ROZHODNUTÍ KOMISE (EU) 2015/455
ze dne 23. července 2014
o státní podpoře SA.34826 (2012/C), SA.36005 (2013/NN), kterou poskytlo Řecko skupině Piraeus Bank v souvislosti s rekapitalizací a restrukturalizací banky Piraeus Bank S.A.
(oznámeno pod číslem C(2014) 5217)
(Pouze anglické znění je závazné)
(Text s významem pro EHP)
EVROPSKÁ KOMISE,
s ohledem na Smlouvu o fungování Evropské unie, a zejména na čl. 108 odst. 2 první pododstavec této smlouvy,
s ohledem na Dohodu o Evropském hospodářském prostoru, a zejména na čl. 62 odst. 1 písm. a) této dohody,
poté, co vyzvala členské státy a ostatní zúčastněné strany k podání připomínek v souladu s výše uvedenými ustanoveními (1),
vzhledem k těmto důvodům:
1. POSTUP
1.1. POSTUP TÝKAJÍCÍ SE BANKY PIRAEUS BANK
(1)
Rozhodnutím ze dne 19. listopadu 2008 schválila Komise režim s názvem „Opatření podpory pro úvěrové instituce v Řecku“ (Support Measures for the Credit Institutions in Greece) (dále jen „režim podpory řeckých bank“), který měl zajistit stabilitu řeckého finančního systému. Režim podpory řeckých bank umožňuje poskytování podpory v rámci tří opatření, která jsou jeho součástí, a to rekapitalizačního opatření, opatření týkajícího se záruk a opatření týkajícího se půjček státních dluhopisů (2). V květnu 2009 rekapitalizovalo Řecko v rámci rekapitalizačního opatření banku Piraeus Bank (dále jen „banka“ (3)).
(2)
Ve 14. bodě odůvodnění rozhodnutí ze dne 19. listopadu 2008 se uvádělo, že pro příjemce rekapitalizačního opatření bude Komisi předložen plán restrukturalizace.
(3)
Řecké orgány předložily Komisi plán restrukturalizace dne 23. července 2010. Komise tento plán a jeho následné aktualizace a rovněž doplňkové informace poskytnuté řeckými orgány zaevidovala jako věc SA.30342 (PN 26/2010) a poté věc SA.32787 (2011/PN).
(4)
V rámci režimu podpory řeckých bank využívala banka Piraeus opakovaně státní záruky a půjčky státních dluhopisů (4). Banka měla prospěch rovněž z nouzové pomoci v oblasti likvidity se státní zárukou.
(5)
Dne 20. dubna 2012 poskytl Helénský fond finanční stability (dále jen „HFSF“) bance Piraeus písemný závazek, že se bude podílet na plánovaném navýšení jejího základního kapitálu. Dne 28. května 2012 poskytl fond HFSF bance překlenovací rekapitalizaci ve výši 4 700 milionů EUR (dále jen „první překlenovací rekapitalizace“).
(6)
Dne 10. května 2012 řecké orgány Komisi oficiálně oznámily písemný závazek, který fond HFSF poskytl bance. Komise jej zaevidovala jako neoznámenou podporu (věc SA.34826 (2012/NN)), jelikož opatření již bylo provedeno.
(7)
Rozhodnutím ze dne 27. července 2012 zahájila Komise formální vyšetřovací řízení týkající se první překlenovací rekapitalizace (dále jen „rozhodnutí o zahájení řízení týkajícího se banky Piraeus“) (5).
(8)
V prosinci 2012 provedl fond HFSF ve prospěch banky druhou překlenovací rekapitalizaci ve výši 1 553 milionů EUR (dále jen „druhá překlenovací rekapitalizace“). Dne 21. prosince 2012 poskytl fond HFSF bance písemný závazek týkající se jeho účasti na navýšení základního kapitálu banky a na konvertibilních kapitálových nástrojích, které mají být vydány, a to s celkovou částkou ve výši až 1 082 milionů EUR (6). Řecké orgány oznámily Komisi tato opatření dne 20. prosince 2012 (7).
(9)
V září 2012 oznámila banka Piraeus svůj záměr získat od společnosti Société Générale S.A. (dále jen „Société Générale“) banku Geniki. V souvislosti s nabytím banky Geniki uspořádala Komise v září a říjnu se zástupci řeckých orgánů a banky Piraeus řadu telefonických konferencí a výměn elektronické pošty.
(10)
Dne 19. října 2012 podepsala banka Piraeus se společností Société Générale kupní smlouvu týkající se nabytí celého podílu společnosti Société Générale (99,08 %) v bance Geniki.
(11)
Dne 12. prosince 2012 zaslaly útvary Komise Řecku dopis, který obsahoval jejich předběžné posouzení týkající se nabytí banky Geniki.
(12)
Dne 26. února 2013 informovala banka Piraeus Komisi o svém úmyslu nabýt banku Millennium Bank Greece S.A. (dále jen „MBG“). V souvislosti s nabytím banky MBG uskutečnila Komise s řeckými orgány a bankou Piraeus několik telefonických konferencí a výměn elektronické pošty.
(13)
Dne 25. března 2013 zaslaly útvary Komise Řecku dopis obsahující jejich předběžné posouzení týkající se nabytí banky MBG.
(14)
Dne 22. dubna 2013 banka Piraeus oznámila, že s bankou Millennium Banco Comercial Portugues (dále jen „BCP“) uzavřela dohodu týkající nabytí celého základního kapitálu banky MBG a účasti banky BCP na nadcházejícím navýšení kapitálu banky Piraeus.
(15)
Dne 3. června 2013 přeměnil fond HFSF částečně první a druhou překlenovací rekapitalizaci na vlastní kapitál, a to v celkové hodnotě ve výši 5 891 milionů EUR. Fond HFSF vložil do banky Piraeus rovněž další částku ve výši 1 094 milionů EUR, jak se zavázal v době převzetí zdravé části Agricultural Bank of Greece (dále jen „ATE“) a řeckých poboček tří kyperských bank (viz oddíl 1.2) bankou Piraeus. Soukromí investoři mimoto vložili částku ve výši 1 444 milionů EUR. Celková rekapitalizace činila 8 429 milionů EUR a odkazuje se na ni jako na „rekapitalizaci na jaře 2013“.
(16)
Dne 19. prosince 2013 poskytly řecké orgány Komisi informace týkající se podmínek rekapitalizace na jaře 2013.
(17)
Dne 25. června 2014 předložily řecké orgány Komisi konečný plán restrukturalizace banky (dále jen „plán restrukturalizace“). Téhož dne poskytly i informace o pomoci v oblasti likvidity se státní zárukou. Řecké orgány uvedly, že v rámci režimu podpory řeckých bank zamýšlejí poskytovat bance Piraeus i nadále podporu v oblasti likvidity, jakož i státní záruky za dluhové nástroje a půjčky státních dluhopisů.
(18)
Během správního řízení uskutečnila Komise se zástupci řeckých orgánů a banky řadu schůzek, telefonických konferencí a výměn elektronické pošty.
(19)
Řecko souhlasí s tím, aby výjimečně bylo toto rozhodnutí přijato pouze v angličtině.
1.2. POSTUP TÝKAJÍCÍ SE NABYTÝCH PODNIKŮ
1.2.1. Postup týkající se banky ATE
(20)
V dubnu 2011 vložilo Řecko do banky ATE částku ve výši 1 445 milionů EUR (tato částka zahrnovala 675 milionů EUR, které byly původně poskytnuty v rámci řeckého rekapitalizačního systému). Banka ATE mimoto obdržela podporu v oblasti likvidity ve výši 6 103 milionů EUR. Rozhodnutím ze dne 23. května 2011 schválila Komise tato opatření na základě plánu restrukturalizace banky ATE (dále jen „rozhodnutí o restrukturalizaci banky ATE“) (8).
(21)
Dne 29. prosince 2011 se Řecko podílelo na emisi kapitálu banky ATE s přednostním právem, a to s částkou ve výši 290 milionů EUR.
(22)
Dne 22. března 2012 předložilo Řecko zprávu řecké centrální banky, v níž se navrhovalo řešení problémů banky ATE prostřednictvím koupě a převzetí (9) vybraných aktiv a závazků banky ATE (dále jen „převedené činnosti banky ATE“), zatímco zbývající aktiva a závazky měly být vypořádány prostřednictvím špatné banky.
(23)
V červenci 2012 oznámila banka akvizici spočívající v převzetí zdravé části banky ATE, která vstoupila do likvidace.
(24)
V té době se fond HFSF zavázal pokrýt kapitálové potřeby banky vyplývající ze získaných aktiv. Dne 27. ledna 2013 dospěla řecká centrální banka k závěru, že kapitál, který je pro regulační účely zapotřebí v důsledku nabytí převedených činností banky ATE, činí 570 milionů EUR, přičemž tuto částku poskytne fond HFSF.
(25)
V rozhodnutí ze dne 3. května 2013 (10) (dále jen „rozhodnutí o likvidaci banky ATE“) vyvodila Komise závěr, že opatření podpory, která byla provedena v době převodu převedených činností banky ATE, nepředstavují státní podporu pro banku Piraeus, nýbrž pro převedené činnosti banky ATE. Komise mimoto dospěla k závěru, že tato podpora bude slučitelná s vnitřním trhem v případě, že plán restrukturalizace banky Piraeus, která nyní zahrnuje i převedené činnosti banky ATE, umožní obnovení její dlouhodobé životaschopnosti.
(26)
V červnu 2013 vložil fond HFSF v rámci rekapitalizace na jaře 2013 do banky částku ve výši 570 milionů EUR (11).
1.2.2. Postup týkající se činností Bank of Cyprus, Cyprus Popular Bank a Hellenic Bank (dále jen „tři kyperské banky“) v Řecku
(27)
Po mimořádném zasedání Euroskupiny (12) dne 15. března 2013 dospěly kyperské orgány a Evropská unie, Mezinárodní měnový fond (dále jen „MMF“) a Evropská centrální banka (dále jen „ECB“) k politické dohodě ohledně zásad, z nichž bude vycházet budoucí makroekonomický ozdravný program. Mimo jiné bylo dohodnuto, že činnosti tří kyperských bank v Řecku budou převedeny na některou z řeckých bank.
(28)
Zájem o nabytí činností tří kyperských bank v Řecku projevila banka Piraeus i jiné řecké banky.
(29)
Dne 22. března 2013 souhlasil fond HFSF s tím, že banka Piraeus předloží nabídku týkající se nabytí řeckých poboček, vkladů a úvěrů tří kyperských bank. Nabídka banky byla podmíněna tím, že fond HFSF poskytne bance vlastní kapitál ve výši odpovídající ceně zaplacené za vlastní kapitál nabytých podniků.
(30)
Řecké orgány a fond HFSF Komisi podrobně informovaly o vývoji tohoto procesu a o podmínkách akvizice.
(31)
Dne 26. března 2013 podepsala banka s každou ze tří kyperských bank smlouvu o prodeji a převodu jejich činností v Řecku (vklady, úvěry a síť poboček).
(32)
Jak bylo dohodnuto v březnu 2013, vložil fond HFSF do banky Piraeus kapitál ve výši 524 milionů EUR (13) k pokrytí kapitálových potřeb, které vznikly v souvislosti s nabytím těchto aktiv.
2. POPIS
2.1. BANKA A JEJÍ POTÍŽE
2.1.1. Obecná situace v řeckém bankovním sektoru
(33)
Reálný hrubý domácí produkt (dále jen „HDP“) Řecka od roku 2008 do roku 2012 klesl o 20 %, jak je uvedeno v tabulce 1. Řecké banky proto u úvěrů pro řecké domácnosti a podniky čelily rychle rostoucímu poměru selhání (14). Tento vývoj měl nepříznivý dopad na výkonnost aktiv řeckých bank a měl za následek potřebu dalšího kapitálu.
Tabulka 1
Růst reálného HDP v Řecku, 2008-2013
Řecko
2008
2009
2010
2011
2012
2013
Růst reálného HDP (v %)
-0,2
-3,1
-4,9
-7,1
-7,0
-3,9
Zdroj:
Eurostat, k dispozici na internetu na adrese http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do?tab=table&init=1&plugin=1&language=en&pcode=tec00115
(34)
V únoru 2012 zavedlo Řecko program výměny dluhopisů ze strany soukromého sektoru, známý jako „program zapojení soukromého sektoru“. Řecké banky se podílely na programu zapojení soukromého sektoru, v jehož rámci nabídla řecká vláda stávajícím soukromým držitelům dluhopisů nové cenné papíry (včetně nových řeckých státních dluhopisů (dále jen „státní dluhopisy“), cenných papírů navázaných na HDP a platebních směnek vydaných Evropským fondem finanční stability (dále jen „EFFS“)) výměnou za stávající státní dluhopisy, a to s nominální diskontní sazbou ve výši 53,5 % a delší splatností (15). Řecké orgány oznámily výsledky této výměny dluhopisů dne 9. března 2012 (16). Výměna měla pro držitele dluhopisů za následek značné ztráty (které řecká centrální banka odhadla u řeckých bank v průměru na 78 % nominální hodnoty starých státních dluhopisů) a kapitálové potřeby, jež byly zpětně zaúčtovány do účetních závěrek řeckých bank za rok 2011. Celkové ztráty hlavních řeckých bank v důsledku zapojení soukromého sektoru jsou shrnuty v tabulce 2.
Tabulka 2
Celkové ztráty hlavních řeckých bank v důsledku zapojení soukromého sektoru (v milionech EUR)
Banky
Nominální hodnota státních dluhopisů
Nominální hodnota půjček souvisejících se státem
Celková nominální hodnota
Ztráty ze státních dluhopisů v důsledku zapojení soukromého sektoru
Ztráty z půjček souvisejících se státem v důsledku zapojení soukromého sektoru
Celkové hrubé ztráty v důsledku zapojení soukromého sektoru
Celkové hrubé ztráty v důsledku zapojení soukromého sektoru/kmenový kapitál tier 1 (%)
Celkové hrubé ztráty v důsledku zapojení soukromého sektoru/celková aktiva (%)
NBG
13 748
1 001
14 749
10 985
751
11 735
161,0
11,0
Eurobank
7 001
335
7 336
5 517
264
5 781
164,5
7,5
Alpha
3 898
2 145
6 043
3 087
1 699
4 786
105,7
8,1
Piraeus
7 063
280
7 343
5 686
225
5 911
226,0
12,0
ATEbank
5 164
608
5 772
3 873
456
4 329
1 144
17,1
Geniki
384
7
391
287
5
292
78,1
8,9
MBG
185
0
185
137
0
137
29
2,2
Zdroj:
Řecká centrální banka, zpráva o rekapitalizaci a restrukturalizaci řeckého bankovního sektoru, prosinec 2012, s. 14.
(35)
Jelikož se řecké banky v důsledku programu zapojení soukromého sektoru a přetrvávající recese potýkaly se značným nedostatkem kapitálu, byly na základě memoranda o ekonomické a finanční politice (dále jen „memorandum“) v rámci druhého ozdravného programu pro Řecko dohodnutého dne 11. března 2012 mezi řeckou vládou, Evropskou unií, MMF a ECB poskytnuty finanční prostředky na rekapitalizaci těchto bank. Řecké orgány odhadly celkové potřeby v oblasti rekapitalizace bank a náklady na řešení problémů, které mají být financovány z tohoto programu, na 50 miliard EUR (17). Tato částka byla vypočítána na základě zátěžového testu, který řecká centrální banka provedla za období od prosince 2011 do prosince 2014 (dále jen „zátěžový test v roce 2012“), a to podle odhadu úvěrových ztrát, jenž provedla společnost Blackrock (18). Finanční prostředky na rekapitalizaci řeckých bank jsou poskytovány prostřednictvím fondu HFSF. V tabulce 3 je shrnut výpočet kapitálových potřeb hlavních řeckých bank na základě zátěžového testu v roce 2012.
Tabulka 3
Zátěžový test v roce 2012: Kapitálové potřeby hlavních řeckých bank (v milionech EUR)
Banky
Referenční kmenový kapitál tier 1 (prosinec 2011)
Celkové hrubé ztráty v důsledku zapojení soukromého sektoru (prosinec 2011)
Rezervy v souvislosti se zapojením soukromého sektoru (červen 2011)
Odhady hrubé kumulativní ztráty s ohledem na úvěrové riziko
Rezervy na ztráty z úvěrů (prosinec 2011)
Interní tvorba kapitálu
Cílový kmenový kapitál tier 1 (prosinec 2014)
Kapitálové potřeby
NBG
7 287
-11 735
1 646
-8 366
5 390
4 681
8 657
9 756
Eurobank
3 515
-5 781
830
-8 226
3 514
2 904
2 595
5 839
Alpha
4 526
-4 786
673
-8 493
3 115
2 428
2 033
4 571
Piraeus
2 615
-5 911
1 005
-6 281
2 565
1 080
2 408
7 335
ATEbank
378
-4 329
836
-3 383
2 344
468
1 234
4 920
Geniki
374
- 292
70
-1 552
1 309
-40
150
281
MBG
473
- 137
0
- 638
213
-79
230
399
Zdroj:
Řecká centrální banka, zpráva o rekapitalizaci a restrukturalizaci řeckého bankovního sektoru, prosinec 2012, s. 8.
(36)
V souladu s memorandem z března 2012 budou moci „banky, které předloží proveditelné plány získání kapitálu, požádat a obdržet veřejnou podporu, a to způsobem, který zachovává pobídky soukromého sektoru k vkládání kapitálu, a snižuje tudíž zátěž pro daňové poplatníky na minimum“ (19). Řecká centrální banka zjistila, že proveditelné plány získání kapitálu předložily pouze čtyři největší banky (Eurobank, National Bank of Greece, banka Piraeus a Alpha Bank) (20). V květnu 2012 provedl fond HFSF první rekapitalizaci ve prospěch těchto bank.
(37)
Domácí vklady v bankách v Řecku se v období od konce roku 2009 do června 2012 kvůli recesi a politické nejistotě snížily celkem o 37 %. Ve snaze udržet vklady musely tyto banky platit vyšší úrokové sazby. Náklady na vklady rostly, což snižovalo čisté úrokové rozpětí bank. Jelikož řecké banky ztratily přístup na trhy pro financování z jiných (tržních) zdrojů než klientských vkladů, byly zcela závislé na financování poskytovaném Eurosystémem (21), přičemž stále větší část tohoto financování měla podobu nouzové pomoci v oblasti likvidity se státní zárukou, kterou poskytovala řecká centrální banka.
(38)
Dne 3. prosince 2012 zahájilo Řecko provádění programu zpětného odkupu nových státních dluhopisů, které investoři získali v rámci programu zapojení soukromého sektoru, a to za ceny v rozmezí od 30,2 % do 40,1 % jejich nominální hodnoty (22). Na tomto programu zpětného odkupu se podílely i řecké banky, což mělo za následek další ztráty v jejich rozvaze, jelikož se většina účetních ztrát (tj. rozdíl mezi tržní hodnotou a nominální hodnotou) zaúčtovaných u těchto nových státních dluhopisů v době provedení programu zapojení soukromého sektoru stala konečnými a nevratnými ztrátami (23).
(39)
V prosinci 2012 provedl fond HFSF druhou překlenovací rekapitalizaci ve prospěch čtyř největších řeckých bank.
(40)
Na jaře 2013 byla překlenovací rekapitalizace čtyř bank přeměněna na stálou rekapitalizaci ve formě kmenových akcií, přičemž fond HFSF držel v každé ze čtyř bank více než 80% podíl. V případě bank, jimž se podařilo přilákat předem stanovený objem soukromého kapitálu (banka Piraeus, Alpha Bank a National Bank of Greece), získal HFSF akcie bez hlasovacích práv a soukromým investorům byly s ohledem na akcie fondu HFSF vydány opční listy.
(41)
V červenci 2013 zadala řecká centrální banka poradci provedení diagnostické studie týkající se úvěrových portfolií všech řeckých bank. Poradce provedl u veškerých domácích úvěrových portfolií řeckých bank a rovněž u úvěrů zahraničních poboček a dceřiných společností nesoucích řecké riziko odhady úvěrových ztrát za tříapůlleté období a dobu trvání úvěru. Analýza poskytla odhady úvěrových ztrát na základě dvou makroekonomických scénářů, a to základního scénáře a nepříznivého scénáře. Odhady úvěrových ztrát u zahraničních úvěrových portfolií odhadla řecká centrální banka pomocí některých informací poskytnutých poradcem.
(42)
Na základě posouzení odhadů úvěrových ztrát ze strany poradce zahájila řecká centrální banka na podzim 2013 nový zátěžový test (dále jen „zátěžový test v roce 2013“) s cílem posoudit pevnost kapitálové pozice řeckých bank podle základního scénáře i nepříznivého scénáře. Řecká centrální banka posoudila kapitálové potřeby s technickou podporou druhého poradce.
(43)
Hlavními prvky posouzení kapitálových potřeb v rámci zátěžového testu v roce 2013 byly i) odhady úvěrových ztrát (24) u úvěrových portfolií bank na konsolidovaném základě s ohledem na řecké a zahraniční riziko po odečtení stávajících rezerv na úvěry a ii) odhadovaný provozní zisk bank v období od června 2013 do prosince 2016, a to na základě konzervativní úpravy plánů restrukturalizace, které byly řecké centrální bance předloženy ve čtvrtém čtvrtletí roku 2013. V tabulce 4 je shrnut výpočet kapitálových potřeb hlavních řeckých bank na konsolidovaném základě podle základního scénáře v rámci zátěžového testu v roce 2013.
Tabulka 4
Zátěžový test z roku 2013: Kapitálové potřeby řeckých bank na konsolidovaném základě podle základního scénáře (v milionech EUR)
Banky
Referenční kmenový kapitál tier 1 (červen 2013) (1)
Rezervy na ztráty z úvěrů
Odhady úvěrových ztrát s ohledem na řecké riziko (3)
Odhady úvěrových ztrát s ohledem na zahraniční riziko (25) (4)
Interní tvorba kapitálu (5)
Poměr kmenového kapitálu tier 1 v rámci zátěžového testu (prosinec 2016) (6)
Kapitálové potřeby (7)=(6)-(1)-(2)-(3)-(4)-(5)
NBG (26)
4 821
8 134
-8 745
-3 100
1 451
4 743
2 183
Eurobank (27)
2 228
7 000
-9 519
-1 628
2 106
3 133
2 945
Alpha
7 380
10 416
-14 720
-2 936
4 047
4 450
262
Piraeus
8 294
12 362
-16 132
-2 342
2 658
5 265
425
(44)
Dne 6. března 2014 oznámila řecká centrální banka výsledky zátěžového testu v roce 2013 a požádala banky, aby do poloviny dubna 2014 předložily plány získání kapitálu k pokrytí kapitálových potřeb podle základního scénáře.
(45)
Banky přistoupily k navýšení kapitálu v období od konce března 2014 do počátku května 2014.
2.1.2. Příjemce podpory
(46)
Banka Piraeus poskytuje univerzální bankovní služby především v Řecku a ve střední, východní a jihovýchodní Evropě (Rumunsko, Bulharsko, Srbsko, Albánie, Ukrajina a Kypr) a také v Egyptě. Banka nabízí domácnostem a podnikům celou škálu bankovních a finančních produktů a služeb. Banka působí v oblasti retailového, korporátního a soukromého bankovnictví, správy majetku, pokladny a investičního bankovnictví. Banka je zaregistrována v Řecku a její akcie jsou kotovány na aténské burze cenných papírů. Dne 30. prosince 2012 zaměstnávala banka celkem 18 597 osob (28).
(47)
Banka se zúčastnila programu zapojení soukromého sektoru a vyměnila státní dluhopisy a půjčky související se státem v nominální hodnotě ve výši 7,7 miliardy EUR. Její celkové náklady související se zapojením soukromého sektoru činily přibližně 5 911 milionů EUR před zdaněním a byly v plné výši zaúčtovány v účetní závěrce za rok 2011 (29). Během programu zpětného odkupu v prosinci 2012 prodala banka nové státní dluhopisy, které obdržela v rámci zapojení soukromého sektoru, s vysokou srážkou z nominální hodnoty. Prodej měl za následek ztráty z nových státních dluhopisů.
(48)
Klíčové údaje banky v prosinci 2010, prosinci 2011, prosinci 2012 a prosinci 2013 (konsolidované údaje) jsou uvedeny v tabulce 5.
Tabulka 5
Klíčové údaje banky Piraeus Bank, 2010, 2011, 2012 a 2013
Zisk a ztráta
(v mil. EUR)
2010
2011
2012 (30)
2013 (31)
Čisté úrokové výnosy
1 207
1 194
1 047
1 664
Provozní výnosy celkem
1 510
1 245
1 921
2 205
Celkové provozní náklady
(884)
(840)
(931)
(1 680)
Příjmy před rezervami
625
405
989
525
Ztráty ze znehodnocení k pokrytí úvěrového rizika
(611)
(1 973)
(2 519)
(2 536)
Ztráty ze znehodnocení státních dluhopisů a půjček způsobilých pro zapojení soukromého sektoru
(5 911)
Záporný goodwill
351
3 810
Čistý zisk/ztráta
(21)
(6 618)
(507)
2 546
Vybrané údaje o objemu
(v mil. EUR)
31. prosinec 2010
31. prosinec 2011
31. prosinec 2012 (31)
31. prosinec 2013 (32)
Celkové čisté úvěry a zálohy poskytnuté klientům
(čisté)
40 150
35 634
44 613
62 366
Vklady
29 475
21 796
36 971
54 279
Aktiva celkem
57 561
49 352
70 408
92 010
Vlastní kapitál celkem (30)
3 273
(1 940)
(2 316)
8 543
(49)
Tabulka 5 ukazuje, že kromě obrovských ztrát, které byly vykázány v roce 2011 v důsledku programu zapojení soukromého sektoru (5 911 milionů EUR (33)), byla banka do poloviny roku 2012 postižena klesajícími příjmy (mimo jiné kvůli vyšším nákladům na vklady) a vysokými a rostoucími ztrátami ze znehodnocení u úvěrových portfolií v Řecku a v zahraničí. Likvidní pozice banky byla velmi nepříznivě ovlivněna odlivem vkladů. Tato situace se poněkud zlepšila poté, co banka v červenci 2012 zahájila provádění akvizic.
(50)
V rámci zátěžového testu v roce 2013 odhadla řecká centrální banka kapitálové potřeby banky Piraeus podle základního scénáře na 465 milionů EUR.
(51)
V březnu 2014 přikročila banka k navýšení kapitálu o 1 752 milionů EUR v zájmu pokrytí kapitálových potřeb uvedených v 50. bodě odůvodnění a splacení preferenčních akcií v držení Řecka ve výši 940 milionů EUR (34). Na rozdíl od navýšení kapitálu banky Eurobank v dubnu 2014 neposkytl fond HFSF bance Piraeus závazek týkající se kapitálové injekce v rámci navýšení kapitálu v případě nedostatečné poptávky ze strany soukromého sektoru. Navýšení kapitálu banky bylo dosaženo nabídkou vlastního kapitálu bez předkupních práv (tj. navýšení kapitálu se zrušením předkupních práv akcionářů) mezinárodním investorům a prostřednictvím veřejné nabídky v Řecku. Upisovací cena byla stanovena na 1,7 EUR za akcii.
(52)
Po navýšení kapitálu banka dne 22. května 2014 oznámila, že Řecku splatila preferenční akcie, a to za celkovou částku ve výši 750 milionů EUR (35).
2.2. NABYTÍ BANKOVNÍCH ČINNOSTÍ V ŘECKU ZE STRANY BANKY PIRAEUS
2.2.1. Nabytí banky ATE
(53)
Banku ATE založilo Řecko v roce 1929 jako neziskovou organizaci. Do počátku 90. let minulého století byla banka ATE specializovanou finanční institucí, která jménem řeckého státu podporovala rozvoj zemědělského odvětví. V prosinci 2000 byla společnost kotována na aténské burze cenných papírů. K 14. listopadu 2011 bylo Řecko hlavním akcionářem banky ATE s podílem ve výši 89,9 %.
(54)
Banka ATE vykonávala veškeré bankovní činnosti, retailové i korporátní, poskytovala finanční služby, jako je pojištění a leasing, a získala významné podíly ve společnostech působících v nefinančním sektoru, včetně odvětví výroby cukru a mlékárenského průmyslu.
(55)
V červenci 2012 nabízela banka ATE své služby prostřednictvím sítě 468 poboček a zaměstnávala 5 024 osob. V červenci 2012 její celkové vklady činily 14,9 miliardy EUR při celkových aktivech v hodnotě 21,8 miliardy EUR (36).
(56)
Od roku 2006 nabízela banka ATE své služby rovněž mimo Řecko s 74% podílem v ATE Bank Romania a s 20,3% podílem na základním kapitálu a 25 % preferenčních akcií banky AIKBanka Serbia.
(57)
Potíže banky ATE nastaly před řeckou krizí státního dluhu, a to především v důsledku špatné kvality aktiv a tradičně nízkého zisku před znehodnocením. Řecká krize státního dluhu se dotkla všech řeckých bank, včetně banky ATE, dvěma způsoby: i) ztráta přístupu Řecka na mezinárodní dluhové trhy významně ovlivnila likvidní pozici řeckých bank a ii) kvalita aktiv se zhoršila a vzrostlo jejich znehodnocení.
(58)
V dubnu 2011 vložilo Řecko do banky ATE částku ve výši 1 445 milionů EUR (včetně částky ve výši 675 milionů EUR, která byla původně poskytnuta v rámci řeckého rekapitalizačního opatření). Banka ATE mimoto obdržela podporu v oblasti likvidity ve výši 6 103 milionů EUR. Komise tato opatření schválila v rozhodnutí o restrukturalizaci banky ATE.
(59)
Ve druhém pololetí roku 2011 se však kapitálová pozice banky ATE zhoršila, především v důsledku její účasti v programu zapojení soukromého sektoru. Jak dokládá tabulka 2, její celkové náklady v souvislosti se zapojením soukromého sektoru činily 4 329 milionů EUR před zdaněním a byly v plné výši zaúčtovány v účetní závěrce za rok 2011. Jak ukazuje tabulka 3, kapitálové potřeby v souvislosti s převedenými činnostmi banky ATE se odhadovaly na 4 920 milionů EUR.
(60)
Dne 22. března 2012 předložilo Řecko zprávu řecké centrální banky, v níž se navrhovalo řešení problémů banky ATE prostřednictvím koupě a převzetí převedených činností banky ATE, zatímco zbývající aktiva a závazky budou vypořádány prostřednictvím špatné banky. Banka Piraeus a jiné velké řecké banky předložily fondu HFSF nezávazné nabídky. Dne 26. července 2012 schválila správní rada fondu HFSF nabídku banky Piraeus.
(61)
Dne 27. července 2012 přikročila řecká centrální banka k převodu převedených činností banky ATE na banku Piraeus (37).
(62)
Jelikož převedené činnosti banky ATE zahrnovaly méně aktiv v reálné hodnotě než závazků, musel fond HFSF v souladu s rozhodnutím řecké centrální banky ze dne 28. ledna 2013 vyrovnat rozdíl mezi převedenými aktivy a převedenými závazky, tj. odstranit nedostatek finančních prostředků. Řecká centrální banka dospěla na základě auditovaných údajů k závěru, že nedostatek finančních prostředků činí 7 471 milionů EUR, a fond HFSF poskytl bance Piraeus dluhopisy Evropského nástroje finanční stability (dále jen „dluhopisy EFSF“) v hodnotě 7 471 milionů EUR.
(63)
Fond HFSF se mimoto zavázal, že bance Piraeus poskytne kapitál za účelem kapitalizace převedených činností banky ATE do výše 9 %. Tato částka se původně odhadovala na 500 milionů EUR, konečná částka však byla stanovena na 570 milionů EUR. Fond HFSF poskytl bance Piraeus konečnou částku oproti kmenovým akciím v rámci rekapitalizace na jaře 2013.
(64)
Banka Piraeus získala převedené činnosti banky ATE za kupní cenu ve výši 95 milionů EUR.
2.2.2. Nabytí banky Geniki
(65)
Banka Geniki byla založena v roce 1937. Banka Geniki poskytovala finanční služby v oblasti retailového bankovnictví, korporátního bankovnictví a služeb kapitálového trhu. V roce 2004 získala většinu akcií banky Geniki společnost Société Générale. K 31. prosinci 2012 provozovala banka Geniki 104 poboček a zaměstnávala 1 391 osob (38). Celková aktiva činila 2,6 miliardy EUR, celkové čisté úvěry 1,9 miliardy EUR a vklady přibližně 2 miliardy EUR (39).
(66)
Řecká krize státního dluhu měla velmi negativní dopad na výkonnost bankovního sektoru. Účast řeckých bank v programu zapojení soukromého sektoru vedla k rychlému zhoršování jejich kapitálové pozice. Jak dokládá tabulka 2, celkové náklady banky Geniki v souvislosti se zapojením soukromého sektoru činily přibližně 292 milionů EUR před zdaněním a byly v plné výši zaúčtovány v účetní závěrce za rok 2011. Jak ukazuje tabulka 3, výše kapitálových potřeb banky Geniki byla odhadnuta na 281 milionů EUR a byla vypočítána na základě zátěžového testu, který provedla řecká centrální banka.
(67)
Ve snaze banku Geniki prodat se společnost Société Générale v červnu 2012 obrátila na všechny čtyři velké řecké banky. Jediným subjektem, který projevil o nabytí banky Geniki zájem, byla banka Piraeus.
(68)
Jednání mezi společností Société Générale a bankou Piraeus ohledně prodeje banky Geniki vedla dne 19. října 2012 k uzavření oficiální dohody, že: i) společnost Société Générale prodá a banka Piraeus koupí 99,08% podíl, který společnost Société Générale vlastní v bance Geniki, a že ii) společnost Société Générale postoupí a převede a banka získá veškeré půjčky na kmenový kapitál banky Geniki, které společnost Société Générale uzavřela a které uzavře v budoucnu. Společnost Société Générale nakonec souhlasila se zálohovou platbou pro banku Geniki ve výši přibližně 290 milionů EUR a upsáním dluhopisu, který vydala banka Piraeus, a to s hodnotou ve výši přibližně 170 milionů EUR. Banka Piraeus poté banku Geniki získala za částku ve výši 1 milionu EUR.
(69)
Dne 14. prosince 2012 banka Piraeus oznámila, že akvizice podílu společnosti Société Générale v bance Geniki byla dokončena.
2.2.3. Nabytí činností tří kyperských bank v Řecku
(70)
Bank of Cyprus byla založena v roce 1899, Cyprus Popular Bank v roce 1901 a Hellenic Bank v roce 1976.
(71)
Po mimořádném zasedání Euroskupiny dne 15. března 2013 se Evropská unie, MMF a ECB dohodly na hlavních parametrech záchranného plánu pro Kypr. Helénská rada pro systémovou stabilitu (Hellenic Systemic Stability Board, dále jen „HSSB“) jednomyslně navrhla převedení řeckých aktiv a závazků poboček tří kyperských bank v Řecku na některou z řeckých bank. HSSB zejména uvedla, že „[…] (40) dohoda plně ochraňuje vkladatele řeckých poboček [tří kyperských bank], zabezpečuje řecký veřejný zájem a finanční stabilitu a nezatěžuje řecký veřejný dluh“.
(72)
Řecká centrální banka byla pověřena, aby přezkoumala případný zájem řeckých bank, a v této souvislosti vyzvala k vyjádření zájmu. Fond HFSF mimoto souhlasil s pokrytím kapitálových potřeb (nabyvatele), které budou vyplývat z nabytí řeckých poboček tří kyperských bank.
(73)
V tabulce 6 jsou shrnuta aktiva a závazky tří kyperských bank, jež byly nakonec převedeny na banku Piraeus (dále jen „převedené kyperské činnosti“).
Tabulka 6
Převedené činnosti tří kyperských bank
Převedené činnosti
Aktiva
Veškeré řecké úvěry, včetně leasingu a faktoringu
Úvěry na financování lodí a jiné úvěry poskytnuté a spravované v Řecku a vykazované v kyperském úvěrovém portfoliu
Dlouhodobá aktiva (mimo odložené daňové pohledávky)
Závazky
Veškeré vklady tří kyperských bank přijaté v Řecku
Zdroj:
Specifikace „Vyčlenění a prodej řeckých aktiv kyperských bank“ (Carve out and sale of the Greek assets of Cypriot banks) ze dne 10. dubna 2013.
(74)
Aktiva převedená na banku Piraeus činila přibližně 18,9 miliardy EUR a závazky přibližně 15 miliard EUR. Strany transakce se však dohodly na tom, že bude zohledněna výše ztrát, které se u kyperských bank předpokládaly ve zprávě společnosti PIMCO, a to podle nepříznivého scénáře (41). Podle zprávy společnosti PIMCO činila hodnota aktiv, která budou převedena na banku Piraeus, přibližně 16,5 miliardy EUR. Převedené závazky činily přibližně 14,5 miliardy EUR.
(75)
Ve dnech 21. a 22. března 2013 předložily pouze tři banky, včetně banky Piraeus, nezávazné nabídky.
(76)
Dne 22. března 2013 udělil fond HFSF souhlas s nabytím činností tří kyperských bank v Řecku bankou Piraeus. Celková částka, kterou banka Piraeus zaplatila za nabytí převedených kyperských činností, činila 524 milionů EUR. Konkrétně bylo dohodnuto, že banka Piraeus zaplatí za nabytí převedených činností Bank of Cyprus částku ve výši 237 milionů EUR, za nabytí převedených činností Cyprus Popular Bank částku ve výši 258 milionů EUR a za nabytí převedených činností Hellenic Bank částku ve výši 29 milionů EUR.
(77)
V červnu 2013 vložil fond HFSF v rámci rekapitalizace na jaře 2013 (42) do banky Piraeus kapitál ve výši 524 milionů EUR za účelem uhrazení kupní ceny, kterou banka zaplatila.
2.2.4. Nabytí banky MBG
(78)
Banka MBG byla založena v roce 2000. K 31. prosinci 2012 provozovala banka MBG 119 poboček a zaměstnávala 1 174 osob (43).
(79)
Dne 22. dubna 2013 podepsala banka Piraeus s bankou BCP konečnou smlouvu týkající se nabytí celého základního kapitálu banky MBG a podílu banky BCP na chystaném navýšení kapitálu banky Piraeus.
(80)
Podle smlouvy přispěje banka BCP k rekapitalizaci banky MBG podle předpisů částkou ve výši 400 milionů EUR (z toho již banka BCP poskytla v prosinci 2012 částku ve výši 139 milionů EUR), a to přeměnou podřízených a prioritních úvěrů, které banka BCP poskytla bance MBG, na vlastní kapitál. Veškeré finanční prostředky, které banka BCP poskytla bance MBG v minulosti, splatí banka MBG ve dvou tranších: částka ve výši 650 milionů EUR bude uhrazena ke dni uzavření transakce a částka ve výši přibližně 250 milionů EUR bude zaplacena do šesti měsíců od jejího uzavření. Banka BCP přispěje na rekapitalizaci banky Piraeus částkou ve výši 400 milionů EUR, a to prostřednictvím soukromého umísťování s vyloučením předkupních práv. Banka Piraeus poté získá plně rekapitalizovanou banku MBG za částku ve výši 1 milionu EUR.
(81)
Dne 19. června 2013 oznámila banka Piraeus dokončení akvizice banky MBG.
2.2.5. Přehled společných účinků akvizic
(82)
Tabulka 7 podává přehled o dopadu postupných akvizic na velikost a podobu banky Piraeus v Řecku (žádný z nabytých subjektů nezahrnoval zahraniční aktiva s výjimkou převedených činností banky ATE, jež zahrnovaly malý objem aktiv v Rumunsku). V důsledku těchto akvizic má nyní banka Piraeus nejvyšší podíl na řeckém trhu vkladů a úvěrů.
Tabulka 7
Dopad postupných akvizic na velikost banky Piraeus v Řecku
31.12.2012
Pouze Řecko
Banka Piraeus samostatně
ATE
Geniki
Kyperské banky
MBG
NOVÁ SKUPINA
Hrubé úvěry
27 727
12 200
3 308
24 194
4 710
72 138
část nové skupiny
38 %
17 %
5 %
34 %
7 %
100 %
Čisté úvěry
24 811
11 527
1 909
19 481
4 236
61 964
část nové skupiny
40 %
19 %
3 %
31 %
7 %
100 %
Vklady
15 412
14 986
2 014
14 427
2 912
49 752
část nové skupiny
31 %
30 %
4 %
29 %
6 %
100 %
Zaměstnanci
5 926
5 019
1 420
5 268
1 186
18 819
část nové skupiny
31 %
27 %
8 %
28 %
6 %
100 %
Pobočky
325
460
104
307
120
1 316
část nové skupiny
25 %
35 %
8 %
23 %
9 %
100 %
Zdroj:
údaje, které poskytla banka Piraeus Bank dne 10. června 2014.
2.3. OPATŘENÍ PODPORY
2.3.1. Opatření podpory, která byla provedena ve prospěch banky Piraeus v rámci režimu podpory řeckých bank (opatření L1 a A)
(83)
V rámci režimu podpory řeckých bank, rekapitalizačního opatření, opatření týkajícího se záruk a opatření týkajícího se půjček státních dluhopisů obdržela banka několik forem podpory.
2.3.1.1. Státní podpora v oblasti likvidity v rámci opatření týkajícího se záruk a opatření týkajícího se půjček státních dluhopisů (opatření L1)
(84)
Banka měla a má i nadále prospěch z podpory v rámci opatření týkajícího se záruk a opatření týkajícího se půjček státních dluhopisů. Na tuto podporu se bude v tomto rozhodnutí odkazovat jako na „opatření L1“. V roce 2010 vydala banka dluhopisy se státní zárukou v celkové hodnotě 9,9 miliardy EUR. Řecko půjčilo bance rovněž státní dluhopisy v hodnotě 1 289 milionů EUR. Na konci března 2014 činila nesplacená částka státních dluhopisů 1 024 milionů EUR (44).
(85)
V plánu restrukturalizace banky, který řecké orgány předložily Komisi dne 25. června 2014, požádaly řecké orgány o povolení dalšího poskytování záruk a půjček státních dluhopisů bance Piraeus v rámci režimu podpory řeckých bank v období restrukturalizace, pokud vyvstane potřeba podpory likvidity, ačkoli se neočekává, že k tomu dojde.
2.3.1.2. Rekapitalizace provedená státem v rámci rekapitalizačního opatření (opatření A)
(86)
V květnu 2009 a prosinci 2011 obdržela banka od Řecka v rámci rekapitalizačního opatření na základě režimu podpory řeckých bank kapitálové injekce ve výši 370 milionů EUR resp. 380 milionů EUR, tj. v celkové výši 750 milionů EUR (opatření A), což odpovídá přibližně 2,1 % rizikově vážených aktiv (45) banky v té době.
(87)
Rekapitalizace měla podobu preferenčních akcií, které upsalo Řecko, a to s 10 % kupónem a pětiletou splatností.
(88)
Banka splatila preferenční akcie dne 22. května 2014, jak je popsáno v 52. bodě odůvodnění.
2.3.2. Nouzová pomoc v oblasti likvidity se státní zárukou (opatření L2)
(89)
Nouzová pomoc v oblasti likvidity představuje mimořádné opatření, jež solventní finanční instituci, která čelí dočasným problémům s likviditou, umožňuje získat od Eurosystému financování, přičemž tato operace není součástí jednotné měnové politiky. Úroková sazba, kterou finanční instituce hradí za nouzovou pomoc v oblasti likvidity, je o […] bazických bodů (dále jen „b.b.“) vyšší než úroková sazba, kterou hradí za běžné refinancování poskytnuté centrální bankou.
(90)
Za program nouzové pomoci v oblasti likvidity odpovídá řecká centrální banka, což znamená, že veškeré náklady a rizika spojená s poskytováním této pomoci nese řecká centrální banka (46). Řecko poskytlo řecké centrální bance státní záruku, která se vztahuje na celou částku nouzové pomoci v oblasti likvidity, kterou řecká centrální banka poskytne. Přijetí § 50 odst. 7 zákona č. 3943/2011, kterým se mění § 65 odst. 1 zákona č. 2362/1995, umožnilo ministru financí poskytnout řecké centrální bance jménem státu záruky za účelem zajištění pohledávek řecké centrální banky za úvěrovými institucemi. Banky, které využívají nouzovou pomoc v oblasti likvidity, musí státu hradit za záruku poplatek ve výši […] b.b.
(91)
K 31. prosinci 2011 využívala banka Piraeus nouzovou pomoc v oblasti likvidity se státní zárukou ve výši 11,64 miliardy EUR a k 31. prosinci 2012 pak ve výši 31,4 miliardy EUR (47). Po prudkém poklesu v roce 2013 využívala banka na konci tohoto roku nouzovou pomoc v oblasti likvidity se státní zárukou pouze ve výši 750 milionů EUR.
2.3.3. Opatření podpory provedená ve prospěch banky Piraeus prostřednictvím fondu HFSF (opatření B1, B2, B3 a B4)
(92)
Od roku 2012 měla banka prospěch z několika opatření kapitálové podpory, která provedl fond HFSF. Přehled těchto opatření podpory je uveden v tabulce 8.
Tabulka 8
Opatření podpory, která byla ve prospěch banky Piraeus provedena prostřednictvím fondu HFSF
První překlenovací restrukturalizace - květen 2012
(v mil. EUR)
Druhá překlenovací restrukturalizace - prosinec 2012
(v mil. EUR)
Písemný závazek - prosinec 2012
(v mil. EUR)
Účast na rekapitalizaci v květnu 2013
(v mil. EUR) (48)
Opatření
B1
B2
B3
B4
Částka
(v mil. EUR)
4 700
1 553
1 082
5 891
2.3.3.1. První překlenovací rekapitalizace (opatření B1)
(93)
Podrobný popis první překlenovací rekapitalizace v květnu 2012 (opatření B1) je uveden ve 14. až 33. bodě odůvodnění rozhodnutí o zahájení řízení týkajícího se banky Piraeus. Souvislosti a hlavní prvky tohoto opatření jsou uvedeny v tomto oddíle.
(94)
Dne 20. dubna 2012 poskytl fond HFSF bance písemný závazek týkající se jeho účasti na plánovaném navýšení kapitálu banky s částkou ve výši 5 miliard EUR.
(95)
V rámci opatření B1 převedl fond HFSF v květnu 2012 na banku dluhopisy EFSF v hodnotě 4,7 miliardy EUR v souladu s ustanoveními o překlenovací rekapitalizaci obsaženými v zákoně č. 3864/2010 o zřízení fondu HFSF (dále jen „zákon o fondu HFSF“). V 53. bodě odůvodnění rozhodnutí o zahájení řízení týkajícího se banky Piraeus Komise uvedla, že „překlenovací rekapitalizace dokončená dne 28. května 2012 představuje splnění povinnosti přijaté v písemném závazku, a představuje tak pokračování stejné podpory“. Částky uvedené v písemném závazku i částky poskytnuté v rámci první překlenovací rekapitalizace byly řeckou centrální bankou vypočítány tak, aby bylo zajištěno, že banka Piraeus dosáhne k 31. prosinci 2011, tj. datu zpětného zaúčtování překlenovací rekapitalizace do účetnictví banky, celkového kapitálového poměru ve výši 8 %. Jak je patrné z tabulky 3, opatření B1 pokrylo pouze část celkových kapitálových potřeb, které byly zjištěny v rámci zátěžového testu v roce 2012. Předpokládalo se, že banka získá kapitál navýšením kapitálu v budoucnu a překlenovací rekapitalizace měla pouze zachovat způsobilost banky pro financování ECB do doby, než dojde k navýšení kapitálu.
(96)
Pro období ode dne první překlenovací rekapitalizace do dne přeměny první překlenovací rekapitalizace na kmenové akcie a jiné konvertibilní finanční nástroje stanovila dohoda, která byla před úpisem uzavřena mezi bankou a fondem HFSF, že banka musí hradit fondu HFSF roční poplatek z nominální hodnoty směnek EFSF ve výši 1 % a že se výplaty kupónů a vzniklých úroků ze směnek EFSF za toto období budou započítávat jako dodatečný kapitálový příspěvek fondu HFSF poskytnutý bance (49).
2.3.3.2. Druhá překlenovací rekapitalizace (opatření B2)
(97)
Na podzim 2012 vykázala banka další ztráty. Její kapitál se proto opět snížil pod minimální kapitálové požadavky, které se vyžadovaly, aby byla i nadále způsobilá pro refinancování poskytované ECB.
(98)
V důsledku toho byla nezbytná druhá překlenovací rekapitalizace. Dne 20. prosince 2012 provedl fond HFSF druhou překlenovací rekapitalizaci ve výši 1 553 milionů EUR (opatření B2), a to opět převedením dluhopisů EFSF na banku.
2.3.3.3. Písemný závazek ze dne 20. prosince 2012 (opatření B3)
(99)
Kromě druhé překlenovací rekapitalizace poskytl fond HFSF dne 20. prosince 2012 bance písemný závazek týkající se jeho účasti na navýšení základního kapitálu banky a na konvertibilních nástrojích, které mají být vydány, a to s celkovou částkou až do výše 1 082 milionů EUR (opatření B3).
(100)
Dvě překlenovací rekapitalizace (opatření B1 a B2) a dodatečná částka přislíbená v prosinci 2012 (opatření B3) znamenaly, že se fond HFSF zavázal pokrýt celkové kapitálové potřeby, které byly zjištěny během zátěžového testu v roce 2012 (7 335 milionů EUR (50)).
2.3.3.4. Účast fondu HFSF na rekapitalizaci na jaře 2013 (opatření B4) a částečném splacení opatření B1 a B2
(101)
Dne 23. dubna 2013 schválila valná hromada akcionářů banky navýšení základního kapitálu o 8 429 milionů EUR (51). Tato částka byla vypočítána jako součet:
(i)
částky ve výši 7 335 milionů EUR k pokrytí kapitálových potřeb, které byly zjištěny během zátěžového testu v roce 2012; z této částky upsal fond HFSF částku ve výši 5 891 milionů EUR (opatření B4) a soukromí investoři upsali částku ve výši 1 444 milionů EUR;
(ii)
částky ve výši 570 milionů EUR, kterou fond HFSF vložil za účelem splnění regulativních kapitálových požadavků, jež vznikly v souvislosti s převzatou činností banky ATE, jak bylo přislíbeno v červenci 2012; toto opatření posoudila Komise v rozhodnutí o likvidaci banky ATE, v němž konstatovala, že se nejedná o podporu poskytnutou bance Piraeus;
(iii)
částky ve výši 524 milionů EUR, kterou fond HFSF vložil k uspokojení kapitálových potřeb, jež vznikly v souvislosti s uhrazením kupní ceny činností tří kyperských bank v Řecku; tato část navýšení kapitálu představuje opatření C (52).
(102)
Cena nových akcií byla stanovena na 1,70 EUR za akcii, což odpovídá 50 % burzovního kurzu za 50 dnů předcházejících jejímu stanovení, váženému podle příslušných objemů obchodů.
(103)
Dne 3. června 2013 oznámila správní rada banky emisi 3 888 268 914 nových akcií s nominální hodnotou 0,30 EUR za cenu ve výši 1,70 EUR za akcii (53). Dne 28. června 2013 banka oznámila (54), že správní rada potvrdila výplatu celkového navýšení základního kapitálu v plné výši, a to s celkovou částkou ve výši 8 429 milionů EUR, včetně prémií.
(104)
Celková účast soukromého sektoru na navýšení základního kapitálu banky činila 1 444 milionů EUR (55). Tato částka zahrnuje účast banky BCP, jak je popsáno v 80. bodě odůvodnění.
(105)
Účast fondu HFSF na navýšení základního kapitálu banky proto činila 6 985 milionů EUR.
(106)
Po rekapitalizaci na jaře 2013 se fond HFSF stal významným akcionářem banky s podílem ve výši 81 % (56). Fond HFSF vydal opční listy a poskytl soukromým investorům jeden opční list na každou upsanou akcii, a to bezúplatně (57). Každý opční list zahrnuje právo na nákup 4,48 akcií fondu HFSF, a to ve stanovených intervalech a za realizační ceny. Toto právo mohlo být poprvé uplatněno dne 2. ledna 2014 a poté je možno opční listy uplatnit co šest měsíců až do dne 2. ledna 2018. Realizační cena se rovná upisovací ceně ve výši 1,70 EUR navýšené o roční úrokovou sazbu (4 % za první rok, 5 % za druhý rok, 6 % za třetí rok, 7 % za čtvrtý rok a za posledních šest měsíců 8 % ročně) (58).
(107)
Zákon o fondu HFSF, který byl v roce 2014 pozměněn, stanoví, že v případě emise s přednostním právem lze upravit pouze realizační ceny opčních listů. Každá takováto úprava se mimoto musí uskutečnit následně a pouze do výše realizovaných výnosů z prodeje předkupních práv fondu HFSF. V případě navýšení základního kapitálu bez předkupních práv není úprava možná.
2.3.4. Opatření podpory ve prospěch nabytých podniků (opatření C)
2.3.4.1. Opatření podpory ve prospěch banky ATE
(108)
Jak je uvedeno v 58. bodě odůvodnění, v době rozhodnutí o restrukturalizaci banky ATE již měla banka ATE prospěch z opatření podpory.
(109)
V prosinci 2011 vložil řecký stát do banky ATE částku ve výši 290 milionů EUR.
(110)
Usnesení ze dne 27. července 2012 (popsané v 62. a 63. bodě odůvodnění) zahrnovalo rovněž další státní podporu. K odstranění nedostatku finančních prostředků poskytl fond HFSF bance Piraeus dluhopisy EFSF v hodnotě 7 471 milionů EUR. Fond HFSF se rovněž zavázal rekapitalizovat banku Piraeus s částkou ve výši 570 milionů EUR.
(111)
Celkově činí podpora související s koupí a převzetím 8 041 milionů EUR.
2.3.4.2. Opatření podpory pro činnosti tří kyperských bank v Řecku (opatření C)
(112)
Jak již bylo uvedeno v 77. a 101. bodě odůvodnění, v době nabytí činností tří kyperských bank v Řecku přijal fond HFSF závazek, že poskytne bance Piraeus kapitál ve výši 524 milionů EUR (opatření C). Tento závazek byl splněn v červnu 2013 (59).
2.4. PLÁN RESTRUKTURALIZACE
2.4.1. Domácí operace
(113)
Na základě plánu restrukturalizace se banka zaměří na své hlavní bankovní činnosti v Řecku.
(114)
Těžištěm je obnovení ziskovosti a životaschopnosti bankovních činností v Řecku. Za tímto účelem zahrnuje plán restrukturalizace řadu opatření, která mají zlepšit provozní efektivitu banky a čisté úrokové rozpětí, a rovněž opatření zlepšující její kapitálovou pozici a strukturu rozvahy.
(115)
Co se týká provozní efektivity, banka již zahájila rozsáhlý program racionalizace.
(116)
V období od 31. prosince 2011 do 31. prosince 2013 omezila banka svou fyzickou přítomnost v Řecku celkem o 322 poboček s přihlédnutím k restrukturalizaci nabytých subjektů po akvizici. V roce 2014 udržela banka toto tempo a v prvním pololetí již uzavřela […] poboček.
Tabulka 9
Restrukturalizace sítě řeckých poboček od roku 2010 do 1. pololetí roku 2014
Období
2011
2012
2013
1. pololetí 2014
Celkový počet poboček na začátku období nebo ke dni akvizice
360
918
1 316
1 037
Z toho banka Piraeus
(…)
(…)
(…)
(…)
ATE
(…)
(…)
Geniki
(…)
(…)
Kyperské pobočky
(…)
(…)
(…)
MBG
(…)
(…)
(…)
Celkem na konci období
346
889
1 037
899
Celkový počet uzavřených poboček během období
14
29
279
138
Zdroj:
plán restrukturalizace předložený dne 25. června 2014, s. 40 a 125, výroční zprávy za rok 2011 a 2012.
(117)
V období 2011-2013 snížila banka rovněž celkový počet pracovníků v oblasti bankovních i nebankovních činností v Řecku o 2 519 zaměstnanců. Konkrétně lze 2 114 odchodů přičíst programu dobrovolného ukončení pracovního poměru, který banka zavedla.
Tabulka 10
Snížení počtu pracovníků v Řecku v období 2010-2013
Období
2011
2012
2013
Celkový počet pracovníků na začátku období nebo ke dni akvizice
6 370
12 616
18 628
Z toho banka Piraeus
(…)
(…)
(…)
ATE
(…)
(…)
Geniki
(…)
(…)
Kyperské pobočky
(…)
(…)
(…)
MBG
(…)
(…)
(…)
Celkem na konci období
6 172
12 365
16 558
Snížení počtu zaměstnanců
198
251
2 070
Zdroj:
plán restrukturalizace předložený dne 25. června 2014, s. 40 a 125, výroční zprávy za rok 2011 a 2012.
(118)
V období od prosince 2013 do konce roku 2017 zamýšlí banka dále snížit jak počet pracovníků v Řecku (z 16 558 na […] zaměstnanců), tak i velikost své sítě (z 1 037 na […] poboček) (60). […]
(119)
Vyšší efektivnost z hlediska poboček a pracovníků pomůže snížit celkové náklady banky na činnosti v Řecku o […] % z částky ve výši 1 394 milionů EUR na formálním základě v roce 2013 na […] milionů EUR (61) v roce 2017 (62). V důsledku toho by měl předpokládaný poměr nákladů k výnosům u činností v Řecku na konci období restrukturalizace klesnout pod […] %.
(120)
Plán restrukturalizace rovněž popisuje, jak banka sníží své náklady na financování, což představuje hlavní prvek obnovení životaschopnosti. Banka očekává, že v důsledku stabilnějšího prostředí, a zejména očekávané stabilizace a oživení řeckého hospodářství, které má od roku 2014 opět růst, bude moci u vkladů platit nižší úrokové sazby. Očekává se, že se rozpětí u vkladů v Řecku sníží (63). Tohoto snížení rozpětí bude dosaženo zejména hrazením mnohem nižších úrokových sazeb u termínovaných vkladů. Stejně tak se sníží závislost banky na nouzové pomoci v oblasti likvidity a širším financování poskytovaném Eurosystémem z více než 45 % jejích celkových aktiv v roce 2012 na méně než […] % v roce 2017 (64).
(121)
V plánu restrukturalizace se předpokládá, že banka posílí rovněž svou rozvahu. Její poměr čistých úvěrů k vkladům v Řecku se v roce 2017 sníží na […] % (ze 114 % v roce 2013 (65)), zatímco kapitálová přiměřenost se dále zlepší.
(122)
Další prioritou banky je řízení nesplácených půjček. Banka zlepší své úvěrové procesy, a to z hlediska vzniku úvěrů (lepší zajištění kolaterálem a nižší limity) i řízení nesplácených půjček. Míra nesplácených půjček dosáhne v […] téměř […] % a poté se začne snižovat s očekávanou mírou ve výši přibližně […] % na konci období restrukturalizace (66). Náklady rizika (snížení hodnoty úvěrů) se sníží z téměř 2 miliard EUR v roce 2013 na méně než […] milionů EUR v roce 2018 (67).
(123)
Vyšší provozní efektivita, zvýšení čistého úrokového rozpětí a nižší náklady rizika bance umožní dosáhnout v Řecku zisku, a to počínaje od roku […]. Banka předpokládá, že její zisk v roce 2018 u domácích činností přesáhne […] miliard EUR.
2.4.2. Mezinárodní bankovní činnosti
(124)
K zvýšení ziskovosti zahraničních činností již banka zahájila provádění programu významného snižování nákladů u mezinárodní sítě. Od konce roku 2011 do března 2014 se počet zaměstnanců snížil o 10 % z 6 634 na 5 948 a počet poboček o 18 % z 499 na 410 (68). Struktura jejího mezinárodního portfolia se zjednodušila v zájmu omezení nákladové základny (69).
(125)
Plán restrukturalizace zdůrazňuje nutnost snížit závislost zahraničních dceřiných společností na mateřské společnosti v Řecku, pokud jde potřeby v oblasti financování, a zabezpečit kapitálovou pozici banky.
(126)
V září 2012 prodala banka svou americkou dceřinou společnost, na niž připadala aktiva ve výši přibližně 0,7 miliardy EUR (13 poboček a 158 zaměstnanců).
(127)
Do konce června 2018 sníží banka svou expozici zahraničním aktivům na […] miliard EUR. Tento údaj představuje snížení o […] % (70) v porovnání s koncem roku 2012 (71).
(128)
Snížení zahraničních aktiv bude o něco menší (na […] miliard EUR) v případě […] (72). V tomto případě bude celkové snížení zahraničních aktiv činit […] % v porovnání s koncem roku 2012.
(129)
Místo dodržení výše uvedeného omezení týkajícího se celkových aktiv na konci června 2018 se však může banka rozhodnout, že odprodá […] (73). V tomto případě nebudou ponechané činnosti představovat více než […] % celkových zahraničních činností banky na konci roku 2012.
(130)
Banka sníží své celkové financování poskytované zahraničním dceřiným společnostem.
2.4.3. Získání soukromého kapitálu a příspěvek stávajících akcionářů a podřízených věřitelů
(131)
Banka Piraeus získala značné objemy kapitálu na trhu, a snížila tudíž státní podporu, kterou potřebovala.
(132)
Banka získala v roce 2011 určitý soukromý kapitál prostřednictvím emise s přednostním právem, a to ve výši 807 milionů EUR (74). Jak je uvedeno v 104. bodě odůvodnění, bance se prostřednictvím rekapitalizace na jaře 2013 rovněž podařilo získat kapitál od soukromých investorů. V důsledku rekapitalizace na jaře 2013 došlo taktéž k významnému zředění podílů dřívějších akcionářů, jelikož po rekapitalizaci na jaře 2013 drží fond HFSF 81 % akcií banky a noví investoři 17 %, zatímco dřívější akcionáři mají pouze 2% podíl. Od roku 2008 nebyly vyplaceny žádné dividendy v hotovosti.
(133)
V dubnu 2014 získala banka na trhu kapitál ve výši 1 750 milionů EUR k pokrytí svých dodatečných kapitálových potřeb a splacení preferenčních akcií v držení Řecka. Nové akcie byly vydány za cenu ve výši 1,7 EUR, tj. cenu, kterou fond HFSF uhradil v rámci rekapitalizace na jaře 2013.
(134)
Banka vytvořila kapitál zpětným odkupem svých hybridních a podřízených dluhových nástrojů se srážkou z nominální hodnoty. V březnu 2012 nabídla banka zpětný odkup některých hybridních nástrojů a nástrojů zahrnovaných do nižší třídy tier 2. Cena, která byla stanovena na základě tržní hodnoty a která zahrnovala prémii ve výši maximálně deseti procentních bodů, byla stanovena na 37 % nominální hodnoty u hybridního nástroje a 50 % nominální hodnoty u nástroje zahrnovaného do nižší třídy tier 2. Příslušné míry účasti činily 52,8 % resp. 18,2 %. V květnu 2013 zahájila banka další proces řízení závazků za účelem zpětného odkupu nesplacených cenných papírů v hodnotě 321 milionů EUR. Míra účasti činila 20 %. Tyto postupné zpětné odkupy vedly k celkovému zvýšení kapitálu přibližně o 120 milionů EUR (75).
2.5. PŘIPOMÍNKY ŘECKÝCH ORGÁNŮ
(135)
Dne 25. června 2014 přijalo Řecko závazek, že banka a její přidružené společnosti provedou plán restrukturalizace, který byl předložen téhož dne, a poskytlo další závazky týkající se plánu restrukturalizace (dále jen „závazky“). V tomto oddíle jsou shrnuty závazky, které jsou uvedeny v příloze.
(136)
Řecko se za prvé zavázalo, že banka bude restrukturalizovat své obchodní činnosti v Řecku, a stanovilo maximální počet poboček a zaměstnanců v Řecku k 31. prosinci 2017 a rovněž maximální výši celkových nákladů na činnosti v Řecku v roce 2017 (76).
(137)
Řecko přijalo rovněž závazek, že banka sníží náklady na vklady získané v Řecku. K 31. prosinci 2017 bude banka splňovat maximální poměr čistých úvěrů k vkladům (77). […]
(138)
Co se týká zahraničních dceřiných společností banky, Řecko přijalo závazek, že banka sníží do 30. června 2018 svá zahraniční aktiva (78). Podpora v oblasti likvidity nebo kapitálová podpora poskytovaná těmto dceřiným společnostem je navíc přísně limitována, co se týká nominální částky, a je omezena na určité okolnosti.
(139)
Řecko přijalo závazek, že banka odprodá řadu cenných papírů. Až na omezené výjimky nebude banka mimoto nakupovat cenné papíry spekulativního stupně (79).
(140)
Řecko přijalo řadu závazků týkajících se správy a řízení banky. Řecko se zavázalo omezit odměny zaměstnanců a vedoucích pracovníků banky (80).
(141)
Řecko přijalo rovněž závazek, že banka bude uplatňovat obezřetnou úvěrovou politiku s cílem zajistit, aby byla rozhodnutí o poskytnutí úvěrů a jejich restrukturalizaci zaměřena na dosažení co nejvyšší životaschopnosti a ziskovosti banky. Banka bude splňovat vysoké standardy, pokud jde o sledování úvěrového rizika a restrukturalizaci úvěrů (81).
(142)
Řada závazků se zabývá operacemi banky, které souvisejí se spřízněnými dlužníky. Tyto závazky mají zajistit, aby se banka neodchylovala od obezřetných bankovních postupů, například při poskytování nebo restrukturalizaci úvěrů pro zaměstnance, vedoucí pracovníky a akcionáře, jakož i pro veřejné subjekty, politické strany a mediální společnosti (82).
(143)
Řecko se také zavázalo, že banka bude dodržovat některá omezení týkající se chování, jako je zákaz výplaty kupónů a dividend, zákaz akvizic a zákaz odkazování na státní podporu v reklamě (83).
(144)
Tyto závazky bude do 31. prosince 2018 sledovat kontrolní správce.
(145)
Ve svém podání ze dne 25. června 2014 Řecko uvedlo, že před případným zpětným odkupem opčních listů ze strany banky nebo jiného státního subjektu včetně fondu HFSF požádá Komisi o souhlas (84).
3. DŮVODY PRO ZAHÁJENÍ FORMÁLNÍHO VYŠETŘOVACÍHO ŘÍZENÍ TÝKAJÍCÍHO SE PRVNÍ PŘEKLENOVACÍ REKAPITALIZACE
(146)
Dne 27. července 2012 zahájila Komise formální vyšetřovací řízení s cílem ověřit, zda byly splněny podmínky sdělení o bankovnictví z roku 2008 (85) týkající se vhodnosti, nezbytnosti a přiměřenosti první překlenovací rekapitalizace, kterou fond HFSF provedl ve prospěch banky Piraeus (opatření B1).
(147)
Co se týká vhodnosti opatření, vzhledem ke skutečnosti, že podpora byla poskytnuta po předchozí rekapitalizaci a pomoci v oblasti likvidity, a vzhledem k dlouhému období záchrany vyslovila Komise pochybnosti, zda banka přijala veškerá možná opatření, aby zamezila potřebě opětovné podpory v budoucnu (86). Komisi mimoto nebylo jasné, kdo bude banku kontrolovat v budoucnu, jakmile první překlenovací rekapitalizaci nahradí stálá rekapitalizace (87), jelikož se banka mohla dostat buď pod kontrolu státu, nebo pod kontrolu menšinových soukromých vlastníků, kteří by mohli profitovat z kontroly a vysokého pákového efektu. Komise každopádně uvedla, že aby mohla pokládat první překlenovací rekapitalizaci za vhodnou, je třeba zachovat kvalitu řízení banky, a zejména jejího úvěrového procesu.
(148)
Co se týká nezbytnosti první překlenovací rekapitalizace, v 70. bodě odůvodnění rozhodnutí o zahájení řízení týkajícího se banky Piraeus Komise zpochybnila, zda byla přijata veškerá možná opatření, aby banka zamezila potřebě opětovné podpory v budoucnu. Jelikož nebyla jistá doba trvání překlenovací rekapitalizace, nemohla Komise vyvodit závěr, zda je dostatečná a zda vyhovuje zásadám týkajícím se protiplnění a sdílení nákladů podle pravidel státní podpory. Jelikož v době přijetí rozhodnutí o zahájení řízení týkajícího se banky Piraeus nebyly známy podmínky přeměny první překlenovací rekapitalizace na stálou rekapitalizaci, nemohla je Komise posoudit.
(149)
Co se týká přiměřenosti opatření, Komise vyslovila pochybnosti, zda byla ve vztahu k první překlenovací rekapitalizaci přijata dostatečná ochranná opatření (zákaz odkazování na státní podporu v reklamě, zákaz výplaty kupónů a dividend, zákaz uplatňování opcí a zákaz zpětného odkupu, jak bylo popsáno v 76. bodě rozhodnutí o zahájení řízení týkajícího se banky Piraeus). V 77. bodě odůvodnění rozhodnutí o zahájení řízení týkajícího se banky Piraeus Komise mimoto uvedla, že neexistence pravidel bránících fondu HFSF v koordinaci čtyř největších bank (tj. banky Piraeus, Eurobank, NBG a Alpha Bank) a neexistence přiměřených záruk, které zabrání sdílení obchodně citlivých informací, může vést k narušení hospodářské soutěže. Komise proto navrhla jmenování kontrolního správce, který bude v bance fyzicky přítomen.
4. PŘIPOMÍNKY ZÚČASTNĚNÝCH STRAN K FORMÁLNÍMU VYŠETŘOVACÍMU ŘÍZENÍ TÝKAJÍCÍMU SE PRVNÍ PŘEKLENOVACÍ REKAPITALIZACE
4.1. PŘIPOMÍNKY BANKY PIRAEUS
(150)
Dne 30. srpna 2012 obdržela Komise připomínky banky Piraeus k rozhodnutí o zahájení řízení týkajícího se této banky.
(151)
Co se týká vhodnosti opatření, banka uvedla, že dluhová krize v Řecku a eurozóně představovala bezprecendentní situaci. Kapitálová injekce v květnu 2009, odpovídající 1,0 % jejích rizikově vážených aktiv, byla přímou reakcí na mimořádnou nestabilitu na světových finančních trzích. Na konci roku 2011 odpovídala další kapitálová injekce Řecka ve výši 380 milionů EUR 1,1 % rizikově vážených aktiv banky v té době a měla odstranit nedostatek kapitálu, který se očekával v důsledku prohlubující se recese. Rekapitalizace banky ve výši 4,7 miliardy EUR, kterou provedl fond HFSF, byla první částí rekapitalizace k odstranění nedostatku kapitálu vyplývajícího ze zapojení soukromého sektoru a posouzení úvěrových portfolií, jež provedla společnost Blackrock (88), jakož i z prohlubující se recese.
(152)
Banka zastávala rovněž názor, že jmenování jednoho resp. dvou členů správní rady banky ze strany Řecka a fondu HFSF jakožto jejich zástupců a jednoho člena fondu HFSF jakožto člena výboru správní rady pro řízení rizik spolu s dalšími opatřeními zajistilo, že nemohla podstupovat nadměrná rizika.
(153)
Co se týká nezbytnosti opatření, banka uvedla, že o rekapitalizaci ve formě překlenovacího financování rozhodly řecké orgány a Evropská unie, MMF a ECB a že překlenovací rekapitalizace ve výši 4,7 miliardy EUR téměř vyrovnala dopad zapojení soukromého sektoru. Co se týká přeměny překlenovací rekapitalizace na stálý kapitál, po dlouhém období bez vlády v Řecku ve druhém čtvrtletí roku 2012 došlo po schválení konečné struktury nevyhnutelně k zředění podílů současných akcionářů a bylo dohodnuto náležité protiplnění (v závislosti na podmínkách a použitých nástrojích).
(154)
Pokud jde o přiměřenost opatření, banka podotkla, že od roku 2009 upravila své postupy při poskytování úvěrů a že uplatňuje přísnější úvěrová kritéria, kratší dobu splatnosti a nižší úvěrové limity. Od prvního čtvrtletí roku 2009 jsou všechny žádosti o výplatu nad určitou částku přezkoumávány a schvalovány náměstkem výkonného ředitele a generálním ředitelem/oddělením pro úvěrové riziko skupiny. Banka nezmění své stávající obchodní praktiky, jak jsou stanoveny v obchodním plánu, který byl předložen řecké centrální bance, a nenaruší stávající úvěrové standardy. Tyto standardy patří k nejpřísnějším v odvětví, jak naznačují rovněž velmi dobré výsledky, jichž banka dosáhla při diagnostice, kterou provedla společnost Blackrock Solutions. Dodržování těchto záměrů bude zajištěno zástupci Řecka a fondu HFSF ve správní radě banky.
(155)
Co se týká návrhu Komise na jmenování kontrolního správce, banka zastávala názor, že podrobné sledování již zajišťuje několik třetích stran, například řecká centrální banka, externí auditoři, zástupce Řecka a zástupci fondu HFSF.
4.2. PŘIPOMÍNKY JINÉ ŘECKÉ BANKY
(156)
Dne 3. ledna 2013 obdržela Komise připomínky jedné řecké banky k rozhodnutí o zahájení řízení týkajícího se banky Piraeus. Tato řecká banka uvedla, že rekapitalizace řeckých bank ze strany fondu HFSF představovala v zásadě vítaný krok směrem k zdravějšímu a životaschopnějšímu bankovnímu systému, a nevyslovila vůči rekapitalizaci banky Piraeus žádné námitky.
(157)
Ačkoli tato řecká banka vyslovila plnou podporu zásadě rekapitalizace řeckých bank fondem HFSF, rovněž uvedla, že v zájmu omezení narušení hospodářské soutěže na minimum a zamezení diskriminaci očekávala, že rekapitalizace fondem HFSF bude pro všechny banky působící v Řecku dostupná za stejných podmínek.
5. PŘIPOMÍNKY ŘECKA K FORMÁLNÍMU VYŠETŘOVACÍMU ŘÍZENÍ TÝKAJÍCÍMU SE PRVNÍ PŘEKLENOVACÍ REKAPITALIZACE
(158)
Dne 5. září 2012 předložilo Řecko připomínky, které vypracovaly řecká centrální banka a fond HFSF.
5.1. PŘIPOMÍNKY ŘECKÉ CENTRÁLNÍ BANKY
(159)
Co se týká vhodnosti první překlenovací rekapitalizace, řecká centrální banka uvedla, že kapitál ve výši 18 miliard EUR, kterým fond HFSF v květnu 2012 rekapitalizoval čtyři největší řecké banky, činil méně než konečná částka, kterou tyto banky potřebovaly, aby postupně dosáhly poměru kmenového kapitálu tier 1, který byl do června 2012 stanoven na 10 %, a kmenového kapitálu tier 1, který byl ve tříletém scénáři nepříznivého vývoje stanoven na 7 %, a udržovaly tento poměr. Řecká centrální banka rovněž uvedla, že první překlenovací rekapitalizace byla dočasná, jelikož proces rekapitalizace bude ukončen navýšením základního kapitálu ze strany těchto čtyř bank.
(160)
Řecká centrální banka taktéž podotkla, že rekapitalizace největších řeckých bank byla součástí dlouhodobější restrukturalizace řeckého bankovního sektoru. Dále uvedla, že pokud je banka v soukromém vlastnictví, vedení se s největší pravděpodobností nezmění, zatímco v případě, že by se banka dostala do vlastnictví státu (tj. vlastnil by ji fond HFSF), mohl by fond HFSF jmenovat nové vedení, které bude každopádně posouzeno řeckou centrální bankou. Řecká centrální banka uvedla, že průběžně hodnotí rámec správy a řízení společnosti, přiměřenost vedení a rizikový profil každé banky s cílem zajistit, aby nebyla podstupována nadměrná rizika. Řecká centrální banka rovněž uvedla, že fond HFSF již jmenoval zástupce ve správních radách rekapitalizovaných bank.
(161)
Co se týká nezbytnosti první překlenovací rekapitalizace, řecká centrální banka uvedla, že rekapitalizace banky byla omezena s cílem zajistit dodržení tehdy platných minimálních kapitálových požadavků (8 %). Řecká centrální banka také uvedla, že dlouhé období před rekapitalizací bylo nezbytné kvůli náhlému zhoršení prostředí, v němž banky působí, v Řecku a dopadu programu zapojení soukromého sektoru, složitosti celého projektu a nutnosti maximalizovat účast soukromých investorů na navýšení základního kapitálu.
(162)
Pokud jde o přiměřenost první překlenovací rekapitalizace, řecká centrální banka poukázala na skutečnost, že úplné provedení plánu restrukturalizace předloženého Komisí bude zajištěno tím, že pozastavení hlasovacích práv fondu HFSF bude zrušeno mimo jiné v případě významného porušení plánu restrukturalizace. Řecká centrální banka rovněž uvedla, že potíže banky Piraeus nebyly způsobeny podceněním rizik ze strany vedení banky ani agresivními obchodními praktikami.
5.2. PŘIPOMÍNKY FONDU HFSF
(163)
Co se týká vhodnosti první překlenovací rekapitalizace, ohledně otázky možného státního zásahu v případě, že stát poskytne prostřednictvím fondu HFSF vysoké částky státní podpory a fond HFSF má plná hlasovací práva, fond HFSF uvedl, že se banky financované fondem HFSF nepokládají za veřejné subjekty ani podniky pod kontrolou státu a že po provedení stálé rekapitalizace fondem HFSF nebudou ovládány státem. Fond HFSF uvedl, že je zcela nezávislým subjektem soukromého práva, který může rozhodovat nezávisle. Fond HFSF nepodléhá kontrole ze strany vlády podle § 16 písm. C) bodu 2 zákona o fondu HFSF, podle něhož nejsou úvěrové instituce, jímž fond HFSF poskytl kapitálovou podporu, součástí širšího veřejného sektoru. Fond HFSF rovněž poukázal na strukturu řízení fondu.
(164)
Pokud jde o zásah fondu HFSF do vedení banky, fond HFSF podotkl, že bude respektovat autonomii banky a nebude zasahovat do jejího každodenního řízení, jelikož jeho úloha je omezena na to, co je stanoveno v zákoně o fondu HFSF. Fond HFSF uvedl, že nedojde ke státním zásahům ani koordinaci a že rozhodnutí banky ohledně úvěrového procesu (mimo jiné ohledně kolaterálu, úročení a solventnosti dlužníků) budou přijímána na základě obchodních kritérií.
(165)
Fond HFSF uvedl, že zákon o fondu HFSF a dohoda uzavřená před úpisem obsahují náležitá ochranná opatření, která mají současným soukromým akcionářům zabránit v přílišném riskování. Fond HFSF poukázal například na tyto skutečnosti: i) jmenování zástupců fondu HFSF jako nezávislých nevýkonných členů správní rady banky a jejich přítomnost ve výborech, ii) to, že fond HFSF provedl v bance hloubkovou kontrolu, a iii) to, že po konečné rekapitalizaci budou jeho hlasovací práva omezena pouze potud, pokud bude banka dodržovat podmínky plánu restrukturalizace.
(166)
Fond HFSF uvedl, že byla zavedena vhodná opatření s cílem zajistit, aby si banky, v nichž má fond HFSF účast, nevyměňovaly obchodně citlivé informace. Tato opatření zahrnují jmenování různých zástupců fondu HFSF do těchto bank, pověření těchto zástupců, jež výslovně zabraňuje toku informací mezi jednotlivými zástupci, a jednoznačné interní pokyny určené těmto zástupcům, aby nepředávali obchodně citlivé informace bank. Fond HFSF mimoto uvedl, že ve vztahu k bankám nevykonává svá práva způsobem, který by mohl zamezit účinné hospodářské soutěži nebo ji omezit, narušit či významně snížit nebo ztížit. Fond HFSF taktéž poukázal na skutečnost, že se na členy jeho správní rady a zaměstnance vztahují přísná pravidla týkající se zachovávání důvěrnosti údajů a fiduciární povinnosti a že jsou vázáni předpisy týkajícími se profesního tajemství, pokud jde o jeho záležitosti.
6. POSOUZENÍ PODPORY SOUVISEJÍCÍ S NABYTÍM BANKY ATE A ČINNOSTÍ TŘÍ KYPERSKÝCH BANK V ŘECKU
6.1. POSOUZENÍ PODPORY SOUVISEJÍCÍ S BANKOU ATE
(167)
V rozhodnutí o restrukturalizaci banky ATE dospěla Komise k závěru, že opatření popsaná v 58. a 108. bodě odůvodnění tohoto rozhodnutí představují státní podporu a že jsou v souladu s vnitřním trhem.
(168)
V rozhodnutí o likvidaci banky ATE dospěla Komise k závěru, že opatření popsaná v 109. a 110. bodě odůvodnění tohoto rozhodnutí představují státní podporu pro převedené činnosti banky ATE. Komise mimoto vyvodila závěr, že podpora pro banku ATE je slučitelná s vnitřním trhem pouze tehdy, bude-li začlenění převedených činností ATE provedeno podle plánu a pokud plán restrukturalizace banky Piraeus - zahrnující převedené činnosti banky ATE - umožňuje obnovení její dlouhodobé životaschopnosti. Toto obnovení dlouhodobé životaschopnosti bude posouzeno v oddíle 7.6.2.
(169)
Komise proto nemusí posoudit výše zmíněná opatření znovu a potvrzuje, že jsou slučitelná s vnitřním trhem.
6.2. POSOUZENÍ PODPORY SOUVISEJÍCÍ S ČINNOSTÍ TŘÍ KYPERSKÝCH BANK V ŘECKU (OPATŘENÍ C)
6.2.1. Existence státní podpory a její výše
(170)
Komise musí s ohledem na opatření C zjistit existenci státní podpory ve smyslu čl. 107 odst. 1 Smlouvy. Podle tohoto ustanovení představují státní podporu podpory poskytované v jakékoli formě státem nebo ze státních prostředků, které narušují nebo mohou narušit hospodářskou soutěž tím, že zvýhodňují určité podniky nebo určitá odvětví výroby, pokud ovlivňují obchod mezi členskými státy.
(171)
Rekapitalizace banky fondem HFSF ve výši 524 milionů EUR byla přislíbena v březnu 2013 v rámci podávání nabídek na převzetí převedených kyperských činností. Opatření bylo proto provedeno v březnu 2013. K vlastní rekapitalizaci došlo v rámci rekapitalizace na jaře 2013 (89).
(172)
Rekapitalizaci banky provedl fond HFSF. což je subjekt, který zřídilo a který financuje Řecko za účelem podpory bank, výplata byla proto provedena ze státních prostředků.
(173)
Co se týká příjemce státní podpory, rekapitalizace (jak je objasněno v 72. bodě odůvodnění) měla pokrýt kapitálové potřeby, které vyplynou z nabytí převedených kyperských činností. Rekapitalizace bude mimoto k dispozici kterékoli řecké bance, která převedené kyperské činnosti převezme. Nabídka banky Piraeus, jak byla předložena fondu HFSF ke schválení, brala v úvahu rekapitalizaci ze strany fondu HFSF. V té době byl kapitál pro řecké banky omezený a bez příslibu rekapitalizace by žádná z nich převedené kyperské činnosti nepřevzala. Ačkoli oficiálním příjemcem kapitálu, který poskytl fond HFSF, je banka Piraeus, Komise se domnívá, že příjemcem státní podpory jsou převedené kyperské činnosti, jelikož opatření umožnilo jejich prodej řecké bance. Bez rekapitalizace banky by je žádná řecká banka nepřevzala. Byly by ponechány ve skupinách, které se potýkaly s mimořádnými potížemi (Cyprus Popular Bank i Bank of Cyprus byly vzhledem k vysokým kapitálovým potřebám předmětem řešení problémů), a pravděpodobně by proto vyhlásily úpadek, nebo by přinejmenším čelily značnému odlivu vkladů. Co se týká existence výhody, Komise rovněž podotýká, že rekapitalizace banky Piraeus fondem HFSF není v souladu se zásadou investora v tržním hospodářství: v době velké nejistoty by soukromý investor působící za běžných tržních podmínek nepřijal závazek týkající se vložení velkého objemu kapitálu do banky v budoucnu, aniž by předem znal podmínky budoucí kapitálové injekce (tj. emisní cenu).
(174)
Opatření je mimoto zjevně selektivní, jelikož se vztahuje pouze na převedené kyperské činnosti (z nichž každá představuje samostatný podnik), a nikoli na jakékoli jiné podniky.
(175)
Převedené kyperské činnosti, tj. řecké pobočky tří kyperských bank, mimoto soutěží s ostatními bankami, včetně dceřiných společností zahraničních bank, které působí v Řecku nebo které se mohou zajímat o vstup na řecký trh. Záchrana těchto činností tudíž narušuje hospodářskou soutěž a ovlivňuje obchod mezi členskými státy.
(176)
Komise proto vyvozuje závěr, že rekapitalizace banky Piraeus fondem HFSF ve výši 524 milionů EUR představuje státní podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 Smlouvy.
Příjemce státní podpory
(177)
Jak již bylo objasněno v 173. bodě odůvodnění, Komise pokládá za příjemce vydání dluhopisů EFSF fondem HFSF převedené kyperské činnosti.
(178)
Jak je objasněno v 71. a 173. bodě odůvodnění, převedené kyperské činnosti, tj. řecké pobočky tří kyperských bank, musela z důvodu finanční stability převzít jiná banka, zejména kvůli skutečnosti, že se tři kyperské banky nacházely ve velmi složité situaci. Prodej převedených kyperských činností a to, zda tento prodej představuje státní podporu pro kupujícího, tj. banku Piraeus, je proto nutno přezkoumat podle oddílu „Životaschopnost dosažená prodejem banky“ ve sdělení o restrukturalizaci (90).
(179)
Za účelem tohoto prodeje se řecká centrální banka rozhodla obrátit pouze na největší domácí banky působící v Řecku, z nichž nezávazné nabídky předložila pouze banka Piraeus a další dvě banky. Banka Piraeus je jediným uchazečem, který předložil platnou závaznou nabídku. Omezený počet kupujících, kteří byli kontaktováni, nemůže vyloučit skutečnost, že nabídkové řízení bylo otevřené, jelikož bylo možno přiměřeně očekávat, že ostatní investoři oficiální nabídku nepředloží. Kvůli finanční nestabilitě řeckého bankovního systému, který vykázal vysoké úvěrové ztráty kvůli hluboké a dlouhé recesi, zahraniční banky působící v Řecku odprodaly nebo se chystaly odprodat své činnosti v Řecku (např. Geniki, MBG, Emporiki Bank). Jinými slovy, opouštěly řecký trh a nehledaly nové investiční příležitosti v Řecku. Mimoto lze přiměřeně očekávat, že o tyto činnosti bude mít zájem pouze investor, který je schopen převzaté činnosti rychle stabilizovat a zajistit jejich životaschopnost - tj. velká bankovní skupina. Kvůli velmi krátké lhůtě, která byla k dispozici k uskutečnění prodeje (jak vyžadovala finanční krize, v níž se prodávané banky nacházely), nebyla účast zahraničních bank či jiných kategorií investorů na procesu prodeje pravděpodobná, jelikož tito investoři před předložením oficiální nabídky obvykle chtějí provést hloubkovou kontrolu aktiv nabízených k prodeji.
(180)
Komise proto vyvozuje závěr, že prodejní cena převedených kyperských činností představovala tržní cenu a že lze vyloučit podporu pro kupujícího, tj. banku Piraeus.
6.2.2. Právní základ pro posouzení slučitelnosti
(181)
Ustanovení čl. 107 odst. 3 písm. b) Smlouvy Komisi zmocňují, aby rozhodla o slučitelnosti podpory s vnitřním trhem, má-li tato podpora „napravit vážnou poruchu v hospodářství některého členského státu“.
(182)
Komise uznává, že světová finanční krize může vyvolat vážnou poruchu v hospodářství členského státu a že k nápravě této poruchy mohou být vhodná opatření na podporu bank. To bylo potvrzeno ve sdělení o bankovnictví z roku 2008, sdělení o rekapitalizaci a sdělení o restrukturalizaci. Vzhledem k opětovně napjaté situaci na finančních trzích je Komise i nadále názoru, že předpoklady pro schválení podpory na základě čl. 107 odst. 3 písm. b) Smlouvy jsou splněny. Komise tento názor potvrdila přijetím sdělení o prodloužení z roku 2011 (91) a sdělení o bankovnictví z roku 2013 (92).
(183)
Co se týká řeckého hospodářství, ve svých rozhodnutích o schválení a prodloužení platnosti režimu podpory řeckých bank a rovněž při schválení opatření státní podpory, která provedlo Řecko ve prospěch jednotlivých bank (93), uznala Komise hrozbu vážné poruchy v řeckém hospodářství a to, že k nápravě této poruchy je vhodná státní podpora bank. Právním základem posouzení opatření podpory by proto měla být ustanovení čl. 107 odst. 3 písm. b) Smlouvy.
(184)
Během finanční krize vypracovala Komise kritéria slučitelnosti pro různé druhy opatření podpory. Zásady pro posuzování opatření podpory byly poprvé stanoveny ve sdělení o bankovnictví z roku 2008.
(185)
Podle bodu 15 sdělení o bankovnictví z roku 2008 musí podpora splňovat níže uvedená obecná kritéria slučitelnosti, aby se považovala za slučitelnou podle čl. 107 odst. 3 písm. b) Smlouvy:
(a)
Vhodnost: Podpora musí být dobře cílená, aby mohla účinně dosáhnout cíle, jenž spočívá v nápravě vážné poruchy v hospodářství. Toho by nebylo dosaženo, pokud by opatření nebylo pro nápravu této poruchy vhodné.
(b)
Nezbytnost: Výše a podoba podpory musí být nezbytné k dosažení cíle. Výše podpory musí představovat minimum nezbytné k dosažení cíle a podpora musí mít podobu, která je k nápravě poruchy nejvhodnější.
(c)
Přiměřenost: Kladné účinky opatření a narušení hospodářské soutěže je třeba náležitě vzájemně vyvážit a zajistit, aby bylo narušení omezeno na minimum nezbytné k dosažení cílů opatření.
(186)
Během finanční krize vypracovala Komise kritéria slučitelnosti pro různé druhy opatření podpory. Zásady pro posuzování opatření podpory byly poprvé stanoveny ve sdělení o bankovnictví z roku 2008.
(187)
Sdělení o rekapitalizaci stanoví další pokyny ohledně výše protiplnění, jež se vyžaduje u státní kapitálové podpory.
(188)
Ve sdělení o restrukturalizaci Komise rovněž objasnila, jak bude posuzovat plány restrukturalizace. Při posuzování plánu restrukturalizace banky podle sdělení o restrukturalizaci vezme Komise v úvahu veškerá opatření uvedená v tabulce 11.
6.2.3. Soulad opatření podpory C se sdělením o bankovnictví z roku 2008 a sdělením o rekapitalizaci
6.2.3.1. Vhodnost
(189)
Pokud jde o vhodnost opatření, tj. závazku fondu HFSF týkajícího se rekapitalizace banky Piraeus s částkou ve výši 524 milionů EUR, Komise se domnívá, že opatření je vhodné, jelikož umožnilo prodat činnosti tří kyperských bank v Řecku bance Piraeus.
(190)
Pokud by opatření nebylo provedeno, žádná řecká banka, včetně banky Piraeus, by nebyla ochotna převedené kyperské činnosti převzít, a to v době, kdy žádná banka mimo Řecko nebyla ochotna vstoupit na tento trh. Pokud by převedené kyperské činnosti nebyly převzaty, byly by tyto činnosti, a zejména vklady v řeckých pobočkách, ohroženy. Opatření proto zajistilo zachování finanční stability v Řecku. Na tomto základě Komise konstatuje, že opatření je vhodné jako podpora na záchranu.
6.2.3.2. Nezbytnost
(191)
Podle sdělení o bankovnictví z roku 2008 musí být výše a podoba podpory nezbytná k dosažení cíle opatření. To znamená, že kapitálová injekce musí například představovat minimální částku, která je nezbytná k dosažení tohoto cíle.
(192)
V době, kdy bylo pro řecké banky velmi obtížné získat kapitál, pokrývalo opatření kapitálové potřeby vyplývající z uhrazení kupní ceny za nabytí převedených kyperských činností, aby mohlo k akvizici dojít.
(193)
Komise mimoto hodnotí kladně skutečnost, že podpora měla podobu kapitálové injekce v rámci rekapitalizace na jaře 2013, jelikož fond HFSF neposkytl bance grant, nýbrž obdržel kmenové akcie v téže hodnotě.
(194)
Opatření je proto nezbytné k dosažení cíle spočívajícího v omezení poruchy v řeckém bankovním systému a celém hospodářství.
6.2.3.3. Přiměřenost
(195)
Činnosti, jimž byla poskytnuta podpora, byly poté, co řecké orgány zveřejnily výzvu k podávání nabídek, prodány. Převzaté činnosti byly mimoto rychle začleněny do banky Piraeus. Podpora neumožnila, aby podpořené činnosti zůstaly na trhu jako samostatní konkurenti.
(196)
Výše podpory byla poměrně nízká, jelikož odpovídala přibližně 3 % celkových čistých úvěrů převedených kyperských činností (tj. přibližně 3 % jejich rizikově vážených aktiv) (94).
(197)
Komise se proto domnívá, že opatření bylo navrženo tak, aby omezilo nepřiměřené narušení hospodářské soutěže na minimum.
6.2.3.4. Závěr ohledně slučitelnosti se sdělením o bankovnictví z roku 2008 a sdělením o rekapitalizaci
(198)
Na základě analýzy, která byla provedena v 189. až 197. bodě odůvodnění, se vyvozuje závěr, že rekapitalizace banky fondem HFSF ve výši 524 milionů EUR byla v souladu se sdělením o bankovnictví z roku 2008 a sdělením o rekapitalizaci vhodná, nezbytná k dosažení cíle spočívajícího v omezení poruchy v řeckém bankovním systému a celém hospodářství a byla navržena tak, aby omezila nepřiměřené narušení hospodářské soutěže na minimum.
6.2.4. Soulad opatření podpory se sdělením o restrukturalizaci
(199)
Jak je objasněno v 178. bodě odůvodnění, prodej převedených kyperských činností spadá do oddílu sdělení o restrukturalizaci s názvem „Životaschopnost dosažená prodejem banky“. V souladu s bodem 17 sdělení o restrukturalizaci je v případě prodeje banky ve špatném stavu nutno dodržet požadavky týkající se životaschopnosti, vlastního příspěvku a omezení narušení hospodářské soutěže.
6.2.4.1. Dlouhodobá životaschopnost převedených kyperských činností dosažená prodejem
(200)
V bodě 17 sdělení o restrukturalizaci je objasněno, že pokud je kupující podnik životaschopný a schopný převzetí banky ve špatném finančním stavu absorbovat, pak může prodej banky ve špatném finančním stavu jiné finanční instituci přispět k obnovení dlouhodobé životaschopnosti a napomoci obnovení důvěry na trhu.
(201)
Banka Piraeus převedené kyperské činnosti úspěšně integrovala. Jak je uvedeno v oddíle 7.6, na základě jejího plánu restrukturalizace lze banku považovat za životaschopný subjekt. Skutečnost, že převedené kyperské činnosti převzala banka Piraeus, umožnila obnovit jejich dlouhodobou životaschopnost.
6.2.4.2. Vlastní příspěvek a sdílení nákladů
(202)
Co se týká příspěvku akcionářů tří kyperských bank na restrukturalizační náklady, Komise podotýká, že tři kyperské banky neprodaly převedené kyperské činnosti za účetní hodnotu, nýbrž za hodnotu, která byla upravena v souladu se zprávou společnosti PIMCO. I po provedené úpravě převedly tři kyperské banky na banku Piraeus více aktiv než závazků. Bylo proto dosaženo dostatečného sdílení nákladů ze strany akcionářů, jelikož ztrátu hodnoty převedených kyperských činností nesli prodávající.
6.2.4.3. Opatření k omezení narušení hospodářské soutěže
(203)
Co se týká opatření k omezení narušení hospodářské soutěže, v bodě 30 sdělení o restrukturalizaci je uvedeno, že „jako východisko pro posouzení, zda jsou taková opatření potřebná, považuje Komise velikost, rozsah a dosah činností, které by dotyčná banka vyvíjela při provádění hodnověrného plánu restrukturalizace ... Povaha a forma takových opatření bude záležet na dvou kritériích: zaprvé na výši podpory a podmínkách a okolnostech, za kterých byla podpora udělena, a zadruhé na vlastnostech trhu či trhů, na kterých bude banka přijímající podporu působit.“
(204)
Jak je popsáno v 196. bodě odůvodnění, výše podpory odpovídá přibližně 3 % rizikově vážených aktiv převedených kyperských činností. Komise se proto domnívá, že se jedná o poměrně malou částku, jelikož tato částka umožnila prodej převedených kyperských činností a (jak je objasněno v 190. bodě odůvodnění) zajistila udržení finanční stability v Řecku.
(205)
Po prodeji převedených kyperských činností přestaly řecké pobočky existovat jako samostatní konkurenti, jelikož byly plně začleněny do banky Piraeus.
(206)
Komise vyvozuje závěr, že vzhledem k poměrně malé výši podpory pro převedené kyperské činnosti a skutečnosti, že tyto činnosti nebudou nadále existovat jako samostatní konkurenti, nedošlo k nepřiměřenému narušení hospodářské soutěže.
6.2.4.4. Závěr ohledně slučitelnosti se sdělením o restrukturalizaci
(207)
Na základě analýzy, která byla provedena v 199. až 206. bodě odůvodnění se vyvozuje závěr, že v souladu se sdělením o restrukturalizaci zajistil prodej převedených kyperských činností a jejich začlenění do banky Piraeus jejich dlouhodobou životaschopnost, že podpora je omezená na nezbytné minimum a že nedošlo k nepřiměřenému narušení hospodářské soutěže.
(208)
Rekapitalizace banky ve výši 524 milionů EUR, kterou provedl fond HFSF, by proto měla být prohlášena za slučitelnou s vnitřním trhem.
7. POSOUZENÍ PODPORY, KTERÁ BYLA POSKYTNUTA BANCE PIRAEUS
7.1. EXISTENCE PODPORY A JEJÍ VÝŠE
(209)
Komise musí zjistit existenci státní podpory pro banku ve smyslu čl. 107 odst. 1 Smlouvy.
7.1.1. Existence podpory v opatřeních, která byla provedena v rámci režimu podpory řeckých bank
7.1.1.1. Státní podpora v oblasti likvidity v rámci opatření týkajícího se záruk a opatření týkajícího se půjček státních dluhopisů (opatření L1)
(210)
Komise již v rozhodnutích o schválení a prodloužení platnosti režimu podpory řeckých bank (95) zjistila, že podpora likvidity, která byla poskytnuta na základě režimu, představuje státní podporu. V roce 2011 vydala banka Piraeus dluhopisy se státní zárukou v celkové hodnotě 9,9 miliardy EUR. Řecko půjčilo bance rovněž státní dluhopisy v hodnotě 1 289 milionů EUR. Na konci března 2014 činila nesplacená částka dluhopisů se státní zárukou a státních dluhopisů 9,9 miliardy EUR resp. 1 024 milionů EUR (96). Budoucí podpora likvidity poskytnutá na základě režimu podpory řeckých bank bude rovněž představovat státní podporu.
7.1.1.2. Rekapitalizace provedená státem v rámci rekapitalizačního opatření (opatření A)
(211)
Komise již v rozhodnutí ze dne 19. listopadu 2008 o režimu podpory řeckých bank zjistila, že rekapitalizace, které byly provedeny v rámci rekapitalizačního opatření, představují podporu. Banka Piraeus obdržela prostřednictvím preferenčních akcií částku ve výši 750 milionů EUR, což představuje 2,1 % rizikově vážených aktiv banky (97).
7.1.2. Existence podpory obsažené v nouzové pomoci v oblasti likvidity se státní zárukou (opatření L2)
(212)
Komise v bodě 51 sdělení o bankovnictví z roku 2008 objasnila, že poskytnutí finančních prostředků centrálních bank finančním institucím nepředstavuje podporu, pokud jsou splněny čtyři kumulativní podmínky týkající se solventnosti finanční instituce, zajištění facility, úrokové sazby účtované finanční instituci a neexistence protizáruky státu. Jelikož nouzová pomoc v oblasti likvidity se státní zárukou tyto čtyři kumulativní podmínky nesplňuje, zejména z důvodu existence státní záruky a skutečnosti, že byla poskytnuta spolu s dalšími opatřeními podpory, nelze vyvodit závěr, že nouzová pomoc v oblasti likvidity se státní zárukou nepředstavuje státní podporu.
(213)
Nouzová pomoc v oblasti likvidity se státní zárukou splňuje požadavky stanovené v čl. 107 odst. 1 Smlouvy. Za prvé, jelikož opatření zahrnuje státní záruku ve prospěch řecké centrální banky, případné ztráty ponese stát. Opatření proto zahrnuje státní prostředky. Nouzová pomoc v oblasti likvidity umožňuje bankám získat financování v době, kdy nemají přístup na trh pro financování z jiných (tržních) zdrojů než klientských vkladů a k běžným refinančním operacím Eurosystému. Nouzová pomoc v oblasti likvidity se státní zárukou proto poskytuje bance výhodu. Jelikož je nouzová pomoc v oblasti likvidity se státní zárukou omezena na bankovní sektor, opatření je selektivní. Jelikož nouzová pomoc v oblasti likvidity se státní zárukou umožňuje bance pokračovat v činnosti na trhu a zabraňuje jejímu úpadku a nutnosti odejít z trhu, narušuje hospodářskou soutěž. Jelikož banka působí v ostatních členských státech a jelikož finanční instituce z ostatních členských států působí nebo se případně zajímají o působení v Řecku, ovlivňuje výhoda, která byla bance poskytnuta, obchod mezi členskými státy.
(214)
Na základě výše uvedených skutečností se Komise domnívá, že nouzová pomoc v oblasti likvidity se státní zárukou (opatření L2) představuje státní podporu. Výše nouzové pomoci v oblasti likvidity se státní zárukou se v průběhu času měnila. K 31. prosinci 2012 činila přibližně 31,4 miliardy EUR. Po prudkém poklesu v roce 2013 činila na konci daného roku pouze 750 milionů EUR.
7.1.3. Existence podpory v opatřeních, která byla provedena prostřednictvím fondu HFSF
7.1.3.1. První překlenovací rekapitalizace (opatření B1)
(215)
V oddíle 5.1 rozhodnutí o zahájení řízení týkajícího se banky Piraeus již Komise dospěla k závěru, že první překlenovací rekapitalizace představuje státní podporu. Obdržený kapitál činil 4,7 miliardy EUR.
7.1.3.2. Druhá překlenovací rekapitalizace (opatření B2)
(216)
Opatření B2 bylo provedeno ze zdrojů fondu HFSF, které (jak je objasněno v 65. bodě odůvodnění rozhodnutí o zahájení řízení týkajícího se banky Piraeus) zahrnují státní prostředky.
(217)
Co se týká existence výhody, opatření B2 zvýšilo kapitálový poměr banky na úroveň, která bance umožnila pokračovat v činnosti na trhu a získat přístup k financování poskytovanému Eurosystémem. Protiplnění za opatření B2 mimoto představovaly vzniklé úroky ze směnek EFSF a dodatečný poplatek ve výši 1 %. Jelikož je toto protiplnění zjevně nižší než protiplnění za podobné kapitálové nástroje na trhu, banka by zcela jistě nebyla schopna získat za takovýchto podmínek tento kapitál na trhu. Opatření B2 proto poskytlo bance výhodu ze státních prostředků. Jelikož opatření měla k dispozici pouze banka, je toto opatření selektivní.
(218)
Pozice banky byla v důsledku opatření B2 posílena, jelikož bance byly poskytnuty finanční prostředky nezbytné k tomu, aby nadále plnila kapitálové požadavky, což vedlo k narušení hospodářské soutěže. Jelikož banka působí na bankovních trzích v ostatních členských státech a jelikož finanční instituce z ostatních členských států působí v Řecku nebo se případně zajímají o působení v Řecku, ovlivňuje opatření B2 obchod mezi členskými státy.
(219)
Komise má za to, že opatření B2 představuje státní podporu. Vnitrostátní orgány toto opatření oznámily jako podporu. Obdržený kapitál činil 1 553 milionů EUR.
7.1.3.3. Písemný závazek (opatření B3)
(220)
Opatřením B3 se fond HFSF zavázal, že poskytne další kapitál nezbytný k provedení rekapitalizace banky, a to do výše požadované řeckou centrální bankou v rámci zátěžového testu v roce 2012. Fond HFSF získává své zdroje od státu. Písemný závazek proto zahrnuje státní prostředky. Okolnosti, za nichž může fond HFSF poskytnout finančním institucím podporu, jsou přesně stanoveny a omezeny v právních předpisech. Použití těchto státních prostředků lze proto přičíst státu. Fond HFSF přijal závazek, že poskytne další kapitál ve výši 1 082 milionů EUR.
(221)
Písemný závazek banku zvýhodnil, jelikož vkladatele ujistil, že banka bude schopna získat celý objem kapitálu, který musí získat, to znamená, že fond HFSF poskytne kapitál, pokud by se jej bance nepodařilo získat na trhu. Tento závazek usnadnil rovněž získání soukromého kapitálu na trhu, jelikož investoři byli ujištěni, že pokud se bance nepodaří získat část kapitálu na trhu, poskytne jej fond HFSF. Žádný soukromý investor by závazek nepřijal dříve, než jsou známy podmínky rekapitalizace, a banka neměla v té době přístup na kapitálové trhy. Výhoda je selektivní, jelikož nebyla poskytnuta všem bankám, které v Řecku působí.
(222)
Jelikož banka působí v ostatních členských státech a jelikož finanční instituce z ostatních členských států působí nebo se případně zajímají o působení v Řecku, ovlivňuje opatření B3 pravděpodobně obchod mezi členskými státy a narušuje hospodářskou soutěž.
(223)
Opatření B3 proto představuje podporu a řecké orgány jej oznámily jako státní podporu.
7.1.3.4. Účast fondu HFSF na rekapitalizaci na jaře 2013 za účelem pokrytí kapitálových potřeb na základě zátěžového testu v roce 2013 (opatření B4)
(224)
Účast fondu HFSF na rekapitalizaci na jaře 2013 za účelem pokrytí kapitálových potřeb, které byly zjištěny v rámci zátěžového testu v roce 2012 (opatření B4), představuje částečnou přeměnu první a druhé překlenovací rekapitalizace (opatření B1 a B2) na stálou rekapitalizaci ve výši 5 891 milionů EUR ve formě kmenových akcií. Jelikož opatření B4 představuje částečnou přeměnu již poskytnuté podpory, zahrnuje státní prostředky, nezvyšuje však nominální výši podpory. Vzhledem k nominální výši podpory však zvyšuje výhodu pro banku (a tudíž narušení hospodářské soutěže), jelikož se jedná o stálou rekapitalizaci, a nikoli dočasnou rekapitalizaci, jak tomu bylo v případě opatření B1 a B2.
(225)
Komise podotýká, že tato podpora nebyla poskytnuta všem bankám působícím v Řecku. Co se týká narušení hospodářské soutěže a ovlivnění obchodu, Komise například uvádí, že podpora bance umožnila vykonávat činnost v ostatních členských státech. Likvidace banky by vedla k ukončení jejích činností v zahraničí prostřednictvím jejich likvidace nebo prodeje. V Řecku mimoto působí některé banky z ostatních členských států. Opatření proto narušuje hospodářskou soutěž a ovlivňuje obchod mezi členskými státy. Komise má tudíž za to, že opatření B4 představuje státní podporu.
7.1.3.5. Závěr ohledně opatření B1, B2, B3 a B4
(226)
Opatření B1, B2, B3 a B4 představují státní podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 Smlouvy. Výše státní podpory obsažené v opatřeních B1, B2 a B3 činí 7 335 milionů EUR. Jak je uvedeno v oddíle 7.1.3.3, jelikož v rámci rekapitalizace na jaře 2013 přilákala banka soukromý kapitál ve výši 1 444 milionů EUR, byla na stálou rekapitalizaci (opatření B4) přeměněna pouze část první a druhé překlenovací rekapitalizace (opatření B1 a B2). Dodatečný kapitál ve výši 1 082 milionů EUR (opatření B3), který přislíbil fond HFSF, nebyl zapotřebí, a nebyl tudíž vyplacen. Výše státní podpory, která byla vyplacena, proto představuje pouze součet první a druhé překlenovací rekapitalizace, tj. 6 253 milionů EUR, a část této podpory byla splacena do šesti měsíců během rekapitalizace na jaře 2013 (opatření B4), jelikož účast soukromého sektoru překročila výši závazku.
(227)
V bodě 31 sdělení o restrukturalizaci je uvedeno, že kromě výše podpory v absolutním vyjádření vezme Komise v úvahu podporu „ve vztahu k rizikově váženým aktivům banky“. Opatření B1, B2 a B3 byla prováděna po dobu jednoho roku, od dubna 2012 do května 2013. V tomto období rizikově vážená aktiva banky v důsledku postupných akvizic významně vzrostla. Vzniká tudíž otázka, která úroveň rizikově vážených aktiv by se měla použít, konkrétně to, zda je nutno státní podporu posoudit s ohledem na rizikově vážená aktiva, která existovala na začátku období, nebo na konci období. Opatření B1, B2 a B3 mají pokrýt kapitálovou potřebu, kterou řecká centrální banka zjistila v březnu 2012 (zátěžový test v roce 2012). Jinými slovy, kapitálové potřeby, které mají tato opatření státní podpory řešit, existovaly již v březnu 2012. Komise se proto domnívá, že výši podpory obsažené v opatřeních B1, B2 a B3 je nutno porovnat s rizikově váženými aktivy banky k 31. březnu 2012. Rovněž se připomíná, že od března 2012 do rekapitalizace na jaře 2013 nebrala řecká centrální banka v úvahu akvizice uskutečněné řeckými bankami za účelem úpravy jejich kapitálových potřeb směrem nahoru nebo dolů. Tento prvek dále prokazuje, že opatření B1, B2 a B3 představovala opatření podpory související s rozsahem činnosti banky, jaká existovala k 31. březnu 2012.
(228)
Podpora poskytnutá bance představovala součet první a druhé překlenovací rekapitalizace (opatření B1 a B2) a závazku fondu HFSF (opatření B3), tj. 7 335 milionů EUR neboli 21,5 % rizikově vážených aktiv banky k 31. březnu 2012.
(229)
Podpora vyplacená bance představovala součet první a druhé překlenovací rekapitalizace (opatření B1 a B2), tj. 6 253 milionů EUR neboli 18,4 % rizikově vážených aktiv banky k 31. březnu 2012.
(230)
Jelikož se bance podařilo přilákat soukromý kapitál, činila částka, kterou fond HFSF nakonec do banky vložil ve formě kmenových akcií, 5 891 milionů EUR, což představuje 17,3 % rizikově vážených aktiv banky k 31. březnu 2012.
7.1.4. Závěr ohledně existence a celkové výše podpory, kterou banka Piraeus získala
(231)
Opatření A, B1, B2, B3, B4, L1 a L2 představují státní podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 Smlouvy. Tato opatření jsou shrnuta v tabulce 11.
Tabulka 11
Přehled celkové podpory, kterou banka Piraeus obdržela
Č.
Opatření
Druh opatření
Výše podpory
Podpora/rizikově vážená aktiva
A
Preferenční akcie
Kapitálová podpora
750 milionů EUR
2,1 %
B1
B2
B3
První překlenovací rekapitalizace
Druhá překlenovací rekapitalizace
Písemný závazek
Kapitálová podpora
4 700 milionů EUR
1 553 milionů EUR
1 082 milionů EUR
13,8 %
4,5 %
3,2 %
Celková kapitálová podpora poskytnutá bance A + B1 + B2 + B3
8 085 milionů EUR
23,7 %
Celková podpora vyplacená bance A + B1 + B2
7 003 milionů EUR
21,6 %
B4
Rekapitalizace
Kapitálová podpora
5 891 milionů EUR
17,3 %
Celková kapitálová podpora vyplacená bance po odečtení podpory splacené do šesti měsíců
6 641 milionů EUR
19,4 %
Č.
Opatření
Druh opatření
Nominální výše podpory
L1
Podpora likvidity
Záruka
Půjčka dluhopisů
Záruky: 9,9 miliardy EUR
Půjčky dluhopisů: 1,3 miliardy EUR
L2
Nouzová pomoc v oblasti likvidity se státní zárukou
Financování a záruka
31,4 miliardy EUR
Celková podpora likvidity, která byla bance poskytnuta
42,6 miliardy EUR
7.2. PRÁVNÍ ZÁKLAD PRO POSOUZENÍ SLUČITELNOSTI
(232)
Jak je uvedeno v 183. bodě odůvodnění, právním základem pro posouzení opatření podpory by měla být ustanovení čl. 107 odst. 3 písm. b) Smlouvy (98).
(233)
Během finanční krize vypracovala Komise kritéria slučitelnosti pro různé druhy opatření podpory. Zásady pro posuzování opatření podpory byly poprvé stanoveny ve sdělení o bankovnictví z roku 2008.
(234)
Pokyny k rekapitalizačním opatřením jsou obsaženy ve sdělení o rekapitalizaci a ve sdělení o prodloužení z roku 2011.
(235)
Sdělení o restrukturalizaci stanoví přístup, který Komise přijme při posuzování plánů restrukturalizace, zejména potřebu obnovení životaschopnosti, zajištění náležitého příspěvku ze strany příjemce a omezení narušení hospodářské soutěže.
(236)
Tento rámec byl doplněn sdělením o bankovnictví z roku 2013, které se vztahuje na opatření podpory, jež byla oznámena nebo provedena před schválením Komisí po 31. červenci 2013.
7.2.1. Právní základ pro posouzení slučitelnosti podpory likvidity, která byla bance Piraeus poskytnuta (opatření L1)
(237)
Podpora likvidity, kterou banka Piraeus již obdržela, byla s konečnou platností schválena v postupných rozhodnutích, kterými byla povolena opatření v rámci režimu podpory řeckých bank a jeho změny a prodloužení platnosti (99). Jakoukoli budoucí podporu likvidity pro banku bude nutno poskytnout na základě režimu řádně schváleného Komisí. Podmínky této podpory musí být Komisí schváleny před jejím poskytnutím, a nemusí být proto blíže posouzeny v tomto rozhodnutí.
7.2.2. Právní základ pro posouzení slučitelnosti preferenčních akcií (opatření A)
(238)
Rekapitalizace provedená v roce 2009 ve formě preferenčních akcií (opatření A) byla poskytnuta na základě rekapitalizačního opatření v rámci režimu podpory řeckých bank, který byl schválen v roce 2008 podle sdělení o bankovnictví z roku 2008. Není proto nutné posoudit ji znovu podle sdělení o bankovnictví z roku 2008, nýbrž je třeba ji posoudit pouze podle sdělení o restrukturalizaci.
7.2.3. Právní základ pro posouzení slučitelnosti nouzové pomoci v oblasti likvidity se státní zárukou (opatření L2)
(239)
Slučitelnost nouzové pomoci v oblasti likvidity se státní zárukou (opatření L2) by měla být posouzena nejprve na základě sdělení o bankovnictví z roku 2008 a sdělení o prodloužení z roku 2011. Nouzová pomoc v oblasti likvidity se státní zárukou, která byla poskytnuta bez předchozího schválení Komisí po 31. červenci 2013, spadá do oblasti působnosti sdělení o bankovnictví z roku 2013.
7.2.4. Právní základ pro posouzení slučitelnosti rekapitalizací provedených fondem HFSF (opatření B1, B2, B3 a B4)
(240)
Slučitelnost rekapitalizací provedených fondem HFSF (opatření B1, B2, B3 a B4), zejména co se týká protiplnění, je nutno posoudit nejprve na základě sdělení o bankovnictví z roku 2008, sdělení o rekapitalizaci a sdělení o prodloužení z roku 2011. V rozhodnutí o zahájení řízení týkajícího se banky Piraeus vyslovila Komise pochybnosti ohledně slučitelnosti opatření B1 s těmito sděleními. Jelikož tato opatření byla provedena před 1. srpnem 2013, nespadají do oblasti působnosti sdělení o bankovnictví z roku 2013. Slučitelnost rekapitalizací provedených fondem HFSF (opatření B1, B2, B3 a B4) je třeba posoudit rovněž na základě sdělení o restrukturalizaci.
7.3. SOULAD OPATŘENÍ L2 SE SDĚLENÍM O BANKOVNICTVÍ Z ROKU 2008, SDĚLENÍM O REKAPITALIZACI A SDĚLENÍM O PRODLOUŽENÍ Z ROKU 2011
(241)
Aby byla podpora slučitelná podle čl. 107 odst. 3 písm. b) Smlouvy, musí splňovat obecná kritéria slučitelnosti: vhodnost, nezbytnost a přiměřenost.
(242)
Jelikož řecké banky ztratily přístup na velkoobchodní trhy a byly zcela závislé na financování poskytovaném centrální bankou (jak je uvedeno v 37. bodě odůvodnění) a jelikož banka Piraeus si nemohla vypůjčit dostatečné finanční prostředky prostřednictvím běžných refinančních operací, spoléhala se banka při získávání dostatečné likvidity na nouzovou pomoc v oblasti likvidity se státní zárukou, což zamezilo jejímu úpadku. Komise považuje opatření L2 za vhodný mechanismus k nápravě vážné poruchy, která by byla způsobena úpadkem banky.
(243)
Jelikož nouzová pomoc v oblasti likvidity znamená pro banku poměrně vysoké náklady na financování, má banka dostatečnou pobídku k tomu, aby se při rozvíjení svých činností nespoléhala na tento zdroj financování. Banka musela hradit úrokovou sazbu o […] b.b. vyšší než v případě běžných refinančních operací s Eurosystémem. Banka mimoto musela státu hradit poplatek za záruku ve výši […] b.b. V důsledku toho jsou celkové náklady banky na nouzovou pomoc v oblasti likvidity se státní zárukou mnohem vyšší než běžné náklady na refinancování poskytované ECB. Rozdíl mezi prvními a posledně uvedenými náklady je vyšší než výše poplatku za záruku, jenž se vyžaduje ve sdělení o prodloužení z roku 2011. Celkové protiplnění poskytnuté státu lze proto považovat za dostatečné. Co se týká výše nouzové pomoci v oblasti likvidity se státní zárukou, ta je pravidelně řeckou centrální bankou a ECB revidována podle skutečných potřeb banky. Řecká centrální banka a ECB podrobně sledují její využití a zajišťují, aby byla omezena na nezbytné minimum. Opatření L2 proto neposkytuje bance nadměrnou likviditu, kterou by bylo možno použít k financování činností narušujících hospodářskou soutěž. Toto opatření je omezeno na nezbytné minimum.
(244)
Takovéto podrobné sledování využití nouzové pomoci v oblasti likvidity se státní zárukou a pravidelné ověřování, zda je její využívání omezeno na minimum, rovněž zajišťuje, aby byla likvidita přiměřená a aby nevedla k nepřiměřenému narušení hospodářské soutěže. Komise bere rovněž na vědomí závazek Řecka, že banka provede plán restrukturalizace, který snižuje její závislost na financování poskytovaném centrální bankou, a že banka bude dodržovat omezení týkající se chování, která jsou projednána v oddíle 7.6. Tyto faktory zajišťují, že spoléhání se na podporu likvidity bude co nejdříve ukončeno a že tato podpora je přiměřená.
(245)
Opatření L2 je proto v souladu se sdělením o bankovnictví z roku 2008 a sdělením o prodloužení z roku 2011. Jelikož sdělení o bankovnictví z roku 2013 nezavedlo další požadavky ohledně záruk, je opatření L2 v souladu rovněž se sdělením o bankovnictví z roku 2013.
7.4. SOULAD OPATŘENÍ B1, B2, B3 A B4 SE SDĚLENÍM O BANKOVNICTVÍ Z ROKU 2008, SDĚLENÍM O REKAPITALIZACI, SDĚLENÍM O PRODLOUŽENÍ Z ROKU 2011 A SDĚLENÍM O BANKOVNICTVÍ Z ROKU 2013
(246)
Jak je uvedeno v 241. bodě odůvodnění, musí podpora v souladu s bodem 15 sdělení o bankovnictví z roku 2008 splňovat níže uvedená obecná kritéria slučitelnosti, aby byla slučitelná podle čl. 107 odst. 3 písm. b) Smlouvy (100): vhodnost, nezbytnost a přiměřenost.
(247)
Sdělení o rekapitalizaci a sdělení o prodloužení z roku 2011 stanoví další pokyny ohledně výše protiplnění, jež se vyžaduje u státní kapitálové podpory.
7.4.1. Vhodnost opatření
(248)
Komise považuje rekapitalizace provedené fondem HFSF (opatření B1, B2, B3 a B4) za vhodné, jelikož bance umožnily splnit kapitálové požadavky. Bez rekapitalizací provedených fondem HFSF by banka nemohla vykonávat činnost a ztratila by přístup k refinančním operacím ECB.
(249)
V tomto ohledu Komise v rozhodnutí o zahájení řízení týkajícího se banky Piraeus uvedla, že banka je jednou z největších bankovních institucí v Řecku, a to z hlediska poskytování úvěrů i přijímání vkladů. Jako taková má banka Piraeus pro Řecko systémový význam. Úpadek banky by proto měl za následek vážnou poruchu v řeckém hospodářství. Za tehdejší situace měly finanční instituce v Řecku potíže při získávání financování. Nedostatečné financování omezovalo jejich schopnost poskytovat úvěry řeckému hospodářství. V této souvislosti by se porucha v hospodářství v případě úpadku banky zhoršila. Opatření B1, B2, B3 a B4 měla mimoto značný rozsah v důsledku programu zapojení soukromého sektoru, což byla mimořádná a nepředvídatelná událost, která nevyplývala ze špatného řízení nebo podstupování přílišného rizika ze strany banky. Opatření se proto měla zabývat především výsledky programu zapojení soukromého sektoru a přispět k udržení finanční stability v Řecku.
(250)
V rozhodnutí o zahájení řízení týkajícího se banky Piraeus vyslovila Komise pochybnosti, zda byla neprodleně přijata veškerá možná opatření, která by zamezila tomu, že banka bude v budoucnu opět potřebovat podporu. Jak je uvedeno v 140. a 141. bodě odůvodnění tohoto rozhodnutí, Řecko se zavázalo, že provede řadu opatření týkajících se správy a řízení společnosti a obchodních činností banky. Jak je popsáno v 115., 116. a 117. bodě odůvodnění, banka rovněž významně restrukturalizovala své činnosti a již bylo dosaženo významného snížení nákladů. Pochybnosti Komise byly proto rozptýleny.
(251)
V rozhodnutí o zahájení řízení týkajícího se banky Piraeus vyslovila Komise rovněž pochybnosti, zda existují dostatečné záruky v případě, že se banka dostane pod kontrolu státu, nebo pokud si kontrolu ponechají soukromí akcionáři, zatímco většinovým vlastníkem bude stát. Závazky popsané v 140. a 141. bodě odůvodnění tohoto rozhodnutí zajišťují, že úvěrové operace banky budou prováděny podle komerčních zásad a každodenní řízení bude chráněno před zásahy státu. Rámec vztahů, který byl dohodnut mezi fondem HFSF a bankou, rovněž zajišťuje, aby byly zájmy státu jako hlavního akcionáře chráněny před přílišným riskováním ze strany vedení banky.
(252)
Opatření B1, B2, B3 a B4 proto zajistila zachování finanční stability v Řecku. Byla přijata významná opatření s cílem omezit budoucí ztráty na minimum a zajistit, aby činnosti banky nebyly ohroženy nevhodnou správou a řízením. Na základě těchto skutečností Komise konstatuje, že opatření B1, B2, B3 a B4 jsou vhodná.
7.4.2. Nezbytnost - omezení podpory na minimum
(253)
Podle sdělení o bankovnictví z roku 2008 musí být výše a podoba podpory nezbytná k dosažení jejího cíle. To znamená, že kapitálová injekce musí představovat minimální částku, která je nezbytná k dosažení cíle.
(254)
Výše kapitálové podpory byla vypočítána řeckou centrální bankou v rámci zátěžového testu v roce 2012, aby bylo zajištěno, že poměr kmenového kapitálu tier 1 banky bude v období 2012-2014 přesahovat určitou úroveň, jak je uvedeno v tabulce 3. Opatření B1, B2, B3 a B4 proto neposkytují bance nadměrný kapitál. Jak je objasněno v 250. bodě odůvodnění, byla přijata opatření s cílem snížit riziko, že banka bude v budoucnu potřebovat další podporu.
(255)
Co se týká protiplnění za první a druhou překlenovací rekapitalizaci (opatření B1 a B2), Komise připomíná, že rekapitalizace byly provedeny v květnu 2012 resp. prosinci 2012, a to formou věcného plnění prostřednictvím směnek EFSF. Fond HFSF obdržel ode dne vydání směnek EFSF do rekapitalizace na jaře 2013 jako protiplnění vzniklé úroky ze směnek EFSF s připočtením poplatku ve výši 1 % (101). Jak je zdůrazněno v rozhodnutí o zahájení řízení týkajícího se banky Piraeus, toto protiplnění je nižší než rozmezí od 7 % do 9 %, které je stanoveno ve sdělení o rekapitalizaci. Doba poskytování nízkého protiplnění je však v případě opatření B1 omezena na jeden rok a v případě opatření B2 na pět měsíců (tj. do přeměny překlenovací rekapitalizace na běžnou rekapitalizaci ve formě kmenových akcií, a to opatření B4). Zatímco první a druhá překlenovací restrukturalizace nevedly k zředění podílů současných akcionářů, rekapitalizace na jaře 2013, což byla částečná přeměna první a druhé překlenovací rekapitalizace, významně zředila podíly dřívějších akcionářů, jelikož se jejich podíl na vlastním kapitálu banky snížil na 2,3 %. Poté skončila mimořádná situace, která existovala ode dne provedení první překlenovací rekapitalizace. Pochybnosti, které byly uvedeny v rozhodnutí o zahájení řízení týkajícího se banky Piraeus, byly proto rozptýleny.
(256)
Za druhé, vzhledem k neobvyklým příčinám potíží banky, kdy ztráty vyplývaly především z prominutí dluhu ve prospěch státu (program zapojení soukromého sektoru a zpětný odkup dluhu, což státu poskytlo značnou výhodu, tj. snížení dluhu) a z důsledků dlouhého období recese v domácím hospodářství, může Komise souhlasit s takovouto dočasnou odchylkou od běžných požadavků na protiplnění, které jsou stanoveny ve sdělení o rekapitalizaci (102).
(257)
Co se týká opatření B3, jednalo se o závazek poskytnout kapitál v rámci budoucího navýšení kapitálu. Závazek přijatý v prosinci 2012 bylo možno provést prostřednictvím kapitálové injekce v květnu či červnu 2013, jen o pět měsíců později, kdy banka přikročila k navýšení svého kapitálu. Jelikož banka přilákala soukromé investory, nemusel fond HFSF přislíbený kapitál poskytnout. Vzhledem ke krátké lhůtě, v níž byl proveden závazek týkající se poskytnutí kapitálu, a z důvodů uvedených v 256. bodě odůvodnění je neposkytnutí odměny za tento závazek přijatelné.
(258)
Pokud jde o opatření B4, v souladu s bodem 8 sdělení o prodloužení z roku 2011 by kapitálové vklady měly být upsány s dostatečnou slevou z ceny akcií, a to po úpravě vzhledem k efektu zředění, tak, aby měl stát jistotu přiměřené odměny. Ačkoli opatření B4 nezajistilo značnou slevu z ceny akcií po úpravě vzhledem k efektu zředění, ve skutečnosti nebylo možné dosáhnout významné slevy z teoretické ceny bez upisovacího práva (103). Před rekapitalizací na jaře 2013 představovala tržní kapitalizace banky pouze několik stovek milionů eur. Za této situace vyvstává otázka, zda by současní akcionáři měli být zcela vytěsněni. Komise bere na vědomí, že emisní cena byla stanovena s 50 % slevou z průměrné tržní ceny za období padesáti dnů předcházejících stanovení emisní ceny. Komise bere rovněž na vědomí, že došlo k obrovskému zředění podílů současných akcionářů, jelikož po rekapitalizaci na jaře 2013 drželi v bance pouze 2,3% podíl. Uplatnění další slevy z tržní ceny by proto mělo na odměnu fondu HFSF jen malý dopad. Vzhledem k zvláštní situaci řeckých bank (jak bylo objasněno v 256. bodě odůvodnění) a vzhledem ke skutečnosti, že potřeba podpory vyplývala do značné míry z prominutí dluhu ve prospěch státu, se Komise domnívá, že emisní cena akcií upsaných státem byla dostatečně nízká.
(259)
Fond HFSF vydal rovněž opční listy a poskytl jeden opční list na každou novou akcii upsanou soukromým investorem, který se zúčastnil rekapitalizace na jaře 2013. Fond HFSF vydal tyto opční listy bezúplatně. Jak je objasněno v 106. bodě odůvodnění, každý opční list zahrnuje právo na nákup 4,48 akcií fondu HFSF ve stanovených intervalech a za realizační cenu. Realizační cena se rovná upisovací ceně fondu HFSF navýšené o roční a kumulované rozpětí (4 % za první rok, 5 % za druhý rok, 6 % za třetí rok, 7 % za čtvrtý rok a za posledních šest měsíců 8 % ročně). Odměna, kterou fond HFSF obdržel za akcie, které vlastní, je fakticky omezena na tyto úrovně. Tato odměna je nižší než rozmezí od 7 % do 9 %, které je stanoveno ve sdělení o rekapitalizaci. Jelikož však tyto opční listy představovaly klíčový faktor úspěchu emise s přednostním právem a soukromého umisťování, jež banka zahájila v rámci rekapitalizace na jaře 2013, má Komise za to, že tyto opční listy umožnily bance snížit výši podpory o 1 444 milionů EUR. Kvůli nízkému kapitálovému poměru banky před rekapitalizací a vysoké nejistotě, která v té době panovala, simulace, jež byly k dispozici, prokázaly, že bez opčních listů by soukromí investoři nedosáhli dostatečné výnosnosti a rekapitalizace by se nezúčastnili. Z důvodů objasněných v 249. a 256. bodě odůvodnění by vzhledem k tomu, že by fond HFSF získal minimální kladnou odměnu, pokud by byly opční listy uplatněny, a že cílem memoranda o ekonomické a finanční politice bylo přilákat soukromé investory v zájmu udržení některých bank v soukromé správě a zamezit situaci, kdy by celý bankovní sektor kontroloval fond HFSF, může Komise přijmout takovouto odchylku od běžných požadavků na protiplnění, které jsou stanoveny ve sdělení o rekapitalizaci. Tento souhlas vychází rovněž ze skutečnosti, že zákon o fondu HFSF, který byl v březnu 2014 pozměněn, neumožňuje úpravu opčních listů v případě navýšení základního kapitálu bez předkupních práv a že v případě emise s přednostním právem lze upravit pouze realizační cenu opčních listů a k úpravě může dojít teprve následně a pouze do výše výnosů dosažených z prodeje předkupních práv fondu HFSF. Závazek Řecka, že si před zpětným odkupem opčních listů, které vydal fond HFSF, vyžádá souhlas Komise, umožní Komisi zajistit, aby případný zpětný odkup v budoucnu dále nesnížil odměnu fondu HFSF a nezvýšil odměnu držitelů opčních listů.
(260)
Co se týká skutečnosti, že akcie fondu HFSF nejsou spojeny s hlasovacími právy, Komise připomíná, že potřeba podpory nevyplývá především z přílišného riskování. Cílem memoranda bylo mimoto udržet některé banky v soukromé správě. Rámec vztahů a automatické znovuzavedení hlasovacích práv v případě neprovedení plánu restrukturalizace poskytuje záruky s ohledem na přílišné riskování ze strany soukromých správců v budoucnu. Určitý druh odměny pro stát mimoto představuje zapojení soukromého sektoru a zpětný odkup v prosinci 2012, jelikož se dluh státu vůči bance snížil o několik miliard eur. Ze všech těchto důvodů může Komise souhlasit s tím, že fond HFSF získal akcie bez hlasovacích práv. Komise proto dospěla k závěru, že opatření B4 bylo nezbytné.
(261)
Závěrem se uvádí, že opatření B1, B2, B3 a B4 jsou z hlediska jejich výše i podoby nezbytná jako podpora na záchranu.
7.4.3. Přiměřenost - opatření omezující negativní vedlejší účinky
(262)
Banka obdržela velmi vysokou částku státní podpory. Tato situace proto může vést k vážnému narušení hospodářské soutěže. Řecko však přijalo závazek týkající se provedení řady opatření, která mají negativní vedlejší účinky omezit. Závazky zejména stanoví, že činnosti banky budou i nadále vykonávány podle komerčních zásad, jak je objasněno v 136. a 137. bodě odůvodnění. Řecko přijalo rovněž závazek týkající se zákazu akvizic a řady odprodejů, jak je popsáno v 138., 139. a 143. bodě odůvodnění. Omezení narušení hospodářské soutěže bude blíže posouzeno v oddíle 7.6.
(263)
Do banky byl dosazen kontrolní správce, který bude sledovat řádné plnění závazků týkajících se správy a řízení společnosti a obchodních činností. To zamezí případným škodlivým změnám obchodní praxe banky, a omezí tudíž možné negativní vedlejší účinky.
(264)
Dne 25. června 2014 byl Komisi mimoto předložen nový komplexní plán restrukturalizace. Tento plán restrukturalizace bude posouzen v oddíle 7.6.
(265)
Závěrem se uvádí, že pochybnosti, které byly uvedeny v rozhodnutí o zahájení řízení týkajícího se banky Piraeus, byly rozptýleny. Opatření B1, B2, B3 a B4 jsou na základě bodu 15 sdělení o bankovnictví z roku 2008 přiměřená.
7.4.4. Závěr ohledně souladu rekapitalizací provedených fondem HFSF se sdělením o bankovnictví z roku 2008, sdělením o rekapitalizaci a sdělením o prodloužení z roku 2011
(266)
Vyvozuje se tudíž závěr, že rekapitalizace provedené fondem HFSF (opatření B1, B2, B3 a B4) jsou vhodné, nezbytné a přiměřené, a to podle bodu 15 sdělení o bankovnictví z roku 2008, sdělení o rekapitalizaci a sdělení o prodloužení z roku 2011. Opatření B1, B2, B3 a B4 jsou proto slučitelná se sdělením o bankovnictví z roku 2008, sdělením o rekapitalizaci a sdělením o prodloužení z roku 2011.
7.5. SOULAD NABYTÍ PŘEVEDENÝCH ČINNOSTÍ BANKY ATE, BANKY GENIKI, PŘEVEDENÝCH KYPERSKÝCH ČINNOSTÍ A BANKY MBG SE SDĚLENÍM O RESTRUKTURALIZACI
(267)
V bodě 23 sdělení o restrukturalizaci je objasněno, že nabytí podílů v jiných podnicích bankami, kterým byla poskytnuta podpora, nemůže být financováno prostřednictvím státní podpory, pokud to nemá zásadní význam pro obnovení životaschopnosti podniku. V bodech 40 a 41 sdělení o restrukturalizaci se mimoto uvádí, že by banky neměly použít státní podporu na akvizice konkurenčních podniků, pokud nejsou součástí konsolidačního procesu nezbytného pro obnovení finanční stability nebo zajištění účinné hospodářské soutěže. Akvizice mimoto nesmí ohrozit nebo ztížit obnovení životaschopnosti. Komise musí proto posoudit, zda jsou akvizice, které banka provedla, v souladu se sdělením o restrukturalizaci.
7.5.1. Soulad nabytí převedených činností banky ATE se sdělením o restrukturalizaci
7.5.1.1. Dopad nabytí převedených činností banky ATE na dlouhodobou životaschopnost banky Piraeus
(268)
Nabytí převedených činností banky ATE přineslo bance Piraeus značný objem vkladů s mnohem nižším objemem čistých úvěrů (104). Přispělo proto významně k snížení velmi vysokého poměru úvěrů k vkladům v bance.
(269)
Akvizice měla za následek rovněž významné synergie, jako jsou synergie v oblasti nákladů kvůli snížení počtu poboček a pracovníků a integraci informačních technologií, synergie v oblasti financování a synergie v oblasti výnosů.
(270)
Akvizice má proto velmi pozitivní dopad na obnovení dlouhodobé životaschopnosti banky.
7.5.1.2. Dopad nabytí převedených činností banky ATE na výši podpory, kterou banka Piraeus potřebovala
(271)
Podle bodu 23 sdělení o restrukturalizaci by pomoc na restrukturalizaci neměla být použita k nabytí podílů v jiných podnicích, nýbrž pouze k uhrazení restrukturalizačních nákladů, které jsou nezbytné k obnovení životaschopnosti banky.
(272)
Odměna, kterou banka Piraeus zaplatila za nabytí převedených činností banky ATE, byla stanovena na 0,6 % hodnoty převedených vkladů a činila přibližně 95 milionů EUR. To odpovídá 0,02 % celkových aktiv banky v době nabytí. Tuto částku lze proto považovat za nízkou, nikoli však zanedbatelnou.
(273)
Nabytí převedených činností banky ATE výrazně zlepšilo velmi napjatou likvidní pozici banky Piraeus a zajistilo její životaschopnější postavení. Komise připomíná, že […]. Akvizici a velmi nízkou kupní cenu lze proto považovat za nezbytné pro obnovení dlouhodobé životaschopnosti banky Piraeus a vztahuje se na ně výjimka uvedená v bodě 23 sdělení o restrukturalizaci.
7.5.1.3. Narušující účinek nabytí převedených činností banky ATE na hospodářskou soutěž
(274)
Podle bodů 39 a 40 sdělení o restrukturalizaci nesmí být státní podpora použita na úkor soutěžitelů, kteří podporu nedostávají, a zejména na akvizice konkurenčních podniků. V bodě 41 sdělení o restrukturalizaci je rovněž uvedeno, že akvizice mohou být povoleny, pokud jsou součástí konsolidačního procesu nezbytného pro obnovení finanční stability a zajištění účinné hospodářské soutěže. Za této situace by průběh akvizice měl být spravedlivý a akvizice by měla zajistit podmínky účinné hospodářské soutěže na příslušném trhu.
(275)
Při přezkumu životaschopnosti všech řeckých bank počátkem roku 2012 nepovažovala řecká centrální banka banku ATE jako samostatný subjekt za životaschopnou. Řecká centrální banka analyzovala v případě banky ATE rovněž různé alternativy (například likvidaci) a dospěla k závěru, že prodej převedených činností banky ATE je nejlepší možností, jelikož sníží riziko exekuce a omezí náklady Řecka na minimum. Akvizici lze proto pokládat za součást konsolidačního procesu nezbytného pro obnovení finanční stability, jak je popsáno v bodě 41 sdělení o restrukturalizaci.
(276)
Žádný uchazeč, který nedostává podporu, mimoto nepodal nabídku týkající se převedených činností banky ATE.
(277)
Jelikož nabytí převedených činností banky ATE schválil řecký orgán pro hospodářskou soutěž (105), lze předpokládat, že výsledek procesu prodeje neohrozí účinnou hospodářskou soutěž v Řecku.
(278)
Nabytí převedených činností banky ATE je proto v souladu s oddílem 4 sdělení o restrukturalizaci.
7.5.1.4. Závěr ohledně nabytí převedených činností banky ATE
(279)
Vyvozuje se závěr, že vzhledem k mimořádné situaci řeckých bank a specifikům nabytí převedených činností banky ATE je tato akvizice v souladu s požadavky stanovenými ve sdělení o restrukturalizaci.
7.5.2. Soulad nabytí banky Geniki se sdělením o restrukturalizaci
7.5.2.1. Dopad nabytí banky Geniki na dlouhodobou životaschopnost banky Piraeus
(280)
Pokud jde o provozní zisk, nabytí banky Geniki zlepší obnovení dlouhodobé životaschopnosti banky Piraeus. Podle analýzy, kterou banka Piraeus předložila v době této akvizice, vytvoří spojení dvou bank na stejném zeměpisném trhu synergie, jako jsou úspory nákladů v důsledku snížení počtu pracovníků a uzavření poboček. Banka Piraeus získá klienty a vkladatele banky Geniki, což významně sníží distribuční náklady.
(281)
Pokud jde o likvidní pozici, jak je uvedeno v 65. bodě odůvodnění, banka Geniki měla více vkladů než čistých úvěrů. Akvizice proto zlepšila likviditu banky Piraeus a pomohla jí snížit její poměr úvěrů k vkladům. Banka Geniki měla mimoto před nabytím bankou Piraeus dostatečný kapitál. Akvizice proto pravděpodobně nevyvolá u banky Piraeus potřebu dalšího kapitálu v budoucnu.
(282)
Akvizice má proto pozitivní dopad na obnovení dlouhodobé životaschopnosti banky.
7.5.2.2. Dopad nabytí banky Geniki na výši podpory, kterou banka Piraeus potřebovala
(283)
Podle bodu 23 sdělení o restrukturalizaci by pomoc na restrukturalizaci neměla být použita k nabytí podílů v jiných podnicích, nýbrž pouze k uhrazení restrukturalizačních nákladů, které jsou nezbytné k obnovení životaschopnosti banky. V tomto případě má sice akvizice pozitivní dopad na životaschopnost banky Piraeus, není však nezbytná k obnovení její životaschopnosti ve smyslu bodu 23 sdělení o restrukturalizaci.
(284)
Banka Piraeus však za nákup banky Geniki zaplatila pouze 1 milion EUR, což se pokládá za velmi nízkou částku. Banka Geniki měla mimoto dostatečný kapitál a jako podmínku transakce vložila společnost Société Générale do banky Piraeus značný objem kapitálu (106).
(285)
Komise proto vyvozuje závěr, že vzhledem k specifikům transakce (nabytí banky, která byla plně kapitalizována, za velmi nízkou cenu a vložení kapitálu do banky Piraeus ze strany prodávajícího) nevyvolává akvizice u banky Piraeus potřebu dalšího kapitálu, a nabytí banky Geniki není proto výjimečně v rozporu se zásadou, že by podpora měla být omezena na nezbytné minimum.
7.5.2.3. Narušující účinek nabytí banky Geniki na hospodářskou soutěž
(286)
Jak je uvedeno v 274. bodě odůvodnění, podle bodů 39 a 40 sdělení o restrukturalizaci nesmí být státní podpora použita na úkor soutěžitelů, kteří podporu nedostávají, a zejména na akvizice konkurenčních podniků, s výjimkou zvláštních podmínek.
(287)
Při přezkumu životaschopnosti všech řeckých bank počátkem roku 2012 nepovažovala řecká centrální banka banku Geniki jako samostatný subjekt za životaschopnou. Banka Geniki vytvářela velké provozní ztráty pro společnost Société Générale, která ji proto chtěla prodat, a pokud by prodej nebyl možný, bylo možno uvážit její úpadek. Akvizici lze proto pokládat za součást konsolidačního procesu nezbytného pro obnovení finanční stability, jak je popsáno v bodě 41 sdělení o restrukturalizaci.
(288)
Žádný uchazeč, který nedostává podporu, mimoto nepodal platnou nabídku na získání banky Geniki. Nedošlo proto k vytěsnění žádného uchazeče, který nedostává podporu, ze strany banky Piraeus.
(289)
Jelikož akvizici schválil řecký orgán pro hospodářskou soutěž (107), lze předpokládat, že výsledek procesu prodeje neohrozí účinnou hospodářskou soutěž v Řecku.
(290)
Kupní cena byla mimoto velmi nízká. Nelze tudíž mít za to, že banka Piraeus využila k financování akvizice státní podporu. Vzhledem k těmto prvkům lze vyvodit závěr, že se na nabytí banky Geniki vztahuje výjimka uvedená v bodě 41 sdělení o restrukturalizaci.
7.5.2.4. Závěr ohledně nabytí banky Geniki
(291)
Vyvozuje se závěr, že vzhledem k mimořádné situaci řeckých bank a specifikům nabytí banky Geniki je tato akvizice v souladu s požadavky stanovenými ve sdělení o restrukturalizaci.
7.5.3. Soulad nabytí převedených kyperských činností se sdělením o restrukturalizaci
7.5.3.1. Dopad nabytí převedených kyperských činností na dlouhodobou životaschopnost banky
(292)
Nabytí převedených kyperských činností zlepšuje dlouhodobou životaschopnost banky Piraeus.
(293)
Podle analýzy, kterou banka Piraeus předložila v době akvizice, povede akvizice k značným synergiím, jako jsou synergie v oblasti nákladů kvůli úsporám správních nákladů a nákladů na zaměstnance a významnému snížení nákladů na vklady. Po akvizici banka Piraeus plně začlenila činnosti tří kyperských bank v Řecku, přejmenovala všechny pobočky tří kyperských bank a rovněž náležitě pokročila při racionalizaci sítě.
(294)
Úvěrová portfolia činností tří kyperských bank v Řecku zahrnovala náležité rezervy. Banka Piraeus získala tyto úvěry za cenu, která byla značně nižší než jejich nominální hodnota: kupní cena se snížila, aby byly zohledněny budoucí ztráty podle odhadu společnosti PIMCO v rámci zátěžového testu. Riziko, že úvěrové ztráty přesáhnou ztráty, které již byly zohledněny v nízké kupní ceně, je proto omezené.
(295)
Banka Piraeus získala rovněž velký objem vkladů, který je téměř stejně velký jako převzaté čisté úvěry. Její likvidní pozice byla proto posílena.
(296)
Akvizice má tudíž pozitivní dopad na obnovení dlouhodobé životaschopnosti banky Piraeus.
7.5.3.2. Dopad nabytí převedených kyperských činností na výši podpory, kterou banka Piraeus potřebovala
(297)
Podle bodu 23 sdělení o restrukturalizaci by pomoc na restrukturalizaci neměla být použita k nabytí podílů v jiných podnicích, nýbrž pouze k uhrazení restrukturalizačních nákladů, které jsou nezbytné k obnovení životaschopnosti banky.
(298)
Jak bylo analyzováno v oddíle 7.3, podpora měla pokrýt kapitálové potřeby nabyvatele převedených kyperských činností, jelikož jejich převzetí zajistí udržení finanční stability v Řecku. Odměna, kterou banka Piraeus nakonec za nabytí převedených kyperských činností zaplatila, byla mnohem nižší než účetní hodnota získaného portfolia. Byla dokonce nižší než hodnota úvěrů po úpravě směrem dolů s cílem zohlednit budoucí úvěrové ztráty podle odhadů společnosti PIMCO v rámci zátěžového testu. Pořizovací cenu lze proto považovat za negativní. Tento závěr podporuje skutečnost, že při nabytí převedených kyperských činností zaúčtovala banka Piraeus vysoký záporný goodwill, což zvýšilo její kapitál.
(299)
Pokud by se však přesto usuzovalo, že banka Piraeus uhradila kladnou cenu, Komise podotýká, že jako podmínku akvizice poskytl fond HFSF kupujícímu závazek, že výši kupní ceny vloží do kapitálu. Fond HFSF tento závazek splnil v rámci rekapitalizace na jaře 2013. Tato kapitálová injekce představuje podporu pro převedené kyperské činnosti, a nikoli banku Piraeus, jak je objasněno v oddíle 6.2.1. Akvizice proto nevyvolala u banky potřebu další státní podpory.
(300)
Vyvozuje se závěr, že kvůli neobvyklým podmínkám (nízká kupní cena a závazek fondu HFSF vložit částku odpovídající kupní ceně v rámci navýšení kapitálu) není nabytí převedených kyperských činností výjimečně v rozporu se zásadou, že by podpora měla být omezena na nezbytné minimum.
7.5.3.3. Narušující účinek nabytí převedených kyperských činností na hospodářskou soutěž
(301)
Jak je uvedeno v 274. bodě odůvodnění, podle bodů 39 a 40 sdělení o restrukturalizaci nesmí být státní podpora použita na úkor soutěžitelů, kteří podporu nedostávají, a zejména na akvizice konkurenčních podniků, s výjimkou zvláštních podmínek.
(302)
Prodej činností kyperských bank v Řecku měl zachovat stabilitu řeckého bankovního systému a zajistit, aby mohly kyperské banky tyto podniky prodat dříve, než pravděpodobně úplně ztratí hodnotu. Transakci lze proto pokládat za součást konsolidačního procesu nezbytného pro obnovení finanční stability, jak je popsáno v bodě 41 sdělení o restrukturalizaci.
(303)
Žádný uchazeč, který nedostává podporu, mimoto nepodal platnou nabídku týkající se nabytí tří kyperských bank. Proces prodeje byl otevřený, transparentní a nediskriminační.
(304)
Jelikož akvizici schválil řecký orgán pro hospodářskou soutěž (108), lze předpokládat, že výsledek procesu prodeje neohrozí účinnou hospodářskou soutěž v Řecku.
(305)
Vzhledem k těmto prvkům lze vyvodit závěr, že se na nabytí převedených kyperských činností vztahuje výjimka uvedená v bodě 41 sdělení o restrukturalizaci.
7.5.3.4. Závěr ohledně nabytí převedených kyperských činností
(306)
Vyvozuje se závěr, že vzhledem k mimořádné situaci řeckých bank a specifikům nabytí převedených kyperských činností je tato akvizice v souladu s požadavky stanovenými ve sdělení o restrukturalizaci.
7.5.4. Soulad nabytí banky MBG se sdělením o restrukturalizaci
7.5.4.1. Dopad nabytí banky MBG na dlouhodobou životaschopnost banky Piraeus
(307)
Nabytí plně rekapitalizované banky MBG zlepšuje dlouhodobou životaschopnost banky Piraeus.
(308)
Podle analýzy, kterou banka Piraeus předložila v době akvizice, povede transakce k značným synergiím, jako jsou synergie v oblasti nákladů v důsledku snížení počtu poboček a pracovníků a nižších nákladů na vklady a synergie v oblasti výnosů. Banka Piraeus mezitím banku MBG plně integrovala.
(309)
Jelikož banka MBG měla před nabytím ze strany banky Piraeus dostatečný kapitál a jelikož banka Piraeus uhradila kupní cenu ve výši 1 milionu EUR, akvizice pravděpodobně nevyvolá u banky Piraeus potřebu dalšího kapitálu. Prodávající mimoto přijal v rámci transakce závazek, že do banky Piraeus vloží kapitál ve výši 400 milionů EUR. Tento závazek byl splněn v rámci rekapitalizace na jaře 2013, během níž vložila banka BCP do banky Piraeus kapitál ve výši 400 milionů EUR.
(310)
Vyvozuje se závěr, že akvizice přispěla kladně k obnovení dlouhodobé životaschopnosti banky Piraeus a že kupní cena banky MBG byla tak nízká, že nebrání tomu, aby byla podpora omezena na nezbytné minimum.
7.5.4.2. Dopad nabytí banky MBG na výši podpory, kterou banka Piraeus potřebovala
(311)
Podle bodu 23 sdělení o restrukturalizaci by pomoc na restrukturalizaci neměla být použita k nabytí podílů v jiných podnicích, nýbrž pouze k uhrazení restrukturalizačních nákladů, které jsou nezbytné k obnovení životaschopnosti banky. V tomto případě má sice akvizice pozitivní dopad na životaschopnost banky Piraeus, není však nezbytná k obnovení její životaschopnosti ve smyslu bodu 23 sdělení o restrukturalizaci.
(312)
Banka Piraeus však za nákup banky MBG zaplatila pouze 1 milion EUR, což se pokládá za velmi nízkou částku. Banka MBG byla mimoto bankou BCP dostatečně kapitalizována a jako podmínku transakce vložila banka BCP do banky Piraeus kapitál ve výši 400 milionů EUR (109).
(313)
Vyvozuje se závěr, že vzhledem k specifikům transakce (nabytí banky, která měla dostatečný kapitál, za velmi nízkou cenu a vložení kapitálu do banky Piraeus ze strany prodávajícího) nevyvolává nabytí banky MBG u banky Piraeus potřebu dalšího kapitálu, a nabytí banky MBG není proto výjimečně v rozporu se zásadou, že by podpora měla být omezena na nezbytné minimum.
7.5.4.3. Narušující účinek nabytí banky MBG na hospodářskou soutěž
(314)
Jak je uvedeno v 274. bodě odůvodnění, podle bodů 39 a 40 sdělení o restrukturalizaci nesmí být státní podpora použita na úkor soutěžitelů, kteří podporu nedostávají, a zejména na akvizice konkurenčních podniků, s výjimkou zvláštních podmínek.
(315)
Při přezkumu životaschopnosti všech řeckých bank počátkem roku 2012 nepovažovala řecká centrální banka banku MBG jako samostatný subjekt za životaschopnou. Banka MBG vytvářela velké ztráty pro banku BCP, která ji proto chtěla prodat, a pokud by prodej nebyl možný, bylo by možno uvážit její úpadek. Prodej banky MBG byl rovněž součástí plánu restrukturalizace banky BCP (110). Akvizici lze proto pokládat za součást konsolidačního procesu nezbytného pro obnovení finanční stability, jak je popsáno v bodě 41 sdělení o restrukturalizaci.
(316)
Žádný uchazeč, který nedostává podporu, mimoto nepodal platnou nabídku na získání banky MBG.
(317)
Vzhledem k těmto souvislostem lze vyvodit závěr, že se na nabytí banky MBG vztahuje výjimka uvedená v bodě 41 sdělení o restrukturalizaci.
7.5.4.4. Závěr ohledně nabytí banky MBG
(318)
Vyvozuje se závěr, že vzhledem k mimořádné situaci řeckých bank a specifikům nabytí banky MBG je tato akvizice v souladu s požadavky stanovenými ve sdělení o restrukturalizaci.
7.6. SOULAD OPATŘENÍ A, B1, B2, B3 A B4 SE SDĚLENÍM O RESTRUKTURALIZACI
7.6.1. Příčiny potíží a důsledky pro posouzení podle sdělení o restrukturalizaci
(319)
Jak je uvedeno v oddílech 2.1.1 a 2.1.2, potíže, jimž banka čelila, vyplývají především z řecké dluhové krize a hluboké recese v Řecku a jižní Evropě. Co se týká prvně uvedeného faktoru, řecká vláda ztratila přístup na finanční trhy a nakonec musela se svými domácími a mezinárodními věřiteli sjednat dohodu, program zapojení soukromého sektoru, což vedlo k srážce z pohledávek vůči státu o 53,3 %. 31,5 % pohledávek bylo mimoto vyměněno za nové státní dluhopisy s nižšími úrokovými sazbami a delší splatností. Tyto nové státní dluhopisy stát od řeckých bank odkoupil zpět v prosinci 2012 za cenu v rozmezí od 30,2 % do 40,1 % jejich nominální hodnoty, což vedlo k dalším ztrátám řeckých bank. Kromě dopadu programu zapojení soukromého sektoru a zpětného odkupu dluhu na kapitálovou pozici banky Piraeus zaznamenala banka od roku 2010 do poloviny roku 2012 rovněž velký odliv vkladů kvůli riziku, že by v důsledku neudržitelného veřejného dluhu a hospodářské recese mohlo Řecko vystoupit z eurozóny.
(320)
Podpora, která byla poskytnuta bance, tj. součet opatření B1, B2, B3 a B4 čili 7 335 milionů EUR, přesahuje výši ztrát, jež byly vykázány v důsledku programu zapojení soukromého sektoru (5 911 milionů EUR).
(321)
Velká část kapitálových potřeb vyplývá z běžné expozice finanční instituce riziku spojenému se státními dluhopisy domovské země. Tato skutečnost byla uvedena rovněž v 63. a 74. bodě rozhodnutí o zahájení řízení týkajícího se banky Piraeus. V důsledku toho je potřeba, aby se banka ve svém plánu restrukturalizace zabývala otázkami morálního hazardu, nižší než u ostatních finančních institucí, jimž je poskytována podpora a které nahromadily nadměrná rizika. Jelikož opatření podpory méně narušují hospodářskou soutěž, měla by se úměrně zmírnit i opatření k omezení narušení hospodářské soutěže. Jelikož program zapojení soukromého sektoru a zpětný odkup dluhu představují prominutí dluhu ve prospěch státu, může být odměna státu za rekapitalizaci bank nižší. Komise však podotýká, že expozice banky Piraeus riziku spojenému s řeckými státními dluhopisy byla vyšší než expozice ostatních velkých řeckých bank (111). Ne všechny ztráty ze státních dluhopisů lze proto přičíst běžné expozici finanční instituce riziku spojenému se státními dluhopisy domovské země.
(322)
Druhou příčinou ztrát banky jsou ztráty z jejích úvěrů poskytnutých řeckým domácnostem a podnikům. Komise se domnívá, že tyto ztráty jsou zapříčiněny především mimořádně hlubokou a dlouhou recesí a snížením HDP přibližně o 25 % během pěti let, a nikoli rizikovými úvěrovými praktikami banky. Podpora na pokrytí těchto ztrát proto nevytváří morální hazard, což nastává tehdy, pokud podpora banku chrání před důsledky rizikového jednání v minulosti. Podpora proto méně narušuje hospodářskou soutěž (112).
(323)
Část kapitálových potřeb a úvěrových ztrát banky však pochází od některých mezinárodních dceřiných společností. Zátěžové testy, které byly provedeny v roce 2012 s cílem určit kapitálové potřeby banky, ukázaly, že odhady ztrát ze zahraničních úvěrů činily v případě základního scénáře 1 314 milionů EUR a v případě nepříznivého scénáře 1 624 milionů EUR. Řada těchto zahraničních podniků byla v minulých letech ztrátová. Ztráty z mezinárodních činností dosáhly v roce 2012 výše 244 milionů EUR před zdaněním (113). Zahraniční aktiva znamenala rovněž odliv likvidity.
(324)
Lze proto vyvodit závěr, že značná část ztrát a potřeba podpory spadá do oblasti působnosti bodu 14 sdělení o prodloužení z roku 2011, který Komisi umožňuje zmírnit požadavky. Potřeba podpory obdobně vyplývala částečně z mimořádně hluboké recese v Řecku, a nikoli z poskytování rizikových úvěrů. Tato podpora nevytváří morální hazard, a proto méně narušuje hospodářskou soutěž.
(325)
Potřeba podpory vyplývá částečně z podstupování rizika ze strany banky vzhledem k držení velkého objemu státních dluhopisů a vzhledem k jejím zahraničním dceřiným společnostem.
7.6.2. Životaschopnost
(326)
Plán restrukturalizace musí zajistit, aby byla finanční instituce schopna do konce období restrukturalizace obnovit svou dlouhodobou životaschopnost (oddíl 2 sdělení o restrukturalizaci). V daném případě je období restrukturalizace vymezeno jako období ode dne přijetí tohoto rozhodnutí do dne 31. prosince 2018.
(327)
V souladu s bodem 9, 10 a 11 sdělení o restrukturalizaci předložilo Řecko komplexní a podrobný plán restrukturalizace, který obsahuje úplné informace o obchodním modelu banky. Plán uvádí rovněž příčiny obtíží banky a opatření, která byla přijata k vyřešení všech problémů souvisejících se životaschopností, kterým banka čelila. Plán restrukturalizace popisuje zejména zvolenou strategii k zachování provozní efektivity banky a k řešení velkého objemu nesplácených půjček, nestabilní likvidní a kapitálové pozice a jejích zahraničních podniků, které byly v minulých letech závislé na své mateřské společnosti, pokud jde o financování a kapitál.
7.6.2.1. Bankovní činnosti v Řecku
(328)
Co se týká likvidity (114) a závislosti banky na financování poskytovaném Eurosystémem, plán restrukturalizace předpokládá omezený růst bilanční sumy v Řecku a opětovný růst vkladové základny. Spoléhání se na nouzovou pomoc v oblasti likvidity se státní zárukou, které se již snížilo, se bude snižovat i nadále, což bance pomůže omezit náklady na financování.
(329)
Závazek týkající se poměru úvěrů k vkladům zmíněný v 137. bodě odůvodnění zajišťuje, aby na konci období restrukturalizace byla struktura rozvahy banky udržitelná. Likvidní pozici banky posílí rovněž prodej cenných papírů a jiných vedlejších činností. Kvůli dosud napjaté likvidní pozici banky může Komise souhlasit se žádostí řeckých orgánů o povolení poskytovat bance likviditu v rámci opatření týkajícího se záruk a opatření týkajícího se půjčky státních dluhopisů na základě režimu podpory řeckých bank a v rámci nouzové pomoci v oblasti likvidity se státní zárukou.
(330)
K snížení nákladů na financování se Řecko rovněž zavázalo, že banka bude nadále snižovat úrokové sazby, které platí u vkladů v Řecku, jak je popsáno v 137. bodě odůvodnění. Dosažení tohoto snížení nákladů na vklady bude představovat klíčový příspěvek k zvýšení zisku banky před rezervami.
(331)
Od začátku krize provedla banka velké akvizice, které výrazně zvětšily její velikost a vkladovou základnu. Banka v rekordním čase nabyté podniky úspěšně integrovala. V současnosti se banka snaží dosáhnout na základě těchto akvizic všech možných synergií. Banka začala racionalizovat svou obchodní síť v Řecku snižováním počtu poboček a zaměstnanců (115). Do roku 2017 se celkové náklady banky v Řecku v porovnání s rokem 2013 sníží o dalších […] %. K dosažení tohoto cíle se Řecko zavázalo, že banka sníží počet svých poboček a zaměstnanců v Řecku na […] resp. […] k 31. prosinci 2017, s maximálními celkovými náklady v Řecku ve výši […] miliard EUR. Předpokládaný poměr nákladů k výnosům bude na konci období restrukturalizace nižší než […] %. Komise se proto domnívá, že plán restrukturalizace zachovává efektivnost banky v novém tržním prostředí.
(332)
Další klíčovou oblastí je řešení nesplácených půjček, jelikož ty k 31. prosinci 2013 představovaly 36 % portfolia banky (116). Banka hodlá zlepšit svou úvěrovou politiku (limity, zajištění kolaterálem) a zaměřit se na hlavní činnost s cílem omezit ztráty na minimum. Řecko se rovněž zavázalo, že banka bude splňovat vysoké standardy, co se týká její úvěrové politiky, s cílem řídit rizika a v každé fázi úvěrového procesu dosáhnout pro banku co nejvyšší hodnoty, včetně restrukturalizace úvěrů, jak je popsáno v 141. bodě odůvodnění.
7.6.2.2. Správa a řízení společnosti
(333)
Dalším bodem, jemuž je věnována pozornost, je správa a řízení banky, jelikož po rekapitalizaci na jaře 2013 vlastní většinu akcií banky fond HFSF, má však omezená hlasovací práva. Někteří soukromí investoři, kteří banku ovládají, vlastní rovněž opční listy, a měli by tudíž plný prospěch z případného růstu ceny akcií během období restrukturalizace. Jelikož by tato situace mohla vytvářet morální hazard, byl mezi bankou a fondem HFSF v roce 2013 dohodnut zvláštní rámec vztahů. Dohoda chrání každodenní činnost banky před zásahy ze strany jejích hlavních akcionářů a současně zajišťuje, že fond HFSF může prostřednictvím náležitých konzultačních postupů sledovat provádění plánu restrukturalizace a zamezit přílišnému riskování ze strany vedení banky. Banka se rovněž zavázala podrobně sledovat svou expozici vůči spřízněným dlužníkům. Komise hodnotí kladně skutečnost, že fond HFSF získá automaticky zpět hlasovací práva, pokud banka plán restrukturalizace neprovede.
7.6.2.3. Mezinárodní činnosti
(334)
Některé mezinárodní činnosti banky vedly v minulosti k odčerpání kapitálu a likvidity banky, jak je objasněno v 323. bodě odůvodnění.
(335)
V plánu restrukturalizace se předpokládá, že se banka přeorientuje na svůj domácí trh. Banka již prodala svou dceřinou společnost v USA. Banka začala rovněž racionalizovat ostatní dceřiné společnosti s cílem posílit proces schvalování úvěrů a snížit nedostatek financování v dceřiných společnostech. Banka plánuje další racionalizaci své sítě dceřiných společností, které si ponechá, jak je popsáno v 130. bodě odůvodnění.
(336)
Celkový objem zahraničních aktiv se proto v budoucnu sníží. Na konci období restrukturalizace budou představovat […] celkové bilanční sumy banky.
(337)
Komise se proto domnívá, že banka tyto zahraniční podniky dostatečně restrukturalizuje a omezí jejich velikost s cílem zamezit potřebě dalšího kapitálu a nedostatečné likviditě v budoucnu. Závazek popsaný v 138. bodě odůvodnění, který se týká upuštění od vkládání vysokých částek kapitálu do mezinárodních dceřiných společností banky, přispěje rovněž k zajištění toho, že zahraniční dceřiné společnosti nebudou představovat hrozbu pro kapitálovou nebo likvidní pozici banky.
7.6.2.4. Závěr ohledně životaschopnosti
(338)
Základní scénář popsaný v oddíle 2.4 ukazuje, že na konci období restrukturalizace bude banka s to dosáhnout výnosů, které jí umožní pokrýt veškeré náklady a zajistí náležitou návratnost vlastního kapitálu s přihlédnutím k jejímu rizikovému profilu. Podle předpokladů má současně kapitálová pozice banky zůstat na uspokojivé úrovni.
(339)
Komise bere na vědomí nepříznivý scénář popsaný v plánu restrukturalizace banky, který předložily řecké orgány. Nepříznivý scénář vychází ze souboru předpokladů, které byly dohodnuty s fondem HFSF. Tento scénář bere v úvahu delší a hlubší recesi a rovněž větší deflaci cen nemovitostí. Plán restrukturalizace ukazuje, že banka je s to čelit přiměřenému napětí, jelikož i podle nepříznivého scénáře bude na konci období restrukturalizace zisková a bude mít dostatek kapitálu.
(340)
Výše dodatečného kapitálu, který byl získán v roce 2014, a to 1 750 milionů EUR, postačuje k zvládnutí základního scénáře v rámci zátěžového testu v roce 2013 v období restrukturalizace a k splacení preferenčních akcií, což banka učinila v květnu 2014 (117). […] Komise připomíná, že při posuzování kapitálových potřeb v rámci základního scénáře již řecká centrální banka provedla řadu úprav, které vedly k zvýšení odhadovaných kapitálových potřeb v porovnání s kapitálovými potřebami, které banka odhadla ve vlastním základním scénáři. Komise se proto domnívá, že kapitálové potřeby podle základního scénáře, jak je odhadla řecká centrální banka, předpokládají určitou míru napětí. Aby bylo možno vyvodit závěr, že banka je životaschopná, Komise nevyžaduje, aby měla banka předem dostatek kapitálu na pokrytí kapitálových potřeb v případě nepříznivějšího scénáře, jak je odhadla řecká centrální banka, jelikož odhadovaná výše představuje vysokou míru napětí a jelikož získání kapitálu v březnu 2014 ukazuje, že banka má opět přístup na kapitálové trhy.
(341)
Kladně se mimoto hodnotí skutečnost, že banka nebude investovat do cenných papírů spekulativního stupně, což pomůže udržet její kapitálovou a likvidní pozici.
(342)
Vyvozuje se proto závěr, že kombinace již provedené restrukturalizace a další navrhované restrukturalizace postačuje k obnovení dlouhodobé životaschopnosti banky.
7.6.3. Vlastní příspěvek a sdílení nákladů
(343)
Jak je uvedeno v oddíle 3 sdělení o restrukturalizaci, banky a držitelé jejich kapitálu se musí v maximální možné míře podílet na restrukturalizaci s cílem zajistit, že podpora bude omezena na nezbytné minimum. Banky by tak k financování restrukturalizace měly použít své vlastní zdroje pocházející například z prodeje aktiv, zatímco držitelé kapitálu dle možností převezmou ztráty finanční instituce.
7.6.3.1. Vlastní příspěvek banky: odprodeje a snížení nákladů
(344)
Banka již odprodala malé zahraniční podniky (v USA) a u části svého portfolia snížila pákový efekt s cílem zlepšit kapitálovou přiměřenost a likvidní pozici. Plán restrukturalizace předpokládá omezení zahraničních činností, jak je popsáno v 125. až 129. bodě odůvodnění. Vzhledem k omezení činnosti a odprodejům, které již byly provedeny, a na základě provedení závazků týkajících se omezení činnosti a odprodeje zahraničních podniků banka významně omezí své zeměpisné působení v […]. Zmenšení mezinárodních aktiv banky rovněž významně sníží možné riziko toho, že v budoucnu bude zapotřebí další podpora. Pomáhá proto omezit výši podpory na minimum.
(345)
V zájmu omezení svých kapitálových potřeb nebude banka používat kapitál na podporu či rozšiřování činnosti svých zahraničních dceřiných společností, jak je popsáno v 138. bodě odůvodnění. Závazky, které Řecko přijalo, mimoto zajišťují, že banka nebude provádět nákladné akvizice.
(346)
Banka rovněž provádí rozsáhlý program snižování nákladů, jak je uvedeno v oddíle 2.4.2. Banka bude své náklady dále snižovat až do roku 2017. Banka snižuje počet pracovníků a upravuje jejich platy směrem dolů. Řecko se rovněž zavázalo omezit odměny pro vedoucí pracovníky banky, […].
7.6.3.2. Sdílení nákladů ze strany bývalých akcionářů a nový kapitál získaný na trhu
(347)
Podíly bývalých akcionářů banky byly zředěny emisí s přednostním právem v roce 2009 (118) a posléze rekapitalizací ze strany fondu HFSF (opatření B4) a získáním soukromého kapitálu v roce 2013 a v březnu 2014. Podíl v držení akcionářů banky, k nimž v té době patřili investoři, kteří vložili finanční prostředky v roce 2009, se například snížil ze 100 % před rekapitalizací na jaře 2013 na pouze 2,3 % po této rekapitalizaci. Banka mimoto od roku 2008 nevyplatila žádné dividendy v hotovosti. Kromě tohoto sdílení nákladů ze strany bývalých akcionářů získala banka od začátku krize v roce 2008 značný objem soukromého kapitálu, tj. 807 milionů EUR v roce 2009, 1 444 milionů EUR v roce 2013 a 1 750 milionů EUR v roce 2014.
7.6.3.3. Sdílení nákladů ze strany držitelů podřízeného dluhu
(348)
Držitelé hybridních a podřízených dluhových nástrojů banky přispěli na restrukturalizační náklady banky. Banka provedla řadu opatření v oblasti řízení závazků s cílem vytvořit kapitál, jak je popsáno v 134. bodě odůvodnění.
(349)
Na dosud nesplacené nástroje se vztahuje zákaz výplaty kupónů, jak je uvedeno v 143. bodě odůvodnění. Komise se proto domnívá, že je zajištěno přiměřené sdílení nákladů ze strany držitelů hybridních a podřízených dluhových nástrojů banky a že jsou splněny požadavky stanovené v tomto ohledu ve sdělení o restrukturalizaci.
7.6.3.4. Závěr ohledně vlastního příspěvku a sdílení nákladů
(350)
V porovnání s celkovou rekapitalizací ze strany státu je vlastní příspěvek a sdílení nákladů, zejména v podobě prodeje aktiv a zmenšení úvěrového portfolia, mnohem menší, než co Komise obvykle považuje za dostatečné. Zmenšení se týká pouze zahraničních činností, na něž připadá omezená část banky (119), a restrukturalizace nepředpokládá snížení velikosti portfolia úvěrů a vkladů v Řecku, které se v minulém roce po akvizicích naopak výrazně zvětšilo. Komise však bere v úvahu prvky projednané v oddíle 7.6.1, a zejména skutečnost, že obdržená podpora je částečně způsobilá pro výjimku stanovenou v bodě 14 sdělení o prodloužení z roku 2011, podle něhož může Komise přijmout nižší vlastní příspěvek a sdílení nákladů. Komise hodnotí kladně rovněž skutečnost, že banka získala v květnu 2013 na trhu částku ve výši 1 444 milionů EUR a v březnu 2014 částku ve výši 1 750 milionů EUR, […]. Kapitál, který byl získán v březnu 2014, byl mimoto získán za cenu akcie odpovídající ceně za akcii, za kterou upsal akcie fond HFSF v rámci rekapitalizace na jaře 2013 (opatření B4). Vysoká emisní cena proto omezila zředění podílu fondu HFSF. Banka splatila rovněž preferenční akcie (opatření A). S přihlédnutím ke všem těmto prvkům lze mít za to, že plán restrukturalizace zajišťuje dostatečná opatření týkající se vlastního příspěvku a sdílení nákladů k omezení podpory na nezbytné minimum.
7.6.4. Opatření k omezení narušení hospodářské soutěže
(351)
Sdělení o restrukturalizaci vyžaduje, aby plán restrukturalizace obsahoval opatření omezující narušení hospodářské soutěže a zajišťující konkurenceschopnost bankovního sektoru. Tato opatření musí mimoto vyřešit problém morálního hazardu a zaručit, že státní podpora nebude použita k financování protisoutěžního chování.
(352)
Podle bodu 31 sdělení o restrukturalizaci musí Komise při posuzování výše podpory a narušení hospodářské soutěže přihlédnout jak k absolutní, tak relativní částce státní podpory, jakož i rozsahu sdílení nákladů a postavení finanční instituce na trhu po restrukturalizaci. V této souvislosti Komise připomíná, že banka obdržela od státu kapitálovou podporu odpovídající 23,7 % jejích rizikově vážených aktiv (120). Banka mimoto získala v roce 2010 záruky týkající se likvidity, a to ve výši 9,9 miliardy EUR, a půjčky státních dluhopisů v hodnotě 1,3 miliardy EUR, což společně představuje téměř 25 % bilanční sumy banky. Banka mimoto získala nouzovou pomoc v oblasti likvidity se státní zárukou. Vzhledem k velkému objemu podpory jsou proto nezbytná opatření k omezení možného narušení hospodářské soutěže. Podíl banky na trhu v Řecku je navíc vysoký. Nabytí převedených činností banky ATE, banky Geniki, banky MBG a převedených kyperských činností zvýšilo podíly banky Piraeus na trhu. Po těchto akvizicích podíl banky na trhu vkladů v Řecku na konci roku 2013 činil 29 %, zatímco její podíl na trhu úvěrů na bydlení, spotřebitelských úvěrů a podnikových úvěrů činil 25 %, 22 % resp. 35 % (v porovnání s 10 %, 8 %, 8 % resp. 14 % v roce 2011) (121).
(353)
Komise připomíná, že potíže banky vyplývaly do značné míry z vnějších šoků, jako je řecká dluhová krize a dlouhá recese, která narušovala řecké hospodářství od roku 2008, jak již bylo uvedeno v 74. bodě odůvodnění rozhodnutí o zahájení řízení týkajícího se banky Piraeus. Potřeba zabývat se otázkami morálního hazardu je proto omezena. Jak je projednáno v oddíle 7.6.1 tohoto rozhodnutí, narušující účinek opatření podpory je vzhledem k těmto faktorům nižší stejně jako potřeba opatření k omezení narušení hospodářské soutěže. Z těchto důvodů může Komise výjimečně souhlasit s tím, že navzdory vysoké částce podpory a vysokým podílům na trhu nepředpokládá plán restrukturalizace snížení bilanční sumy a omezení poskytování úvěrů v Řecku. Bylo by však problematické, pokud by banka, která ze čtyř velkých řeckých bank obdržela nejvyšší podporu a která v důsledku akvizic v minulých letech rostla nejvíce, v období restrukturalizace dále rostla rychlejším tempem než trh, a mohla tak vytěsnit banky, které obdržely nižší podporu. Komise proto vítá závazek, že banka neporoste rychleji než trh.
(354)
Komise však podotýká, že rekapitalizace ze strany státu bance umožnila pokračovat v bankovních činnostech na zahraničních trzích.
(355)
Komise bere na vědomí, že kromě omezení velikosti a restrukturalizace, která již byla provedena, bude Banka do 30. června 2018 dále restrukturalizovat a snižovat svá zahraniční aktiva (122). Banka se mimoto zavázala, že nepoužije podporu k financování rozšiřování těchto činností. Podpora proto nebude použita k narušení hospodářské soutěže na těchto zahraničních trzích.
(356)
Řecko se rovněž zavázalo, že banka nebude provádět nákladné akvizice, což zajistí, že banka nepoužije státní podporu, kterou obdržela, na získání nových podniků. Uvedený zákaz přispěje k zajištění toho, že podpora je důsledně použita k obnovení životaschopnosti bankovních činností v Řecku, a nikoli například k rozšiřování činnosti na zahraničních trzích.
(357)
Závazek týkající se snížení úroků hrazených u řeckých vkladů z neudržitelně vysokých úrovní rovněž zajišťuje, že podpora nebude použita na financování neudržitelných strategií přijímání vkladů, které narušují hospodářskou soutěž na řeckém trhu. Stejně tak závazek týkající se uplatňování přísných pokynů, pokud jde o úročení nových úvěrů, a to na základě náležitého posouzení úvěrového rizika, zabrání bance v narušování hospodářské soutěže na řeckém trhu nevhodnými strategiemi úročení úvěrů pro klienty.
(358)
Vzhledem k zvláštní situaci, která byla popsána v oddíle 7.6.1, a opatřením uvedeným v plánu restrukturalizace se Komise domnívá, že s ohledem na omezení narušení hospodářské soutěže existují dostatečná ochranná opatření.
7.6.5. Kontrola
(359)
Podle oddílu 5 sdělení o restrukturalizaci musí být pravidelně předkládány zprávy, aby mohla Komise ověřit, že je plán restrukturalizace řádně prováděn. Jak je uvedeno v závazcích, které Řecko přijalo (123), Řecko zajistí, aby do konce období restrukturalizace, tj. do 31. prosince 2018, sledoval kontrolní správce, kterého jmenovala banka se souhlasem Komise, závazky přijaté Řeckem ohledně restrukturalizace činností v Řecku a v zahraničí a ohledně správy a řízení společnosti a obchodních činností. Podle názoru Komise je tedy zaručena řádná kontrola provádění plánu restrukturalizace.
7.6.6. Závěr ohledně souladu opatření A, B1, B2, B3 a B4 se sdělením o restrukturalizaci
(360)
Komise konstatuje, že plán restrukturalizace posouzený spolu se závazky uvedenými v příloze tohoto rozhodnutí zajišťuje obnovení dlouhodobé životaschopnosti banky, je dostačující, pokud jde o sdílení nákladů a vlastní příspěvek, je vhodný k vyrovnání účinků opatření podpory, která byla posouzena v tomto rozhodnutí, narušujících hospodářskou soutěž a je přiměřený. Plán restrukturalizace a závazky předložené Komisi splňují kritéria stanovená ve sdělení o restrukturalizaci.
8. ZÁVĚR
(361)
Komise vyjadřuje politování nad tím, že Řecko provedlo protiprávně opatření B2, B3 a B4 v rozporu s čl. 108 odst. 3 Smlouvy, jelikož tato opatření byla provedena před jejich oficiálním oznámením. Tato opatření, jakož i ostatní opatření, která byla analyzována v tomto rozhodnutí, však lze považovat za slučitelná s vnitřním trhem,
PŘIJALA TOTO ROZHODNUTÍ:
Článek 1
1. Níže uvedená opatření, která provedlo Řecko, představují státní podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 Smlouvy:
a)
nouzová pomoc v oblasti likvidity, kterou bance Piraeus Bank S.A. poskytla řecká centrální banka a s ohledem na niž poskytlo Řecko záruku (opatření L2);
b)
druhá překlenovací rekapitalizace ve výši 1 553 milionů EUR, kterou bance Piraeus Bank S.A. poskytl Helénský fond finanční stability („HFSF“) v prosinci 2012 (opatření B2);
c)
písemný závazek týkající se částky ve výši 1 082 milionů EUR, kterou fond HFSF poskytl bance Piraeus Bank S.A. dne 20. prosince 2012 (opatření B3);
d)
rekapitalizace s částkou ve výši 5 891 milionů EUR, kterou fond HFSF poskytl bance Piraeus Bank S.A. na jaře 2013 (opatření B4), a
e)
rekapitalizace s částkou ve výši 524 milionů EUR, kterou fond HFSF poskytl bance Piraeus Bank S.A. na jaře 2013 (opatření C).
2. Na základě plánu restrukturalizace skupiny Piraeus Bank, která zahrnuje banku Piraeus Bank S.A. a veškeré její dceřiné společnosti a pobočky, předloženého dne 25. června 2014 a závazků, které k tomuto dni přijalo Řecko, je níže uvedená státní podpora slučitelná s vnitřním trhem:
a)
kapitálová injekce ve výši 750 milionů EUR, kterou Řecko poskytlo bance Piraeus Bank S.A. v květnu 2009 a prosinci 2011 v rámci rekapitalizačního systému (opatření A);
b)
nouzová pomoc v oblasti likvidity, kterou od července 2011 bance Piraeus Bank S.A. poskytuje řecká centrální banka a s ohledem na niž poskytlo Řecko záruku, a to ve výši 30,4 miliardy EUR k 31. prosinci 2012 (opatření L2);
c)
první překlenovací rekapitalizace s částkou ve výši 4,7 miliardy EUR, kterou fond HFSF poskytl bance Piraeus Bank S.A. v květnu 2012 (opatření B1);
d)
druhá překlenovací rekapitalizace s částkou ve výši 1 553 milionů EUR, kterou fond HFSF poskytl bance Piraeus Bank S.A. v prosinci 2012 (opatření B2);
e)
závazek týkající se částky ve výši 1 082 milionů EUR, kterou fond HFSF poskytl bance Piraeus Bank S.A. dne 20. prosince 2012 (opatření B3);
f)
rekapitalizace s částkou ve výši 5 891 milionů EUR, kterou fond HFSF poskytl bance Piraeus Bank S.A. na jaře 2013 (opatření B4), a
g)
rekapitalizace s částkou ve výši 524 milionů EUR, kterou fond HFSF poskytl bance Piraeus Bank S.A. na jaře 2013 (opatření C).
Článek 2
Toto rozhodnutí je určeno Řecké republice.
V Bruselu dne 23. července 2014.
ΑΠΌΦΑΣΗ (ΕΕ) 2015/455 ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΉΣ
της 23ης Ιουλίου 2014
σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις SA.34826 (2012/C), SA.36005 (2013/NN) που εφάρμοσε η Ελλάδα για τον όμιλο της Τράπεζας Πειραιώς σχετικά με την ανακεφαλαιοποίηση και την αναδιάρθρωση της Τράπεζας Πειραιώς ΑΕ
[κοινοποιηθείσα υπό τον αριθμό C(2014) 5217]
(Το κείμενο στην αγγλική γλώσσα είναι το μόνο αυθεντικό)
(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)
Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ,
Έχοντας υπόψη τη Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και ιδίως το άρθρο 108 παράγραφος 2 πρώτο εδάφιο,
Έχοντας υπόψη τη συμφωνία για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο, και ιδίως το άρθρο 62 παράγραφος 1 στοιχείο α),
Αφού κάλεσε τα κράτη μέλη και τα λοιπά ενδιαφερόμενα μέρη να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σύμφωνα με τις ανωτέρω διατάξεις (1),
Εκτιμώντας τα ακόλουθα:
1. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ
1.1. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΤΡΑΠΕΖΑ ΠΕΙΡΑΙΩΣ
(1)
Με απόφαση της 19ης Νοεμβρίου 2008, η Επιτροπή ενέκρινε καθεστώς ενισχύσεων με τίτλο «Μέτρα στήριξης για τα πιστωτικά ιδρύματα της Ελλάδας» («καθεστώς στήριξης των ελληνικών τραπεζών») με σκοπό να διασφαλιστεί η σταθερότητα του ελληνικού χρηματοπιστωτικού συστήματος. Το καθεστώς στήριξης των ελληνικών τραπεζών προβλέπει τη χορήγηση ενισχύσεων βάσει των τριών συστατικών μέτρων του: ενός μέτρου ανακεφαλαιοποίησης, ενός μέτρου παροχής εγγυήσεων και ενός μέτρου στήριξης με ομολογιακά δάνεια του Δημοσίου (2). Τον Μάιο του 2009 η Τράπεζα Πειραιώς («η Τράπεζα» (3)) ανακεφαλαιοποιήθηκε από το ελληνικό κράτος βάσει του μέτρου ανακεφαλαιοποίησης.
(2)
Στην αιτιολογική σκέψη 14 της απόφασης της 19ης Νοεμβρίου 2008 αναφερόταν ότι επρόκειτο να κοινοποιηθεί σχέδιο αναδιάρθρωσης στην Επιτροπή όσον αφορά τους δικαιούχους του μέτρου ανακεφαλαιοποίησης.
(3)
Στις 23 Ιουλίου 2010 οι ελληνικές αρχές υπέβαλαν στην Επιτροπή σχέδιο αναδιάρθρωσης. Η Επιτροπή καταχώρισε το εν λόγω σχέδιο και τις μεταγενέστερες επικαιροποιήσεις, καθώς και πρόσθετες πληροφορίες που υποβλήθηκαν από τις ελληνικές αρχές, ως υπόθεση αριθ. SA. 30342 (PN 26/2010) και στη συνέχεια ως υπόθεση αριθ. SA. 32789 (2011/PN).
(4)
Η Τράπεζα έχει λάβει επανειλημμένως κρατικές εγγυήσεις και ομολογιακά δάνεια του Δημοσίου στο πλαίσιο του καθεστώτος στήριξης των ελληνικών τραπεζών (4). Έλαβε επίσης επείγουσα παροχή ρευστότητας με κρατική εγγύηση («ΕΠΡ με εγγύηση του Δημοσίου»).
(5)
Στις 20 Απριλίου 2012 το Ελληνικό Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας («ΕΤΧΣ») χορήγησε στην Τράπεζα επιστολή με την οποία δεσμεύεται να συμμετάσχει σε προβλεπόμενη αύξηση του μετοχικού κεφαλαίου της Τράπεζας. Στις 28 Μαΐου 2012 το ΕΤΧΣ χορήγησε ποσό 4 700 εκατ. ευρώ στην Τράπεζα ως προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση («η πρώτη προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση»).
(6)
Στις 10 Μαΐου 2012 οι ελληνικές αρχές κοινοποίησαν επισήμως στην Επιτροπή την επιστολή δέσμευσης που χορήγησε το ΕΤΧΣ στην Τράπεζα. Η Επιτροπή την καταχώρισε ως μη κοινοποιηθείσα ενίσχυση (υπόθεση αριθ. SA. 34825 (2012/NN)), διότι το μέτρο είχε ήδη τεθεί σε εφαρμογή.
(7)
Με απόφαση της 27ης Ιουλίου 2012, η Επιτροπή κίνησε επίσημη διαδικασία έρευνας σχετικά με την πρώτη προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση («απόφαση για την κίνηση διαδικασίας για την Πειραιώς») (5).
(8)
Τον Δεκέμβριο του 2012 το ΕΤΧΣ χορήγησε στην Τράπεζα ποσό 1 553 εκατ. ευρώ ως δεύτερη προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση («η δεύτερη προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση»). Στις 21 Δεκεμβρίου 2012 το ΕΤΧΣ χορήγησε επίσης στην Τράπεζα επιστολή δέσμευσης σχετικά με τη συμμετοχή του στην αύξηση μετοχικού κεφαλαίου της Τράπεζας και στην έκδοση μετατρέψιμων κεφαλαιακών μέσων, για συνολικό ποσό ύψους 1 082 εκατ. ευρώ (6). Οι ελληνικές αρχές κοινοποίησαν τα εν λόγω μέτρα στην Επιτροπή στις 20 Δεκεμβρίου 2012 (7).
(9)
Τον Σεπτέμβριο του 2012 η Τράπεζα ανακοίνωσε την πρόθεσή της να εξαγοράσει τη Γενική από τη Société Générale SA («Société Générale»). Κατά τη διάρκεια του Σεπτεμβρίου και του Οκτωβρίου η Επιτροπή πραγματοποίησε πολλές τηλεδιασκέψεις και ανταλλαγές μηνυμάτων ηλεκτρονικού ταχυδρομείου με εκπροσώπους των ελληνικών αρχών και της Τράπεζας όσον αφορά την εξαγορά της Γενικής.
(10)
Στις 19 Οκτωβρίου 2012 η Τράπεζα υπέγραψε συμφωνία αγοράς μετοχών με τη Société Générale σχετικά με την εξαγορά του συνολικού μεριδίου που κατείχε η Société Générale (99,08 %) στη Γενική.
(11)
Στις 12 Δεκεμβρίου 2012 οι υπηρεσίες της Επιτροπής απέστειλαν επιστολή στην Ελλάδα στην οποία περιλαμβανόταν η προκαταρκτική τους αξιολόγηση για την εξαγορά της Γενικής.
(12)
Στις 26 Φεβρουαρίου 2013 η Τράπεζα ενημέρωσε την Επιτροπή σχετικά με την πρόθεσή της να εξαγοράσει τη Millennium Bank Ελλάδος ΑΕ (Millennium Bank Greece, «MBG»). Η Επιτροπή πραγματοποίησε σειρά τηλεδιασκέψεων και ανταλλαγών μηνυμάτων ηλεκτρονικού ταχυδρομείου με εκπροσώπους των ελληνικών αρχών και της Τράπεζας σχετικά με την εξαγορά της MBG.
(13)
Στις 25 Μαρτίου 2013 οι υπηρεσίες της Επιτροπής απέστειλαν επιστολή στην Ελλάδα στην οποία περιλαμβανόταν η προκαταρκτική τους αξιολόγηση όσον αφορά την εξαγορά της MBG.
(14)
Στις 22 Απριλίου 2013 η Τράπεζα ανακοίνωσε ότι είχε συνάψει συμφωνία με τη Millennium Banco Comercial Portugues («BCP») σχετικά με την εξαγορά του συνολικού μετοχικού κεφαλαίου της MBG και τη συμμετοχή της BCP στην επικείμενη αύξηση κεφαλαίου της Πειραιώς.
(15)
Στις 3 Ιουνίου 2013 το ΕΤΧΣ μετέτρεψε μέρος της πρώτης και της δεύτερης προσωρινής ανακεφαλαιοποίησης σε ίδια κεφάλαια για συνολικό ποσό 5 891 εκατ. ευρώ. Το ΕΤΧΣ εισέφερε επιπλέον το συμπληρωματικό ποσό των 1 094 εκατ. ευρώ στην Τράπεζα, όπως είχε δεσμευτεί όταν η Τράπεζα προέβη στις εξαγορές του «καλού» τμήματος της Αγροτικής Τράπεζας της Ελλάδος («ΑΤΕ») και των ελληνικών υποκαταστημάτων τριών κυπριακών τραπεζών (βλέπε τμήμα 1.2). Επιπλέον, επενδυτές από τον ιδιωτικό τομέα εισέφεραν το ποσό των 1 444 εκατ. ευρώ. Το συνολικό ποσό της ανακεφαλαιοποίησης ανήλθε σε 8 429 εκατ. ευρώ και αναφέρεται ως «η ανακεφαλαιοποίηση της άνοιξης του 2013».
(16)
Στις 19 Δεκεμβρίου 2013 οι ελληνικές αρχές υπέβαλαν στην Επιτροπή πληροφορίες σχετικά με τους όρους της ανακεφαλαιοποίησης της άνοιξης του 2013.
(17)
Οι ελληνικές αρχές υπέβαλαν τελικό σχέδιο αναδιάρθρωσης για την Τράπεζα («το σχέδιο αναδιάρθρωσης») στην Επιτροπή στις 25 Ιουνίου 2014. Την ίδια ημερομηνία παρείχαν πληροφορίες σχετικά με την ΕΠΡ με εγγύηση του Δημοσίου. Δήλωσαν την πρόθεσή τους να συνεχίσουν να παρέχουν στην Τράπεζα αυτή τη στήριξη ρευστότητας, καθώς και κρατικές εγγυήσεις για χρεόγραφα και ομολογιακά δάνεια του Δημοσίου στο πλαίσιο του καθεστώτος στήριξης των ελληνικών τραπεζών.
(18)
Κατά τη διάρκεια της διοικητικής διαδικασίας η Επιτροπή πραγματοποίησε πολλές συσκέψεις, τηλεδιασκέψεις και ανταλλαγές ηλεκτρονικών μηνυμάτων με εκπροσώπους των ελληνικών αρχών και της Τράπεζας.
(19)
Η Ελλάδα αποδέχεται η παρούσα απόφαση να εκδοθεί κατ’ εξαίρεση μόνο στην αγγλική γλώσσα.
1.2. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΙΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΠΟΥ ΕΞΑΓΟΡΑΣΤΗΚΑΝ
1.2.1. Διαδικασία σχετικά με την ATE
(20)
Τον Απρίλιο του 2011 η Ελλάδα εισέφερε 1 445 εκατ. ευρώ στην ΑΤΕ (ποσό στο οποίο συμπεριλαμβάνονται τα 675 εκατ. ευρώ που χορηγήθηκαν αρχικά στο πλαίσιο του ελληνικού καθεστώτος ανακεφαλαιοποίησης). Επιπλέον, η ΑΤΕ έλαβε στήριξη ρευστότητας που ανήλθε σε 6 103 εκατ. ευρώ. Με απόφαση της 23ης Μαΐου 2011, η Επιτροπή ενέκρινε τα μέτρα αυτά βάσει σχεδίου αναδιάρθρωσης της ΑΤΕ («η απόφαση για την αναδιάρθρωση της ΑΤΕ») (8).
(21)
Στις 29 Δεκεμβρίου 2011 η Ελλάδα συμμετείχε σε έκδοση δικαιωμάτων για αύξηση του κεφαλαίου της ΑΤΕ για ποσό 290 εκατ. ευρώ.
(22)
Στις 22 Μαρτίου 2012 η Ελλάδα υπέβαλε έκθεση της Τράπεζας της Ελλάδος στην οποία προτεινόταν η εξυγίανση της ΑΤΕ μέσω μιας διαδικασίας αγοράς και ανάληψης (Purchase & Assumption) (9) επιλεγμένων στοιχείων ενεργητικού και παθητικού της ΑΤΕ («μεταβιβασθείσες δραστηριότητες της ΑΤΕ»), ενώ τα υπόλοιπα στοιχεία ενεργητικού και παθητικού θα εξυγιαίνονταν μέσω τράπεζας επισφαλειών («κακής τράπεζας»).
(23)
Τον Ιούλιο του 2012 η Τράπεζα ανακοίνωσε την εξαγορά μέσω απορρόφησης του «καλού» τμήματος της ΑΤΕ η οποία είχε τεθεί σε καθεστώς εκκαθάρισης.
(24)
Παράλληλα, το ΕΤΧΣ δεσμεύτηκε να καλύψει τις κεφαλαιακές ανάγκες της Τράπεζας που απέρρεαν από τα εξαγορασθέντα στοιχεία ενεργητικού. Στις 27 Ιανουαρίου 2013 η Τράπεζα της Ελλάδος κατέληξε στο συμπέρασμα ότι το κεφάλαιο που απαιτούνταν για κανονιστικούς σκοπούς ως αποτέλεσμα της εξαγοράς των μεταβιβασθεισών δραστηριοτήτων της ΑΤΕ ανερχόταν σε 570 εκατ. ευρώ, τα οποία θα καλύπτονταν από το ΕΤΧΣ.
(25)
Με απόφαση της 3ης Μαΐου 2013 (10) («η απόφαση εκκαθάρισης της ΑΤΕ») η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι τα μέτρα στήριξης που παρασχέθηκαν κατά τον χρόνο της μεταβίβασης των μεταβιβασθεισών δραστηριοτήτων της ΑΤΕ δεν συνιστούν χορήγηση κρατικής ενίσχυσης στην Τράπεζα αλλά στις μεταβιβασθείσες δραστηριότητες της ΑΤΕ. Επιπλέον, η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η εν λόγω ενίσχυση θα θεωρηθεί συμβιβάσιμη με την εσωτερική αγορά, εάν το σχέδιο αναδιάρθρωσης της Τράπεζας, το οποίο περιλαμβάνει πλέον τις μεταβιβασθείσες δραστηριότητες της ΑΤΕ, διευκολύνει την αποκατάσταση της μακροπρόθεσμης βιωσιμότητάς της.
(26)
Τον Ιούνιο του 2013 το ΕΤΧΣ εισέφερε 570 εκατ. ευρώ στην Τράπεζα στο πλαίσιο της ανακεφαλαιοποίησης της άνοιξης του 2013 (11).
1.2.2. Διαδικασία σχετικά με τις ελληνικές δραστηριότητες της Τράπεζας Κύπρου, της Λαϊκής Τράπεζας Κύπρου και της Ελληνικής Τράπεζας («οι τρεις κυπριακές τράπεζες»)
(27)
Σε συνέχεια της έκτακτης συνεδρίασης της Ευρωομάδας (12) στις 15 Μαρτίου 2013, οι κυπριακές αρχές και η Ευρωπαϊκή Ένωση, το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο («ΔΝΤ») και η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα («ΕΚΤ») κατέληξαν σε πολιτική συμφωνία σχετικά με την πολιτική στην οποία θα βασιζόταν ένα μελλοντικό πρόγραμμα μακροοικονομικής προσαρμογής. Συγκεκριμένα, συμφωνήθηκε, μεταξύ άλλων, ότι οι δραστηριότητες των τριών κυπριακών τραπεζών στην Ελλάδα θα μεταβιβάζονταν σε ελληνική τράπεζα.
(28)
Η Τράπεζα και άλλες ελληνικές τράπεζες εξέφρασαν ενδιαφέρον για την εξαγορά των δραστηριοτήτων των τριών κυπριακών τραπεζών στην Ελλάδα.
(29)
Στις 22 Μαρτίου 2013 το ΕΤΧΣ συναίνεσε στην υποβολή προσφοράς από την Τράπεζα για εξαγορά των ελληνικών υποκαταστημάτων, καταθέσεων και δανείων των τριών κυπριακών τραπεζών. Στην προσφορά της Τράπεζας ετίθετο ως όρος η χορήγηση ιδίων κεφαλαίων από το ΕΤΧΣ στην Τράπεζα σε ποσό ισάξιο με την καταβαλλόμενη τιμή για τα ίδια κεφάλαια των εξαγοραζόμενων επιχειρηματικών δραστηριοτήτων.
(30)
Οι ελληνικές αρχές και το ΕΤΧΣ τηρούσαν τις υπηρεσίες της Επιτροπής ενήμερες σχετικά με την εξέλιξη της διαδικασίας, καθώς και σχετικά με τους όρους της εξαγοράς.
(31)
Στις 26 Μαρτίου 2013 η Τράπεζα υπέγραψε συμφωνία πώλησης και μεταβίβασης με καθεμία από τις τρεις κυπριακές τράπεζες όσον αφορά τις ελληνικές δραστηριότητές τους (καταθέσεις, δάνεια και δίκτυο υποκαταστημάτων).
(32)
Όπως συμφωνήθηκε τον Μάρτιο του 2013, το ΕΤΧΣ εισέφερε κεφάλαιο 524 εκατ. ευρώ στην Τράπεζα (13) προκειμένου να καλυφθούν οι κεφαλαιακές ανάγκες που προέκυψαν από την εξαγορά των εν λόγω στοιχείων ενεργητικού.
2. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ
2.1. Η ΤΡΑΠΕΖΑ ΚΑΙ ΟΙ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΤΗΣ
2.1.1. Γενικό πλαίσιο του ελληνικού τραπεζικού τομέα
(33)
Το πραγματικό ακαθάριστο εγχώριο προϊόν (ΑΕγχΠ) της Ελλάδας μειώθηκε κατά 20 % από το 2008 έως το 2012, όπως παρουσιάζεται στον πίνακα 1. Ως εκ τούτου, οι ελληνικές τράπεζες αντιμετώπισαν ένα ταχέως αυξανόμενο ποσοστό αθέτησης των υποχρεώσεων εξυπηρέτησης δανείων ελληνικών νοικοκυριών και επιχειρήσεων (14). Οι εξελίξεις αυτές επηρέασαν αρνητικά την απόδοση των περιουσιακών στοιχείων των ελληνικών τραπεζών και προκάλεσαν κεφαλαιακές ανάγκες.
Πίνακας 1
Αύξηση του πραγματικού ΑΕγχΠ στην Ελλάδα, 2008-2013
Ελλάδα
2008
2009
2010
2011
2012
2013
Αύξηση του πραγματικού ΑΕγχΠ, %
-0,2
-3,1
-4,9
-7,1
-7,0
-3,9
Πηγή:
Eurostat, διαθέσιμο στον διαδικτυακό τόπο: http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do?tab=table&init=1&plugin=1&language=en&pcode=tec00115
(34)
Επιπλέον, τον Φεβρουάριο του 2012 η Ελλάδα εφάρμοσε ανταλλαγή ομολόγων του ιδιωτικού τομέα, γνωστή ως συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα («πρόγραμμα PSI»). Οι ελληνικές τράπεζες συμμετείχαν στο πρόγραμμα PSI, κατά τη διάρκεια του οποίου η ελληνική κυβέρνηση προσέφερε σε ήδη υπάρχοντες ιδιώτες ομολογιούχους νέους τίτλους (συμπεριλαμβανομένων των νέων ομολόγων του ελληνικού Δημοσίου («ΟΕΔ»), τίτλων συνδεδεμένων με το ελληνικό ΑΕγχΠ και ομολόγων πληρωμής PSI που εξέδωσε το Ευρωπαϊκό Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας («EFSF») σε αντάλλαγμα των υφιστάμενων ΟΕΔ, με ονομαστική έκπτωση 53,5 % και μεγαλύτερες διάρκειες (15). Οι ελληνικές αρχές ανακοίνωσαν τα αποτελέσματα της εν λόγω ανταλλαγής ομολόγων στις 9 Μαρτίου 2012 (16). Η ανταλλαγή είχε ως αποτέλεσμα σημαντικές ζημίες για τους ομολογιούχους (που εκτιμώνται από την Τράπεζα της Ελλάδας στο 78 % του ονομαστικού ποσού των παλαιών ΟΕΔ κατά μέσο όρο για τις ελληνικές τράπεζες) και κεφαλαιακές ανάγκες οι οποίες καταλογίστηκαν αναδρομικά στις οικονομικές καταστάσεις των ελληνικών τραπεζών του 2011. Οι συνολικές ζημίες των κυριότερων ελληνικών τραπεζών λόγω PSI συνοψίζονται στον πίνακα 2.
Πίνακας 2
Συνολικές ζημίες των κυριότερων ελληνικών τραπεζών λόγω PSI (σε εκατ. ευρώ)
Τράπεζες
Ονομαστικό ποσό των ΟΕΔ
Ονομαστικό ποσό των δανείων που σχετίζονται με το Δημόσιο
Συνολικό ονομαστικό ποσό
Ζημία στα ΟΕΔ λόγω PSI
Ζημία στα δάνεια που σχετίζονται με το Δημόσιο λόγω PSI
Συνολική ακαθάριστη ζημία λόγω PSI
Συνολική ακαθάριστη ζημία λόγω PSI /Βασικά ίδια κεφάλαια κατηγορίας 1 (%)
Συνολική ακαθάριστη ζημία λόγω PSI /Σύνολο στοιχείων ενεργητικού (%)
ΕΤΕ
13 748
1 001
14 749
10 985
751
11 735
161,0
11,0
Eurobank
7 001
335
7 336
5 517
264
5 781
164,5
7,5
Alpha
3 898
2 145
6 043
3 087
1 699
4 786
105,7
8,1
Πειραιώς
7 063
280
7 343
5 686
225
5 911
226,0
12,0
ATEbank
5 164
608
5 772
3 873
456
4 329
1 144
17,1
Γενική
384
7
391
287
5
292
78,1
8,9
MBG
185
0
185
137
0
137
29
2,2
Πηγή:
Τράπεζα της Ελλάδος, Έκθεση για την ανακεφαλαιοποίηση και αναδιάταξη του ελληνικού τραπεζικού τομέα, Δεκέμβριος 2012, σ. 14.
(35)
Λόγω του ότι οι ελληνικές τράπεζες αντιμετώπισαν σημαντικές κεφαλαιακές ελλείψεις εξαιτίας του προγράμματος PSI και της συνεχιζόμενης ύφεσης, το μνημόνιο οικονομικής και χρηματοπιστωτικής πολιτικής («ΜΟΧΠ») του δεύτερου προγράμματος προσαρμογής για την Ελλάδα μεταξύ της ελληνικής κυβέρνησης, της Ευρωπαϊκής Ένωσης, του ΔΝΤ και της ΕΚΤ της 11ης Μαρτίου 2012 χορήγησε κεφάλαια για την ανακεφαλαιοποίηση αυτών των τραπεζών. Οι ελληνικές αρχές υπολόγισαν τις συνολικές ανάγκες ανακεφαλαιοποίησης και το κόστος εξυγίανσης των τραπεζών που θα χρηματοδοτούνταν από το πρόγραμμα σε 50 δισεκατ. ευρώ (17). Το ποσό αυτό υπολογίστηκε με βάση την προσομοίωση ακραίων καταστάσεων που διενήργησε η Τράπεζα της Ελλάδος για την περίοδο από τον Δεκέμβριο του 2011 έως τον Δεκέμβριο του 2014 («προσομοίωση ακραίων καταστάσεων του 2012»), η οποία βασίστηκε στις προβλέψεις ζημιών από δάνεια που διενήργησε η BlackRock (18). Τα κεφάλαια για την ανακεφαλαιοποίηση των ελληνικών τραπεζών είναι διαθέσιμα μέσω του ΕΤΧΣ. Στον πίνακα 3 συνοψίζεται ο υπολογισμός των κεφαλαιακών αναγκών για τις κυριότερες ελληνικές τράπεζες όπως προκύπτουν από την προσομοίωση ακραίων καταστάσεων του 2012.
Πίνακας 3
Προσομοίωση ακραίων καταστάσεων 2012: Κεφαλαιακές ανάγκες των κυριότερων ελληνικών τραπεζών (σε εκατ. ευρώ)
Τράπεζες
Κύρια βασικά ίδια κεφάλαια αναφοράς κατηγορίας 1 (Δεκ. 2011)
Συνολική ακαθάριστη ζημία λόγω PSI (Δεκ. 2011)
Προβλέψεις σχετικά με το PSI (Ιούνιος 2011)
Ακαθάριστη αθροιστική ζημία Προβλέψεις για τον πιστωτικό κίνδυνο
Αποθεματικά για ζημίες από δάνεια (Δεκ. 2011)
Εσωτερική δημιουργία κεφαλαίων
Στόχος για βασικά ίδια κεφάλαια κατηγορίας 1 (Δεκ. 2014)
Κεφαλαιακές ανάγκες
ΕΤΕ
7 287
-11 735
1 646
-8 366
5 390
4 681
8 657
9 756
Eurobank
3 515
-5 781
830
-8 226
3 514
2 904
2 595
5 839
Alpha
4 526
-4 786
673
-8 493
3 115
2 428
2 033
4 571
Πειραιώς
2 615
-5 911
1 005
-6 281
2 565
1 080
2 408
7 335
ATEbank
378
-4 329
836
-3 383
2 344
468
1 234
4 920
Γενική
374
- 292
70
-1 552
1 309
-40
150
281
MBG
473
- 137
0
- 638
213
-79
230
399
Πηγή:
Τράπεζα της Ελλάδος, Έκθεση για την ανακεφαλαιοποίηση και αναδιάταξη του ελληνικού τραπεζικού τομέα, Δεκέμβριος 2012, σ. 8.
(36)
Σύμφωνα με το ΜΟΧΠ του Μαρτίου 2012, «οι τράπεζες που υποβάλλουν βιώσιμα σχέδια άντλησης κεφαλαίων θα έχουν την ευκαιρία να αιτηθούν και να λάβουν δημόσια στήριξη κατά τρόπο που να διατηρεί κίνητρα για τον ιδιωτικό τομέα όσον αφορά την εισφορά κεφαλαίων και, ως εκ τούτου, να ελαχιστοποιεί το βάρος προς τους φορολογούμενους» (19). Η Τράπεζα της Ελλάδος διαπίστωσε ότι μόνο οι τέσσερις μεγαλύτερες τράπεζες (Eurobank, Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος, η Τράπεζα και η Alpha Bank) υπέβαλαν βιώσιμα σχέδια άντλησης κεφαλαίων (20). Οι τράπεζες αυτές έλαβαν μία πρώτη ανακεφαλαιοποίηση από το ΕΤΧΣ τον Μάιο του 2012.
(37)
Οι εγχώριες καταθέσεις στις τράπεζες της Ελλάδας μειώθηκαν κατά 37 % συνολικά από το τέλος του 2009 έως τον Ιούνιο του 2012, λόγω της ύφεσης και της πολιτικής αβεβαιότητας. Οι τράπεζες αυτές αναγκάστηκαν να χορηγήσουν υψηλότερα επιτόκια στην προσπάθειά τους να διατηρήσουν τις καταθέσεις. Το κόστος των καταθέσεων αυξήθηκε, μειώνοντας το καθαρό περιθώριο επιτοκίου των τραπεζών. Καθώς οι ελληνικές τράπεζες αποκλείστηκαν από τις αγορές χονδρικής χρηματοδότησης, κατέστησαν εξ ολοκλήρου εξαρτημένες από τη χρηματοδότηση του Ευρωσυστήματος (21), όλο και μεγαλύτερο μέρος της οποίας είχε τη μορφή επείγουσας παροχής ρευστότητας («ΕΠΡ») που χορηγούνταν από την Τράπεζα της Ελλάδος.
(38)
Στις 3 Δεκεμβρίου 2012 η Ελλάδα έθεσε σε εφαρμογή πρόγραμμα επαναγοράς των νέων ΟΕΔ που ελήφθησαν από τους επενδυτές στο πλαίσιο του προγράμματος PSI, σε τιμές που κυμαίνονταν από το 30,2 % έως το 40,1 % της ονομαστικής τους αξίας (22). Οι ελληνικές τράπεζες συμμετείχαν στο εν λόγω πρόγραμμα επαναγοράς που επέφερε περαιτέρω ζημίες στον ισολογισμό τους, δεδομένου ότι η λογιστική ζημία (δηλαδή η διαφορά μεταξύ της αγοραίας αξίας και της ονομαστικής αξίας) που καταλογίστηκε στα εν λόγω νέα ΟΕΔ όταν εφαρμόστηκε το πρόγραμμα PSI κατέστη οριστική και αμετάκλητη (23).
(39)
Τον Δεκέμβριο του 2012 οι τέσσερις μεγαλύτερες ελληνικές τράπεζες έλαβαν δεύτερη προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση από το ΕΤΧΣ.
(40)
Την άνοιξη του 2013 η προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση των τεσσάρων τραπεζών μετετράπη σε μόνιμη ανακεφαλαιοποίηση με κοινές μετοχές, στο πλαίσιο της οποίας το ΕΤΧΣ απέκτησε περισσότερο από το 80 % του μετοχικού μεριδίου καθεμιάς από τις τέσσερις αυτές τράπεζες. Για τις τράπεζες που κατόρθωσαν να προσελκύσουν ένα προκαθορισμένο ποσό ιδιωτικών κεφαλαίων (η Τράπεζα, η Alpha Bank και η Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος), το ΕΤΧΣ έλαβε μετοχές χωρίς δικαιώματα ψήφου και οι ιδιώτες επενδυτές έλαβαν δικαιώματα αγοράς των μετοχών του ΕΤΧΣ.
(41)
Τον Ιούλιο του 2013 η Τράπεζα της Ελλάδος ανέθεσε σε σύμβουλο τη διενέργεια διαγνωστικής μελέτης σχετικά με τα χαρτοφυλάκια δανείων όλων των ελληνικών τραπεζών. Ο εν λόγω σύμβουλος πραγματοποίησε προβλέψεις ζημιών από δάνεια («ΠΖΔ») για όλα τα χαρτοφυλάκια εγχώριων δανείων των ελληνικών τραπεζών καθώς και για δάνεια που εμπεριέχουν ελληνικό κίνδυνο σε υποκαταστήματα και θυγατρικές του εξωτερικού σε διάστημα τρεισήμισι ετών και σε ορίζοντα διάρκειας δανείου. H ανάλυση παρείχε ΠΖΔ στο πλαίσιο δύο μακροοικονομικών σεναρίων, ενός βασικού και ενός δυσμενούς. Οι ΠΖΔ για δανειακά χαρτοφυλάκια του εξωτερικού εκτιμήθηκαν από την Τράπεζα της Ελλάδος με τη χρήση ορισμένων στοιχείων που παρασχέθηκαν από τον σύμβουλο.
(42)
Με βάση την εκτίμηση του συμβούλου όσον αφορά τις ΠΖΔ, το φθινόπωρο του 2013 η Τράπεζα της Ελλάδος έθεσε σε εφαρμογή νέα διαδικασία προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων («η προσομοίωση ακραίων καταστάσεων του 2013») με σκοπό να αξιολογηθεί η ευρωστία της κεφαλαιακής θέσης των ελληνικών τραπεζών στο πλαίσιο τόσο του βασικού όσο και του δυσμενούς σεναρίου. Η Τράπεζα της Ελλάδος εκτίμησε τις κεφαλαιακές ανάγκες με την τεχνική υποστήριξη δεύτερου συμβούλου.
(43)
Τα βασικά στοιχεία της εκτίμησης των κεφαλαιακών αναγκών σύμφωνα με την προσομοίωση ακραίων καταστάσεων του 2013 ήταν i) οι ΠΖΔ (24) από τα χαρτοφυλάκια δανείων των τραπεζών που εμπεριέχουν ελληνικό κίνδυνο και κίνδυνο εξωτερικού σε ενοποιημένη βάση, αφαιρουμένων των υφιστάμενων αποθεματικών για ζημίες από δάνεια, και ii) η εκτιμώμενη λειτουργική κερδοφορία των τραπεζών για την περίοδο μεταξύ Ιουνίου 2013 και Δεκεμβρίου 2016, με βάση μια συντηρητική προσαρμογή των σχεδίων αναδιάρθρωσης που είχαν υποβληθεί στην Τράπεζα της Ελλάδος κατά το τέταρτο τρίμηνο του 2013. Στον πίνακα 4 συνοψίζεται ο υπολογισμός των κεφαλαιακών αναγκών των κυριότερων ελληνικών τραπεζών σε ενοποιημένη βάση σύμφωνα με το βασικό σενάριο για την προσομοίωση ακραίων καταστάσεων του 2013.
Πίνακας 4
Προσομοίωση ακραίων καταστάσεων 2013: Κεφαλαιακές ανάγκες των ελληνικών τραπεζών σε ενοποιημένη βάση σύμφωνα με το βασικό σενάριο (σε εκατ. ευρώ)
Τράπεζες
Κύρια βασικά ίδια κεφάλαια αναφοράς κατηγορίας 1 (Ιούνιος 2013) (1)
Αποθεματικά για ζημίες από δάνεια (Ιούνιος 2013) (2)
ΠΖΔ για τον ελληνικό κίνδυνο (3)
ΠΖΔ για τον κίνδυνο εξωτερικού (25) (4)
Εσωτερική δημιουργία κεφαλαίων (5)
Προσομοίωση ακραίων καταστάσεων δείκτη κυρίων βασικών ιδίων κεφαλαίων κατηγορίας 1 (Δεκέμβριος 2016) (6)
Κεφαλαιακές ανάγκες (7)=(6)-(1)-(2)-(3)-(4)-(5)
ΕΤΕ (26)
4 821
8 134
-8 745
-3 100
1 451
4 743
2 183
Eurobank (27)
2 228
7 000
-9 519
-1 628
2 106
3 133
2 945
Alpha
7 380
10 416
-14 720
-2 936
4 047
4 450
262
Πειραιώς
8 294
12 362
-16 132
-2 342
2 658
5 265
425
(44)
Στις 6 Μαρτίου 2014 η Τράπεζα της Ελλάδος ανακοίνωσε τα αποτελέσματα της προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων του 2013 και ζήτησε από τις τράπεζες να υποβάλουν, έως τα μέσα Απριλίου 2014, τα σχέδια άντλησης κεφαλαίων για την κάλυψη των κεφαλαιακών αναγκών τους σύμφωνα με το βασικό σενάριο.
(45)
Την περίοδο από τα τέλη Μαρτίου 2014 έως αρχές Μαΐου 2014, οι τράπεζες προέβησαν σε αυξήσεις κεφαλαίου.
2.1.2. Ο δικαιούχος
(46)
Η Τράπεζα παρέχει καθολικές τραπεζικές υπηρεσίες κυρίως στην Ελλάδα και στην κεντρική, ανατολική και νοτιοανατολική Ευρώπη (Ρουμανία, Βουλγαρία, Σερβία, Αλβανία, Ουκρανία και Κύπρος), καθώς και στην Αίγυπτο. Προσφέρει ένα πλήρες φάσμα τραπεζικών και χρηματοπιστωτικών προϊόντων και υπηρεσιών σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Δραστηριοποιείται στη λιανική, επιχειρηματική και ιδιωτική τραπεζική, τη διαχείριση περιουσιακών στοιχείων, τη διαχείριση κεφαλαίων και την επενδυτική τραπεζική. Η Τράπεζα έχει συσταθεί στην Ελλάδα και οι μετοχές της είναι εισηγμένες στο Χρηματιστήριο Αθηνών. Στις 30 Δεκεμβρίου 2012 η Τράπεζα απασχολούσε συνολικά 18 597 άτομα (28).
(47)
Η Τράπεζα συμμετείχε στο πρόγραμμα PSI, ανταλλάσσοντας ΟΕΔ και δάνεια που σχετίζονται με το Δημόσιο ονομαστικής αξίας 7,7 δισεκατ. ευρώ. Οι συνολικές της επιβαρύνσεις στο πλαίσιο του PSI ανήλθαν σε περίπου 5 911 εκατ. ευρώ προ φόρων και εγγράφηκαν εξ ολόκληρου στους λογαριασμούς του 2011 (29). Κατά τη διάρκεια του προγράμματος επαναγοράς του Δεκεμβρίου 2012, η Τράπεζα προέβη σε πώληση των νέων ΟΕΔ που έλαβε στο πλαίσιο του PSI σε τιμή σημαντικά χαμηλότερη από την ονομαστική τους αξία. Με την πώληση παγιώθηκαν οι ζημίες της Τράπεζας στα νέα ΟΕΔ.
(48)
Τα βασικά στοιχεία της Τράπεζας του Δεκεμβρίου 2010, του Δεκεμβρίου 2011, του Δεκεμβρίου 2012 και του Δεκεμβρίου 2013 (ενοποιημένα δεδομένα) παρουσιάζονται στον πίνακα 5.
Πίνακας 5
Βασικά αριθμητικά στοιχεία της Τράπεζας Πειραιώς, 2010, 2011, 2012 και 2013
Κέρδη και ζημίες
(σε εκατ. ευρώ)
2010
2011
2012 (30)
2013 (31)
Καθαρά έσοδα από τόκους
1 207
1 194
1 047
1 664
Συνολικά λειτουργικά έσοδα
1 510
1 245
1 921
2 205
Συνολικές λειτουργικές δαπάνες
(884)
(840)
(931)
(1 680)
Έσοδα πριν από τις προβλέψεις
625
405
989
525
Ζημίες απομείωσης για την κάλυψη του πιστωτικού κινδύνου
(611)
(1 973)
(2 519)
(2 536)
Ζημίες απομείωσης από τα ΟΕΔ και τα επιλέξιμα δάνεια για το PSI
(5 911)
Αρνητική υπεραξία
351
3 810
Καθαρό κέρδος/ζημία
(21)
(6 618)
(507)
2 546
Επιλεκτικά στοιχεία για τον όγκο πωλήσεων
(σε εκατ. ευρώ)
31 Δεκεμβρίου 2010
31 Δεκεμβρίου 2011
31 Δεκεμβρίου 2012 (31)
31 Δεκεμβρίου 2013 (32)
Καθαρό σύνολο δανείων και προκαταβολών σε πελάτες
40 150
35 634
44 613
62 366
Καταθέσεις
29 475
21 796
36 971
54 279
Σύνολο στοιχείων ενεργητικού
57 561
49 352
70 408
92 010
Σύνολο ιδίων κεφαλαίων (30)
3 273
(1 940)
(2 316)
8 543
(49)
Ο πίνακας 5 δείχνει ότι, εκτός από τις τεράστιες απώλειες που κατέγραψε το 2011 λόγω του προγράμματος PSI (5 911 εκατ. ευρώ (33)), η Τράπεζα υπέστη μείωση εσόδων (μεταξύ άλλων και λόγω του υψηλότερου κόστους των καταθέσεων) και από τις υψηλές και αυξανόμενες ζημίες απομείωσης στα χαρτοφυλάκια δανείων της στην Ελλάδα και την αλλοδαπή έως τα μέσα του 2012. Η θέση ρευστότητας της Τράπεζας επλήγη σοβαρά από την εκροή καταθέσεων. Η κατάσταση βελτιώθηκε ελαφρώς όταν η Τράπεζα άρχισε να προβαίνει σε εξαγορές τον Ιούλιο του 2012.
(50)
Στο πλαίσιο της προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων του 2013, η Τράπεζα της Ελλάδος εκτίμησε τις κεφαλαιακές ανάγκες της Τράπεζας σε 465 εκατ. ευρώ σύμφωνα με το βασικό σενάριο.
(51)
Τον Μάρτιο του 2014 η Τράπεζα προέβη σε αύξηση κεφαλαίου ύψους 1 752 εκατ. ευρώ για την κάλυψη των κεφαλαιακών αναγκών που αναφέρονται στην αιτιολογική σκέψη (50) και για την αποπληρωμή των 940 εκατ. ευρώ σε προνομιακές μετοχές που ανήκαν στο Δημόσιο (34). Σε αντίθεση με την αύξηση κεφαλαίου της Eurobank τον Απρίλιο του 2014, το ΕΤΧΣ δεν παρείχε στην Τράπεζα δέσμευση για εισφορά κεφαλαίου στο πλαίσιο της κεφαλαιακής αύξησης στην περίπτωση ανεπαρκούς ζήτησης από τον ιδιωτικό τομέα. Η αύξηση κεφαλαίου της Τράπεζας επετεύχθη μέσω προσφοράς μετοχών χωρίς δικαίωμα προαγοράς (δηλαδή αύξηση κεφαλαίου με ακύρωση των δικαιωμάτων προτίμησης των μετόχων) σε διεθνείς επενδυτές και μέσω δημόσιας προσφοράς στην Ελλάδα. Η τιμή εγγραφής ορίστηκε στα 1,7 ευρώ ανά μετοχή.
(52)
Έπειτα από την αύξηση κεφαλαίου, η Τράπεζα ανακοίνωσε στις 22 Μαΐου 2014 ότι είχε εξοφλήσει τις προνομιούχες μετοχές στο ελληνικό Δημόσιο για συνολικό ποσό 750 εκατ. ευρώ (35).
2.2. ΟΙ ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΤΡΑΠΕΖΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΟΥ ΕΞΑΓΟΡΑΣΤΗΚΑΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΡΑΠΕΖΑ
2.2.1. Εξαγορά της ATE
(53)
Η ΑΤΕ ιδρύθηκε το 1929 από το ελληνικό κράτος ως μη κερδοσκοπικός οργανισμός. Έως τις αρχές της δεκαετίας του 1990 η ΑΤΕ αποτελούσε εξειδικευμένο χρηματοπιστωτικό ίδρυμα το οποίο παρείχε στήριξη για την ανάπτυξη του γεωργικού τομέα εξ ονόματος του ελληνικού κράτους. Τον Δεκέμβριο του 2000 η εταιρεία εισήχθη στο Χρηματιστήριο Αθηνών. Στις 14 Νοεμβρίου 2011 το ελληνικό κράτος ήταν ο κύριος μέτοχος της ΑΤΕ με μερίδιο 89,9 %.
(54)
Η ΑΤΕ δραστηριοποιούνταν σε όλους τους τομείς τραπεζικών δραστηριοτήτων, τόσο στη λιανική όσο και στην επιχειρηματική τραπεζική, παρείχε χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες όπως δραστηριότητες ασφάλισης και μίσθωσης και εξαγόραζε σημαντικές συμμετοχές σε εταιρείες που δραστηριοποιούνταν σε μη χρηματοοικονομικούς τομείς, συμπεριλαμβανομένων της βιομηχανίας παραγωγής ζάχαρης και της βιομηχανίας παραγωγής γαλακτοκομικών προϊόντων.
(55)
Τον Ιούλιο του 2012 η ΑΤΕ προσέφερε υπηρεσίες μέσω ενός δικτύου 468 υποκαταστημάτων και απασχολούσε 5 024 άτομα. Τον Ιούλιο του 2012 οι συνολικές καταθέσεις της ανέρχονταν σε 14,9 δισεκατ. ευρώ σε σύνολο στοιχείων ενεργητικού ύψους 21,8 δισεκατ. ευρώ (36).
(56)
Από το 2006 η ΑΤΕ προσέφερε επίσης υπηρεσίες εκτός Ελλάδος κατέχοντας μερίδιο 74 % της ΑΤΕ Bank Ρουμανίας και μερίδιο 20,3 % του κεφαλαίου κοινών μετοχών και μερίδιο 25 % των προνομιούχων μετοχών της AIKBanka Σερβίας.
(57)
Οι δυσκολίες της ΑΤΕ προέκυψαν πριν από την κρίση εθνικού χρέους της Ελλάδας, κυρίως ως αποτέλεσμα της κακής ποιότητας των περιουσιακών στοιχείων και της παραδοσιακά χαμηλής κερδοφορίας προ της απομείωσης. Επιπλέον, η κρίση εθνικού χρέους της Ελλάδας έπληξε όλες τις ελληνικές τράπεζες, συμπεριλαμβανομένης της ΑΤΕ, με δύο τρόπους: i) η απώλεια πρόσβασης της Ελλάδας στις διεθνείς αγορές χρέους επηρέασε σοβαρά τη θέση ρευστότητας των ελληνικών τραπεζών και ii) επιδεινώθηκε η ποιότητα των περιουσιακών στοιχείων και αυξήθηκαν οι απομειώσεις.
(58)
Τον Απρίλιο του 2011 η Ελλάδα εισέφερε 1 445 εκατ. ευρώ στην ΑΤΕ (ποσό στο οποίο συμπεριλαμβάνονται τα 675 εκατ. ευρώ που χορηγήθηκαν αρχικά στο πλαίσιο του ελληνικού καθεστώτος ανακεφαλαιοποίησης). Επιπλέον, η ΑΤΕ έλαβε στήριξη ρευστότητας που ανήλθε σε 6 103 εκατ. ευρώ. Η Επιτροπή ενέκρινε τα μέτρα αυτά στην απόφαση για την αναδιάρθρωση της ΑΤΕ.
(59)
Ωστόσο, κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2011, η κεφαλαιακή κατάσταση της ΑΤΕ επιδεινώθηκε κυρίως λόγω της συμμετοχής της στο πρόγραμμα PSI. Όπως φαίνεται στο πίνακα 2, οι συνολικές της επιβαρύνσεις στο πλαίσιο του PSI ανήλθαν σε περίπου 4 329 εκατ. ευρώ προ φόρων και εγγράφηκαν εξ ολόκληρου στους λογαριασμούς του 2011. Όπως παρουσιάζεται στον πίνακα 3, οι κεφαλαιακές ανάγκες των μεταβιβασθεισών δραστηριοτήτων της ΑΤΕ εκτιμούνταν στα 4 920 εκατ. ευρώ.
(60)
Στις 22 Μαρτίου 2012 η Ελλάδα υπέβαλε έκθεση της Τράπεζας της Ελλάδος στην οποία προτεινόταν η εξυγίανση της ΑΤΕ μέσω μιας διαδικασίας αγοράς και ανάληψης (Purchase & Assumption) όσον αφορά τις μεταβιβασθείσες δραστηριότητες της ΑΤΕ, ενώ τα υπόλοιπα στοιχεία ενεργητικού και παθητικού θα εξυγιαίνονταν μέσω τράπεζας επισφαλειών. Μη δεσμευτικές προσφορές υπέβαλαν στο ΕΤΧΣ η Τράπεζα και άλλες μεγάλες ελληνικές τράπεζες. Στις 26 Ιουλίου 2012 το διοικητικό συμβούλιο του ΕΤΧΣ ενέκρινε την προσφορά της Τράπεζας.
(61)
Στις 27 Ιουλίου 2012 η Τράπεζα της Ελλάδος προέβη στη μεταβίβαση των μεταβιβασθεισών δραστηριοτήτων της ΑΤΕ στην Τράπεζα (37).
(62)
Δεδομένου ότι οι μεταβιβασθείσες δραστηριότητες της ΑΤΕ περιείχαν λιγότερα στοιχεία ενεργητικού σε ονομαστική αξία απ’ ό,τι στοιχεία παθητικού, το ΕΤΧΣ, σύμφωνα με την απόφαση της Τράπεζας της Ελλάδος της 28ης Ιανουαρίου 2013, υποχρεώθηκε να καλύψει τη διαφορά μεταξύ των μεταβιβασθέντων στοιχείων ενεργητικού και παθητικού, ήτοι το χρηματοδοτικό κενό. Η Τράπεζα της Ελλάδος κατέληξε στο συμπέρασμα ότι, βάσει των ελεγμένων αριθμητικών στοιχείων, το χρηματοδοτικό κενό ανερχόταν σε 7 471 εκατ. ευρώ και το ΕΤΧΣ χορήγησε στην Τράπεζα ομόλογα του Ευρωπαϊκού Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας («ομόλογα EFSF») αξίας 7 471 εκατ. ευρώ.
(63)
Επιπλέον, το ΕΤΧΣ δεσμεύτηκε να παράσχει κεφάλαιο στην Τράπεζα προκειμένου να κεφαλαιοποιηθούν οι μεταβιβασθείσες δραστηριότητες της ΑΤΕ σε ποσοστό έως 9 %. Το ποσό αυτό εκτιμήθηκε αρχικά σε 500 εκατ. ευρώ, αλλά το τελικό ποσό καθορίστηκε σε 570 εκατ. ευρώ. Το ΕΤΧΣ εισέφερε το τελικό ποσό στην Τράπεζα έναντι κοινών μετοχών στο πλαίσιο της ανακεφαλαιοποίησης της άνοιξης του 2013.
(64)
Η Τράπεζα εξαγόρασε τις μεταβιβασθείσες δραστηριότητες της ΑΤΕ σε τιμή αγοράς 95 εκατ. ευρώ.
2.2.2. Εξαγορά της Γενικής
(65)
Η Γενική ιδρύθηκε το 1937 και παρείχε χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες στους τομείς της λιανικής τραπεζικής και επιχειρηματικής τραπεζικής, καθώς και υπηρεσίες κεφαλαιαγοράς. Το 2004 η Société Générale εξαγόρασε την πλειονότητα των μετοχών της Geniki. Η Γενική είχε 104 υποκαταστήματα και απασχολούσε 1 391 υπαλλήλους στις 31 Δεκεμβρίου 2012 (38). Το συνολικό ενεργητικό της ανερχόταν σε 2,6 δισεκατ. ευρώ, το σύνολο των καθαρών δανείων σε 1,9 δισεκατ. ευρώ και οι καταθέσεις σε περίπου 2 δισεκατ. ευρώ (39).
(66)
Η κρίση εθνικού χρέους της Ελλάδας είχε πολύ αρνητικές επιπτώσεις στις επιδόσεις του τραπεζικού τομέα. Επιπλέον, η συμμετοχή των ελληνικών τραπεζών στο πρόγραμμα PSI είχε ως αποτέλεσμα την ταχεία επιδείνωση της κεφαλαιακής τους κατάστασης. Όπως φαίνεται στον πίνακα 2, οι συνολικές επιβαρύνσεις της Γενικής στο πλαίσιο του PSI ανήλθαν σε περίπου 292 εκατ. ευρώ προ φόρων και εγγράφηκαν εξ ολόκληρου στους λογαριασμούς του 2011. Όπως φαίνεται στον πίνακα 3, οι κεφαλαιακές ανάγκες της Γενικής εκτιμήθηκαν σε 281 εκατ. ευρώ και υπολογίστηκαν με βάση άσκηση προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων που διενέργησε η Τράπεζα της Ελλάδος.
(67)
Τον Ιούνιο του 2012 η Société Générale προσέγγισε και τις τέσσερις μεγάλες ελληνικές τράπεζες σε μια απόπειρα να προβεί σε πώληση της Γενικής. Η Τράπεζα ήταν η μόνη που εξέφρασε ενδιαφέρον για την εξαγορά της Γενικής.
(68)
Οι διαπραγματεύσεις μεταξύ της Société Générale και της Τράπεζας για την αγοραπωλησία της Γενικής κατέληξαν σε επίσημη συμφωνία στις 19 Οκτωβρίου 2012 σύμφωνα με την οποία: i) η Société Générale θα προέβαινε σε πώληση και η Τράπεζα σε αγορά του μεριδίου της τάξης του 99,08 % που κατείχε η Société Générale στη Γενική, και (ii) η Société Générale θα ανέθετε και θα μεταβίβαζε και η Τράπεζα θα αποκτούσε το 100 % των προκαταβολών μετοχικού κεφαλαίου της Γενικής τις οποίες η Société Générale είχε συμφωνήσει ή θα συμφωνούσε στο μέλλον. Η Société Générale εντέλει συμφώνησε σε προκαταβολική πληρωμή ύψους περίπου 290 εκατ. ευρώ στη Γενική και σε εγγραφή ομολόγου που εκδόθηκε από την Τράπεζα για ποσό ύψους 170 εκατ. ευρώ περίπου. Η Τράπεζα εξαγόρασε στη συνέχεια τη Γενική για 1 εκατ. ευρώ.
(69)
Στις 14 Δεκεμβρίου 2012 η Τράπεζα ανακοίνωσε ότι η εξαγορά του μεριδίου που κατείχε η Société Générale στη Γενική ολοκληρώθηκε.
2.2.3. Εξαγορά των ελληνικών δραστηριοτήτων των τριών κυπριακών τραπεζών
(70)
Η Τράπεζα Κύπρου, η Λαϊκή Τράπεζα Κύπρου και η Ελληνική Τράπεζα ιδρύθηκαν το 1899, το 1901 και το 1976, αντιστοίχως.
(71)
Σε συνέχεια της έκτακτης συνεδρίασης της Ευρωομάδας στις 15 Μαρτίου 2013, επετεύχθη συμφωνία σχετικά με τις βασικές παραμέτρους ενός σχεδίου διάσωσης της Κύπρου από την Ευρωπαϊκή Ένωση, το ΔΝΤ και την ΕΚΤ. Το ελληνικό συμβούλιο συστημικής ευστάθειας («ΕΣΣΕ») πρότεινε ομόφωνα τη μεταβίβαση των ελληνικών στοιχείων ενεργητικού και παθητικού των υποκαταστημάτων των τριών κυπριακών τραπεζών στην Ελλάδα σε υφιστάμενη ελληνική τράπεζα. Συγκεκριμένα, το ΕΣΣΕ δήλωσε ότι «η ως άνω συμφωνία διαφυλάσσει πλήρως τους καταθέτες των υποκαταστημάτων που βρίσκονται στην Ελλάδα, διασφαλίζει το ελληνικό δημόσιο συμφέρον και τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα και δεν επιβαρύνει τη διαχείριση του ελληνικού χρέους».
(72)
Η Τράπεζα της Ελλάδος ανέλαβε να διερευνήσει το πιθανό ενδιαφέρον από την πλευρά των ελληνικών τραπεζών και, στο πλαίσιο αυτό, προέβη σε πρόσκληση εκδήλωσης ενδιαφέροντος. Επιπλέον, το ΕΤΧΣ συμφώνησε να καλύψει τις κεφαλαιακές ανάγκες (του αγοραστή) που θα προέκυπταν από την εξαγορά των ελληνικών υποκαταστημάτων των τριών κυπριακών τραπεζών.
(73)
Στον πίνακα 6 συνοψίζονται το ενεργητικό και το παθητικό των τριών κυπριακών τραπεζών που μεταβιβάστηκαν εντέλει στην Τράπεζα («κυπριακές μεταβιβασθείσες δραστηριότητες»).
Πίνακας 6
Μεταβιβασθείσες δραστηριότητες των τριών κυπριακών τραπεζών
Μεταβιβασθείσες δραστηριότητες
Στοιχεία ενεργητικού
Όλα τα ελληνικά δάνεια, συμπεριλαμβανομένων της χρηματοδοτικής μίσθωσης και πρακτόρευσης
Ναυτιλιακά δάνεια και άλλα δάνεια ελληνικής προέλευσης και διαχείρισης που εγγράφηκαν σε κυπριακό χαρτοφυλάκιο δανείων
Πάγια στοιχεία ενεργητικού (εξαιρούμενων των αναβαλλόμενων φορολογικών απαιτήσεων)
Στοιχεία παθητικού
Όλες οι καταθέσεις των τριών κυπριακών τραπεζών στην Ελλάδα
Πηγή:
Δανειοδοτικοί όροι, Carve out and sale of the Greek assets of Cypriot banks, 10 Απριλίου 2013.
(74)
Τα στοιχεία ενεργητικού που μεταβιβάστηκαν στην Τράπεζα ανέρχονταν σε περίπου 18,9 δισεκατ. ευρώ και τα στοιχεία του παθητικού σε περίπου 15 δισεκατ. ευρώ. Ωστόσο, τα μέρη της πράξης συμφώνησαν να λάβουν υπόψη το ύψος των ζημιών που είχαν προβλεφθεί στην έκθεση της PIMCO για τις κυπριακές τράπεζες, στο πλαίσιο ενός δυσμενούς σεναρίου (40). Σύμφωνα με την έκθεση της PIMCO, η αξία των στοιχείων ενεργητικού που θα μεταβιβάζονταν στην Τράπεζα ανερχόταν σε περίπου 16,5 δισεκατ. ευρώ. Τα στοιχεία παθητικού που μεταβιβάστηκαν ανέρχονταν περίπου σε 14,5 δισεκατ. ευρώ.
(75)
Στις 21 και 22 Μαρτίου 2013 μόνον τρεις τράπεζες, συμπεριλαμβανομένης της Τράπεζας, υπέβαλαν μη δεσμευτικές προσφορές.
(76)
Στις 22 Μαρτίου 2013 το ΕΤΧΣ συναίνεσε στην εξαγορά των ελληνικών δραστηριοτήτων των τριών κυπριακών τραπεζών από την Τράπεζα. Το συνολικό τίμημα που κατέβαλε η Τράπεζα για την εξαγορά των κυπριακών μεταβιβασθεισών δραστηριοτήτων ήταν 524 εκατ. ευρώ. Συγκεκριμένα, συμφωνήθηκε ότι η Τράπεζα θα κατέβαλλε 237 εκατ. ευρώ για την εξαγορά των μεταβιβασθεισών δραστηριοτήτων της Τράπεζας Κύπρου, 258 εκατ. ευρώ για την εξαγορά των μεταβιβασθεισών δραστηριοτήτων της Λαϊκής Τράπεζας Κύπρου και 29 εκατ. ευρώ για την εξαγορά των μεταβιβασθεισών δραστηριοτήτων της Ελληνικής Τράπεζας.
(77)
Τον Ιούνιο του 2013, στο πλαίσιο της ανακεφαλαιοποίησης της άνοιξης του 2013 (41), το ΕΤΧΣ εισέφερε κεφάλαιο ύψους 524 εκατ. ευρώ στην Τράπεζα για την κάλυψη της τιμής αγοράς που καταβλήθηκε από την Τράπεζα.
2.2.4. Εξαγορά της MBG
(78)
Η MBG ιδρύθηκε το 2000 και στις 31 Δεκεμβρίου 2012 διέθετε 119 υποκαταστήματα και απασχολούσε 1 174 υπαλλήλους (42).
(79)
Στις 22 Απριλίου 2013 η Τράπεζα υπέγραψε οριστική συμφωνία με την BCP σχετικά με την εξαγορά του συνόλου του μετοχικού κεφαλαίου της MBG και τη συμμετοχή της BCP σε επικείμενη αύξηση κεφαλαίου της Τράπεζας.
(80)
Βάσει της εν λόγω συμφωνίας, η BCP θα συνεισέφερε 400 εκατ. ευρώ για την κανονιστική ανακεφαλαιοποίηση της MBG (από τα οποία η BCP είχε ήδη συνεισφέρει 139 εκατ. ευρώ τον Δεκέμβριο του 2012) μέσω μετατροπής πιστώσεων εξοφλητικής προτεραιότητας και μειωμένης εξασφάλισης από την BCP στην MBG σε ίδια κεφάλαια. Επιπλέον, το σύνολο της χρηματοδότησης που είχε παρασχεθεί από την BCP στην MBG στο παρελθόν θα επιστρεφόταν από την τελευταία σε δύο δόσεις: 650 εκατ. ευρώ θα καταβάλλονταν κατά την ημερομηνία οριστικοποίησης της πράξης και περίπου 250 εκατ. ευρώ θα καταβάλλονταν εντός έξι μηνών από την οριστικοποίηση. Τέλος, η BCP θα συνεισέφερε 400 εκατ. ευρώ για την ανακεφαλαιοποίηση της Τράπεζας μέσω ιδιωτικής τοποθέτησης χωρίς δικαιώματα προτίμησης. Η Τράπεζα θα αποκτούσε στη συνέχεια πλήρως ανακεφαλαιοποιημένη την MBG για 1 εκατ. ευρώ.
(81)
Στις 19 Ιουνίου 2013 η Τράπεζα ανακοίνωσε την ολοκλήρωση της εξαγοράς της MBG.
2.2.5. Επισκόπηση του συνδυαστικού αντίκτυπου των εξαγορών
(82)
Στον πίνακα 7 παρέχεται επισκόπηση του αντίκτυπου των διαδοχικών εξαγορών στο μέγεθος και στη μορφή της Τράπεζας στην Ελλάδα (καμία από τις εξαγορασθείσες οντότητες δεν περιλάμβανε στοιχεία ενεργητικού του εξωτερικού, εξαιρουμένων των μεταβιβασθεισών δραστηριοτήτων της ΑΤΕ που περιλάμβαναν ρουμανικά στοιχεία ενεργητικού). Ως αποτέλεσμα των ανωτέρω εξαγορών, η Τράπεζα κατέχει σήμερα το μεγαλύτερο μερίδιο στην ελληνική αγορά καταθέσεων και δανείων.
Πίνακας 7
Αντίκτυπος των διαδοχικών εξαγορών στο μέγεθος της Πειραιώς στην Ελλάδα
31.12.2012
Μόνο στην Ελλάδα
Πειραιώς χωρίς τις εξαγορασθείσες οντότητες
ATE
Γενική
Κυπριακές τράπεζες
MBG
ΝΕΟΣ ΟΜΙΛΟΣ
Ακαθάριστα δάνεια
27 727
12 200
3 308
24 194
4 710
72 138
ποσοστό επί του συνόλου του νέου ομίλου
38 %
17 %
5 %
34 %
7 %
100 %
Καθαρά δάνεια
24 811
11 527
1 909
19 481
4 236
61 964
ποσοστό επί του συνόλου του νέου ομίλου
40 %
19 %
3 %
31 %
7 %
100 %
Καταθέσεις
15 412
14 986
2 014
14 427
2 912
49 752
ποσοστό επί του συνόλου του νέου ομίλου
31 %
30 %
4 %
29 %
6 %
100 %
Υπάλληλοι
5 926
5 019
1 420
5 268
1 186
18 819
ποσοστό επί του συνόλου του νέου ομίλου
31 %
27 %
8 %
28 %
6 %
100 %
Υποκαταστήματα
325
460
104
307
120
1 316
ποσοστό επί του συνόλου του νέου ομίλου
25 %
35 %
8 %
23 %
9 %
100 %
Πηγή:
στοιχεία που υπέβαλε η Τράπεζα Πειραιώς στις 10 Ιουνίου 2014
2.3. ΤΑ ΜΕΤΡΑ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ
2.3.1. Μέτρα ενίσχυσης που χορηγήθηκαν στην Τράπεζα στο πλαίσιο του καθεστώτος στήριξης των ελληνικών τραπεζών (μέτρα L1 & A)
(83)
Η Τράπεζα έλαβε διάφορες μορφές ενίσχυσης στο πλαίσιο του καθεστώτος στήριξης των ελληνικών τραπεζών, σύμφωνα με το μέτρο ανακεφαλαιοποίησης, το μέτρο παροχής εγγυήσεων και το μέτρο στήριξης με ομολογιακά δάνεια του Δημοσίου.
2.3.1.1. Κρατική στήριξη της ρευστότητας που χορηγήθηκε στο πλαίσιο του μέτρου παροχής εγγυήσεων και του μέτρου στήριξης με ομολογιακά δάνεια του Δημοσίου (μέτρο L1)
(84)
Η Τράπεζα έχει ωφεληθεί και εξακολουθεί να ωφελείται από την ενίσχυση που χορηγείται στο πλαίσιο του μέτρου παροχής εγγυήσεων και του μέτρου στήριξης με ομολογιακά δάνεια του Δημοσίου. Η εν λόγω ενίσχυση περιγράφεται στην παρούσα απόφαση ως «μέτρο L1». Το 2010 η Τράπεζα εξέδωσε ομόλογα με εγγύηση του Δημοσίου που ανήλθαν συνολικά στο ποσό των 9,9 δισεκατ. ευρώ. Το κράτος δάνεισε επίσης στην Τράπεζα ομόλογα του Δημοσίου αξίας 1 289 εκατ. ευρώ. Στο τέλος του Μαρτίου του 2014 το ποσό των κρατικών ομολόγων που εκκρεμούσε ανερχόταν σε 1 024 εκατ. ευρώ (43).
(85)
Στο σχέδιο αναδιάρθρωσης της Τράπεζας που υπέβαλαν στην Επιτροπή στις 25 Ιουνίου 2014, οι ελληνικές αρχές ζήτησαν την άδεια να συνεχίσουν τη χορήγηση εγγυήσεων και τον δανεισμό ομολόγων του Δημοσίου στην Τράπεζα στο πλαίσιο του καθεστώτος στήριξης των ελληνικών τραπεζών κατά τη διάρκεια της περιόδου αναδιάρθρωσης, εάν προκύψει ανάγκη για παροχή τέτοιου είδους στήριξης ρευστότητας, παρότι κάτι τέτοιο δεν θεωρούνταν πιθανό.
2.3.1.2. Κρατική ανακεφαλαιοποίηση που χορηγήθηκε στο πλαίσιο του μέτρου ανακεφαλαιοποίησης (μέτρο Α)
(86)
Τον Μάιο του 2009 και τον Δεκέμβριο του 2011 η Τράπεζα έλαβε από την Ελλάδα στο πλαίσιο του μέτρου ανακεφαλαιοποίησης του καθεστώτος στήριξης των ελληνικών τραπεζών εισφορές κεφαλαίου ύψους 370 εκατ. ευρώ και 380 εκατ. ευρώ αντιστοίχως, οι οποίες ανήλθαν συνολικά σε 750 εκατ. ευρώ (μέτρο Α), ποσό που αντιστοιχεί περίπου σε ποσοστό 2,1 % των σταθμισμένων ως προς τον κίνδυνο στοιχείων ενεργητικού (risk weighted assets, «RWA») (44) της Τράπεζας τη δεδομένη χρονική στιγμή.
(87)
Η ανακεφαλαιοποίηση έλαβε τη μορφή προνομιούχων μετοχών που αναλήφθηκαν από το ελληνικό Δημόσιο με τοκομερίδιο 10 % και διάρκεια πέντε ετών.
(88)
Η Τράπεζα εξόφλησε τις προνομιούχες μετοχές στις 22 Μαΐου 2014, όπως περιγράφεται στην αιτιολογική σκέψη (52).
2.3.2. Επείγουσα παροχή ρευστότητας (ΕΠΡ) με εγγύηση του Δημοσίου (μέτρο L2)
(89)
Η ΕΠΡ αποτελεί έκτακτο μέτρο που επιτρέπει σε ένα φερέγγυο χρηματοπιστωτικό ίδρυμα που αντιμετωπίζει προσωρινά προβλήματα ρευστότητας να λάβει χρηματοδότηση από το Ευρωσύστημα, χωρίς αυτή η πράξη να αποτελεί μέρος της ενιαίας νομισματικής πολιτικής. Το επιτόκιο που καταβάλλουν χρηματοπιστωτικά ιδρύματα για ΕΠΡ είναι κατά […] (45) μονάδες βάσης υψηλότερο από το επιτόκιο που καταβάλλουν για την τακτική αναχρηματοδότηση από την κεντρική τράπεζα.
(90)
Η Τράπεζα της Ελλάδος είναι αρμόδια για το πρόγραμμα ΕΠΡ, το οποίο σημαίνει ότι το κόστος και οι κίνδυνοι που απορρέουν από τη χορήγηση της ΕΠΡ αναλαμβάνονται από την Τράπεζα της Ελλάδος (46). Το ελληνικό Δημόσιο χορήγησε στην Τράπεζα της Ελλάδος κρατική εγγύηση η οποία καλύπτει το συνολικό ποσό της ΕΠΡ που χορηγεί η Τράπεζα της Ελλάδος. Η θέσπιση του άρθρου 50 παράγραφος 7 του νόμου 3943/2011, με το οποίο τροποποιήθηκε το άρθρο 65 παράγραφος 1 του νόμου 2362/1995, επέτρεψε στον Υπουργό Οικονομικών να χορηγεί εγγυήσεις εξ ονόματος του Δημοσίου προς την Τράπεζα της Ελλάδος προκειμένου να διασφαλιστούν οι απαιτήσεις της Τράπεζας της Ελλάδος έναντι των πιστωτικών ιδρυμάτων. Οι τράπεζες που λαμβάνουν ΕΠΡ οφείλουν να καταβάλλουν στο κράτος προμήθεια εγγύησης ύψους […] μονάδων βάσης.
(91)
Στις 31 Δεκεμβρίου 2011 η Τράπεζα είχε λάβει ΕΠΡ με εγγύηση του Δημοσίου ύψους 11,64 δισεκατ. ευρώ, ενώ στις 31 Δεκεμβρίου 2012 η Τράπεζα είχε λάβει ΕΠΡ με εγγύηση του Δημοσίου ύψους 31,4 δισεκατ. ευρώ (47). Ύστερα από σημαντική μείωση που σημειώθηκε το 2013, η Τράπεζα είχε λάβει στο τέλος του εν λόγω έτους ΕΠΡ με εγγύηση του Δημοσίου που ανερχόταν μόλις σε 750 εκατ. ευρώ.
2.3.3. Μέτρα ενίσχυσης που χορηγήθηκαν στην Τράπεζα μέσω του ΕΤΧΣ (μέτρα B1, B2, B3 & B4)
(92)
Από το 2012 η Τράπεζα επωφελήθηκε από διάφορα μέτρα κεφαλαιακής στήριξης που χορηγήθηκαν από το ΕΤΧΣ. Στον πίνακα 9 παρέχεται επισκόπηση αυτών των μέτρων ενίσχυσης.
Πίνακας 8
Μέτρα ενίσχυσης που χορηγήθηκαν στην Τράπεζα μέσω του ΕΤΧΣ
1η προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση - Μάιος 2012
(σε εκατ. ευρώ)
2η προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση - Δεκέμβριος 2012
(σε εκατ. ευρώ)
Επιστολή δέσμευσης - Δεκέμβριος 2012
(σε εκατ. ευρώ)
Συμμετοχή στην ανακεφαλαιοποίηση του Μαΐου του 2013
(σε εκατ. ευρώ) (48)
Μέτρο
B1
Β2
B3
B4
Ποσό
(σε εκατ. ευρώ)
4 700
1 553
1 082
5 891
2.3.3.1. Η πρώτη προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση (μέτρο Β1)
(93)
Οι αιτιολογικές σκέψεις 14 έως 33 της απόφασης για την κίνηση της διαδικασίας για την Τράπεζα Πειραιώς παρέχουν λεπτομερή περιγραφή της πρώτης προσωρινής ανακεφαλαιοποίησης του Μαΐου 2012 (μέτρο Β1). Το πλαίσιο και τα κύρια χαρακτηριστικά του εν λόγω μέτρου παρατίθενται στο παρόν τμήμα.
(94)
Στις 20 Απριλίου 2012 το ΕΤΧΣ χορήγησε στην Τράπεζα επιστολή με την οποία δεσμευόταν να συμμετάσχει σε προβλεπόμενη αύξηση μετοχικού κεφαλαίου της Τράπεζας για ποσό ύψους έως 5 δισεκατ. ευρώ.
(95)
Στο πλαίσιο του μέτρου Β1, τον Μάιο του 2012 το ΕΤΧΣ μεταβίβασε στην Τράπεζα ομόλογα του EFSF αξίας 4,7 δισεκατ. ευρώ, σύμφωνα με τις διατάξεις περί προσωρινής ανακεφαλαιοποίησης που ορίζονται στον νόμο 3864/2010 για την ίδρυση του Ελληνικού Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας («νόμος του ΕΤΧΣ»). Η Επιτροπή απεφάνθη, στην αιτιολογική σκέψη 53 της απόφασης για την κίνηση της διαδικασίας για την Τράπεζα Πειραιώς, ότι «η προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση που οριστικοποιήθηκε στις 28 Μαΐου 2012 είναι η εκπλήρωση της αναληφθείσας υποχρέωσης στην επιστολή δέσμευσης, και συνεπώς αποτελεί συνέχεια της ίδιας ενίσχυσης». Τα ποσά που προβλέπονταν τόσο στην επιστολή δέσμευσης όσο και στην πρώτη προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση υπολογίστηκαν από την Τράπεζα της Ελλάδος για να διασφαλιστεί ότι η Τράπεζα είχε συνολικό δείκτη κεφαλαιακής επάρκειας 8 % στις 31 Δεκεμβρίου 2011, ημερομηνία της αναδρομικής λογιστικής καταχώρισης της προσωρινής ανακεφαλαιοποίησης στα βιβλία της Τράπεζας. Όπως προκύπτει από τον πίνακα 3, το μέτρο Β1 κάλυπτε μόνο ένα μέρος των συνολικών κεφαλαιακών αναγκών που διαπιστώθηκαν κατά την προσομοίωση ακραίων καταστάσεων του 2012. Η Τράπεζα εικαζόταν ότι θα αντλήσει κεφάλαιο μέσω μελλοντικής αύξησης κεφαλαίου και αποκλειστικός σκοπός της προσωρινής ανακεφαλαιοποίησης ήταν η διατήρηση του δικαιώματος χρηματοδότησης της Τράπεζας από την ΕΚΤ έως ότου πραγματοποιηθεί η εν λόγω αύξηση κεφαλαίου της.
(96)
Για το διάστημα μεταξύ της ημερομηνίας της πρώτης προσωρινής ανακεφαλαιοποίησης και της ημερομηνίας της μετατροπής της πρώτης προσωρινής ανακεφαλαιοποίησης σε κοινές μετοχές και άλλα μετατρέψιμα χρηματοοικονομικά μέσα, η συμφωνία προεγγραφής μεταξύ της Τράπεζας και του ΕΤΧΣ όριζε ότι η Τράπεζα έπρεπε να καταβάλλει στο ΕΤΧΣ ετήσια προμήθεια ύψους 1 % επί της ονομαστικής αξίας των ομολόγων του EFSF και ότι τυχόν πληρωμές τοκομεριδίων και οι δεδουλευμένοι τόκοι για τα ομόλογα του EFSF για την περίοδο αυτή θα υπολογίζονταν ως πρόσθετη εισφορά κεφαλαίου από το ΕΤΧΣ στην Τράπεζα (49).
2.3.3.2. Η δεύτερη προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση (μέτρο Β2)
(97)
Η Τράπεζα κατέγραψε περαιτέρω ζημίες το φθινόπωρο του 2012. Ως εκ τούτου, το κεφάλαιό της μειώθηκε εκ νέου σε επίπεδο κατώτερο από αυτό των ελάχιστων κεφαλαιακών απαιτήσεων που θα της επέτρεπαν να διατηρήσει δικαίωμα αναχρηματοδότησης από την ΕΚΤ.
(98)
Αυτό κατέστησε αναγκαία τη δεύτερη προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση. Στις 20 Δεκεμβρίου 2012 το ΕΤΧΣ προέβη σε δεύτερη προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση ύψους 1 553 εκατ. ευρώ (μέτρο Β2), η οποία πραγματοποιήθηκε και πάλι με τη μεταβίβαση ομολόγων του EFSF στην Τράπεζα.
2.3.3.3. Η επιστολή δέσμευσης της 20ής Δεκεμβρίου 2012 (μέτρο Β3)
(99)
Εκτός από τη δεύτερη προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση, στις 20 Δεκεμβρίου 2012 το ΕΤΧΣ χορήγησε επιστολή δέσμευσης στην Τράπεζα για τη συμμετοχή του στην αύξηση μετοχικού κεφαλαίου της Τράπεζας και στην έκδοση μετατρέψιμων τίτλων που επρόκειτο να εκδοθούν για συνολικό ποσό ύψους 1 082 εκατ. ευρώ (μέτρο Β3).
(100)
Συνολικά, με τις δύο προσωρινές ανακεφαλαιοποιήσεις (μέτρα Β1 και Β2) και το πρόσθετο ποσό που δεσμεύτηκε τον Δεκέμβριο του 2012 (μέτρο Β3), το ΕΤΧΣ είχε αναλάβει την κάλυψη των συνολικών κεφαλαιακών αναγκών που διαπιστώθηκαν κατά την προσομοίωση ακραίων καταστάσεων του 2012 (7 335 εκατ. ευρώ (50)).
2.3.3.4. Η συμμετοχή του ΕΤΧΣ στην ανακεφαλαιοποίηση της άνοιξης του 2013 (μέτρο Β4) και η μερική αποπληρωμή των μέτρων Β1 και Β2
(101)
Στις 23 Απριλίου 2013 η γενική συνέλευση των μετόχων της Τράπεζας ενέκρινε αύξηση μετοχικού κεφαλαίου ύψους 8 429 εκατ. ευρώ (51). Το ποσό αυτό υπολογίστηκε ως το άθροισμα των ακόλουθων ποσών:
i)
7 335 εκατ. ευρώ για την κάλυψη των κεφαλαιακών αναγκών που διαπιστώθηκαν με την προσομοίωση ακραίων καταστάσεων του 2012· από το ποσό αυτό, το ΕΤΧΣ ενέγραψε 5 891 εκατ. ευρώ (μέτρο Β4) και ιδιώτες επενδυτές ενέγραψαν 1 444 εκατ. ευρώ·
ii)
570 εκατ. ευρώ που εισέφερε το ΕΤΧΣ για την εκπλήρωση των κανονιστικών κεφαλαιακών απαιτήσεων που προέκυψαν από τις εξαγορασθείσες επιχειρηματικές δραστηριότητες της ATE Bank, βάσει της δέσμευσης του Ιουλίου του 2012· το εν λόγω μέτρο αξιολογήθηκε από την Επιτροπή στην απόφαση για την εκκαθάριση της ΑΤΕ, όπου και συνάχθηκε το συμπέρασμα ότι δεν συνιστούσε ενίσχυση προς την Τράπεζα·
iii)
524 εκατ. ευρώ που εισέφερε το ΕΤΧΣ για την κάλυψη των κεφαλαιακών αναγκών που προέκυψαν από την καταβολή της τιμής κτήσης των ελληνικών δραστηριοτήτων των τριών κυπριακών τραπεζών· αυτό το μέρος της κεφαλαιακής αύξησης συνιστά το μέτρο Γ (52).
(102)
Η τιμή των νέων μετοχών ορίστηκε σε 1,70 ευρώ ανά μετοχή, που αντιστοιχεί στο 50 % της μέσης χρηματιστηριακής τιμής σταθμισμένης με τον ημερήσιο όγκο των συναλλαγών κατά τις τελευταίες 50 ημέρες διαπραγμάτευσης που προηγήθηκαν του καθορισμού της.
(103)
Στις 3 Ιουνίου 2013 το διοικητικό συμβούλιο της Τράπεζας ανακοίνωσε την έκδοση 3 888 268 914 νέων μετοχών με ονομαστική αξία 0,30 ευρώ στην τιμή των 1,70 ευρώ ανά μετοχή (53). Η Τράπεζα ανακοίνωσε στις 28 Ιουνίου 2013 (54) ότι το διοικητικό συμβούλιο βεβαίωσε την πλήρη καταβολή της συνολικής αύξησης κεφαλαίου σε μετοχές για ποσό συνολικού ύψους 8 429 εκατ. ευρώ, συμπεριλαμβανομένων των πριμοδοτήσεων.
(104)
Η συνολική ιδιωτική συμμετοχή στην αύξηση μετοχικού κεφαλαίου της Τράπεζας ανήλθε στο ποσό των 1 444 εκατ. ευρώ (55). Στο ποσό αυτό περιλαμβάνεται η συμμετοχή της BCP όπως περιγράφηκε στην αιτιολογική σκέψη 80.
(105)
Ως εκ τούτου, η συμμετοχή του ΕΤΧΣ στην αύξηση του μετοχικού κεφαλαίου της Τράπεζας ανήλθε σε 6 985 εκατ. ευρώ.
(106)
Αμέσως μετά την ανακεφαλαιοποίηση της άνοιξης του 2013, το ΕΤΧΣ μετετράπη στον βασικό μέτοχο της Τράπεζας με μερίδιο 81 % (56). Το ΕΤΧΣ εξέδωσε δικαιώματα αγοράς μετοχών και χορήγησε στους ιδιώτες επενδυτές από ένα δικαίωμα αγοράς για κάθε μετοχή που ενεγράφη, χωρίς αντίτιμο (57). Κάθε δικαίωμα αγοράς περιλαμβάνει δικαίωμα απόκτησης 4,48 μετοχών του ΕΤΧΣ, σε καθορισμένα χρονικά περιθώρια και σε τιμές εκτέλεσης. Η ημερομηνία της πρώτης άσκησης ήταν η 2α Ιανουαρίου 2014, και στη συνέχεια τα δικαιώματα αγοράς θα ασκούνταν ανά εξάμηνο έως τη 2α Ιανουαρίου 2018. Η τιμή άσκησης είναι ίση με την τιμή προεγγραφής ύψους 1,70 ευρώ, επαυξημένη με ετήσιο επιτόκιο (4 % για το πρώτο έτος, 5 % για το δεύτερο, 6 % για το τρίτο, 7 % για το τέταρτο έτος και στη συνέχεια 8 % αναγόμενο σε ετήσια βάση για το τελευταίο εξάμηνο) (58).
(107)
Ο νόμος για το ΕΤΧΣ, όπως τροποποιήθηκε το 2014, προβλέπει ότι στην περίπτωση έκδοσης δικαιωμάτων μπορούν να προσαρμοστούν μόνον οι τιμές εκτέλεσης των δικαιωμάτων αγοράς. Επιπλέον, οποιαδήποτε προσαρμογή αυτού του είδους θα πραγματοποιείται εκ των υστέρων και μόνο για ποσό που δεν θα υπερβαίνει το ύψος των εσόδων που αποκομίστηκαν από την πώληση των δικαιωμάτων προτίμησης του ΕΤΧΣ. Δεν προβλέπεται προσαρμογή σε περίπτωση αύξησης μετοχικού κεφαλαίου χωρίς δικαίωμα προτίμησης.
2.3.4. Τα μέτρα ενίσχυσης για τις εξαγορασθείσες επιχειρήσεις (μέτρο Γ)
2.3.4.1. Τα μέτρα ενίσχυσης για την ΑΤΕ
(108)
Όπως αναφέρθηκε στην αιτιολογική σκέψη 58, κατά τον χρόνο λήψης της απόφασης αναδιάρθρωσης της ΑΤΕ, η ΑΤΕ είχε ήδη επωφεληθεί από μέτρα ενίσχυσης.
(109)
Τον Δεκέμβριο του 2011 το ελληνικό Δημόσιο εισέφερε 290 εκατ. ευρώ στην ΑΤΕ.
(110)
Η εξυγίανση της 27ης Ιουλίου 2012, όπως περιγράφεται στις αιτιολογικές σκέψεις 62 και 63, περιλάμβανε επίσης επιπλέον στήριξη από το Δημόσιο. Το ΕΤΧΣ χορήγησε στην Τράπεζα ομόλογα του EFSF αξίας 7 471 εκατ. ευρώ για την κάλυψη του χρηματοδοτικού κενού. Το ΕΤΧΣ δεσμεύτηκε επίσης για την ανακεφαλαιοποίηση της Τράπεζας για ποσό ύψους 570 εκατ. ευρώ.
(111)
Συνολικά, η ενίσχυση που συνδέεται με τη διαδικασία αγοράς & ανάληψης ανέρχεται σε 8 041 εκατ. ευρώ.
2.3.4.2. Τα μέτρα ενίσχυσης για τις ελληνικές δραστηριότητες των τριών κυπριακών τραπεζών (μέτρο Γ)
(112)
Όπως αναφέρθηκε ήδη στις αιτιολογικές σκέψεις 77 και 101, κατά τον χρόνο εξαγοράς των ελληνικών δραστηριοτήτων των τριών κυπριακών τραπεζών, το ΕΤΧΣ δεσμεύτηκε να παράσχει κεφάλαιο ύψους 524 εκατ. ευρώ στην Τράπεζα (μέτρο Γ). Η δέσμευση αυτή υλοποιήθηκε τον Ιούνιο του 2013 (59).
2.4. ΤΟ ΣΧΕΔΙΟ ΑΝΑΔΙΑΡΘΡΩΣΗΣ
2.4.1. Εγχώριες δραστηριότητες
(113)
Μέσω του σχεδίου αναδιάρθρωσης η Τράπεζα θα εστιάσει στις βασικές τραπεζικές δραστηριότητές της στην Ελλάδα.
(114)
Βασικό σημείο εστίασης είναι η επιστροφή των ελληνικών τραπεζικών δραστηριοτήτων στην κερδοφορία και τη βιωσιμότητα. Για τον σκοπό αυτό, το σχέδιο αναδιάρθρωσης περιλαμβάνει σειρά μέτρων που αποσκοπούν στη βελτίωση της λειτουργικής αποδοτικότητας της Τράπεζας και του καθαρού περιθωρίου επιτοκίου, καθώς και μέτρα για την ενίσχυση της κεφαλαιακής της θέσης και της διάρθρωσης του ισολογισμού.
(115)
Όσον αφορά τη λειτουργική αποδοτικότητα, η Τράπεζα έχει ήδη ξεκινήσει ένα ευρύ πρόγραμμα εξορθολογισμού.
(116)
Από τις 31 Δεκεμβρίου 2011 έως τις 31 Δεκεμβρίου 2013 η Τράπεζα μείωσε τη φυσική της παρουσία στην Ελλάδα κατά συνολικά 322 υποκαταστήματα, λαμβανομένης υπόψη της αναδιάρθρωσης των εξαγορασθεισών οντοτήτων μετά την ημερομηνία εξαγοράς. Η Τράπεζα διατήρησε σταθερό ρυθμό το 2014, με […] κλεισίματα να έχουν ήδη ολοκληρωθεί εντός του πρώτου εξαμήνου.
Πίνακας 9
Αναδιάρθρωση του ελληνικού δικτύου υποκαταστημάτων το 2010 - πρώτο εξάμηνο 2014
Περίοδος
2011
2012
2013
Πρώτο εξάμηνο 2014
Συνολικός αριθμός υποκαταστημάτων κατά την έναρξη της περιόδου ή κατά την ημερομηνία της εξαγοράς
360
918
1 316
1 037
Εκ των οποίων υποκαταστήματα της Πειραιώς
[…]
[…]
[…]
[…]
της ATE
[…]
[…]
της Γενικής
[…]
[…]
των κυπριακών τραπεζών
[…]
[…]
[…]
της MBG
[…]
[…]
[…]
Σύνολο στο τέλος της περιόδου
346
889
1 037
899
Σύνολο υποκαταστημάτων που έκλεισαν κατά τη διάρκεια της περιόδου
14
29
279
138
Πηγή:
σχέδιο αναδιάρθρωσης που υποβλήθηκε στις 25 Ιουνίου 2014, σ. 40 και 125, ετήσιες εκθέσεις του 2011 και του 2012.
(117)
Η Τράπεζα προέβη επίσης σε μείωση του συνολικού αριθμού του προσωπικού των τραπεζικών και μη τραπεζικών δραστηριοτήτων της στην Ελλάδα κατά την περίοδο 2011-2013 κατά 2 519 υπαλλήλους. Ειδικότερα, 2 114 αποχωρήσεις πραγματοποιήθηκαν στο πλαίσιο του προγράμματος εθελουσίας εξόδου που εφάρμοσε η Τράπεζα.
Πίνακας 10
Μείωση συνολικού αριθμού προσωπικού στην Ελλάδα 2010-2013
Περίοδος
2011
2012
2013
Συνολικός αριθμός προσωπικού κατά την έναρξη της περιόδου ή κατά την ημερομηνία της εξαγοράς
6 370
12 616
18 628
Εκ των οποίων προσωπικό της Πειραιώς
[…]
[…]
[…]
της ATE
[…]
[…]
της Γενικής
[…]
[…]
των υποκαταστημάτων των κυπριακών τραπεζών
[…]
[…]
[…]
της MBG
[…]
[…]
[…]
Σύνολο στο τέλος της περιόδου
6 172
12 365
16 558
Μείωση του προσωπικού
198
251
2 070
Πηγή:
Σχέδιο αναδιάρθρωσης που υποβλήθηκε στις 25 Ιουνίου 2014, σ. 40 και 125, ετήσιες εκθέσεις του 2011 και του 2012.
(118)
Από τον Δεκέμβριο του 2013 έως τα τέλη του 2017, η Τράπεζα σκοπεύει να προβεί σε περαιτέρω μείωση του προσωπικού της στην Ελλάδα (από 16 558 σε […] υπαλλήλους), καθώς και του μεγέθους του δικτύου της (από 1 037 σε […] υποκαταστήματα) (60).[…]
(119)
Η αύξηση της αποδοτικότητας από άποψη υποκαταστημάτων και προσωπικού θα συμβάλει στη μείωση του συνολικού κόστους των δραστηριοτήτων της Τράπεζας στην Ελλάδα κατά […]%, από 1 394 εκατ. ευρώ σε προσωρινή βάση το 2013 σε […] εκατ. ευρώ (61) το 2017 (62). Ως εκ τούτου, ο αναμενόμενος δείκτης κόστους προς κέρδη των δραστηριοτήτων της στην Ελλάδα θα υποχωρήσει κάτω του […]% στο τέλος της περιόδου αναδιάρθρωσης.
(120)
Στο σχέδιο αναδιάρθρωσης περιγράφεται επίσης ο τρόπος με τον οποίο η Τράπεζα θα μειώσει το κόστος χρηματοδότησης, στοιχείο καθοριστικό για την αποκατάσταση της βιωσιμότητας. Η Τράπεζα εκτιμά ότι θα είναι σε θέση να καταβάλλει χαμηλότερα επιτόκια καταθέσεων βασιζόμενη στο σταθερότερο περιβάλλον, και ιδίως στην αναμενόμενη σταθεροποίηση και ανάκαμψη της ελληνικής οικονομίας, η οποία αναμένεται να παρουσιάσει εκ νέου ανάπτυξη από το 2014 και μετά. Τα περιθώρια επιτοκίου καταθέσεων αναμένεται να μειωθούν στην Ελλάδα (63). Αυτή η μείωση των περιθωρίων επιτοκίου θα επιτευχθεί κυρίως με την καταβολή πολύ χαμηλότερων επιτοκίων για τις προθεσμιακές καταθέσεις. Ομοίως, η εξάρτηση της Τράπεζας από την επείγουσα παροχή ρευστότητας και γενικότερα τη χρηματοδότηση από το Ευρωσύστημα θα μειωθεί από ποσοστό άνω του 45 % των συνολικών στοιχείων ενεργητικού το 2012 σε ποσοστό μικρότερο του […]% το 2017 (64).
(121)
Το σχέδιο αναδιάρθρωσης προβλέπει επίσης ενίσχυση του ισολογισμού της Τράπεζας. Ο καθαρός δείκτης χορηγήσεων προς καταθέσεις στην Ελλάδα θα μειωθεί σε […]% το 2017 (από 114 % το 2013 (65)), ενώ η κεφαλαιακή της επάρκεια θα σημειώσει περαιτέρω βελτίωση.
(122)
Μια άλλη προτεραιότητα της Τράπεζας είναι η διαχείριση των μη εξυπηρετούμενων δανείων (ΜΕΔ). Η Τράπεζα θα ενισχύσει τις πιστωτικές διαδικασίες όσον αφορά τόσο τη σύναψη των δανείων (καλύτερη κάλυψη με εξασφαλίσεις και μειωμένα όρια) όσο και τη διαχείριση των ΜΕΔ. Ο δείκτης των ΜΕΔ θα φτάσει περίπου το […]% το […] και στη συνέχεια θα αρχίσει να μειώνεται, με αναμενόμενο ρυθμό που θα κυμαίνεται περίπου στο […]% στα τέλη της περιόδου αναδιάρθρωσης (66). Το κόστος κινδύνου (απομειώσεις λόγω ζημιών από δάνεια) θα μειωθεί από σχεδόν 2 δισεκατ. ευρώ το 2013 σε λιγότερο από […] εκατ. ευρώ το 2018 (67).
(123)
Η βελτίωση της λειτουργικής αποδοτικότητας, η αύξηση του καθαρού περιθωρίου επιτοκίου και η μείωση του κόστους κινδύνου θα καταστήσουν δυνατή την κερδοφορία της Τράπεζας στην Ελλάδα από το […] και μετά. Η Τράπεζα αναμένει ότι τα κέρδη της θα υπερβούν τα […] δισεκατ. ευρώ το 2018 για τις εγχώριες δραστηριότητές της.
2.4.2. Διεθνείς τραπεζικές δραστηριότητες
(124)
Για τη βελτίωση της κερδοφορίας των αλλοδαπών δραστηριοτήτων της, η Τράπεζα έχει ήδη αρχίσει να εφαρμόζει πρόγραμμα σημαντικής μείωσης του κόστους στο διεθνές δίκτυο. Από τα τέλη του 2011 έως τον Μάρτιο του 2014, ο αριθμός των υπαλλήλων μειώθηκε κατά 10 %, από 6 634 σε 5 948, και ο αριθμός των υποκαταστημάτων κατά 18 %, από 499 σε 410 (68). Επίσης απλουστεύθηκε η διάρθρωση του διεθνούς χαρτοφυλακίου της για τη μείωση της κοστολογικής βάσης (69).
(125)
Το σχέδιο αναδιάρθρωσης επισημαίνει την ανάγκη μείωσης της εξάρτησης των αλλοδαπών θυγατρικών εταιρειών από την ελληνική μητρική εταιρεία όσον αφορά τις ανάγκες χρηματοδότησής τους, καθώς και τη συνέχιση της διασφάλισης της κεφαλαιακής θέσης της Τράπεζας.
(126)
Η Τράπεζα προέβη στην πώληση της αμερικανικής θυγατρικής της, τα στοιχεία ενεργητικού της οποίας ανέρχονταν σε ποσό ύψους περίπου 0,7 δισεκατ. ευρώ (13 υποκαταστήματα και 158 υπάλληλοι), τον Σεπτέμβριο του 2012.
(127)
Η Τράπεζα θα μειώσει τα αλλοδαπά στοιχεία ενεργητικού της σε […] δισεκατ. ευρώ στα τέλη Ιουνίου 2018. Το εν λόγω αριθμητικό στοιχείο αντιστοιχεί σε μείωση ύψους […]% (70) σε σύγκριση με τα τέλη του 2012 (71).
(128)
Η μείωση των αλλοδαπών στοιχείων ενεργητικού θα είναι ελαφρώς μικρότερη -ανερχόμενη σε […] δισεκατ. ευρώ- σε περίπτωση […] (72). Στην προκειμένη περίπτωση, η συνολική μείωση των αλλοδαπών στοιχείων ενεργητικού θα ανέλθει σε […]% σε σύγκριση με τα τέλη του 2012.
(129)
Ωστόσο, αντί να συμμορφωθεί με το προαναφερθέν ανώτατο όριο των συνολικών στοιχείων ενεργητικού στα τέλη Ιουνίου του 2018, η Τράπεζα μπορεί να αποφασίσει να εκποιήσει […] (73). Στην περίπτωση αυτή, οι δραστηριότητες που θα διατηρηθούν δεν θα αντιστοιχούν σε ποσοστό υψηλότερο του […]% των συνολικών αλλοδαπών δραστηριοτήτων της Τράπεζας στα τέλη του 2012.
(130)
Η Τράπεζα θα μειώσει τη συνολική χρηματοδότηση προς τις αλλοδαπές θυγατρικές της.
2.4.3. Άντληση ιδιωτικών κεφαλαίων και εισφορές από τους υφιστάμενους μετόχους και πιστωτές μειωμένης εξασφάλισης
(131)
Η Τράπεζα συγκέντρωσε σημαντικά κεφάλαια από την αγορά μειώνοντας ως εκ τούτου το ποσό της κρατικής ενίσχυσης που χρειαζόταν.
(132)
Καταρχάς, η Τράπεζα άντλησε ιδιωτικό κεφάλαιο το 2011 με έκδοση δικαιωμάτων ύψους 807 εκατ. ευρώ (74). Όπως αναφέρθηκε στην αιτιολογική σκέψη 104, η Τράπεζα κατόρθωσε επίσης να αντλήσει κεφάλαιο από ιδιώτες επενδυτές μέσω της ανακεφαλαιοποίησης της άνοιξης του 2013. Οι υπάρχοντες μέτοχοί της μειώθηκαν σε μεγάλο βαθμό λόγω της ανακεφαλαιοποίησης της άνοιξης του 2013, καθώς το ΕΤΧΣ κατείχε το 81 % των μετοχών της Τράπεζας μετά την ανακεφαλαιοποίηση της άνοιξης του 2013 και οι νέοι επενδυτές το 17 %, με αποτέλεσμα τη μείωση του ποσοστού συμμετοχής των υφιστάμενων μετόχων μόλις στο 2 %. Δεν έχει καταβληθεί κανένα μέρισμα σε μετρητά από το 2008.
(133)
Η Τράπεζα συγκέντρωσε κεφάλαιο ύψους 1 750 εκατ. ευρώ από την αγορά τον Απρίλιο του 2014 προκειμένου να καλύψει τις πρόσθετες κεφαλαιακές ανάγκες της και να αποπληρώσει τις προνομιούχες μετοχές που κατείχε η Ελλάδα. Οι νέες μετοχές εκδόθηκαν σε τιμή 1,7 ευρώ, δηλαδή στην τιμή που καταβλήθηκε από το ΕΤΧΣ στο πλαίσιο της ανακεφαλαιοποίησης της άνοιξης του 2013.
(134)
Επιπλέον, η Τράπεζα δημιούργησε κεφάλαιο επαναγοράζοντας δικούς της υβριδικούς τίτλους και τίτλους μειωμένης εξασφάλισης με έκπτωση επί της ονομαστικής τους αξίας. Τον Μάρτιο του 2012 η Τράπεζα προσφέρθηκε να προβεί σε επαναγορά ορισμένων υβριδικών τίτλων και τίτλων κατώτερης κατηγορίας 2. Η τιμή, η οποία καθορίστηκε με βάση την αγοραία αξία και περιλάμβανε πριμοδότηση που δεν υπερέβαινε τις δέκα ποσοστιαίες μονάδες, ορίστηκε στο 37 % της ονομαστικής αξίας για τους υβριδικούς τίτλους και στο 50 % της ονομαστικής αξίας για τους τίτλους κατώτερης κατηγορίας 2. Τα αντίστοιχα ποσοστά συμμετοχής ήταν 52,8 % και 18,2 %. Τον Μάιο του 2013 η Τράπεζα δρομολόγησε πρόσθετη άσκηση διαχείρισης παθητικού για την επαναγορά χρεογράφων σε κυκλοφορία ύψους έως 321 εκατ. ευρώ. Το ποσοστό συμμετοχής ήταν 20 %. Αυτές οι διαδοχικές επαναγορές είχαν ως αποτέλεσμα συνολική αύξηση κεφαλαίου ύψους περίπου 120 εκατ. ευρώ (75).
2.5. ΑΝΑΛΗΨΗ ΔΕΣΜΕΥΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ
(135)
Στις 25 Ιουνίου 2014 η Ελλάδα δεσμεύτηκε ότι η Τράπεζα και οι θυγατρικές της θα εφαρμόσουν το σχέδιο αναδιάρθρωσης που υποβλήθηκε την ίδια ημερομηνία και ανέλαβε πρόσθετες δεσμεύσεις ως προς την εφαρμογή του προγράμματος αναδιάρθρωσης («οι δεσμεύσεις»). Οι δεσμεύσεις, που περιέχονται στο παράρτημα, συνοψίζονται στο παρόν τμήμα.
(136)
Πρώτον, η Ελλάδα δεσμεύτηκε ότι η Τράπεζα θα προβεί σε αναδιάρθρωση των ελληνικών εμπορικών δραστηριοτήτων της ορίζοντας ανώτατο αριθμό υποκαταστημάτων και εργαζομένων στις 31 Δεκεμβρίου 2017 στην Ελλάδα, καθώς και ανώτατο ποσό των συνολικών δαπανών για τις ελληνικές δραστηριότητες για το έτος 2017 (76).
(137)
Η Ελλάδα δεσμεύτηκε επίσης ότι η Τράπεζα θα μειώσει το κόστος των καταθέσεων που συγκεντρώνονται στην Ελλάδα. Θα συμμορφωθεί δε προς έναν μέγιστο δείκτη καθαρών χορηγήσεων προς καταθέσεις στις 31 Δεκεμβρίου 2017 (77).[…]
(138)
Όσον αφορά τις αλλοδαπές θυγατρικές της Τράπεζας, η Ελλάδα δεσμεύτηκε ότι η Τράπεζα θα προβεί στην απομόχλευση των αλλοδαπών στοιχείων ενεργητικού της έως τις 30 Ιουνίου 2018 (78). Επιπλέον, η παροχή ρευστότητας ή κεφαλαιακής στήριξης προς τις εν λόγω θυγατρικές περιορίζεται αυστηρά από την άποψη των ονομαστικών ποσών και λαμβάνει χώρα μόνο σε συγκεκριμένες περιστάσεις.
(139)
Η Ελλάδα δεσμεύτηκε ότι η Τράπεζα θα εκποιήσει μέρος των τίτλων της. Επιπλέον, η Τράπεζα δεν θα αγοράζει τίτλους μη επενδυτικής κατηγορίας, με περιορισμένες εξαιρέσεις (79).
(140)
Η Ελλάδα ανέλαβε ορισμένες δεσμεύσεις σχετικά με την εταιρική διακυβέρνηση της Τράπεζας. Δεσμεύτηκε για τον περιορισμό των αποδοχών των υπαλλήλων και των στελεχών της Τράπεζας (80).
(141)
Η Ελλάδα έχει αναλάβει επίσης δέσμευση ότι η Τράπεζα θα ασκεί συνετή πιστωτική πολιτική, ώστε να διασφαλίζεται ότι οι αποφάσεις για τη χορήγηση και την αναδιάρθρωση δανείων αποσκοπούν στη μεγιστοποίηση της βιωσιμότητας και της κερδοφορίας της Τράπεζας. Η Τράπεζα θα συμμορφώνεται με υψηλά πρότυπα όσον αφορά την παρακολούθηση των πιστωτικών κινδύνων καθώς και την αναδιάρθρωση των δανείων (81).
(142)
Ορισμένες δεσμεύσεις αφορούν τις πράξεις της Τράπεζας με συνδεδεμένους δανειολήπτες. Σκοπός των εν λόγω δεσμεύσεων είναι να διασφαλιστεί ότι η Τράπεζα δεν παρεκκλίνει από τις συνετές τραπεζικές πρακτικές, για παράδειγμα κατά τη χορήγηση ή την αναδιάρθρωση δανείων που έχουν χορηγηθεί στους υπαλλήλους, στα διοικητικά στελέχη και στους μετόχους της, καθώς και σε δημόσιους φορείς, πολιτικά κόμματα και εταιρείες μέσων ενημέρωσης (82).
(143)
Τέλος, η Ελλάδα δεσμεύτηκε ότι η Τράπεζα θα συμμορφωθεί με ορισμένους περιορισμούς ως προς τη συμπεριφορά της, όπως η απαγόρευση της καταβολής τοκομεριδίων και μερισμάτων, η απαγόρευση των εξαγορών και η απαγόρευση της διαφήμισης σχετικά με τη δημόσια στήριξη (83).
(144)
Οι εν λόγω δεσμεύσεις θα παρακολουθούνται έως τις 31 Δεκεμβρίου 2018 από εντολοδόχο παρακολούθησης.
(145)
Σε χωριστό σημείο, στα στοιχεία που υπέβαλε στις 25 Ιουνίου 2014, η Ελλάδα ανέφερε ότι θα ζητούσε την έγκριση της Επιτροπής πριν από οποιαδήποτε επαναγορά των δικαιωμάτων αγοράς από την Τράπεζα ή από οποιονδήποτε κρατικό φορέα, συμπεριλαμβανομένου του ΕΤΧΣ (84).
3. ΛΟΓΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΙΝΗΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΣΗΜΗΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΟΣΟΝ ΑΦΟΡΑ ΤΗΝ ΠΡΩΤΗ ΠΡΟΣΩΡΙΝΗ ΑΝΑΚΕΦΑΛΑΙΟΠΟΙΗΣΗ
(146)
Στις 27 Ιουλίου 2012 η Επιτροπή κίνησε την επίσημη διαδικασία έρευνας με σκοπό να διαπιστώσει αν πληρούνται οι όροι της τραπεζικής ανακοίνωσης του 2008 (85) σχετικά με την καταλληλότητα, την αναγκαιότητα και την αναλογικότητα της πρώτης προσωρινής ανακεφαλαιοποίησης που χορηγήθηκε από το ΕΤΧΣ υπέρ της Τράπεζας (μέτρο Β1).
(147)
Όσον αφορά την καταλληλότητα του μέτρου, εφόσον η ενίσχυση χορηγήθηκε ύστερα από προηγούμενη ανακεφαλαιοποίηση και ενίσχυση ρευστότητας και λόγω της παρατεταμένης περιόδου διάσωσης, η Επιτροπή εξέφρασε αμφιβολίες για το αν η Τράπεζα είχε λάβει όλα τα αναγκαία μέτρα για να αποφευχθεί η ανάγκη νέας ενίσχυσης στο μέλλον (86). Επιπλέον, δεν ήταν σαφές για την Επιτροπή ποιος θα είχε τον έλεγχο της Τράπεζας στο μέλλον, μετά την αντικατάσταση της πρώτης προσωρινής ανακεφαλαιοποίησης από μόνιμη ανακεφαλαιοποίηση (87) εφόσον η Τράπεζα θα μπορούσε να τεθεί είτε υπό τον έλεγχο του κράτους είτε υπό τον έλεγχο μειοψηφικών ιδιωτών ιδιοκτητών που θα διέθεταν τον έλεγχο και υψηλή μόχλευση. Σε κάθε περίπτωση, η Επιτροπή ανέφερε ότι η ποιότητα της διαχείρισης της Τράπεζας και, ιδίως, της διαδικασίας χορήγησης δανείων θα έπρεπε να διατηρηθεί προκειμένου να κριθεί ορθή η πρώτη προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση.
(148)
Όσον αφορά την αναγκαιότητα της πρώτης προσωρινής ανακεφαλαιοποίησης, στην αιτιολογική σκέψη 70 της απόφασης για την κίνηση της διαδικασίας για την Τράπεζα Πειραιώς, η Επιτροπή εξέφρασε αμφιβολίες για το αν είχαν ληφθεί όλα τα δυνατά μέτρα για να αποφευχθεί η ανάγκη νέας ενίσχυσης της Τράπεζας στο μέλλον. Επιπλέον, δεδομένου ότι η διάρκεια της περιόδου προσωρινής ανακεφαλαιοποίησης ήταν αβέβαιη, η Επιτροπή δεν μπορούσε να κρίνει αν ήταν επαρκής και σύμφωνη με τις αρχές περί καταβολής αμοιβής και καταμερισμού των επιβαρύνσεων βάσει των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις. Εξάλλου, καθώς οι όροι μετατροπής της πρώτης προσωρινής ανακεφαλαιοποίησης σε μόνιμη ανακεφαλαιοποίηση δεν ήταν γνωστοί όταν εκδόθηκε η απόφαση για την κίνηση της διαδικασίας για την Τράπεζα Πειραιώς, η Επιτροπή δεν μπορούσε να τους αξιολογήσει.
(149)
Όσον αφορά την αναλογικότητα του μέτρου, η Επιτροπή εξέφρασε αμφιβολίες για το κατά πόσον οι διασφαλίσεις (απαγόρευση της διαφήμισης της κρατικής στήριξης, απαγόρευση καταβολής τοκομεριδίων και μερισμάτων, απαγόρευση δικαιώματος προαίρεσης και επαναγοράς, όπως περιγράφονται στην αιτιολογική σκέψη 76 της απόφασης για την κίνηση της διαδικασίας για την Τράπεζα Πειραιώς) ήταν επαρκείς όσον αφορά την πρώτη προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση. Επιπλέον, στην αιτιολογική σκέψη 77 της απόφασης για την κίνηση της διαδικασίας για την Τράπεζα Πειραιώς, η Επιτροπή ανέφερε ότι η έλλειψη κανόνων που να εμποδίζουν το ΕΤΧΣ να συντονίζει τις τέσσερις μεγαλύτερες κεντρικές τράπεζες (δηλαδή την Τράπεζα, τη Eurobank, την Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος και την Alpha Bank) και η απουσία επαρκών διασφαλίσεων που να αποτρέπουν την ανταλλαγή εμπορικά ευαίσθητων πληροφοριών μεταξύ τους θα μπορούσαν να προκαλέσουν στρεβλώσεις στον ανταγωνισμό. Η Επιτροπή, συνεπώς, πρότεινε τον διορισμό εντολοδόχου παρακολούθησης με φυσική παρουσία στην Τράπεζα.
4. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΜΕΝΩΝ ΜΕΡΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΕΠΙΣΗΜΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΟΣΟΝ ΑΦΟΡΑ ΤΗΝ ΠΡΩΤΗ ΠΡΟΣΩΡΙΝΗ ΑΝΑΚΕΦΑΛΑΙΟΠΟΙΗΣΗ
4.1. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ
(150)
Στις 30 Αυγούστου 2012 η Επιτροπή έλαβε τις παρατηρήσεις που υπέβαλε η Τράπεζα σχετικά με την απόφαση για την κίνηση της διαδικασίας για την Τράπεζα Πειραιώς.
(151)
Όσον αφορά την καταλληλότητα των μέτρων, η Τράπεζα επισήμανε ότι η κρίση χρέους στην Ελλάδα και τη ζώνη του ευρώ αποτελούσε πρωτοφανή κατάσταση. Η εισφορά κεφαλαίου τον Μάιο του 2009, η οποία αντιστοιχούσε στο 1,0 % των σταθμισμένων ως προς τον κίνδυνο στοιχείων ενεργητικού της («RWA»), αποτέλεσε άμεση αντίδραση στην ασυνήθιστη αναταραχή που προκλήθηκε στις παγκόσμιες χρηματοπιστωτικές αγορές. Στα τέλη του 2011 η πρόσθετη εισφορά κεφαλαίου από το ελληνικό Δημόσιο ύψους 380 εκατ. ευρώ αντιστοιχούσε στο 1,1 % των RWA της Τράπεζας κατά τη δεδομένη χρονική στιγμή και είχε σχεδιαστεί με σκοπό την αντιμετώπιση των κεφαλαιακών ελλείψεων που αναμένονταν λόγω της εντεινόμενης ύφεσης. Η ανακεφαλαιοποίηση της Τράπεζας ύψους 4,7 δισεκατ. ευρώ από το ΕΤΧΣ αποτέλεσε το πρώτο μέρος της ανακεφαλαιοποίησης που θα αντιμετώπιζε τις κεφαλαιακές ελλείψεις που προκλήθηκαν από το PSI και από την αξιολόγηση των δανειακών χαρτοφυλακίων που διενεργήθηκε από την Blackrock (88), καθώς και από την εμβάθυνση της ύφεσης.
(152)
Η Επιτροπή έκρινε επίσης ότι ο διορισμός από την Ελλάδα και το ΕΤΧΣ ενός και δύο μελών αντίστοιχα στο διοικητικό συμβούλιο της Τράπεζας ως εκπροσώπων τους και ενός μέλους του ΕΤΧΣ ως μέλους στην επιτροπή διαχείρισης κινδύνων της Τράπεζας, παράλληλα με τα άλλα μέλη, διασφάλιζε ότι θα αποτρεπόταν η ανάληψη υπερβολικά υψηλών κινδύνων.
(153)
Όσον αφορά την αναγκαιότητα των μέτρων, η Τράπεζα παρατήρησε ότι η μορφή της ανακεφαλαιοποίησης ως προσωρινή χρηματοδότηση αποφασίστηκε από τις ελληνικές αρχές και την Ευρωπαϊκή Ένωση, το ΔΝΤ και την ΕΚΤ και ότι το ποσό της προσωρινής ανακεφαλαιοποίησης που ανερχόταν σε 4,7 δισεκατ. ευρώ σχεδόν αντιστάθμιζε τις συνέπειες του PSI. Όσον αφορά τη μετατροπή της προσωρινής ανακεφαλαιοποίησης σε μόνιμο κεφάλαιο, μετά την παρατεταμένη περίοδο κατά την οποία η Ελλάδα έμεινε χωρίς κυβέρνηση το δεύτερο τρίμηνο του 2012, μόλις θα εγκρινόταν μια τελική δομή, θα ήταν αναπόφευκτη η μείωση της συμμετοχής των υφιστάμενων μετόχων και η σύναψη συμφωνίας για κατάλληλη αμοιβή (ανάλογα με τους όρους και τα μέσα που χρησιμοποιήθηκαν).
(154)
Όσον αφορά την αναλογικότητα των μέτρων, η Τράπεζα επισήμανε ότι από το 2009 είχε προβεί σε προσαρμογή των πρακτικών δανειοδότησης εφαρμόζοντας αυστηρότερα πιστωτικά κριτήρια, επιτάχυνση των όρων αποπληρωμής και μείωση των πιστωτικών ορίων. Από το πρώτο τρίμηνο του 2009, όλα τα αιτήματα εκταμίευσης συγκεκριμένου ποσού επανεξετάζονταν και εγκρίνονταν από τον αναπληρωτή Διευθύνοντα Σύμβουλο και τον Γενικό Διευθυντή Πίστης Ομίλου. Η Τράπεζα δεν επρόκειτο να τροποποιήσει τις τρέχουσες επιχειρηματικές πρακτικές της όπως ορίζονταν στο επιχειρηματικό σχέδιο που υποβλήθηκε στην Τράπεζα της Ελλάδος ούτε και να υποβαθμίσει τα ισχύοντα πρότυπα δανειοδότησης. Τα εν λόγω πρότυπα συγκαταλέγονταν στα αυστηρότερα του κλάδου, όπως καταδείχθηκε και από τα πολύ θετικά αποτελέσματα που σημείωσε η Τράπεζα στο πλαίσιο της διαγνωστικής άσκησης της Blackrock Solutions. Οι προθέσεις αυτές θα εξασφαλίζονταν από την εκπροσώπηση της Ελλάδας και του ΕΤΧΣ στο διοικητικό συμβούλιο της Τράπεζας.
(155)
Όσον αφορά την πρόταση της Επιτροπής για τον διορισμό εντολοδόχου παρακολούθησης, η άποψη της Τράπεζας ήταν ότι υπήρχε ήδη στενή παρακολούθηση από αρκετά τρίτα μέρη, όπως η Τράπεζα της Ελλάδος, εξωτερικοί ελεγκτές, ο εκπρόσωπος της Ελλάδας και οι εκπρόσωποι του ΕΤΧΣ.
4.2. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΑΠΟ ΑΛΛΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ
(156)
Στις 3 Ιανουαρίου 2013 η Επιτροπή έλαβε τις παρατηρήσεις που υπέβαλε ελληνική τράπεζα σχετικά με την απόφαση για την κίνηση της διαδικασίας για την Τράπεζα Πειραιώς. Η εν λόγω ελληνική τράπεζα παρατήρησε ότι η ανακεφαλαιοποίηση των ελληνικών τραπεζών από το ΕΤΧΣ αποτελούσε, καταρχήν, ένα ευπρόσδεκτο βήμα προς ένα υγιέστερο και περισσότερο βιώσιμο τραπεζικό σύστημα και δεν διατύπωσε καμία αντίρρηση για την ανακεφαλαιοποίηση της Τράπεζας.
(157)
Ωστόσο, αν και εξέφρασε την πλήρη στήριξή της για την αρχή της ανακεφαλαιοποίησης των ελληνικών τραπεζών από το ΕΤΧΣ, η εν λόγω ελληνική τράπεζα εξήγησε ότι, για να μειωθούν στο ελάχιστο οι στρεβλώσεις του ανταγωνισμού και να αποφευχθούν οι διακρίσεις, ανέμενε ότι η ανακεφαλαιοποίηση από το ΕΤΧΣ θα ήταν ανοικτή σε όλες τις τράπεζες που λειτουργούσαν στην Ελλάδα υπό παρόμοιους όρους.
5. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΚΙΝΗΣΗ ΕΠΙΣΗΜΗΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΟΣΟΝ ΑΦΟΡΑ ΤΗΝ ΠΡΩΤΗ ΠΡΟΣΩΡΙΝΗ ΑΝΑΚΕΦΑΛΑΙΟΠΟΙΗΣΗ
(158)
Στις 5 Σεπτεμβρίου 2012 η Ελλάδα υπέβαλε παρατηρήσεις τις οποίες διατύπωσαν η Τράπεζα της Ελλάδος και το ΕΤΧΣ.
5.1. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΠΟΥ ΔΙΑΤΥΠΩΣΕ Η ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ
(159)
Όσον αφορά την καταλληλότητα της πρώτης προσωρινής ανακεφαλαιοποίησης, η Τράπεζα της Ελλάδος επισήμανε ότι το κεφάλαιο των 18 δισεκατ. ευρώ με το οποίο το ΕΤΧΣ ανακεφαλαιοποίησε τις τέσσερις μεγαλύτερες ελληνικές τράπεζες τον Μάιο του 2012 ήταν μικρότερο από το τελικό ποσό που ήταν αναγκαίο για να σταδιακά και να διατηρήσουν οι εν λόγω τράπεζες δείκτη βασικών κεφαλαίων κατηγορίας 1 που ορίστηκε στο 10 % για τον Ιούνιο του 2012 και δείκτη βασικών κεφαλαίων κατηγορίας 1 που ορίστηκε στο 7 % βάσει τριετούς δυσμενούς σεναρίου ακραίων καταστάσεων. Επισήμανε επίσης ότι η πρώτη προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση δεν είχε μόνιμο χαρακτήρα, δεδομένου ότι η διαδικασία ανακεφαλαιοποίησης θα ολοκληρωνόταν με αυξήσεις μετοχικού κεφαλαίου από τις εν λόγω τέσσερις τράπεζες.
(160)
Η Τράπεζα της Ελλάδος παρατήρησε ακόμη ότι η ανακεφαλαιοποίηση των μεγαλύτερων ελληνικών τραπεζών αποτελούσε μέρος της πλέον μακροπρόθεσμης αναδιάρθρωσης του ελληνικού τραπεζικού τομέα. Επισήμανε ότι, όταν μια τράπεζα παραμένει στην κατοχή ιδιωτών, η διαχείριση κατά πάσα πιθανότητα παραμένει η ίδια, ενώ αν μια τράπεζα περιέλθει στην ιδιοκτησία του κράτους (δηλαδή στην κυριότητα του ΕΤΧΣ), το ΕΤΧΣ μπορεί να διορίσει νέα διοίκηση η οποία, σε κάθε περίπτωση, θα αξιολογείται από την Τράπεζα της Ελλάδος. Η Τράπεζα της Ελλάδας ανέφερε ότι αξιολογεί το πλαίσιο της εταιρικής διακυβέρνησης, την επάρκεια της διαχείρισης και το προφίλ κινδύνου κάθε τράπεζας σε συνεχή βάση, ώστε να εξασφαλίζεται ότι δεν αναλαμβάνονται υπερβολικοί κίνδυνοι. Επισήμανε επίσης ότι το ΕΤΧΣ είχε ήδη ορίσει εκπροσώπους στα διοικητικά συμβούλια των τραπεζών που ανακεφαλαιοποιήθηκαν.
(161)
Όσον αφορά την αναγκαιότητα της πρώτης προσωρινής ανακεφαλαιοποίησης, η Τράπεζα της Ελλάδος παρατήρησε ότι η ανακεφαλαιοποίηση της Τράπεζας ήταν περιορισμένη, ούτως ώστε να εξασφαλιστεί η εκπλήρωση των τότε εφαρμοστέων ελάχιστων κεφαλαιακών απαιτήσεων (8 %). Επίσης, δήλωσε ότι η παρατεταμένη χρονική περίοδος που προηγήθηκε των ανακεφαλαιοποιήσεων οφειλόταν στην απότομη επιδείνωση του περιβάλλοντος λειτουργίας στην Ελλάδα και στον αντίκτυπο του προγράμματος PSI, στην πολυπλοκότητα του όλου έργου καθώς και στην ανάγκη να μεγιστοποιηθεί η συμμετοχή ιδιωτών επενδυτών στις αυξήσεις μετοχικού κεφαλαίου.
(162)
Όσον αφορά την αναλογικότητα της πρώτης προσωρινής ανακεφαλαιοποίησης, η Τράπεζα της Ελλάδος τόνισε ότι η πλήρης εφαρμογή του σχεδίου αναδιάρθρωσης προς υποβολή στην Επιτροπή διασφαλίζεται από το γεγονός ότι η αναστολή των δικαιωμάτων ψήφου του ΕΤΧΣ αίρεται, μεταξύ άλλων, σε περίπτωση σοβαρής παραβίασης του σχεδίου αναδιάρθρωσης. Η Τράπεζα της Ελλάδος παρατήρησε επίσης ότι οι δυσκολίες της Τράπεζας δεν οφείλονταν σε υποτίμηση των κινδύνων από τη διοίκηση της Τράπεζας ούτε σε εμπορικά επιθετικές ενέργειες.
5.2. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΤΧΣ
(163)
Όσον αφορά την καταλληλότητα της πρώτης προσωρινής ανακεφαλαιοποίησης και προκειμένου να αντιμετωπιστεί το ζήτημα της πιθανής κρατικής παρέμβασης σε περίπτωση που το κράτος χορηγήσει υψηλά ποσά κρατικών ενισχύσεων μέσω του ΕΤΧΣ και το ΕΤΧΣ διαθέτει πλήρη δικαιώματα ψήφου, το ΕΤΧΣ δήλωσε ότι οι τράπεζες που λαμβάνουν χρηματοδότηση από το ΕΤΧΣ δεν θεωρούνται δημόσιοι φορείς ή υπό τον έλεγχο του κράτους και ότι δεν θα ελέγχονται από το κράτος μετά τη μόνιμη ανακεφαλαιοποίησή τους από το ΕΤΧΣ. Το ΕΤΧΣ τόνισε ότι αποτελεί απολύτως ανεξάρτητη νομική οντότητα ιδιωτικού δικαίου με αυτονομία αποφάσεων. Δεν υπόκειται σε κρατικό έλεγχο, σύμφωνα με το άρθρο 16Γ παράγραφος 2 του νόμου του ΕΤΧΣ, στο οποίο ορίζεται ότι τα πιστωτικά ιδρύματα που λαμβάνουν κεφαλαιακή στήριξη από το ΕΤΧΣ δεν ανήκουν στον ευρύτερο δημόσιο τομέα. Παρέπεμψε επίσης στη διάρθρωση της διακυβέρνησης του ΕΤΧΣ.
(164)
Όσον αφορά την παρέμβαση του ΕΤΧΣ στη διοίκηση της Τράπεζας, το ΕΤΧΣ επισήμανε ότι θα σέβεται την αυτονομία της Τράπεζας και δεν θα επηρεάζει την καθημερινή της διαχείριση, δεδομένου ότι ο ρόλος του περιορίζεται στα προβλεπόμενα από τον νόμο του ΕΤΧΣ. Δήλωσε ότι δεν θα υπάρξει καμία κρατική παρέμβαση ή συντονισμός και ότι οι αποφάσεις της Τράπεζας σχετικά με τη διαδικασία δανειοδοτήσεων (μεταξύ άλλων για τις εξασφαλίσεις, την τιμολόγηση και τη φερεγγυότητα των δανειοληπτών) θα λαμβάνονται με βάση εμπορικά κριτήρια.
(165)
Το ΕΤΧΣ επισήμανε ότι ο νόμος του ΕΤΧΣ και η συμφωνία προεγγραφής περιλάμβαναν κατάλληλες διασφαλίσεις προκειμένου να αποτραπεί η ανάληψη υπερβολικών κινδύνων από τους υφιστάμενους ιδιώτες μετόχους. Επισήμανε στοιχεία όπως i) ο διορισμός εκπροσώπων του ΕΤΧΣ ως ανεξάρτητων μη εκτελεστικών μελών του διοικητικού συμβουλίου της Τράπεζας και η παρουσία τους σε επιτροπές, ii) η επίδειξη της δέουσας επιμέλειας στην Τράπεζα από το ΕΤΧΣ και iii) το γεγονός ότι, μετά την τελική ανακεφαλαιοποίηση, τα δικαιώματα ψήφου του ΕΤΧΣ περιορίζονταν μόνον εφόσον η Τράπεζα τηρούσε τους όρους του σχεδίου αναδιάρθρωσης.
(166)
Το ΕΤΧΣ δήλωσε ότι έχουν ληφθεί τα κατάλληλα μέτρα για να διασφαλιστεί ότι οι τράπεζες στις οποίες συμμετέχει το ΕΤΧΣ δεν ανταλλάσσουν εμπορικά ευαίσθητες πληροφορίες μεταξύ τους. Τα μέτρα αυτά περιλαμβάνουν τον διορισμό διαφορετικών εκπροσώπων του ΕΤΧΣ στις τράπεζες αυτές, τις εντολές που αφορούν τους εν λόγω εκπροσώπους οι οποίες διασφαλίζουν ειδικά την προστασία από τη ροή πληροφοριών από έναν εκπρόσωπο σε έναν άλλο, και σαφείς εσωτερικές οδηγίες προς αυτούς τους εκπροσώπους να μη κοινοποιούν εμπορικά ευαίσθητες πληροφορίες των τραπεζών. Επιπλέον, το ΕΤΧΣ δήλωσε ότι δεν ασκεί τα δικαιώματά του σε σχέση με τις τράπεζες κατά τρόπο που θα μπορούσε να εμποδίσει, να περιορίσει, να στρεβλώσει ή να μειώσει σημαντικά ή να παρακωλύσει τον αποτελεσματικό ανταγωνισμό. Τέλος, το ΕΤΧΣ επισήμανε ότι τα μέλη του διοικητικού συμβουλίου και οι υπάλληλοί του υπόκεινται σε αυστηρούς κανόνες εμπιστευτικότητας και καθήκοντα θεματοφύλακα και δεσμεύονται από τις διατάξεις περί επαγγελματικού απορρήτου όσον αφορά τις υποθέσεις του.
6. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ ΠΟΥ ΣΥΝΔΕΕΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΞΑΓΟΡΑ ΤΗΣ ΑΤΕ ΚΑΙ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ ΤΩΝ ΤΡΙΩΝ ΚΥΠΡΙΑΚΩΝ ΤΡΑΠΕΖΩΝ
6.1. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ ΠΟΥ ΣΥΝΔΕΕΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΑΤΕ
(167)
Στην απόφαση για την αναδιάρθρωση της ΑΤΕ, η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι τα μέτρα που περιγράφονται στις αιτιολογικές σκέψεις 58 και 108 της εν λόγω απόφασης συνιστούν κρατική ενίσχυση και ότι είναι σύμφωνα με την εσωτερική αγορά.
(168)
Στην απόφαση για την εκκαθάριση της ΑΤΕ, η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι τα μέτρα που περιγράφονται στις αιτιολογικές σκέψεις 109 και 110 της εν λόγω απόφασης συνιστούν κρατική ενίσχυση προς τις μεταβιβασθείσες δραστηριότητες της ΑΤΕ. Επιπλέον, η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η ενίσχυση προς την ΑΤΕ θα θεωρηθεί συμβιβάσιμη με την εσωτερική αγορά μόνον εάν η ενσωμάτωση των μεταβιβασθεισών δραστηριοτήτων της ΑΤΕ υλοποιηθεί σύμφωνα με το σχέδιο και εάν το σχέδιο αναδιάρθρωσης της Τράπεζας -το οποίο περιλαμβάνει τις μεταβιβασθείσες δραστηριότητες της ΑΤΕ- καθιστά δυνατή την αποκατάσταση της μακροπρόθεσμης βιωσιμότητάς της. Η εν λόγω αποκατάσταση της μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας θα αποδειχθεί στο τμήμα 7.6.2.
(169)
Ως εκ τούτου, η Επιτροπή δεν οφείλει να προβεί σε εκ νέου αξιολόγηση των προαναφερόμενων μέτρων και επιβεβαιώνει ότι είναι συμβιβάσιμα με την εσωτερική αγορά.
6.2. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ ΠΟΥ ΣΥΝΔΕΕΤΑΙ ΜΕ ΤΙΣ ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΤΡΙΩΝ ΚΥΠΡΙΑΚΩΝ ΤΡΑΠΕΖΩΝ (ΜΕΤΡΟ Γ)
6.2.1. Ύπαρξη και ύψος της ενίσχυσης
(170)
Η Επιτροπή οφείλει να διαπιστώσει την ύπαρξη κρατικής ενίσχυσης κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης όσον αφορά το μέτρο Γ. Σύμφωνα με την εν λόγω διάταξη, ως κρατικές ενισχύσεις νοούνται οι ενισχύσεις που χορηγούνται υπό οποιαδήποτε μορφή από τα κράτη μέλη και που νοθεύουν ή απειλούν να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό διά της ευνοϊκής μεταχειρίσεως ορισμένων επιχειρήσεων ή ορισμένων κλάδων παραγωγής, κατά το μέτρο που επηρεάζουν τις μεταξύ κρατών μελών συναλλαγές.
(171)
Η δέσμευση για την ανακεφαλαιοποίηση από το ΕΤΧΣ της Τράπεζας ύψους 524 εκατ. ευρώ αναλήφθηκε τον Μάρτιο του 2013, κατά τη διάρκεια της διαδικασίας υποβολής προσφορών για την εξαγορά των κυπριακών μεταβιβασθεισών δραστηριοτήτων. Ως εκ τούτου, το μέτρο χορηγήθηκε τον Μάρτιο του 2013. Η ανακεφαλαιοποίηση αυτή καθαυτή πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο της ανακεφαλαιοποίησης της άνοιξης του 2013 (89).
(172)
Η ανακεφαλαιοποίηση της Τράπεζας πραγματοποιήθηκε από το ΕΤΧΣ, το οποίο αποτελεί φορέα που συστάθηκε και χρηματοδοτείται από το ελληνικό Δημόσιο για τη στήριξη των τραπεζών και, ως εκ τούτου, η εκταμίευση πραγματοποιήθηκε με τη χρήση κρατικών πόρων.
(173)
Όσο για τον δικαιούχο της κρατικής ενίσχυσης, η ανακεφαλαιοποίηση, όπως διευκρινίζεται στην αιτιολογική σκέψη 72, στόχευε στην κάλυψη των κεφαλαιακών αναγκών που θα απέρρεαν από την εξαγορά των κυπριακών μεταβιβασθεισών δραστηριοτήτων. Επιπλέον, η ανακεφαλαιοποίηση θα ήταν διαθέσιμη σε οποιαδήποτε ελληνική τράπεζα θα εξαγόραζε τις κυπριακές μεταβιβασθείσες δραστηριότητες. Στην προσφορά της Τράπεζας, όπως υποβλήθηκε στο ΕΤΧΣ για έγκριση, λαμβανόταν υπόψη η ανακεφαλαιοποίηση από το ΕΤΧΣ. Κατά τη δεδομένη χρονική στιγμή, παρατηρούνταν έλλειψη κεφαλαίου στις ελληνικές τράπεζες και καμία δεν θα μπορούσε να εξαγοράσει τις κυπριακές μεταβιβασθείσες δραστηριότητες χωρίς την υπόσχεση μιας ανακεφαλαιοποίησης. Ως εκ τούτου, μολονότι ο επίσημος αποδέκτης του κεφαλαίου που παρασχέθηκε από το ΕΤΧΣ είναι η Τράπεζα, η Επιτροπή εκτιμά ότι ο δικαιούχος της κρατικής ενίσχυσης είναι οι κυπριακές μεταβιβασθείσες δραστηριότητες, δεδομένου ότι το μέτρο καθιστά δυνατή την πώλησή τους σε ελληνική τράπεζα. Χωρίς την ανακεφαλαιοποίηση της Τράπεζας, δεν θα είχαν εξαγορασθεί από ελληνική τράπεζα. Θα είχαν παραμείνει στην κατοχή ομίλων που αντιμετώπιζαν σοβαρότατες δυσκολίες (τόσο η Λαϊκή Τράπεζα Κύπρου όσο και η Τράπεζα Κύπρου είχαν υπαχθεί σε διαδικασία εξυγίανσης δεδομένων των μεγάλων κεφαλαιακών τους αναγκών) και θα είχαν, κατά πάσα πιθανότητα, τεθεί σε καθεστώς πτώχευσης ή, τουλάχιστον, θα είχαν υποστεί μεγάλες εκροές καταθέσεων. Αναφορικά με την ύπαρξη πλεονεκτήματος, η Επιτροπή παρατηρεί επίσης ότι η ανακεφαλαιοποίηση της Τράπεζας από το ΕΤΧΣ δεν συνάδει με την αρχή του ιδιώτη επενδυτή στην οικονομία της αγοράς: κατά τη δεδομένη στιγμή όπου επικρατούσε μεγάλη ανασφάλεια, ένας ιδιώτης επενδυτής που θα ενεργούσε υπό κανονικές συνθήκες της αγοράς δεν θα είχε αναλάβει τη δέσμευση για μελλοντική εισφορά σημαντικού κεφαλαίου στην Τράπεζα χωρίς να γνωρίζει εκ των προτέρων τους όρους της μελλοντικής εισφοράς (δηλαδή την τιμή έκδοσης).
(174)
Επιπλέον, το μέτρο φαίνεται εκ πρώτης όψεως να είναι επιλεκτικό, διότι ισχύει αποκλειστικά για τις κυπριακές μεταβιβασθείσες δραστηριότητες (καθεμία εκ των οποίων συνιστά μία επιχείρηση) και για καμία άλλη επιχείρηση.
(175)
Τέλος, οι κυπριακές μεταβιβασθείσες δραστηριότητες, δηλαδή τα ελληνικά υποκαταστήματα των τριών κυπριακών τραπεζών, ανταγωνίζονται άλλες τράπεζες, συμπεριλαμβανομένων θυγατρικών αλλοδαπών τραπεζών, οι οποίες δραστηριοποιούνται στην Ελλάδα ή ενδιαφέρονται ενδεχομένως να εισέλθουν στην ελληνική αγορά. Ως εκ τούτου, η διάσωση των εν λόγω δραστηριοτήτων προκαλεί στρέβλωση του ανταγωνισμού και επηρεάζει τις συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών.
(176)
Συνεπώς, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η ανακεφαλαιοποίηση της Τράπεζας από το ΕΤΧΣ που ανήλθε στο ποσό των 524 εκατ. ευρώ συνιστά κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης.
Δικαιούχος της κρατικής ενίσχυσης
(177)
Όπως διευκρινίστηκε ήδη στην αιτιολογική σκέψη 173, η Επιτροπή θεωρεί ότι οι κυπριακές μεταβιβασθείσες δραστηριότητες αποτελούν τον δικαιούχο της καταβολής των ομολόγων του EFSF από το ΕΤΧΣ.
(178)
Επιπλέον, όπως διευκρινίστηκε στις αιτιολογικές σκέψεις 71 και 173, οι κυπριακές μεταβιβασθείσες δραστηριότητες, δηλαδή τα ελληνικά υποκαταστήματα των τριών κυπριακών τραπεζών, έπρεπε να εξαγοραστούν από άλλη τράπεζα για λόγους χρηματοπιστωτικής σταθερότητας και κυρίως διότι οι τρεις κυπριακές τράπεζες βρίσκονταν σε πολύ δεινή θέση. Ως εκ τούτου, η πώληση των κυπριακών μεταβιβασθεισών δραστηριοτήτων και το κατά πόσον αυτή περιλαμβάνει κρατική ενίσχυση προς τον αγοραστή, δηλαδή την Τράπεζα, πρέπει να εξεταστούν βάσει του τμήματος με τίτλο «Βιωσιμότητα μέσω της πώλησης τραπεζών» της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης (90).
(179)
Για τον σκοπό της εν λόγω πώλησης, η Τράπεζα της Ελλάδος αποφάσισε να έρθει σε επαφή μόνο με τις μεγαλύτερες εγχώριες τράπεζες που δραστηριοποιούνταν στην Ελλάδα, εκ των οποίων μόνον η Τράπεζα και δύο ακόμα τράπεζες υπέβαλαν μη δεσμευτικές προσφορές. Η Τράπεζα αποτελεί τον μοναδικό προσφέροντα που υπέβαλε έγκυρη δεσμευτική προσφορά. Ο περιορισμένος αριθμός των αγοραστών με τους οποίους επικοινώνησε η Τράπεζα της Ελλάδος δεν συνεπάγεται ότι ο διαγωνισμός δεν είχε ανοιχτό χαρακτήρα, δεδομένου ότι ήταν εύλογο να μην αναμένεται επίσημη προσφορά από άλλους επενδυτές. Για την ακρίβεια, κατά τη δεδομένη χρονική στιγμή, εξαιτίας της χρηματοπιστωτικής αστάθειας του ελληνικού τραπεζικού συστήματος, το οποίο κατέγραφε μεγάλες ζημίες από δάνεια εξαιτίας της βαθιάς και παρατεταμένης ύφεσης, αλλοδαπές τράπεζες με παρουσία στην Ελλάδα είχαν προβεί ή επρόκειτο να προβούν σε εκποίηση των ελληνικών τους δραστηριοτήτων (π.χ. Γενική, MBG, Εμπορική Τράπεζα). Με άλλα λόγια, εξέρχονταν από την ελληνική αγορά και δεν αναζητούσαν νέες επενδυτικές ευκαιρίες στην Ελλάδα. Επιπλέον, είναι εύλογο να υποτεθεί ότι μόνον ένας επενδυτής που θα ήταν σε θέση να σταθεροποιήσει και να καταστήσει βιώσιμες τις εξαγορασθείσες δραστηριότητες σε σύντομο χρονικό διάστημα -δηλαδή ένας μεγάλος τραπεζικός όμιλος- θα επιδείκνυε ενδιαφέρον για τις εν λόγω δραστηριότητες. Τέλος, εξαιτίας του πολύ περιορισμένου χρονικού περιθωρίου για την ολοκλήρωση της πώλησης -το οποίο υπαγορευόταν από τη χρηματοπιστωτική κρίση στο πλαίσιο της οποίας λειτουργούσαν οι τράπεζες που προέβησαν στην πώληση- η συμμετοχή αλλοδαπών τραπεζών ή άλλου είδους επενδυτών στη διαδικασία της πώλησης ήταν μάλλον απίθανη, δεδομένου ότι οι εν λόγω επενδυτές θα επιθυμούσαν υπό κανονικές συνθήκες να επιδείξουν δέουσα επιμέλεια αναφορικά με τα στοιχεία ενεργητικού που είχαν τεθεί προς πώληση πριν από την υποβολή επίσημης προσφοράς.
(180)
Συνεπώς, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η τιμή πώλησης των κυπριακών μεταβιβασθεισών δραστηριοτήτων ήταν η αγοραία τιμή και ότι μπορεί να αποκλειστεί το ενδεχόμενο χορήγησης ενίσχυσης προς τον αγοραστή, δηλαδή την Τράπεζα.
6.2.2. Νομική βάση για την αξιολόγηση του συμβιβάσιμου
(181)
Το άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο β) της Συνθήκης εξουσιοδοτεί την Επιτροπή να θεωρήσει ότι μια ενίσχυση συμβιβάζεται με την κοινή αγορά, εφόσον αποσκοπεί στην «άρση σοβαρής διαταραχής της οικονομίας κράτους μέλους».
(182)
Η Επιτροπή έχει αναγνωρίσει ότι η παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση μπορεί να δημιουργήσει σοβαρή διαταραχή στην οικονομία ενός κράτους μέλους και ότι η λήψη μέτρων για τη στήριξη τραπεζών μπορεί να συμβάλει στην άρση της εν λόγω διαταραχής. Η άποψη αυτή επιβεβαιώθηκε στην τραπεζική ανακοίνωση του 2008, στην ανακοίνωση περί ανακεφαλαιοποίησης και στην ανακοίνωση περί αναδιάρθρωσης. Η Επιτροπή εξακολουθεί να θεωρεί ότι πληρούνται οι απαιτήσεις για την έγκριση της κρατικής ενίσχυσης σύμφωνα με το άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο β) της ΣΛΕΕ, ενόψει της επανεμφάνισης πιέσεων στις χρηματοπιστωτικές αγορές,. Η Επιτροπή επιβεβαίωσε αυτή την άποψη με την έκδοση της ανακοίνωσης περί παράτασης του 2011 (91) και της τραπεζικής ανακοίνωσης του 2013 (92).
(183)
Όσον αφορά την ελληνική οικονομία, στις αποφάσεις της για την έγκριση και την παράταση του καθεστώτος στήριξης των ελληνικών τραπεζών, καθώς και για την έγκριση μέτρων κρατικής ενίσχυσης που χορηγήθηκαν από την Ελλάδα σε μεμονωμένες τράπεζες (93), η Επιτροπή αναγνώρισε ότι υφίσταται κίνδυνος σοβαρής διαταραχής της ελληνικής οικονομίας και ότι η κρατική στήριξη των τραπεζών είναι ενδεδειγμένη για την άρση αυτής της διαταραχής. Ως εκ τούτου, η νομική βάση για την αξιολόγηση του μέτρου ενίσχυσης πρέπει να είναι το άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο β) της Συνθήκης.
(184)
Κατά τη διάρκεια της χρηματοπιστωτικής κρίσης, η Επιτροπή ανέπτυξε κριτήρια όσον αφορά το συμβιβάσιμο διαφόρων ειδών μέτρων ενίσχυσης. Αρχές για την αξιολόγηση των μέτρων ενίσχυσης καθορίστηκαν για πρώτη φορά στην τραπεζική ανακοίνωση του 2008.
(185)
Σύμφωνα με το σημείο 15 της τραπεζικής ανακοίνωσης του 2008, για να είναι μια ενίσχυση συμβιβάσιμη βάσει του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο β) της Συνθήκης, πρέπει να συμμορφώνεται με τα γενικά κριτήρια συμβατότητας:
α)
Καταλληλότητα: η ενίσχυση πρέπει να είναι καλά στοχοθετημένη ώστε να μπορεί να επιτευχθεί αποτελεσματικά ο στόχος της αντιμετώπισης σοβαρής διαταραχής της οικονομίας. Αυτό δεν ισχύει εάν το μέτρο δεν είναι κατάλληλο για την άρση της διαταραχής.
β)
Αναγκαιότητα: το μέτρο ενίσχυσης πρέπει, ως προς το ύψος και τη μορφή του, να είναι αναγκαίο για την επίτευξη του στόχου. Συνεπώς, πρέπει να είναι το ελάχιστο αναγκαίο ποσό για την επίτευξη του στόχου και να έχει την πλέον κατάλληλη μορφή για την άρση της διαταραχής.
γ)
Αναλογικότητα: τα θετικά αποτελέσματα του μέτρου ενίσχυσης πρέπει να αντισταθμίζουν καταλλήλως τις στρεβλώσεις του ανταγωνισμού, ούτως ώστε οι στρεβλώσεις αυτές να περιορίζονται στο ελάχιστο αναγκαίο προκειμένου να επιτευχθούν οι στόχοι του μέτρου.
(186)
Κατά τη διάρκεια της χρηματοπιστωτικής κρίσης, η Επιτροπή ανέπτυξε κριτήρια όσον αφορά το συμβιβάσιμο διαφόρων ειδών μέτρων ενίσχυσης. Αρχές για την αξιολόγηση των μέτρων ενίσχυσης καθορίστηκαν για πρώτη φορά στην τραπεζική ανακοίνωση του 2008.
(187)
Η ανακοίνωση περί ανακεφαλαιοποίησης περιέχει πρόσθετες οδηγίες σχετικά με το ύψος της αμοιβής που απαιτείται για τις εισφορές κρατικών κεφαλαίων.
(188)
Τέλος, η Επιτροπή διευκρίνισε στην ανακοίνωση περί αναδιάρθρωσης τον τρόπο με τον οποίο θα προβαίνει στην αξιολόγηση των σχεδίων αναδιάρθρωσης. Κατά την αξιολόγηση του σχεδίου αναδιάρθρωσης της Τράπεζας σύμφωνα με την ανακοίνωση περί αναδιάρθρωσης, η Επιτροπή θα λάβει υπόψη της όλα τα μέτρα που αναφέρονται στον πίνακα 11.
6.2.3. Συμμόρφωση του μέτρου ενίσχυσης Γ με την τραπεζική ανακοίνωση του 2008 και την ανακοίνωση περί ανακεφαλαιοποίησης
6.2.3.1. Καταλληλότητα
(189)
Όσον αφορά την καταλληλότητα του μέτρου, δηλαδή τη δέσμευση που αναλήφθηκε από το ΕΤΧΣ για ανακεφαλαιοποίηση της Τράπεζας ύψους 524 εκατ. ευρώ, η Επιτροπή εκτιμά ότι το μέτρο είναι κατάλληλο διότι κατέστησε δυνατή την πώληση στην Τράπεζα των ελληνικών δραστηριοτήτων των τριών κυπριακών τραπεζών.
(190)
Απουσία του μέτρου, καμία από τις ελληνικές τράπεζες, συμπεριλαμβανομένης της Τράπεζας, δεν θα ήταν πρόθυμη να εξαγοράσει τις κυπριακές μεταβιβασθείσες δραστηριότητες σε μια χρονική στιγμή όπου καμία τράπεζα εκτός Ελλάδος δεν ήταν πρόθυμη να εισέλθει στη συγκεκριμένη αγορά. Εάν οι κυπριακές μεταβιβασθείσες δραστηριότητες δεν είχαν εξαγοραστεί, οι εν λόγω δραστηριότητες και ιδίως οι καταθέσεις των ελληνικών υποκαταστημάτων θα απειλούνταν. Ως εκ τούτου, το μέτρο διασφάλισε τη διατήρηση της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας στην Ελλάδα. Σε αυτή τη βάση, η Επιτροπή θεωρεί ότι το μέτρο είναι κατάλληλο ως ενίσχυση διάσωσης.
6.2.3.2. Αναγκαιότητα
(191)
Σύμφωνα με την τραπεζική ανακοίνωση του 2008, το μέτρο ενίσχυσης πρέπει, ως προς το ύψος και τη μορφή του, να είναι αναγκαίο για την επίτευξη του στόχου του μέτρου. Αυτό σημαίνει ότι, για παράδειγμα, η εισφορά κεφαλαίου πρέπει να περιορίζεται στο ελάχιστο αναγκαίο ποσό για την επίτευξη του στόχου αυτού.
(192)
Σε μια χρονική στιγμή κατά την οποία ήταν πολύ δύσκολο για τις ελληνικές τράπεζες να αντλήσουν κεφάλαια, το μέτρο κάλυψε τις κεφαλαιακές ανάγκες που θα απέρρεαν από την καταβολή της τιμής κτήσεως για την εξαγορά των κυπριακών μεταβιβασθεισών δραστηριοτήτων, ώστε να καταστεί εφικτή η εξαγορά.
(193)
Επιπλέον, η Επιτροπή σημειώνει θετικά το γεγονός ότι η ενίσχυση έλαβε τη μορφή εισφοράς κεφαλαίου στο πλαίσιο της ανακεφαλαιοποίησης της άνοιξης του 2013, καθώς το ΕΤΧΣ δεν παρείχε επιχορήγηση στην Τράπεζα αλλά έλαβε κοινές μετοχές της ίδιας αξίας.
(194)
Συνεπώς, το μέτρο είναι αναγκαίο για να επιτευχθεί ο στόχος του περιορισμού της διαταραχής στο ελληνικό τραπεζικό σύστημα και στην οικονομία στο σύνολό της.
6.2.3.3. Αναλογικότητα
(195)
Οι δραστηριότητες που έλαβαν ενίσχυση πωλήθηκαν μετά τη δρομολόγηση από τις ελληνικές αρχές πρόσκλησης υποβολής προσφορών. Επιπλέον, οι εξαγορασθείσες δραστηριότητες ενσωματώθηκαν ταχύτατα στην Τράπεζα. Η ενίσχυση δεν παρείχε στις δραστηριότητες που την έλαβαν τη δυνατότητα να παραμείνουν στην αγορά ως αυτόνομοι ανταγωνιστές.
(196)
Επιπλέον, το ποσό της ενίσχυσης ήταν σχετικά μικρό, δεδομένου ότι αντιστοιχεί περίπου στο 3 % των συνολικών καθαρών δανείων των κυπριακών μεταβιβασθεισών δραστηριοτήτων (ή περίπου το 3 % των RWA τους) (94).
(197)
Ως εκ τούτου, η Επιτροπή θεωρεί ότι το μέτρο σχεδιάστηκε κατά τέτοιο τρόπο ώστε να ελαχιστοποιηθούν τυχόν αδικαιολόγητες στρεβλώσεις του ανταγωνισμού.
6.2.3.4. Συμπέρασμα σχετικά με τη συμμόρφωση με την τραπεζική ανακοίνωση του 2008 και την ανακοίνωση περί ανακεφαλαιοποίησης
(198)
Με βάση την ανάλυση που παρατίθεται στις αιτιολογικές σκέψεις 189 έως 197, συνάγεται το συμπέρασμα ότι η ανακεφαλαιοποίηση της Τράπεζας από το ΕΤΧΣ που ανήλθε σε ύψος 524 εκατ. ευρώ ήταν κατάλληλη, αναγκαία για την επίτευξη του στόχου του περιορισμού της διαταραχής του ελληνικού τραπεζικού συστήματος και της οικονομίας στο σύνολό της και είχε σχεδιαστεί κατά τέτοιο τρόπο ώστε να ελαχιστοποιούνται τυχόν αδικαιολόγητες στρεβλώσεις του ανταγωνισμού, ενώ ήταν επίσης σύμφωνη με την τραπεζική ανακοίνωση του 2008 και την ανακοίνωση περί ανακεφαλαιοποίησης.
6.2.4. Συμμόρφωση των μέτρων ενίσχυσης με την ανακοίνωση περί αναδιάρθρωσης
(199)
Όπως διευκρινίστηκε στην αιτιολογική σκέψη 178, η πώληση των κυπριακών μεταβιβασθεισών δραστηριοτήτων εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του τμήματος με τίτλο «Βιωσιμότητα μέσω της πώλησης τραπεζών» της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης. Σύμφωνα με το σημείο 17 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης, στην περίπτωση πώλησης μιας προβληματικής τράπεζας σε άλλο χρηματοπιστωτικό ίδρυμα, πρέπει να τηρούνται οι απαιτήσεις βιωσιμότητας, ίδιας συνεισφοράς και περιορισμού των στρεβλώσεων του ανταγωνισμού.
6.2.4.1. Μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα των κυπριακών μεταβιβασθεισών δραστηριοτήτων μέσω πώλησης
(200)
Στο σημείο 17 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης διευκρινίζεται ότι η πώληση μιας προβληματικής τράπεζας σε άλλο χρηματοπιστωτικό ίδρυμα μπορεί να συμβάλει στην αποκατάσταση της μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας, εάν ο αγοραστής είναι βιώσιμος και ικανός να απορροφήσει τη μεταβίβαση της προβληματικής τράπεζας, και μπορεί να συμβάλει στην αποκατάσταση της εμπιστοσύνης της αγοράς.
(201)
Η Τράπεζα ενσωμάτωσε με επιτυχία τις κυπριακές μεταβιβασθείσες δραστηριότητες. Όπως αναφέρθηκε στο τμήμα 7.6, βάσει του σχεδίου αναδιάρθρωσής της, η Τράπεζα μπορεί να θεωρηθεί βιώσιμος φορέας. Επομένως, το γεγονός ότι οι κυπριακές μεταβιβασθείσες δραστηριότητες έχουν μεταβιβαστεί στην Τράπεζα καθιστά δυνατή την αποκατάσταση της μακροπρόθεσμης βιωσιμότητάς τους.
6.2.4.2. Ίδια συνεισφορά και καταμερισμός των επιβαρύνσεων
(202)
Όσον αφορά τη συνεισφορά των μετόχων των τριών κυπριακών τραπεζών στο κόστος αναδιάρθρωσης, η Επιτροπή παρατηρεί ότι οι τρεις κυπριακές τράπεζες δεν προέβησαν σε πώληση των κυπριακών μεταβιβασθεισών δραστηριοτήτων στη λογιστική αξία τους, αλλά στην αξία που προέκυψε κατόπιν προσαρμογής σύμφωνα με την έκθεση της PIMCO. Επιπλέον, ακόμη και μετά την προσαρμογή αυτή, οι τρεις κυπριακές τράπεζες μεταβίβασαν περισσότερα στοιχεία ενεργητικού στην Τράπεζα από ό,τι στοιχεία παθητικού. Ως εκ τούτου, επιτεύχθηκε επαρκής καταμερισμός των επιβαρύνσεων στους μετόχους, εφόσον τη μείωση της αξίας των κυπριακών μεταβιβασθεισών δραστηριοτήτων επωμίσθηκαν οι πωλητές τους.
6.2.4.3. Μέτρα για τον περιορισμό των στρεβλώσεων του ανταγωνισμού
(203)
Όσον αφορά τα μέτρα για τον περιορισμό των στρεβλώσεων του ανταγωνισμού, το σημείο 30 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης προβλέπει ότι «η Επιτροπή λαμβάνει ως σημείο εκκίνησης για την αξιολόγηση της ανάγκης θέσπισης τέτοιων μέτρων, το μέγεθος, την κλίμακα και την έκταση των δραστηριοτήτων τις οποίες αναμένεται να ασκήσει η οικεία τράπεζα μετά την εφαρμογή ενός αξιόπιστου σχεδίου αναδιάρθρωσης... Η φύση και η μορφή των μέτρων αυτών θα εξαρτηθεί από δύο κριτήρια: πρώτον, από το ύψος της ενίσχυσης και τους όρους και τις συνθήκες υπό τις οποίες χορηγήθηκε και, δεύτερον, από τα χαρακτηριστικά της αγοράς ή των αγορών στις οποίες θα δραστηριοποιηθεί η δικαιούχος τράπεζα.».
(204)
Όπως περιγράφηκε στην αιτιολογική σκέψη 196, το ποσό της ενίσχυσης αντιστοιχεί περίπου στο 3 % των RWA των κυπριακών μεταβιβασθεισών δραστηριοτήτων. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή εκτιμά ότι το ποσό αυτό είναι σχετικά μικρό, δεδομένου ότι κατέστησε δυνατή την πώληση των κυπριακών μεταβιβασθεισών δραστηριοτήτων και, όπως διευκρινίζεται στην αιτιολογική σκέψη 190, εξασφάλισε τη διατήρηση της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας στην Ελλάδα.
(205)
Σε συνέχεια της πώλησης των κυπριακών μεταβιβασθεισών δραστηριοτήτων, τα ελληνικά υποκαταστήματα έπαψαν να υφίστανται ως ανεξάρτητοι ανταγωνιστές καθώς ενσωματώθηκαν πλήρως στην Τράπεζα.
(206)
Η Επιτροπή συνάγει το συμπέρασμα ότι, με δεδομένο το σχετικά χαμηλό ποσό της ενίσχυσης προς τις κυπριακές μεταβιβασθείσες δραστηριότητες και το γεγονός ότι δεν θα εξακολουθήσουν να υφίστανται ως ανεξάρτητοι ανταγωνιστές, δεν υπήρξαν αδικαιολόγητες στρεβλώσεις του ανταγωνισμού.
6.2.4.4. Συμπέρασμα όσον αφορά τη συμμόρφωση με την ανακοίνωση περί αναδιάρθρωσης
(207)
Με βάση την ανάλυση στις αιτιολογικές σκέψεις 199 έως 206, συνάγεται το συμπέρασμα ότι η πώληση των κυπριακών μεταβιβασθεισών δραστηριοτήτων και η ενσωμάτωσή τους στην Τράπεζα διασφαλίζει τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητά τους, ότι η εν λόγω ενίσχυση περιορίζεται στο ελάχιστο αναγκαίο και ότι δεν προκαλείται αδικαιολόγητη στρέβλωση του ανταγωνισμού, σύμφωνα με την ανακοίνωση περί αναδιάρθρωσης.
(208)
Συνεπώς, η ανακεφαλαιοποίηση της Τράπεζας που ανήλθε σε ποσό ύψους 524 εκατ. ευρώ από το ΕΤΧΣ θα πρέπει να θεωρηθεί συμβιβάσιμη με την εσωτερική αγορά.
7. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ ΠΟΥ ΧΟΡΗΓΗΘΗΚΕ ΣΤΗΝ ΤΡΑΠΕΖΑ
7.1. ΥΠΑΡΞΗ ΚΑΙ ΥΨΟΣ ΤΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ
(209)
Η Επιτροπή οφείλει να διαπιστώσει την ύπαρξη κρατικής ενίσχυσης που χορηγήθηκε στην Τράπεζα κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης.
7.1.1. Ύπαρξη ενίσχυσης στα μέτρα που χορηγήθηκαν στο πλαίσιο του καθεστώτος στήριξης των ελληνικών τραπεζών
7.1.1.1. Κρατική στήριξη ρευστότητας που χορηγήθηκε βάσει των μέτρων παροχής εγγυήσεων και ομολογιακών δανείων του Δημοσίου (μέτρο L1)
(210)
Η Επιτροπή έχει ήδη διαπιστώσει, στις αποφάσεις για την έγκριση και την παράταση του καθεστώτος στήριξης των ελληνικών τραπεζών (95), ότι η στήριξη της ρευστότητας που χορηγήθηκε στο πλαίσιο του καθεστώτος στήριξης συνιστά ενίσχυση. Το 2011 η Τράπεζα εξέδωσε ομόλογα με εγγύηση του Δημοσίου που ανήλθαν συνολικά στο ποσό των 9,9 δισεκατ. ευρώ. Το ελληνικό κράτος δάνεισε επίσης στην Τράπεζα ομόλογα του Δημοσίου αξίας 1 289 εκατ. ευρώ. Στα τέλη Μαρτίου του 2014, τα ποσά των ομολόγων κρατικής εγγύησης και των ομολόγων του Δημοσίου που εκκρεμούσαν ανέρχονταν σε 9,9 δισεκατ. ευρώ και 1 024 εκατ. ευρώ αντίστοιχα (96). Μελλοντική στήριξη ρευστότητας βάσει του καθεστώτος στήριξης των ελληνικών τραπεζών θα συνιστούσε επίσης ενίσχυση.
7.1.1.2. Κρατική ανακεφαλαιοποίηση που πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του μέτρου ανακεφαλαιοποίησης (μέτρο Α)
(211)
Η Επιτροπή έχει ήδη ορίσει στην απόφαση της 19ης Νοεμβρίου 2008 σχετικά με το καθεστώς στήριξης των ελληνικών τραπεζών ότι οι ανακεφαλαιοποιήσεις που πραγματοποιούνται στο πλαίσιο του μέτρου ανακεφαλαιοποίησης συνιστούν ενίσχυση. Η Τράπεζα έχει εισπράξει 750 εκατ. ευρώ μέσω προνομιούχων μετοχών, ποσό που αντιστοιχεί στο 2,1 % των RWA της Τράπεζας (97).
7.1.2. Ύπαρξη ενίσχυσης κατά την ΕΠΡ με εγγύηση του Δημοσίου (μέτρο L2)
(212)
Η Επιτροπή διευκρίνισε στο σημείο 51 της τραπεζικής ανακοίνωσης του 2008 ότι η χορήγηση κεφαλαίων της κεντρικής τράπεζας σε χρηματοπιστωτικά ιδρύματα δεν συνιστά ενίσχυση, εάν πληρούνται σωρευτικά τέσσερις προϋποθέσεις όσον αφορά τη φερεγγυότητα του χρηματοπιστωτικού ιδρύματος, την παροχή εξασφαλίσεων για τη διευκόλυνση, το επιτόκιο που χρεώνεται στο χρηματοπιστωτικό ίδρυμα και την απουσία αντεγγύησης από το κράτος. Δεδομένου ότι η ΕΠΡ με εγγύηση του Δημοσίου που χορηγήθηκε στην Τράπεζα δεν πληροί αυτές τις τέσσερις σωρευτικές προϋποθέσεις, ιδίως επειδή χορηγείται με εγγύηση του Δημοσίου και σε συνδυασμό με άλλα μέτρα στήριξης, δεν μπορεί να συναχθεί το συμπέρασμα ότι η ΕΠΡ με εγγύηση του Δημοσίου δεν συνιστά κρατική ενίσχυση.
(213)
Η ΕΠΡ με εγγύηση του Δημοσίου πληροί τις προϋποθέσεις που ορίζονται στο άρθρο 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης. Πρώτον, επειδή το μέτρο αυτό περιλαμβάνει εγγύηση του Δημοσίου υπέρ της Τράπεζας της Ελλάδος, οποιαδήποτε ζημία θα βαρύνει το Δημόσιο. Κατά συνέπεια, το μέτρο αφορά κρατικούς πόρους. Η ΕΠΡ παρέχει τη δυνατότητα στις τράπεζες να αντλούν χρηματοδότηση σε μια χρονική στιγμή κατά την οποία δεν έχουν πρόσβαση στην αγορά χονδρικής χρηματοδότησης και στις τακτικές πράξεις αναχρηματοδότησης του Ευρωσυστήματος. Κατά συνέπεια, η ΕΠΡ με εγγύηση του Δημοσίου χορηγεί πλεονέκτημα στην Τράπεζα. Δεδομένου ότι η ΕΠΡ με εγγύηση του Δημοσίου περιορίζεται στον τραπεζικό τομέα, το μέτρο είναι επιλεκτικό. Δεδομένου δε ότι η ΕΠΡ με εγγύηση του Δημοσίου παρέχει τη δυνατότητα στην Τράπεζα να συνεχίσει να λειτουργεί στην αγορά και να αποφύγει την αθέτηση των υποχρεώσεών της και την έξοδο από την αγορά, προκαλεί στρέβλωση του ανταγωνισμού. Καθώς η Τράπεζα δραστηριοποιείται σε άλλα κράτη μέλη και εφόσον χρηματοπιστωτικά ιδρύματα άλλων κρατών μελών δραστηριοποιούνται ή θα ενδιαφέρονταν να δραστηριοποιηθούν στην Ελλάδα, το πλεονέκτημα που χορηγήθηκε στην Τράπεζα επηρεάζει τις μεταξύ κρατών μελών συναλλαγές.
(214)
Βάσει των ανωτέρω, η Επιτροπή εκτιμά ότι η ΕΠΡ με εγγύηση του Δημοσίου (μέτρο L2) συνιστά κρατική ενίσχυση. Το ύψος της ΕΠΡ με εγγύηση του Δημοσίου μεταβάλλεται με την πάροδο του χρόνου. Στις 31 Δεκεμβρίου 2012 ανερχόταν περίπου σε 31,4 δισεκατ. ευρώ. Έπειτα από απότομη μείωση που σημείωσε το 2013, στα τέλη του έτους αυτού ανερχόταν σε μόλις 750 εκατ. ευρώ.
7.1.3. Ύπαρξη ενίσχυσης στα μέτρα που χορηγήθηκαν μέσω του ΕΤΧΣ
7.1.3.1. Πρώτη προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση (μέτρο Β1)
(215)
Στο τμήμα 5.1 της απόφασης για την κίνηση διαδικασίας για την Τράπεζα Πειραιώς, η Επιτροπή έχει ήδη αποφανθεί ότι η πρώτη προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση συνιστά κρατική ενίσχυση. Το εισπραχθέν κεφάλαιο ανήλθε σε 4,7 δισεκατ. ευρώ.
7.1.3.2. Δεύτερη προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση (μέτρο Β2)
(216)
Το μέτρο Β2 τέθηκε σε εφαρμογή με πόρους του ΕΤΧΣ και, όπως διευκρινίζεται στην αιτιολογική σκέψη (65) της απόφασης για την κίνηση της διαδικασίας για την Τράπεζα Πειραιώς, ενέχει κρατικούς πόρους.
(217)
Όσον αφορά την ύπαρξη πλεονεκτήματος, το μέτρο Β2 αύξησε τον δείκτη κεφαλαιακής επάρκειας της Τράπεζας σε επίπεδο που της επέτρεψε να συνεχίσει να δραστηριοποιείται στην αγορά και να έχει πρόσβαση σε χρηματοδότηση του Ευρωσυστήματος. Επιπλέον, η αμοιβή για το μέτρο Β2 συνίστατο σε δεδουλευμένους τόκους για τα ομόλογα του ΕΤΧΣ και επιπλέον προμήθεια ύψους 1 %. Επειδή η ανωτέρω αμοιβή είναι προδήλως κατώτερη από την αμοιβή για παρόμοια κεφαλαιακά μέσα στην αγορά, η Τράπεζα δεν θα ήταν ασφαλώς σε θέση να αντλήσει αυτό το κεφάλαιο με αυτούς τους όρους στην αγορά. Ως εκ τούτου, το μέτρο Β2 χορήγησε πλεονέκτημα στην Τράπεζα από κρατικούς πόρους. Εφόσον το μέτρο ήταν διαθέσιμο μόνο για την Τράπεζα, έχει επιλεκτικό χαρακτήρα.
(218)
Η θέση της Τράπεζας ενισχύθηκε ως αποτέλεσμα του μέτρου Β2, καθότι της χορηγήθηκαν οι αναγκαίοι χρηματοδοτικοί πόροι για να εξακολουθήσει να ικανοποιεί τις κεφαλαιακές απαιτήσεις, με αποτέλεσμα να σημειώνονται στρεβλώσεις του ανταγωνισμού. Εφόσον η Τράπεζα είναι ενεργή στις τραπεζικές αγορές άλλων κρατών μελών και εφόσον χρηματοπιστωτικά ιδρύματα από άλλα κράτη μέλη δραστηριοποιούνται στην Ελλάδα ή ενδέχεται να ενδιαφέρονται να δραστηριοποιηθούν στην Ελλάδα, το μέτρο Β2 επηρεάζει τις μεταξύ κρατών μελών συναλλαγές.
(219)
Η Επιτροπή θεωρεί ότι το μέτρο Β2 συνιστά κρατική ενίσχυση. Κοινοποιήθηκε ως ενίσχυση από τις εθνικές αρχές. Το εισπραχθέν κεφάλαιο ανήλθε σε 1 553 εκατ. ευρώ.
7.1.3.3. Επιστολή δέσμευσης (μέτρο Β3)
(220)
Με το μέτρο Β3 το ΕΤΧΣ δεσμεύθηκε να χορηγήσει τα πρόσθετα κεφάλαια που είναι αναγκαία για την ολοκλήρωση της ανακεφαλαιοποίησης της Τράπεζας μέχρι το ποσό που ζητήθηκε από την Τράπεζα της Ελλάδος στο πλαίσιο της προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων του 2012. Το ΕΤΧΣ αντλεί τους πόρους του από το κράτος. Κατά συνέπεια, με την επιστολή δεσμεύονται κρατικοί πόροι. Οι περιστάσεις υπό τις οποίες το ΕΤΧΣ μπορεί να χορηγήσει στήριξη σε χρηματοπιστωτικά ιδρύματα είναι επακριβώς καθορισμένες και περιορισμένες από τον νόμο. Επομένως, η χρήση των εν λόγω κρατικών πόρων πρέπει να καταλογιστεί στο κράτος. Το ΕΤΧΣ δεσμεύτηκε να χορηγήσει πρόσθετα κεφάλαια ύψους έως 1 082 εκατ. ευρώ.
(221)
Με την επιστολή δέσμευσης χορηγούνταν πλεονέκτημα στην Τράπεζα, διότι διαβεβαίωνε τους καταθέτες ότι η Τράπεζα θα ήταν σε θέση να αντλήσει το συνολικό ποσό των κεφαλαίων που έπρεπε να αντλήσει, δηλαδή, το ΕΤΧΣ θα χορηγούσε το κεφάλαιο σε περίπτωση που η Τράπεζα δεν θα μπορούσε να το αντλήσει στην αγορά. Η δέσμευση αυτή διευκόλυνε επίσης την άντληση ιδιωτικών κεφαλαίων από την αγορά, καθώς παρασχέθηκε στους επενδυτές η διαβεβαίωση ότι, εάν η Τράπεζα δεν μπορούσε να αντλήσει μέρος του κεφαλαίου από την αγορά, θα το χορηγούσε το ΕΤΧΣ. Κανένας ιδιώτης επενδυτής δεν θα δεχόταν να δεσμευτεί προτού γνωστοποιηθούν οι όροι της ανακεφαλαιοποίησης, και την εποχή εκείνη η Τράπεζα δεν είχε πρόσβαση στις κεφαλαιαγορές. Το εν λόγω πλεονέκτημα είναι επιλεκτικό, καθώς δεν χορηγήθηκε σε όλες τις τράπεζες που δραστηριοποιούνται στην Ελλάδα.
(222)
Εφόσον η Τράπεζα δραστηριοποιείται σε άλλα κράτη μέλη και καθώς χρηματοπιστωτικά ιδρύματα από άλλα κράτη μέλη δραστηριοποιούνται ή ενδέχεται να ενδιαφερθούν για έναρξη δραστηριοτήτων στην Ελλάδα, το μέτρο Β3 ενδέχεται επίσης να επηρεάσει τις μεταξύ κρατών μελών συναλλαγές και να προκαλέσει στρέβλωση του ανταγωνισμού.
(223)
Συνεπώς, το μέτρο Β3 συνιστά ενίσχυση και κοινοποιήθηκε ως κρατική ενίσχυση από τις ελληνικές αρχές.
7.1.3.4. Συμμετοχή του ΕΤΧΣ στην ανακεφαλαιοποίηση της άνοιξης του 2013 για την κάλυψη των κεφαλαιακών αναγκών που προέκυψαν από την προσομοίωση ακραίων καταστάσεων του 2013 (μέτρο Β4)
(224)
Η συμμετοχή του ΕΤΧΣ στην ανακεφαλαιοποίηση της άνοιξης του 2013 που στόχευε στην κάλυψη των κεφαλαιακών αναγκών που προσδιορίστηκαν από την προσομοίωση ακραίων καταστάσεων του 2012 (μέτρο Β4) συνίσταται στη μερική μετατροπή της πρώτης και της δεύτερης προσωρινής ανακεφαλαιοποίησης (μέτρα Β1 και Β2) σε μόνιμη ανακεφαλαιοποίηση ύψους 5 891 εκατ. ευρώ σε κοινές μετοχές. Δεδομένου ότι το μέτρο Β4 συνιστά μερική μετατροπή ενισχύσεων που έχουν ήδη χορηγηθεί, εξακολουθεί να ενέχει κρατικούς πόρους αλλά δεν αυξάνει το ονομαστικό ποσό της ενίσχυσης. Ωστόσο, για δεδομένο ονομαστικό ποσό ενίσχυσης, αυξάνει το πλεονέκτημα για την Τράπεζα (και, κατά συνέπεια, τις στρεβλώσεις του ανταγωνισμού), εφόσον πρόκειται για μόνιμη και όχι προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση, όπως και στην περίπτωση των μέτρων Β1 και Β2.
(225)
Η Επιτροπή επισημαίνει ότι η εν λόγω στήριξη δεν χορηγήθηκε σε όλες τις τράπεζες που δραστηριοποιούνται στην Ελλάδα. Όσον αφορά τις στρεβλώσεις στον ανταγωνισμό και τις επιπτώσεις στις συναλλαγές, η Επιτροπή επισημαίνει για παράδειγμα ότι η ενίσχυση παρείχε στην Τράπεζα τη δυνατότητα να ασκήσει τις δραστηριότητές της σε άλλα κράτη μέλη. Ενδεχόμενη εκκαθάριση της Τράπεζας θα είχε ως αποτέλεσμα την παύση των δραστηριοτήτων της στην αλλοδαπή, με την εκκαθάριση των εν λόγω δραστηριοτήτων ή την πώλησή τους. Επιπλέον, ορισμένες τράπεζες από άλλα κράτη μέλη δραστηριοποιούνταν στην Ελλάδα. Ως εκ τούτου, το μέτρο προκαλεί στρέβλωση του ανταγωνισμού και επηρεάζει τις συναλλαγές μεταξύ κρατών μελών. Συνεπώς, η Επιτροπή θεωρεί ότι το μέτρο Β4 συνιστά κρατική ενίσχυση.
7.1.3.5. Συμπέρασμα σχετικά με τα μέτρα Β1, Β2, Β3 και Β4
(226)
Τα μέτρα B1, B2, B3 και B4 συνιστούν κρατικές ενισχύσεις κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης. Το ποσό της κρατικής ενίσχυσης που περιλαμβανόταν στα μέτρα Β1, Β2 και Β3 ανέρχεται σε 7 335 εκατ. ευρώ. Όπως καταδείχθηκε στο τμήμα 7.1.3.3, δεδομένου ότι η Τράπεζα άντλησε ιδιωτικά κεφάλαια που ανήλθαν σε ποσό ύψους 1 444 εκατ. ευρώ στην ανακεφαλαιοποίηση της άνοιξης του 2013, μέρος μόνο της πρώτης και της δεύτερης προσωρινής ανακεφαλαιοποίησης (μέτρα Β1 και Β2) μετετράπη σε μόνιμη ανακεφαλαιοποίηση (μέτρο Β4). Το επιπλέον κεφάλαιο ύψους 1 082 εκατ. ευρώ (μέτρο Β3) για την καταβολή του οποίου είχε δεσμευτεί το ΕΤΧΣ δεν ήταν απαραίτητο και, ως εκ τούτου, δεν καταβλήθηκε. Το ποσό της κρατικής στήριξης που καταβλήθηκε ήταν, ως εκ τούτου, μόνο το άθροισμα της πρώτης και της δεύτερης προσωρινής ανακεφαλαιοποίησης, δηλαδή 6 253 εκατ. ευρώ, και μέρος αυτής της ενίσχυσης αποπληρώθηκε εντός διαστήματος έξι μηνών κατά τη διάρκεια της ανακεφαλαιοποίησης της άνοιξης του 2013 (μέτρο Β4), καθώς η ιδιωτική συμμετοχή υπερέβη το ποσό της δέσμευσης.
(227)
Το σημείο 31 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης αναφέρει ότι, πέραν του ποσού της ενίσχυσης σε απόλυτους όρους, η Επιτροπή πρέπει να λάβει υπόψη την ενίσχυση «σε σχέση με τα σταθμισμένα ως προς τον κίνδυνο περιουσιακά στοιχεία της τράπεζας». Τα μέτρα Β1, Β2 και Β3 χορηγήθηκαν κατά τη διάρκεια περιόδου ενός έτους, μεταξύ Απριλίου 2012 και Μαΐου 2013. Κατά τη διάρκεια της περιόδου αυτής, τα σταθμισμένα ως προς τον κίνδυνο περιουσιακά στοιχεία («RWA») της Τράπεζας αυξήθηκαν σε σημαντικό βαθμό ύστερα από διαδοχικές εξαγορές. Συνεπώς, προκύπτει το ερώτημα ως προς το επίπεδο των RWA που θα πρέπει να χρησιμοποιηθεί, και ειδικότερα ως προς το αν η κρατική ενίσχυση πρέπει να αξιολογηθεί σε σχέση με τα RWA που υπήρχαν στην αρχή της περιόδου ή με αυτά που υπήρχαν στο τέλος της περιόδου. Τα μέτρα Β1, Β2 και Β3 αποσκοπούν στην κάλυψη των κεφαλαιακών αναγκών που διαπίστωσε η Τράπεζα της Ελλάδος τον Μάρτιο του 2012 (προσομοίωση ακραίων καταστάσεων του 2012). Με άλλα λόγια, οι κεφαλαιακές ανάγκες τις οποίες επρόκειτο να καλύψουν εκείνα τα μέτρα κρατικής στήριξης υπήρχαν ήδη τον Μάρτιο του 2012. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή θεωρεί ότι το ποσό της ενίσχυσης που ενείχαν τα μέτρα Β1, Β2 και Β3 πρέπει να συγκριθεί με τα RWA της Τράπεζας στις 31 Μαρτίου 2012. Υπενθυμίζεται επίσης ότι, μετά τον Μάρτιο του 2012 και έως την ανακεφαλαιοποίηση της άνοιξης του 2013, η Τράπεζα της Ελλάδος δεν έλαβε υπόψη τις εξαγορές που πραγματοποίησαν οι ελληνικές τράπεζες προκειμένου να προσαρμόσει τις κεφαλαιακές ανάγκες τους προς τα πάνω ή προς τα κάτω. Το στοιχείο αυτό καταδεικνύει ακόμη ότι τα μέτρα Β1, Β2 και Β3 αποτέλεσαν μέτρα ενίσχυσης που σχετίζονταν με το μέγεθος της Τράπεζας ως είχε στις 31 Μαρτίου 2012.
(228)
Η ενίσχυση που εγκρίθηκε για χορήγηση προς την Τράπεζα ισοδυναμούσε με το άθροισμα της πρώτης και της δεύτερης προσωρινής ανακεφαλαιοποίησης (μέτρα Β1 και Β2) και της δέσμευσης που αναλήφθηκε από το ΕΤΧΣ (μέτρο Β3), δηλαδή 7 335 εκατ. ευρώ ή ποσοστό 21,5 % των RWA της Τράπεζας στις 31 Μαρτίου 2012.
(229)
Η ενίσχυση που όντως καταβλήθηκε στην Τράπεζα ισοδυναμούσε με το άθροισμα της πρώτης και της δεύτερης προσωρινής ανακεφαλαιοποίησης (μέτρα Β1 και Β2), δηλαδή 6 253 εκατ. ευρώ ή ποσοστό 18,4 % των RWA της Τράπεζας στις 31 Μαρτίου 2012.
(230)
Εφόσον η Τράπεζα κατόρθωσε να αντλήσει ιδιωτικά κεφάλαια, το ποσό που εισέφερε τελικά το ΕΤΧΣ στην Τράπεζα υπό μορφή κοινών μετοχών ανήλθε σε 5 891 εκατ. ευρώ που αντιστοιχεί σε ποσοστό 17,3 % των RWA της Τράπεζας στις 31 Μαρτίου 2012.
7.1.4. Συμπέρασμα σχετικά με την ύπαρξη και το συνολικό ποσό της ενίσχυσης που έλαβε η Τράπεζα
(231)
Τα μέτρα A, B1, B2, B3, B4, L1 και L2 συνιστούν κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης. Τα μέτρα αυτά συνοψίζονται στον πίνακα 11.
Πίνακας 11
Επισκόπηση της συνολικής ενίσχυσης που έλαβε η Τράπεζα
Αριθ. αναφ.
Μέτρο
Είδος μέτρου
Ύψος της ενίσχυσης
Ενίσχυση/RWA
A
Προνομιούχες μετοχές
Κεφαλαιακή στήριξη
750 εκατ. ευρώ
2,1 %
B1
B2
B3
Πρώτη προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση
Δεύτερη προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση
Επιστολή δέσμευσης
Κεφαλαιακή στήριξη
4 700 εκατ. ευρώ
1 553 εκατ. ευρώ
1 082 εκατ. ευρώ
13,8 %
4,5 %
3,2 %
Συνολική ενίσχυση κεφαλαίου που εγκρίθηκε προς χορήγηση στην Τράπεζα A + B1 + B2 + B3
8 085 εκατ. ευρώ
23,7 %
Συνολική ενίσχυση που όντως καταβλήθηκε στην Τράπεζα A + B1 + B2
7 003 εκατ. ευρώ
21,6 %
B4
Ανακεφαλαιοποίηση
Κεφαλαιακή στήριξη
5 891 εκατ. ευρώ
17,3 %
Συνολική ενίσχυση κεφαλαίου που καταβλήθηκε στην Τράπεζα μείον την ενίσχυση που αποπληρώθηκε εντός διαστήματος 6 μηνών
6 641 εκατ. ευρώ
19,4 %
Αριθ. αναφ.
Μέτρο
Είδος μέτρου
Ονομαστικό ποσό ενίσχυσης
L1
Ενίσχυση ρευστότητας
Εγγύηση
Ομολογιακό δάνειο
Εγγυήσεις: 9,9 δισεκατ. ευρώ
Ομολογιακά δάνεια: 1,3 δισεκατ. ευρώ
L2
ΕΠΡ με εγγύηση του Δημοσίου
Χρηματοδότηση και εγγύηση
31,4 δισεκατ. ευρώ
Συνολικό ποσό ενίσχυσης ρευστότητας που χορηγήθηκε στην Τράπεζα
42,6 δισεκατ. ευρώ
7.2. ΝΟΜΙΚΗ ΒΑΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΙΒΑΣΙΜΟΥ
(232)
Σύμφωνα με το συμπέρασμα που συνάχθηκε στην αιτιολογική σκέψη 183, η νομική βάση για την αξιολόγηση των μέτρων ενίσχυσης θα πρέπει να είναι το άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο β) της Συνθήκης (98).
(233)
Κατά τη διάρκεια της χρηματοπιστωτικής κρίσης, η Επιτροπή ανέπτυξε κριτήρια όσον αφορά το συμβιβάσιμο διαφόρων ειδών μέτρων ενίσχυσης. Αρχές για την αξιολόγηση των μέτρων ενίσχυσης καθορίστηκαν για πρώτη φορά στην τραπεζική ανακοίνωση του 2008.
(234)
Καθοδήγηση για τα μέτρα ανακεφαλαιοποίησης παρέχεται στην ανακοίνωση περί ανακεφαλαιοποίησης και στην ανακοίνωση περί παράτασης του 2011.
(235)
Η ανακοίνωση περί αναδιάρθρωσης ορίζει την προσέγγιση που υιοθέτησε η Επιτροπή όσον αφορά την αξιολόγηση των σχεδίων αναδιάρθρωσης, και ιδίως την ανάγκη αποκατάστασης της βιωσιμότητας, διασφάλισης της κατάλληλης συνεισφοράς από τον δικαιούχο και περιορισμού των στρεβλώσεων του ανταγωνισμού.
(236)
Το εν λόγω πλαίσιο συμπληρώθηκε με την τραπεζική ανακοίνωση του 2013 που εφαρμόζεται σε μέτρα ενισχύσεων τα οποία κοινοποιήθηκαν ή χορηγήθηκαν χωρίς προηγούμενη έγκριση από την Επιτροπή μετά τις 31 Ιουλίου 2013.
7.2.1. Νομική βάση για την αξιολόγηση του συμβιβάσιμου της παροχής ενίσχυσης ρευστότητας στην Τράπεζα (μέτρο L1)
(237)
Η ενίσχυση ρευστότητας που έχει ήδη εισπράξει η Τράπεζα εγκρίθηκε οριστικά με τις διαδοχικές αποφάσεις έγκρισης των μέτρων στο πλαίσιο του καθεστώτος στήριξης των ελληνικών τραπεζών και με τις τροποποιήσεις και παρατάσεις αυτού (99). Κάθε μελλοντική ενίσχυση ρευστότητας της Τράπεζας θα πρέπει να χορηγείται στο πλαίσιο ενός καθεστώτος δεόντως εγκεκριμένου από την Επιτροπή. Οι όροι της εν λόγω ενίσχυσης θα πρέπει να εγκρίνονται από την Επιτροπή πριν από τη χορήγησή της και, ως εκ τούτου, δεν απαιτείται διεξοδικότερη αξιολόγησή τους στην παρούσα απόφαση.
7.2.2. Νομική βάση για την αξιολόγηση του συμβιβάσιμου των προνομιούχων μετοχών (μέτρο Α)
(238)
Η ανακεφαλαιοποίηση που χορηγήθηκε το 2009 με τη μορφή προνομιούχων μετοχών (μέτρο Α) χορηγήθηκε βάσει του μέτρου ανακεφαλαιοποίησης του καθεστώτος στήριξης των ελληνικών τραπεζών, που εγκρίθηκε το 2008 σύμφωνα με την τραπεζική ανακοίνωση του 2008. Επομένως, δεν απαιτείται εκ νέου αξιολόγησή της σύμφωνα με την τραπεζική ανακοίνωση του 2008 και πρέπει να αξιολογηθεί μόνο βάσει της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης.
7.2.3. Νομική βάση για την αξιολόγηση του συμβιβάσιμου της ΕΠΡ με εγγύηση του Δημοσίου (μέτρο L2)
(239)
Το συμβιβάσιμο της ΕΠΡ με εγγύηση του Δημοσίου (μέτρο L2) θα πρέπει πρώτα να αξιολογηθεί με βάση την τραπεζική ανακοίνωση του 2008 και την ανακοίνωση περί παράτασης του 2011. Κάθε ΕΠΡ με εγγύηση του Δημοσίου που χορηγήθηκε χωρίς προηγούμενη έγκριση της Επιτροπής μετά τις 31 Ιουλίου 2013 εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της τραπεζικής ανακοίνωσης του 2013.
7.2.4. Νομική βάση για την αξιολόγηση του συμβιβάσιμου των ανακεφαλαιοποιήσεων από το ΕΤΧΣ (μέτρα B1, B2, B3 και B4)
(240)
Το συμβιβάσιμο των ανακεφαλαιοποιήσεων από το ΕΤΧΣ (μέτρα Β1, Β2, Β3 και Β4), και ιδίως όσον αφορά την αμοιβή, θα πρέπει να αξιολογηθεί καταρχήν με βάση την τραπεζική ανακοίνωση του 2008, την ανακοίνωση περί ανακεφαλαιοποίησης και την ανακοίνωση περί παράτασης του 2011. Στην απόφαση για την κίνηση της διαδικασίας για την Τράπεζα Πειραιώς, η Επιτροπή εξέφρασε αμφιβολίες ως προς το συμβιβάσιμο του μέτρου Β1 με τις εν λόγω ανακοινώσεις. Εφόσον τέθηκαν σε εφαρμογή πριν από την 1η Αυγούστου 2013, τα εν λόγω μέτρα δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της τραπεζικής ανακοίνωσης του 2013. Το συμβιβάσιμο των ανακεφαλαιοποιήσεων του ΕΤΧΣ (μέτρα Β1, Β2, Β3 και Β4) θα πρέπει επίσης να αξιολογηθεί βάσει της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης.
7.3. ΣΥΜΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΜΕΤΡΟΥ L2 ΜΕ ΤΗΝ ΤΡΑΠΕΖΙΚΗ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΟΥ 2008, ΤΗΝ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΕΡΙ ΑΝΑΚΕΦΑΛΑΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΕΡΙ ΠΑΡΑΤΑΣΗΣ ΤΟΥ 2011
(241)
Για να είναι μια ενίσχυση συμβιβάσιμη βάσει του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο β) της Συνθήκης, πρέπει να πληροί τα γενικά κριτήρια συμβιβάσιμου: καταλληλότητα, αναγκαιότητα και αναλογικότητα.
(242)
Επειδή οι ελληνικές τράπεζες ήταν αποκλεισμένες από τις αγορές χονδρικής και ήταν εξ ολοκλήρου εξαρτημένες από χρηματοδότηση από κεντρική τράπεζα, όπως επισημαίνεται στην αιτιολογική σκέψη (37), και καθώς η Τράπεζα δεν θα μπορούσε να δανειστεί επαρκές ποσό κεφαλαίων με τις συνήθεις πράξεις αναχρηματοδότησης, η Τράπεζα βασίστηκε σε ΕΠΡ με εγγύηση του Δημοσίου για να αποκτήσει επαρκή ρευστότητα που θα απέτρεπε τυχόν αθέτηση των υποχρεώσεών της. Η Επιτροπή θεωρεί ότι το μέτρο L2 αποτελεί κατάλληλο μηχανισμό για την άρση σοβαρής διαταραχής που θα προκαλούνταν από την αθέτηση υποχρέωσης της Τράπεζας.
(243)
Εφόσον η ΕΠΡ με εγγύηση του Δημοσίου συνεπάγεται σχετικά υψηλό κόστος χρηματοδότησης για την Τράπεζα, η Τράπεζα έχει επαρκές κίνητρο για να αποφύγει την εξάρτησή της από την εν λόγω πηγή χρηματοδότησης για την ανάπτυξη των δραστηριοτήτων της. Η Τράπεζα όφειλε να καταβάλει επιτόκιο κατά […] μονάδες βάσης υψηλότερο από αυτό των συνήθων πράξεων αναχρηματοδότησης του Ευρωσυστήματος. Επιπλέον, η Τράπεζα όφειλε να καταβάλει προμήθεια εγγύησης […] μονάδων βάσης στο κράτος. Ως εκ τούτου, το συνολικό κόστος της ΕΠΡ με εγγύηση του Δημοσίου για την Τράπεζα είναι πολύ υψηλότερο από το σύνηθες κόστος αναχρηματοδότησης της ΕΚΤ. Συγκεκριμένα, η διαφορά μεταξύ του πρώτου και του δεύτερου κόστους είναι υψηλότερη από το επίπεδο της προμήθειας εγγύησης που επιβάλλει η ανακοίνωση περί παράτασης του 2011. Ως εκ τούτου, το συνολικό τίμημα το οποίο χρέωσε το Δημόσιο μπορεί να θεωρηθεί επαρκές. Όσον αφορά το ποσό της ΕΠΡ με εγγύηση του Δημοσίου, αυτό επανεξετάζεται τακτικά από την Τράπεζα της Ελλάδος και την ΕΚΤ με βάση τις πραγματικές ανάγκες της Τράπεζας. Παρακολουθούν στενά τη χρήση του και διασφαλίζουν ότι περιορίζεται στο ελάχιστο αναγκαίο. Κατά συνέπεια, το μέτρο L2 δεν παρέχει στην Τράπεζα πλεονάζουσα ρευστότητα που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για τη χρηματοδότηση δραστηριοτήτων που προκαλούν στρέβλωση στον ανταγωνισμό. Περιορίζεται στο ελάχιστο αναγκαίο ποσό.
(244)
Ο αυστηρός αυτός έλεγχος της χρησιμοποίησης της ΕΠΡ με εγγύηση του Δημοσίου και η τακτική εξακρίβωση του ότι η χρήση της περιορίζεται στο ελάχιστο διασφαλίζει επίσης ότι η ρευστότητα αυτή είναι αναλογική και δεν προκαλεί αδικαιολόγητη στρέβλωση του ανταγωνισμού. Η Επιτροπή σημειώνει επίσης ότι η Ελλάδα έχει δεσμευτεί ότι η Τράπεζα θα υλοποιήσει σχέδιο αναδιάρθρωσης μειώνοντας την εξάρτησή της από τη χρηματοδότηση μέσω κεντρικής τράπεζας και ότι η Τράπεζα θα συμμορφωθεί με τους περιορισμούς συμπεριφοράς, όπως περιγράφηκαν στο τμήμα 7.6. Οι παράγοντες αυτοί διασφαλίζουν ότι η εξάρτηση από την ενίσχυση ρευστότητας θα παύσει το ταχύτερο δυνατόν και ότι η εν λόγω ενίσχυση είναι αναλογική.
(245)
Το μέτρο L2 συνάδει συνεπώς με την τραπεζική ανακοίνωση του 2008 και την ανακοίνωση περί παράτασης του 2011. Εφόσον η τραπεζική ανακοίνωση του 2013 δεν όρισε πρόσθετες απαιτήσεις όσον αφορά τις εγγυήσεις, το μέτρο L2 είναι επίσης σύμφωνο και με την τραπεζική ανακοίνωση του 2013.
7.4. ΣΥΜΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΜΕΤΡΩΝ Β1, Β2, Β3 ΚΑΙ Β4 ΜΕ ΤΗΝ ΤΡΑΠΕΖΙΚΗ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΟΥ 2008, ΤΗΝ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΕΡΙ ΑΝΑΚΕΦΑΛΑΙΟΠΟΙΗΣΗΣ, ΤΗΝ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΕΡΙ ΠΑΡΑΤΑΣΗΣ ΤΟΥ 2011 ΚΑΙ ΤΗΝ ΤΡΑΠΕΖΙΚΗ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΟΥ 2013
(246)
Όπως αναφέρεται στην αιτιολογική σκέψη 241, και σύμφωνα με το σημείο 15 της τραπεζικής ανακοίνωσης του 2008, για να είναι μια ενίσχυση συμβιβάσιμη βάσει του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο β) της Συνθήκης, πρέπει να συμμορφώνεται με τα γενικά κριτήρια συμβιβάσιμου (100): καταλληλότητα, αναγκαιότητα και αναλογικότητα.
(247)
Η ανακοίνωση περί ανακεφαλαιοποίησης και η ανακοίνωση περί παράτασης του 2011 παρέχουν πρόσθετη καθοδήγηση σχετικά με το ύψος του τιμήματος που απαιτείται για τις κρατικές εισφορές κεφαλαίων.
7.4.1. Καταλληλότητα των μέτρων
(248)
Η Επιτροπή θεωρεί ότι οι ανακεφαλαιοποιήσεις από το ΕΤΧΣ (μέτρα Β1, Β2, Β3 και Β4) είναι κατάλληλες, διότι καθιστούν δυνατή τη συμμόρφωση της Τράπεζας με τις κεφαλαιακές απαιτήσεις. Χωρίς τις ανακεφαλαιοποιήσεις του ΕΤΧΣ, η Τράπεζα δεν θα ήταν σε θέση να συνεχίσει τις δραστηριότητές της και θα έχανε την πρόσβαση στις πράξεις αναχρηματοδότησης της ΕΚΤ.
(249)
Εν προκειμένω, στην απόφαση για την κίνηση της διαδικασίας για την Τράπεζα Πειραιώς, η Επιτροπή ανέφερε ότι η Τράπεζα είναι ένα από τα μεγαλύτερα τραπεζικά ιδρύματα στην Ελλάδα, τόσο από άποψη χορηγήσεων δανείων όσο και από άποψη καταθέσεων. Ως εκ τούτου, η Τράπεζα είναι σημαντικός παράγοντας του τραπεζικού συστήματος στην Ελλάδα. Κατά συνέπεια, τυχόν αθέτηση υποχρέωσης της Τράπεζας θα δημιουργούσε σοβαρή διαταραχή στην ελληνική οικονομία. Με βάση τις τότε επικρατούσες συνθήκες, τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα στην Ελλάδα αντιμετώπιζαν δυσκολίες πρόσβασης σε χρηματοδότηση. Η εν λόγω έλλειψη χρηματοδότησης περιόριζε την ικανότητά τους να χορηγούν δάνεια στην ελληνική οικονομία. Σε εκείνες τις συνθήκες, η αθέτηση υποχρέωσης από την Τράπεζα θα επιδείνωνε τη διαταραχή της οικονομίας. Επιπλέον, τα μέτρα Β1, Β2, Β3 και Β4 ήταν σε μεγάλο βαθμό απόρροια του προγράμματος PSI, ενός εξαιρετικά σπάνιου και απρόβλεπτου γεγονότος, και όχι το αποτέλεσμα κακής διαχείρισης ή ανάληψης υπερβολικών κινδύνων από την Τράπεζα. Τα μέτρα, συνεπώς, στόχευαν κατά κύριο λόγο στην αντιμετώπιση των αποτελεσμάτων του προγράμματος PSI και συνέβαλαν στη διατήρηση της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας στην Ελλάδα.
(250)
Στην απόφαση για την κίνηση της διαδικασίας για την Τράπεζα Πειραιώς, η Επιτροπή εξέφρασε αμφιβολίες για το κατά πόσον είχαν ληφθεί άμεσα όλα τα δυνατά μέτρα για να αποτραπεί το ενδεχόμενο να χρειαστεί η Τράπεζα νέα βοήθεια στο μέλλον. Όπως αναφέρθηκε στις αιτιολογικές σκέψεις 140 και 141 της παρούσας απόφασης, η Ελλάδα έχει δεσμευτεί να υλοποιήσει σειρά δράσεων στο πεδίο της εταιρικής διακυβέρνησης και των εμπορικών δραστηριοτήτων της Τράπεζας. Όπως περιγράφηκε στις αιτιολογικές σκέψεις 115, 116 και 117, η Τράπεζα έχει επίσης προβεί σε σημαντική αναδιάρθρωση των δραστηριοτήτων της, έχοντας πραγματοποιήσει ήδη πολλές μειώσεις κόστους. Ως εκ τούτου, οι αμφιβολίες της Επιτροπής έχουν διασκεδαστεί.
(251)
Στην απόφαση για την κίνηση της διαδικασίας για την Τράπεζα Πειραιώς, η Επιτροπή εξέφρασε επίσης αμφιβολίες για το αν υπήρχαν επαρκείς διασφαλίσεις σε περίπτωση που η Τράπεζα ετίθετο υπό κρατικό έλεγχο, ή σε περίπτωση που παρέμενε υπό τον έλεγχο ιδιωτών μετόχων, ενώ το Δημόσιο θα εξακολουθούσε να διατηρεί την πλειοψηφική συμμετοχή. Οι δεσμεύσεις που περιγράφονται στις αιτιολογικές σκέψεις 140 και 141 της παρούσας απόφασης διασφαλίζουν ότι οι δανειοδοτικές πράξεις της Τράπεζας θα ασκούνται σε εμπορική βάση και η καθημερινή λειτουργία θα προστατεύεται από κρατική παρέμβαση. Το πλαίσιο των σχέσεων που συμφωνήθηκε μεταξύ του ΕΤΧΣ και της Τράπεζας εξασφαλίζει επίσης ότι τα συμφέροντα του Δημοσίου ως βασικού μετόχου προστατεύονται έναντι της ανάληψης υπερβολικών κινδύνων από τη διοίκηση της Τράπεζας.
(252)
Τα μέτρα Β1, Β2, Β3 και Β4, συνεπώς, εξασφαλίζουν τη διατήρηση της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας στην Ελλάδα. Έχουν ληφθεί σημαντικά μέτρα για να ελαχιστοποιηθούν μελλοντικές ζημίες και να διασφαλιστεί ότι οι δραστηριότητες της Τράπεζας δεν θα τεθούν σε κίνδυνο λόγω κακοδιοίκησης. Βάσει των ανωτέρω, η Επιτροπή διαπιστώνει την καταλληλότητα των μέτρων Β1, Β2, Β3 και Β4.
7.4.2. Αναγκαιότητα - περιορισμός της ενίσχυσης στο ελάχιστο
(253)
Σύμφωνα με την τραπεζική ανακοίνωση του 2008, το μέτρο ενίσχυσης πρέπει, ως προς το ύψος και τη μορφή του, να είναι αναγκαίο για την επίτευξη του στόχου του. Αυτό σημαίνει ότι η εισφορά κεφαλαίου πρέπει να περιορίζεται στο ελάχιστο αναγκαίο ποσό για την επίτευξη του στόχου αυτού.
(254)
Το ποσό της κεφαλαιακής στήριξης υπολογίστηκε από την Τράπεζα της Ελλάδος στο πλαίσιο της προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων του 2012 προκειμένου να εξασφαλιστεί ότι τα βασικά ίδια κεφάλαια κατηγορίας 1 της Τράπεζας θα εξακολουθούσαν να υπερβαίνουν ένα ορισμένο επίπεδο κατά την περίοδο 2012-2014, όπως αποτυπώνεται στον πίνακα 3. Συνεπώς, τα μέτρα Β1, Β2, Β3 και Β4 δεν παρέχουν πλεόνασμα κεφαλαίου στην Τράπεζα. Όπως διευκρινίστηκε στην αιτιολογική σκέψη 250, τα μέτρα ελήφθησαν για να μειωθεί ο κίνδυνος να χρειαστεί η Τράπεζα πρόσθετη ενίσχυση στο μέλλον.
(255)
Όσον αφορά το τίμημα για την πρώτη και τη δεύτερη προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση (μέτρα Β1 και Β2), η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι χορηγήθηκαν τον Μάιο του 2012 και τον Δεκέμβριο του 2012 αντίστοιχα, και καταβλήθηκαν σε είδος με τη μορφή ομολόγων του EFSF. Το ΕΤΧΣ εισέπραξε ως αμοιβή, από την ημερομηνία εκταμίευσης των ομολόγων του EFSF έως την ημερομηνία της ανακεφαλαιοποίησης της άνοιξης του 2013, τους δεδουλευμένους τόκους από τα ομόλογα του EFSF και πρόσθετη προμήθεια 1 % (101). Όπως επισημάνθηκε στην απόφαση για την κίνηση της διαδικασίας για την Τράπεζα Πειραιώς, το εν λόγω τίμημα είναι χαμηλότερο από το 7 % έως 9 % που ορίζεται στην ανακοίνωση περί ανακεφαλαιοποίησης. Ωστόσο, η περίοδος του χαμηλού τιμήματος περιορίστηκε σε ένα έτος για το μέτρο Β1 και σε πέντε μήνες για το μέτρο Β2 (δηλαδή πριν από τη μετατροπή της προσωρινής ανακεφαλαιοποίησης σε συνήθη ανακεφαλαιοποίηση σε κοινές μετοχές, δηλαδή πριν από το μέτρο Β4). Ενώ η πρώτη και η δεύτερη προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση δεν προκάλεσαν μείωση της συμμετοχής των υφιστάμενων μετόχων, η ανακεφαλαιοποίηση της άνοιξης του 2013, η οποία ήταν η μερική μετατροπή της πρώτης και δεύτερης προσωρινής ανακεφαλαιοποίησης, μείωσε δραστικά το μερίδιο των παλαιών μετόχων στο μετοχικό κεφάλαιο της Τράπεζας, εφόσον η συμμετοχή τους μειώθηκε στο 2,3 %. Τότε τερματίστηκε η μη φυσιολογική κατάσταση που επικρατούσε από την ημερομηνία της πρώτης προσωρινής ανακεφαλαιοποίησης. Συνεπώς, έχουν διασκεδαστεί οι αμφιβολίες που διατυπώθηκαν στην απόφαση για την κίνηση της διαδικασίας για την Τράπεζα Πειραιώς.
(256)
Δεύτερον, λόγω της ασυνήθιστης πηγής των δυσκολιών της Τράπεζας, στο πλαίσιο της οποίας οι ζημίες προέρχονταν κυρίως από τη διαγραφή χρέους υπέρ του Δημοσίου (με το πρόγραμμα PSI και την επαναγορά χρέους που παρέχουν σημαντικό πλεονέκτημα στο Δημόσιο, δηλαδή μείωση του χρέους) και από τις συνέπειες μιας παρατεταμένης ύφεσης στην εγχώρια οικονομία της, η Επιτροπή μπορεί να αποδεχθεί μια τέτοια προσωρινή παρέκκλιση από τις συνήθεις απαιτήσεις αμοιβής που ορίζονται στην ανακοίνωση περί ανακεφαλαιοποίησης (102).
(257)
Όσον αφορά το μέτρο Β3, επρόκειτο για δέσμευση για την παροχή κεφαλαίου στο πλαίσιο μιας μελλοντικής αύξησης κεφαλαίου. Η εν λόγω δέσμευση του Δεκεμβρίου 2012 θα μπορούσε να είχε τεθεί σε εφαρμογή με πραγματική εισφορά κεφαλαίου τον Μάιο-Ιούνιο του 2013, μόλις πέντε μήνες αργότερα, όταν η Τράπεζα προχώρησε στην αύξηση κεφαλαίου της. Καθώς η Τράπεζα προσέλκυσε ιδιώτες επενδυτές, δεν κατέστη αναγκαία η εισφορά του δεσμευμένου κεφαλαίου από το ΕΤΧΣ. Με δεδομένη τη σύντομη περίοδο κατά τη διάρκεια της οποίας ίσχυσε αυτή η δέσμευση για παροχή κεφαλαίου και για τους λόγους που ορίζονται στην αιτιολογική σκέψη 256, είναι αποδεκτό το γεγονός ότι δεν καταβλήθηκε τίμημα για την εν λόγω δέσμευση.
(258)
Όσον αφορά το μέτρο Β4, σύμφωνα με το σημείο 8 της ανακοίνωσης περί παράτασης του 2011, η προεγγραφή σε εισφορές κεφαλαίου πρέπει να γίνεται με επαρκή έκπτωση επί της τιμής της μετοχής, προσαρμοσμένης για να ληφθεί υπόψη το φαινόμενο της μείωσης της συμμετοχής των μετόχων, ώστε να υπάρχει εύλογη βεβαιότητα επαρκούς αμοιβής για το κράτος. Ενώ το μέτρο Β4 δεν προέβλεπε σημαντική έκπτωση επί της τιμής της μετοχής όπως προσαρμόστηκε για να ληφθεί υπόψη το φαινόμενο της μείωσης της συμμετοχής των μετόχων, ήταν πράγματι αδύνατο να επιτευχθεί σημαντική έκπτωση της θεωρητικής τιμής χωρίς δικαίωμα εγγραφής (103). Πριν από την ανακεφαλαιοποίηση της άνοιξης του 2013, η χρηματιστηριακή κεφαλαιοποίηση της Τράπεζας ανερχόταν μόλις σε λίγες εκατοντάδες εκατ. ευρώ. Υπό τις συνθήκες αυτές, τίθεται το ερώτημα κατά πόσον θα έπρεπε να εκμηδενιστεί η συμμετοχή των υφιστάμενων μετόχων. Η Επιτροπή επισημαίνει ότι η τιμή έκδοσης ορίστηκε στο 50 % της μέσης τιμής της αγοράς των πενήντα τελευταίων ημερών πριν από τον καθορισμό της τιμής έκδοσης. Η Επιτροπή επισημαίνει επίσης ότι η μείωση της συμμετοχής των υφιστάμενων μετόχων ήταν τεράστια, δεδομένου ότι μετά την ανακεφαλαιοποίηση της άνοιξης του 2013 κατείχαν μόνο το 2,3 % του μετοχικού κεφαλαίου της Τράπεζας. Ως εκ τούτου, η εφαρμογή πρόσθετης έκπτωσης στην τιμή αγοράς θα είχε μικρή επίπτωση στην αμοιβή του ΕΤΧΣ. Λαμβανομένης υπόψη της ιδιαίτερης κατάστασης των ελληνικών τραπεζών, η οποία διευκρινίζεται στην αιτιολογική σκέψη 256, και δεδομένου ότι η ανάγκη για ενίσχυση οφείλεται σε μεγάλο βαθμό σε διαγραφή χρέους υπέρ του Δημοσίου, η Επιτροπή θεωρεί ότι η τιμή έκδοσης των μετοχών που ενεγράφησαν από το Δημόσιο είναι αρκούντως χαμηλή.
(259)
Το ΕΤΧΣ εξέδωσε επίσης δικαιώματα αγοράς και χορήγησε ένα δικαίωμα για κάθε νέα μετοχή που ενεγράφη από ιδιώτη επενδυτή που συμμετείχε στην ανακεφαλαιοποίηση της άνοιξης του 2013. Το ΕΤΧΣ χορήγησε τα εν λόγω δικαιώματα αγοράς χωρίς αντίτιμο. Όπως διευκρινίζεται στην αιτιολογική σκέψη 106, κάθε δικαίωμα αγοράς περιλαμβάνει δικαίωμα κτήσης 4,48 μετοχών του ΕΤΧΣ, σε καθορισμένα χρονικά περιθώρια και τιμές εκτέλεσης. Η τιμή άσκησης είναι ίση με την τιμή προεγγραφής του ΕΤΧΣ, επαυξημένη κατά ετήσιο και σωρευτικό περιθώριο (4 % για το πρώτο έτος, 5 % για το δεύτερο, 6 % για το τρίτο, 7 % για το τέταρτο και 8 % αναγόμενο σε ετήσια βάση για το τελευταίο εξάμηνο). Το τίμημα που καταβάλλεται στο ΕΤΧΣ για τις μετοχές που κατέχει ανέρχεται εξ ορισμού κατ’ ανώτατο όριο στα επίπεδα αυτά. Το εν λόγω τίμημα είναι χαμηλότερο από το φάσμα 7 % έως 9 % που ορίζεται στην ανακοίνωση περί ανακεφαλαιοποίησης. Ωστόσο, δεδομένου ότι τα εν λόγω δικαιώματα αποτέλεσαν βασικό παράγοντα για την επιτυχία της έκδοσης δικαιωμάτων και της ιδιωτικής τοποθέτησης που δρομολογήθηκε από την Τράπεζα στο πλαίσιο της ανακεφαλαιοποίησης της άνοιξης του 2013, η Επιτροπή θεωρεί ότι τα εν λόγω δικαιώματα αγοράς παρείχαν στην Τράπεζα τη δυνατότητα να μειώσει το ποσό της ενίσχυσης κατά 1 444 εκατ. ευρώ. Πράγματι, εξαιτίας του χαμηλού δείκτη κεφαλαιακής επάρκειας της Τράπεζας πριν από την ανακεφαλαιοποίηση και του υψηλού βαθμού ανασφάλειας που επικρατούσε εκείνη την περίοδο, οι προσομοιώσεις που διατίθεντο τότε καταδείκνυαν ότι χωρίς τα δικαιώματα αγοράς, οι ιδιώτες επενδυτές δεν θα είχαν επιτύχει επαρκείς αποδόσεις και δεν θα είχαν συμμετάσχει. Για τους λόγους που διευκρινίστηκαν στις αιτιολογικές σκέψεις 249 και 256, επειδή το ΕΤΧΣ θα λάμβανε ελάχιστη θετική αμοιβή σε περίπτωση που ασκούνταν τα δικαιώματα αγοράς και επειδή ένας από τους στόχους του ΜΟΧΠ ήταν η προσέλκυση ιδιωτών επενδυτών προκειμένου να παραμείνουν ορισμένες τράπεζες υπό ιδιωτική διαχείριση, και να αποφευχθούν καταστάσεις όπου ολόκληρος ο τραπεζικός τομέας θα ελεγχόταν από το ΕΤΧΣ, η Επιτροπή μπορεί να αποδεχθεί μια τέτοια παρέκκλιση από τις συνήθεις απαιτήσεις αμοιβής που ορίζονται στην ανακοίνωση περί ανακεφαλαιοποίησης. Η αποδοχή αυτή βασίζεται επίσης στο γεγονός ότι ο νόμος για το ΕΤΧΣ, όπως τροποποιήθηκε τον Μάρτιο του 2014, δεν προβλέπει καμία προσαρμογή των δικαιωμάτων αγοράς σε περίπτωση αύξησης μετοχικού κεφαλαίου χωρίς δικαίωμα προτίμησης, και ότι σε περίπτωση έκδοσης δικαιωμάτων μπορεί να προσαρμοστεί μόνον η τιμή εκτέλεσης του δικαιώματος αγοράς και η προσαρμογή μπορεί να πραγματοποιηθεί μόνον εκ των υστέρων και μόνο για ποσό που δεν υπερβαίνει τα έσοδα που αποκομίστηκαν από την πώληση των δικαιωμάτων προτίμησης του ΕΤΧΣ. Επιπλέον, η δέσμευση που ανέλαβε η Ελλάδα να ζητεί την έγκριση της Επιτροπής πριν από οποιαδήποτε επαναγορά των δικαιωμάτων που εκδίδονται από το ΕΤΧΣ θα παράσχει τη δυνατότητα στην Επιτροπή να διασφαλίσει ότι τυχόν μελλοντική επαναγορά δεν θα μειώσει περαιτέρω την αμοιβή του ΕΤΧΣ και δεν θα αυξήσει την αμοιβή των κατόχων δικαιωμάτων.
(260)
Όσον αφορά το γεγονός ότι οι μετοχές του ΕΤΧΣ δεν περιλαμβάνουν δικαιώματα ψήφου, η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι η ανάγκη για ενίσχυση δεν απορρέει κυρίως από την ανάληψη υπερβολικού κινδύνου. Επιπλέον, αποτελούσε στόχο του ΜΟΧΠ να παραμείνουν ορισμένες τράπεζες υπό ιδιωτική διαχείριση. Επιπροσθέτως, το πλαίσιο της σχέσης και η αυτόματη επανακαθιέρωση δικαιωμάτων ψήφου σε περίπτωση μη υλοποίησης του σχεδίου αναδιάρθρωσης παρέχουν εγγυήσεις κατά της ανάληψης υπερβολικών κινδύνων από ιδιώτες διαχειριστές. Τέλος, το PSI και η επαναγορά του Δεκεμβρίου του 2012 αποτελούν ένα είδος καταβολής τιμήματος προς το Δημόσιο, καθώς το χρέος του τελευταίου προς την Τράπεζα μειώθηκε κατά αρκετά δισεκατ. ευρώ. Για όλους αυτούς τους λόγους, η Επιτροπή μπορεί να αποδεχθεί το γεγονός ότι το ΕΤΧΣ έλαβε μετοχές χωρίς δικαιώματα ψήφου. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι το μέτρο Β4 ήταν αναγκαίο.
(261)
Εν κατακλείδι, τα μέτρα Β1, Β2, Β3 και Β4 είναι αναγκαία ως ενίσχυση διάσωσης, τόσο ως προς το ύψος και ως προς τη μορφή τους.
7.4.3. Αναλογικότητα - μέτρα που περιορίζουν τις δευτερογενείς αρνητικές επιπτώσεις
(262)
Η Τράπεζα έχει λάβει πολύ μεγάλο ποσό κρατικής ενίσχυσης. Η κατάσταση αυτή μπορεί, συνεπώς, να προκαλέσει σοβαρές στρεβλώσεις του ανταγωνισμού. Ωστόσο, η Ελλάδα έχει δεσμευτεί να εφαρμόσει σειρά μέτρων που αποσκοπούν στη μείωση των αρνητικών δευτερογενών επιπτώσεων. Ειδικότερα, οι δεσμεύσεις προβλέπουν ότι η Τράπεζα θα συνεχίσει να λειτουργεί σε εμπορική βάση, όπως διευκρινίζεται στις αιτιολογικές σκέψεις 136 και 137. Επίσης, η Ελλάδα δεσμεύτηκε για την απαγόρευση των εξαγορών και για μια σειρά από εκποιήσεις, όπως περιγράφεται στις αιτιολογικές σκέψεις 138, 139 και 143. Τα όρια στις στρεβλώσεις του ανταγωνισμού θα αξιολογηθούν διεξοδικότερα στο τμήμα 7.6.
(263)
Έχει διοριστεί στην Τράπεζα ένας εντολοδόχος παρακολούθησης για να παρακολουθεί την ορθή εφαρμογή των δεσμεύσεων σχετικά με την εταιρική διακυβέρνηση και τις εμπορικές δραστηριότητες. Με τον τρόπο αυτό θα αποφευχθούν τυχόν επιζήμιες αλλαγές στις εμπορικές πρακτικές της Τράπεζας, μειώνοντας, ως εκ τούτου τις αρνητικές δευτερογενείς επιπτώσεις.
(264)
Τέλος, ένα νέο ολοκληρωμένο σχέδιο αναδιάρθρωσης υποβλήθηκε στην Επιτροπή στις 25 Ιουνίου 2014. Το εν λόγω σχέδιο αναδιάρθρωσης θα αξιολογηθεί στο τμήμα 7.6.
(265)
Εν κατακλείδι, οι αμφιβολίες που διατυπώθηκαν στην απόφαση για την κίνηση διαδικασίας για την Τράπεζα Πειραιώς έχουν διασκεδαστεί. Τα μέτρα Β1, Β2, Β3 και Β4 είναι αναλογικά βάσει του σημείου 15 της τραπεζικής ανακοίνωσης του 2008.
7.4.4. Συμπέρασμα σχετικά με τη συμμόρφωση των ανακεφαλαιοποιήσεων του ΕΤΧΣ με την τραπεζική ανακοίνωση του 2008, την ανακοίνωση περί ανακεφαλαιοποίησης και την ανακοίνωση περί παράτασης του 2011
(266)
Συνάγεται συνεπώς το συμπέρασμα ότι οι ανακεφαλαιοποιήσεις του ΕΤΧΣ (μέτρα Β1, Β2, Β3 και Β4) είναι κατάλληλες, αναγκαίες και αναλογικές, σύμφωνα με το σημείο 15 της τραπεζικής ανακοίνωσης του 2008, της ανακοίνωσης περί ανακεφαλαιοποίησης και της ανακοίνωσης περί παράτασης του 2011. Τα μέτρα Β1, Β2, Β3 και Β4 συμμορφώνονται συνεπώς με την τραπεζική ανακοίνωση του 2008, την ανακοίνωση περί ανακεφαλαιοποίησης και την ανακοίνωση περί παράτασης του 2011.
7.5. ΣΥΜΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΞΑΓΟΡΩΝ ΤΩΝ ΜΕΤΑΒΙΒΑΣΘΕΙΣΩΝ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ ΤΗΣ ΑΤΕ, ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ, ΤΩΝ ΚΥΠΡΙΑΚΩΝ ΜΕΤΑΒΙΒΑΣΘΕΙΣΩΝ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΤΗΣ MBG ΜΕ ΤΗΝ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΕΡΙ ΑΝΑΔΙΑΡΘΡΩΣΗΣ
(267)
Στο σημείο 23 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης διευκρινίζεται ότι οι εξαγορές επιχειρήσεων από τράπεζες που λαμβάνουν ενίσχυση δεν μπορούν να χρηματοδοτούνται από κρατική ενίσχυση εκτός εάν αυτό είναι απαραίτητο για την αποκατάσταση της βιωσιμότητας της επιχείρησης. Επιπλέον, στα σημεία 40 και 41 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης αναφέρεται ότι οι τράπεζες δεν πρέπει να χρησιμοποιούν κρατικές ενισχύσεις για την εξαγορά ανταγωνιστικών επιχειρήσεων, εκτός εάν η εξαγορά αποτελεί μέρος διαδικασίας εξυγίανσης που είναι αναγκαία για την αποκατάσταση της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας ή την εξασφάλιση αποτελεσματικού ανταγωνισμού. Επιπλέον, οι εξαγορές μπορούν να θέσουν σε κίνδυνο ή να δυσχεράνουν την αποκατάσταση της βιωσιμότητας. Η Επιτροπή οφείλει, συνεπώς, να αξιολογήσει κατά πόσον οι εξαγορές που πραγματοποίησε η Τράπεζα μπορεί να συμβιβάζονται με την ανακοίνωση περί αναδιάρθρωσης.
7.5.1. Συμμόρφωση της εξαγοράς των μεταβιβασθεισών δραστηριοτήτων της ΑΤΕ με την ανακοίνωση περί αναδιάρθρωσης
7.5.1.1. Συνέπεια της εξαγοράς των μεταβιβασθεισών δραστηριοτήτων της ΑΤΕ για τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα της Τράπεζας
(268)
Με την εξαγορά των μεταβιβασθεισών δραστηριοτήτων της ΑΤΕ η Τράπεζα απέκτησε μεγάλο όγκο καταθέσεων με πολύ μικρότερο ποσό καθαρών δανείων (104). Ως εκ τούτου, συνέβαλε στη σημαντική μείωση του πολύ υψηλού δείκτη χορηγήσεων προς καταθέσεις της Τράπεζας.
(269)
Επιπλέον, η εξαγορά οδήγησε σε σημαντικές συνέργειες, όπως συνέργειες κόστους μέσω της μείωσης του αριθμού των υποκαταστημάτων, του προσωπικού και της ενοποίησης των υπηρεσιών ΤΠ, συνέργειες χρηματοδότησης και συνέργειες εσόδων.
(270)
Ως εκ τούτου, η εξαγορά είναι πολύ θετική για την αποκατάσταση της μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας της Τράπεζας.
7.5.1.2. Συνέπεια της εξαγοράς των μεταβιβασθεισών δραστηριοτήτων της ΑΤΕ για το ποσό της ενίσχυσης που χρειάζεται η Τράπεζα
(271)
Σύμφωνα με το σημείο 23 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης, η ενίσχυση αναδιάρθρωσης δεν θα πρέπει να χρησιμοποιηθεί για την εξαγορά άλλων εταιρειών, αλλά απλώς για την κάλυψη του κόστους αναδιάρθρωσης που είναι αναγκαίο για την αποκατάσταση της βιωσιμότητας της Τράπεζας.
(272)
Το ποσό που κατέβαλε η Τράπεζα για την εξαγορά των μεταβιβασθεισών δραστηριοτήτων της ΑΤΕ καθορίστηκε στο 0,6 % της αξίας των καταθέσεων που μεταβιβάστηκαν και ανήλθε περίπου σε 95 εκατ. ευρώ. Ισοδυναμούσε δε με ποσοστό 0,02 % των συνολικών στοιχείων ενεργητικού της Τράπεζας κατά τον χρόνο της εξαγοράς. Συνεπώς, το συγκεκριμένο ποσό μπορεί να θεωρείται μικρό, αλλά όχι αμελητέο.
(273)
Η εξαγορά των μεταβιβασθεισών δραστηριοτήτων της ΑΤΕ βελτίωσε δραστικά την ιδιαίτερα επιβαρυμένη θέση της Τράπεζας από άποψη ρευστότητας και βελτίωσε τη βιωσιμότητά της. Η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι […]. Ως εκ τούτου, η εξαγορά και η χαμηλή τιμή κτήσης μπορούν να θεωρηθούν απαραίτητα για την αποκατάσταση της μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας της Τράπεζας και εμπίπτουν στην εξαίρεση που αναφέρεται στο σημείο 23 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης.
7.5.1.3. Στρεβλωτικό αποτέλεσμα της εξαγοράς των μεταβιβασθεισών δραστηριοτήτων της ΑΤΕ στον ανταγωνισμό
(274)
Σύμφωνα με τα σημεία 39 και 40 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης, οι κρατικές ενισχύσεις δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται εις βάρος των επιχειρήσεων που δεν λαμβάνουν ενίσχυση και, ειδικότερα, για την εξαγορά ανταγωνιστικών επιχειρήσεων. Στο σημείο 41 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης, ορίζεται επίσης ότι μπορούν να επιτραπούν εξαγορές όταν αποτελούν μέρος διαδικασίας εξυγίανσης αναγκαίας για την αποκατάσταση της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας ή για την εξασφάλιση του αποτελεσματικού ανταγωνισμού. Στις περιστάσεις αυτές, η διαδικασία εξαγοράς πρέπει να είναι δίκαιη και η εξαγορά θα πρέπει να διασφαλίζει όρους αποτελεσματικού ανταγωνισμού στην αντίστοιχη αγορά.
(275)
Η ΑΤΕ δεν κρίθηκε βιώσιμη σε μεμονωμένη βάση από την Τράπεζα της Ελλάδος όταν η τελευταία επανεξέτασε τη βιωσιμότητα όλων των ελληνικών τραπεζών στις αρχές του 2012. Επιπλέον, η Τράπεζα της Ελλάδος ανέλυσε διάφορες εναλλακτικές λύσεις για την ΑΤΕ (για παράδειγμα, την εκκαθάριση) και κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η πώληση των μεταβιβασθεισών δραστηριοτήτων της ΑΤΕ αποτελούσε την πλέον ελκυστική επιλογή, διότι θα μείωνε τον κίνδυνο εκτέλεσης και θα ελαχιστοποιούσε το κόστος για την Ελλάδα. Η εξαγορά μπορεί συνεπώς να θεωρηθεί μέρος διαδικασίας εξυγίανσης αναγκαίας για την αποκατάσταση της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας, όπως περιγράφεται στο σημείο 41 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης.
(276)
Επιπλέον, όλοι οι προσφέροντες στον διαγωνισμό για τις μεταβιβασθείσες δραστηριότητες της ΑΤΕ είχαν λάβει ενίσχυση.
(277)
Τέλος, εφόσον η εξαγορά των μεταβιβασθεισών δραστηριοτήτων της ΑΤΕ εγκρίθηκε από την ελληνική Επιτροπή Ανταγωνισμού (105), μπορεί να θεωρηθεί ότι το αποτέλεσμα της διαδικασίας πώλησης δεν θέτει σε κίνδυνο τον αποτελεσματικό ανταγωνισμό στην Ελλάδα.
(278)
Η εξαγορά των δραστηριοτήτων της ΑΤΕ είναι, συνεπώς, σύμφωνη με το τμήμα 4 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης.
7.5.1.4. Συμπέρασμα σχετικά με την εξαγορά των μεταβιβασθεισών δραστηριοτήτων της ΑΤΕ
(279)
Συνάγεται το συμπέρασμα ότι, λόγω της ιδιαίτερης κατάστασης των ελληνικών τραπεζών και των ιδιαιτεροτήτων της εξαγοράς των μεταβιβασθεισών δραστηριοτήτων της ΑΤΕ, η εξαγορά είναι σύμφωνη με τις απαιτήσεις που ορίζονται στην ανακοίνωση περί αναδιάρθρωσης.
7.5.2. Συμμόρφωση της εξαγοράς της Γενικής με την ανακοίνωση περί αναδιάρθρωσης
7.5.2.1. Συνέπεια της εξαγοράς της Γενικής για τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα της Τράπεζας
(280)
Από άποψη λειτουργικής αποδοτικότητας, η εξαγορά της Γενικής θα ενισχύσει την επιστροφή της Τράπεζας σε μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα. Σύμφωνα με ανάλυση που υποβλήθηκε από την Τράπεζα κατά τον χρόνο της εν λόγω εξαγοράς, η συγχώνευση δύο τραπεζών στην ίδια γεωγραφική αγορά θα δημιουργήσει συνέργειες, όπως εξοικονομήσεις κόστους μέσω της μείωσης του προσωπικού και του κλεισίματος υποκαταστημάτων. Η Τράπεζα θα αποκτήσει τους πελάτες και τους καταθέτες της Γενικής, μειώνοντας έτσι σημαντικά το κόστος διανομής.
(281)
Από άποψη κατάστασης ρευστότητας, όπως καταδείχθηκε στην αιτιολογική σκέψη (65), η Γενική διέθετε περισσότερες καταθέσεις από καθαρά δάνεια. Ως εκ τούτου, η εξαγορά αύξησε τη ρευστότητα της Τράπεζας και τη βοήθησε να μειώσει τον δείκτη καταθέσεων προς χορηγήσεις της. Επιπλέον, η Γενική είχε υποβληθεί σε κατάλληλη κεφαλαιοποίηση προτού εξαγοραστεί από την Τράπεζα. Συνεπώς, η εξαγορά δεν αναμένεται να δημιουργήσει τυχόν μελλοντικές κεφαλαιακές ανάγκες για την Τράπεζα.
(282)
Ως εκ τούτου, η εξαγορά είναι θετική για την αποκατάσταση της μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας της Τράπεζας.
7.5.2.2. Συνέπεια της εξαγοράς της Γενικής για το ποσό ενίσχυσης που χρειάζεται η Τράπεζα
(283)
Σύμφωνα με το σημείο 23 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης, η ενίσχυση αναδιάρθρωσης δεν θα πρέπει να χρησιμοποιηθεί για την εξαγορά άλλων εταιρειών, αλλά απλώς για την κάλυψη του κόστους αναδιάρθρωσης που είναι αναγκαίο για την αποκατάσταση της βιωσιμότητας της Τράπεζας. Στην προκειμένη περίπτωση, μολονότι η εξαγορά έχει θετικές συνέπειες για τη βιωσιμότητα της Τράπεζας, δεν είναι αναγκαία για τη βιωσιμότητά της κατά την έννοια του σημείου 23 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης.
(284)
Ωστόσο, η Τράπεζα κατέβαλε μόλις 1 εκατ. ευρώ για την αγορά της Γενικής, ποσό που θεωρείται πολύ χαμηλό. Επιπλέον, η Γενική είχε υποβληθεί σε δέουσα κεφαλαιοποίηση και, η Société Générale, στο πλαίσιο των προβλεπόμενων όρων για την πράξη, εισέφερε κεφάλαιο σημαντικού ύψους στην Τράπεζα (106).
(285)
Η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι, με δεδομένες τις ιδιαιτερότητες της πράξης (εξαγορά σε πολύ χαμηλή τιμή μιας πλήρως κεφαλαιοποιημένης τράπεζας και εισφορά κεφαλαίου από τον πωλητή στην Τράπεζα), η εξαγορά δεν γεννά περαιτέρω κεφαλαιακές ανάγκες για την Τράπεζα και, συνεπώς, η απόκτηση της Γενικής κατ’ εξαίρεση δεν αντιβαίνει στην αρχή σύμφωνα με την οποία η ενίσχυση πρέπει να περιορίζεται στο ελάχιστο αναγκαίο ποσό.
7.5.2.3. Στρεβλωτικό αποτέλεσμα της εξαγοράς της Γενικής στον ανταγωνισμό
(286)
Όπως ορίστηκε στην αιτιολογική σκέψη 274, σύμφωνα με τα σημεία 39 και 40 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης, οι κρατικές ενισχύσεις δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται εις βάρος εταιρειών που δεν λαμβάνουν ενισχύσεις και, ειδικότερα, για την εξαγορά ανταγωνιστικών επιχειρήσεων, εκτός εάν συντρέχουν ειδικές συνθήκες.
(287)
Η Γενική δεν κρίθηκε βιώσιμη σε μεμονωμένη βάση από την Τράπεζα της Ελλάδος όταν η τελευταία επανεξέτασε τη βιωσιμότητα όλων των ελληνικών τραπεζών στις αρχές του 2012. Η Γενική προκαλούσε μεγάλες ζημίες στη Société Générale, η οποία, ως εκ τούτου, επιθυμούσε την πώλησή της και, εάν η πώληση δεν ήταν εφικτή, θα εξέταζε πιθανώς το ενδεχόμενο να τη θέσει σε καθεστώς πτώχευσης. Η εξαγορά μπορεί συνεπώς να θεωρηθεί ότι αποτελεί μέρος διαδικασίας εξυγίανσης αναγκαίας για την αποκατάσταση της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας, όπως περιγράφεται στο σημείο 41 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης.
(288)
Επιπλέον, μόνο προσφέροντες που είχαν λάβει ενίσχυση υπέβαλαν έγκυρες προσφορές για την εξαγορά της Γενικής. Κατά συνέπεια, δεν υπήρξε κανένας αποκλεισμός μη ενισχυόμενου προσφέροντος από την Τράπεζα.
(289)
Επιπλέον, εφόσον η εξαγορά εγκρίθηκε από την ελληνική Επιτροπή Ανταγωνισμού (107), μπορεί να θεωρηθεί ότι το αποτέλεσμα της διαδικασίας πώλησης δεν θέτει σε κίνδυνο τον αποτελεσματικό ανταγωνισμό στην Ελλάδα.
(290)
Τέλος, η τιμή αγοράς ήταν πολύ χαμηλή. Συνεπώς, δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι η Τράπεζα χρησιμοποίησε κρατική ενίσχυση για τη χρηματοδότηση της εξαγοράς. Με δεδομένα τα εν λόγω στοιχεία, μπορεί να συναχθεί το συμπέρασμα ότι η εξαγορά της Γενικής εμπίπτει στην εξαίρεση του σημείου 41 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης.
7.5.2.4. Συμπέρασμα σχετικά με την εξαγορά της Γενικής
(291)
Συνάγεται το συμπέρασμα ότι, λόγω της ιδιαίτερης κατάστασης των ελληνικών τραπεζών και των ιδιαιτεροτήτων της εξαγοράς της Γενικής, η συγκεκριμένη εξαγορά είναι σύμφωνη με τις απαιτήσεις που ορίζονται στην ανακοίνωση περί αναδιάρθρωσης.
7.5.3. Συμμόρφωση της εξαγοράς των κυπριακών μεταβιβασθεισών δραστηριοτήτων με την ανακοίνωση περί αναδιάρθρωσης
7.5.3.1. Συνέπεια της εξαγοράς των κυπριακών μεταβιβασθεισών δραστηριοτήτων για τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα της Τράπεζας
(292)
Η εξαγορά των κυπριακών μεταβιβασθεισών δραστηριοτήτων ενισχύει τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα της Τράπεζας.
(293)
Σύμφωνα με την ανάλυση που υποβλήθηκε από την Τράπεζα κατά τον χρόνο της εξαγοράς, η πράξη θα οδηγήσει σε σημαντικές συνέργειες, όπως συνέργειες κόστους μέσω εξοικονόμησης διοικητικών δαπανών και δαπανών προσωπικού, καθώς και μέσω σημαντικής βελτίωσης του κόστους των καταθέσεων. Από τον χρόνο της εξαγοράς, η Τράπεζα έχει ενσωματώσει πλήρως τις ελληνικές δραστηριότητες των τριών κυπριακών τραπεζών, έχει προβεί στην αλλαγή της εμπορικής επωνυμίας όλων των υποκαταστημάτων των τριών κυπριακών τραπεζών και έχει σημειώσει σημαντική πρόοδο ως προς τον εξορθολογισμό του δικτύου.
(294)
Υπήρξε δέουσα μέριμνα για τα χαρτοφυλάκια δανείων των ελληνικών δραστηριοτήτων των τριών κυπριακών τραπεζών. Για την ακρίβεια, η Τράπεζα εξαγόρασε τα δάνεια αυτά σε τιμή πολύ χαμηλότερη της ονομαστικής τους αξίας: η τιμή αγοράς μειώθηκε ώστε να αντικατοπτρίζει τις μελλοντικές απώλειες που εκτιμήθηκαν από την PIMCO στο πλαίσιο προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων. Συνεπώς, ο κίνδυνος ζημιών από δάνεια που θα υπερέβαιναν εκείνες που αντικατοπτρίζονταν ήδη στη χαμηλή τιμή αγοράς είναι περιορισμένος.
(295)
Η Τράπεζα εξαγόρασε επίσης μεγάλο όγκο καταθέσεων, σχεδόν εξίσου μεγάλο με τον όγκο των καθαρών δανείων που εξαγοράστηκαν. Συνεπώς, ενίσχυσε τη θέση της ως προς τη ρευστότητα.
(296)
Ως εκ τούτου, η εξαγορά έχει θετικές συνέπειες για την αποκατάσταση της μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας της Τράπεζας.
7.5.3.2. Συνέπεια της εξαγοράς των κυπριακών μεταβιβασθεισών δραστηριοτήτων για το ποσό της ενίσχυσης που χρειάζεται η Τράπεζα
(297)
Σύμφωνα με το σημείο 23 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης, η ενίσχυση αναδιάρθρωσης δεν θα πρέπει να χρησιμοποιηθεί για την εξαγορά άλλων εταιρειών, αλλά απλώς για την κάλυψη του κόστους αναδιάρθρωσης που είναι αναγκαίο για την αποκατάσταση της βιωσιμότητας της Τράπεζας.
(298)
Όπως αναλύθηκε στο τμήμα 7.3, στόχος της ενίσχυσης ήταν να καλυφθούν οι κεφαλαιακές ανάγκες του φορέα που θα προέβαινε στην εξαγορά των κυπριακών μεταβιβασθεισών δραστηριοτήτων, εφόσον η εξαγορά τους θα διασφάλιζε τη διατήρηση της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας στην Ελλάδα. Το αντίτιμο που καταβλήθηκε εντέλει από την Τράπεζα για την εξαγορά των κυπριακών μεταβιβασθεισών δραστηριοτήτων ήταν πολύ χαμηλότερο από τη λογιστική αξία του χαρτοφυλακίου που εξαγοράστηκε. Ήταν χαμηλότερο από την αξία των δανείων μετά την προς τα κάτω προσαρμογή της προκειμένου να αντικατοπτριστούν οι μελλοντικές ζημίες από δάνεια σύμφωνα με την εκτίμηση της PIMCO στο πλαίσιο προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων. Συνεπώς, η τιμή εξαγοράς θα μπορούσε να θεωρηθεί αρνητική. Το συμπέρασμα αυτό υποστηρίζεται από το γεγονός ότι η Τράπεζα απέκτησε μεγάλη αρνητική υπεραξία κατά την εξαγορά των κυπριακών μεταβιβασθεισών δραστηριοτήτων, που αύξησε το κεφάλαιό της.
(299)
Ωστόσο, εάν παρά ταύτα θεωρηθεί ότι η Τράπεζα κατέβαλε θετική τιμή, η Επιτροπή παρατηρεί ότι, ως προϋπόθεση της εξαγοράς, το ΕΤΧΣ δεσμεύτηκε απέναντι στον αγοραστή να προχωρήσει σε εισφορά κεφαλαίου ίση με το ποσό της τιμής κτήσης. Το ΕΤΧΣ τήρησε την εν λόγω δέσμευση στο πλαίσιο της ανακεφαλαιοποίησης της άνοιξης του 2013. Η συγκεκριμένη εισφορά κεφαλαίου συνιστά ενίσχυση προς τις κυπριακές μεταβιβασθείσες δραστηριότητες και όχι προς την Τράπεζα, όπως διευκρινίστηκε στο τμήμα 6.2.1. Ως εκ τούτου, η εξαγορά δεν δημιούργησε ανάγκη για πρόσθετη κρατική ενίσχυση προς την Τράπεζα.
(300)
Συνάγεται το συμπέρασμα ότι, λόγω των μη συνηθισμένων όρων (χαμηλή τιμή κτήσης και δεσμεύσεις που ανελήφθησαν από το ΕΤΧΣ για εισφορά του ποσού της τιμής κτήσης στο πλαίσιο αύξησης κεφαλαίου), η εξαγορά των κυπριακών μεταβιβασθεισών δραστηριοτήτων κατ’ εξαίρεση δεν αντιβαίνει στην αρχή σύμφωνα με την οποία η ενίσχυση πρέπει να περιορίζεται στο ελάχιστο αναγκαίο ποσό.
7.5.3.3. Στρεβλωτικό αποτέλεσμα της εξαγοράς των κυπριακών μεταβιβασθεισών δραστηριοτήτων στον ανταγωνισμό
(301)
Όπως ορίζεται στην αιτιολογική σκέψη 274, σύμφωνα με τα σημεία 39 και 40 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης, οι κρατικές ενισχύσεις δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται εις βάρος εταιρειών που δεν λαμβάνουν ενισχύσεις και, ειδικότερα, για την εξαγορά ανταγωνιστικών επιχειρήσεων, εκτός εάν συντρέχουν ειδικές συνθήκες.
(302)
Η πώληση των ελληνικών δραστηριοτήτων των κυπριακών τραπεζών αποσκοπούσε στη διασφάλιση της σταθερότητας του ελληνικού τραπεζικού συστήματος και στο να εξασφαλιστεί ότι οι κυπριακές τράπεζες θα κατόρθωναν να προβούν στην πώληση των εν λόγω επιχειρήσεων προτού την αξία τους. Η πράξη μπορεί συνεπώς να θεωρηθεί μέρος διαδικασίας εξυγίανσης αναγκαίας για την αποκατάσταση της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας, όπως περιγράφεται στο σημείο 41 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης.
(303)
Επιπλέον, μόνο προσφέροντες που είχαν λάβει ενίσχυση υπέβαλαν έγκυρες προσφορές για την εξαγορά των τριών κυπριακών τραπεζών. Η διαδικασία πώλησης ήταν ανοικτή, διαφανής και χωρίς διακρίσεις.
(304)
Τέλος, εφόσον η εν λόγω εξαγορά εγκρίθηκε από την ελληνική Επιτροπή Ανταγωνισμού (108), μπορεί να θεωρηθεί ότι το αποτέλεσμα της διαδικασίας πώλησης δεν θέτει σε κίνδυνο τον αποτελεσματικό ανταγωνισμό στην Ελλάδα.
(305)
Με δεδομένα τα εν λόγω στοιχεία, μπορεί να συναχθεί το συμπέρασμα ότι η εξαγορά των κυπριακών μεταβιβασθεισών δραστηριοτήτων εμπίπτει στην εξαίρεση του σημείου 41 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης.
7.5.3.4. Συμπέρασμα σχετικά με την εξαγορά των κυπριακών μεταβιβασθεισών δραστηριοτήτων
(306)
Συνάγεται το συμπέρασμα ότι, λόγω της ιδιαίτερης κατάστασης των ελληνικών τραπεζών και των ιδιαιτεροτήτων της εξαγοράς των κυπριακών μεταβιβασθεισών δραστηριοτήτων, η συγκεκριμένη εξαγορά είναι σύμφωνη με τις απαιτήσεις που ορίζονται στην ανακοίνωση περί αναδιάρθρωσης.
7.5.4. Συμμόρφωση της εξαγοράς της MBG με την ανακοίνωση περί αναδιάρθρωσης
7.5.4.1. Συνέπεια της εξαγοράς της MBG για τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα της Τράπεζας
(307)
Η εξαγορά της πλήρως κεφαλαιοποιημένης MBG ενισχύει τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα της Τράπεζας.
(308)
Σύμφωνα με την ανάλυση που υποβλήθηκε από την Τράπεζα κατά τον χρόνο της εξαγοράς, η πράξη θα οδηγούσε σε σημαντικές συνέργειες, όπως συνέργειες κόστους μέσω μείωσης του αριθμού των υποκαταστημάτων και των μελών του προσωπικού, χαμηλότερο κόστος καταθέσεων και συνέργειες εσόδων. Εν τω μεταξύ, η Τράπεζα ενσωμάτωσε πλήρως την MBG.
(309)
Επιπλέον, εφόσον η MBG είχε υποβληθεί σε επαρκή κεφαλαιοποίηση προτού εξαγοραστεί από την Τράπεζα και, εφόσον η τράπεζα κατέβαλε τιμή κτήσης ύψους 1 εκατ. ευρώ, η εξαγορά δεν αναμένεται να δημιουργήσει τυχόν μελλοντικές κεφαλαιακές ανάγκες για την Τράπεζα. Επιπλέον, ο πωλητής δεσμεύτηκε, στο πλαίσιο της πράξης, να εισφέρει κεφάλαιο ύψους 400 εκατ. ευρώ στην Τράπεζα. Η εν λόγω δέσμευση υλοποιήθηκε στο πλαίσιο της ανακεφαλαιοποίησης της άνοιξης του 2013, κατά τη διάρκεια της οποίας η BCP εισέφερε ποσό 400 εκατ. ευρώ στην Τράπεζα.
(310)
Συνάγεται το συμπέρασμα ότι η εξαγορά έχει θετικές συνέπειες για την αποκατάσταση της μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας της Τράπεζας και ότι η τιμή κτήσης της MBG ήταν αρκετά χαμηλή ώστε να μην εμποδίσει τον περιορισμό της ενίσχυσης στο ελάχιστο αναγκαίο ποσό.
7.5.4.2. Συνέπεια της εξαγοράς της MBG για το ποσό της ενίσχυσης που χρειάζεται η Τράπεζα
(311)
Σύμφωνα με το σημείο 23 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης, η ενίσχυση αναδιάρθρωσης δεν θα πρέπει να χρησιμοποιηθεί για την εξαγορά άλλων εταιρειών, αλλά απλώς για την κάλυψη του κόστους αναδιάρθρωσης που είναι αναγκαίο για την αποκατάσταση της βιωσιμότητας της Τράπεζας. Στην προκειμένη περίπτωση, μολονότι η εξαγορά έχει θετικές συνέπειες για τη βιωσιμότητα της Τράπεζας, δεν είναι αναγκαία για τη βιωσιμότητά της κατά την έννοια του σημείου 23 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης.
(312)
Ωστόσο, η Τράπεζα κατέβαλε μόλις 1 εκατ. ευρώ για την αγορά της MBG, ποσό που θεωρείται πολύ χαμηλό. Επιπλέον, η MBG υποβλήθηκε σε δέουσα κεφαλαιοποίηση από την BCP και, στο πλαίσιο των όρων που συμφωνήθηκαν για την πράξη, η BCP εισέφερε κεφάλαιο ύψους 400 εκατ. ευρώ στην Τράπεζα (109).
(313)
Συνάγεται το συμπέρασμα ότι, λόγω των ιδιαιτεροτήτων της πράξης (εξαγορά σε πολύ χαμηλή τιμή μιας πλήρως κεφαλαιοποιημένης τράπεζας και εισφορά κεφαλαίου από τον πωλητή στην Τράπεζα), η εξαγορά της MBG δεν γεννά περαιτέρω κεφαλαιακές ανάγκες για την Τράπεζα και, συνεπώς, η εξαγορά της MBG κατ’ εξαίρεση δεν αντιβαίνει στην απαίτηση ελαχιστοποίησης της ενίσχυσης.
7.5.4.3. Στρεβλωτικό αποτέλεσμα της εξαγοράς της MBG στον ανταγωνισμό
(314)
Όπως ορίστηκε στην αιτιολογική σκέψη 274, σύμφωνα με τα σημεία 39 και 40 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης, οι κρατικές ενισχύσεις δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται εις βάρος εταιρειών που δεν λαμβάνουν ενισχύσεις και, ειδικότερα, για την εξαγορά ανταγωνιστικών επιχειρήσεων, εκτός εάν συντρέχουν ειδικές συνθήκες.
(315)
Η MBG δεν κρίθηκε βιώσιμη σε μεμονωμένη βάση από την Τράπεζα της Ελλάδος, όταν η τελευταία επανεξέτασε τη βιωσιμότητα όλων των ελληνικών τραπεζών στις αρχές του 2012. Η MBG παρήγε μεγάλες ζημίες για την BCP, η οποία επιθυμούσε, ως εκ τούτου, την πώλησή της και, σε περίπτωση που δεν ήταν δυνατή η πώληση, θα εξέταζε το ενδεχόμενο να τη θέσει σε καθεστώς πτώχευσης. Η πώληση της MBG αποτελούσε επίσης μέρος του σχεδίου αναδιάρθρωσης της BCP (110). Η εξαγορά μπορεί συνεπώς να θεωρηθεί μέρος διαδικασίας εξυγίανσης αναγκαίας για την αποκατάσταση της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας, όπως περιγράφεται στο σημείο 41 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης.
(316)
Επιπλέον, μόνο προσφέροντες που είχαν λάβει ενίσχυση υπέβαλαν έγκυρες προσφορές για την εξαγορά της MBG.
(317)
Με δεδομένα τα εν λόγω στοιχεία, μπορεί να συναχθεί το συμπέρασμα ότι η εξαγορά της MBG εμπίπτει στην εξαίρεση του σημείου 41 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης.
7.5.4.4. Συμπέρασμα σχετικά με την εξαγορά της MBG
(318)
Συνάγεται το συμπέρασμα ότι, λόγω της ιδιαίτερης κατάστασης των ελληνικών τραπεζών και των ιδιαιτεροτήτων της εξαγοράς της MBG, η εν λόγω εξαγορά είναι σύμφωνη με τις απαιτήσεις που ορίζονται στην ανακοίνωση περί αναδιάρθρωσης.
7.6. ΣΥΜΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΜΕΤΡΩΝ A, B1, B2, B3 ΚΑΙ Β4 ΜΕ ΤΗΝ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΕΡΙ ΑΝΑΔΙΑΡΘΡΩΣΗΣ
7.6.1. Πηγές δυσχερειών και συνέπειες για την αξιολόγηση βάσει της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης
(319)
Όπως αναφέρεται στα τμήματα 2.1.1 και 2.1.2, οι δυσχέρειες που αντιμετωπίζει η Τράπεζα προέρχονται κυρίως από την κρίση του ελληνικού δημόσιου χρέους και τη βαθιά ύφεση στην Ελλάδα και τη νότια Ευρώπη. Όσον αφορά το πρώτο στοιχείο, η ελληνική κυβέρνηση έπαψε να έχει πρόσβαση στις χρηματοπιστωτικές αγορές και, εντέλει, αναγκάστηκε να διαπραγματευθεί συμφωνία με τους εγχώριους και διεθνείς πιστωτές της, δηλαδή το πρόγραμμα PSI, γεγονός που είχε ως αποτέλεσμα το κούρεμα των απαιτήσεων έναντι του ελληνικού κράτους κατά 53,3 %. Επιπλέον, πραγματοποιήθηκε ανταλλαγή του 31,5 % των απαιτήσεων με νέα ΟΕΔ με χαμηλότερα επιτόκια και μεγαλύτερες διάρκειες. Το Δημόσιο προέβη σε επαναγορά αυτών των νέων ΟΕΔ από τις ελληνικές τράπεζες τον Δεκέμβριο του 2012 σε τιμή μεταξύ του 30,2 % και του 40,1 % της ονομαστικής αξίας τους και, με τον τρόπο αυτό, οριστικοποιήθηκε πρόσθετη ζημία για τις ελληνικές τράπεζες. Εκτός από τις συνέπειες που είχαν το πρόγραμμα PSI και η επαναγορά χρέους για την κεφαλαιακή θέση της, η Τράπεζα επλήγη επίσης από τεράστιες εκροές καταθέσεων από το 2010 έως τα μέσα του 2012, λόγω του κινδύνου εξόδου της Ελλάδας από τη ζώνη του ευρώ ως επακόλουθου ενός μη βιώσιμου δημόσιου χρέους και της οικονομικής ύφεσης.
(320)
Η ενίσχυση που χορηγήθηκε στην Τράπεζα, δηλαδή το άθροισμα των μέτρων Β1, Β2, Β3 και Β4, ή 7 335 εκατ. ευρώ, είναι υψηλότερη από το ύψος της ζημίας που κατέγραψε σε συνέχεια του προγράμματος PSI (5 911 εκατ. ευρώ).
(321)
Μεγάλο μέρος των κεφαλαιακών αναγκών απορρέουν από τη συνήθη έκθεση ενός χρηματοπιστωτικού ιδρύματος στον κίνδυνο μη πληρωμής λόγω αδυναμίας του Δημοσίου της οικείας χώρας. Το γεγονός αυτό επισημάνθηκε επίσης στις αιτιολογικές σκέψεις 63 και 74 της απόφασης για την κίνηση της διαδικασίας για την Τράπεζα Πειραιώς. Κατά συνέπεια, η ανάγκη να αντιμετωπίσει η Τράπεζα ζητήματα ηθικού κινδύνου στο σχέδιο αναδιάρθρωσής της είναι μικρότερη από ό,τι για άλλα ενισχυόμενα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα που έχουν συσσωρεύσει υπερβολικούς κινδύνους. Εφόσον τα μέτρα ενίσχυσης είναι λιγότερο στρεβλωτικά, τα μέτρα που ελήφθησαν για τον περιορισμό των στρεβλώσεων του ανταγωνισμού θα πρέπει, ως εκ τούτου, να είναι αναλογικά ηπιότερα. Εφόσον το πρόγραμμα PSI και η επαναγορά χρέους συνιστούν διαγραφή χρέους υπέρ του Δημοσίου, η αμοιβή του κράτους κατά την ανακεφαλαιοποίηση τραπεζών μπορεί να είναι χαμηλότερη. Η Επιτροπή παρατηρεί, ωστόσο, ότι η Τράπεζα ήταν περισσότερο εκτεθειμένη στον κίνδυνο μη πληρωμής λόγω αδυναμίας του Δημοσίου σε σχέση με τις άλλες μεγάλες ελληνικές τράπεζες (111). Ως εκ τούτου, δεν μπορεί το σύνολο των ζημιών στα ΟΕΔ να αποδοθεί στη συνήθη έκθεση ενός χρηματοπιστωτικού ιδρύματος στον κίνδυνο μη πληρωμής λόγω αδυναμίας του Δημοσίου της οικείας χώρας.
(322)
Η δεύτερη πηγή ζημιών της Τράπεζας είναι οι ζημίες από τα δάνεια που χορήγησε σε ελληνικά νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Η Επιτροπή θεωρεί ότι οι εν λόγω ζημίες οφείλονται κυρίως στην εξαιρετικά βαθιά και παρατεταμένη συρρίκνωση του ΑΕΓΧΠ λόγω της ύφεσης κατά περίπου 25 % σε διάστημα πέντε ετών και δεν οφείλονται σε επισφαλείς πρακτικές δανειοδότησης από την Τράπεζα. Κατ’ επέκταση, η ενίσχυση που χορηγήθηκε για να καλυφθούν οι εν λόγω ζημίες δεν δημιουργεί ηθικό κίνδυνο, ο οποίος δημιουργείται όταν μια ενίσχυση προστατεύει μια τράπεζα από τις συνέπειες των επικίνδυνων συμπεριφορών του παρελθόντος. Ως εκ τούτου, η ενίσχυση αυτή είναι λιγότερο στρεβλωτική για τον ανταγωνισμό (112).
(323)
Ωστόσο, μέρος των κεφαλαιακών αναγκών και των ζημιών από δάνεια της Τράπεζας προέρχονται από ορισμένες διεθνείς θυγατρικές. Οι προσομοιώσεις ακραίων καταστάσεων που εκτελέστηκαν το 2012 για τον καθορισμό των κεφαλαιακών αναγκών της Τράπεζας κατέδειξαν ότι οι προβλέψεις ζημιών πιστωτικού κινδύνου λόγω αλλοδαπών δανείων ανέρχονταν σε 1 314 εκατ. ευρώ στο βασικό σενάριο και 1 624 εκατ. ευρώ στο δυσμενές σενάριο. Αρκετές από αυτές τις αλλοδαπές επιχειρήσεις ήταν ζημιογόνες τα τελευταία χρόνια. Οι ζημίες από τις διεθνείς δραστηριότητες ανέρχονταν το 2012 σε 244 εκατ. ευρώ προ φόρων (113). Τα αλλοδαπά στοιχεία ενεργητικού συνέβαλαν επίσης στην απώλεια ρευστότητας.
(324)
Ως εκ τούτου, μπορεί να συναχθεί το συμπέρασμα ότι σημαντικό μέρος των ζημιών και της ανάγκης για ενίσχυση εμπίπτει στο σημείο 14 της ανακοίνωσης περί παράτασης του 2011, το οποίο επιτρέπει στην Επιτροπή να μειώσει τις απαιτήσεις της. Ομοίως, μέρος της ανάγκης για ενίσχυση απορρέει από την εξαιρετικά βαθιά ύφεση στην Ελλάδα και όχι από δάνεια υψηλού κινδύνου. Αυτού του είδους η ενίσχυση δεν δημιουργεί ηθικό κίνδυνο και, ως εκ τούτου, είναι λιγότερο στρεβλωτική για τον ανταγωνισμό.
(325)
Τέλος, μέρος της ανάγκης για ενίσχυση οφείλεται στην ανάληψη κινδύνων από την ίδια την Τράπεζα, όσον αφορά την τήρηση μεγάλου αριθμού δημόσιου χρέους και των αλλοδαπών θυγατρικών της.
7.6.2. Βιωσιμότητα
(326)
Ένα σχέδιο αναδιάρθρωσης πρέπει να διασφαλίζει ότι το χρηματοπιστωτικό ίδρυμα είναι σε θέση να αποκαταστήσει τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητά του έως το τέλος της περιόδου αναδιάρθρωσης (τμήμα 2 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης). Στην προκειμένη περίπτωση, ως περίοδος αναδιάρθρωσης ορίζεται το διάστημα μεταξύ της ημερομηνίας έκδοσης της παρούσας απόφασης και της 31ης Δεκεμβρίου 2018.
(327)
Σύμφωνα με τα σημεία 9, 10 και 11 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης, η Ελλάδα υπέβαλε ολοκληρωμένο και αναλυτικό σχέδιο αναδιάρθρωσης με πλήρη στοιχεία για το επιχειρηματικό μοντέλο της Τράπεζας. Το σχέδιο προσδιορίζει επίσης τις αιτίες των δυσχερειών που αντιμετώπιζε η Τράπεζα καθώς και τα μέτρα που έχουν ληφθεί για να αντιμετωπιστούν όλα τα ζητήματα βιωσιμότητας που αντιμετώπιζε. Συγκεκριμένα, το σχέδιο αναδιάρθρωσης περιγράφει τη στρατηγική που επελέγη για τη διατήρηση της λειτουργικής αποδοτικότητας της Τράπεζας και την αντιμετώπιση του υψηλού ποσοστού των μη εξυπηρετούμενων δανείων, της επισφαλούς κατάστασής της όσον αφορά τη ρευστότητα και τα κεφάλαια, καθώς και των αλλοδαπών επιχειρηματικών δραστηριοτήτων της, οι οποίες τα τελευταία χρόνια ήταν εξαρτημένες από τη μητρική τους εταιρεία για τη χρηματοδότηση και τα κεφάλαιά τους.
7.6.2.1. Τραπεζικές δραστηριότητες στην Ελλάδα
(328)
Όσον αφορά τη ρευστότητα (114) και την εξάρτηση της Τράπεζας από τη χρηματοδότηση από το Ευρωσύστημα, το σχέδιο αναδιάρθρωσης προβλέπει περιορισμένη αύξηση του ισολογισμού στην Ελλάδα, ενώ εκτιμάται ότι πρέπει να αυξηθεί εκ νέου η βάση των καταθέσεων. Η εξάρτηση από ΕΠΡ με εγγύηση του Δημοσίου, η οποία έχει ήδη μειωθεί, θα εξακολουθήσει να μειώνεται, γεγονός που θα βοηθήσει επίσης την Τράπεζα να μειώσει το κόστος χρηματοδότησής της.
(329)
Η ανάληψη δέσμευσης για τον δείκτη χορηγήσεων προς καταθέσεις που αναφέρθηκε στην αιτιολογική σκέψη 137 διασφαλίζει ότι η διάρθρωση του ισολογισμού της Τράπεζας θα είναι βιώσιμη στο τέλος της περιόδου αναδιάρθρωσης. Η πώληση τίτλων και άλλων μη βασικών δραστηριοτήτων θα ενισχύσει επίσης τη θέση ρευστότητας της Τράπεζας. Λόγω της πίεσης που εξακολουθεί να ασκείται στη θέση ρευστότητας της Τράπεζας, η Επιτροπή μπορεί να αποδεχθεί το αίτημα των ελληνικών αρχών να τους επιτραπεί να χορηγήσουν ρευστότητα στην Τράπεζα βάσει των μέτρων εγγύησης και ομολογιακών δανείων του καθεστώτος στήριξης των ελληνικών τραπεζών και βάσει της ΕΠΡ με εγγύηση του Δημοσίου.
(330)
Για να μειώσει το κόστος χρηματοδότησης της Τράπεζας, η Ελλάδα έχει αναλάβει επίσης δέσμευση ότι η Τράπεζα θα συνεχίσει τη μείωση των επιτοκίων καταθέσεων στην Ελλάδα, όπως περιγράφεται στην αιτιολογική σκέψη 137. Η επίτευξη μιας τέτοιας μείωσης του κόστους των καταθέσεων θα συμβάλει ουσιαστικά στη βελτίωση της αποδοτικότητας της Τράπεζας προ προβλέψεων.
(331)
Από την έναρξη της κρίσης, η Τράπεζα προέβη σε μεγάλες εξαγορές που αύξησαν δραστικά το μέγεθος και τη βάση των καταθέσεών της. Η Τράπεζα ενσωμάτωσε με επιτυχία τις εξαγορασθείσες επιχειρηματικές δραστηριότητες σε πρωτοφανή χρόνο. Η Τράπεζα επιχειρεί επί του παρόντος να υλοποιήσει όλες τις δυνατές συνέργειες σε συνέχεια των εν λόγω εξαγορών. Έχει ξεκινήσει τον εξορθολογισμό του εμπορικού της δικτύου στην Ελλάδα, μέσω της μείωσης του αριθμού των υποκαταστημάτων και των εργαζομένων (115). Έως το 2017 το συνολικό κόστος της Τράπεζας στην Ελλάδα θα έχει μειωθεί περαιτέρω κατά […]% σε σύγκριση με το 2013. Προκειμένου να επιτευχθεί αυτός ο στόχος, η Ελλάδα έχει δεσμευτεί ότι η Τράπεζα θα μειώσει τον αριθμό των υποκαταστημάτων και των υπαλλήλων της στην Ελλάδα σε […] και […] αντίστοιχα στις 31 Δεκεμβρίου 2017, με το μέγιστο συνολικό κόστος στην Ελλάδα να ανέρχεται σε […] δισεκατ. ευρώ. Ο αναμενόμενος δείκτης κόστους προς κέρδη θα είναι κατώτερος από […]% στο τέλος της περιόδου αναδιάρθρωσης. Η Επιτροπή θεωρεί ότι το σχέδιο αναδιάρθρωσης διατηρεί την αποδοτικότητα της Τράπεζας στο νέο περιβάλλον της αγοράς.
(332)
Ένα άλλο βασικό στοιχείο είναι η διαχείριση των μη εξυπηρετούμενων δανείων, καθώς τα δάνεια αυτά ανέρχονταν στο 36 % του χαρτοφυλακίου της Τράπεζας στις 31 Δεκεμβρίου 2013 (116). Η Τράπεζα σκοπεύει να ενισχύσει την πιστωτική της πολιτική (όρια, κάλυψη εξασφαλίσεων) και να εστιάσει στις βασικές δραστηριότητες με σκοπό την ελαχιστοποίηση των ζημιών της. Η Ελλάδα έχει επίσης αναλάβει δέσμευση ότι η Τράπεζα θα τηρεί αυστηρά πρότυπα όσον αφορά την πιστωτική πολιτική της, με σκοπό να διαχειρίζεται τους κινδύνους και να μεγιστοποιεί την αξία για την Τράπεζα σε κάθε στάδιο της διαδικασίας δανειοδότησης, συμπεριλαμβανομένης της αναδιάρθρωσης των δανείων, όπως περιγράφεται στην αιτιολογική σκέψη 141.
7.6.2.2. Εταιρική διακυβέρνηση
(333)
Ένα άλλο σημείο στο οποίο πρέπει να δοθεί προσοχή είναι η διακυβέρνηση της Τράπεζας, δεδομένου ότι το ΕΤΧΣ κατέχει την πλειονότητα των μετοχών της Τράπεζας σε συνέχεια της ανακεφαλαιοποίησης της άνοιξης του 2013, με περιορισμένα ωστόσο δικαιώματα ψήφου. Επιπλέον, ορισμένοι από τους ιδιώτες επενδυτές που ελέγχουν την Τράπεζα κατέχουν επίσης δικαιώματα αγοράς και, συνεπώς, θα επωφεληθούν στο έπακρο σε περίπτωση που η τιμή της μετοχής αυξηθεί απότομα κατά τη διάρκεια της περιόδου αναδιάρθρωσης. Δεδομένου ότι η κατάσταση αυτή θα μπορούσε να δημιουργήσει ηθικό κίνδυνο, συμφωνήθηκε ειδικό πλαίσιο σχέσης μεταξύ της Τράπεζας και του ΕΤΧΣ το 2013. Μέσω της συμφωνίας αυτής προστατεύονται οι καθημερινές δραστηριότητες της Τράπεζας από τυχόν παρέμβαση των βασικών μετόχων της, εξασφαλίζοντας ότι το ΕΤΧΣ μπορεί να παρακολουθεί την υλοποίηση του σχεδίου αναδιάρθρωσης και να προλαμβάνει την ανάληψη υπερβολικού κινδύνου από τη διοίκηση της Τράπεζας μέσω κατάλληλων διαδικασιών διαβούλευσης. Η Τράπεζα δεσμεύτηκε επίσης να παρακολουθεί στενά την έκθεσή της σε συνδεδεμένους δανειολήπτες. Η Επιτροπή επισημαίνει θετικά το γεγονός ότι το ΕΤΧΣ θα ανακτήσει αυτομάτως δικαιώματα ψήφου, εάν η Τράπεζα δεν εφαρμόσει το σχέδιο αναδιάρθρωσής της.
7.6.2.3. Διεθνείς δραστηριότητες
(334)
Ορισμένες από τις διεθνείς δραστηριότητες της Τράπεζας είχαν εξαντλήσει το κεφάλαιο και τη ρευστότητά της κατά το παρελθόν, όπως εξηγείται στην αιτιολογική σκέψη 323.
(335)
Το σχέδιο αναδιάρθρωσης προβλέπει επίσης ότι η Τράπεζα θα συνεχίσει την εκ νέου εστίαση στην εγχώρια αγορά. Η Τράπεζα έχει ήδη προβεί στην πώληση της θυγατρικής της στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής. Έχει επίσης ξεκινήσει τον εξορθολογισμό των άλλων θυγατρικών, την ενίσχυση της διαδικασίας αναδοχής δανείων και τη μείωση του χρηματοδοτικού κενού των θυγατρικών. Προβλέπει τον περαιτέρω εξορθολογισμό του δικτύου της στις διατηρούμενες θυγατρικές, όπως περιγράφεται στην αιτιολογική σκέψη 130.
(336)
Συνεπώς, το συνολικό ποσό των αλλοδαπών στοιχείων ενεργητικού θα συρρικνωθεί στο μέλλον. Στο τέλος της περιόδου αναδιάρθρωσης, τα εν λόγω στοιχεία ενεργητικού θα απαρτίζουν […] μέρος του συνολικού ισολογισμού της Τράπεζας.
(337)
Ως εκ τούτου, η Επιτροπή θεωρεί ότι η Τράπεζα θα έχει αναδιαρθρωθεί επαρκώς και θα έχει μειώσει το μέγεθος των αλλοδαπών επιχειρηματικών δραστηριοτήτων της, ώστε να μην είναι εκτεθειμένη σε πρόσθετες κεφαλαιακές ανάγκες και ελλείψεις ρευστότητας στο μέλλον. Η δέσμευση που περιγράφεται στην αιτιολογική σκέψη (138) περί μη εισφοράς μεγάλων ποσών κεφαλαίων στις διεθνείς θυγατρικές της Τράπεζας συμβάλλει επίσης στη διασφάλιση ότι οι αλλοδαπές θυγατρικές δεν θα αποτελούν κίνδυνο για τα κεφάλαια ή τη θέση ρευστότητας της Τράπεζας.
7.6.2.4. Συμπέρασμα σχετικά με τη βιωσιμότητα
(338)
Σύμφωνα με το βασικό σενάριο που περιγράφεται στο τμήμα 2.4, στο τέλος της περιόδου αναδιάρθρωσης η Τράπεζα θα είναι σε θέση να επιτύχει απόδοση που θα της επιτρέπει να καλύπτει όλα τα έξοδα της και να παρέχει κατάλληλη απόδοση ιδίων κεφαλαίων, λαμβάνοντας υπόψη το προφίλ κινδύνου. Ταυτόχρονα, η κεφαλαιακή θέση της Τράπεζας προβλέπεται να διατηρηθεί σε ικανοποιητικά επίπεδα.
(339)
Τέλος, η Επιτροπή λαμβάνει υπό σημείωση το δυσμενές σενάριο που περιγράφεται στο σχέδιο αναδιάρθρωσης της Τράπεζας, όπως υποβλήθηκε από τις ελληνικές αρχές. Το δυσμενές σενάριο βασίζεται σε ένα σύνολο παραδοχών που συμφωνήθηκε με το ΕΤΧΣ. Λαμβάνει υπόψη μια πιο παρατεταμένη και βαθύτερη ύφεση, καθώς και μεγαλύτερη μείωση των τιμών των ακινήτων. Το σχέδιο αναδιάρθρωσης καταδεικνύει ότι η Τράπεζα είναι σε θέση να αντέξει έναν εύλογο βαθμό πιέσεων καθώς, στο δυσμενές σενάριο, η Τράπεζα εξακολουθεί να σημειώνει κέρδη και να διαθέτει επαρκές κεφάλαιο στο τέλος της περιόδου αναδιάρθρωσης.
(340)
Το ποσό του επιπλέον κεφαλαίου που αντλήθηκε το 2014, δηλαδή 1 750 εκατ. ευρώ, αρκεί για την αντιμετώπιση του βασικού σεναρίου της προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων του 2013 κατά την περίοδο αναδιάρθρωσης και για την αποπληρωμή των προνομιούχων μετοχών, στην οποία η Τράπεζα προέβη τον Μάιο του 2014 (117). […] Η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι, κατά την εκτίμηση των κεφαλαιακών αναγκών σύμφωνα με το βασικό σενάριο, η Τράπεζα της Ελλάδος επέφερε ήδη διάφορες προσαρμογές που είχαν ως αποτέλεσμα την αύξηση των εκτιμώμενων κεφαλαιακών αναγκών σε σύγκριση με τις κεφαλαιακές ανάγκες όπως είχαν εκτιμηθεί από την Τράπεζα στο δικό της βασικό σενάριο. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή εκτιμά ότι οι βασικές κεφαλαιακές ανάγκες όπως εκτιμήθηκαν από την Τράπεζα της Ελλάδος περιλαμβάνουν έναν ορισμένο βαθμό πιέσεων. Για να συναχθεί το συμπέρασμα ότι η Τράπεζα είναι βιώσιμη, η Επιτροπή δεν απαιτεί να διαθέτει η Τράπεζα εξαρχής επαρκή κεφάλαια για την κάλυψη των κεφαλαιακών αναγκών του σεναρίου ακραίων καταστάσεων όπως εκτιμήθηκαν από την Τράπεζα της Ελλάδος, καθώς το επίπεδο των εκτιμήσεων αυτών αντιπροσωπεύει υψηλό επίπεδο πιέσεων και δεδομένου ότι η αύξηση κεφαλαίου του Μαρτίου του 2014 καταδεικνύει ότι η Τράπεζα ανέκτησε την πρόσβαση στις κεφαλαιαγορές.
(341)
Επιπλέον, είναι θετικό το γεγονός ότι η Τράπεζα δεν θα προβεί σε πρόσθετες επενδύσεις σε τίτλους μη επενδυτικής κατηγορίας, κάτι που θα συμβάλει στη διατήρηση της κεφαλαιακής θέσης και της θέσης ρευστότητάς της.
(342)
Συνεπώς, συνάγεται το συμπέρασμα ότι ο συνδυασμός της ήδη υλοποιηθείσας αναδιάρθρωσης και της πρόσθετης προτεινόμενης αναδιάρθρωσης επαρκούν για την αποκατάσταση της μακροχρόνιας βιωσιμότητας της Τράπεζας.
7.6.3. Ίδια συνεισφορά και καταμερισμός των επιβαρύνσεων
(343)
Σύμφωνα με το τμήμα 3 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης, οι τράπεζες και οι μέτοχοί τους πρέπει να συμμετέχουν στην αναδιάρθρωση στο μέτρο του δυνατού, προκειμένου να εξασφαλίζεται ότι η ενίσχυση περιορίζεται στο ελάχιστο απαραίτητο. Οι τράπεζες θα πρέπει ως εκ τούτου να χρησιμοποιήσουν τους δικούς τους πόρους για να χρηματοδοτήσουν την αναδιάρθρωση, προβαίνοντας, για παράδειγμα, σε πώληση στοιχείων ενεργητικού, ενώ οι μέτοχοι οφείλουν να καλύψουν τις ζημίες του χρηματοπιστωτικού ιδρύματος στον βαθμό του δυνατού.
7.6.3.1. Ίδια συνεισφορά της Τράπεζας: εκποιήσεις και μείωση του κόστους
(344)
Η Τράπεζα έχει προβεί ήδη σε εκποίηση μικρών αλλοδαπών επιχειρηματικών δραστηριοτήτων (στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής) και σε απομόχλευση μέρους του χαρτοφυλακίου της προκειμένου να ενισχύσει τόσο την κεφαλαιακή της επάρκεια όσο και τη θέση ρευστότητάς της. Το σχέδιο αναδιάρθρωσης προβλέπει την απομόχλευση των αλλοδαπών δραστηριοτήτων της, όπως περιγράφεται στις αιτιολογικές σκέψεις 125 έως 129. Λαμβανομένων υπόψη της απομόχλευσης και των εκποιήσεων που έχουν ήδη πραγματοποιηθεί και μετά την υλοποίηση των δεσμεύσεων που συνδέονται με την απομόχλευση και τις εκποιήσεις αλλοδαπών επιχειρηματικών δραστηριοτήτων, η Τράπεζα θα έχει μειώσει σημαντικά τη γεωγραφική παρουσία της σε […]. Η μείωση του μεγέθους των διεθνών στοιχείων ενεργητικού της Τράπεζας θα μειώσει επίσης σε σημαντικό βαθμό τον ενδεχόμενο κίνδυνο να απαιτηθεί ενίσχυση στο μέλλον. Συνεπώς, θα βοηθήσει στη μείωση του ποσού της ενίσχυσης στο ελάχιστο.
(345)
Προκειμένου να περιορίσει τις κεφαλαιακές της ανάγκες, η Τράπεζα δεν θα χρησιμοποιήσει τα κεφάλαια για να στηρίξει ή να επεκτείνει το μέγεθος των αλλοδαπών θυγατρικών της, όπως περιγράφεται στην αιτιολογική σκέψη 138. Επιπλέον, οι δεσμεύσεις της Ελλάδας διασφαλίζουν ότι η Τράπεζα δεν θα προβεί σε δαπανηρές εξαγορές.
(346)
Η Τράπεζα δεσμεύτηκε επίσης για ένα φιλόδοξο πρόγραμμα μείωσης του κόστους, όπως αναφέρεται στο τμήμα 2.4.2. Τα έξοδα της θα μειωθούν περαιτέρω έως το 2017. Το εργατικό δυναμικό της μειώνεται και οι μισθοί προσαρμόζονται προς τα κάτω. Η Ελλάδα έχει επίσης δεσμευτεί να περιορίσει την αμοιβή των στελεχών της Τράπεζας, […].
7.6.3.2. Καταμερισμός των επιβαρύνσεων σε παλαιούς μετόχους και άντληση νέων κεφαλαίων στην αγορά.
(347)
Η συμμετοχή των παλαιών μετόχων της Τράπεζας μειώθηκε από την έκδοση δικαιωμάτων που ολοκληρώθηκε το 2009 (118) και στη συνέχεια εκ νέου από την ανακεφαλαιοποίηση του ΕΤΧΣ (μέτρο B4) και την ιδιωτική αύξηση κεφαλαίου του 2013 και του Μαρτίου του 2014. Για παράδειγμα, το μερίδιο που κατείχαν οι μέτοχοι της Τράπεζας, το οποίο τη δεδομένη στιγμή περιλάμβανε τους επενδυτές που εισέφεραν χρηματικά ποσά το 2009, μειώθηκε από 100 % πριν από την ανακεφαλαιοποίηση της άνοιξης του 2013 σε μόλις 2,3 % μετά την εν λόγω ανακεφαλαιοποίηση. Επιπλέον, η Τράπεζα δεν έχει καταβάλει κανένα μέρισμα σε μετρητά από το 2008. Εκτός από αυτόν τον καταμερισμό των επιβαρύνσεων σε παλαιούς μετόχους, η Τράπεζα συγκέντρωσε ιδιωτικό κεφάλαιο σημαντικού ύψους από την έναρξη της κρίσης το 2008, δηλαδή 807 εκατ. ευρώ το 2009, 1 444 εκατ. ευρώ το 2013 και 1 750 εκατ. ευρώ το 2014.
7.6.3.3. Καταμερισμός των επιβαρύνσεων σε ομολογιούχους μειωμένης εξασφάλισης
(348)
Οι κάτοχοι υβριδικών τίτλων και οι ομολογιούχοι μειωμένης εξασφάλισης της Τράπεζας συνέβαλαν στο κόστος αναδιάρθρωσής της. Η Τράπεζα εκτέλεσε πολλές πράξεις διαχείρισης παθητικού με σκοπό τη δημιουργία κεφαλαίων, όπως περιγράφεται στην αιτιολογική σκέψη 134.
(349)
Τα χρηματοοικονομικά μέσα η διευθέτηση των οποίων εκκρεμεί ακόμη υπόκεινται στην απαγόρευση της πληρωμής τοκομεριδίων που αναφέρεται στην αιτιολογική σκέψη 143. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή θεωρεί ότι διασφαλίζεται ο επαρκής καταμερισμός των επιβαρύνσεων για τους κατόχους υβριδικών τίτλων και τους ομολογιούχους μειωμένης εξασφάλισης της Τράπεζας και ότι πληρούνται ως προς το θέμα αυτό τα κριτήρια της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης.
7.6.3.4. Συμπέρασμα για την ίδια συνεισφορά και τον καταμερισμό των επιβαρύνσεων
(350)
Σε σχέση με τη συνολική κρατική ανακεφαλαιοποίηση, η ίδια συνεισφορά και ο καταμερισμός των επιβαρύνσεων, ιδίως υπό μορφή πώλησης στοιχείων ενεργητικού και μείωσης του χαρτοφυλακίου δανείων, υπολείπονται σημαντικά από τα επίπεδα που η Επιτροπή θεωρεί συνήθως επαρκή. Η μείωση του μεγέθους αφορά μόνο τις αλλοδαπές δραστηριότητες, οι οποίες αποτελούν περιορισμένο μέρος της Τράπεζας (119), και η αναδιάρθρωση δεν προβλέπει καμία μείωση του μεγέθους των χαρτοφυλακίων δανείων και καταθέσεων στην Ελλάδα, τα οποία, αντιθέτως, σημείωσαν πολύ μεγάλη αύξηση κατά το τελευταίο έτος, μετά τις εξαγορές. Ωστόσο, η Επιτροπή λαμβάνει υπόψη τα στοιχεία που περιγράφονται στο τμήμα 7.6.1 και ιδίως το γεγονός ότι η ενίσχυση που ελήφθη μπορεί να υπαχθεί εν μέρει στην εξαίρεση που προβλέπεται στο σημείο 14 της ανακοίνωσης περί παράτασης του 2011, σύμφωνα με το οποίο η Επιτροπή μπορεί να αποδεχτεί χαμηλότερη ίδια συνεισφορά και χαμηλότερο καταμερισμό των επιβαρύνσεων. Η Επιτροπή χαρακτηρίζει επίσης θετικό το ότι η Τράπεζα άντλησε 1 444 εκατ. ευρώ από την αγορά τον Μάιο του 2013 και 1 750 εκατ. ευρώ τον Μάρτιο του 2014, […]. Επιπλέον, το κεφάλαιο που συγκεντρώθηκε τον Μάρτιο του 2014 αντλήθηκε με τιμή ανά μετοχή ίση με την τιμή ανά μετοχή στην οποία ενεγράφη το ποσό από το ΕΤΧΣ στο πλαίσιο της ανακεφαλαιοποίησης της άνοιξης του 2013 (μέτρο Β4). Συνεπώς, η υψηλή τιμή έκδοσης περιόρισε τη μείωση των εσόδων για το ΕΤΧΣ. Η Τράπεζα προέβη επίσης στην αποπληρωμή των προνομιούχων μετοχών (μέτρο Α). Με δεδομένα όλα αυτά τα στοιχεία, το σχέδιο αναδιάρθρωσης μπορεί να θεωρηθεί ότι προβλέπει επαρκή μέτρα ίδιας συνεισφοράς και καταμερισμού των επιβαρύνσεων για τον περιορισμό της ενίσχυσης στο ελάχιστο αναγκαίο ποσό.
7.6.4. Μέτρα για τον περιορισμό των στρεβλώσεων του ανταγωνισμού
(351)
Η ανακοίνωση περί αναδιάρθρωσης απαιτεί το σχέδιο αναδιάρθρωσης να προτείνει μέτρα για τον περιορισμό των στρεβλώσεων του ανταγωνισμού και τη διασφάλιση ενός ανταγωνιστικού τραπεζικού τομέα. Επιπλέον, τα εν λόγω μέτρα θα πρέπει επίσης να αντιμετωπίζουν ζητήματα ηθικού κινδύνου και να διασφαλίζουν ότι η κρατική ενίσχυση δεν χρησιμοποιείται για τη χρηματοδότηση αθέμιτης από πλευράς ανταγωνισμού συμπεριφοράς.
(352)
Σύμφωνα με το σημείο 31 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης, κατά την αξιολόγηση του ύψους της ενίσχυσης και των στρεβλώσεων του ανταγωνισμού που προκαλούνται από αυτήν, η Επιτροπή πρέπει να λαμβάνει υπόψη τόσο το απόλυτο όσο και το σχετικό ποσό της κρατικής ενίσχυσης, καθώς και τον βαθμό καταμερισμού των επιβαρύνσεων και τη θέση του χρηματοπιστωτικού ιδρύματος στην αγορά μετά την αναδιάρθρωση. Ως προς αυτό, η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι η Τράπεζα έχει εισπράξει κεφαλαιακή στήριξη από το Δημόσιο, ισοδύναμη με το 23,7 % των RWA της (120). Επιπλέον, η Τράπεζα έλαβε εγγυήσεις ρευστότητας το 2010 που ανέρχονταν σε ύψος 9,9 δισεκατ. ευρώ και ομολογιακά δάνεια του Δημοσίου ύψους 1,3 δισεκατ. ευρώ, που απαρτίζουν από κοινού σχεδόν το 25 % του ισολογισμού της Τράπεζας. Επιπλέον, η Τράπεζα έλαβε ΕΠΡ με εγγύηση του Δημοσίου. Επομένως, είναι αναγκαία η λήψη μέτρων για τον περιορισμό δυνητικών στρεβλώσεων του ανταγωνισμού λόγω του μεγάλου ποσού της ενίσχυσης. Επιπλέον, το μερίδιο της αγοράς που κατέχει η Τράπεζα στην Ελλάδα είναι τεράστιο. Η εξαγορά των μεταβιβασθεισών δραστηριοτήτων της ΑΤΕ, της Γενικής, της MBG και των κυπριακών μεταβιβασθεισών δραστηριοτήτων αύξησε τα μερίδια αγοράς της Τράπεζας. Μετά τις εν λόγω εξαγορές, το μερίδιο της αγοράς της Τράπεζας σε καταθέσεις στην Ελλάδα ανερχόταν σε ποσοστό 29 % στα τέλη του 2013, ενώ τα μερίδια της αγοράς σε στεγαστικά ενυπόθηκα δάνεια, καταναλωτικά και εταιρικά δάνεια ανέρχονταν σε ποσοστό 25 %, 22 % και 35 % αντίστοιχα (σε σύγκριση με 10 %, 8 %, 8 % και 14 % αντίστοιχα το 2011) (121).
(353)
Η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι οι δυσκολίες της Τράπεζας οφείλονται σε μεγάλο βαθμό σε εξωτερικούς κραδασμούς, όπως η κρίση του δημόσιου χρέους της Ελλάδας και η παρατεταμένη ύφεση που διαταράσσει την ελληνική οικονομία από το 2008, όπως επισημάνθηκε ήδη στην αιτιολογική σκέψη 74 της απόφασης για την κίνηση της διαδικασίας για την Τράπεζα Πειραιώς. Συνεπώς, μειώθηκε η ανάγκη αντιμετώπισης ζητημάτων ηθικού κινδύνου. Όπως αναλύθηκε στο τμήμα 7.6.1 της παρούσας απόφασης, το αποτέλεσμα στρέβλωσης του ανταγωνισμού των μέτρων ενίσχυσης είναι μικρότερο υπό το πρίσμα αυτών των παραγόντων, όπως και η ανάγκη να ληφθούν μέτρα για τον περιορισμό των εν λόγω στρεβλώσεων. Για τους ανωτέρω λόγους, η Επιτροπή μπορεί κατ’ εξαίρεση να αποδεχθεί το γεγονός ότι, παρά το υψηλό ποσό της ενίσχυσης και τα υψηλά μερίδια της αγοράς, στο σχέδιο αναδιάρθρωσης δεν προβλέπεται καμία μείωση του ισολογισμού και των δανείων στην Ελλάδα. Ωστόσο, θα αποτελούσε πρόβλημα εάν η τράπεζα που έχει λάβει τη μεγαλύτερη ενίσχυση μεταξύ των τεσσάρων μεγάλων ελληνικών τραπεζών και εκείνη της οποίας το μέγεθος αυξήθηκε περισσότερο μέσω εξαγορών κατά τα τελευταία έτη συνέχιζε να αναπτύσσεται κατά την περίοδο αναδιάρθρωσης με ταχύτερο ρυθμό από εκείνον της αγοράς, παραγκωνίζοντας ενδεχομένως τις λιγότερο ενισχυμένες τράπεζες. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή επικροτεί τη δέσμευση που ανέλαβε η Τράπεζα ότι δεν θα παρουσιάσει ταχύτερη ανάπτυξη από εκείνη της αγοράς.
(354)
Ωστόσο, η Επιτροπή σημειώνει ότι οι ανακεφαλαιοποιήσεις που πραγματοποιήθηκαν από το Δημόσιο παρείχαν στην Τράπεζα τη δυνατότητα να συνεχίσει τις τραπεζικές της δραστηριότητες σε αγορές του εξωτερικού.
(355)
Η Επιτροπή επισημαίνει ότι, εκτός από την απομόχλευση και την αναδιάρθρωση που έχουν ήδη επιτευχθεί, η Τράπεζα θα προβεί σε περαιτέρω αναδιάρθρωση και απομόχλευση των αλλοδαπών στοιχείων ενεργητικού της έως τις 30 Ιουνίου 2018 (122). Επιπλέον, η Τράπεζα δεσμεύτηκε να μην χρησιμοποιήσει την ενίσχυση για χρηματοδότηση της ανάπτυξης των εν λόγω δραστηριοτήτων. Συνεπώς, η ενίσχυση δεν θα χρησιμοποιηθεί για στρέβλωση του ανταγωνισμού σε αυτές τις αλλοδαπές αγορές.
(356)
Η Ελλάδα έχει δεσμευθεί επίσης ότι η Τράπεζα δεν θα προβεί σε δαπανηρές εξαγορές, διασφαλίζοντας ότι δεν θα χρησιμοποιήσει την κρατική ενίσχυση που έχει λάβει για την εξαγορά νέας επιχειρηματικής δραστηριότητας. Η εν λόγω απαγόρευση εξασφαλίζει ότι η ενίσχυση χρησιμοποιείται αποκλειστικά για την αποκατάσταση της βιωσιμότητας των τραπεζικών δραστηριοτήτων στην Ελλάδα και όχι για ανάπτυξη, για παράδειγμα, σε αγορές του εξωτερικού.
(357)
Η δέσμευση για μείωση του επιτοκίου που καταβάλλεται για τις καταθέσεις στην Ελλάδα από μη βιώσιμα υψηλά επίπεδα εξασφαλίζει επίσης ότι η κρατική ενίσχυση δεν θα χρησιμοποιηθεί για τη χρηματοδότηση μη βιώσιμων στρατηγικών συγκέντρωσης καταθέσεων που νοθεύουν τον ανταγωνισμό στην ελληνική αγορά. Παρομοίως, η δέσμευση για την εφαρμογή αυστηρών κατευθυντήριων γραμμών όσον αφορά την τιμολόγηση των νέων δανείων, βάσει κατάλληλης αξιολόγησης πιστωτικών κινδύνων, θα εμποδίσει την Τράπεζα να νοθεύσει τον ανταγωνισμό στην ελληνική αγορά εφαρμόζοντας ακατάλληλες στρατηγικές τιμολόγησης των δανείων σε πελάτες.
(358)
Λαμβανομένης υπόψη της ιδιαίτερης κατάστασης που περιγράφεται στο τμήμα 7.6.1, καθώς και των μέτρων που προβλέπονται στο σχέδιο αναδιάρθρωσης, η Επιτροπή θεωρεί ότι υπάρχουν επαρκείς διασφαλίσεις για τον περιορισμό των στρεβλώσεων του ανταγωνισμού.
7.6.5. Παρακολούθηση
(359)
Σύμφωνα με το τμήμα 5 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης, πρέπει να υποβάλλονται συστηματικά εκθέσεις ώστε η Επιτροπή να είναι σε θέση να ελέγχει την ορθή εφαρμογή του σχεδίου αναδιάρθρωσης. Όπως αναφέρεται στις δεσμεύσεις που ανέλαβε η Ελλάδα (123), η Ελλάδα θα εξασφαλίσει ότι έως το τέλος της περιόδου αναδιάρθρωσης, δηλαδή τις 31 Δεκεμβρίου 2018, ο εντολοδόχος παρακολούθησης, ο οποίος έχει διοριστεί από την Τράπεζα με την έγκριση της Επιτροπής, θα παρακολουθεί την υλοποίηση των δεσμεύσεων που ανέλαβε η Ελλάδα για την αναδιάρθρωση των δραστηριοτήτων στην Ελλάδα και στο εξωτερικό και για την εταιρική διακυβέρνηση και τις εμπορικές δραστηριότητες. Κατά την άποψη της Επιτροπής, με τον τρόπο αυτό διασφαλίζεται επομένως η δέουσα παρακολούθηση της υλοποίησης του σχεδίου αναδιάρθρωσης.
7.6.6. Συμπέρασμα σχετικά με τη συμμόρφωση των μέτρων A, B1, B2, B3 και Β4 με την ανακοίνωση περί αναδιάρθρωσης
(360)
Η Επιτροπή διαπιστώνει ότι το σχέδιο αναδιάρθρωσης σε συνδυασμό με τις δεσμεύσεις που παρατίθενται στο παράρτημα της παρούσας απόφασης εξασφαλίζει την αποκατάσταση της μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας της Τράπεζας, είναι επαρκές όσον αφορά τον καταμερισμό των επιβαρύνσεων και την ίδια συνεισφορά και είναι κατάλληλο για την αντιστάθμιση των στρεβλώσεων του ανταγωνισμού που προκαλούνται από τα εξεταζόμενα στην παρούσα απόφαση μέτρα ενίσχυσης, καθώς και αναλογικό. Το σχέδιο αναδιάρθρωσης και οι δεσμεύσεις που υποβλήθηκαν στην Επιτροπή πληρούν τα κριτήρια της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης.
8. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ
(361)
Η Επιτροπή εκφράζει τη λύπη της για το γεγονός ότι η Ελλάδα εφάρμοσε παράτυπα τα μέτρα ενίσχυσης Β2, Β3 και Β4 κατά παράβαση του άρθρου 108 παράγραφος 3 της Συνθήκης, καθώς τα εν λόγω μέτρα εφαρμόστηκαν πριν από την επίσημη κοινοποίησή τους. Ωστόσο, τα μέτρα αυτά, καθώς και τα άλλα μέτρα που αναλύονται στην παρούσα απόφαση, μπορούν να θεωρηθούν συμβιβάσιμα με την εσωτερική αγορά,
ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΠΟΦΑΣΗ:
Άρθρο 1
1. Τα κατωτέρω μέτρα που τέθηκαν σε εφαρμογή από την Ελλάδα συνιστούν κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης:
α)
η επείγουσα παροχή ρευστότητας που χορηγήθηκε στην Τράπεζα Πειραιώς ΑΕ από την Τράπεζα της Ελλάδος με την εγγύηση του ελληνικού Δημοσίου (μέτρο L2)·
β)
η δεύτερη προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση ύψους 1 553 εκατ. ευρώ που χορηγήθηκε από το Ελληνικό Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας («ΕΤΧΣ») στην Τράπεζα Πειραιώς ΑΕ τον Δεκέμβριο του 2012 (μέτρο Β2)·
γ)
η επιστολή δέσμευσης για ποσό 1 082 εκατ. ευρώ, η οποία χορηγήθηκε από το ΕΤΧΣ στην Τράπεζα Πειραιώς ΑΕ στις 20 Δεκεμβρίου 2012 (μέτρο Β3)·
δ)
η ανακεφαλαιοποίηση ύψους 5 891 εκατ. ευρώ που χορηγήθηκε από το ΕΤΧΣ στην Τράπεζα Πειραιώς ΑΕ την άνοιξη του 2013 (μέτρο Β4)· και
ε)
η ανακεφαλαιοποίηση ύψους 524 εκατ. ευρώ που χορηγήθηκε από το ΕΤΧΣ στην Τράπεζα Πειραιώς ΑΕ την άνοιξη του 2013 (μέτρο Γ).
2. Υπό το πρίσμα του σχεδίου αναδιάρθρωσης που αφορά τον Όμιλο της Τράπεζας Πειραιώς, ο οποίος περιλαμβάνει την Τράπεζα Πειραιώς ΑΕ και όλες τις θυγατρικές και τα υποκαταστήματά της, το οποίο υποβλήθηκε στις 25 Ιουνίου 2014, και των δεσμεύσεων που ανέλαβε η Ελλάδα κατά την ημερομηνία αυτή, οι ακόλουθες κρατικές ενισχύσεις είναι συμβιβάσιμες με την εσωτερική αγορά:
α)
η εισφορά κεφαλαίου ύψους 750 εκατ. ευρώ που χορηγήθηκε από το ελληνικό Δημόσιο στην Τράπεζα Πειραιώς ΑΕ τον Μάιο του 2009 και τον Δεκέμβριο του 2011 στο πλαίσιο του καθεστώτος ανακεφαλαιοποίησης (μέτρο Α)·
β)
η επείγουσα παροχή ρευστότητας που χορήγησε η Τράπεζα της Ελλάδος στην Τράπεζα Πειραιώς ΑΕ με την εγγύηση του ελληνικού Δημοσίου από τον Ιούλιο του 2011, για ποσό ύψους 30,4 δισεκατ. ευρώ στις 31 Δεκεμβρίου 2012 (μέτρο L2)·
γ)
η πρώτη προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση ύψους 4,7 δισεκατ. ευρώ που χορηγήθηκε από το ΕΤΧΣ στην Τράπεζα Πειραιώς ΑΕ τον Μάιο του 2012 (μέτρο Β1)·
δ)
η δεύτερη προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση ύψους 1 553 εκατ. ευρώ που χορηγήθηκε από το ΕΤΧΣ στην Τράπεζα Πειραιώς ΑΕ τον Δεκέμβριο του 2012 (μέτρο Β2)·
ε)
η δέσμευση για ποσό 1 082 εκατ. ευρώ, η οποία χορηγήθηκε από το ΕΤΧΣ στην Τράπεζα Πειραιώς ΑΕ στις 20 Δεκεμβρίου 2012 (μέτρο Β3)·
στ)
η ανακεφαλαιοποίηση ύψους 5 891 εκατ. ευρώ που χορηγήθηκε από το ΕΤΧΣ στην Τράπεζα Πειραιώς ΑΕ την άνοιξη του 2013 (μέτρο Β4)· και
ζ)
η ανακεφαλαιοποίηση ύψους 524 εκατ. ευρώ που χορηγήθηκε από το ΕΤΧΣ στην Τράπεζα Πειραιώς ΑΕ την άνοιξη του 2013 (μέτρο Γ).
Άρθρο 2
Η παρούσα απόφαση απευθύνεται στην Ελληνική Δημοκρατία.
Βρυξέλλες, 23 Ιουλίου 2014.