευπάθειά τους σε αυτές τις επιθέσεις, επειδή εξαρτώνται, σε μεγάλο βαθμό, από την ορθή λειτουργία και τη διαθεσιμότητα πληροφοριακών συστημάτων και συχνά έχουν περιορισμένους πόρους για την ασφάλεια των πληροφοριών.
(7)
Είναι σημαντικό να υπάρχουν κοινοί ορισμοί στον τομέα αυτό ώστε να διασφαλισθεί η συνεκτική προσέγγιση μεταξύ των κρατών μελών κατά την εφαρμογή της παρούσας οδηγίας.
(8)
Είναι ανάγκη να επιτευχθεί κοινή προσέγγιση για τα στοιχεία της αντικειμενικής υπόστασης των ποινικών αδικημάτων, με την πρόβλεψη των κοινών αδικημάτων της παράνομης πρόσβασης σε σύστημα πληροφοριών, της παράνομης παρεμβολής σε σύστημα, της παράνομης παρεμβολής σε δεδομένα και της παράνομης υποκλοπής.
(9)
Η υποκλοπή περιλαμβάνει, ενδεικτικά και όχι εξαντλητικά, την ακρόαση, έλεγχο ή επιτήρηση του περιεχομένου των επικοινωνιών και την παροχή του περιεχομένου των δεδομένων είτε άμεσα, μέσω της πρόσβασης και χρήσης των συστημάτων πληροφοριών, είτε έμμεσα μέσω της χρήσης ηλεκτρονικής συνακρόασης ή συσκευών παγίδευσης με τεχνικά μέσα.
(10)
Τα κράτη μέλη θα πρέπει να προβλέπουν κυρώσεις για τις επιθέσεις κατά συστημάτων πληροφοριών. Οι εν λόγω κυρώσεις θα πρέπει να είναι αποτελεσματικές, αναλογικές και αποτρεπτικές και να περιλαμβάνουν φυλάκιση και/ή χρηματικές ποινές.
(11)
Η παρούσα οδηγία προβλέπει ποινικές κυρώσεις, τουλάχιστον για τις περιπτώσεις που δεν είναι ήσσονος σημασίας. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να μπορούν να καθορίζουν τι συνιστά περίπτωση ήσσονος σημασίας σύμφωνα με το εθνικό τους δίκαιο και τις εθνικές τους πρακτικές. Η περίπτωση μπορεί να θεωρείται ήσσονος σημασίας όταν, παραδείγματος χάριν, οι ζημίες που προκαλεί το αδίκημα και/ή ο κίνδυνος για το δημόσιο ή το ιδιωτικό συμφέρον, όπως η ακεραιότητα ενός συστήματος υπολογιστών ή ηλεκτρονικών δεδομένων, ή η σωματική ακεραιότητα, τα δικαιώματά ή άλλα συμφέροντα ενός προσώπου, είναι αμελητέα ή τέτοιας φύσης ώστε δεν είναι απαραίτητη η επιβολή ποινικής κύρωσης εντός του νομικού ορίου ή η απόδοση ποινικής ευθύνης.
(12)
Ο προσδιορισμός και η αναφορά απειλών και κινδύνων που προκύπτουν από επιθέσεις στον κυβερνοχώρο και της συναφούς ευπάθειας των συστημάτων πληροφοριών, είναι σχετικές με την αποτελεσματική πρόληψη και αντιμετώπιση των επιθέσεων στον κυβερνοχώρο και τη βελτίωση της ασφάλειας των συστημάτων πληροφοριών. Η παροχή κινήτρων για την αναφορά κενών ασφαλείας θα μπορούσε να συμβάλει προς τον σκοπό αυτό. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να προσπαθούν να παρέχουν δυνατότητες για τη νομική ανίχνευση και αναφορά των κενών ασφαλείας.
(13)
Είναι σκόπιμο να προβλεφθούν αυστηρότερες κυρώσεις όταν μια επίθεση κατά συστήματος πληροφοριών διαπράττεται από εγκληματική οργάνωση, όπως ορίζεται στην απόφαση-πλαίσιο 2008/841/ΔΕΥ του Συμβουλίου, της 24ης Οκτωβρίου 2008, για την καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος (3), όταν η επίθεση στον κυβερνοχώρο διαπράττεται σε μεγάλη κλίμακα και πλήττει έτσι σημαντικό αριθμό συστημάτων πληροφοριών, συμπεριλαμβανομένης της επίθεσης που έχει ως στόχο τη δημιουργία «botnet» ή όταν η επίθεση στον κυβερνοχώρο προκαλεί σοβαρές ζημίες, μεταξύ άλλων όταν η επίθεση εκτελείται μέσω «botnet». Είναι επίσης σκόπιμο να προβλεφθούν αυστηρότερες κυρώσεις, όταν η επίθεση διεξάγεται κατά υποδομής ζωτικής σημασίας των κρατών μελών ή της Ένωσης.
(14)
Η θέσπιση αποτελεσματικών μέτρων κατά της κλοπής ταυτότητας και άλλων αδικημάτων σχετικών με την ταυτότητα αποτελεί ένα άλλο σημαντικό στοιχείο μιας ολοκληρωμένης προσέγγισης του εγκλήματος στον κυβερνοχώρο. Η τυχόν ανάγκη για δράση της Ένωσης σχετικά με αυτό το είδος εγκληματικής συμπεριφοράς θα μπορούσε επίσης να εξετάζεται στο πλαίσιο της αξιολόγησης της ανάγκης για μια συνολική οριζόντια πράξη της Ένωσης.
(15)
Τα συμπεράσματα του Συμβουλίου της 27ης και 28ης Νοεμβρίου 2008 ανέφεραν ότι τα κράτη μέλη και η Επιτροπή θα πρέπει να αναπτύξουν νέα στρατηγική, λαμβάνοντας υπόψη το περιεχόμενο της σύμβασης του Συμβουλίου της Ευρώπης του 2001 για το έγκλημα στον κυβερνοχώρο. Η σύμβαση αυτή είναι το νομικό πλαίσιο αναφοράς για την καταπολέμηση του εγκλήματος στον κυβερνοχώρο, συμπεριλαμβανομένων των επιθέσεων κατά συστημάτων πληροφοριών. Η παρούσα οδηγία στηρίζεται στην εν λόγω σύμβαση. Η ολοκλήρωση της διαδικασίας επικύρωσης της εν λόγω σύμβασης από όλα τα κράτη μέλη, το συντομότερο δυνατόν, θα πρέπει να θεωρηθεί προτεραιότητα.
(16)
Λαμβανομένων υπόψη των διαφορετικών τρόπων με τους οποίους μπορούν να πραγματοποιηθούν οι επιθέσεις και της ταχείας εξέλιξης του υλισμικού και του λογισμικού, η παρούσα οδηγία αναφέρεται σε εργαλεία που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τη διάπραξη των αδικημάτων που απαριθμούνται στην παρούσα οδηγία. Τέτοια εργαλεία μπορούν να περιλαμβάνουν το κακόβουλο λογισμικό -συμπεριλαμβανομένων των εργαλείων που μπορούν να δημιουργούν «botnet»- το οποίο χρησιμοποιείται για τη διάπραξη επιθέσεων στον κυβερνοχώρο. Ακόμη και όταν ένα τέτοιο εργαλείο είναι κατάλληλο ή ιδιαιτέρως κατάλληλο για τη διάπραξη ενός εκ των αδικημάτων που ορίζονται στην παρούσα οδηγία, είναι πιθανό το εργαλείο να έχει παραχθεί για νόμιμο σκοπό. Με αιτιολογία την ανάγκη να αποφευχθεί η ποινικοποίηση οσάκις τα εν λόγω εργαλεία παράγονται και διατίθενται στην αγορά για νόμιμους σκοπούς, όπως για τον έλεγχο της αξιοπιστίας των προϊόντων της τεχνολογίας πληροφοριών ή της ασφάλειας των συστημάτων πληροφοριών, εκτός από τη γενική απαίτηση της πρόθεσης, μια απαίτηση άμεσης πρόθεσης να χρησιμοποιήσει τα εργαλεία αυτά για να διαπράξει ένα ή περισσότερα εκ των αδικημάτων που ορίζονται στην παρούσα οδηγία, πρέπει επίσης να πληρούται.
(17)
Η παρούσα οδηγία δεν αποδίδει ποινική ευθύνη όταν πληρούνται τα αντικειμενικά κριτήρια των αδικημάτων που ορίζονται στην παρούσα οδηγία, αλλά οι πράξεις διαπράττονται χωρίς εγκληματική πρόθεση, παραδείγματος χάριν όταν το πρόσωπο δεν γνωρίζει ότι απαγορεύεται η πρόσβαση ή στην περίπτωση εξουσιοδοτημένης δοκιμής ή προστασίας συστημάτων πληροφοριών, όπως όταν μια εταιρεία ή ένας πωλητής αναθέτει σε ένα πρόσωπο να ελέγξει την ισχύ του συστήματος ασφαλείας του. Στο πλαίσιο της παρούσας οδηγίας, συμβατικές υποχρεώσεις ή συμφωνίες να περιορισθεί η πρόσβαση σε συστήματα πληροφοριών με τη μέθοδο της πολιτικής χρηστών ή όρων παροχής υπηρεσίας, καθώς και εργατικές διαφορές όσον αφορά την πρόσβαση και τη χρήση συστημάτων πληροφοριών του εργοδότη για ιδιωτικούς σκοπούς, δεν θα πρέπει να συνεπάγονται ποινική ευθύνη, όταν η πρόσβαση, υπ’ αυτές τις συνθήκες, θα κρινόταν απαγορευμένη και, συνεπώς, θα αποτελούσε τη μοναδική βάση για ποινική διαδικασία. Η παρούσα οδηγία δεν θίγει το δικαίωμα της πρόσβασης σε πληροφορίες, όπως ορίζεται στο εθνικό και στο ενωσιακό δίκαιο, ενώ την ίδια στιγμή δεν μπορεί να χρησιμεύσει ως αιτιολογία για παράνομη ή αυθαίρετη πρόσβαση σε πληροφορίες.
(18)
Οι επιθέσεις στον κυβερνοχώρο μπορούν να διευκολύνονται από διάφορες περιστάσεις, όπως όταν ο δράστης έχει πρόσβαση στα συστήματα ασφαλείας που ενυπάρχουν στα προσβαλλόμενα συστήματα πληροφοριών, μέσα στο πλαίσιο των καθηκόντων του. Στο πλαίσιο του εθνικού δικαίου, τέτοιες περιστάσεις θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη καταλλήλως κατά τη διεξαγωγή ποινικών διαδικασιών.
(19)
Τα κράτη μέλη θα πρέπει να προβλέπουν στο εθνικό τους δίκαιο επιβαρυντικές περιστάσεις, σύμφωνα με τους εφαρμοστέους κανόνες περί επιβαρυντικών περιστάσεων που προβλέπονται στα νομικά τους συστήματα. Θα πρέπει να μεριμνούν ώστε αυτές οι επιβαρυντικές περιστάσεις να μπορούν να εξετάζονται από τους δικαστές κατά την επιμέτρηση της ποινής των δραστών. Εμπίπτει στη διακριτική ευχέρεια του δικαστή να αξιολογεί τις εν λόγω περιστάσεις, μαζί με τα άλλα γεγονότα της συγκεκριμένης υπόθεσης.
(20)
Η παρούσα οδηγία δεν διέπει τις προϋποθέσεις κατά την άσκηση δικαιοδοσίας για οποιοδήποτε από τα αδικήματα που αναφέρονται σε αυτή, όπως η κατάθεση από το θύμα στον τόπο όπου διαπράχθηκε το αδίκημα, η καταγγελία από το κράτος στο οποίο διαπράχθηκε το αδίκημα ή η μη άσκηση δίωξης σε βάρος του δράστη στον τόπο όπου διαπράχθηκε το αδίκημα.
(21)
Στο πλαίσιο της παρούσας οδηγίας, κράτη και δημόσιοι φορείς, παραμένουν πλήρως υποχρεωμένα να εγγυώνται τον σεβασμό των ανθρώπινων δικαιωμάτων και των θεμελιωδών ελευθεριών, σύμφωνα με τις υπάρχουσες διεθνείς υποχρεώσεις.
(22)
Η παρούσα οδηγία ενισχύει τη σημασία των δικτύων, όπως το δίκτυο των σημείων επαφής της ομάδας G8 ή του Συμβουλίου της Ευρώπης, που είναι διαθέσιμο σε 24ωρη βάση και τις επτά ημέρες την εβδομάδα. Τα εν λόγω σημεία επαφής θα πρέπει να είναι σε θέση να προσφέρουν αποτελεσματική βοήθεια, παραδείγματος χάριν διευκολύνοντας την ανταλλαγή διαθέσιμων σχετικών πληροφοριών και την παροχή τεχνικών συμβουλών ή νομικών πληροφοριών για έρευνες ή διαδικασίες σχετικές με ποινικά αδικήματα που συνδέονται με συστήματα πληροφοριών και συναφή δεδομένα που αφορούν το κράτος μέλος το οποίο υποβάλλει την αίτηση. Προκειμένου να διασφαλισθεί η ομαλή λειτουργία των δικτύων, κάθε σημείο επαφής θα πρέπει να διαθέτει την ικανότητα να επικοινωνεί με τα σημεία επαφής των άλλων κρατών μελών, βάσει επείγουσας διαδικασίας, με την υποστήριξη, μεταξύ άλλων, εκπαιδευμένου και εξοπλισμένου προσωπικού. Δεδομένης της ταχύτητας με την οποία μπορούν να πραγματοποιηθούν επιθέσεις στον κυβερνοχώρο μεγάλης κλίμακας, τα κράτη μέλη θα πρέπει να είναι σε θέση να ανταποκρίνονται αμέσως σε επείγουσες αιτήσεις που προέρχονται από το εν λόγω δίκτυο σημείων επαφής. Στις περιπτώσεις αυτές, μπορεί να είναι σκόπιμο η αίτηση πληροφοριών να συνοδεύεται από τηλεφωνικό αριθμό επαφής, ώστε να διασφαλίζεται ότι η αίτηση θα διεκπεραιώνεται σύντομα από το κράτος μέλος στο οποίο υποβάλλεται η αίτηση και να δίνεται απάντηση εντός οκτώ ωρών.
(23)
Η συνεργασία μεταξύ των δημόσιων αρχών αφενός, και του ιδιωτικού τομέα και της κοινωνίας των πολιτών αφετέρου, έχει μεγάλη σημασία για την αποτροπή και την καταπολέμηση των επιθέσεων κατά των συστημάτων πληροφοριών. Είναι αναγκαίο να ενισχυθεί και να βελτιωθεί η συνεργασία μεταξύ των παρόχων υπηρεσιών, παραγωγών, οργάνων επιβολής του νόμου και δικαστικών αρχών, με εκ παραλλήλου πλήρη σεβασμό του κράτους δικαίου. Τέτοια συνεργασία θα μπορούσε να περιλαμβάνει υποστήριξη από παρόχους υπηρεσιών υπό μορφή βοήθειας για τη διατήρηση πιθανών αποδεικτικών στοιχείων, παροχής στοιχείων που βοηθούν στον εντοπισμό των δραστών και, ως τελευταία επιλογή, πλήρους ή μερικής παύσης της λειτουργίας παρανόμων συστημάτων ή λειτουργιών που έχουν δεχτεί επίθεση ή έχουν χρησιμοποιηθεί για παράνομους σκοπούς, σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο και τις εθνικές πρακτικές. Τα κράτη μέλη θα πρέπει επίσης να εξετάσουν τη δημιουργία δικτύων εταιρικής σχέσης και συνεργασίας με τους παρόχους υπηρεσιών και τους παραγωγούς για την ανταλλαγή πληροφοριών σε σχέση με τα αδικήματα που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της παρούσας οδηγίας.
(24)
Υπάρχει ανάγκη συλλογής συγκρίσιμων δεδομένων σχετικά με τα αδικήματα που ορίζονται στην παρούσα οδηγία. Τα σχετικά δεδομένα θα πρέπει να τίθενται στη διάθεση των αρμόδιων ειδικευμένων οργανισμών και φορέων της Ένωσης, όπως η Ευρωπόλ και ο ENISA, σύμφωνα με τα καθήκοντά τους και τις ανάγκες πληροφόρησης, ώστε να αποκτούν μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα του προβλήματος της εγκληματικότητας στον κυβερνοχώρο και την ασφάλεια δικτύων και πληροφοριών στο επίπεδο της Ένωσης, συμβάλλοντας έτσι στη διαμόρφωση πιο αποτελεσματικής απάντησης. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να υποβάλλουν πληροφορίες σχετικά με το modus operandi που χρησιμοποιείται από τους δράστες στην Ευρωπόλ και το Ευρωπαϊκό Κέντρο Ηλεκτρονικού εγκλήματος ώστε να προβαίνουν σε αξιολογήσεις περί των απειλών και στρατηγικές αναλύσεις του εγκλήματος στον κυβερνοχώρο σύμφωνα με την απόφαση 2009/371/ΔΕΥ του Συμβουλίου, της 6ης Απριλίου 2009, για την ίδρυση Ευρωπαϊκής Αστυνομικής Υπηρεσίας (Ευρωπόλ) (4). Η παροχή πληροφοριών μπορεί να διευκολύνει την καλύτερη κατανόηση των σημερινών και μελλοντικών απειλών και να συμβάλει έτσι στη λήψη καταλληλότερων και στοχευμένων αποφάσεων για την καταπολέμηση και την πρόληψη των επιθέσεων κατά των συστημάτων πληροφοριών.
(25)
Η Επιτροπή θα πρέπει να υποβάλει έκθεση σχετικά με την εφαρμογή της παρούσας οδηγίας καθώς και τις αναγκαίες νομοθετικές προτάσεις οι οποίες θα μπορούσαν να οδηγήσουν στη διεύρυνση του πεδίου εφαρμογής της, λαμβάνοντας υπόψη τυχόν εξελίξεις στον τομέα του εγκλήματος στον κυβερνοχώρο. Οι εξελίξεις αυτές μπορούν να περιλαμβάνουν τεχνολογικές εξελίξεις, παραδείγματος χάριν αυτές που επιτρέπουν την αποτελεσματικότερη επιβολή της εφαρμογής του νόμου όσον αφορά τις επιθέσεις εναντίον συστημάτων πληροφοριών ή διευκολύνουν την πρόληψη ή την άμβλυνση των επιπτώσεων αυτών των επιθέσεων. Για τον σκοπό αυτό, η Επιτροπή θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη τις διαθέσιμες αναλύσεις και εκθέσεις που συντάσσονται από τους αρμόδιους φορείς και ιδίως την Ευρωπόλ και τον ENISA.
(26)
Προκειμένου να καταπολεμηθεί αποτελεσματικά το έγκλημα στον κυβερνοχώρο, είναι αναγκαίο να αυξηθεί η ανθεκτικότητα των συστημάτων πληροφοριών με τη λήψη των ενδεδειγμένων μέτρων για να προστατεύονται αποτελεσματικότερα από επιθέσεις στον κυβερνοχώρο. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να λαμβάνουν τα απαραίτητα μέτρα για την προστασία των πληροφοριακών τους συστημάτων που αποτελούν μέρος των υποδομών ζωτικής σημασίας από επιθέσεις στον κυβερνοχώρο, ως μέρος των οποίων θα πρέπει να εξετάζουν την προστασία των πληροφοριακών τους συστημάτων και των συναφών δεδομένων. Η εξασφάλιση κατάλληλου επιπέδου προστασίας και ασφάλειας των συστημάτων πληροφοριών από νομικά πρόσωπα, παραδείγματος χάριν σε συνάρτηση με την παροχή υπηρεσιών ηλεκτρονικών επικοινωνιών διαθέσιμων στο κοινό σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία της Ένωσης περί ιδιωτικής ζωής, ηλεκτρονικών επικοινωνιών και προστασίας δεδομένων, αποτελεί ουσιώδες μέρος μιας συνεκτικής προσέγγισης για την αποτελεσματική καταπολέμηση του εγκλήματος στον κυβερνοχώρο. Θα πρέπει να παρέχονται κατάλληλα επίπεδα προστασίας έναντι ευλόγως εντοπίσιμων απειλών και ευπαθειών σύμφωνα με την «τελευταία λέξη» της τεχνικής για συγκεκριμένους τομείς και συγκεκριμένες καταστάσεις επεξεργασίας δεδομένων. Το κόστος και ο φόρτος της εν λόγω προστασίας θα πρέπει να αναλογούν με τη βλάβη που είναι πιθανό να προκαλέσει μια επίθεση στον κυβερνοχώρο στα θύματά της. Τα κράτη μέλη παροτρύνονται να προβλέπουν σχετικά μέτρα αναλαμβάνοντας υποχρεώσεις στο πλαίσιο του εθνικού τους δικαίου στις περιπτώσεις που ένα νομικό πρόσωπο σαφώς δεν έχει προβλέψει κατάλληλο επίπεδο προστασίας ενάντια σε επιθέσεις στον κυβερνοχώρο.
(27)
Τα σημαντικά κενά και οι διαφορές ανάμεσα στα δίκαια και τις ποινικές διαδικασίες των κρατών μελών στον τομέα των επιθέσεων κατά των συστημάτων πληροφοριών μπορούν να παρεμποδίσουν την καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος και της τρομοκρατίας και να περιπλέξουν την αποτελεσματική αστυνομική και δικαστική συνεργασία στον τομέα αυτό. Ο διεθνικός και χωρίς σύνορα χαρακτήρας των σύγχρονων συστημάτων πληροφοριών σημαίνει ότι, οι επιθέσεις κατά των συστημάτων αυτών, έχουν διασυνοριακή διάσταση, υπογραμμίζοντας έτσι την επείγουσα ανάγκη να ληφθούν περαιτέρω μέτρα για την προσέγγιση του ποινικού δικαίου στον συγκεκριμένο τομέα. Επιπλέον, ο συντονισμός της δίωξης όσον αφορά επιθέσεις κατά συστημάτων πληροφοριών θα πρέπει να διευκολυνθεί με την προσήκουσα υλοποίηση και εφαρμογή της οδηγίας-πλαισίου 2009/948/ΔΕΥ του Συμβουλίου, της 30ής Νοεμβρίου 2009, για την πρόληψη και τον διακανονισμό συγκρούσεων δικαιοδοσίας σε ποινικές υποθέσεις (5). Τα κράτη μέλη, σε συνεργασία με την Ένωση, θα πρέπει επίσης να επιδιώξουν να βελτιώσουν τη διεθνή συνεργασία που αφορά την ασφάλεια των συστημάτων πληροφοριών και των υπολογιστικών δικτύων και δεδομένων. Σε κάθε διεθνή συμφωνία που άπτεται της ανταλλαγής δεδομένων θα πρέπει να λαμβάνεται δεόντως υπόψη η ασφάλεια της μεταφοράς και της αποθήκευσης δεδομένων.
(28)
Η βελτιωμένη συνεργασία μεταξύ των αρμόδιων οργάνων επιβολής του νόμου και των δικαστικών αρχών, στο σύνολο της Ένωσης, είναι ουσιώδους σημασίας για την αποτελεσματική καταπολέμηση του εγκλήματος στον κυβερνοχώρο. Στο πλαίσιο αυτό, θα πρέπει να ενθαρρυνθεί η επιτάχυνση των προσπαθειών να παρασχεθεί η κατάλληλη κατάρτιση στις αρμόδιες αρχές, προκειμένου να αυξηθεί η κατανόησή τους για το έγκλημα στον κυβερνοχώρο και τις επιπτώσεις του και να ενισχυθεί η συνεργασία και η ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών, παραδείγματος χάριν μέσω των αρμόδιων ειδικευμένων οργανισμών και φορέων της Ένωσης. Η κατάρτιση αυτή θα πρέπει, μεταξύ άλλων, να στοχεύει στην αύξηση της ευαισθητοποίησης σχετικά με τα διάφορα εθνικά νομικά συστήματα, τις ενδεχόμενες νομικές και τεχνικές προκλήσεις που προκύπτουν στις ποινικές έρευνες και την κατανομή αρμοδιοτήτων μεταξύ των αρμόδιων εθνικών αρχών.
(29)
Η παρούσα οδηγία σέβεται τα ανθρώπινα δικαιώματα και τις θεμελιώδεις ελευθερίες και τηρεί τις αρχές που αναγνωρίζονται, ιδίως από τον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης και την Ευρωπαϊκή σύμβαση περί προάσπισης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών, συμπεριλαμβανομένων της προστασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, της ιδιωτικής ζωής, της ελευθερίας έκφρασης και πληροφόρησης, του δικαιώματος δίκαιης δίκης, του τεκμηρίου αθωότητας και των δικαιωμάτων της υπεράσπισης, καθώς και των αρχών της νομιμότητας και αναλογικότητας των ποινικών αδικημάτων και κυρώσεων. Ειδικότερα, η παρούσα οδηγία επιδιώκει να εξασφαλίσει την πλήρη τήρηση των εν λόγω δικαιωμάτων και των αρχών και πρέπει να εφαρμόζεται αναλόγως.
(30)
Η προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα αποτελεί θεμελιώδες δικαίωμα σύμφωνα με το άρθρο 16 παράγραφος 1 ΣΛΕΕ και το άρθρο 8 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Συνεπώς, κάθε επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα στο πλαίσιο της εφαρμογής της παρούσας οδηγίας θα πρέπει να συμμορφώνεται πλήρως με το σχετικό δίκαιο της Ένωσης περί προστασίας δεδομένων.
(31)
Σύμφωνα με το άρθρο 3 του πρωτοκόλλου για τη θέση του Ηνωμένου Βασιλείου και της Ιρλανδίας όσον αφορά τον χώρο ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης, το οποίο έχει προσαρτηθεί στη Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση και στη Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τα εν λόγω κράτη μέλη γνωστοποίησαν την επιθυμία τους να συμμετάσχουν στην έκδοση και την εφαρμογή της παρούσας οδηγίας.
(32)
Σύμφωνα με τα άρθρα 1 και 2 του πρωτοκόλλου σχετικά με τη θέση της Δανίας, το οποίο έχει προσαρτηθεί στη Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση και στη Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Δανία δεν συμμετέχει στην έκδοση της παρούσας οδηγίας και δεν δεσμεύεται από αυτή ούτε υπόκειται στην εφαρμογή της.
(33)
Δεδομένου ότι οι στόχοι της παρούσας οδηγίας -ήτοι να υπόκεινται οι επιθέσεις κατά των συστημάτων πληροφοριών, σε όλα τα κράτη μέλη, σε αποτελεσματικές, αναλογικές και αποτρεπτικές ποινικές κυρώσεις και να βελτιωθεί και να ενθαρρυνθεί η συνεργασία μεταξύ δικαστικών και άλλων αρμοδίων αρχών-, δεν μπορούν να επιτευχθούν επαρκώς από τα κράτη μέλη, και δύνανται, συνεπώς, λόγω της κλίμακας και των αποτελεσμάτων τους, να επιτευχθούν καλύτερα στο επίπεδο της Ένωσης, η Ένωση δύναται να θεσπίζει μέτρα, σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας, όπως ορίζεται στο άρθρο 5 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Σύμφωνα με την αρχή της αναλογικότητας, όπως ορίζεται στο άρθρο αυτό, η παρούσα οδηγία δεν υπερβαίνει τα αναγκαία όρια για την επίτευξη των στόχων αυτών.
(34)
Σκοπός της παρούσας οδηγίας είναι η τροποποίηση και επέκταση των διατάξεων της απόφασης-πλαισίου 2005/222/ΔΕΥ του Συμβουλίου, της 24ης Φεβρουαρίου 2005, για τις επιθέσεις κατά των συστημάτων πληροφοριών (6). Επειδή οι τροποποιήσεις που πρέπει να επέλθουν είναι ουσιαστικές ως προς τον αριθμό και τη φύση τους, η απόφαση-πλαίσιο 2005/222/ΔΕΥ θα πρέπει, για λόγους σαφήνειας, να αντικατασταθεί στο σύνολό της σε σχέση με τα κράτη μέλη που συμμετέχουν στην έκδοση της παρούσας οδηγίας,
ΕΞΕΔΩΣΑΝ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΟΔΗΓΙΑ:
Άρθρο 1
Αντικείμενο
Η παρούσα οδηγία θεσπίζει ελάχιστους κανόνες σχετικά με τον ορισμό των ποινικών αδικημάτων και των κυρώσεων στον τομέα των επιθέσεων κατά των συστημάτων πληροφοριών. Σκοπεύει επίσης να διευκολύνει την πρόληψη των αδικημάτων αυτών και να βελτιώσει τη συνεργασία μεταξύ δικαστικών και άλλων αρμόδιων αρχών.
Άρθρο 2
Ορισμοί
Για τους σκοπούς της παρούσας οδηγίας, εφαρμόζονται οι ακόλουθοι ορισμοί:
α) «σύστημα πληροφοριών»: η συσκευή ή ομάδα διασυνδεδεμένων ή σχετικών μεταξύ τους συσκευών, εκ των οποίων μια ή περισσότερες εκτελούν, σύμφωνα με ένα πρόγραμμα, αυτόματη επεξεργασία ηλεκτρονικών δεδομένων, καθώς και τα ηλεκτρονικά δεδομένα που αποθηκεύονται, αποτελούν αντικείμενο επεξεργασίας, ανακτώνται ή διαβιβάζονται από την εν λόγω συσκευή ή την ομάδα συσκευών με σκοπό τη λειτουργία, τη χρήση, την προστασία και τη συντήρησή τους·
β) «ηλεκτρονικά δεδομένα»: η παρουσίαση γεγονότων, πληροφοριών ή εννοιών σε μορφή κατάλληλη προς επεξεργασία από σύστημα πληροφοριών, συμπεριλαμβανομένου προγράμματος που παρέχει τη δυνατότητα στο σύστημα πληροφοριών να εκτελέσει μια λειτουργία·
γ) «νομικό πρόσωπο»: κάθε οντότητα που έχει το καθεστώς του νομικού προσώπου βάσει του εφαρμοστέου δικαίου, αλλά δεν περιλαμβάνει κράτη, ή δημόσιους φορείς κατά την άσκηση της εξουσίας τους ή δημόσιους διεθνείς οργανισμούς·
δ) «χωρίς δικαίωμα»: η αναφερόμενη στην παρούσα οδηγία συμπεριφορά, συμπεριλαμβανομένης της πρόσβασης, παρεμβολής ή υποκλοπής, μη εξουσιοδοτημένη από τον ιδιοκτήτη ή από άλλο νόμιμο δικαιούχο του συστήματος ή μέρους του ή μη επιτρεπόμενη δυνάμει του εθνικού δικαίου.
Άρθρο 3
Παράνομη πρόσβαση σε συστήματα πληροφοριών
Τα κράτη μέλη λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα για να εξασφαλίσουν ότι, η απόκτηση πρόσβασης εκ προθέσεως και χωρίς δικαίωμα, στο σύνολο ή σε μέρος του συστήματος πληροφοριών, τιμωρείται ως ποινικό αδίκημα, οσάκις διαπράττεται παραβιάζοντας μέτρο ασφαλείας, τουλάχιστον όταν δεν πρόκειται για ήσσονος σημασίας περιπτώσεις.
Άρθρο 4
Παράνομη παρεμβολή σε σύστημα
Τα κράτη μέλη λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα για να εξασφαλίσουν ότι η σοβαρή παρεμπόδιση ή διακοπή της λειτουργίας συστήματος πληροφοριών, με την εισαγωγή ηλεκτρονικών δεδομένων, διαβίβαση, ζημία, διαγραφή, φθορά, αλλοίωση ή εξάλειψη αυτών των δεδομένων ή με τον αποκλεισμό της πρόσβασης στα δεδομένα αυτά, εκ προθέσεως και χωρίς δικαίωμα, τιμωρείται ως ποινικό αδίκημα, τουλάχιστον όταν δεν πρόκειται για ήσσονος σημασίας περιπτώσεις.
Άρθρο 5
Παράνομη παρεμβολή σε δεδομένα
Τα κράτη μέλη λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα για να εξασφαλίσουν ότι η διαγραφή, ζημία, φθορά, αλλοίωση ή εξάλειψη ηλεκτρονικών δεδομένων ενός συστήματος πληροφοριών ή ο αποκλεισμός της πρόσβασης στα δεδομένα αυτά εκ προθέσεως και χωρίς δικαίωμα, τιμωρείται ως ποινικό αδίκημα, τουλάχιστον όταν δεν πρόκειται για ήσσονος σημασίας περιπτώσεις.
Άρθρο 6
Παράνομη υποκλοπή
Τα κράτη μέλη λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα για να εξασφαλίσουν ότι η υποκλοπή με τεχνικά μέσα, μη δημόσιων διαβιβάσεων ηλεκτρονικών δεδομένων από, προς ή μέσα σε ένα σύστημα πληροφοριών, συμπεριλαμβανομένων των ηλεκτρομαγνητικών εκπομπών από ένα σύστημα πληροφοριών που περιέχει τέτοια ηλεκτρονικά δεδομένα, εκ προθέσεως και χωρίς δικαίωμα, τιμωρείται ως ποινικό αδίκημα, τουλάχιστον όταν δεν πρόκειται για ήσσονος σημασίας περιπτώσεις.
Άρθρο 7
Εργαλεία που χρησιμοποιούνται για τη διάπραξη των αδικημάτων
Τα κράτη μέλη λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα για να εξασφαλίσουν ότι η εκ προθέσεως παραγωγή, πώληση, προμήθεια προς χρήση, εισαγωγή, διανομή ή με άλλο τρόπο διάθεση ενός εκ των ακόλουθων εργαλείων χωρίς δικαίωμα και με την πρόθεση να χρησιμοποιηθούν προς διάπραξη οποιουδήποτε εκ των αδικημάτων που αναφέρονται στα άρθρα 3 έως 6, τιμωρείται ως ποινικό αδίκημα, τουλάχιστον όταν δεν πρόκειται για ήσσονος σημασίας περιπτώσεις:
α)
πρόγραμμα υπολογιστή, που έχει σχεδιασθεί ή προσαρμοσθεί κατά κύριο λόγο με σκοπό τη διάπραξη οιουδήποτε εκ των αδικημάτων που αναφέρονται στα άρθρα 3 έως 6·
β)
συνθηματικού κωδικού υπολογιστή, κωδικού πρόσβασης ή παρόμοιων στοιχείων μέσω των οποίων μπορεί να αποκτηθεί πρόσβαση στο σύνολο ή σε μέρος συστήματος πληροφοριών.
Άρθρο 8
Ηθική αυτουργία, υποβοήθηση και συνέργεια και απόπειρα
1. Τα κράτη μέλη εξασφαλίζουν ότι η ηθική αυτουργία, ή η υποβοήθηση και η συνέργεια, προς διάπραξη αδικήματος που αναφέρεται στα άρθρα 3 έως 7 τιμωρείται ως ποινικό αδίκημα.
2. Τα κράτη μέλη εξασφαλίζουν ότι η απόπειρα διάπραξης αδικήματος που αναφέρεται στα άρθρα 4 και 5 να τιμωρείται ως ποινικό αδίκημα.
Άρθρο 9
Κυρώσεις
1. Τα κράτη μέλη λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα για να εξασφαλίσουν ότι τα αδικήματα που αναφέρονται στα άρθρα 3 έως 8 τιμωρούνται με αποτελεσματικές, αναλογικές και αποτρεπτικές ποινικές κυρώσεις.
2. Τα κράτη μέλη λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα για να εξασφαλίσουν ότι τα αδικήματα που αναφέρονται στα άρθρα 3 έως 7 τιμωρούνται με στερητική της ελευθερίας ποινή, το ανώτατο όριο της οποίας ανέρχεται σε τουλάχιστον δύο έτη, τουλάχιστον για περιπτώσεις που δεν είναι ήσσονος σημασίας.
3. Τα κράτη μέλη λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα για να εξασφαλίσουν ότι, οσάκις τα αδικήματα που αναφέρονται στα άρθρα 4 και 5 διαπράττονται εκ προθέσεως, και εφόσον έχει πληγεί σημαντικός αριθμός συστημάτων πληροφοριών μέσω της χρήσης εργαλείου αναφερομένου στο άρθρο 7, το οποίο έχει σχεδιασθεί ή προσαρμοσθεί πρωτίστως για τον σκοπό αυτό, τιμωρούνται με στερητική της ελευθερίας ποινή το ανώτατο όριο της οποίας ανέρχεται σε τουλάχιστον τρία έτη.
4. Τα κράτη μέλη λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα για να εξασφαλίσουν ότι τα αδικήματα που αναφέρονται στα άρθρα 4 και 5 τιμωρούνται με στερητική της ελευθερίας ποινή το ανώτατο όριο της οποίας ανέρχεται σε τουλάχιστον πέντε έτη, εφόσον:
α)
διαπράττονται στο πλαίσιο εγκληματικής οργάνωσης κατά την έννοια της απόφασης-πλαισίου 2008/841/ΔΕΥ, ανεξαρτήτως της κύρωσης που ορίζεται σε αυτή·
β)
προκαλούν σημαντικές ζημίες, ή
γ)
διαπράττονται κατά συστήματος πληροφοριών που αποτελεί μέρος ζωτικής σημασίας υποδομής.
5. Τα κράτη μέλη λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα για να διασφαλίσουν ότι εφόσον τα αδικήματα που αναφέρονται στα άρθρα 4 και 5 διαπράττονται με υφαρπαγή δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα άλλου προσώπου, προκειμένου να αποκτηθεί η εμπιστοσύνη τρίτων, και, ως εκ τούτου, προκαλούν ζημία στον νόμιμο δικαιούχο της ταυτότητας, το γεγονός αυτό μπορεί, σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο, να εκλαμβάνεται ως επιβαρυντική περίσταση, εκτός εάν οι εν λόγω περιστάσεις καλύπτονται ήδη από άλλο αδίκημα που τιμωρείται σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο.
Άρθρο 10
Ευθύνη νομικών προσώπων
1. Τα κράτη μέλη λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα προκειμένου να εξασφαλίσουν ότι νομικά πρόσωπα είναι δυνατόν να υπέχουν ευθύνη για τα αδικήματα που αναφέρονται στα άρθρα 3 έως 8 τα οποία έχουν τελεσθεί προς όφελός τους από οιοδήποτε πρόσωπο, ενεργώντας είτε ατομικά είτε ως μέλος οργάνου του νομικού προσώπου και το οποίο κατέχει ιθύνουσα θέση εντός του νομικού αυτού προσώπου, βάσει μιας από τις ακόλουθες εξουσίες:
α)
εξουσία εκπροσώπησης του νομικού προσώπου·
β)
εξουσία λήψης αποφάσεων για λογαριασμό του νομικού προσώπου·
γ)
εξουσία άσκησης ελέγχου εντός του νομικού προσώπου.
2. Τα κράτη μέλη λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα προκειμένου να εξασφαλίσουν ότι νομικά πρόσωπα μπορούν να θεωρούνται υπεύθυνα οσάκις η έλλειψη εποπτείας ή ελέγχου εκ μέρους ενός από τα πρόσωπα που αναφέρονται στην παράγραφο 1 έχει επιτρέψει τη διάπραξη οποιουδήποτε εκ των αδικημάτων που αναφέρονται στα άρθρα 3 έως 8 προς όφελος του εν λόγω νομικού προσώπου από πρόσωπο που τελεί υπό την εξουσία του.
3. Η ευθύνη των νομικών προσώπων δυνάμει των παραγράφων 1 και 2 δεν αποκλείει την ποινική δίωξη φυσικών προσώπων που είναι αυτουργοί ή ηθικοί αυτουργοί ή συνεργοί στη διάπραξη αδικημάτων που αναφέρονται στα άρθρα 3 έως 8.
Άρθρο 11
Κυρώσεις κατά νομικών προσώπων
1. Τα κράτη μέλη λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα προκειμένου να εξασφαλίσουν ότι το νομικό πρόσωπο το οποίο υπέχει ευθύνη δυνάμει του άρθρου 10 παράγραφος 1 τιμωρείται με αποτελεσματικές, αναλογικές και αποτρεπτικές κυρώσεις, στις οποίες περιλαμβάνονται χρηματικές ποινές ή πρόστιμα και οι οποίες μπορούν να περιλαμβάνουν και άλλες κυρώσεις, όπως:
α)
αποκλεισμό από δημόσιες παροχές ή ενισχύσεις·
β)
προσωρινή ή οριστική απαγόρευση της άσκησης εμπορικών δραστηριοτήτων·
γ)
θέση υπό δικαστική εποπτεία·
δ)
δικαστική εκκαθάριση·
ε)
προσωρινό ή οριστικό κλείσιμο των εγκαταστάσεων που χρησιμοποιήθηκαν για τη διάπραξη του αδικήματος.
2. Τα κράτη μέλη λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα προκειμένου να εξασφαλίσουν ότι το νομικό πρόσωπο το οποίο υπέχει ευθύνη δυνάμει του άρθρου 10 παράγραφος 2 τιμωρείται με αποτελεσματικές, αναλογικές και αποτρεπτικές κυρώσεις ή άλλα μέτρα.
Άρθρο 12
Δικαιοδοσία
1. Τα κράτη μέλη θεμελιώνουν τη δικαιοδοσία τους για τα αδικήματα που αναφέρονται στα άρθρα 3 έως 8, εφόσον το αδίκημα έχει διαπραχθεί:
α)
εν όλω ή εν μέρει στο έδαφος τους· ή
β)
από υπήκοό τους, τουλάχιστον σε περιπτώσεις κατά τις οποίες η πράξη θεωρείται αδίκημα στον τόπο όπου έχει διαπραχθεί.
2. Κράτος μέλος, κατά τη θεμελίωση της δικαιοδοσίας του σύμφωνα με την παράγραφο 1 στοιχείο α), εξασφαλίζει ότι διαθέτει δικαιοδοσία, οσάκις:
α)
ο δράστης διέπραξε το αδίκημα, όταν ευρίσκετο στο έδαφός του, ανεξάρτητα από το εάν το αδίκημα στρεφόταν κατά συστήματος πληροφοριών στο έδαφός του· ή
β)
το αδίκημα στρέφεται κατά συστήματος πληροφοριών στο έδαφός του ανεξάρτητα από το εάν όταν ο δράστης διέπραξε το αδίκημα ευρίσκετο στο έδαφός του.
3. Το κράτος μέλος ενημερώνει σχετικά την Επιτροπή οσάκις αποφασίζει να θεμελιώσει δικαιοδοσία για αδίκημα που αναφέρεται στα άρθρα 3 έως 8, το οποίο διαπράττεται εκτός του εδάφους του, οσάκις, μεταξύ άλλων:
α)
ο δράστης του αδικήματος έχει τη συνήθη κατοικία του στο έδαφος του, ή
β)
το αδίκημα διαπράττεται προς όφελος νομικού προσώπου εγκατεστημένου στο έδαφος του.
Άρθρο 13
Ανταλλαγή πληροφοριών
1. Για τους σκοπούς της ανταλλαγής πληροφοριών σχετικά με τα αδικήματα που αναφέρονται στα άρθρα 3 έως 8, τα κράτη μέλη εξασφαλίζουν ότι διαθέτουν ένα λειτουργικό εθνικό σημείο επαφής και κάνουν χρήση του υφιστάμενου δικτύου επιχειρησιακών σημείων επαφής που είναι διαθέσιμο σε 24ωρη βάση και τις επτά ημέρες της εβδομάδας. Τα κράτη μέλη εξασφαλίζουν επίσης ότι διαθέτουν διαδικασίες ώστε, σε περιπτώσεις επειγουσών αιτήσεων συνδρομής, η αρμόδια αρχή να μπορεί να δηλώσει, εντός οκτώ ωρών από την παραλαβή, τουλάχιστον εάν θα απαντήσει στην αίτηση, καθώς και τη μορφή και τον εκτιμώμενο χρόνο της απάντησης αυτής.
2. Τα κράτη μέλη ενημερώνουν την Επιτροπή για το σημείο επαφής που έχουν ορίσει κατά τα αναφερόμενα στην παράγραφο 1. Η Επιτροπή διαβιβάζει αυτές τις πληροφορίες στα άλλα κράτη μέλη και τους αρμόδιους ειδικευμένους οργανισμούς και φορείς της Ένωσης.
3. Τα κράτη μέλη λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα ώστε να εξασφαλίσουν ότι διατίθενται οι κατάλληλοι δίαυλοι αναφοράς προκειμένου να διευκολυνθεί η υποβολή αναφορών χωρίς αδικαιολόγητη καθυστέρηση σχετικά με αδικήματα που αναφέρονται στα άρθρα 3 έως 6 στις αρμόδιες εθνικές τους αρχές.
Άρθρο 14
Παρακολούθηση και στατιστικές
1. Τα κράτη μέλη εξασφαλίζουν ότι ένα σύστημα ευρίσκεται σε ετοιμότητα για την καταγραφή, την παραγωγή και την παροχή στατιστικών στοιχείων για τα αδικήματα που αναφέρονται στα άρθρα 3 έως 7.
2. Τα αναφερόμενα στην παράγραφο 1 στατιστικά στοιχεία καλύπτουν κατ’ ελάχιστον τα υφιστάμενα δεδομένα ως προς τον αριθμό των αδικημάτων που αναφέρονται στα άρθρα 3 έως 7, τα οποία καταγράφονται από τα κράτη μέλη, καθώς και τον αριθμό των προσώπων τα οποία διώχθηκαν και καταδικάστηκαν για τα αδικήματα που αναφέρονται στα άρθρα 3 έως 7.
3. Τα κράτη μέλη διαβιβάζουν στην Επιτροπή τα στοιχεία που συγκεντρώνουν σύμφωνα με το παρόν άρθρο. Η Επιτροπή μεριμνά ώστε να δημοσιεύεται και να υποβάλλεται στους αρμόδιους ειδικευμένους οργανισμούς και φορείς της Ένωσης συγκεντρωτική επισκόπηση αυτών των στατιστικών εκθέσεων.
Άρθρο 15
Αντικατάσταση της απόφασης-πλαισίου 2005/222/ΔΕΥ
Η απόφαση-πλαίσιο 2005/222/ΔΕΥαντικαθίσταται όσον αφορά τα κράτη μέλη που συμμετέχουν στην έκδοση της παρούσας οδηγίας, με την επιφύλαξη των υποχρεώσεων των κρατών μελών ως προς τις προθεσμίες μεταφοράς της απόφασης-πλαισίου στο εθνικό τους δίκαιο.
Όσον αφορά τα κράτη μέλη που συμμετέχουν στην έκδοση της παρούσας οδηγίας, οι παραπομπές στην απόφαση-πλαίσιο 2005/222/ΔΕΥ θεωρούνται ως παραπομπές στην παρούσα οδηγία.
Άρθρο 16
Μεταφορά στο εθνικό δίκαιο
1. Τα κράτη μέλη θέτουν σε ισχύ τις αναγκαίες νομοθετικές, κανονιστικές και διοικητικές διατάξεις για συμμορφωθούν με την παρούσα οδηγία έως τις 4 Σεπτεμβρίου 2015.
2. Τα κράτη μέλη διαβιβάζουν στην Επιτροπή το κείμενο των μέτρων με τα οποία μεταφέρουν στο εθνικό τους δίκαιο τις υποχρεώσεις που υπέχουν δυνάμει της παρούσας οδηγίας.
3. Τα εν λόγω μέτρα, όταν θεσπίζονται από τα κράτη μέλη, περιέχουν αναφορά στην παρούσα οδηγία ή συνοδεύονται από παρόμοια αναφορά κατά την επίσημη δημοσίευσή τους. Ο τρόπος πραγματοποίησης της αναφοράς αυτής καθορίζεται από τα κράτη μέλη.
Άρθρο 17
Υποβολή εκθέσεων
Η Επιτροπή υποβάλλει, μέχρι τις 4 Σεπτεμβρίου 2017, έκθεση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο με την οποία αξιολογείται κατά πόσον τα κράτη μέλη έχουν λάβει τα αναγκαία μέτρα για να συμμορφωθούν προς την παρούσα οδηγία, συνοδευόμενη, εφόσον απαιτείται, από νομοθετικές προτάσεις. Η Επιτροπή λαμβάνει επίσης υπόψη τις τεχνικές και νομικές εξελίξεις στον τομέα του εγκλήματος στον κυβερνοχώρο, ιδίως σε σχέση με το πεδίο εφαρμογής της παρούσας οδηγίας.
Άρθρο 18
Έναρξη ισχύος
Η παρούσα οδηγία αρχίζει να ισχύει την εικοστή ημέρα από τη δημοσίευσή της στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Άρθρο 19
Αποδέκτες
Η παρούσα οδηγία απευθύνεται στα κράτη μέλη σύμφωνα με τις Συνθήκες.
Βρυξέλλες, 12 Αυγούστου 2013.