ROZHODNUTÍ KOMISE
ze dne 23. července 2013
o státní podpoře SA.35062 (13/N-2), kterou Portugalsko poskytlo společnosti Caixa Geral de Depósitos
(oznámeno pod číslem C(2013) 4801)
(Pouze anglické znění je závazné)
(Text s významem pro EHP)
(2014/767/EU)
EVROPSKÁ KOMISE,
s ohledem na Smlouvu o fungování Evropské unie, a zejména na čl. 108 odst. 2 první pododstavec této smlouvy,
s ohledem na Dohodu o evropském hospodářském prostoru, a zejména na čl. 62 odst. 1 písm. a) uvedené dohody,
poté, co vyzvala členské státy a ostatní zúčastněné strany k podání připomínek v souladu s výše uvedenými ustanoveními (1),
vzhledem k těmto důvodům:
1. POSTUP
(1)
Dne 28. června 2012 oznámila Portugalská republika (dále jen „Portugalsko“) rekapitalizační opatření ve prospěch společnosti Caixa Geral de Depósitos, S.A (dále jen „CGD“ nebo „banka“).
(2)
Dne 18. července 2012 přijala Komise rozhodnutí ve věci SA.35062 (12/NN) (dále jen „rozhodnutí o podpoře na záchranu“) (2), kterým schválila rekapitalizaci společnosti CGD provedenou dne 29. června 2012 jako podporu na záchranu.
(3)
E-mailem ze dne 27. září 2012 Portugalsko Komisi informovalo, že společnost Caixa Geral Finance Limited (dále jen „CGDF“), přidružený podnik společnosti CGD, vyplatí další den dividendy držitelům časově neomezených nekumulativních preferenčních akcií.
(4)
Dne 28. září 2012 společnost CGDF dividendy skutečně vyplatila.
(5)
Dne 18. prosince 2012 přijala Komise rozhodnutí ve věci SA.35062 (12/NN) (dále jen „rozhodnutí o zahájení řízení“) (3), kterým zahájila formální vyšetřovací řízení týkající se zneužití podpory na záchranu podle článku 16 nařízení Rady (ES) č. 659/1999 ze dne 22. března 1999, kterým se stanoví prováděcí pravidla k článku 108 smlouvy o fungování Evropské unie (4).
(6)
Zveřejněním uvedeného rozhodnutí Komise zúčastněné strany vyzvala, aby se vyjádřily k jejímu předběžnému závěru, že výplata dividend představuje porušení podmínek rozhodnutí o podpoře na záchranu, neobdržela však žádné související připomínky.
(7)
Kvůli naléhavosti případu Portugalsko výjimečně souhlasí s tím, aby bylo toto rozhodnutí přijato v angličtině.
2. POPIS
2.1. Příjemce
(8)
CGD je bankovní skupina, která je plně ve vlastnictví Portugalska. Ke dni 31. prosince 2012 vlastnila celková čistá aktiva (podle účetních pravidel) (5) ve výši 116,9 miliardy EUR a její celkové čisté úvěrové portfolio ke dni 31. prosince 2012 činilo 74,7 miliardy EUR. Činnosti této banky zahrnují mimo jiné celostátní i mezinárodní komerční bankovnictví (zejména ve Španělsku, v portugalsky mluvících částech Afriky, v Macau a v Brazílii), investiční bankovnictví, správu aktiv, poskytování specializovaných úvěrů a pojišťovnictví.
(9)
V roce 2012 měla skupina CGD vedoucí postavení ve většině obchodních oblastí, v nichž působí na domácím portugalském trhu (zejména úvěry a zálohy pro klienty, vklady klientů, pojištění, leasing, investiční bankovnictví a správa aktiv).
Tabulka 1
Hlavní finanční údaje společnosti CGD (podle účetních pravidel)
31.12.2012
Celková aktiva (v miliardách EUR)
116,9
Úvěry pro klienty (v miliardách EUR)
74,7
Retailové vklady (v miliardách EUR) (*)
71,4
Velkoobchodní tržní financování celkem (v miliardách EUR) (**)
35,2
Zaměstnanci, celá skupina
23 028
Počet poboček, celá skupina
1 293
Podíl na vnitrostátním trhu pro vklady
28,1 %
Podíl na vnitrostátním úvěrovém trhu
21,3 %
2.2. Události, které vedly k opatřením podpory
(10)
Od počátku krize státního dluhu měla společnost CGD problémy se získáváním přístupu na velkoobchodní finanční trhy. Potíže se projevily nejprve u přístupu na trhy střednědobého a dlouhodobého kapitálu a postupně se rozšířily i na trhy krátkodobých peněžních prostředků.
(11)
V důsledku toho musela společnost CGD snížit své spoléhání se na velkoobchodní financování a v prvním čtvrtletí roku 2010 aktivovala svůj plán likvidity, přičemž se snažila a) nalézt alternativní zdroje financování, především prostřednictvím zajištěného financování; b) zvětšit soubor způsobilého zajištění, který je přijatelný pro ECB; c) prodat nestrategická aktiva a d) předložit investorům a protistranám doklady o vlastní úvěruschopnosti.
(12)
Podle plánu hospodářské a finanční pomoci, který byl dohodnut mezi Portugalskem, Komisí, ECB a MMF, měla společnost CGD předložit finanční a kapitálový plán pro období 2011-2015, jenž měl podléhat čtvrtletnímu přezkumu. První verze finančního a kapitálového plánu byla předložena dne 26. července 2011 a byla předmětem následných revizí.
(13)
Co se týká solventnosti, ke dni 31. prosince 2011 činil poměr kmenového kapitálu tier 1 společnosti CGD vypočítaný podle pravidel rámce Basilej II 9,48 %. Cílem finančního a kapitálového plánu bylo dosáhnout do 31. prosince 2012 mimo jiné poměru kmenového kapitálu tier 1 ve výši 10 % podle pravidel rámce Basilej II v souladu s požadavky memoranda o porozumění, které bylo podepsáno mezi portugalskou vládou na straně jedné a MMF, Komisí a ECB na straně druhé. Podle doporučení Evropského orgánu pro bankovnictví (EBA) byl finanční a kapitálový plán aktualizován s ohledem na výši kapitálu, která má být držena ode dne 30. června 2012, s cílem uspokojit potřeby kapitálu, jež byly vypočítány podle výše státního dluhu a dluhů obcí u banky (dále jen „rezerva na státní dluh“), a potřebu kapitálu vyplývající ze zátěžových testů, které provedl orgán EBA (dále jen „požadavky orgánu EBA“).
(14)
Podle znění finančního a kapitálového plánu z května 2012 a na základě doporučení orgánu EBA byla zjištěna potřeba navýšit kapitál o 1,650 miliardy EUR.
2.3. Opatření podpory
(15)
Rekapitalizační opatření, která Portugalsko provedlo jako jediný akcionář společnosti CGD, spočívala v
i)
úpisu nově emitovaných kmenových akcií (dále jen „navýšení kapitálu“) v hodnotě 750 milionů EUR a
ii)
úpisu konvertibilních nástrojů (dále jen „CoCos“) vydaných společností CGD v hodnotě 900 milionů EUR, které jsou pro účely solventnosti podle požadavků orgánu EBA způsobilé jako kmenový kapitál tier 1.
(16)
Podrobný popis opatření podpory je uveden v 12. až 25. bodě odůvodnění rozhodnutí o podpoře na záchranu.
2.4. Formální vyšetřovací řízení týkající se zneužití podpory
(17)
Jak je uvedeno v 31. bodě odůvodnění rozhodnutí o podpoře na záchranu, Portugalsko se zavázalo, že zajistí, aby CGD (jakožto skupina) uplatňovala omezení týkající se chování, která odpovídala omezením vztahujícím se na banky, jež jsou rekapitalizovány v rámci nového režimu rekapitalizace úvěrových institucí v Portugalsku (6), včetně mimo jiné:
-
zákazu vyplácení dividend,
-
zákazu vyplácení kupónů a úroků z hybridních nástrojů a podřízených dluhových nástrojů, jež nevlastní Portugalsko, pokud neexistuje právní povinnost provést tuto platbu.
(18)
Dne 28. září 2012 vyplatila společnost CGDF, přidružený podnik společnosti CGD, bez předchozího schválení Komisí dividendy z časově neomezených nekumulativních preferenčních akcií ve výši 405 415 EUR. Tato částka odpovídá 0,025 % kapitálu, který byl vložen dne 29. června 2012.
(19)
V rozhodnutí o zahájení řízení zastávala Komise předběžný názor, že se na výplaty dividend, které společnost CGDF uskutečnila dne 28. září 2012, vztahuje zákaz vyplácení dividend, jenž platil pro společnost CGD podle rozhodnutí o podpoře na záchranu, a že výplata dividend představuje zneužití poskytnuté podpory na záchranu.
3. RESTRUKTURALIZACE SPOLEČNOSTI CGD
(20)
Společnost CGD předložila plán restrukturalizace, který obsahoval čtyři hlavní prvky:
-
snížení podílu cizích zdrojů v rozvaze skupiny CGD („deleveraging“) odprodejem pojištění a zbývajících nestrategických účastí a rovněž likvidací vedlejších aktiv,
-
zvýšení její provozní efektivnosti,
-
restrukturalizace činnosti společnosti CGD ve Španělsku,
-
splacení nástrojů CoCos v hodnotě 900 milionů EUR během období restrukturalizace.
Snížení podílu cizích zdrojů
(21)
Společnost CGD usilovala o snížení podílu cizích zdrojů v rozvaze již před navýšením kapitálu v červnu 2012. V období od prosince 2010 do června 2012 snížila banka svou bilanční sumu přibližně o 8,2 miliardy EUR (účetní pravidla).
(22)
Plán restrukturalizace počítá s dalším úsilím o snížení podílu cizích zdrojů. Plán předpokládá odprodej pojištění, společnosti Caixa Seguros, a jiných nestrategických účastí a rovněž likvidaci vedlejších aktiv, aby se společnost CGD mohla lépe zaměřit na své hlavní činnosti v oblasti retailového bankovnictví a uvolnit finanční prostředky, které následně posílí kmenový kapitál banky. Společnost CGD usiluje o další snížení podílu cizích zdrojů v rozvaze skupiny, a to o vedlejší aktiva v hodnotě [10-20] miliard EUR, což v porovnání s konsolidovanou rozvahou v prosinci 2012 (podle účetních pravidel) představuje snížení o [10-20] %. Prodej pojištění představuje důležitý prvek procesu snižování podílu cizích zdrojů a přispěje k tomuto snížení částkou ve výši přibližně […] (***) miliard EUR. Prodej zbývajících nestrategických účastí přispěje částkou ve výši [0-5] miliard EUR, splacení dluhu bývalé Banco Português de Negócios (dále jen „BPN“) částkou ve výši [0-5] miliard EUR a likvidace vedlejších aktiv ve Španělsku částkou ve výši [0-5] miliard EUR. Přibližně dvě třetiny vedlejšího portfolia ([10-20] miliard EUR) budou zlikvidovány do konce roku 2017 a zbytek tohoto portfolia bude zlikvidován po roce 2017.
(23)
Společnost Caixa Seguro má v Portugalsku vedoucí postavení na trhu, přičemž její tržní podíl v prosinci 2012 dosahoval 31 % v oblasti životního pojištění a 26 % v oblasti neživotního pojištění, včetně všeobecné pojišťovny poskytující životní i neživotní pojištění a specializovaných pojišťoven působících v oblasti zdravotního pojištění a pojištění automobilů. Ke dni 31. prosince 2012 připadalo na společnost Caixa Seguros 9,2 % konsolidovaných čistých aktiv společnosti CGD a tato společnost vytvořila čistý příjem ve prospěch akcionářů společnosti CGD ve výši 89,7 milionu EUR, a to na základě objemu přímého pojistného, který v roce 2012 dosáhl 3 195 milionů EUR.
(24)
Společnost CGD bude společnost Caixa Seguros restrukturalizovat, aby zlepšila její prodejnost a usnadnila proces prodeje. Společnost CGD může […]. Při procesu prodeje budou přípustné veškeré možné kombinace, které mohou sahat od […]. Plán restrukturalizace společnosti CGD předpokládá, že […].
(25)
Společnost CGD odprodá rovněž veškeré své zbývající nestrategické účasti v kotovaných portugalských společnostech do […], a tím sníží podíl cizích zdrojů ve své rozvaze přibližně o dalších [200-250] milionů EUR. Společnost CGD již odprodala většinu nestrategických účastí, což zajistilo výnosy ve výši přibližně 450 milionů EUR.
(26)
Společnost CGD mimoto zamýšlí postupně zlikvidovat portfolio aktiv, které vyplývá z dluhu zkrachovalé společnosti Banco Português de Negócios („BPN“) (7), v nominální hodnotě [0-5] miliardy EUR a s hodnotou čistých aktiv ve výši přibližně [0-5] miliardy EUR. Podle příslušného splátkového kalendáře se hodnota čistých aktiv do konce roku 2017 sníží o [40-50] % na [0-5] miliard EUR.
(27)
Společnost CGD zlikviduje rovněž vedlejší úvěrové portfolio, které pochází z jejích činností v oblasti retailového a velkoobchodního bankovnictví ve Španělsku. Toto portfolio má hodnotu ve výši přibližně [0-5] miliard EUR.
Provozní efektivnost
(28)
Druhým hlavním prvkem plánu restrukturalizace je zvýšení provozní efektivnosti banky. Společnost CGD přijala již v roce 2011 a 2012 opatření k optimalizaci nákladové základny a v porovnání s finančními údaji z období před krizí snížila mzdové náklady i prodejní, správní a režijní náklady svých vnitrostátních činností.
(29)
Společnost CGD bude v tomto úsilí o optimalizaci pokračovat dalším snižováním provozních nákladů v období restrukturalizace. Hlavní páky k dosažení dalších úspor představuje snížení počtu zaměstnanců banky a nové sjednání smluvně zajišťovaných služeb. Podle plánu restrukturalizace bude společnost CGD v období restrukturalizace pokračovat ve snižování svých mzdových nákladů a usilovat o jejich snížení o [5-10] % a v prosinci 2013 předpokládá mzdové náklady ve výši [500-550] milionů EUR a v prosinci 2017 ve výši [450-500] milionů EUR. Pokud jde o počet zaměstnanců, v Portugalsku se jejich počet sníží o [5-10] %. Zatímco v prosinci 2012 pracovalo v oblasti vnitrostátních činností v rámci retailového bankovnictví 9 401 zaměstnanců, do prosince 2017 chce společnost CGD tento počet snížit na [8 500 - 9 000] osob.
(30)
Vyšší provozní efektivnosti společnosti CGD bude dále dosaženo optimalizací sítě poboček, a to omezením sítě vnitrostátních poboček o [5-10] % z 840 poboček v červnu 2012 na [750-800] poboček do […]. Uzavření [70-80] poboček v Portugalsku v období od června 2012 do […] je součástí pravidelného procesu optimalizace za účelem přehodnocení a racionalizace přítomnosti společnosti CGD v oblasti vnitrostátního retailového bankovnictví a očekává se, že to povede k ročním úsporám ve výši [0-5] milionů EUR. Uzavřeno již bylo nebo se postupně uzavírá 58 poboček, zbývajících [10-20] poboček bude uzavřeno do […].
(31)
Provozní efektivnost společnosti CGD se zlepší rovněž zvýšením příjmů ze služeb a provizí, které v roce 2012 přispěly k celkovým čistým provozním příjmům přibližně 25 %, zatímco v portugalském bankovním sektoru činil příslušný podíl v průměru 29 %. Společnost CGD zavede nové struktury poplatků s cílem lépe sladit své zdroje příjmů se zdroji svých protějšků.
Restrukturalizace činností ve Španělsku
(32)
Třetí hlavní prvek plánu restrukturalizace se týká restrukturalizace bankovních operací ve Španělsku. Zatímco obecně si mezinárodní operace společnosti CGD v současnosti vedou mnohem lépe než vnitrostátní činnosti a významně přispívají k celkové výkonnosti banky, činnosti společnosti CGD ve Španělsku jsou ztrátové. Společnost CGD zahájila činnost v oblasti retailového bankovnictví ve Španělsku v roce 1991 poté, co získala společnosti Banco de Extremadura a Chase Manhattan España a posléze v roce 1995 společnost Banco Simeón. Tyto činnosti v oblasti retailového bankovnictví jsou v současnosti ve Španělsku provozovány prostřednictvím dceřiného podniku společnosti CGD s názvem Banco Caixa Geral (dále jen „BCG“). V roce 2007 zahájila společnost CGD rovněž činnost v oblasti velkoobchodního bankovnictví, která byla vykonávána v pobočce, kterou společnost CGD ve Španělsku zřídila a která se zaměřila na projekty v oblasti nemovitostí, související projektové financování a syndikované úvěry. Zatímco činnostem společnosti CGD v oblasti retailového bankovnictví ve Španělsku se v minulém desetiletí stěží dařilo dosáhnout hranice rentability, u činností v oblasti velkoobchodního bankovnictví byla situace ještě horší. Činnost v oblasti velkoobchodního bankovnictví, která byla zahájena těsně před finanční krizí, vykazovala velmi špatné výsledky a v poměrně krátkém časovém období do prosince 2012 dosáhla značných ztrát ve výši přibližně 250 milionů EUR. Velkoobchodní bankovnictví bude zcela ukončeno a […].
(33)
Společnost CGD však považuje Španělsko za klíčový trh, na němž chce zachovat svou přítomnost, zejména s cílem podpořit vývozní činnost portugalských malých a středních podniků. Činnost v oblasti retailového bankovnictví ve Španělsku bude proto zachována, ačkoli v mnohem menším měřítku. V zájmu opětovného dosažení ziskovosti činnosti se počet poboček sníží o [47-52] %, z 209 poboček v červnu 2012 na [100-110] poboček ke dni […]. Počet zaměstnanců podílejících se na činnostech ve Španělsku se sníží o [46-49] %, z 974 zaměstnanců v červnu 2012 na [500-523] zaměstnanců ke dni […].
(34)
Pokud jde o geografické pokrytí, společnost BCG zaměří svou činnost v oblasti retailového bankovnictví na oblast Galície, Castilla y León, Asturie a Extremadury, zachová pouze omezenou přítomnost v hlavních centrech přeshraničního obchodu (Madrid a Katalánsko) a velmi omezenou přítomnost s [0-5] pobočkami v každém regionu v oblastech, které mají významné přeshraniční vztahy a slouží jako důležitý zdroj financování španělských činností, a to v Baskicku, Andalusii, Aragónu a Valencii.
Splacení nástrojů CoCos
(35)
Cílem čtvrtého hlavního prvku plánu restrukturalizace, splacení nástrojů CoCos v hodnotě 900 milionů EUR během období restrukturalizace, je snížení průměrných nákladů společnosti CGD na financování. Splacení nástrojů CoCos by společnosti CGD mělo umožnit snížení podílu cizích zdrojů v rozvaze a zvýšení provozní ziskovosti. Zejména odprodej pojištění by měl uvolnit regulatorní kapitál, a tudíž umožnit předčasné splacení.
(36)
S cílem dosáhnout rovnováhy mezi cílem týkajícím se snižování průměrných nákladů financování na straně jedné a cílem spočívajícím v zachování dostatečné kapitálové rezervy na straně druhé plán restrukturalizace stanoví, že na splacení nástrojů CoCos použije společnost CGD v účetním období 2014 [50-60] % svého nadměrného kapitálu (tj. kapitálu převyšujícího použitelný požadavek na minimální kapitál podle evropských a portugalských právních předpisů (včetně pilíře 1 a 2) a kapitálovou rezervu ve výši [100-150] bazických bodů), v účetním období 2015 a v případě potřeby v dalších letech použije společnost CGD na splacení nástrojů CoCos [90-100] % svého nadměrného kapitálu.
(37)
V tabulce 2 jsou uvedeny hlavní finanční výhledy založené na účetních pravidlech, které jsou obsaženy v plánu restrukturalizace společnosti CGD:
Tabulka 2
Klíčové finanční údaje společnosti CGD pro období 2011-2017
Výsledovka
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
Vývoj v období 2012-2017 (%)
Hlavní
Celkem
Hlavní
Celkem
Hlavní
Celkem
Hlavní
Celkem
Hlavní
Celkem
Hlavní
Celkem
Hlavní
Celkem
Hlavní
Celkem
Zisk před zdaněním
-90
- 545
- 303
- 367
(…)
(…)
(…)
(…)
(…)
(…)
(…)
(…)
(…)
(…)
[…]
[…]
Poměr nákladů k výnosům
57 %
54 %
52 %
52 %
[70-80] %
[60-70] %
[60-70] %
[60-70] %
[40-50] %
[40-50] %
[40-50] %
[40-50] %
[40-50] %
[40-50] %
- [20-30]
- [20-30]
Zaměstnanci
17 502
23 205
17 296
23 028
[1 000 -20 000 ]
[1 000 -20 000 ]
[1 000 -20 000 ]
[1 000 -20 000 ]
[1 000 -20 000 ]
[1 000 -20 000 ]
[1 000 -20 000 ]
[1 000 -20 000 ]
[1 000 -20 000 ]
[1 000 -20 000 ]
[0-5]
- [20-30]
Pobočka
1 344
1 344
1 293
1 293
[1 000 -1 500 ]
[1 000 -1 500 ]
[1 000 -1 500 ]
[1 000 -1 500 ]
[1 000 -1 500 ]
[1 000 -1 500 ]
[1 000 -1 500 ]
[1 000 -1 500 ]
[1 000 -1 500 ]
[1 000 -1 500 ]
- [0-5]
- [0-5]
ROE
-2,5 %
-7,4 %
-5,5 %
-6,3 %
[…] %
[…] %
[…] %
[…] %
[…] %
[…] %
[…] %
[…] %
[…] %
[…] %
[…]
[…]
Rozvaha
2011
2012
2015
2017
Vývoj v období 2012-2017 (%)
Aktiva
Celkem
Hlavní
Vedlejší
Celkem
Hlavní
Vedlejší
Celkem
Hlavní
Vedlejší
Celkem
Hlavní
Vedlejší
Celkem
Hlavní
Vedlejší
Úvěry klientům (netto)
78 248
75 095
3 153
74 713
71 338
3 375
[70 000 -75 000 ]
[65 000 -70 000 ]
[1 500 -2 000 ]
[70 000 -75 000 ]
[70 000 -75 000 ]
[1 000 -1 500 ]
- [0-5] %
- [0-5]
- [60-70]
Nesplácené půjčky
4 800
4 727
72
6 551
6 427
124
[10 000 -15 000 ]
[9 500 -10 000 ]
[400-450]
[10 000 -15 000 ]
[10 000 -15 000 ]
[500-550]
[60-70] %
[60-70]
[300-350]
Aktiva celkem
120 642
103 262
17 380
116 857
100 333
16 523
[100 000 -150 000 ]
[95 000 -100 000 ]
[8 500 -9 000 ]
[100 000 -150 000 ]
[100 000 -150 000 ]
[5 000 -10 000 ]
- [5-10] %
[0-5]
- [60-70]
Rizikově vážená aktiva
69 021
66 207
2 813
68 315
65 963
2 352
[65 000 -70 000 ]
[60 000 -65 000 ]
[1 000 -1 500 ]
[65 000 -70 000 ]
[65 000 -70 000 ]
[1 000 -1 500 ]
[0-5] %
[0-5]
- [50-60]
Pasiva
2011
2012
2015
2017
Vývoj v období 2012-2017 (%)
Celkem
Hlavní
Vedlejší
Celkem
Hlavní
Vedlejší
Celkem
Hlavní
Vedlejší
Celkem
Hlavní
Vedlejší
Celkem
Hlavní
Vedlejší
Centrální banka
9 013
9 013
0
10 300
10 300
0
[5 000 -10 000 ]
[5 000 -10 000 ]
[0-5]
[2 000 -2 500 ]
[2 000 -2 500 ]
[0-5]
- [70-80] %
- [70-80]
-
Závazky vůči klientům
70 587
64 030
6 557
71 404
65 545
5 859
[70 000 -75 000 ]
[65 000 -70 000 ]
[3 500 -4 000 ]
[75 000 -80 000 ]
[70 000 -75 000 ]
[1 500 -2 000 ]
[5-10] %
[10-20]
- [70-80]
Pasiva celkem
120 642
114 085
6 557
116 857
110 997
5 859
[100 000 -150 000 ]
[100 000 -150 000 ]
[3 500 -4 000 ]
[100 000 -150 000 ]
[100 000 -150 000 ]
[1 500 -2 000 ]
- [5-10] %
- [0-5]
- [70-80]
Poměr úvěrů k vkladům
122 %
117 %
n.a.
114 %
109 %
n.a.
[100-150] %
[100-150] %
n.a.
[90-100] %
[90-100] %
n.a.
- [10-20] %
- [10-20]
EBA CT1
n.a.
n.a.
n.a.
9,5 %
9,6 %
9,5 %
[5-10] %
[10-20] %
[5-10] %
[10-20] %
[10-20] %
[5-10] %
[10-20] %
[10-20]
[0-5]
4. STANOVISKO PORTUGALSKÝCH ORGÁNŮ
4.1. Stanovisko portugalských orgánů k plánu restrukturalizace
(38)
Portugalsko považuje navýšení kapitálu za státní podporu, zejména vzhledem k současné situaci na trhu a skutečnosti, že navýšení kapitálu bylo provedeno současně s úpisem nástrojů CoCos.
(39)
Portugalsko uznává, že úpis nástrojů CoCos představuje státní podporu, a to vzhledem ke skutečnosti, že podmínky úpisu byly v souladu s podmínkami, jež jsou stanoveny v novém režimu rekapitalizace, který představuje státní podporu (8).
(40)
Portugalsko uvedlo, že společnost CGD má pro portugalský finanční systém systémový význam, že opatření byla nezbytná k tomu, aby kapitál společnosti CGD odpovídal potřebám kapitálu, jak byly zjištěny v hodnocení portugalské centrální banky Banco de Portugal (dále jen „BdP“) a trojky, a že podmínky opatření podpory společně s podmínkami uvedenými v závazcích týkajících se restrukturalizace společnosti CGD obsahují dostatečné záruky proti možnému zneužití a narušení hospodářské soutěže.
4.2. Stanovisko portugalských orgánů k řízení o zneužití podpory
(41)
Portugalsko nepovažuje platby pro držitele časově neomezených nekumulativních preferenčních akcií za výplatu dividend, nýbrž za vyplacení kupónů, které mohou být vyplaceny, existuje-li právní povinnost tak učinit.
(42)
Portugalsko uvedlo, že podle základních podmínek časově neomezených nekumulativních preferenčních akcií by nevyplacení dividend bance znemožnilo zpětný odkup nebo splacení rovnocenných či podřízených závazků, a to až do dne čtvrté po sobě následující výplaty dividend, k němuž jsou dividendy vyplaceny v plné výši. Portugalsko se domnívá, že zpětný odkup nástrojů CoCos, s ohledem na nějž obdrželo výslovný závazek ze strany společnosti CGD, představuje takovýto zpětný odkup rovnocenných nebo podřízených závazků.
(43)
Portugalsko potvrdilo, že souhlasilo s výplatou dividend na základě předpokladů, že jejich nevyplacení by společnosti CGD znemožnilo zpětný odkup nástrojů CoCos v následujících dvanácti měsících, a že pokud by během pětiletého období veřejné investice nebyly vyplaceny žádné dividendy, nemohla by společnost CGD nástroje CoCos odkoupit vůbec, aniž by porušila smluvní povinnosti. Podle názoru Portugalska by tato prodleva nebyla slučitelná s prvořadou povinností minimalizovat výši a dobu trvání státní podpory poskytnuté společnosti CGD. Portugalsko se proto domnívá, že tyto okolnosti vedly fakticky k tomu, že výplata dividend byla právně závazná.
4.3. Závazky portugalských orgánů
(44)
Portugalsko přijalo řadu závazků týkajících se plánu restrukturalizace (dále jen „závazky“), které jsou připojeny k tomuto rozhodnutí.
(45)
Aby bylo zajištěno řádné plnění jednotlivých závazků, zavázaly se portugalské orgány jmenovat kontrolního správce (dále jen „kontrolní správce“), který bude sledovat veškeré závazky, jež přijaly portugalské orgány a společnost CGD vůči Komisi.
5. POSOUZENÍ
5.1. Existence státní podpory
(46)
V čl. 107 odst. 1 Smlouvy je stanoveno, že podpory poskytované v jakékoli formě státem nebo ze státních prostředků, které narušují nebo mohou narušit hospodářskou soutěž tím, že zvýhodňují určité podniky nebo určitá odvětví výroby, jsou, pokud ovlivňují obchod mezi členskými státy, neslučitelné s vnitřním trhem.
(47)
Hodnocení opatření jakožto státní podpory vyžaduje, aby byly kumulativně splněny tyto podmínky: a) opatření musí být financováno ze státních prostředků; b) musí poskytovat selektivní výhodu, která může zvýhodnit určité podniky nebo určitá odvětví výroby; c) opatření narušuje nebo může narušit hospodářskou soutěž a může ovlivnit obchod mezi členskými státy.
(48)
Z důvodů uvedených ve 33. až 42. bodě odůvodnění rozhodnutí o podpoře na záchranu již Komise konstatovala, že opatření představují státní podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 Smlouvy. Rekapitalizační opatření spočívající v úpisu nových kmenových akcií v hodnotě 750 milionů EUR a v úpisu nástrojů CoCos v hodnotě 900 milionů EUR provedlo Portugalsko, a zahrnují tudíž státní prostředky. Opatření poskytla společnosti CGD selektivní výhodu a umožnila jí navýšit kapitál za příznivějších podmínek, než by bylo možné získat na trhu. CGD je mezinárodně působící banka, která soutěží s dalšími bankami v Portugalsku a v jiných zemích. Výhoda, která jí byla poskytnuta, proto může ovlivnit obchod uvnitř Unie a narušit hospodářskou soutěž.
5.2. Slučitelnost podpory s vnitřním trhem
(49)
Co se týká slučitelnosti podpory, která byla poskytnuta společnosti CGD, s vnitřním trhem, Komise musí za prvé určit, zda lze podporu posoudit podle čl. 107 odst. 3 písm. b) Smlouvy, tj. zda podpora napravuje vážnou poruchu v portugalském hospodářství. Poté musí Komise s použitím tohoto právního základu posoudit, zda jsou navrhovaná opatření v souladu s vnitřním trhem.
5.2.1. Právní základ slučitelnosti podpory
(50)
Podle čl. 107 odst. 3 písm. b) Smlouvy je Komise oprávněna prohlásit podporu za slučitelnou s vnitřním trhem, pokud má „napravit vážnou poruchu v hospodářství některého členského státu“.
(51)
Pokud jde o portugalské hospodářství, existence vážné poruchy byla potvrzena při schválení různých opatření, která portugalské orgány přijaly v boji proti finanční krizi, ze strany Komise. Komise zejména ve svém posledním schválení prodloužení portugalského režimu rekapitalizace (9) uznala, že i nadále existuje hrozba vážné poruchy v portugalském hospodářství a že státní podpora bank je vhodná k nápravě této poruchy. Komise bere na vědomí, že v době, kdy byla opatření podpory provedena, čelil portugalský bankovní systém vážným potížím v důsledku skutečnosti, že některé portugalské banky byly vysoce zadlužené, měly vysoký poměr úvěrů k vkladům a musely se vypořádat s rostoucím podílem nesplácených půjček. Komise bere rovněž na vědomí, že Portugalsko dostává od členských států eurozóny finanční pomoc, jejíž část je vyhrazena na podporu portugalských bank (10).
(52)
Vzhledem k systémovému významu společnosti CGD, která je v Portugalsku přední bankou, a k významu jejích úvěrových činností pro portugalské hospodářství Komise uznává, že nesplnění vyšších kapitálových požadavků z její strany by mělo pro portugalské hospodářství vážné důsledky.
(53)
Vzhledem k současné situaci portugalského hospodářství a rozšířenému nedostatečnému přístupu bank na mezinárodní trhy a trhy velkoobchodního financování se Komise domnívá, že jsou splněny požadavky nezbytné k tomu, aby byla státní podpora schválena podle čl. 107 odst. 3 písm. b) Smlouvy.
5.2.2. Slučitelnost podpory se sdělením o restrukturalizaci a sdělením o prodloužení
(54)
Veškerá opatření označená za státní podporu byla provedena v rámci restrukturalizace společnosti CGD. Sdělení Komise o návratu k životaschopnosti a hodnocení restrukturalizačních opatření ve finančním sektoru v současné krizi podle pravidel pro státní podporu (dále jen „sdělení o restrukturalizaci“) (11) stanoví pravidla vztahující se na poskytování podpory na restrukturalizaci finančním institucím v současné krizi. Ve sdělení o restrukturalizaci je uvedeno, že aby byla restrukturalizace finanční instituce v současné finanční krizi slučitelná s vnitřním trhem podle čl. 107 odst. 3 písm. b) Smlouvy, musí i) vést k obnovení životaschopnosti banky, ii) zahrnovat dostatečný vlastní příspěvek příjemce (sdílení nákladů) a zajistit, aby byla podpora omezena na nezbytné minimum, a iii) obsahovat dostatečná opatření omezující narušení hospodářské soutěže.
(55)
Bez ohledu na požadavky uvedené ve sdělení o restrukturalizaci je v bodě 14 sdělení Komise o použití pravidel pro poskytování státní podpory ve prospěch bank v souvislosti s finanční krizí od 1. ledna 2012 (dále jen „sdělení o prodloužení z roku 2011“) (12) stanoveno, že „při posuzování dlouhodobé životaschopnosti bank vezme Komise plně v úvahu prvky, které naznačují, že banky by mohly být v dlouhodobém výhledu životaschopné i bez výrazné restrukturalizace, zejména v případech, kdy nedostatek kapitálu souvisí především s krizí důvěry ve státní dluhy, kapitálové vklady z veřejných prostředků jsou omezeny na výši nutnou pro kompenzaci ztrát způsobených uváděním [evropských] státních dluhopisů na trh bankami, které jsou jinak životaschopné, a kdy z analýzy vyplývá, že příslušné banky nepodstupovaly při nákupu státních dluhů nepřiměřené riziko“.
(56)
V této souvislosti Komise podotýká, že potřeby společnosti CGD v oblasti kapitálu v zásadě souvisely s krizí důvěry ve státní dluhy Portugalska. Ačkoli nebyly způsobeny přímo dopadem uvádění státních dluhopisů na trh, jejich příčina byla srovnatelná, jelikož orgán EBA vyžadoval, aby banky v souvislosti s objemem státních dluhopisů v rozvaze vytvořily kapitálovou rezervu (tzv. „rezerva na státní dluhopisy“), a jelikož se v důsledku toho zvýšily požadavky na minimální kapitál.
(57)
Z celkového požadavku na kapitálovou rezervu společnosti CGD ve výši 1 650 milionů EUR, který stanovil orgán EBA a který vedl k potřebě státní podpory v této výši, připadala na expozici vůči portugalským státním dluhopisům částka ve výši 1 073 milionů EUR (65 %). Analýza Komise rovněž ukázala, že společnost CGD nepodstupovala při nákupu státních dluhopisů nepřiměřené riziko. Portfolio státních dluhopisů bylo získáno prostřednictvím transakcí typu „carry trade“ (financovaných z jednoletých půjček ECB). Ačkoli tyto transakce mohly být za určitých okolností považovány za nadprůměrně rizikové, získané dluhopisy představovaly způsobilý kolaterál a příslušné ratingové hodnocení bylo značně vyšší než investiční stupeň (AA- v případě Portugalska).
(58)
Z těchto důvodů provede Komise příslušné posouzení podle bodu 14 sdělení o prodloužení z roku 2011.
Obnovení životaschopnosti
(59)
Jak Komise uvedla ve sdělení o restrukturalizaci, dotyčný členský stát musí předložit komplexní plán restrukturalizace, z nějž je patrné, jak bude obnovena dlouhodobá životaschopnost příjemce bez státní podpory, a to v přiměřené lhůtě nepřesahující pět let. Dlouhodobé životaschopnosti je dosaženo, je-li banka schopna soutěžit na kapitálovém trhu na základě svých vlastních schopností a v souladu s požadavky vyplývajícími z příslušných právních předpisů. Aby tak mohla banka činit, musí být - s přihlédnutím ke svému rizikovému profilu - schopna pokrýt veškeré své náklady a vykazovat přiměřenou návratnost vlastního kapitálu. Obnovení životaschopnosti by mělo vycházet hlavně z interních opatření a být založeno na hodnověrném plánu restrukturalizace.
(60)
Portugalsko předložilo plán restrukturalizace společnosti CGD s pětiletým časovým horizontem do roku 2017, který prokazoval obnovení životaschopnosti na konci období restrukturalizace.
(61)
V bodě 10 sdělení o restrukturalizaci se vyžaduje, aby navrhovaná restrukturalizační opatření napravila problémy příjemce. V této souvislosti bere Komise na vědomí, že se plán restrukturalizace zabývá hlavním problémem společnosti CGD, tj. celkově nedostatečnou ziskovostí vnitrostátních bankovních operací, které představují 80 % její činnosti. Slabé výsledky vnitrostátních činností společnosti CGD mohou být jen částečně vyrovnány kladnými výsledky u mezinárodních operací společnosti CGD, ačkoli ty v minulosti vykazovaly a vykazují i v současnosti v průměru kladnou návratnost použitého kapitálu (ROCE). V roce 2012 dosáhly například bankovní činnosti v Angole ROCE ve výši [50-60] %, v Mosambiku ve výši [20-30] %, v Jižní Africe ve výši [20-30] % a v Macau ve výši [20-30] %. Pro srovnání, bankovní činnosti společnosti CGD v Portugalsku dosáhly v roce 2012 ROCE ve výši -[10-20] %. Jelikož mezinárodní činnosti sice přispívají kladně k celkové ekonomické situaci skupiny CGD, avšak představují malou část činnosti, zaměřuje se plán restrukturalizace na zvýšení ziskovosti vnitrostátních operací.
(62)
Komise hodnotí kladně skutečnost, že společnost CGD přijala opatření k snížení mzdových a správních nákladů ještě před obdržením státní podpory. Současná makroekonomická situace a vyhlídky domácího bankovního trhu však vyžadují rozhodnější přístup, jako je snaha o optimalizaci, jak je uvedeno v plánu restrukturalizace. Cílené snížení počtu zaměstnanců banky vedoucí k snížení počtu pracovníků v Portugalsku v oblasti bankovnictví z 9 401 na [8 500-9 000] osob v období restrukturalizace, a tudíž předpokládané snížení mzdových nákladů o [5-10] %, představuje vhodný způsob dosažení potřebných úspor, zejména s přihlédnutím ke skutečnosti, že dojde rovněž k významnému snížení rozpočtu na správní náklady.
(63)
Analýza Komise týkající se sítě poboček společnosti CGD původně ukázala, že existuje prostor pro zlepšení, pokud jde o pobočky s jednoznačně nedostatečnými výsledky. Pravidelný proces hodnocení poboček, který společnost CGD nyní zavedla, představuje vhodný přístup ke sledování výkonnosti maloobchodní sítě, aby bylo možno v případě potřeby upravit přítomnost na domácím trhu. V plánu restrukturalizace společnost CGD stanovila, že vnitrostátní síť poboček omezí o [5-10] % a uzavře [70-80] z celkem 840 poboček. Podle názoru Komise tato cílená redukce přizpůsobuje přítomnost společnosti CGD na domácím trhu náležitě tržním požadavkům, přičemž celkově zachovává odpovídající úroveň služeb poskytovaných klientům.
(64)
Komise bere rovněž na vědomí, že vyšší provozní efektivnosti společnosti CGD bude dosaženo i zvýšením příjmu ze služeb a provizí po zavedení nových struktur poplatků. Tento vyšší příjem z poplatků a provizí se jeví jako odůvodněný vzhledem k tomu, že na straně jedné je podíl provizí ve výsledovce společnosti CGD v porovnání s průměrem v portugalském bankovním sektoru poměrně nízký a na straně druhé má banka plnou kontrolu nad použitelnými strukturami poplatků.
(65)
Co se týká snižování podílu cizích zdrojů v rozvaze, Komise bere na vědomí, že plán restrukturalizace společnosti CGD je náležitě vyvážený a zamezuje vytvoření negativních dopadů na oživení portugalského hospodářství, ačkoli související opatření celkově představují částku ve výši [10-20] miliard EUR, což odpovídá snížení bilanční sumy o [10-20] %. Pokud by společnost CGD jakožto největší portugalská banka jednoduše snížila výši rozpočtu určeného na úvěry, mohla by přispět k úvěrové krizi a poškodit reálnou ekonomiku. Tomuto výsledku zabránila skutečnost, že hlavní zdroje snah společnosti CGD o snížení podílu cizích zdrojů nesouvisejí s výší úvěrů, které mohou být poskytnuty portugalskému hospodářství. Odprodejem pojištění, prodejem zbývajících nestrategických účastí, splacením dluhu bývalé společnosti BPN a likvidací vedlejších úvěrů ve Španělsku nebyla úvěrová kapacita společnosti CGD nepříznivě dotčena. Snahy o snížení podílu cizích zdrojů jsou proto náležitě zacílené, jelikož společnosti CGD umožňují zaměřit se na hlavní činnost v oblasti retailového bankovnictví a uvolňují finanční prostředky, které mohou posílit kmenový kapitál banky, a současně zamezují možným negativním dopadům snížení podílu cizích zdrojů na portugalské hospodářství.
(66)
Komise bere na vědomí rovněž závazek společnosti CGD vůči portugalské vládě týkající se přidělení částky ve výši 30 milionů EUR ročně do fondu, který bude investovat do vlastního kapitálu malých a středních podniků a podniků se střední tržní kapitalizací s cílem zajistit financování pro reálnou ekonomiku v Portugalsku. Tyto investice nebudou zahrnovat nabývání majetkových účastí v konkurenčních podnicích a Komise se domnívá, že nepředstavují ani činnosti narušující trh ve smyslu bodu 23 sdělení o restrukturalizaci. Tento závazek neobsahuje nic, co by mohlo společnosti CGD poskytnout další výhodu, a Komise proto nemusí v tomto rozhodnutí status uvedeného závazku blíže posuzovat.
(67)
Co se týká odprodeje pojišťovacích činností společnosti CGD, společnost Caixa Seguros je nutné restrukturalizovat s cílem zlepšit její prodejnost, jak je uvedeno v plánu restrukturalizace společnosti CGD. Společnost CGD navrhla k uskutečnění prodeje společnosti Caixa Seguros v období restrukturalizace přiměřený přístup.
(68)
Změna u bankovních operací společnosti CGD ve Španělsku představuje významný prvek plánu společnosti CGD k dosažení celkově kladného zisku v krátkém časovém horizontu. Zejména vzhledem ke skutečnosti, že činnosti ve Španělsku nebyly ziskové již určitou dobu a přispívaly negativně k situaci společnosti ještě před začátkem finanční krize, je k řešení tohoto problému zapotřebí rozhodný přístup.
(69)
V plánu restrukturalizace uvedla společnost CGD jak upřednostňovanou možnost ukončit velkoobchodní činnosti ve Španělsku a maloobchodní činnosti restrukturalizovat a zachovat v menším měřítku, tak i alternativy, konkrétně úplné ukončení činnosti, zbavení se těchto činností ve formě odprodeje nebo výměny aktiv, jejich postupnou likvidaci nebo hledání partnera pro společný podnik. Všechny tyto alternativy však mají určité stinné stránky a podle očekávání by vedly k značným kapitálovým ztrátám. Společnost CGD proto dospěla k závěru, že z ekonomického hlediska je nejlepší možností restrukturalizace španělských činností.
(70)
Komise se domnívá, že restrukturalizace španělských činností v současné makroekonomické situaci bude problematická, současně však uznává, že by alternativní přístupy mohly být nákladnější. Komise hodnotí kladně, že velkoobchodní činnosti byly ukončeny a že společnost BCG každopádně zlikviduje významné portfolio vedlejších aktiv plynoucích ze španělských činností, významně omezí svou přítomnost ve Španělsku přibližně o [50-60] % a zkoumá možnosti úspor nákladů využíváním služeb, které jsou dostupné ve skupině.
(71)
Podle názoru Komise je však nutné posílit cíl spočívající v dosažení pozitivních změn u činností ve Španělsku co nejdříve. Z tohoto důvodu považuje Komise za nezbytné, aby Portugalsko přijalo závazek, že společnost BCG buď do […] splní klíčové ukazatele výkonnosti uvedené v bodě 4.2.7.3.1.5 závazků uvedených v příloze, co se týká příslušných prahových hodnot mzdových a správních nákladů, poměru nákladů k výnosům, financování, vkladů, nových úvěrů, čistého rozpětí a nesplácených půjček, nebo v případě, že těchto ukazatelů nedosáhne, nové podnikání ve Španělsku zastaví a všechny španělské činnosti ukončí. S ohledem na tuto záruku a neexistenci alternativ v krátkodobém horizontu Komise uznává plán týkající se dosažení pozitivních výsledků u činností v oblasti retailového bankovnictví ve Španělsku jako součást plánu restrukturalizace společnosti CGD.
(72)
Komise se rovněž domnívá, že plán restrukturalizace společnosti CGD je hodnověrný, a to i v případě, že by současná složitá ekonomická situace v Portugalsku trvala déle, než se předpokládá v základním scénáři. Společnost CGD předpokládá, že se rizikové úvěry v období restrukturalizace dále zvýší z již nyní vysoké úrovně 12 % na [10-20] % na konci roku 2017. Banka předpokládá rovněž zvýšení rezerv na rizikové úvěry na [50-60] %. Lze mít za to, že tento ukazatel krytí je v souladu s ukazatelem u ostatních portugalských bank, které neobdržely státní kapitál, například Banco Espirito Santo nebo Banco Santander Totta. Ukazatel krytí ve společnosti CGD je nutno posoudit na základě skutečnosti, že banka má tradičně silnou pozici jako poskytovatel hypoték ve Španělsku, a má tudíž ve svém úvěrovém portfoliu vysoký podíl hypoték s průměrným poměrem mezi úvěrem a hodnotou ve výši přibližně [70-80] %. S přihlédnutím k těmto faktorům se zdá, že krytí rizikových úvěrů ve výši [50-60] % je přiměřené, pokud jde o uhrazení budoucích ztrát společnosti CGD z úvěrů v období restrukturalizace.
(73)
Komise bere rovněž na vědomí, že všechna opatření uvedená v plánu restrukturalizace jsou motivována obnovením životaschopnosti společnosti CGD a vedou k uspokojivé úrovni ziskovosti, jak naznačuje návratnost vlastního kapitálu (ROE) ve výši [5-10] % u bankovních činností společnosti CGD v Portugalsku, která představuje cíl ke dni 31. prosince 2017, a rovněž ROE ve výši [5-10] % u konsolidovaných výsledků všech činností skupiny CGD ke dni 31. prosince 2017.
Podpora omezená na minimum, vlastní příspěvek a sdílení nákladů
(74)
Ve sdělení o restrukturalizaci je uvedeno, že je nezbytný přiměřený příspěvek příjemce, aby byla podpora omezena na minimum a zabráněno narušení hospodářské soutěže a morálnímu hazardu. Za tímto účelem se v něm stanoví, že i) je nutno omezit restrukturalizační náklady i výši podpory a ii) je nezbytný významný vlastní příspěvek.
(75)
Plán restrukturalizace společnosti CGD neobsahuje žádné prvky, které by naznačovaly, že podpora převyšuje prostředky, jež jsou nezbytné k obnovení dlouhodobé životaschopnosti. Jak je popsáno v 13. bodě odůvodnění, nedostatek kapitálu, který bylo nutno odstranit, byl stanoven na základě memoranda o porozumění schváleného mezi portugalskou vládou na straně jedné a MMF, ECB a Komisí na straně druhé.
(76)
Podle bodu 34 sdělení o restrukturalizaci je jednou z nejvhodnějších možností, jak omezit narušení hospodářské soutěže, patřičné protiplnění za případnou státní intervenci. Komise v této souvislosti bere na vědomí, že za kapitál poskytnutý ve formě nástrojů CoCos bylo poskytnuto patřičné protiplnění v souladu s pokyny Komise a ECB (13). Protiplnění za nástroje CoCos začíná ve výši 8,5 % v prvním roce a postupem času se bude zvyšovat, přičemž za celé investiční období bude průměrná roční výše protiplnění činit 9,2 %. Mechanismus navýšení bude společnost CGD vybízet k ukončení státní intervence.
(77)
Komise bere na vědomí, že podle plánu restrukturalizace a souvisejících závazků použije společnost CGD nadměrný kapitál k úplnému splacení nástrojů CoCos (viz oddíl 5 závazků).
(78)
Na splacení nástrojů CoCos v hodnotě 900 milionů EUR použije společnost CGD v roce 2014 [50-60] % svého nadměrného kapitálu a v roce 2015 a v následujících letech [90-100] % nadměrného kapitálu. Mechanismus splácení snižuje kapitálovou rezervu, kterou může společnost CGD držet ve své rozvaze, a tudíž zajišťuje, aby byla podpora po celé období restrukturalizace omezena na nezbytné minimum.
(79)
Dále je důležité uvést, že odprodej pojištění uvolní regulatorní kapitál, a tudíž učiní pravděpodobnějším, že společnost CGD bude mít nadměrný kapitál, který lze použít k splacení nástrojů CoCos, a přispěje tak k restrukturalizačním nákladům vlastními prostředky.
(80)
Komise však podotýká, že společnost CGD nedodržela zákaz vyplacení dividend, nýbrž vyplatila dividendy ve výši 405 415 EUR v rozporu se závazkem, který Portugalsko přijalo v souvislosti s rozhodnutím o podpoře na záchranu.
(81)
Zákaz vyplácení dividend a kupónů má zamezit odlivu finančních prostředků, a tudíž zajistit splacení podpory a omezení státní podpory na nezbytné minimum. Za tímto účelem by mělo být pokud možno vyloučeno, aby ze státní podpory měli případný prospěch akcionáři banky a držitelé hybridních kapitálových nástrojů a podřízených dluhových nástrojů.
(82)
Jelikož společnost CGD byla s to vyplatit dividendy, bylo prokázáno, že výše podpory nebyla omezena na nezbytné minimum. Informace, které společnost CGD poskytla v průběhu vyšetřovacího řízení týkajícího se zneužití podpory, nezměnily hodnocení Komise uvedené v rozhodnutí o zahájení řízení, že se platby pokládají za výplatu dividend, na niž se vztahuje zákaz vyplácení dividend stanovený v rozhodnutí o podpoře na záchranu, nebo že musí existovat právní povinnost provést platbu, jež by umožnila výplatu dividend podle rozhodnutí o podpoře na záchranu.
(83)
Komise vyvozuje závěr, že opatření podpory ve výši 1 650 milionů EUR byla omezena na nezbytné minimum s výjimkou částky ve výši 405 425 EUR, která byla použita na vyplacení dividend. V této souvislosti Komise bere na vědomí zejména závazek společnosti CGD splatit Portugalsku částku odpovídající výplatě dividend, a tudíž částku, o níž poskytnutá podpora překročila nezbytné minimum. Vzhledem k tomuto závazku se má za to, že podpora je omezena na nezbytné minimum.
(84)
Komise bere rovněž na vědomí, že se Portugalsko zavázalo dodržovat zákaz vyplácení dividend, kupónů a úroků (viz bod 6.7 závazků).
(85)
V bodě 24 sdělení o restrukturalizaci je dále stanoveno, že prostředkem k dosažení sdílení nákladů je i patřičné protiplnění za státní kapitál. Jak je uvedeno v 76). bodě odůvodnění, Komise se domnívá, že za kapitál poskytnutý ve formě nástrojů CoCos bylo poskytnuto patřičné protiplnění.
(86)
Komise bere rovněž na vědomí, že společnost CGD již provedla opatření k snížení nákladů, zejména snížila počet zaměstnanců a omezila síť poboček v Portugalsku, a bude v těchto opatřeních pokračovat, čímž přispívá k restrukturalizačním nákladům prostřednictvím interních opatření.
(87)
Z těchto důvodů vyvozuje Komise závěr, že plán restrukturalizace zajišťuje, aby byla podpora omezena na nezbytné minimum, a předpokládá přiměřený vlastní příspěvek a sdílení nákladů.
Omezení narušení hospodářské soutěže
(88)
V oddíle 4 sdělení o restrukturalizaci se vyžaduje, aby plán restrukturalizace obsahoval opatření omezující narušení hospodářské soutěže. Tato opatření by měla být přizpůsobena konkrétním podmínkám na trzích, na kterých banka, jež přijala státní podporu, působí po restrukturalizaci. Povaha a forma takových opatření bude záležet na dvou kritériích: zaprvé na výši podpory a podmínkách a okolnostech, za kterých byla podpora udělena, a zadruhé na vlastnostech trhu či trhů, na kterých bude příjemce působit. Komise musí přihlédnout i k rozsahu vlastního příspěvku příjemce a sdílení nákladů v období restrukturalizace.
(89)
Komise připomíná, že společnost CGD obdržela státní podporu ve formě kapitálových injekcí a nástrojů CoCos v hodnotě 1 650 milionů EUR. Výše podpory odpovídá 2,3 % rizikově vážených aktiv společnosti CGD (14), což je poměrně nízká hodnota. Jelikož za nástroje CoCos je poskytnuto patřičné protiplnění, jsou k omezení narušení hospodářské soutěže zapotřebí pouze mírná opatření.
(90)
K omezení narušení hospodářské soutěže přispěje přiměřené omezení velikosti společnosti CGD z hlediska bilanční sumy, geografického pokrytí a počtu zaměstnanců. Zatímco odprodej společnosti Caixa Seguros a omezení velikosti a restrukturalizace činnosti ve Španělsku přispějí k obnovení životaschopnosti banky, zbývající snížení bilanční sumy se považuje za vhodné v porovnání s narušením hospodářské soutěže vyplývajícím z podpory.
(91)
Kromě těchto strukturálních opatření přijalo Portugalsko rovněž řadu omezení týkajících se chování. Komise bere na vědomí závazky týkající se chování uvedené v oddíle 6 závazků, jako je zákaz uvádět v reklamě státní podporu a zákaz agresivních obchodních praktik, které společnosti CGD zabrání v tom, aby podporu využila k tržnímu chování, které narušuje hospodářskou soutěž. Komise vítá zejména zákaz akvizic, který zajišťuje, že státní podpora nebude použita k převzetí konkurentů, nýbrž že bude sloužit zamýšlenému účelu, tj. obnovení životaschopnosti společnosti CGD.
(92)
Komise se celkově domnívá, že existují dostatečné záruky, které omezují možné narušení hospodářské soutěže, zejména vzhledem k použití bodu 14 sdělení o prodloužení z roku 2011 v důsledku událostí, které vedly k potřebě státní podpory, a to rezervy na státní dluhopisy vyžadované orgánem EBA.
5.3. Monitorování
(93)
Podle oddílu 5 sdělení o restrukturalizaci musí být pravidelně předkládány zprávy, aby Komise mohla ověřit, že je plán restrukturalizace řádně prováděn.
(94)
Řádné provádění plánu restrukturalizace a úplné a řádné plnění všech závazků obsažených v příloze týkající se závazků bude navíc průběžně sledovat nezávislý, dostatečně kvalifikovaný kontrolní správce.
ZÁVĚR
Vzhledem k závazkům, které Portugalsko přijalo, se vyvozuje závěr, že podpora na restrukturalizaci je omezena na nezbytné minimum, že je dostatečně odstraněno narušení hospodářské soutěže a že předložený plán restrukturalizace je schopen obnovit dlouhodobou životaschopnost společnosti CGD. Podpora na restrukturalizaci by proto měla být prohlášena za slučitelnou s vnitřním trhem podle čl. 107 odst. 3 písm. b) Smlouvy,
PŘIJALA TOTO ROZHODNUTÍ:
Článek 1
Státní podpora spočívající v úpisu nově emitovaných kmenových akcií společnosti CGD v hodnotě 750 milionů EUR ze strany Portugalska a v úpisu konvertibilních nástrojů vydaných společností CGD v hodnotě 900 milionů EUR ze strany Portugalska je vzhledem k závazkům uvedeným v příloze slučitelná s vnitřním trhem.
Článek 2
Portugalsko zajistí, aby byl plán restrukturalizace, který byl předložen dne 15. října 2012 a doplněn podáním ze dne 19. července 2013, plně proveden, včetně závazků uvedených v příloze a v souladu s harmonogramem stanoveným ve zmíněné příloze.
Článek 3
Do dvou měsíců od oznámení tohoto rozhodnutí předloží Portugalsko Komisi informace o opatřeních přijatých k dosažení souladu s tímto rozhodnutím.
Článek 4
Toto rozhodnutí je určeno Portugalské republice.
V Bruselu dne 23. července 2013.
ΑΠΌΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΉΣ
της 23ης Ιουλίου 2013
για την κρατική ενίσχυση SA. 35062 (13/N-2) που χορήγησε η Πορτογαλία στην Caixa Geral de Depósitos
[κοινοποιηθείσα υπό τον αριθμό C(2013) 4801]
(Το κείμενο στην αγγλική γλώσσα είναι το μόνο αυθεντικό)
(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)
(2014/767/ΕΕ)
Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ,
Έχοντας υπόψη τη Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και ιδίως το άρθρο 108 παράγραφος 2 πρώτο εδάφιο,
Έχοντας υπόψη τη συμφωνία για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο, και ιδίως το άρθρο 62 παράγραφος 1 στοιχείο α),
Αφού κάλεσε τα κράτη μέλη και τους λοιπούς ενδιαφερομένους να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σύμφωνα με τα προαναφερθέντα άρθρα (1),
Εκτιμώντας τα ακόλουθα:
1. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ
(1)
Στις 28 Ιουνίου 2012 η Πορτογαλική Δημοκρατία («Πορτογαλία») κοινοποίησε μέτρα ανακεφαλαιοποίησης της Caixa Geral de Depósitos, SA («CGD» ή «η τράπεζα»).
(2)
Στις 18 Ιουλίου 2012 η Επιτροπή εξέδωσε απόφαση στην υπόθεση SA.35062 (12/NN) («απόφαση διάσωσης») (2), που επέτρεπε την ανακεφαλαιοποίηση της CGD, η οποία εκτελέστηκε στις 29 Ιουνίου 2012 ως ενίσχυση διάσωσης.
(3)
Με ηλεκτρονική επιστολή της 27ης Σεπτεμβρίου 2012, η Πορτογαλία ενημέρωσε την Επιτροπή ότι η Caixa Geral Finance Limited («CGDF»), θυγατρική της CGD, επρόκειτο να καταβάλει μερίσματα σε κατόχους διηνεκών προνομιούχων μετοχών μη σωρευτικού μερίσματος την επόμενη ημέρα.
(4)
Στις 28 Σεπτεμβρίου 2012 η CGDF εκτέλεσε την πληρωμή των μερισμάτων.
(5)
Στις 18 Δεκεμβρίου 2012 η Επιτροπή εξέδωσε απόφαση στην υπόθεση SA.35062 (12/NN) («απόφαση για την κίνηση διαδικασίας») (3), με την οποία άρχισε επίσημη διαδικασία έρευνας για κατάχρηση ενίσχυσης διάσωσης κατ’ εφαρμογή του άρθρου 16 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999 του Συμβουλίου, της 22ας Μαρτίου 1999, για τη θέσπιση λεπτομερών κανόνων εφαρμογής του άρθρου 108 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (4).
(6)
Με τη δημοσίευση της εν λόγω απόφασης, η Επιτροπή κάλεσε τα ενδιαφερόμενα μέρη να υποβάλουν παρατηρήσεις σχετικά με το προκαταρκτικό συμπέρασμά της ότι η πληρωμή μερίσματος συνιστούσε παραβίαση των όρων της απόφασης διάσωσης, αλλά δεν έχει λάβει σχετικές παρατηρήσεις.
(7)
Η Πορτογαλία δέχεται κατ’ εξαίρεση να εκδοθεί η παρούσα απόφαση στην αγγλική γλώσσα λόγω του επείγοντος χαρακτήρα της.
2. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ
2.1. Ο δικαιούχος
(8)
Η CGD είναι τραπεζικός όμιλος που ανήκει εξ ολοκλήρου στο πορτογαλικό κράτος. Το συνολικό καθαρό ενεργητικό της (σε λογιστικό πλαίσιο αναφοράς) (5) ανερχόταν σε 116,9 δισεκατ. ευρώ στις 31 Δεκεμβρίου 2012 και το συνολικό χαρτοφυλάκιο καθαρών δανείων σε 74,7 δισεκατ. ευρώ στις 31 Δεκεμβρίου 2012. Οι δραστηριότητες της τράπεζας περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, την εμπορική τραπεζική σε εθνικό και διεθνές επίπεδο (ιδίως στην Ισπανία, την πορτογαλόφωνη Αφρική, το Μακάο και τη Βραζιλία), την επενδυτική τραπεζική, τη διαχείριση περιουσιακών στοιχείων, ειδικευμένες πιστωτικές δραστηριότητες και ασφαλιστικές δραστηριότητες.
(9)
Το 2012 ο όμιλος CGD κατείχε ηγετική θέση στους περισσότερους επιχειρηματικούς τομείς στους οποίους δραστηριοποιούνταν στην εγχώρια πορτογαλική αγορά (ιδίως χορήγηση δανείων και προκαταβολών σε πελάτες, καταθέσεις πελατών, ασφάλιση, χρηματοδοτική μίσθωση, επενδυτική τραπεζική και διαχείριση περιουσιακών στοιχείων).
Πίνακας 1
Βασικά χρηματοοικονομικά στοιχεία της CGD (βάσει λογιστικού πλαισίου αναφοράς)
31.12.2012
Σύνολο στοιχείων ενεργητικού (δισεκατ. ευρώ)
116,9
Δάνεια σε πελάτες (σε δισεκατ. ευρώ)
74,7
Λιανικές καταθέσεις (σε δισεκατ. ευρώ) (*)
71,4
Συνολική χονδρική χρηματοδότηση (σε δισεκατ. ευρώ) (**)
35,2
Απασχολούμενοι, σύνολο ομίλου
23 028
Αριθμός υποκαταστημάτων, σύνολο ομίλου
1 293
Μερίδιο καταθέσεων στην εθνική αγορά
28,1 %
Μερίδιο δανείων στην εθνική αγορά
21,3 %
2.2. Τα γεγονότα που ενεργοποιούν τα μέτρα ενίσχυσης
(10)
Από την έναρξη της κρίσης του δημόσιου χρέους, η CGD αντιμετώπιζε δυσκολίες πρόσβασης στις αγορές χονδρικής. Οι δυσκολίες αφορούσαν αρχικά την πρόσβαση στις μεσοπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες κεφαλαιαγορές και επεκτάθηκαν σταδιακά στις αγορές βραχυπρόθεσμων τίτλων.
(11)
Ως εκ τούτου, η CGD έπρεπε να μειώσει την εξάρτησή της από τη χονδρική χρηματοδότηση και ενεργοποίησε το έκτακτο σχέδιο ρευστότητας το πρώτο τρίμηνο του 2010, προσπαθώντας στη συνέχεια α) να βρει εναλλακτικές πηγές χρηματοδότησης, κυρίως μέσω της εγγυημένης χρηματοδότησης, β) να αυξήσει το απόθεμα επιλέξιμων εξασφαλίσεων που ήταν αποδεκτές από την ΕΚΤ, γ) να εκποιήσει περιουσιακά στοιχεία μη στρατηγικής σημασίας και δ) να παρουσιάσει τις πιστοληπτικές της δυνατότητες σε επενδυτές και σε αντισυμβαλλομένους.
(12)
Βάσει του σχεδίου οικονομικής και χρηματοδοτικής συνδρομής που συμφωνήθηκε μεταξύ της Πορτογαλίας, της Επιτροπής, της ΕΚΤ και του ΔΝΤ, η CGD κλήθηκε να υποβάλει σχέδιο χρηματοδότησης και κεφαλαιοποίησης («ΣΧΚ») για την περίοδο 2011-2015, το οποίο θα υποβαλλόταν σε τριμηνιαία επανεξέταση. Η πρώτη έκδοση του ΣΧΚ υποβλήθηκε στις 26 Ιουλίου 2011 και έχει υποστεί αναθεωρήσεις.
(13)
Όσον αφορά τη φερεγγυότητα, ο δείκτης βασικών κεφαλαίων κατηγορίας 1 («CT1») της CGD, που υπολογίζεται σύμφωνα με τους κανόνες της Βασιλείας ΙΙ, ήταν στις 31 Δεκεμβρίου 2011 9,48 %. Στόχος του ΣΧΚ ήταν η επίτευξη, μεταξύ άλλων, δείκτη 10 % των CT 1 έως τις 31 Δεκεμβρίου 2012 βάσει των κανόνων της συμφωνίας της Βασιλείας II, σύμφωνα με τις απαιτήσεις του μνημονίου Συναντίληψης («ΜΣ») που υπογράφηκε μεταξύ της πορτογαλικής κυβέρνησης, αφενός, και του ΔΝΤ, της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και της ΕΚΤ, αφετέρου. Βάσει σύστασης της Ευρωπαϊκής Εποπτικής Αρχής (Ευρωπαϊκή Αρχή Τραπεζών) («ΕΑΤ»), το ΣΧΚ επικαιροποιήθηκε ως προς το επίπεδο των κεφαλαίων που θα έπρεπε να κατέχονται από τις 30 Ιουνίου 2012 και μετά, προκειμένου να τηρηθούν οι κεφαλαιακές ανάγκες που υπολογίζονται με βάση την αξία των χρεωστικών τίτλων του κράτους και των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης που κατέχει η τράπεζα («sovereign buffer», «κεφαλαιακό απόθεμα») και οι κεφαλαιακές ανάγκες που προκύπτουν από τα τεστ αντοχής που πραγματοποίησε η ΕΑΤ («απαιτήσεις της ΕΑΤ»).
(14)
Σύμφωνα με την εκδοχή του ΣΧΚ του Μαΐου 2012 και με βάση τη σύσταση της ΕΑΤ, υπολογίστηκε ότι απαιτούνταν αύξηση του κεφαλαίου της κατά 1,650 δισεκατ. ευρώ.
2.3. Τα μέτρα ενίσχυσης
(15)
Τα μέτρα ανακεφαλαιοποίησης που εφάρμοσε η Πορτογαλία ως μοναδικός μέτοχος της CGD συνίσταντο
i)
στην έκδοση κοινών νέων μετοχών («αύξηση κεφαλαίου») ύψους 750 εκατ. ευρώ και
ii)
στην έκδοση μετατρέψιμων τίτλων («CoCos») από την CGD ύψους 900 εκατ. ευρώ, που είναι επιλέξιμοι για τους σκοπούς της φερεγγυότητας βάσει των απαιτήσεων της ΕΑΤ για τα CT 1.
(16)
Λεπτομερής περιγραφή των μέτρων ενίσχυσης παρέχεται στις αιτιολογικές σκέψεις 12 έως 25 της απόφασης διάσωσης.
2.4. Η επίσημη διαδικασία έρευνας για κατάχρηση ενίσχυσης
(17)
Όπως ορίζεται στην αιτιολογική σκέψη 31 της απόφασης διάσωσης, η Πορτογαλία δεσμεύτηκε να διασφαλίσει ότι η CGD (ως όμιλος) εφαρμόζει περιορισμούς συμπεριφοράς ανάλογους με εκείνους που ισχύουν για τις τράπεζες που έχουν ανακεφαλαιοποιηθεί βάσει του νέου καθεστώτος ανακεφαλαιοποίησης των πιστωτικών ιδρυμάτων στην Πορτογαλία (6), που περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων:
-
απαγόρευση καταβολής μερισμάτων,
-
απαγόρευση καταβολής τοκομεριδίων και τόκων για τα υβριδικά κεφαλαιακά μέσα και τα δάνεια μειωμένης εξασφάλισης που δεν κατέχονται από την Πορτογαλία και όταν δεν υφίσταται νομική δέσμευση πραγματοποίησης αυτών των πληρωμών.
(18)
Στις 28 Σεπτεμβρίου 2012 η CGDF, θυγατρική της CGD, κατέβαλε, χωρίς την έγκριση της Επιτροπής, μερίσματα για διηνεκείς προνομιούχες μετοχές μη σωρευτικού μερίσματος ύψους 405 415 ευρώ. Το ποσό αυτό αντιστοιχεί στο 0,025 % του κεφαλαίου που χορηγήθηκε στις 29 Ιουνίου 2012.
(19)
Στην απόφαση για την κίνηση της διαδικασίας, η Επιτροπή προέβη στην αρχική εκτίμηση ότι η καταβολή μερισμάτων από την CGDF στις 28 Σεπτεμβρίου 2012 εμπίπτει στην απαγόρευση διανομής μερισμάτων, η οποία ίσχυε για την CGD σύμφωνα με την απόφαση διάσωσης, και ότι οι πληρωμές μερισμάτων συνιστούσαν κατάχρηση της χορηγηθείσας ενίσχυσης διάσωσης.
3. ΑΝΑΔΙΑΡΘΡΩΣΗ ΤΗΣ CGD
(20)
Η CGD υπέβαλε σχέδιο αναδιάρθρωσης που περιέχει τέσσερα κύρια στοιχεία:
-
τη μείωση του ισολογισμού του ομίλου CGD μέσω της πώλησης του τμήματος ασφαλειών και συμμετοχών μη στρατηγικής σημασίας καθώς και μέσω της εκκαθάρισης των μη βασικών στοιχείων του ενεργητικού,
-
την αύξηση της αποτελεσματικότητας,
-
την αναδιάρθρωση των δραστηριοτήτων της CGD στην Ισπανία,
-
την αποπληρωμή μετατρέψιμων τίτλων (CoCos) αξίας 900 εκατ. ευρώ κατά τη διάρκεια της περιόδου αναδιάρθρωσης.
Απομόχλευση
(21)
Η CGD είχε ήδη καταβάλει προσπάθειες να μειώσει τον ισολογισμό της πριν από την αύξηση κεφαλαίου τον Ιούνιο του 2012. Μεταξύ Δεκεμβρίου 2010 και Ιουνίου 2012 η τράπεζα μείωσε τον ισολογισμό της περίπου κατά 8,2 δισεκατ. ευρώ (λογιστικό πλαίσιο αναφοράς).
(22)
Το σχέδιο αναδιάρθρωσης προβλέπει προσπάθειες πρόσθετης απομόχλευσης. Προβλέπει την πώληση του ασφαλιστικού σκέλους, της Caixa Seguros, και άλλων μη στρατηγικών συμμετοχών καθώς και την εκκαθάριση μη βασικών στοιχείων ενεργητικού, ώστε να μπορέσει η CGD να εστιάσει καλύτερα στις βασικές δραστηριότητες λιανικής τραπεζικής και να αποδεσμεύσει κεφάλαια τα οποία στη συνέχεια θα ενισχύσουν το βασικό κεφάλαιο της τράπεζας. Η CGD επιδιώκει να μειώσει περαιτέρω τον ισολογισμό του ομίλου κατά [10-20] δισεκατ. ευρώ μη βασικών στοιχείων ενεργητικού, το οποίο -σε σύγκριση με τον ενοποιημένο ισολογισμό του Δεκεμβρίου 2012 (βάσει του λογιστικού πλαισίου αναφοράς)- αντιστοιχεί σε μείωση της τάξης του [10-20] %. Η πώληση των ασφαλιστικών δραστηριοτήτων αποτελεί σημαντικό στοιχείο της διαδικασίας απομόχλευσης, που συμβάλλει περίπου κατά […] δισεκατ. ευρώ (***) στη μείωση. Η εκποίηση των υπόλοιπων μη στρατηγικών συμμετοχών θα συμβάλει κατά [0-5] δισεκατ. ευρώ, η αποπληρωμή της οφειλής της πρώην Banco Português de Negócios («BPN») θα συμβάλει κατά [0-5] δισεκατ. ευρώ και η εκκαθάριση μη βασικών πιστώσεων στην Ισπανία κατά [0-5] δισεκατ. ευρώ. Επιπλέον, τα δύο τρίτα περίπου του μη βασικού χαρτοφυλακίου ([10-20] δισεκατ. ευρώ) θα εκκαθαριστούν έως το τέλος του 2017, ενώ το υπόλοιπο του μη βασικού χαρτοφυλακίου θα εκκαθαριστεί μετά το 2017.
(23)
Η Caixa Seguros κατέχει ηγετική θέση στην αγορά της Πορτογαλίας με συνολικό μερίδιο αγοράς, τον Δεκέμβριο του 2012, 31 % στον κλάδο των ασφαλειών ζωής και 26 % στον κλάδο της ασφάλισης ζημιών αντιστοίχως, συμπεριλαμβανομένων μιας οντότητας πολλαπλών ασφαλειών για την ασφάλιση ζωής και ζημιών καθώς και ειδικών ασφαλιστικών οντοτήτων, ιδίως για την ασφάλιση υγείας και την ασφάλιση αυτοκινήτων. Στις 31 Δεκεμβρίου 2012 η Caixa Seguros αντιπροσώπευε το 9,2 % των ενοποιημένων καθαρών περιουσιακών στοιχείων της CGD και δημιούργησε καθαρό εισόδημα αποδοτέο σε μετόχους της CGD ύψους 89,7 εκατ. ευρώ, με βάση το ύψος των ασφαλίστρων πρωτασφάλισης, που το 2012 ανήλθαν σε 3 195 εκατ. ευρώ.
(24)
Η CGD θα αναδιαρθρώσει την Caixa Seguros με στόχο να βελτιωθεί η εμπορευσιμότητα και να διευκολυνθεί η διαδικασία πώλησης. Η CGD μπορεί […]. Η διαδικασία πώλησης θα επιτρέψει όλους τους δυνατούς συνδυασμούς που θα μπορούσαν να ποικίλλουν από […]. Το σχέδιο αναδιάρθρωσης λαμβάνει ως παραδοχή ότι η CGD […].
(25)
Η CGD επίσης θα εκποιήσει όλες τις υπόλοιπες μη στρατηγικής σημασίας συμμετοχές που κατέχονται σε εισηγμένες πορτογαλικές εταιρείες της από το […], μειώνοντας τον ισολογισμό της επιπλέον κατά [200-250] εκατ. ευρώ. Η CGD έχει ήδη εκποιήσει το μεγαλύτερο μέρος των μη στρατηγικής σημασίας συμμετοχών της, που απέφεραν έσοδα ύψους περίπου 450 εκατ. ευρώ.
(26)
Επιπλέον, η CGD σχεδιάζει να εκποιήσει σταδιακά χαρτοφυλάκιο περιουσιακών στοιχείων που προέρχεται από τα χρέη της χρεοκοπημένης Banco Português de Negócios («BPN») (7), ονομαστικής αξίας ύψους [0-5] δισεκατ. ευρώ και καθαρής αξίας στοιχείων ενεργητικού της τάξης των [0-5] δισεκατ. ευρώ. Σύμφωνα με το σχετικό χρονοδιάγραμμα αποπληρωμής, η αξία των καθαρού ενεργητικού θα μειωθεί κατά [40-50] % σε [0-5] δισεκατ. ευρώ έως τα τέλη του 2017.
(27)
Τέλος, η CGD θα εκποιήσει χαρτοφυλάκιο μη βασικών δανείων που προέρχονται από τις δραστηριότητες της λιανικής και χονδρικής τραπεζικής στην Ισπανία. Η αξία του εν λόγω χαρτοφυλακίου ανέρχεται σε περίπου [0-5] δισεκατ. ευρώ.
Αποτελεσματικότητα
(28)
Το δεύτερο σημαντικό στοιχείο του σχεδίου αναδιάρθρωσης είναι η αύξηση της αποτελεσματικότητας της τράπεζας. Η CGD είχε επίσης λάβει μέτρα το 2011 και το 2012 για να βελτιστοποιήσει τη βάση κόστους και μείωσε, σε σύγκριση με τα προ της κρίσης χρηματοοικονομικά δεδομένα, το κόστος εργασίας και τα έξοδα πώλησης, τα γενικά και διοικητικά έξοδα των εγχώριων δραστηριοτήτων της.
(29)
Η CGD θα συνεχίσει αυτή την προσπάθεια βελτιστοποίησης με την περαιτέρω μείωση των λειτουργικών δαπανών της κατά τη διάρκεια της περιόδου αναδιάρθρωσης. Η μείωση του προσωπικού της τράπεζας και η επαναδιαπραγμάτευση των υπηρεσιών που έχουν συμβασιοποιηθεί είναι τα κύρια μέσα για την επίτευξη πρόσθετων εξοικονομήσεων. Σύμφωνα με το σχέδιο αναδιάρθρωσης, η CGD θα συνεχίσει να μειώνει το κόστος εργασίας κατά την περίοδο της αναδιάρθρωσης, έχοντας ως στόχο τη μείωσή του κατά [5-10] % και προβλέποντας κόστος εργασίας ύψους [500-550] εκατ. ευρώ τον Δεκέμβριο του 2013 και [450-500] εκατ. ευρώ τον Δεκέμβριο του 2017. Όσον αφορά τον αριθμό των απασχολουμένων, ο αριθμός των υπαλλήλων στην Πορτογαλία θα μειωθεί κατά [5-10] %. Ενώ, στις 9 Δεκεμβρίου 2012, 9 401 εργαζόμενοι απασχολούνταν σε εγχώριες δραστηριότητες λιανικής τραπεζικής, η CGD προτίθεται να μειώσει τον αριθμό τους έως τον Δεκέμβριο του 2017 σε [8 500 - 9 000].
(30)
Η αύξηση της αποτελεσματικότητας της CGD θα επιτευχθεί επίσης με τη βελτιστοποίηση του δικτύου υποκαταστημάτων, με τη μείωση του εγχώριου δικτύου υποκαταστημάτων κατά [5-10] % από 840 υποκαταστήματα τον Ιούνιο του 2012 σε [750-800] υποκαταστήματα έως […]. Το κλείσιμο [70-80] υποκαταστημάτων στην Πορτογαλία μεταξύ Ιουνίου 2012 και […] αποτελεί μέρος μιας περιοδικής διαδικασίας βελτιστοποίησης για την επαναξιολόγηση και τον εξορθολογισμό των εγχώριων δραστηριοτήτων λιανικής της CGD και αναμένεται να οδηγήσει σε ετήσια εξοικονόμηση πόρων ύψους [0-5] εκατ. ευρώ. 58 υποκαταστήματα έχουν ήδη κλείσει ή βρίσκονται στο στάδιο του κλεισίματος και τα υπόλοιπα [10-20] υποκαταστήματα θα κλείσουν πριν από […].
(31)
Τέλος, η αποτελεσματικότητα της CGD θα βελτιωθεί με την αύξηση των εσόδων από υπηρεσίες και προμήθειες, τα οποία το 2012 συνεισέφεραν περίπου το 25 % των συνολικών καθαρών εσόδων εκμετάλλευσης, ενώ το αντίστοιχο μερίδιο συμμετοχής στον πορτογαλικό τραπεζικό τομέα ήταν κατά μέσο όρο 29 %. Η CGD θα εισαγάγει νέα διάρθρωση των προμηθειών, ώστε να εναρμονίσει καλύτερα τα έσοδα από τις πηγές της με εκείνην των ομότιμων επιχειρήσεων.
Αναδιάρθρωση των δραστηριοτήτων στην Ισπανία
(32)
Το τρίτο σημαντικότερο στοιχείο του σχεδίου αναδιάρθρωσης αφορά την αναδιάρθρωση των τραπεζικών δραστηριοτήτων στην Ισπανία. Ενώ κατά γενικό κανόνα οι διεθνείς δραστηριότητες της CGD έχουν πολύ καλύτερα αποτελέσματα από τις εγχώριες δραστηριότητες και συμβάλλουν σημαντικά στις συνολικές επιδόσεις της τράπεζας, οι δραστηριότητες της CGD στην Ισπανία είναι ζημιογόνες. Η CGD άρχισε τις εργασίες λιανικής τραπεζικής στην Ισπανία το 1991 με την εξαγορά της Banco de Extremadura και της Chase Manhattan España, και στη συνέχεια της Banco Simeón το 1995. Οι δραστηριότητες λιανικής τραπεζικής ασκούνται σήμερα στην Ισπανία ως θυγατρική της CGD με την επωνυμία Banco Caixa Geral («BCG»). Το 2007 η CGD άρχισε επίσης δραστηριότητες χονδρικής τραπεζικής οι οποίες ασκούνται σε υποκατάστημα που η CGD δημιούργησε στην Ισπανία και το οποίο επικεντρώθηκε σε έργα ακινήτων που συνδέονται με τη χρηματοδότηση έργων και κοινοπρακτικά δάνεια. Ενώ οι εργασίες λιανικής τραπεζικής της CGD στην Ισπανία μετά βίας πέτυχαν ισοσκέλιση κατά την τελευταία δεκαετία, η κατάσταση ήταν ακόμα χειρότερη στον τομέα της χονδρικής τραπεζικής. Οι δραστηριότητες χονδρικής τραπεζικής, οι οποίες ξεκίνησαν μόλις πριν από τη χρηματοπιστωτική κρίση, έχουν πολύ πενιχρές επιδόσεις και σε σχετικά μικρό χρονικό διάστημα πρόσθεσαν σημαντικές ζημίες περίπου 250 εκατ. ευρώ έως τον Δεκέμβριο του 2012. Οι δραστηριότητες χονδρικής τραπεζικής θα διακοπούν πλήρως, και […].
(33)
Παρ’ όλα αυτά, η CGD θεωρεί την Ισπανία βασική αγορά στην οποία προτίθεται να διατηρήσει την παρουσία της, ιδίως για να στηρίξει την εξαγωγική δραστηριότητα των πορτογαλικών μικρομεσαίων επιχειρήσεων («ΜΜΕ»). Οι εργασίες λιανικής τραπεζικής στην Ισπανία θα συνεχιστούν, συνεπώς, αν και σε πολύ μικρότερη κλίμακα. Για να αποκατασταθεί η κερδοφορία, θα μειωθεί ο αριθμός των υποκαταστημάτων κατά [47-52] %, από 209 υποκαταστήματα τον Ιούνιο του 2012 σε [100-110] υποκαταστήματα τον […]. Ο αριθμός απασχολουμένων σε δραστηριότητες στην Ισπανία θα μειωθεί κατά [46-49] %, από 974 υπαλλήλους τον Ιούνιο του 2012 σε [500-523] υπαλλήλους τον […].
(34)
Όσον αφορά τη γεωγραφική κάλυψη, η BCG θα επικεντρώσει τις εργασίες λιανικής τραπεζικής στις περιφέρειες Galicia, Castilla y León, Asturias και Extremadura, θα διατηρήσει μόνο μειωμένη παρουσία στα κύρια διασυνοριακά εμπορικά κέντρα (Μαδρίτη και Καταλονία) και πολύ περιορισμένη παρουσία, με [0-5] υποκαταστήματα σε κάθε περιφέρεια, στις περιφέρειες που έχουν σχετικές διασυνοριακές σχέσεις και χρησιμεύουν ως πηγή χρηματοδότησης για τις δραστηριότητες στην Ισπανία, δηλαδή στη Χώρα των Βάσκων, την Ανδαλουσία, την Αραγονία και της Βαλένθια.
Αποπληρωμή των μετατρέψιμων τίτλων (CoCos)
(35)
Το τέταρτο βασικό στοιχείο του σχεδίου αναδιάρθρωσης, η αποπληρωμή των μετατρέψιμων τίτλων (CoCos) αξίας 900 εκατ. ευρώ κατά τη διάρκεια της περιόδου αναδιάρθρωσης, αποσκοπεί στη μείωση του μέσου κόστους χρηματοδότησης της CGD. Η μείωση του ισολογισμού και η αύξηση της λειτουργικής αποδοτικότητας εκτιμάται ότι θα επιτρέψουν στη CGD να εξοφλήσει τους CoCos. Ειδικότερα, η πώληση του κλάδου ασφαλειών θα αποδεσμεύσει τα ρυθμιστικά ίδια κεφάλαια και, ως εκ τούτου, θα επιτρέψει την πρόωρη εξόφληση.
(36)
Για να εξισορροπηθούν οι στόχοι της μείωσης του μέσου κόστους χρηματοδότησης, αφενός, και για να διατηρηθεί ένα επαρκές κεφαλαιακό απόθεμα ασφαλείας, αφετέρου, το σχέδιο αναδιάρθρωσης προβλέπει ότι το οικονομικό έτος 2014 η CGD θα χρησιμοποιήσει το [50-60] % του πλεονάζοντος κεφαλαίου της -δηλαδή τα κεφάλαια που υπερβαίνουν τις ισχύουσες ελάχιστες κεφαλαιακές απαιτήσεις βάσει της ευρωπαϊκής και της πορτογαλικής νομοθεσίας (συμπεριλαμβανομένων των πυλώνων 1 και 2) συν ένα κεφαλαιακό απόθεμα ασφαλείας [100-150] μονάδων βάσης- για την αποπληρωμή των CoCos. Κατά τη λογιστική χρήση 2015 και, εάν χρειαστεί, και τα επόμενα έτη, η CGD θα χρησιμοποιήσει το [90-100] % του πλεονάζοντος κεφαλαίου για την αποπληρωμή των CoCos.
(37)
Ο πίνακας 2 παρουσιάζει τις κύριες χρηματοοικονομικές προβλέψεις, με βάση το λογιστικό πλαίσιο αναφοράς, που περιέχονται στο σχέδιο αναδιάρθρωσης της CGD:
Πίνακας 2
Τα βασικά χρηματοοικονομικά στοιχεία 2011-2017 της CGD
Ρ&L
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
Ποσοστό μεταβολής 2012-2017 (%)
Βασικά
Σύνολο
Βασικά
Σύνολο
Βασικά
Σύνολο
Βασικά
Σύνολο
Βασικά
Σύνολο
Βασικά
Σύνολο
Βασικά
Σύνολο
Βασικά
Σύνολο
Κέρδη προ φόρων
-90
- 545
- 303
- 367
(…)
(…)
(…)
(…)
(…)
(…)
(…)
(…)
(…)
(…)
[…]
[…]
Δείκτης κόστους προς έσοδα
57 %
54 %
52 %
52 %
[70-80]%
[60-70]%
[60-70]%
[60-70]%
[40-50]%
[40-50]%
[40-50]%
[40-50]%
[40-50]%
[40-50]%
- [20-30]
- [20-30]
Προσωπικό
17 502
23 205
17 296
23 028
[1 000 -20 000 ]
[1 000 -20 000 ]
[1 000 -20 000 ]
[1 000 -20 000 ]
[1 000 -20 000 ]
[1 000 -20 000 ]
[1 000 -20 000 ]
[1 000 -20 000 ]
[1 000 -20 000 ]
[1 000 -20 000 ]
[0-5]
- [20-30]
Υποκαταστήματα
1 344
1 344
1 293
1 293
[1 000 -1 500 ]
[1 000 -1 500 ]
[1 000 -1 500 ]
[1 000 -1 500 ]
[1 000 -1 500 ]
[1 000 -1 500 ]
[1 000 -1 500 ]
[1 000 -1 500 ]
[1 000 -1 500 ]
[1 000 -1 500 ]
- [0-5]
- [0-5]
Απόδοση ιδίων κεφαλαίων
-2,5 %
-7,4 %
-5,5 %
-6,3 %
[…] %
[…] %
[…] %
[…] %
[…] %
[…] %
[…] %
[…] %
[…] %
[…] %
[…]
[…]
Ισολογισμός
2011
2012
2015
2017
Ποσοστό μεταβολής 2012-2017 (%)
Ενεργητικό
Σύνολο
Βασικά
Μη βασικά
Σύνολο
Βασικά
Μη βασικά
Σύνολο
Βασικά
Μη βασικά
Σύνολο
Βασικά
Μη βασικά
Σύνολο
Βασικά
Μη βασικά
Δάνεια σε πελάτες (net)
78 248
75 095
3 153
74 713
71 338
3 375
[70 000 -75 000 ]
[65 000 -70 000 ]
[1 500 -2 000 ]
[70 000 -75 000 ]
[70 000 -75 000 ]
[1 000 -1 500 ]
- [0-5] %
- [0-5]
- [60-70]
ΜΕΔ
4 800
4 727
72
6 551
6 427
124
[10 000 -15 000 ]
[9 500 -10 000 ]
[400-450]
[10 000 -15 000 ]
[10 000 -15 000 ]
[500-550]
[60-70] %
[60-70]
[300-350]
Σύνολο ενεργητικού
120 642
103 262
17 380
116 857
100 333
16 523
[100 000 -150 000 ]
[95 000 -100 000 ]
[8 500 -9 000 ]
[100 000 -150 000 ]
[100 000 -150 000 ]
[5 000 -10 000 ]
- [5-10] %
[0-5]
- [60-70]
ΠΣΣΚ
69 021
66 207
2 813
68 315
65 963
2 352
[65 000 -70 000 ]
[60 000 -65 000 ]
[1 000 -1 500 ]
[65 000 -70 000 ]
[65 000 -70 000 ]
[1 000 -1 500 ]
[0-5] %
[0-5]
- [50-60]
Υποχρεώσεις
2011
2012
2015
2017
Ποσοστό μεταβολής 2012-2017 (%)
Σύνολο
Βασικά
Μη βασικά
Σύνολο
Βασικά
Μη βασικά
Σύνολο
Βασικά
Μη βασικά
Σύνολο
Βασικά
Μη βασικά
Σύνολο
Βασικά
Μη βασικά
Κεντρική Τράπεζα
9 013
9 013
0
10 300
10 300
0
[5 000 -10 000 ]
[5 000 -10 000 ]
[0-5]
[2 000 -2 500 ]
[2 000 -2 500 ]
[0-5]
- [70-80] %
- [70-80]
-
Υποχρεώσεις έναντι πελατών
70 587
64 030
6 557
71 404
65 545
5 859
[70 000 -75 000 ]
[65 000 -70 000 ]
[3 500 -4 000 ]
[75 000 -80 000 ]
[70 000 -75 000 ]
[1 500 -2 000 ]
[5-10] %
[10-20]
- [70-80]
Σύνολο υποχρεώσεων
120 642
114 085
6 557
116 857
110 997
5 859
[100 000 -150 000 ]
[100 000 -150 000 ]
[3 500 -4 000 ]
[100 000 -150 000 ]
[100 000 -150 000 ]
[1 500 -2 000 ]
- [5-10] %
- [0-5]
- [70-80]
LTD
122 %
117 %
n.a.
114 %
109 %
n.a.
[100-150] %
[100-150] %
n.v.t.
[90-100] %
[90-100] %
n.a.
- [10-20]%
- [10-20]
Δείκτης CT1 της ΕΑΤ
n.a.
n.a.
n.a.
9,5 %
9,6 %
9,5 %
[5-10] %
[10-20] %
[5-10] %
[10-20] %
[10-20] %
[5-10] %
[10-20] %
[10-20]
[0-5]
4. ΘΕΣΗ ΤΩΝ ΠΟΡΤΟΓΑΛΙΚΩΝ ΑΡΧΩΝ
4.1. Η θέση των πορτογαλικών αρχών σχετικά με το σχέδιο αναδιάρθρωσης
(38)
Η Πορτογαλία θεωρεί ότι η αύξηση κεφαλαίου συνιστά κρατική ενίσχυση, ιδίως με βάση τις τρέχουσες συνθήκες της αγοράς και το γεγονός ότι η αύξηση κεφαλαίου πραγματοποιήθηκε ταυτόχρονα με την έκδοση των CoCos.
(39)
Η Πορτογαλία αναγνωρίζει ότι η έκδοση των CoCos συνιστά κρατική ενίσχυση, λαμβάνοντας υπόψη το γεγονός ότι οι όροι της έκδοσής τους εναρμονίστηκαν με εκείνους που προβλέπονται στο νέο καθεστώς ανακεφαλαιοποίησης το οποίο συνιστά κρατική ενίσχυση (8).
(40)
Η Πορτογαλία υποστηρίζει ότι η CGD έχει συστημική σημασία στο πλαίσιο του πορτογαλικού χρηματοπιστωτικού συστήματος, ότι τα μέτρα ήταν αναγκαία ώστε τα ίδια κεφάλαια της CGD να ικανοποιούν τις κεφαλαιακές ανάγκες, όπως ορίστηκαν στην αξιολόγηση της πορτογαλικής Κεντρικής Τράπεζας, Banco de Portugal («BdP») και της «τρόικας» της Ευρωπαϊκής Ένωσης και ότι οι όροι και οι προϋποθέσεις των μέτρων ενίσχυσης, καθώς και οι όροι και οι προϋποθέσεις που καθορίζονται στις δεσμεύσεις για την αναδιάρθρωση της CGD, περιέχουν επαρκείς διασφαλίσεις έναντι πιθανών καταχρήσεων και αδικαιολόγητων στρεβλώσεων του ανταγωνισμού.
4.2. Θέση των πορτογαλικών αρχών για τη διαδικασία σχετικά με την κατάχρηση της ενίσχυσης
(41)
Η Πορτογαλία θεωρεί ότι οι πληρωμές στους κατόχους διηνεκών προνομιούχων μετοχών μη σωρευτικού μερίσματος δεν ήταν καταβολές μερισμάτων αλλά πληρωμές τοκομεριδίων η καταβολή των οποίων επιτρέπεται εάν υπάρχει νομική υποχρέωση για την καταβολή τους.
(42)
Η Πορτογαλία δηλώνει ότι, σύμφωνα με τους υποκείμενους όρους των διηνεκών προνομιούχων μετοχών μη σωρευτικού μερίσματος, η μη καταβολή μερισμάτων θα εμπόδιζε την τράπεζα να επαναγοράσει ή να εξοφλήσει ομολογίες ίσης εξασφάλισης ή κοινές ομολογίες μειωμένης εξασφάλισης πριν από την τέταρτη ημέρα μετά την ημερομηνία καταβολής μερίσματος κατά την οποία ένα μέρισμα καταβάλλεται στο ακέραιο. Η Πορτογαλία θεωρεί ότι η επαναγορά των CoCos, για τα οποία έχει λάβει ρητή δέσμευση της CGD, συνιστά επαναγορά ομολογιών ίσης εξασφάλισης ή κοινών ομολογιών μειωμένης εξασφάλισης.
(43)
Η Πορτογαλία επιβεβαιώνει ότι ενέκρινε την καταβολή μερισμάτων με βάση τις παραδοχές ότι η μη καταβολή τους δεν θα επέτρεπε στην CGD να επαναγοράσει τους CoCos εντός των επόμενων 12 μηνών και ότι, εάν δεν καταβάλλονταν μερίσματα κατά την πενταετή περίοδο των δημόσιων επενδύσεων, θα ήταν αδύνατη η επαναγορά CoCos από την CGD χωρίς να παραβιαστούν οι συμβατικές της υποχρεώσεις. Κατά την Πορτογαλία, μια τέτοια καθυστέρηση θα ήταν ασυμβίβαστη με την προέχουσα υποχρέωση να ελαχιστοποιηθούν το ποσό και η διάρκεια των κρατικών ενισχύσεων στην CGD. Κατά συνέπεια, η Πορτογαλία θεωρεί ότι οι περιστάσεις αυτές καθιστούσαν εκ των πραγμάτων νομικά υποχρεωτική την καταβολή μερισμάτων.
4.3. Δεσμεύσεις των πορτογαλικών αρχών
(44)
Η Πορτογαλία έχει αναλάβει μια σειρά δεσμεύσεων σχετικά με την εφαρμογή του σχεδίου αναδιάρθρωσης («δεσμεύσεις») που επισυνάπτονται στην παρούσα απόφαση.
(45)
Επιπλέον, προκειμένου να εξασφαλιστεί η ορθή εφαρμογή των διαφόρων δεσμεύσεων, οι πορτογαλικές αρχές δεσμεύονται να διορίσουν έναν εντολοδόχο παρακολούθησης («ο εντολοδόχος παρακολούθησης») για να παρακολουθεί την τήρηση όλων των δεσμεύσεων που ανέλαβαν οι πορτογαλικές αρχές και η CGD έναντι της Επιτροπής.
5. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ
5.1. Ύπαρξη κρατικής ενίσχυσης
(46)
Σύμφωνα με το άρθρο 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ, ενισχύσεις που χορηγούνται υπό οποιαδήποτε μορφή από τα κράτη ή με κρατικούς πόρους και που νοθεύουν ή απειλούν να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό διά της ευνοϊκής μεταχειρίσεως ορισμένων επιχειρήσεων ή ορισμένων κλάδων παραγωγής είναι ασυμβίβαστες με την εσωτερική αγορά, κατά το μέτρο που επηρεάζουν τις μεταξύ κρατών μελών συναλλαγές.
(47)
Για να χαρακτηριστεί ένα μέτρο ως κρατική ενίσχυση πρέπει να πληρούνται σωρευτικά οι ακόλουθοι όροι: α) το μέτρο πρέπει να χρηματοδοτείται με κρατικούς πόρους· β) πρέπει να παρέχει επιλεκτικό πλεονέκτημα που μπορεί να ευνοήσει ορισμένες επιχειρήσεις ή ορισμένους κλάδους παραγωγής· γ) το μέτρο πρέπει να νοθεύει ή να απειλεί να νοθεύσει τον ανταγωνισμό και να μπορεί να επηρεάσει τις συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών.
(48)
Η Επιτροπή έχει ήδη κρίνει, για τους λόγους που εκτίθενται στις αιτιολογικές σκέψεις 33 έως 42 της απόφασης διάσωσης, ότι τα μέτρα συνιστούν κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης. Τα μέτρα ανακεφαλαιοποίησης, που συνίστανται στην έκδοση νέων κοινών μετοχών αξίας 750 εκατ. ευρώ και στην έκδοση των CoCos αξίας 900 εκατ. ευρώ διατέθηκαν από την Πορτογαλία και, συνεπώς, περιλαμβάνουν κρατικούς πόρους. Τα μέτρα παρείχαν επιλεκτικό πλεονέκτημα στην CGD, που της επέτρεψε να προβεί σε αύξηση κεφαλαίου με ευνοϊκότερους όρους από εκείνους που θα μπορούσε να λάβει στην αγορά. Η CGD είναι τράπεζα με διεθνείς δραστηριότητες που ανταγωνίζεται άλλες τράπεζες στην Πορτογαλία και σε άλλες χώρες. Συνεπώς, αυτό το πλεονέκτημα είναι σε θέση να επηρεάσει το ενδοκοινοτικό εμπόριο και να νοθεύσει τον ανταγωνισμό.
5.2. Συμβιβάσιμο της ενίσχυσης με την εσωτερική αγορά
(49)
Όσον αφορά τη συμβατότητα των ενισχύσεων που χορηγήθηκαν στην CGD, η Επιτροπή πρέπει να προσδιορίσει, καταρχάς, αν η ενίσχυση αυτή μπορεί να αξιολογηθεί βάσει του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο β) της Συνθήκης, δηλαδή αν η ενίσχυση αποκαθιστά τυχόν σοβαρή διαταραχή στην οικονομία της Πορτογαλίας. Στη συνέχεια, η Επιτροπή, με την εν λόγω νομική βάση, πρέπει να αξιολογήσει κατά πόσο τα προτεινόμενα μέτρα είναι σύμφωνα με τους κανόνες της εσωτερικής αγοράς.
5.2.1. Νομική βάση για την αξιολόγηση του συμβιβάσιμου της ενίσχυσης
(50)
Το άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο β) της Συνθήκης εξουσιοδοτεί την Επιτροπή να διαπιστώνει κατά πόσον η ενίσχυση είναι συμβιβάσιμη με την εσωτερική αγορά εάν συμβάλλει στην «αποκατάσταση σοβαρής διαταραχής της οικονομίας ενός κράτους μέλους».
(51)
Όσον αφορά την πορτογαλική οικονομία, η ύπαρξη σοβαρών διαταραχών επιβεβαιώθηκε με τις διάφορες εγκρίσεις από την Επιτροπή των μέτρων που έλαβαν οι πορτογαλικές αρχές για την καταπολέμηση της χρηματοπιστωτικής κρίσης. Ειδικότερα, η Επιτροπή αναγνώρισε στην τελευταία της έγκριση της παράτασης του πορτογαλικού καθεστώτος ανακεφαλαιοποίησης (9) ότι υπάρχει συνεχής απειλή σοβαρής διαταραχής της πορτογαλικής οικονομίας και ότι η κρατική στήριξη των τραπεζών αποτελεί το κατάλληλο μέσο για την αντιμετώπιση της εν λόγω διαταραχής. Η Επιτροπή επισημαίνει ότι το πορτογαλικό τραπεζικό σύστημα αντιμετώπισε σοβαρές δυσκολίες την περίοδο που ελήφθησαν τα μέτρα ενίσχυσης, λόγω του γεγονότος ότι ορισμένες πορτογαλικές τράπεζες ήταν υπερχρεωμένες, είχαν υψηλούς δείκτες δανείων προς καταθέσεις και έπρεπε να αντιμετωπίσουν την αύξηση του ποσοστού των μη εξυπηρετούμενων δανείων. Επιπλέον, η Επιτροπή επισημαίνει ότι η Πορτογαλία λαμβάνει χρηματοδοτική συνδρομή από τα κράτη μέλη της ζώνης του ευρώ, ένα μέρος των οποίων προορίζεται για τη στήριξη των πορτογαλικών τραπεζών (10).
(52)
Δεδομένης της συστημικής σπουδαιότητας της CGD, μιας από τις κυριότερες τράπεζες στην Πορτογαλία, και της σημασίας των δανειοδοτικών δραστηριοτήτων της για την πορτογαλική οικονομία, η Επιτροπή παραδέχεται ότι η μη ικανοποίηση των ενισχυμένων κεφαλαιακών απαιτήσεων θα είχε σοβαρές συνέπειες για την πορτογαλική οικονομία.
(53)
Λαμβάνοντας υπόψη την τρέχουσα κατάσταση της πορτογαλικής οικονομίας και την εκτεταμένη έλλειψη πρόσβασης των τραπεζών στις διεθνείς αγορές και τις αγορές χονδρικής χρηματοδότησης, η Επιτροπή θεωρεί ότι πληρούνται οι προϋποθέσεις για την έγκριση κρατικών ενισχύσεων σύμφωνα με το άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο β) της Συνθήκης.
5.2.2. Συμβιβάσιμο της ενίσχυσης με την ανακοίνωση αναδιάρθρωσης και παράτασης
(54)
Όλα τα μέτρα που χαρακτηρίζονται ως κρατικές ενισχύσεις έχουν χορηγηθεί στο πλαίσιο της αναδιάρθρωσης της CGD. Η ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με την αποκατάσταση της βιωσιμότητας και την αξιολόγηση των μέτρων αναδιάρθρωσης στον χρηματοπιστωτικό τομέα στο πλαίσιο της παρούσας κρίσης βάσει των κανόνων περί κρατικών ενισχύσεων («ανακοίνωση περί αναδιαρθρώσεων») (11) καθορίζει τους κανόνες που εφαρμόζονται για τη χορήγηση της ενίσχυσης αναδιάρθρωσης των χρηματοπιστωτικών οργανισμών στο πλαίσιο της τρέχουσας κρίσης. Σύμφωνα με την ανακοίνωση περί αναδιαρθρώσεων, για να είναι συμβιβάσιμη με την εσωτερική αγορά βάσει του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο β) της Συνθήκης, η αναδιάρθρωση ενός χρηματοπιστωτικού ιδρύματος στο πλαίσιο της τρέχουσας χρηματοπιστωτικής κρίσης πρέπει (i) να οδηγεί στην αποκατάσταση της βιωσιμότητας της τράπεζας, (ii) να περιλαμβάνει επαρκή ίδια συνεισφορά του δικαιούχου (καταμερισμός επιβαρύνσεων) και να διασφαλίσει ότι η ενίσχυση περιορίζεται στο ελάχιστο αναγκαίο, και (iii) να περιέχει επαρκή μέτρα που περιορίζουν τη νόθευση του ανταγωνισμού.
(55)
Κατά παρέκκλιση των απαιτήσεων που ορίζονται στην ανακοίνωση περί αναδιαρθρώσεων, το σημείο 14 της ανακοίνωσης της Επιτροπής σχετικά με την εφαρμογή, από την 1η Ιανουαρίου 2012, των κανόνων περί κρατικών ενισχύσεων στα μέτρα στήριξης των τραπεζών στο πλαίσιο της χρηματοπιστωτικής κρίσης («ανακοίνωση περί παράτασης του 2011») (12) ορίζει ότι η Επιτροπή «θα προβαίνει σε αναλογική αξιολόγηση της μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας των τραπεζών, λαμβάνοντας πλήρως υπόψη στοιχεία που αποτελούν ένδειξη ότι οι τράπεζες είναι βιώσιμες μακροπρόθεσμα χωρίς σημαντική αναδιάρθρωση, ιδίως όταν η έλλειψη κεφαλαίων οφείλεται κατά βάση σε κρίση εμπιστοσύνης έναντι των κρατικών χρεογράφων, η κρατική εισφορά κεφαλαίων περιορίζεται στο ποσό που απαιτείται για την αντιστάθμιση των ζημιών από την αποτίμηση κρατικών ομολόγων των συμβαλλόμενων μερών της συμφωνίας για τον ΕΟΧ σε τρέχουσες τιμές της αγοράς, για βιώσιμες κατά τα λοιπά τράπεζες, και από την ανάλυση προκύπτει ότι οι εν λόγω τράπεζες δεν ανέλαβαν υπερβολικό κίνδυνο κατά την αγορά κρατικών χρεογράφων».
(56)
Ως προς αυτό, η Επιτροπή επισημαίνει ότι οι κεφαλαιακές ανάγκες της CGD κατ’ ουσία συνδέονταν με μια κρίση εμπιστοσύνης όσον αφορά το δημόσιο χρέος της Πορτογαλίας. Αν και δεν προκλήθηκαν άμεσα από τον αντίκτυπο της αποτίμησης των κρατικών ομολόγων βάσει των τρεχουσών τιμών της αγοράς, οφείλονταν σε παρόμοια αιτία, διότι η ΕΑΤ απαιτούσε από τις τράπεζες να δημιουργήσουν ένα κεφαλαιακό απόθεμα ασφαλείας σε σχέση με το ποσό των κρατικών ομολόγων που είχαν στον ισολογισμό τους (το αποκαλούμενο «κεφαλαιακό απόθεμα») και, ως εκ τούτου, αύξησε τις ελάχιστες κεφαλαιακές απαιτήσεις της.
(57)
Από τη συνολική απαίτηση κεφαλαιακού αποθέματος ασφαλείας της CGD ύψους 1 650 εκατ. ευρώ, όπως καθορίστηκε από την ΕΑΤ, η οποία δημιούργησε την ανάγκη για το ποσό της κρατικής ενίσχυσης, ποσό 1 073 εκατ. ευρώ (65 %) οφείλεται στην έκθεση στο δημόσιο χρέος της Πορτογαλίας. Από την ανάλυση της Επιτροπής διαπιστώθηκε επίσης ότι η CGD δεν ανέλαβε υπερβολικό κίνδυνο κατά την αγορά κρατικών χρεογράφων. Το χαρτοφυλάκιο κρατικών χρεογράφων αποκτήθηκε με συναλλαγές αρμπιτράζ επιτοκίου («carry trade») (που χρηματοδοτούνται από την ετήσια χρηματοδότηση της ΕΚΤ). Μολονότι οι συναλλαγές αυτές θα μπορούσαν, υπό ορισμένες προϋποθέσεις, να θεωρηθούν ανάληψη κινδύνου άνω του μέσου όρου, τα αποκτηθέντα ομόλογα αντιπροσώπευαν επιλέξιμες εξασφαλίσεις και οι σχετικές διαβαθμίσεις της πιστοληπτικής ικανότητας έδειχναν ότι αυτή ήταν σαφώς ανώτερη του επενδυτικού βαθμού (ΑΑ- για την Πορτογαλία).
(58)
Για τους λόγους αυτούς, η Επιτροπή θα προβεί σε αναλογική αξιολόγηση σύμφωνα με το σημείο 14 της ανακοίνωσης περί παράτασης του 2011.
Αποκατάσταση της βιωσιμότητας
(59)
Σύμφωνα με τα οριζόμενα από την Επιτροπή στην ανακοίνωση περί αναδιαρθρώσεων, το οικείο κράτος μέλος οφείλει να υποβάλει ολοκληρωμένο σχέδιο αναδιάρθρωσης που καταδεικνύει τον τρόπο αποκατάστασης της μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας του δικαιούχου χωρίς κρατική ενίσχυση, εντός εύλογου χρονικού διαστήματος και το αργότερο εντός πέντε ετών. Η μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα επιτυγχάνεται όταν μία τράπεζα είναι σε θέση να ανταγωνίζεται αυτοδύναμα στην αγορά για την άντληση κεφαλαίων σύμφωνα με τις σχετικές κανονιστικές απαιτήσεις. Για να το επιτύχει αυτό, η τράπεζα πρέπει να είναι σε θέση να καλύπτει όλα τα έξοδά της και να επιτυγχάνει εύλογη απόδοση ιδίων κεφαλαίων, λαμβάνοντας υπόψη το προφίλ κινδύνου της. Η αποκατάσταση της βιωσιμότητας θα πρέπει να απορρέει κυρίως από εσωτερικά μέτρα και να βασίζεται σε αξιόπιστο σχέδιο αναδιάρθρωσης.
(60)
Η Πορτογαλία έχει υποβάλει σχέδιο αναδιάρθρωσης της CGD, με πενταετή χρονικό ορίζοντα έως το 2017, που προβλέπει αποκατάσταση της βιωσιμότητας στο τέλος της περιόδου αναδιάρθρωσης.
(61)
Το σημείο 10 της ανακοίνωσης περί αναδιαρθρώσεων απαιτεί τα προτεινόμενα μέτρα αναδιάρθρωσης να μπορούν να αντιμετωπίσουν τις αδυναμίες του δικαιούχου. Ως προς αυτό, η Επιτροπή επισημαίνει ότι το σχέδιο αναδιάρθρωσης αντιμετωπίζει τις βασικές αδυναμίες της CGD, ήτοι τη συνολική χαμηλή κερδοφορία των εγχώριων τραπεζικών δραστηριοτήτων, οι οποίες αντιπροσωπεύουν το 80 % των δραστηριοτήτων της. Τα ανεπαρκή αποτελέσματα των εγχώριων δραστηριοτήτων της CGD μπορεί μόνον εν μέρει να αντισταθμιστούν από τις θετικές επιδόσεις των διεθνών δραστηριοτήτων της CGD, αν και κατά μέσο όρο έχουν διαπιστωθεί στο παρελθόν και σήμερα εξακολουθούν να εμφανίζουν θετικές αποδόσεις του απασχολούμενου κεφαλαίου (ROCE). Ενδεικτικά, το 2012 οι τραπεζικές δραστηριότητες στην Αγκόλα πέτυχαν δείκτη απόδοσης του απασχολούμενου κεφαλαίου (ROCE) [50-60] %, στη Μοζαμβίκη ROCE [20-30] %, στη Νότια Αφρική [20-30] % και στο Μακάο [20-30] %. Συγκριτικά, οι τραπεζικές δραστηριότητες της CGD στην Πορτογαλία πέτυχαν ROCE -[10-20] % το 2012. Δεδομένου ότι οι διεθνείς δραστηριότητες συμβάλλουν θετικά στη συνολική οικονομική κατάσταση του ομίλου CGD αλλά αντιπροσωπεύουν μόνο μικρό μέρος των δραστηριοτήτων, το σχέδιο αναδιάρθρωσης εστιάζεται στη βελτίωση της αποδοτικότητας των εγχώριων δραστηριοτήτων.
(62)
Η Επιτροπή σημειώνει θετικά ότι η CGD είχε λάβει μέτρα για τη μείωση του διοικητικού και εργατικού κόστους της, πριν λάβει κρατική ενίσχυση. Η τρέχουσα μακροοικονομική κατάσταση και οι προοπτικές της εγχώριας τραπεζικής αγοράς, ωστόσο, επέβαλαν μια πιο αποφασιστική προσέγγιση, όπως την προσπάθεια βελτιστοποίησης που ορίζεται στο σχέδιο αναδιάρθρωσης. Η επιδιωκόμενη μείωση του προσωπικού της τράπεζας, με τη μείωση του αριθμού των υπαλλήλων στον πορτογαλικό τραπεζικό τομέα από 9 401 σε [8 500-9 000] κατά την περίοδο αναδιάρθρωσης, με τη συνακόλουθη πρόβλεψη μείωσης του κόστους εργασίας κατά [5-10] %, αποτελεί κατάλληλο μέσο για την επίτευξη των απαιτούμενων εξοικονομήσεων, λαμβάνοντας ιδίως υπόψη ότι θα μειωθεί επίσης σημαντικά ο προϋπολογισμός διοικητικών δαπανών.
(63)
Η ανάλυση της Επιτροπής για το δίκτυο υποκαταστημάτων της CGD αρχικά κατέδειξε ότι υπάρχει περιθώριο βελτίωσης όσον αφορά τον χειρισμό των υποκαταστημάτων που είχαν σαφώς χαμηλές επιδόσεις. Ωστόσο, η θεσπισθείσα από τη CGD διαδικασία περιοδικής επαναξιολόγησης των υποκαταστημάτων αποτελεί κατάλληλη προσέγγιση για την παρακολούθηση των επιδόσεων του δικτύου λιανικής, ώστε να είναι σε θέση να προσαρμόζει το εγχώριο δίκτυό της, εάν απαιτείται. Στο σχέδιο αναδιάρθρωσης, η CGD ορίζει ότι θα μειώσει τον αριθμό των εγχώριων υποκαταστημάτων της κατά [5-10] %, με το κλείσιμο [70-80] από τα 840 υποκαταστήματα. Κατά την άποψη της Επιτροπής, η επιδιωκόμενη συρρίκνωση προσαρμόζει καταλλήλως την εγχώρια παρουσία της CGD στις απαιτήσεις της αγοράς, ενώ συνολικά διατηρείται ένα κατάλληλο επίπεδο υπηρεσιών στους πελάτες.
(64)
Επιπλέον, η Επιτροπή επισημαίνει ότι η βελτίωση της αποτελεσματικότητας της CGD θα επιτευχθεί με αύξηση των εσόδων από υπηρεσίες και προμήθειες, με βάση την εισαγωγή νέας διάρθρωσης τελών. Η αύξηση αυτή των εσόδων από τέλη και προμήθειες φαίνεται δικαιολογημένη, λαμβανομένου υπόψη τόσο του ότι το ποσοστό των προμηθειών της CGD στον λογαριασμό αποτελεσμάτων είναι μάλλον χαμηλό σε σύγκριση με τον μέσο όρο για τον πορτογαλικό τραπεζικό τομέα, αφενός, όσο και του ότι η τράπεζα έχει πλήρη έλεγχο στις ισχύουσες διαρθρώσεις προμηθειών, αφετέρου.
(65)
Όσον αφορά τη μείωση του ισολογισμού, η Επιτροπή σημειώνει ότι το σχέδιο αναδιάρθρωσης της CGD είναι καλά ισορροπημένο και αποφεύγει προσεκτικά τη δημιουργία αρνητικών συνεπειών για την ανάκαμψη της πορτογαλικής οικονομίας, μολονότι τα σχετικά μέτρα αντιπροσωπεύουν συνολικά ποσό [10-20] δισεκατ. ευρώ, που ισοδυναμεί σε μείωση του ισολογισμού κατά [10-20] %. Εάν η CGD, ως η μεγαλύτερη τράπεζα της Πορτογαλίας, μείωνε απλώς το μέγεθος των πιστώσεων του προϋπολογισμού, θα είχε συμβάλει ενδεχομένως σε πιστωτική ασφυξία και πλήξει την πραγματική οικονομία. Αυτό αποφεύχθηκε λόγω του ότι οι κύριες πηγές των προσπαθειών απομόχλευσης της CGD δεν συνδέονται με το ποσό των πιστώσεων που μπορεί να διατεθεί στην πορτογαλική οικονομία. Η δανειοδοτική ικανότητα της CGD δεν επηρεάζεται από την πώληση των ασφαλιστικών δραστηριοτήτων, την πώληση των υπόλοιπων μη στρατηγικών συμμετοχών, την αποπληρωμή του χρέους της πρώην BPN και την εκποίηση των μη βασικών πιστώσεων στην Ισπανία. Οι προσπάθειες απομόχλευσης είναι συνεπώς πολύ στοχοθετημένες, εφόσον επιτρέπουν στη CGD να επικεντρωθεί στις βασικές της δραστηριότητες λιανικής τραπεζικής και να απελευθερώσει κεφάλαια που μπορούν να ενισχύσουν το βασικό κεφάλαιο της τράπεζας, ενώ αποφεύγονται τυχόν αρνητικές επιπτώσεις της απομόχλευσης για την πορτογαλική οικονομία.
(66)
Στο ίδιο πνεύμα, η Επιτροπή καταγράφει τη δέσμευση της CGD έναντι της πορτογαλικής κυβέρνησης να διαθέτει ποσό 30 εκατ. ευρώ ετησίως σε ένα ταμείο, που με τη σειρά του θα επενδύει σε ίδιο κεφάλαιο ΜΜΕ και σε επιχειρήσεις μεσαίας κεφαλαιοποίησης με στόχο να εξασφαλιστεί χρηματοδότηση για την πραγματική οικονομία στην Πορτογαλία. Οι επενδύσεις αυτές δεν θα συνεπάγονται την απόκτηση συμμετοχών σε ανταγωνιστικές επιχειρήσεις και η Επιτροπή θεωρεί επίσης ότι δεν συνιστούν δραστηριότητες που στρεβλώνουν τον ανταγωνισμό κατά την έννοια του σημείου 23 της ανακοίνωσης περί αναδιαρθρώσεων. Κανένα στοιχείο της εν λόγω δέσμευσης δεν μπορεί να αποφέρει πρόσθετο πλεονέκτημα στην CGD και, ως εκ τούτου, δεν είναι απαραίτητο να εξετάσει η Επιτροπή διεξοδικότερα τη θέση της δέσμευσης αυτής στην παρούσα απόφαση.
(67)
Όσον αφορά την πώληση των ασφαλιστικών δραστηριοτήτων της CGD, είναι αναγκαία η αναδιάρθρωση της Caixa Seguros προκειμένου να βελτιωθεί η εμπορευσιμότητά της, όπως ορίζεται στο σχέδιο αναδιάρθρωσης της CGD. Η CGD πρότεινε μια λογική προσέγγιση για να επιτευχθεί πώληση της Caixa Seguros εντός της περιόδου αναδιάρθρωσης.
(68)
Η μεταστροφή των τραπεζικών δραστηριοτήτων της CGD στην Ισπανία συνιστά σημαντικό στοιχείο του σχεδίου της CGD για να επιτευχθεί μια θετική συνολική αποδοτικότητα σε σύντομο χρονικό διάστημα. Ειδικότερα, ενόψει του γεγονότος ότι οι δραστηριότητες στην Ισπανία δεν ήταν αποδοτικές για κάποιο χρονικό διάστημα και είχαν αρνητική επίπτωση πριν αρχίσει η χρηματοπιστωτική κρίση, απαιτείται μια αποφασιστική προσέγγιση για την αντιμετώπιση του προβλήματος αυτού.
(69)
Στο σχέδιο αναδιάρθρωσης, η CGD διατύπωσε την προτιμώμενη επιλογή της να τερματίσει τις δραστηριότητες χονδρικής τραπεζικής στην Ισπανία και να αναδιαρθρώσει και να συνεχίσει τις δραστηριότητες λιανικής τραπεζικής σε μικρότερη κλίμακα καθώς και εναλλακτικές λύσεις, και συγκεκριμένα την πλήρη διακοπή της λειτουργίας με την εκχώρησή τους μέσω της πώλησης ή της ανταλλαγής περιουσιακών στοιχείων, τη σταδιακή εκποίηση ή την αναζήτηση εταίρου για κοινή επιχείρηση. Ωστόσο, όλες αυτές οι εναλλακτικές προτάσεις είχαν και τις αρνητικές πλευρές τους και αναμενόταν ότι θα προκαλούσαν σημαντικά μεγάλες ζημίες κεφαλαίου. Κατά συνέπεια, η CGD κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η αναδιάρθρωση των δραστηριοτήτων στην Ισπανία αποτελεί την καλύτερη λύση από οικονομική άποψη.
(70)
Η Επιτροπή θεωρεί ότι η αναδιάρθρωση των δραστηριοτήτων στην Ισπανία στο παρόν μακροοικονομικό πλαίσιο θα είναι ένα δύσκολο εγχείρημα, αλλά ταυτόχρονα αναγνωρίζει ότι οι εναλλακτικές προσεγγίσεις θα μπορούσαν να είναι πιο δαπανηρές. Η Επιτροπή θεωρεί θετικό το ότι οι δραστηριότητες χονδρικής τραπεζικής έχουν διακοπεί και ότι, σε κάθε περίπτωση, η BCG θα μειώσει το μέγεθος του σημαντικού χαρτοφυλακίου των μη βασικών στοιχείων ενεργητικού από τις δραστηριότητες στην Ισπανία, θα μειώσει σημαντικά την παρουσία της στην Ισπανία κατά περίπου [50-60] % και διερευνά τις δυνατότητες εξοικονόμησης δαπανών χρησιμοποιώντας διαθέσιμες υπηρεσίες στον όμιλο.
(71)
Η Επιτροπή θεωρεί, ωστόσο, αναγκαίο να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση στον στόχο της επίτευξης μιας μεταστροφής των δραστηριοτήτων στην Ισπανία το συντομότερο δυνατόν. Για τον λόγο αυτό, η Επιτροπή θεωρεί σημαντικό το γεγονός ότι η Πορτογαλία έχει δεσμευθεί ότι η BCG είτε θα επιτύχει έως το […] τους βασικούς δείκτες επιδόσεων οι οποίες ορίζονται στο τμήμα 4.2.7.3.1.5 των δεσμεύσεων που παρατίθεται στο παράρτημα όσον αφορά τα αντίστοιχα όρια για το κόστος εργασίας και τις διοικητικές δαπάνες, τον δείκτη κόστους προς τα κέρδη, τη χρηματοδότηση, τις καταθέσεις, τις νέες πιστώσεις, το καθαρό περιθώριο και τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια είτε, εάν δεν τους επιτύχει, να διακόψει τις νέες δραστηριότητες στην Ισπανία και να εκκαθαρίσει το σύνολο των δραστηριοτήτων στην Ισπανία. Λαμβάνοντας υπόψη αυτή τη διασφάλιση και την έλλειψη εναλλακτικών λύσεων βραχυπρόθεσμα, η Επιτροπή αποδέχεται το σχέδιο να επιτευχθεί μεταστροφή των υπηρεσιών λιανικής τραπεζικής στην Ισπανία ως στοιχείο του σχεδίου αναδιάρθρωσης της CGD.
(72)
Επιπλέον, η Επιτροπή θεωρεί ότι το σχέδιο αναδιάρθρωσης της CGD είναι αξιόπιστο ακόμη και αν η διάρκεια της τρέχουσας δυσχερούς οικονομικής κατάστασης της Πορτογαλίας είναι μεγαλύτερη από αυτήν που ελήφθη ως παραδοχή στο σενάριο αναφοράς. Ο πιστωτικός κίνδυνος των έργων της CGD θα αυξηθεί περισσότερο κατά την περίοδο αναδιάρθρωσης από το ήδη υψηλό επίπεδο του 12 % στο [10-20] % στα τέλη του 2017. Η τράπεζα επιπλέον προβλέπει αύξηση των προβλέψεων για πιστωτικό κίνδυνο σε [50-60] %. Ένας τέτοιος δείκτης κάλυψης μπορεί να θεωρηθεί ότι είναι εναρμονισμένος με τον δείκτη άλλων πορτογαλικών τραπεζών οι οποίες δεν έχουν λάβει κρατικά κεφάλαια, για παράδειγμα με τους δείκτες της Banco Espirito Santo ή της Banco Santander Totta. Ο δείκτης κάλυψης της CGD πρέπει να αξιολογηθεί λαμβάνοντας υπόψη το γεγονός ότι η τράπεζα έχει παραδοσιακά ισχυρή παρουσία ως χορηγός ενυπόθηκων δανείων στην Πορτογαλία και, ως εκ τούτου, κατέχει μεγάλο μερίδιο ενυπόθηκων δανείων στο χαρτοφυλάκιό της με μέσο δείκτη δανείου/αξίας περίπου [70-80] %. Λαμβάνοντας υπόψη τους παράγοντες αυτούς, μια κάλυψη πιστωτικού κινδύνου της τάξης του [50-60] % κρίνεται κατάλληλη για να καλυφθούν οι μελλοντικές ζημίες από δάνεια της CGD κατά τη διάρκεια της περιόδου αναδιάρθρωσης.
(73)
Τέλος, η Επιτροπή επισημαίνει ότι όλα τα μέτρα που ορίζονται στο σχέδιο αναδιάρθρωσης αποσκοπούν στην αποκατάσταση της βιωσιμότητας της CGD και στο να οδηγήσουν σε ένα ικανοποιητικό επίπεδο αποδοτικότητας, όπως προκύπτει από τον στόχο να είναι η απόδοση ιδίων κεφαλαίων (ROE) της CGD για τις τραπεζικές δραστηριότητες στην Πορτογαλία της τάξης του [5-10] % στις 31 Δεκεμβρίου 2017 και η απόδοση ιδίων κεφαλαίων να είναι στις 31 Δεκεμβρίου 2017 της τάξης του [5-10] % για τα ενοποιημένα αποτελέσματα όλων των δραστηριοτήτων του ομίλου CGD.
Περιορισμός της ενίσχυσης στο ελάχιστο αναγκαίο, ίδια συνεισφορά και επιμερισμός των βαρών
(74)
Η ανακοίνωση περί αναδιαρθρώσεων επισημαίνει ότι απαιτείται κατάλληλη συνεισφορά από τον δικαιούχο προκειμένου να περιοριστεί η ενίσχυση στο ελάχιστο και να αντιμετωπιστούν οι στρεβλώσεις του ανταγωνισμού αλλά και το πρόβλημα του ηθικού κινδύνου. Για τον σκοπό αυτό προβλέπει ότι (i) τόσο οι δαπάνες αναδιάρθρωσης όσο και το ποσό της ενίσχυσης θα πρέπει να περιορίζονται και (ii) απαιτείται σημαντική ίδια συνεισφορά.
(75)
Το σχέδιο αναδιάρθρωσης της CGD δεν περιέχει κανένα στοιχείο που να υποδηλώνει ότι η ενίσχυση υπερβαίνει τα μέσα που είναι αναγκαία για την αποκατάσταση της μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας. Όπως περιγράφεται στην αιτιολογική σκέψη 13, το κεφαλαιακό έλλειμμα που θα έπρεπε να καλυφθεί καθορίστηκε με βάση το μνημόνιο Συναντίληψης που συμφωνήθηκε μεταξύ της πορτογαλικής κυβέρνησης, αφενός, και του ΔΝΤ, της ΕΚΤ και της Επιτροπής, αφετέρου.
(76)
Σύμφωνα με το σημείο 34 της ανακοίνωσης περί αναδιαρθρώσεων, η κατάλληλη αμοιβή κάθε κρατικής παρέμβασης είναι ένας από τους σημαντικότερους τρόπους περιορισμού των στρεβλώσεων του ανταγωνισμού. Η Επιτροπή επισημαίνει στο πλαίσιο αυτό ότι τα κεφάλαια που χορηγήθηκαν υπό μορφή CoCos αμείβονται επαρκώς, σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές της Επιτροπής και της ΕΚΤ (13). Η αμοιβή για τους CoCos αρχίζει από ένα αρχικό ποσοστό 8,5 % για το πρώτο έτος και αυξάνεται κλιμακωτά, με αποτέλεσμα ο μέσος ετήσιος συντελεστής αμοιβής να ανέλθει κατά την περίοδο της επένδυσης στο 9,2 %. Ο μηχανισμός κλιμάκωσης θα ενθαρρύνει την έξοδο της CGD από την κρατική παρέμβαση.
(77)
Η Επιτροπή επισημαίνει ότι, σύμφωνα με το σχέδιο αναδιάρθρωσης και τις σχετικές δεσμεύσεις, η CGD θα χρησιμοποιήσει το πλεονάζον κεφάλαιό της για την πλήρη αποπληρωμή των CoCos (βλέπε τμήμα 5 της συγγραφής υποχρεώσεων).
(78)
Η CGD θα χρησιμοποιήσει το 2014 το [50-60] % του πλεονάζοντος κεφαλαίου και το [90-100] % του πλεονάζοντος κεφαλαίου το 2015 και τα επόμενα έτη για να αποπληρώσει το ποσό των 900 εκατ. ευρώ των CoCos. Ο μηχανισμός αποπληρωμής περιορίζει το κεφαλαιακό απόθεμα ασφαλείας που μπορεί να κατέχει στον ισολογισμό της η CGD και, ως εκ τούτου, εγγυάται ότι, κατά τη διάρκεια της περιόδου αναδιάρθρωσης, η ενίσχυση θα περιορίζεται στο ελάχιστο αναγκαίο ποσό.
(79)
Επιπλέον, είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι η πώληση του κλάδου ασφαλειών θα απελευθερώσει ρυθμιστικό κεφάλαιο και, ως εκ τούτου, θα δημιουργήσει περισσότερες πιθανότητες να έχει η CGD πλεονάζον κεφάλαιο που θα μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την αποπληρωμή των CoCos, συμβάλλοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο στο κόστος αναδιάρθρωσης με δικά της μέσα.
(80)
Ωστόσο, η Επιτροπή επισημαίνει ότι η CGD δεν συμμορφώθηκε με την απαγόρευση διανομής μερισμάτων αλλά κατέβαλε μερίσματα ύψους 405 415 ευρώ, κατά παράβαση της δέσμευσης που ανέλαβε η Πορτογαλία στο πλαίσιο της απόφασης διάσωσης.
(81)
Σκοπός της απαγόρευσης καταβολής μερισμάτων και τοκομεριδίων είναι να αποφευχθεί η εκροή κεφαλαίων, διασφαλίζοντας με αυτόν τον τρόπο ότι η ενίσχυση μπορεί να επιστραφεί και, ως εκ τούτου, ότι η κρατική ενίσχυση περιορίζεται στο ελάχιστο αναγκαίο. Για τον σκοπό αυτό, οι μέτοχοι της τράπεζας, όπως και οι κάτοχοι υβριδικού κεφαλαίου και χρεωστικών τίτλων μειωμένης εξασφάλισης θα πρέπει στο μέτρο του δυνατού να αποκλείονται από το δυνητικό πλεονέκτημα της κρατικής ενίσχυσης.
(82)
Εφόσον η CGD ήταν σε θέση να καταβάλει μερίσματα, αποδείχτηκε ότι το ποσό της ενίσχυσης δεν περιοριζόταν στο ελάχιστο αναγκαίο. Τα στοιχεία που υπέβαλε η CGD κατά τη διαδικασία έρευνας για κατάχρηση δεν μετέβαλαν την εκτίμηση της Επιτροπής στην απόφαση για την κίνηση της διαδικασίας ότι οι πληρωμές είχαν χαρακτήρα καταβολής μερισμάτων η οποία ενέπιπτε στην απαγόρευση διανομής μερισμάτων της απόφασης διάσωσης ή συνιστούσαν νομική υποχρέωση πληρωμής που θα επέτρεπε την καταβολή μερισμάτων βάσει της απόφασης διάσωσης.
(83)
Η Επιτροπή συμπεραίνει ότι τα μέτρα ενίσχυσης ύψους 1 650 εκατ. ευρώ περιορίζονταν στο ελάχιστο αναγκαίο, με εξαίρεση το ποσό των 405 415 ευρώ που είχε χρησιμοποιηθεί για τις πληρωμές μερισμάτων. Από αυτή την άποψη, η Επιτροπή λαμβάνει ιδίως υπόψη τη δέσμευση της CGD να επιστρέψει στην Πορτογαλία ποσό ίσο με τα μερίσματα και, ως εκ τούτου, το ποσό της χορηγηθείσας ενίσχυσης δεν υπερέβη το ελάχιστο αναγκαίο. Δεδομένης αυτής της δέσμευσης, η ενίσχυση θεωρείται ότι περιορίζεται στο ελάχιστο αναγκαίο.
(84)
Επιπλέον, η Επιτροπή επισημαίνει ότι η Πορτογαλία δεσμεύτηκε να απαγορεύσει την καταβολή μερισμάτων, τοκομεριδίων και τόκων (βλέπε σημείο 6.7 των δεσμεύσεων).
(85)
Το σημείο 24 της ανακοίνωσης περί αναδιαρθρώσεων ορίζει επίσης ότι ο στόχος του επιμερισμού των βαρών μπορεί επίσης να επιτευχθεί με την καταβολή προσήκουσας αμοιβής για την παρεχόμενη κρατική υποστήριξη. Όπως αναφέρεται στην αιτιολογική σκέψη 76, η Επιτροπή θεωρεί ότι η εισφορά κεφαλαίου σε μορφή CoCos αμείβεται επαρκώς.
(86)
Τέλος, η Επιτροπή επισημαίνει ότι η CGD έχει ήδη εφαρμόσει και θα συνεχίσει να εφαρμόζει μέτρα μείωσης του κόστους, κυρίως με τη μείωση του αριθμού των απασχολουμένων και του δικτύου των υποκαταστημάτων στην Πορτογαλία και, ως εκ τούτου, συμβάλλει στις δαπάνες αναδιάρθρωσης μέσω εσωτερικών μέτρων.
(87)
Για τους λόγους αυτούς, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι το σχέδιο αναδιάρθρωσης διασφαλίζει ότι η ενίσχυση περιορίζεται στο ελάχιστο αναγκαίο και προβλέπει κατάλληλη ίδια συνεισφορά και επιμερισμό των βαρών.
Περιορισμός των στρεβλώσεων του ανταγωνισμού
(88)
Τέλος, το τμήμα 4 της ανακοίνωσης περί αναδιαρθρώσεων επιβάλλει να περιλαμβάνει το σχέδιο αναδιάρθρωσης μέτρα που να περιορίζουν τις στρεβλώσεις του ανταγωνισμού. Τα μέτρα αυτά θα πρέπει να είναι ειδικά προσαρμοσμένα για την αντιμετώπιση των στρεβλώσεων στις αγορές στις οποίες θα δραστηριοποιείται η δικαιούχος τράπεζα μετά την αναδιάρθρωση. Η φύση και η μορφή αυτών των μέτρων εξαρτάται από δύο κριτήρια: πρώτον, από το ύψος της ενίσχυσης και τους όρους και τις συνθήκες υπό τις οποίες χορηγήθηκε και, δεύτερον, από τα χαρακτηριστικά των αγορών στις οποίες θα δραστηριοποιηθεί η δικαιούχος τράπεζα. Επιπλέον, η Επιτροπή πρέπει να λαμβάνει υπόψη το επίπεδο της ίδιας συνεισφοράς του δικαιούχου και τον καταμερισμό των επιβαρύνσεων κατά την περίοδο αναδιάρθρωσης.
(89)
Η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι η CGD έλαβε κρατική ενίσχυση υπό μορφή εισφορών κεφαλαίου και CoCos ύψους 1 650 εκατ. ευρώ. Το ποσό της ενίσχυσης είναι ισοδύναμο με το 2,3 % των σταθμισμένων ως προς τον κίνδυνο περιουσιακών στοιχείων (RWA) (14) της CGD, που είναι συγκριτικά χαμηλός. Εφόσον οι CoCos αμείβονται επαρκώς, μόνο ήπια μέτρα είναι αναγκαία για τον περιορισμό των πιθανών στρεβλώσεων του ανταγωνισμού.
(90)
Η αναλογική μείωση του μεγέθους του ισολογισμού της CGD, της γεωγραφικής παρουσίας και του προσωπικού θα συμβάλει στον περιορισμό των στρεβλώσεων του ανταγωνισμού. Ενώ η εκποίηση της Caixa Seguros και η μείωση του μεγέθους και η αναδιάρθρωση των δραστηριοτήτων στην Ισπανία θα συμβάλουν στην αποκατάσταση της βιωσιμότητας της τράπεζας, η μείωση του εναπομένοντος ισολογισμού θεωρείται σκόπιμη σε σύγκριση με τις στρεβλώσεις του ανταγωνισμού που προκαλούν οι ενισχύσεις.
(91)
Εκτός από αυτά τα διαρθρωτικά μέτρα, η Πορτογαλία έχει αναλάβει επίσης δεσμεύσεις για διάφορες υποχρεώσεις συμπεριφοράς. Η Επιτροπή καταγράφει τις δεσμεύσεις συμπεριφοράς που ορίζονται στο σημείο 6 των δεσμεύσεων, όπως η απαγόρευση διαφήμισης της κρατικής στήριξης και η απαγόρευση των επιθετικών εμπορικών πρακτικών, εμποδίζοντας την CGD να χρησιμοποιεί την ενίσχυση για αντιανταγωνιστική συμπεριφορά. Χαιρετίζει ιδιαίτερα την απαγόρευση εξαγοράς, γεγονός που εγγυάται ότι η κρατική ενίσχυση δεν θα χρησιμοποιηθεί για την εξαγορά ανταγωνιστών, αλλά αντίθετα θα εξυπηρετεί τον σκοπό για τον οποίο προορίζεται, δηλαδή την αποκατάσταση της βιωσιμότητας της CGD.
(92)
Εν κατακλείδι, η Επιτροπή θεωρεί ότι έχουν ληφθεί επαρκή μέτρα για τον περιορισμό ενδεχόμενων στρεβλώσεων του ανταγωνισμού, ιδίως υπό το πρίσμα της εφαρμογής του σημείου 14 της ανακοίνωσης του 2011 περί παράτασης, μετά τα γεγονότα που οδήγησαν στην ανάγκη για κρατική ενίσχυση, και συγκεκριμένα το «κεφαλαιακό απόθεμα» της ΕΑΤ.
5.3. Έλεγχος
(93)
Σύμφωνα με την παράγραφο 5 της ανακοίνωσης περί αναδιαρθρώσεων, πρέπει να υποβάλλονται συστηματικές εκθέσεις, ώστε να ελέγχει η Επιτροπή την ορθή εφαρμογή του σχεδίου αναδιάρθρωσης.
(94)
Επιπλέον, η ορθή εφαρμογή του σχεδίου αναδιάρθρωσης και η πλήρης και ορθή εφαρμογή όλων των στοιχείων που περιλαμβάνονται στις δεσμεύσεις θα παρακολουθούνται συνεχώς από ανεξάρτητο, επαρκώς εξειδικευμένο εντολοδόχο παρακολούθησης.
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ
Λαμβάνοντας υπόψη τις δεσμεύσεις που ανέλαβε η Πορτογαλία, συνάγεται το συμπέρασμα ότι η ενίσχυση αναδιάρθρωσης περιορίζεται στο ελάχιστο αναγκαίο, οι στρεβλώσεις του ανταγωνισμού αντιμετωπίζονται επαρκώς και το υποβληθέν πρόγραμμα αναδιάρθρωσης είναι σε θέση να αποκαταστήσει τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα της CGD. Η ενίσχυση αναδιάρθρωσης θα πρέπει να θεωρηθεί συμβιβάσιμη με την εσωτερική αγορά, σύμφωνα με το άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο β) της Συνθήκης,
ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΠΟΦΑΣΗ:
Άρθρο 1
Η κρατική ενίσχυση που συνίσταται στην εγγραφή της Πορτογαλίας για την απόκτηση νέων κοινών μετοχών ύψους 750 εκατ. ευρώ που εξέδωσε η CGD και στην εγγραφή της Πορτογαλίας για την απόκτηση μετατρέψιμων τίτλων που εξέδωσε η CGD ύψους 900 εκατ. ευρώ είναι συμβιβάσιμη με την εσωτερική αγορά με βάση τις δεσμεύσεις που παρατίθενται στο παράρτημα.
Άρθρο 2
Η Πορτογαλία εξασφαλίζει την πλήρη εφαρμογή του σχεδίου αναδιάρθρωσης που υποβλήθηκε στις 15 Οκτωβρίου 2012 και συμπληρώθηκε με στοιχεία που υποβλήθηκαν στις 19 Ιουλίου 2013, συμπεριλαμβανομένων των δεσμεύσεων που καθορίζονται στο παράρτημα και σύμφωνα με το χρονοδιάγραμμα που καθορίζεται στο εν λόγω παράρτημα.
Άρθρο 3
Η Πορτογαλία ενημερώνει την Επιτροπή εντός δύο μηνών από την ημερομηνία κοινοποίησης της παρούσας απόφασης για τα μέτρα που έχει λάβει για την εφαρμογή της.
Άρθρο 4
Η παρούσα απόφαση απευθύνεται στην Πορτογαλική Δημοκρατία.
Βρυξέλλες, 23 Ιουλίου 2013.