SMĚRNICE EVROPSKÉHO PARLAMENTU A RADY 2013/48/EU
ze dne 22. října 2013
o právu na přístup k obhájci v trestním řízení a řízení týkajícím se evropského zatýkacího rozkazu a o právu na informování třetí strany a právu na komunikaci s třetími osobami a konzulárními úřady v případě zbavení osobní svobody
EVROPSKÝ PARLAMENT A RADA EVROPSKÉ UNIE,
s ohledem na Smlouvu o fungování Evropské unie, a zejména na čl. 82 odst. 2 písm. b) této smlouvy,
s ohledem na návrh Evropské komise,
po postoupení návrhu legislativního aktu vnitrostátním parlamentům,
s ohledem na stanovisko Evropského hospodářského a sociálního výboru (1),
po konzultaci s Výborem regionů,
v souladu s řádným legislativním postupem (2),
vzhledem k těmto důvodům:
(1)
Článek 47 Listiny základních práv Evropské unie (dále jen „Listina“), článek 6 Evropské úmluvy o ochraně lidských práv a základních svobod (dále jen „EÚLP“) a článek 14 Mezinárodního paktu o občanských a politických právech zakotvují právo na spravedlivý proces. Čl. 48 odst. 2 Listiny zaručuje respektování práva na obhajobu.
(2)
Unie si stanovila cíl udržovat a rozvíjet prostor svobody, bezpečnosti a práva. Podle závěrů předsednictví ze zasedání Evropské rady v Tampere ve dnech 15. a 16. října 1999, a zejména bodu 33 těchto závěrů, by měla být zásada vzájemného uznávání rozsudků a jiných rozhodnutí justičních orgánů základním kamenem justiční spolupráce v občanských i trestních věcech v rámci Unie, neboť posílené vzájemné uznávání a nezbytné sblížení právních předpisů by usnadnilo spolupráci mezi příslušnými orgány a soudní ochranu práv jednotlivce.
(3)
Podle čl. 82 odst. 1 Smlouvy o fungování Evropské unie (dále jen „Smlouva o fungování EU“) „justiční spolupráce v trestních věcech je v Unii založena na zásadě vzájemného uznávání rozsudků a soudních rozhodnutí …“.
(4)
Provádění zásady vzájemného uznávání rozhodnutí v trestních věcech předpokládá vzájemnou důvěru členských států v systémy trestního soudnictví ostatních členských států. Rozsah vzájemného uznávání závisí do značné míry na řadě činitelů, mezi něž patří mechanismy na ochranu práv podezřelých nebo obviněných osob a společné minimální normy nezbytné pro snazší uplatňování zásady vzájemného uznávání.
(5)
Přestože jsou všechny členské státy stranami EÚLP a Mezinárodního paktu o občanských a politických právech, zkušenosti ukazují, že tato skutečnost sama o sobě nezaručuje vždy dostatečnou úroveň důvěry v systémy trestního soudnictví jiných členských států.
(6)
Vzájemné uznávání rozhodnutí v trestních věcech lze úspěšně provádět pouze v prostředí důvěry, v němž nejen justiční orgány, ale i všichni účastníci trestního řízení považují rozhodnutí justičních orgánů jiných členských států za rovnocenná rozhodnutím vlastních orgánů, což vyžaduje nejen důvěru v přiměřenost pravidel jiných členských států, ale i důvěru v to, že jsou uvedená pravidla správně uplatňována. Posílení vzájemné důvěry vyžaduje podrobná pravidla pro ochranu procesních práv a záruk vyplývajících z Listiny, EÚLP a Mezinárodního paktu o občanských a politických právech. Vyžaduje rovněž, aby se pomocí této směrnice a jiných opatření v Unii dále rozvíjely minimální normy stanovené v Listině a v EÚLP.
(7)
Ustanovení čl. 82 odst. 2 Smlouvy o fungování EU upravuje stanovení minimálních pravidel použitelných v členských státech pro usnadnění vzájemného uznávání rozsudků a soudních rozhodnutí a policejní a justiční spolupráce v trestních věcech s přeshraničním rozměrem. V uvedeném ustanovení se uvádějí „práva osob v trestním řízení“ jako jedna z oblastí, v nichž mohou být minimální pravidla stanovena.
(8)
Společná minimální pravidla by měla vést k posílení důvěry v systémy trestního soudnictví všech členských států, což by mělo vést k účinnější justiční spolupráci v atmosféře vzájemné důvěry a k podpoře kultury základních práv v Unii. Tato společná minimální pravidla by měla rovněž vést k odstranění překážek volného pohybu občanů na území členských států. Tato společná minimální pravidla by se měla vztahovat na právo na přístup k obhájci v trestním řízení, právo na informování třetí strany po zbavení osobní svobody a právo na komunikaci s třetími osobami a konzulárními úřady v případě zbavení osobní svobody.
(9)
Dne 30. listopadu 2009 přijala Rada usnesení o cestovní mapě pro posílení procesních práv podezřelých nebo obviněných osob v trestním řízení (dále jen „cestovní mapa“) (3). Cestovní mapa vyzvala k postupnému přijetí opatření týkajících se práva na překlad a tlumočení (opatření A), práva na informace o právech a o obvinění (opatření B), práva na právní poradenství a právní pomoc (opatření C), práva na komunikaci s příbuznými, zaměstnavateli a konzulárními úřady (opatření D) a zvláštní ochrany pro podezřelé nebo obviněné osoby, které jsou zranitelné (opatření E). Cestovní mapa zdůrazňuje, že pořadí těchto práv je pouze orientační, a může proto dojít k jeho změně v souladu s prioritami. Cestovní mapa je navržena jako funkční celek; teprve poté, co budou provedeny všechny její části, budou naplno pociťovány její pozitivní účinky.
(10)
Dne 11. prosince 2009 Evropská rada cestovní mapu uvítala a učinila ji součástí Stockholmského programu - otevřená a bezpečná Evropa, která slouží svým občanům a chrání je (4) (bod 2.4). Evropská rada zdůraznila, že cestovní mapa není vyčerpávající, a vyzvala Komisi, aby posoudila další prvky minimálních procesních práv podezřelých a obviněných osob a vyhodnotila, zda je třeba se v zájmu podpory lepší spolupráce v této oblasti zabývat dalšími otázkami, jako je například presumpce neviny.
(11)
Dosud byla přijata dvě opatření podle cestovní mapy, a to směrnice Evropského parlamentu a Rady 2010/64/EU ze dne 20. října 2010 o právu na tlumočení a překlad v trestním řízení (5) a směrnice Evropského parlamentu a Rady 2012/13/EU ze dne 22. května 2012 o právu na informace v trestním řízení (6).
(12)
Tato směrnice stanoví minimální pravidla týkající se práva na přístup k obhájci v trestním řízení a v řízení podle rámcového rozhodnutí Rady 2002/584/SVV ze dne 13. června 2002 o evropském zatýkacím rozkazu a postupech předávání mezi členskými státy (7) (dále jen „řízení týkající se evropského zatýkacího rozkazu“), práva na informování třetí strany po zbavení osobní svobody a práva na komunikaci s třetími osobami a konzulárními úřady v případě zbavení osobní svobody. Tímto směrnice podporuje uplatňování Listiny, zejména jejích článků 4, 6, 7, 47 a 48, přičemž vychází z článků 3, 5, 6 a 8 EÚLP, jak jsou vykládány Evropským soudem pro lidská práva, který ve své judikatuře průběžně stanovuje standardy týkající se práva na přístup k obhájci. Tato judikatura mimo jiné stanoví, že pro zaručení spravedlivého řízení je třeba, aby podezřelá nebo obviněná osoba mohla obdržet celou řadu služeb, které bezprostředně souvisí s právní pomocí. V tomto ohledu by obhájce podezřelé nebo obviněné osoby měl mít možnost zajistit bez omezení základní náležitosti obhajoby.
(13)
Aniž jsou dotčeny povinnosti členských států plynoucí z EÚLP, pokud jde o zajištění práva na spravedlivý proces, neměla by se pro účely této směrnice řízení o méně závažných kázeňských prohřešcích vedená ve věznici a řízení o činech spáchaných v rámci armády vedená velícím důstojníkem považovat za trestní řízení.
(14)
Při provádění této směrnice by měla být zohledněna ustanovení směrnice 2012/13/EU, která stanoví, že každá podezřelá nebo obviněná osoba je neprodleně poučena o svém právu na přístup k obhájci a každá podezřelá nebo obviněná osoba, která byla zatčena nebo zadržena, obdrží neprodleně písemné poučení o právech obsahující informace o právu na přístup k obhájci.
(15)
Pojem „obhájce“ se v této směrnici vztahuje na všechny osoby, které mají podle vnitrostátních právních předpisů kvalifikaci a oprávnění k poskytování právního poradenství a právní pomoci podezřelým a obviněným osobám, a to i na základě oprávnění ze strany zmocněného subjektu.
(16)
V některých členských státech má pravomoc ukládat jiné sankce než odnětí svobody za poměrně méně závažné delikty jiný orgán než soud s příslušností v trestních věcech. Tak tomu může být například ve vztahu k dopravním deliktům, které jsou páchány ve větší míře a které lze zjistit při dopravní kontrole. V takových případech by bylo nepřiměřené požadovat, aby příslušné orgány zajišťovaly veškerá práva podle této směrnice. V členských státech, jejichž právo umožňuje uložení sankce za méně závažné delikty takovým orgánem, přičemž proti jeho rozhodnutí se lze odvolat nebo existuje jiná možnost, jak se v této věci obrátit na soud s příslušností v trestních věcech, by se proto tato směrnice měla vztahovat pouze na taková řízení před uvedeným soudem.
(17)
V některých členských státech se určité méně závažné delikty, zejména méně závažné dopravní delikty, méně závažné delikty proti obecným místním vyhláškám a méně závažné delikty proti veřejnému pořádku, považují za trestné činy. V takových případech by bylo nepřiměřené požadovat, aby příslušné orgány zajišťovaly veškerá práva podle této směrnice. Pokud právní předpisy členského státu v souvislosti s méně závažnými delikty stanoví, že jako sankci nelze uložit odnětí svobody, měla by se tato směrnice vztahovat pouze na řízení před soudem s příslušností v trestních věcech.
(18)
Oblastí působnosti této směrnice ve vztahu k určitým méně závažným deliktům by neměly být dotčeny povinnosti členských států plynoucí z EÚLP, pokud jde o zajištění práva na spravedlivý proces, a to včetně získání právní pomoci obhájce.
(19)
Členské státy by měly zajistit, aby podezřelé nebo obviněné osoby měly právo na přístup k obhájci bez zbytečného prodlení v souladu s touto směrnicí. V každém případě by podezřelým nebo obviněným osobám měl být umožněn přístup k obhájci během trestního řízení probíhajícího před soudem, pokud se tohoto práva nevzdaly.
(20)
Pro účely této směrnice pojem výslech nezahrnuje předběžný výslech policejním nebo jiným orgánem činným v trestním řízení, jehož účelem je zjistit totožnost dotčené osoby, ověřit držení zbraní nebo jiné obdobné bezpečnostní otázky nebo určit, zda je třeba zahájit vyšetřování, například v průběhu silniční kontroly nebo při běžných náhodných kontrolách, kdy dosud nebyla určena podezřelá nebo obviněná osoba.
(21)
Pokud se jiná než podezřelá nebo obviněná osoba, například svědek, stane podezřelou nebo obviněnou osobou, měla by být tato osoba chráněna před výpovědí ve vlastní neprospěch a mít právo nevypovídat, jak potvrzuje judikatura Evropského soudu pro lidská práva. Tato směrnice proto výslovně odkazuje na konkrétní situaci, kdy se taková osoba v rámci trestního řízení v průběhu výslechu policejním či jiným orgánem činným v trestním řízení stane osobou podezřelou nebo obviněnou. Pokud se jiná než podezřelá nebo obviněná osoba v průběhu takového výslechu podezřelou nebo obviněnou osobou stane, měl by být výslech okamžitě přerušen. Výslech však může pokračovat, pokud byla dotčená osoba uvědomena o tom, že je podezřelou nebo obviněnou osobou, a má možnost plně uplatňovat svá práva stanovená v této směrnici.
(22)
Podezřelé nebo obviněné osoby by měly mít právo scházet se o samotě s obhájcem, který je zastupuje. Členské státy mohou učinit praktická opatření týkající se délky trvání a četnosti těchto schůzek, přičemž zohlední okolnosti řízení, zejména složitost případu a příslušné procesní kroky. Členské státy mohou rovněž učinit praktická opatření pro zajištění bezpečnosti, zejména obhájce a podezřelé nebo obviněné osoby, na místě, kde taková schůzka probíhá. Tato praktická opatření by neměla narušit účinný výkon nebo samotnou podstatu práva podezřelých nebo obviněných osob scházet se se svým obhájcem.
(23)
Podezřelá nebo obviněná osoba by měla mít právo komunikovat s obhájcem, který ji zastupuje. Tato komunikace může probíhat v kterékoli fázi, a to i před samotným výkonem práva scházet se s uvedeným obhájcem. Členské státy mohou učinit praktická opatření, pokud jde o úpravu délky trvání, četnost a prostředky takové komunikace, a to i v souvislosti s použitím videokonference a jiných komunikačních technologií, aby umožnily uskutečnění této komunikace. Taková praktická opatření by neměla narušit účinný výkon nebo samotnou podstatu práva podezřelých nebo obviněných osob komunikovat se svým obhájcem.
(24)
V souvislosti s některými méně závažnými delikty by tato směrnice neměla členským státům bránit v zajištění práva podezřelé nebo obviněné osoby na přístup k obhájci prostřednictvím telefonu. Omezení daného práva tímto způsobem by však mělo být vyhrazeno pro případy, kdy podezřelá nebo obviněná osoba nebude vyslýchána policejním nebo jiným orgánem činným v trestním řízení.
(25)
Členské státy by měly zajistit, aby podezřelé nebo obviněné osoby měly právo na přítomnost a aktivní účast svého obhájce v průběhu výslechu prováděného policejním nebo jiným orgánem činným v trestním řízení či justičním orgánem, včetně průběhu soudního jednání. Tato účast by měla být vykonávána v souladu s postupy podle vnitrostátního práva, které mohou upravovat účast obhájce v průběhu výslechu podezřelé nebo obviněné osoby prováděného policejním nebo jiným orgánem činným v trestním řízení či justičním orgánem, jakož i v průběhu soudního jednání, pokud tyto postupy nenaruší účinný výkon a samotnou podstatu dotčeného práva. Během výslechu podezřelé nebo obviněné osoby prováděného policejním nebo jiným orgánem činným v trestním řízení či justičním orgánem nebo v průběhu soudního jednání může obhájce mimo jiné v souladu s uvedenými postupy klást otázky, požadovat vysvětlení a činit prohlášení, která by měla být zaznamenána podle vnitrostátního práva.
(26)
Podezřelé nebo obviněné osoby mají právo na přítomnost svého obhájce při vyšetřovacích úkonech nebo úkonech za účelem shromáždění důkazních prostředků, pokud jsou stanoveny v příslušných vnitrostátních právních předpisech a pokud se vyžaduje nebo umožňuje, aby byly podezřelé nebo obviněné osoby přítomny. Tyto úkony by měly zahrnovat alespoň identifikaci, během níž je podezřelá nebo obviněná osoba přítomna mezi jinými osobami za účelem identifikace ze strany oběti nebo svědka; konfrontaci, během níž je podezřelá nebo obviněná osoba přítomna spolu s jedním nebo více svědky nebo oběťmi, pokud mezi nimi dojde k neshodě týkající se důležitých skutečností nebo otázek, a rekonstrukci místa trestného činu za přítomnosti podezřelé nebo obviněné osoby za účelem lepšího pochopení způsobu a okolností, za nichž byl trestný čin spáchán, a aby mohly být podezřelé nebo obviněné osobě položeny konkrétní otázky. Členské státy mohou učinit praktická opatření, pokud jde o účast obhájce při vyšetřovacím úkonu nebo úkonu za účelem shromáždění důkazních prostředků. Tato praktická opatření by neměla narušit účinný výkon a samotnou podstatu dotčeného práva. Přítomnost obhájce při vyšetřovacím úkonu nebo úkonu za účelem shromáždění důkazních prostředků je třeba zaznamenat postupem pro pořizování záznamů podle práva dotčeného členského státu.
(27)
Členské státy by měly podniknout kroky ke zpřístupňování obecných informací, například na internetových stránkách nebo prostřednictvím informačního letáku, který je k dispozici na policejních stanicích s tím, že tyto informace mají podezřelým nebo obviněným osobám napomoci při získání obhájce. Členské státy by však nemusely aktivně činit kroky k zajištění obhájce podezřelým nebo obviněným osobám, které nejsou zbaveny osobní svobody, nezajistí-li si ho samy. Dotčená podezřelá nebo obviněná osoba by měla mít možnost svobodně kontaktovat a konzultovat obhájce a nechat si od něho poskytnout pomoc.
(28)
Pokud jsou podezřelé nebo obviněné osoby zbaveny osobní svobody, měly by členské státy učinit nezbytná opatření s cílem zajistit, aby tyto osoby mohly účinně uplatnit své právo přístupu k obhájci, a to i tím, že zajistí pomoc obhájce v případě, že dotčená osoba žádného nemá, s výjimkou případů, kdy se tyto osoby daného práva vzdaly. Tato opatření by mohla mimo jiné stanovit, že příslušné orgány zajistí pomoc obhájce na základě seznamu obhájců, kteří jsou k dispozici, z něhož by si podezřelá nebo obviněná osoba mohla vybrat. Součástí těchto opatření by případně mohla být i opatření týkající se právní pomoci.
(29)
Podmínky, za kterých jsou podezřelé nebo obviněné osoby zbaveny osobní svobody, by měly v plné míře splňovat normy plynoucí z EÚLP, Listiny a judikatury Soudního dvora Evropské unie (dále jen „Soudní dvůr“) a Evropského soudu pro lidská práva. Při poskytování pomoci podle této směrnice podezřelé nebo obviněné osobě, která je zbavena osobní svobody, by měl mít dotčený obhájce možnost dotázat se příslušných orgánů na podmínky, za kterých je daná osoba zbavena osobní svobody.
(30)
V případech zeměpisné vzdálenosti podezřelé nebo obviněné osoby, například v zámořských územích nebo v případě, kdy členský stát provádí vojenské operace mimo své území nebo se takových operací účastní, mají členské státy možnost se dočasně odchýlit od práva podezřelé nebo obviněné osoby na přístup k obhájci bez zbytečného prodlení po zbavení svobody. Během takové dočasné odchylky by příslušné orgány neměly provádět výslech dotčené osoby nebo jakékoli vyšetřovací úkony nebo úkony za účelem shromáždění důkazních prostředků stanovené v této směrnici. Pokud nelze umožnit okamžitý přístup k obhájci z důvodu zeměpisné vzdálenosti podezřelé nebo obviněné osoby, měly by členské státy umožnit komunikaci prostřednictvím telefonu nebo videokonference s výjimkou případů, kdy je to nemožné.
(31)
Členské státy by měly mít možnost se dočasně odchýlit od práva na přístup k obhájci v přípravném řízení, pokud je v naléhavých případech třeba odvrátit vážné nepříznivé důsledky pro život, svobodu nebo tělesnou nedotknutelnost určité osoby. Během dočasné odchylky z tohoto důvodu příslušné orgány mohou podezřelé nebo obviněné osoby vyslýchat bez přítomnosti obhájce, pokud byly informovány o svém právu nevypovídat a mohou tohoto práva využít a pokud provedení tohoto výslechu není na újmu práva na obhajobu, včetně práva nevypovídat ve vlastní neprospěch. Výslech lze provádět pouze za účelem získání informací nezbytných pro odvrácení vážných nepříznivých důsledků pro život, svobodu či tělesnou nedotknutelnost určité osoby a v rozsahu nezbytném pro tento účel. Jakékoli zneužití této odchylky by v zásadě nenapravitelně poškodilo právo na obhajobu.
(32)
Členské státy by měly mít rovněž možnost se dočasně odchýlit od práva na přístup k obhájci v přípravném řízení, pokud vyšetřovací orgány musí nezbytně přijmout okamžitá opatření umožňující zabránit závažnému ohrožení trestního řízení, zejména zničení nebo pozměnění nejdůležitějších důkazů nebo ovlivňování svědků. Během dočasné odchylky z tohoto důvodu mohou příslušné orgány podezřelé nebo obviněné osoby vyslýchat bez přítomnosti obhájce, pokud byly informovány o svém právu nevypovídat a mohou tohoto práva využít a pokud provedení tohoto výslechu není na újmu práva na obhajobu, včetně práva nevypovídat ve vlastní neprospěch. Výslech lze provádět pouze za účelem získání informací nezbytných pro zabránění závažnému ohrožení trestního řízení a v rozsahu nezbytném pro tento účel. Zneužití této odchylky by v zásadě nenapravitelně poškodilo právo na obhajobu.
(33)
Důvěrnost komunikace mezi podezřelou nebo obviněnou osobou a jejím obhájcem je zásadní pro zajištění účinného výkonu práva na obhajobu a je nezbytnou součástí práva na spravedlivý proces. Členské státy by proto měly bez výjimky respektovat důvěrnost schůzek a jiných způsobů komunikace mezi obhájcem a podezřelou nebo obviněnou osobou při výkonu práva na přístup k obhájci, které je uvedeno v této směrnici. Touto směrnicí nejsou dotčeny postupy pro řešení situace, kdy existují objektivní a skutkové okolnosti, na jejichž základě existuje podezření, že se obhájce podílel spolu s podezřelou nebo obviněnou osobou na trestném činu. Jakoukoli trestnou činnost obhájce nelze považovat za legitimní pomoc podezřelým nebo obviněným osobám v rámci této směrnice. Z povinnosti respektovat důvěrnost pro členské státy nevyplývá pouze povinnost zdržet se zasahování do této komunikace nebo přístupu k ní, nýbrž i povinnost, aby v případě, kdy jsou podezřelé nebo obviněné osoby zbaveny svobody nebo se jinak nacházejí na místě, které je pod státní kontrolou, zajistily, aby komunikace probíhala způsobem, který prosazuje a chrání důvěrnost. Tímto nejsou dotčeny mechanismy zavedené ve vazebních zařízeních, jako je kontrola korespondence, jejichž účelem je zabránit tomu, aby zadrženým osobám byly zasílány nedovolené zásilky, pokud tyto mechanismy neumožňují příslušným orgánům číst obsah komunikace mezi podezřelými nebo obviněnými osobami a jejich obhájcem. Touto směrnicí nejsou dotčeny ani postupy stanovené ve vnitrostátních právních předpisech, podle nichž lze zamítnout předávání korespondence, pokud odesílatel nesouhlasí s tím, aby korespondence byla nejprve předložena příslušnému soudu.
(34)
Touto směrnicí by nemělo být dotčeno porušení důvěrnosti, které souvisí s prováděním zákonného dohledu ze strany příslušných orgánů. Touto směrnicí by neměla být dotčena ani činnost, například vnitrostátních zpravodajských služeb, prováděná pro zajištění národní bezpečnosti podle čl. 4 odst. 2 Smlouvy o Evropské unii (dále jen „Smlouva o EU“) nebo činnost, která spadá do oblasti působnosti článku 72 Smlouvy o fungování EU, podle něhož se hlava V věnovaná prostoru svobody, bezpečnosti a práva nedotýká výkonu odpovědnosti členských států za udržování veřejného pořádku a ochranu vnitřní bezpečnosti.
(35)
Podezřelé nebo obviněné osoby, které byly zbaveny osobní svobody, by měly mít právo, aby alespoň jedna osoba, kterou si samy určí, například příbuzný nebo zaměstnavatel, byla bez zbytečného prodlení o této skutečnosti informována, pokud tím není dotčen řádný průběh trestního řízení proti dané osobě ani žádného jiného trestního řízení. Členské státy mohou učinit praktická opatření v souvislosti s uplatňováním tohoto práva. Taková praktická opatření by neměla narušit jeho účinný výkon a samotnou podstatu. V omezených výjimečných případech by však mělo být možné se od tohoto práva dočasně odchýlit, je-li to s ohledem na zvláštní okolnosti daného případu opodstatněno přesvědčivým důvodem ve smyslu této směrnice. Pokud mají příslušné orgány v úmyslu takovou dočasnou odchylku použít v souvislosti s konkrétní třetí osobou, měly by nejprve zvážit, zda by jiná třetí osoba určená podezřelou nebo obviněnou osobou mohla být informována o tom, že podezřelá nebo obviněná osoba byla zbavena svobody.
(36)
Podezřelé nebo obviněné osoby by v případě zbavení osobní svobody měly mít právo komunikovat bez zbytečného prodlení alespoň s jednou třetí osobou, kterou samy určí, například s příbuzným. Členské státy mohou výkon tohoto práva omezit nebo pozdržet s ohledem na závažné naléhavé požadavky nebo na přiměřené praktické požadavky. Tyto požadavky by mohly mimo jiné zahrnovat potřebu odvrátit vážné nepříznivé důsledky pro život, svobodu nebo tělesnou nedotknutelnost určité osoby, potřebu zabránit ohrožení trestního řízení, potřebu předejít trestnému činu, potřebu vyčkat soudního řízení a potřebu chránit oběti trestných činů. Pokud mají příslušné orgány v úmyslu omezit nebo pozdržet výkon práva komunikovat v souvislosti s konkrétní třetí osobou, měly by nejprve zvážit, zda by podezřelé nebo obviněné osoby mohly komunikovat s jinou třetí osobou, kterou samy určí. Členské státy mohou učinit praktická opatření v souvislosti s časovým rozvržením, prostředky, dobou trvání a četností komunikace s třetími osobami s ohledem na potřebu udržet řád a bezpečnost na místě, kde se osoba zbavená svobody nachází.
(37)
Právo podezřelých a obviněných osob zbavených osobní svobody na konzulární pomoc jsou zakotvena v článku 36 Vídeňské úmluvy o konzulárních stycích z roku 1963, v níž je státům uděleno právo spojit se se svými státními příslušníky. Tato směrnice přiznává příslušné právo podezřelým nebo obviněným osobám zbaveným svobody, pokud si to přejí. Konzulární ochranu mohou vykonávat diplomatické orgány, jednají-li v postavení orgánů konzulárních.
(38)
Členské státy by ve svých právních předpisech měly jasně vymezit důvody a kritéria pro dočasné odchylky od práv přiznaných touto směrnicí a tyto dočasné odchylky využívat pouze v omezené míře. Takové dočasné odchylky by měly být přiměřené, měly by být důsledně časově omezené, neměly by být založeny výhradně na druhu nebo závažnosti údajného trestného činu a neměly by nepříznivě ovlivňovat spravedlivý průběh řízení. Členské státy by měly zajistit, aby v případech, kdy dočasnou odchylku podle této směrnice povolil jiný justiční orgán než soudce nebo soud, mohlo být toto rozhodnutí o povolení dočasné odchylky posouzeno soudem alespoň v průběhu řízení.
(39)
Podezřelým nebo obviněným osobám by mělo být umožněno, aby se vzdaly svého práva přiznaného jim touto směrnicí, pokud jim byly poskytnuty informace o obsahu daného práva a případných důsledcích rozhodnutí vzdát se tohoto práva. Při poskytování takových informací je třeba zohlednit konkrétní podmínky dotčených podezřelých nebo obviněných osob, včetně jejich věku a duševního a tělesného stavu.
(40)
Rozhodnutí vzdát se práva a okolnosti, za nichž bylo toto rozhodnutí učiněno, by měly být zaznamenány v souladu s postupem pro pořizování záznamů podle práva dotčeného členského státu. Pro členské státy by to nemělo vést k žádné další povinnosti zavádět nové mechanismy ani k žádné další administrativní zátěži.
(41)
Pokud podezřelá nebo obviněná osoba využije v souladu s touto směrnicí práva odvolat rozhodnutí vzdát se svého práva, nemělo by být nezbytné provést nový výslech nebo zopakovat procesní úkony, které byly provedeny během období, kdy se osoba dotčeného práva vzdala.
(42)
Osoby, na které se vztahuje evropský zatýkací rozkaz (dále jen „vyžádané osoby“), by měly mít právo na přístup k obhájci ve vykonávajícím členském státě, aby mohly účinně vykonávat svá práva podle rámcového rozhodnutí 2002/584/SVV. Účastní-li se obhájce výslechu vyžádané osoby prováděného vykonávajícím justičním orgánem, může mimo jiné v souladu s postupem stanoveným ve vnitrostátních právních předpisech klást otázky, požadovat vysvětlení a činit prohlášení. Skutečnost, že se obhájce účastní výslechu, by se měla zaznamenat v souladu s postupem pro pořizování záznamů podle práva dotčeného členského státu.
(43)
Vyžádané osoby by měly mít právo scházet se o samotě s obhájcem, který je zastupuje ve vykonávajícím členském státě. Členské státy mohou přijmout praktická opatření týkající se délky trvání a četnosti těchto schůzek s ohledem na konkrétní okolnosti případu. Členské státy mohou rovněž přijmout praktická opatření pro zajištění bezpečnosti, zejména obhájce a vyžádané osoby, na místě, kde schůzka mezi obhájcem a vyžádanou osobou probíhá. Taková praktická opatření by neměla narušit účinný výkon a samotnou podstatu práva vyžádaných osob scházet se se svým obhájcem.
(44)
Vyžádané osoby by měly mít právo komunikovat s obhájcem, který je zastupuje ve vykonávajícím členském státě. Mělo by být možné, aby tato komunikace probíhala v kterékoli fázi, a to i před výkonem práva scházet se s obhájcem. Členské státy mohou přijmout praktická opatření, pokud jde o délku trvání, četnost a prostředky komunikace mezi vyžádanou osobou a jejím obhájcem, a to i v souvislosti s použitím videokonference a jiných komunikačních technologií, aby umožnily uskutečnění této komunikace. Taková praktická opatření by neměla narušit účinný výkon a samotnou podstatu práva vyžádaných osob komunikovat se svým obhájcem.
(45)
Vykonávající členské státy by měly učinit nezbytná opatření s cílem zajistit, aby vyžádané osoby mohly účinně uplatnit své právo přístupu k obhájci ve vykonávajícím členském státě, a to i tím, že zajistí pomoc obhájce v případě, že vyžádané osoby žádného nemají, s výjimkou případů, kdy se uvedeného práva vzdaly. Tato opatření, případně včetně opatření týkajících se právní pomoci, by se měla řídit vnitrostátním právem. Mohla by mimo jiné stanovit, že příslušné orgány zajistí pomoc obhájce na základě seznamu obhájců, kteří jsou k dispozici, z něhož by si vyžádané osoby mohly vybrat.
(46)
Příslušný orgán vydávajícího členského státu by měl poté, co byl informován o tom, že vyžádaná osoba si přeje v tomto členském státě jmenovat obhájce, poskytnout bez zbytečného prodlení vyžádané osobě informace, aby jí usnadnil jmenování obhájce v uvedeném členském státě. Tyto informace by mohly například zahrnovat aktuální seznam obhájců, nebo jméno obhájce působícího ve vydávajícím státě, který může poskytnout informace a poradenství ve věcech týkajících se evropského zatýkacího rozkazu. Členské státy by mohly požadovat, aby takový seznam sestavila příslušná advokátní komora.
(47)
Postup předávání má zásadní význam pro spolupráci členských států v trestních věcech. Dodržování lhůt stanovených v rámcovém rozhodnutí 2002/584/SVV má pro tuto spolupráci zvláštní význam. Proto platí, že ač by vyžádané osoby měly během řízení týkajícího se evropského zatýkacího rozkazu mít možnost vykonávat v plném rozsahu svá práva podle této směrnice, je třeba uvedené lhůty dodržovat.
(48)
Jelikož dosud neexistuje legislativní akt Unie týkající se právní pomoci, měly by členské státy uplatňovat své vnitrostátní právní předpisy o právní pomoci, které by měly být v souladu s Listinou, EÚLP a judikaturou Evropského soudu pro lidská práva.
(49)
V souladu se zásadou účinnosti práva Unie by členské státy měly zavést přiměřená a účinná opatření na ochranu práv, jež jednotlivcům svěřuje tato směrnice.
(50)
Členské státy by měly zajistit, aby při posuzování výpovědi podezřelých nebo obviněných osob nebo důkazních prostředků získaných při porušení jejich práva na obhájce nebo v případech, kdy byla v souladu s touto směrnicí povolena odchylka od tohoto práva, byla dodržena práva na obhajobu a na spravedlivé řízení. V této souvislosti je třeba zohlednit judikaturu Evropského soudu pro lidská práva, podle níž je v zásadě právo na obhajobu nenapravitelně poškozeno, pokud byla k odsouzení použita usvědčující výpověď učiněná pří policejním výslechu bez přístupu k obhájci. Tím by nemělo být dotčeno použití výpovědi pro jiné účely dovolené vnitrostátními právními předpisy, jako je nutnost provést naléhavé vyšetřovací úkony za účelem zamezení dalším trestným činům nebo závažným nepříznivým důsledkům pro další osoby, nebo v souvislosti s naléhavou nutností předejít závažnému ohrožení trestního řízení v situaci, kdy by přístup k obhájci nebo zdržení vyšetřování nenapravitelně poškodilo probíhající vyšetřování závažného trestného činu. Dále by tím neměla být dotčena vnitrostátní pravidla nebo systémy pro přípustnost důkazních prostředků a členským státům by to nemělo bránit v zachování systému, kdy lze soudu či soudci předložit veškeré existující důkazní prostředky, aniž by se zvlášť či předběžně posuzovala jejich přípustnost.
(51)
Povinnost zajistit péči podezřelým nebo obviněným osobám, které se nacházejí v potenciálně oslabeném postavení, přispívá k nestrannému výkonu spravedlnosti. Orgány činné v trestním řízení by proto těmto osobám měly usnadnit účinné uplatňování práv stanovených touto směrnicí, například tím, že zohlední jakoukoli potenciální zranitelnost, která ovlivňuje schopnost dotčených osob vykonávat právo na přístup k obhájci a na informování třetí strany po zbavení osobní svobody, a přijmou vhodná opatření k zajištění toho, aby tato práva byla zaručena.
(52)
Tato směrnice podporuje základní práva a zásady uznané v Listině, včetně zákazu mučení a nelidského či ponižujícího zacházení, práva na svobodu a bezpečnost, respektování soukromého a rodinného života, práva na nedotknutelnost lidské osobnosti, práv dítěte, začlenění osob se zdravotním postižením, práva na účinnou právní ochranu a práva na spravedlivý proces, presumpce neviny a práva na obhajobu. Tato směrnice by měla být provedena v souladu s těmito právy a zásadami.
(53)
Členské státy by měly zajistit, aby byla ustanovení této směrnice v případech, kdy odpovídají právům zaručeným EÚLP, prováděna v souladu s těmito právy, jak jsou rozvinuta v judikatuře Evropského soudu pro lidská práva.
(54)
Tato směrnice stanoví minimální pravidla. Členské státy mohou rozšířit práva stanovená v této směrnici s cílem poskytnout vyšší úroveň ochrany. Tato vyšší úroveň ochrany by neměla být překážkou vzájemnému uznávání soudních rozhodnutí, k jehož usnadnění jsou tato minimální pravidla určena. Úroveň ochrany by nikdy neměla být nižší než normy stanovené Listinou nebo EÚLP v souladu s tím, jak je vykládá judikatura Evropského soudního dvora a Evropského soudu pro lidská práva.
(55)
Tato směrnice podporuje práva dětí a zohledňuje pokyny Rady Evropy o justici vstřícné k dětem, zejména ustanovení o informování a poradenství, které je třeba dětem poskytovat. Tato směrnice zajišťuje, aby podezřelým a obviněným osobám včetně dětí byly poskytovány přiměřené informace, umožňující porozumět důsledkům vzdání se práva podle této směrnice, a aby rozhodnutí vzdát se svého práva bylo učiněno dobrovolně a jednoznačně. Pokud je podezřelou nebo obviněnou osobou dítě, měla by být osoba, která má za dítě rodičovskou zodpovědnost, co nejdříve vyrozuměna o tom, že dítě bylo zbaveno osobní svobody, a o příslušných důvodech, které k tomu vedly. Pokud je poskytnutí těchto informací osobě, která má za dítě rodičovskou zodpovědnost, v rozporu s nejlepším zájmem dítěte, měl by být místo ní informován jiný vhodný dospělý, například příbuzný. Tím by neměla být dotčena ustanovení vnitrostátního práva vyžadující, aby jakékoli určené orgány, instituce nebo osoby, a zejména ty, které odpovídají za ochranu nebo zájmy dětí, byly informovány o tom, že dítě bylo zbaveno osobní svobody. Členské státy by se měly kromě nanejvýše výjimečných okolností zdržet omezování nebo pozdržení výkonu práva komunikovat s třetí stranou u podezřelých nebo obviněných osob, které jsou dětmi a které jsou zbaveny osobní svobody. V případě pozdržení by dítě však nemělo být drženo v izolaci, ale mělo by mít možnost komunikovat, například s určitou institucí nebo osobou odpovědnou za ochranu nebo zájmy dítěte.
(56)
Členské státy se v souladu se společným politickým prohlášením členských států a Komise ze dne 28. září 2011 o informativních dokumentech (8) zavázaly, že v odůvodněných případech doplní oznámení o opatřeních přijatých za účelem provedení směrnice o jeden či více dokumentů s informacemi o vztahu mezi jednotlivými prvky směrnice a příslušnými částmi vnitrostátních nástrojů přijatých za účelem provedení směrnice ve vnitrostátním právu. V případě této směrnice považuje normotvůrce předložení těchto dokumentů za odůvodněné.
(57)
Jelikož cílů této směrnice, totiž stanovení společných minimálních norem týkajících se práva na přístup k obhájci v trestním řízení a řízení týkajícím se evropského zatýkacího rozkazu, práva na informování třetí osoby o zbavení osobní svobody a práva na komunikaci s třetími osobami a konzulárními úřady v případě zbavení osobní svobody, nemůže být uspokojivě dosaženo na úrovni členských států, a proto jich může být z důvodu rozsahu opatření lépe dosaženo na úrovni Unie, může Unie přijmout opatření v souladu se zásadou subsidiarity stanovenou v článku 5 Smlouvy o EU. V souladu se zásadou proporcionality stanovenou v uvedeném článku nepřekračuje tato směrnice rámec toho, co je nezbytné pro dosažení těchto cílů.
(58)
V souladu s články 1 a 2 Protokolu č. 21 o postavení Spojeného království a Irska s ohledem na prostor svobody, bezpečnosti a práva, připojeného ke Smlouvě o EU a ke Smlouvě o fungování EU, a aniž je dotčen článek 4 uvedeného protokolu, se tyto členské státy neúčastní přijímání této směrnice a tato směrnice pro ně není závazná ani použitelná.
(59)
V souladu s články 1 a 2 Protokolu č. 22 o postavení Dánska, připojeného ke Smlouvě o EU a ke Smlouvě o fungování EU, se Dánsko neúčastní přijímání této směrnice a tato směrnice pro ně není závazná ani použitelná,
PŘIJALY TUTO SMĚRNICI:
Článek 1
Předmět
Tato směrnice stanoví minimální pravidla týkající se práv podezřelých a obviněných osob v trestním řízení a osob, které jsou účastníkem řízení podle rámcového rozhodnutí 2002/584/SVV (dále jen „řízení týkající se evropského zatýkacího rozkazu“), na přístup k obhájci, na informování třetí strany o zbavení osobní svobody a na komunikaci s třetími osobami a konzulárními úřady v případě zbavení osobní svobody.
Článek 2
Oblast působnosti
1. Tato směrnice se použije na podezřelé nebo obviněné osoby v trestním řízení od okamžiku, kdy je příslušné orgány členského státu úředním oznámením nebo jiným způsobem uvědomí o tom, že jsou podezřelé nebo obviněné ze spáchání trestného činu, a to bez ohledu na to, zda jsou zbaveny osobní svobody. Použije se až do okamžiku ukončení řízení, čímž se má na mysli pravomocné rozhodnutí o tom, zda podezřelá nebo obviněná osoba uvedený trestný čin spáchala, včetně případného odsouzení a rozhodnutí o opravném prostředku.
2. Tato směrnice se vztahuje na osoby, které jsou účastníky řízení týkajícího se evropského zatýkacího rozkazu (dále jen „vyžádané osoby“), od okamžiku jejich zatčení ve vykonávajícím členském státě v souladu s článkem 10.
3. Tato směrnice se za stejných podmínek, jako jsou uvedeny v odstavci 1, vztahuje také na jiné než podezřelé nebo obviněné osoby, jež se v průběhu výslechu policejním nebo jiným orgánem činným v trestním řízení stanou podezřelými nebo obviněnými osobami.
4. Aniž je dotčeno právo na spravedlivý proces, jde-li o méně závažné delikty:
a)
u nichž právní předpisy členského státu stanoví uložení sankce jiným orgánem než soudem s příslušností v trestních věcech, přičemž uložení této sankce lze u takového soudu napadnout nebo mu ji předložit k posouzení, nebo
b)
za něž nelze jako sankci uložit odnětí svobody,
tato směrnice se vztahuje pouze na řízení před soudem s příslušností v trestních věcech.
Tato směrnice se v každém případě plně uplatní, pokud byla podezřelá nebo obviněná osoba zbavena osobní svobody, a to bez ohledu na fázi trestního řízení.
Článek 3
Právo na přístup k obhájci v trestním řízení
1. Členské státy zajistí, aby podezřelé a obviněné osoby měly právo na přístup k obhájci dostatečně včas a takovým způsobem, aby mohly dotčené osoby prakticky a účinně uplatňovat svá práva na obhajobu.
2. Podezřelé nebo obviněné osoby mají přístup k obhájci bez zbytečného prodlení. V každém případě mají podezřelé nebo obviněné osoby přístup k obhájci počínaje od toho z následujících okamžiků, který nastane dříve:
a)
před jejich výslechem ze strany policejního nebo jiného orgánu činného v trestním řízení či justičního orgánu;
b)
při provádění vyšetřovacího či jiného úkonu za účelem shromáždění důkazních prostředků podle odst. 3 písm. c) ze strany vyšetřovacího či jiného příslušného orgánu;
c)
bez zbytečného prodlení po zbavení osobní svobody;
d)
pokud byly předvolány k soudu s příslušností v trestních věcech, v přiměřené lhůtě před tím, než se k tomuto soudu dostaví.
3. Právo na přístup k obhájci znamená, že:
a)
členské státy zajistí, aby podezřelé nebo obviněné osoby měly právo scházet se o samotě a komunikovat s obhájcem, který je zastupuje, a to i před výslechem ze strany policejního nebo jiného orgánu činného v trestním řízení nebo soudního orgánu;
b)
členské státy zajistí, aby podezřelé nebo obviněné osoby měly právo, aby byl přítomen jejich obhájce a mohl se aktivně účastnit výslechu. Tato účast musí být v souladu s postupy podle vnitrostátního práva, pokud tyto postupy nenaruší účinný výkon a samotnou podstatu dotčeného práva. Jestliže se obhájce výslechu zúčastní, je skutečnost, že k této účasti došlo, zaznamenána v souladu s postupem pro pořizování záznamů podle práva dotčeného členského státu;
c)
členské státy zajistí, aby podezřelé nebo obviněné osoby měly právo na to, aby byl jejich obhájce přítomen přinejmenším při následujících vyšetřovacích úkonech nebo úkonech prováděných za účelem shromáždění důkazních prostředků, pokud jsou tyto úkony stanoveny vnitrostátním právem a pokud se vyžaduje nebo umožňuje, aby byla podezřelá nebo obviněná osoba dotčenému úkonu přítomna:
i)
identifikace,
ii)
konfrontace,
iii)
rekonstrukce místa trestného činu.
4. Členské státy podniknou kroky ke zpřístupnění obecných informací, které by měly podezřelým nebo obviněným osobám napomoci při získání obhájce.
Členské státy bez ohledu na ustanovení vnitrostátních právních předpisů o povinné přítomnosti obhájce učiní nezbytná opatření pro zajištění toho, aby podezřelé nebo obviněné osoby zbavené svobody mohly účinně uplatnit své právo na přístup k obhájci, ledaže se v souladu s článkem 9 tohoto práva vzdaly.
5. Ve výjimečných případech a pouze v přípravném řízení se mohou členské státy dočasně odchýlit od uplatňování odst. 2 písm. c), pokud zeměpisná vzdálenost podezřelé nebo obviněné osoby neumožňuje zajistit právo na přístup k obhájci bez zbytečného prodlení po zbavení osobní svobody.
6. Ve výjimečných případech a pouze v přípravném řízení se mohou členské státy dočasně odchýlit od uplatňování práv stanovených v odstavci 3 v rozsahu, v němž je to s ohledem na zvláštní okolnosti případu opodstatněno jedním či několika z těchto přesvědčivých důvodů:
a)
pokud existuje naléhavá potřeba zamezit závažným nepříznivým důsledkům pro život, svobodu nebo tělesnou nedotknutelnost určité osoby;
b)
pokud vyšetřovací orgány musí nezbytně přijmout okamžitá opatření umožňující zabránit závažnému ohrožení trestního řízení.
Článek 4
Důvěrnost
Členské státy respektují důvěrnost komunikace mezi podezřelými nebo obviněnými osobami a jejich obhájcem v rámci výkonu práva na přístup k obhájci stanoveného podle této směrnice. Tato komunikace zahrnuje schůzky, korespondenci, telefonické hovory a jiné formy komunikace, které jsou přípustné podle vnitrostátního práva.
Článek 5
Právo na informování třetí osoby po zbavení osobní svobody
1. Členské státy zajistí, aby podezřelé nebo obviněné osoby, které byly zbaveny svobody, měly právo, pokud si to přejí, aby byla alespoň jedna osoba, kterou samy určí, například příbuzný nebo zaměstnavatel, bez zbytečného prodlení informována o tom, že byly zbaveny osobní svobody.
2. Je-li podezřelou nebo obviněnou osobou dítě, členské státy zajistí, aby osoba, která má za dítě rodičovskou zodpovědnost, byla co nejdříve informována o zbavení osobní svobody a o příslušných důvodech, ledaže je to v rozporu s nejlepším zájmem dítěte; přičemž v takovém případě je informována jiná vhodná dospělá osoba. Pro účely tohoto odstavce se za dítě považuje osoba mladší 18 let.
3. Členské státy se mohou dočasně odchýlit od uplatňování práv stanovených v odstavcích 1 a 2, je-li to s ohledem na zvláštní okolnosti případu odůvodněno jedním z těchto přesvědčivých důvodů:
a)
pokud existuje naléhavá potřeba zamezit závažným nepříznivým důsledkům pro život, svobodu nebo tělesnou nedotknutelnost určité osoby;
b)
pokud existuje naléhavá potřeba zabránit situaci, která by mohla závažně ohrozit trestní řízení.
4. Pokud se členské státy dočasně odchýlí od uplatňování práva stanoveného v odstavci 2, zajistí, aby byl orgán odpovědný za ochranu nebo zájmy dětí bez zbytečného prodlení informován o tom, že dítě bylo zbaveno osobní svobody.
Článek 6
Právo na komunikaci s třetími osobami v případě zbavení osobní svobody
1. Členské státy zajistí, aby podezřelé nebo obviněné osoby, které jsou zbaveny osobní svobody, měly právo komunikovat bez zbytečného prodlení alespoň s jednou třetí osobou, kterou navrhly, například s příbuzným.
2. Členské státy mohou výkon práva uvedeného v odstavci 1 omezit nebo pozdržet s ohledem na závažné a naléhavé požadavky nebo na přiměřené praktické požadavky.
Článek 7
Právo komunikovat s konzulárními úřady
1. Členské státy zajistí, aby podezřelé nebo obviněné osoby, které jsou cizími státními příslušníky a které jsou zbaveny osobní svobody, měly právo nechat o zbavení osobní svobody vyrozumět bez zbytečného prodlení konzulární úřady státu, jehož jsou státními příslušníky, a s těmito úřady komunikovat, pokud si to přejí. Pokud však mají podezřelé či obviněné osoby dvě nebo více státních příslušností, mohou si zvolit, který konzulární úřad má být o zbavení svobody případně vyrozuměn a s kým si přejí komunikovat.
2. Podezřelé nebo obviněné osoby mají rovněž právo na návštěvu ze strany svých konzulárních úřadů, mají právo s nimi hovořit a korespondovat a mají právo, aby jim jejich konzulární úřady zajistily právní zastoupení, pokud s tím uvedené úřady souhlasí a s výhradou přání dotčených podezřelých nebo obviněných osob.
3. Výkon práv stanovených v tomto článku lze upravit ve vnitrostátních právních předpisech nebo postupech, pokud tyto právní předpisy a postupy umožní, aby byly v plném rozsahu naplněny cíle, jež tato práva sledují.
Článek 8
Obecné podmínky pro uplatnění dočasných odchylek
1. Jakákoli dočasná odchylka podle čl. 3 odst. 5 nebo 6 a čl. 5 odst. 3:
a)
musí být přiměřená a nepřekračovat rámec nezbytnosti;
b)
musí být důsledně časově omezená;
c)
nesmí být založena výhradně na druhu nebo závažnosti údajného trestného činu, a
d)
nesmí být na újmu celkové spravedlivosti trestního řízení.
2. Dočasné odchylky podle čl. 3 odst. 5 nebo 6 lze povolit pouze řádně odůvodněným rozhodnutím přijatým pro každý jednotlivý případ justičním orgánem nebo jiným příslušným orgánem pod podmínkou, že toto rozhodnutí je možné soudně přezkoumat. Toto řádně odůvodněné rozhodnutí se zaznamená v souladu s postupem pro pořizování záznamů podle práva dotčeného členského státu.
3. Dočasné odchylky podle čl. 5 odst. 3 lze povolit pouze řádně odůvodněným rozhodnutím přijatým pro každý jednotlivý případ soudním orgánem nebo jiným příslušným orgánem pod podmínkou, že toto rozhodnutí je možné soudně přezkoumat.
Článek 9
Rozhodnutí vzdát se svého práva
1. Aniž jsou dotčeny vnitrostátní právní předpisy, které vyžadují povinnou přítomnost nebo pomoc obhájce, členské státy zajistí, aby v souvislosti s rozhodnutím vzdát se práva uvedeného v článcích 3 a 10:
a)
podezřelé nebo obviněné osobě byly jednoduchou a přístupnou formou ústně či písemně poskytnuty jasné a dostatečné informace o obsahu daného práva a případných důsledcích rozhodnutí vzdát se tohoto práva, a
b)
rozhodnutí vzdát se svého práva bylo učiněno dobrovolně a jednoznačně.
2. Rozhodnutí vzdát se svého práva, které lze učinit písemně nebo ústně, jakož i okolnosti, za nichž bylo toto rozhodnutí učiněno, se zaznamenají v souladu s postupem pro pořizování záznamů podle práva dotčeného členského státu.
3. Členské státy zajistí, aby podezřelé nebo obviněné osoby mohly rozhodnutí vzdát se svého práva následně v kterémkoli okamžiku během trestního řízení odvolat a aby byly o této možnosti informovány. Toto odvolání vzdání se práva nabude účinku okamžikem, kdy bylo učiněno.
Článek 10
Právo na přístup k obhájci v řízení týkajícím se evropského zatýkacího rozkazu
1. Členské státy zajistí, aby vyžádaná osoba měla ve vykonávajícím členském státě právo na přístup k obhájci po zatčení na základě evropského zatýkacího rozkazu.
2. Pokud jde o obsah práva na přístup k obhájci ve vykonávajícím členském státě, mají vyžádané osoby v uvedeném členském státě následující práva:
a)
právo na přístup k obhájci v takovou dobu a takovým způsobem, aby mohly účinně uplatňovat svá práva, a v každém případě bez zbytečného prodlení po zbavení svobody;
b)
právo setkat se s obhájcem, který je zastupuje, a komunikovat s ním;
c)
právo, aby byl jejich obhájce přítomen a mohl se, v souladu s postupem podle vnitrostátního práva, účastnit výslechu vyžádané osoby vykonávajícím justičním orgánem. Jestliže se obhájce zúčastní výslechu, je to zaznamenáno v souladu s postupem pro pořizování záznamů podle práva dotčeného členského státu.
3. Práva stanovená v článcích 4, 5, 6, 7, 9 a, použije-li se dočasná odchylka podle čl. 5 odst. 3, článku 8 se přiměřeně vztahují i na řízení týkající se evropského zatýkacího rozkazu ve vykonávajícím členském státě.
4. Příslušný orgán ve vykonávajícím členském státě informuje vyžádané osoby bez zbytečného prodlení po zbavení svobody o jejich právu jmenovat obhájce ve vydávajícím členském státě. Úlohou tohoto obhájce ve vydávajícím členském státě je poskytovat pomoc obhájci ve vykonávajícím členském státě tím, že mu poskytuje informace a poradenství, aby umožnil účinný výkon práv vyžádané osoby podle rámcového rozhodnutí 2002/584/SVV.
5. Pokud si vyžádané osoby přejí vykonávat právo jmenovat obhájce ve vydávajícím členském státě a nemají-li již tohoto obhájce, příslušný orgán ve vykonávajícím členském státě o tom neprodleně informuje příslušný orgán ve vydávajícím členském státě. Příslušný orgán tohoto státu poskytne bez zbytečného prodlení informace vyžádaným osobám, aby jim usnadnil jmenování obhájce v tomto státě.
6. Právem vyžádané osoby jmenovat obhájce ve vydávajícím členském státě nejsou dotčeny lhůty uvedené v rámcovém rozhodnutí 2002/584/SVV ani povinnost vykonávajícího soudního orgánu, aby v těchto lhůtách a za podmínek uvedených v tomto rámcovém rozhodnutí rozhodl o předání dané osoby.
Článek 11
Právní pomoc
Touto směrnicí nejsou dotčeny vnitrostátní právní předpisy v oblasti právní pomoci, které se použijí v souladu s Listinou a EÚLP.
Článek 12
Právní ochrana
1. Členské státy zajistí, aby podezřelé nebo obviněné osoby v rámci trestního řízení, jakož i vyžádané osoby v rámci řízení týkajícího se evropského zatýkacího rozkazu, měly podle vnitrostátního práva účinnou právní ochranu v případech porušení jejich práv podle této směrnice.
2. Aniž jsou dotčena vnitrostátní pravidla a systémy pro přípustnost důkazních prostředků, zajistí členské státy, aby v rámci trestního řízení při posuzování výpovědi podezřelé nebo obviněné osoby nebo důkazních prostředků získaných při porušení jejího práva na obhájce nebo v případech, kdy byla v souladu s čl. 3 odst. 6 povolena odchylka od tohoto práva, byla dodržena práva na obhajobu a na spravedlivé řízení.
Článek 13
Zranitelné osoby
Členské státy zajistí, aby při uplatňování této směrnice byly zohledněny zvláštní potřeby zranitelných podezřelých a obviněných osob.
Článek 14
Ustanovení o zákazu snížení úrovně právní ochrany
Nic v této směrnici nesmí být vykládáno tak, že omezuje práva zaručená a procesní záruky poskytované podle Listiny, EÚLP nebo podle jiných příslušných ustanovení mezinárodního práva nebo podle práva kteréhokoli členského státu, které stanoví vyšší úroveň ochrany, nebo že se od těchto práv a procesních záruk odchyluje.
Článek 15
Provedení
1. Členské státy uvedou v účinnost právní a správní předpisy nezbytné pro dosažení souladu s touto směrnicí do 27. listopadu 2016. Neprodleně o nich uvědomí Komisi.
2. Tato opatření přijatá členskými státy musí obsahovat odkaz na tuto směrnici nebo musí být takový odkaz učiněn při jejich úředním vyhlášení. Způsob odkazu si stanoví členské státy.
3. Členské státy sdělí Komisi znění vnitrostátních právních opatření, která přijmou v oblasti působnosti této směrnice.
Článek 16
Zpráva
Komise do 28. listopadu 2019 předloží Evropskému parlamentu a Radě zprávu, ve které zhodnotí, do jaké míry členské státy přijaly opatření nezbytná k dosažení souladu s touto směrnicí, včetně hodnocení uplatňování čl. 3 odst. 6 ve spojení s čl. 8 odst. 1 a 2, a případně předloží legislativní návrhy.
Článek 17
Vstup v platnost
Tato směrnice vstupuje v platnost dvacátým dnem po vyhlášení v Úředním věstníku Evropské unie.
Článek 18
Určení
Tato směrnice je určena členským státům v souladu se Smlouvami.
Ve Štrasburku dne 22. října 2013.
ΟΔΗΓΊΑ 2013/48/ΕΕ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΫ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΊΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΊΟΥ
της 22ας Οκτωβρίου 2013
σχετικά με το δικαίωμα πρόσβασης σε δικηγόρο στο πλαίσιο ποινικής διαδικασίας και διαδικασίας εκτέλεσης του ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης, καθώς και σχετικά με το δικαίωμα ενημέρωσης τρίτου προσώπου σε περίπτωση στέρησης της ελευθερίας του και με το δικαίωμα επικοινωνίας με τρίτα πρόσωπα και με προξενικές αρχές κατά τη διάρκεια της στέρησης της ελευθερίας
ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ,
Έχοντας υπόψη τη Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και ιδίως το άρθρο 82 παράγραφος 2 στοιχείο β),
Έχοντας υπόψη την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής,
Κατόπιν διαβίβασης του σχεδίου νομοθετικής πράξης στα εθνικά κοινοβούλια,
Έχοντας υπόψη τη γνώμη της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής (1),
Αφού ζητήθηκε η γνώμη της Επιτροπής των Περιφερειών,
Αποφασίζοντας σύμφωνα με τη συνήθη νομοθετική διαδικασία (2),
Εκτιμώντας τα ακόλουθα:
(1)
Το άρθρο 47 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Χάρτης), το άρθρο 6 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για την Προάσπιση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών (ΕΣΔΑ) και το άρθρο 14 του Διεθνούς Συμφώνου για τα Ατομικά και Πολιτικά Δικαιώματα (ΔΣΑΠΔ) διασφαλίζουν το δικαίωμα σε δίκαιη δίκη. Το άρθρο 48 παράγραφος 2 του Χάρτη διασφαλίζει τον σεβασμό των δικαιωμάτων υπεράσπισης.
(2)
Η Ένωση έχει θέσει ως στόχο τη διατήρηση και ανάπτυξη ενός χώρου ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης. Σύμφωνα με τα συμπεράσματα της προεδρίας του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Τάμπερε της 15ης και 16ης Οκτωβρίου 1999, ιδίως σύμφωνα με το σημείο 33, η αρχή της αμοιβαίας αναγνώρισης δικαστικών και άλλων αποφάσεων των δικαστικών αρχών θα πρέπει να αποτελέσει τον ακρογωνιαίο λίθο της δικαστικής συνεργασίας σε αστικά και ποινικά θέματα εντός της Ένωσης, δεδομένου ότι η ενισχυμένη αμοιβαία αναγνώριση και η αναγκαία προσέγγιση των νομοθεσιών θα διευκολύνουν τη συνεργασία μεταξύ αρμόδιων αρχών και τη δικαστική προστασία των δικαιωμάτων των προσώπων.
(3)
Δυνάμει του άρθρου 82 παράγραφος 1 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ), «[η] δικαστική συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις στην Ένωση θεμελιώνεται στην αρχή της αμοιβαίας αναγνώρισης των δικαστικών αποφάσεων και διαταγών […]».
(4)
Η εφαρμογή της αρχής της αμοιβαίας αναγνώρισης αποφάσεων επί ποινικών υποθέσεων προϋποθέτει ότι τα κράτη μέλη έχουν αμοιβαία εμπιστοσύνη στα συστήματα απονομής ποινικής δικαιοσύνης καθενός από αυτά. Ο βαθμός της αμοιβαίας αναγνώρισης εξαρτάται κατά πολύ από μια σειρά παραγόντων που περιλαμβάνουν μηχανισμούς προστασίας των δικαιωμάτων των υπόπτων ή των κατηγορουμένων και τον καθορισμό κοινών ελάχιστων κανόνων, αναγκαίων για τη διευκόλυνση της εφαρμογής της αρχής της αμοιβαίας αναγνώρισης.
(5)
Μολονότι τα κράτη μέλη είναι συμβαλλόμενα μέρη της ΕΣΔΑ και του ΔΣΑΠΔ, η πείρα έχει δείξει ότι το γεγονός αυτό από μόνο του δεν εξασφαλίζει πάντοτε επαρκή βαθμό εμπιστοσύνης στα συστήματα ποινικής δικαιοσύνης των άλλων κρατών μελών.
(6)
Η αμοιβαία αναγνώριση αποφάσεων επί ποινικών θεμάτων μπορεί να λειτουργήσει αποτελεσματικά μόνο σε κλίμα εμπιστοσύνης, ώστε όχι μόνο οι δικαστικές αρχές αλλά και όλοι οι συντελεστές της ποινικής διαδικασίας να θεωρούν τις αποφάσεις των δικαστικών αρχών άλλων κρατών μελών ισοδύναμες με τις δικές τους, γεγονός που προϋποθέτει εμπιστοσύνη όχι μόνο στην επάρκεια των κανόνων άλλων κρατών μελών, αλλά και στην ορθή εφαρμογή τους. Η ενδυνάμωση της αμοιβαίας εμπιστοσύνης προϋποθέτει την ύπαρξη λεπτομερών κανόνων για την προστασία των δικονομικών δικαιωμάτων και εγγυήσεων που απορρέουν από το Χάρτη, την ΕΣΔΑ και το ΔΣΑΠΔ. Απαιτεί επίσης την περαιτέρω ανάπτυξη στο πλαίσιο της Ένωσης, μέσω της παρούσας οδηγίας και άλλων μέτρων, των ελάχιστων προδιαγραφών που ορίζονται στο Χάρτη και την ΕΣΔΑ.
(7)
Το άρθρο 82 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ προβλέπει τη θέσπιση ελάχιστων κανόνων που εφαρμόζονται στα κράτη μέλη για να διευκολυνθούν η αμοιβαία αναγνώριση των δικαστικών αποφάσεων και διαταγών καθώς και η αστυνομική και δικαστική συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις που έχουν διασυνοριακές διαστάσεις. Το άρθρο αυτό αναφέρεται στα «δικαιώματα των προσώπων στην ποινική διαδικασία» ως έναν από τους τομείς στους οποίους δύνανται να θεσπισθούν ελάχιστοι κανόνες.
(8)
Οι κοινοί ελάχιστοι κανόνες θα πρέπει να οδηγήσουν στην τόνωση της εμπιστοσύνης στα συστήματα ποινικής δικαιοσύνης όλων των κρατών μελών και, κατ’ επέκταση, στην αύξηση της αποτελεσματικότητας της δικαστικής συνεργασίας, σε κλίμα αμοιβαίας εμπιστοσύνης, καθώς και στην προαγωγή μιας νοοτροπίας υπέρ των θεμελιωδών δικαιωμάτων στην Ένωση. Τέτοιοι κοινοί ελάχιστοι κανόνες θα πρέπει επίσης να οδηγήσουν στην άρση των εμποδίων στην ελεύθερη κυκλοφορία των πολιτών σε ολόκληρη την επικράτεια των κρατών μελών. Τέτοιοι κοινοί ελάχιστοι κανόνες θα πρέπει να θεσπίζονται όσον αφορά στο δικαίωμα πρόσβασης σε δικηγόρο στο πλαίσιο ποινικής διαδικασίας, το δικαίωμα ενημέρωσης τρίτου προσώπου σε περίπτωση στέρησης της ελευθερίας και το δικαίωμα επικοινωνίας με τρίτα πρόσωπα και με προξενικές αρχές κατά τη διάρκεια της στέρησης της ελευθερίας.
(9)
Στις 30 Νοεμβρίου 2009 το Συμβούλιο εξέδωσε ψήφισμα για τον οδικό χάρτη για την ενίσχυση των δικονομικών δικαιωμάτων των υπόπτων ή των κατηγορουμένων σε ποινικές διαδικασίες («οδικός χάρτης») (3). Με τον οδικό χάρτη ζητείται, βάσει σταδιακής προσέγγισης, η έγκριση μέτρων όσον αφορά το δικαίωμα μετάφρασης και διερμηνείας (μέτρο Α), το δικαίωμα ενημέρωσης για τα δικαιώματα και τις κατηγορίες (μέτρο Β), στο δικαίωμα σε νομικές συμβουλές και στο ευεργέτημα της πενίας (μέτρο Γ), το δικαίωμα επικοινωνίας με συγγενείς, εργοδότες και προξενικές αρχές (μέτρο Δ) και τις ειδικές διασφαλίσεις για ευάλωτους υπόπτους ή κατηγορουμένους (μέτρο Ε). Στον οδικό χάρτη επισημαίνεται ότι η σειρά των δικαιωμάτων είναι μόνο ενδεικτική και υποδηλώνοντας έτσι ότι μπορεί να μεταβάλλεται ανάλογα με τις προτεραιότητες. Ο οδικός χάρτης έχει σχεδιασθεί ώστε να λειτουργεί ως σύνολο· τα οφέλη του θα γίνουν αισθητά μόνον όταν θα έχει εφαρμοσθεί στο σύνολό του.
(10)
Στις 11 Δεκεμβρίου 2009 το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο εξέφρασε την ικανοποίησή του για τον οδικό χάρτη και τον κατέστησε μέρος του Προγράμματος της Στοκχόλμης - Μια ανοικτή και ασφαλής Ευρώπη που εξυπηρετεί και προστατεύει τους πολίτες (4) (σημείο 2.4). Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο υπογράμμισε τον μη εξαντλητικό χαρακτήρα του οδικού χάρτη, καλώντας την Επιτροπή να εξετάσει περαιτέρω στοιχεία των στοιχειωδών δικονομικών δικαιωμάτων των υπόπτων και των κατηγορουμένων και να εκτιμήσει κατά πόσον άλλα ζητήματα, όπως το τεκμήριο αθωότητας, πρέπει να εξετασθούν, για την προώθηση της βελτίωσης της συνεργασίας στον τομέα αυτό.
(11)
Έχουν εκδοθεί έως τώρα δύο μέτρα σύμφωνα με τον οδικό χάρτη, δηλαδή η οδηγία 2010/64/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 20ής Οκτωβρίου 2010, σχετικά με το δικαίωμα σε διερμηνεία και μετάφραση κατά την ποινική διαδικασία (5) και η οδηγία 2012/13/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 22ας Μαΐου 2012, σχετικά με το δικαίωμα ενημέρωσης κατά την ποινική διαδικασία (6).
(12)
Η παρούσα οδηγία θέτει τους ελάχιστους κανόνες σχετικά με το δικαίωμα πρόσβασης σε δικηγόρο στο πλαίσιο ποινικής διαδικασίας και της διαδικασίας για την εκτέλεση ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης σύμφωνα με την απόφαση-πλαίσιο 2002/584/ΔΕΥ του Συμβουλίου, της 13ης Ιουνίου 2002, για το ευρωπαϊκό ένταλμα σύλληψης και τις διαδικασίες παράδοσης μεταξύ των κρατών μελών (7) (διαδικασία ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης) και το δικαίωμα ενημέρωσης τρίτου προσώπου σε περίπτωση στέρησης της ελευθερίας και επικοινωνίας με τρίτα πρόσωπα και με προξενικές αρχές κατά τη διάρκεια της στέρησης της ελευθερίας. Με τον τρόπο αυτό, η οδηγία προωθεί την εφαρμογή του Χάρτη και ιδίως των άρθρων 4, 6, 7, 47 και 48 αυτού, βάσει των άρθρων 3, 5, 6 και 8 της ΕΣΔΑ, όπως έχουν ερμηνευθεί από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, το οποίο, στη νομολογία του, θέτει παγίως κανόνες για το δικαίωμα πρόσβασης σε δικηγόρο. Αυτή η νομολογία προβλέπει, μεταξύ άλλων, ότι ο δίκαιος χαρακτήρας μιας διαδικασίας απαιτεί να μπορεί ο ύποπτος ή ο κατηγορούμενος να αποκτά το πλήρες φάσμα των υπηρεσιών που συνδέονται ειδικότερα με το δικαίωμα για νομική συνδρομή. Στο σημείο αυτό, οι δικηγόροι υπόπτων ή κατηγορουμένων θα πρέπει να μπορούν να εξασφαλίζουν χωρίς περιορισμό τις θεμελιώδεις πτυχές της υπεράσπισης.
(13)
Με την επιφύλαξη των υποχρεώσεων των κρατών μελών δυνάμει της ΕΣΔΑ να εξασφαλίζουν το δικαίωμα δίκαιης δίκης, οι διαδικασίες για ήσσονος σημασίας παραβάσεις που διαπράττονται σε σωφρονιστικά ιδρύματα και οι διαδικασίες για στρατιωτικές παραβάσεις για τις οποίες επιλαμβάνεται ο αρμόδιος αξιωματικός δεν θα πρέπει να θεωρούνται ως ποινικές διαδικασίες κατά την έννοια της παρούσας οδηγίας.
(14)
Κατά την εφαρμογή της παρούσας οδηγίας θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι διατάξεις της οδηγίας 2012/13/ΕΕ, οι οποίες απαιτούν οι ύποπτοι ή οι κατηγορούμενοι να ενημερώνονται αμέσως για το δικαίωμα πρόσβασης σε δικηγόρο, στους δε υπόπτους ή κατηγορουμένους που συλλαμβάνονται ή τίθενται υπό κράτηση να παρέχεται αμέσως έγγραφο δικαιωμάτων που περιέχει πληροφορίες σχετικά με το δικαίωμα πρόσβασης σε δικηγόρο.
(15)
Ο όρος «δικηγόρος» στην παρούσα οδηγία αναφέρεται σε οποιοδήποτε πρόσωπο το οποίο, σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο, διαθέτει τα προσόντα και δικαιούται, μεταξύ άλλων μέσω διαπιστεύσεως σε εξουσιοδοτημένο φορέα, να παρέχει νομικές συμβουλές και νομική συνδρομή σε υπόπτους ή κατηγορουμένους.
(16)
Σε ορισμένα κράτη μέλη ενδέχεται κάποια αρχή πλην δικαστηρίου με δικαιοδοσία σε ποινικές υποθέσεις να είναι αρμόδια για την επιβολή κυρώσεων, εκτός από τη στέρηση της ελευθερίας, όσον αφορά σε σχετικές ήσσονος σημασίας παραβάσεις. Τούτο μπορεί να συμβαίνει π.χ. στην περίπτωση παραβάσεων του κώδικα οδικής κυκλοφορίας που διαπράττονται σε μεγάλη κλίμακα και οι οποίες ενδεχομένως διαπιστώνονται ύστερα από έλεγχο κυκλοφορίας. Στις περιπτώσεις αυτές, θα ήταν παράλογο να απαιτείται από τις αρμόδιες αρχές να διασφαλίζουν όλα τα δικαιώματα που προβλέπονται από την παρούσα οδηγία. Όταν το δίκαιο κράτους μέλους προβλέπει την επιβολή κυρώσεων για ήσσονος σημασίας παραβάσεις από μια τέτοια αρμόδια αρχή και εφόσον υφίσταται είτε δικαίωμα άσκησης ένδικου μέσου είτε δυνατότητα παραπομπής της υπόθεσης ενώπιον ποινικού δικαστηρίου, η παρούσα οδηγία θα πρέπει συνεπώς να εφαρμόζεται μόνο στη διαδικασία ενώπιον του δικαστηρίου αυτού κατόπιν της ασκήσεως του ένδικου μέσου ή παραπομπής.
(17)
Σε ορισμένα κράτη μέλη ορισμένες ήσσονος σημασίας παραβάσεις, ιδίως ήσσονος σημασίας παραβάσεις του κώδικα οδικής κυκλοφορίας, ήσσονος σημασίας παραβάσεις γενικών δημοτικών κανονισμών και ήσσονος σημασίας προσβολές της δημόσιας τάξης, θεωρούνται ποινικά αδικήματα. Στις περιπτώσεις αυτές, θα ήταν παράλογο να απαιτείται από τις αρμόδιες αρχές να διασφαλίζουν όλα τα δικαιώματα που προβλέπονται από την παρούσα οδηγία. Όταν το δίκαιο κράτους μέλους προβλέπει όσον αφορά στις ήσσονος σημασίας παραβάσεις ότι δεν μπορεί να επιβληθεί ως κύρωση η στέρηση της ελευθερίας, η παρούσα οδηγία θα πρέπει, επομένως, να εφαρμόζεται μόνο στις διαδικασίες ενώπιον ποινικού δικαστηρίου.
(18)
Το πεδίο εφαρμογής της παρούσας οδηγίας όσον αφορά σε ήσσονος σημασίας παραβάσεις δεν θα πρέπει να επηρεάζει τις υποχρεώσεις των κρατών μελών δυνάμει της ΕΣΔΑ να εξασφαλίζουν το δικαίωμα δίκαιης δίκης, περιλαμβανομένου του δικαιώματος για παροχή νομικής συνδρομής από δικηγόρο.
(19)
Τα κράτη μέλη θα πρέπει να μεριμνούν ώστε οι ύποπτοι ή οι κατηγορούμενοι να έχουν το δικαίωμα πρόσβασης σε δικηγόρο χωρίς αδικαιολόγητη καθυστέρηση σύμφωνα με την παρούσα οδηγία. Σε κάθε περίπτωση, θα πρέπει να χορηγείται στους υπόπτους ή κατηγορουμένους δικαίωμα πρόσβασης σε δικηγόρο κατά την ποινική διαδικασία ενώπιον δικαστηρίου, εφόσον δεν έχουν παραιτηθεί από το εν λόγω δικαίωμα.
(20)
Για τους σκοπούς της παρούσας οδηγίας, η εξέταση δεν περιλαμβάνει την προκαταρκτική εξέταση από την αστυνομία ή άλλη αρχή επιβολής του νόμου, με την οποία επιδιώκεται η εξακρίβωση της ταυτότητας του προσώπου, η διαπίστωση της κατοχής όπλων ή άλλων παρεμφερών ζητημάτων ασφαλείας ή ο προσδιορισμός του κατά πόσον θα πρέπει να αρχίσει έρευνα, π.χ. κατά τη διάρκεια καθ’ οδόν ελέγχου ή τακτικών δειγματοληπτικών ελέγχων όταν δεν έχει εντοπισθεί ακόμη ο ύποπτος ή ο κατηγορούμενος.
(21)
Όταν ένα πρόσωπο που δεν είναι ύποπτος ή κατηγορούμενος, όπως ένας μάρτυρας, όταν καταστεί ύποπτος ή κατηγορούμενος, το εν λόγω πρόσωπο θα πρέπει να προστατεύεται από τη μη αυτοενοχοποίηση και να έχει το δικαίωμα σιωπής, όπως επιβεβαιώνεται από τη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα. Στην παρούσα οδηγία γίνεται συνεπώς ρητή παραπομπή στη συγκεκριμένη περίπτωση κατά την οποία ένα τέτοιο πρόσωπο καθίσταται ύποπτος ή κατηγορούμενος κατά τη διάρκεια εξέτασης από την αστυνομία ή από άλλη αρχή επιβολής του νόμου στο πλαίσιο ποινικής διαδικασίας. Αν, κατά τη διάρκεια τέτοιας εξέτασης, πρόσωπο που δεν είναι ύποπτος ή κατηγορούμενος καταστεί ύποπτος ή κατηγορούμενος, η εξέταση θα πρέπει να ανασταλεί αμέσως. Ωστόσο, η εξέταση μπορεί να συνεχιστεί αν γνωστοποιηθεί στο ενδιαφερόμενο πρόσωπο ότι είναι ύποπτος ή κατηγορούμενος και ότι μπορεί να ασκήσει πλήρως τα δικαιώματα που προβλέπονται από την παρούσα οδηγία.
(22)
Οι ύποπτοι ή οι κατηγορούμενοι θα πρέπει να έχουν το δικαίωμα να διαβουλεύονται κατ’ ιδίαν με το δικηγόρο που τους εκπροσωπεί. Τα κράτη μέλη μπορούν να καθορίζουν πρακτικές ρυθμίσεις σχετικά με τη διάρκεια και τη συχνότητα των διαβουλεύσεων αυτών, λαμβάνοντας υπόψη τις περιστάσεις της διαδικασίας, ιδίως την πολυπλοκότητα της υπόθεσης και τα εφαρμοστέα δικονομικά στάδια. Τα κράτη μέλη μπορούν επίσης να καθορίζουν πρακτικές ρυθμίσεις για την κατοχύρωση της ασφάλειας και της προστασίας, ιδίως του δικηγόρου και του υπόπτου ή του κατηγορούμενου, στον τόπο στον οποίον πραγματοποιείται αυτή η διαβούλευση. Αυτές οι πρακτικές ρυθμίσεις δεν θα πρέπει να θίγουν την αποτελεσματική άσκηση ή την ουσία του δικαιώματος των υπόπτων ή των κατηγορουμένων να διαβουλεύονται με τον δικηγόρο τους.
(23)
Οι ύποπτοι ή οι κατηγορούμενοι θα πρέπει να έχουν το δικαίωμα επικοινωνίας με τον δικηγόρο που τους εκπροσωπεί. Αυτή η επικοινωνία μπορεί να πραγματοποιείται σε οιοδήποτε στάδιο, μεταξύ άλλων πριν από κάθε άσκηση του δικαιώματος κατ’ ιδίαν επικοινωνίας με τον εν λόγω δικηγόρο. Τα κράτη μέλη μπορούν επίσης να καθορίζουν πρακτικές ρυθμίσεις σχετικά με τη διάρκεια, τη συχνότητα και τον τρόπο της εν λόγω επικοινωνίας, μεταξύ άλλων όσον αφορά στη χρήση της τηλεδιάσκεψης και άλλης τεχνολογίας επικοινωνιών προς διεξαγωγή αυτής της επικοινωνίας. Αυτές οι πρακτικές ρυθμίσεις δεν θα πρέπει να θίγουν την αποτελεσματική άσκηση ή την ουσία του δικαιώματος των υπόπτων ή των κατηγορουμένων να διαβουλεύονται με τον δικηγόρο τους.
(24)
Ως προς ορισμένες ήσσονος σημασίας παραβάσεις, η οδηγία δεν θα πρέπει να εμποδίζει τα κράτη μέλη να ρυθμίζουν το δικαίωμα πρόσβασης των υπόπτων ή κατηγορουμένων σε δικηγόρο μέσω τηλεφώνου. Ωστόσο, ο περιορισμός του δικαιώματος κατά τον τρόπο αυτό θα πρέπει να αφορά μόνο στις περιπτώσεις κατά τις οποίες ο ύποπτος ή ο κατηγορούμενος δεν πρόκειται να εξετασθεί από την αστυνομία ή άλλη αρχή επιβολής του νόμου ή δικαστική αρχή.
(25)
Τα κράτη μέλη θα πρέπει να εξασφαλίζουν ότι οι ύποπτοι ή οι κατηγορούμενοι έχουν το δικαίωμα να ζητούν να παρίσταται ο δικηγόρος τους και να συμμετέχει αποτελεσματικά κατά την εξέταση τους από την αστυνομία ή άλλη αρχή επιβολής του νόμου ή δικαστική αρχή, μεταξύ άλλων και κατά τη διάρκεια της ακροαματικής διαδικασίας. Αυτή η συμμετοχή θα πρέπει να είναι σύμφωνη με τις διαδικασίες που προβλέπει το εθνικό δίκαιο οι οποίες μπορούν να ρυθμίζουν τη συμμετοχή δικηγόρου κατά τη διάρκεια της εξέτασης του υπόπτου ή του κατηγορουμένου από την αστυνομία ή άλλη αρχή επιβολής του νόμου ή δικαστική αρχή και κατά τη διάρκεια της ακροαματικής διαδικασίας, υπό τον όρο ότι αυτές οι διαδικασίες δεν θίγουν την αποτελεσματική άσκηση και την ουσία του συγκεκριμένου δικαιώματος. Κατά τη διάρκεια της εξέτασης του υπόπτου ή του κατηγορουμένου από την αστυνομία ή άλλη αρχή επιβολής του νόμου ή δικαστική αρχή ή κατά την ακροαματική διαδικασία, ο δικηγόρος δύναται μεταξύ άλλων, σύμφωνα με τις εν λόγω διαδικασίες, να υποβάλλει ερωτήσεις, να ζητεί διευκρινίσεις και να προβαίνει σε δηλώσεις, οι οποίες θα πρέπει να καταγράφονται σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο.
(26)
Οι ύποπτοι ή οι κατηγορούμενοι δικαιούνται να ζητήσουν να παρίσταται ο δικηγόρος του στις ανακριτικές πράξεις ή πράξεις συλλογής αποδεικτικών στοιχείων στο βαθμό που προβλέπονται από το οικείο εθνικό δίκαιο και στο βαθμό που οι ύποπτοι ή οι κατηγορούμενοι απαιτείται ή επιτρέπεται να παρίστανται. Οι πράξεις αυτές θα πρέπει να περιλαμβάνουν τουλάχιστον τη διέλευση προσώπων για αναγνώριση, στην οποία ο ύποπτος ή κατηγορούμενος εμφανίζεται μεταξύ άλλων προσώπων προκειμένου να αναγνωρισθεί από θύμα ή μάρτυρα, την εξέταση κατ’ αντιπαράσταση, στην οποία ο ύποπτος ή κατηγορούμενος εξετάζεται μαζί με έναν ή περισσότερους μάρτυρες ή θύματα όταν υπάρχουν διαφωνίες για σημαντικά γεγονότα ή στοιχεία, και την αναπαράσταση των εγκλημάτων στην οποία παρίσταται ο ύποπτος ή ο κατηγορούμενος, προκειμένου να κατανοηθούν καλύτερα ο τρόπος και οι περιστάσεις υπό τις οποίες τελέστηκε το έγκλημα και να τεθούν συγκεκριμένα ερωτήματα στον ύποπτο ή κατηγορούμενο. Τα κράτη μέλη μπορούν να καθορίζουν πρακτικές ρυθμίσεις σχετικά με την παράσταση δικηγόρου κατά τη διάρκεια των ανακριτικών πράξεων ή πράξεων συλλογής αποδεικτικών στοιχείων. Αυτές οι πρακτικές ρυθμίσεις δεν θα πρέπει να θίγουν την αποτελεσματική άσκηση και την ουσία των συγκεκριμένων δικαιωμάτων. Σε περίπτωση που παρίσταται δικηγόρος κατά τη διάρκεια ανακριτικής πράξεως ή πράξεως συλλογής αποδεικτικών στοιχείων, αυτό θα πρέπει να σημειώνεται σύμφωνα με τη διαδικασία καταγραφής σύμφωνα με το δίκαιο του σχετικού κράτους μέλους.
(27)
Τα κράτη μέλη θα πρέπει να επιδιώκουν να διαθέτουν γενικές πληροφορίες, λόγου χάρη σε ιστοσελίδα ή με διαφημιστικό φυλλάδιο που θα είναι διαθέσιμο στα αστυνομικά τμήματα, ώστε να διευκολύνεται η προσφυγή των υπόπτων ή των κατηγορουμένων σε δικηγόρο. Ωστόσο, τα κράτη μέλη δεν θα απαιτείται να εξασφαλίζουν ενεργά την παροχή δικηγορικής συνδρομής στους ύποπτους ή κατηγορούμενους που δεν έχουν στερηθεί την ελευθερία τους, εάν τα εν λόγω πρόσωπα δεν έχουν φροντίσει από μόνα τους να εξασφαλίσουν τη συνδρομή δικηγόρου. Ο εν λόγω ύποπτος ή κατηγορούμενος θα πρέπει να έχει τη δυνατότητα να έρχεται ελεύθερα σε επαφή, σε διαβούλευση με δικηγόρο και να δέχεται τη συνδρομή δικηγόρου.
(28)
Στις περιπτώσεις στέρησης της ελευθερίας υπόπτων ή κατηγορουμένων, τα κράτη μέλη θα πρέπει να προβαίνουν στους αναγκαίους διακανονισμούς ώστε να διασφαλίζουν ότι τα πρόσωπα αυτά είναι σε θέση να ασκήσουν πράγματι το δικαίωμα πρόσβασης σε δικηγόρο, μεταξύ άλλων φροντίζοντας να εξασφαλίσουν τη συνδρομή δικηγόρου όταν ο ενδιαφερόμενος δεν έχει, εκτός εάν έχει παραιτηθεί από το δικαίωμα αυτό. Αυτές οι πρακτικές ρυθμίσεις μπορεί να προβλέπουν, μεταξύ άλλων, ότι οι αρμόδιες αρχές κανονίζουν τη συνδρομή δικηγόρου βάσει καταλόγου διαθέσιμων δικηγόρων από τον οποίον μπορεί να επιλέξει ο ύποπτος ή ο κατηγορούμενος. Οι ρυθμίσεις αυτές μπορούν να περιλαμβάνουν ενδεχομένως ρυθμίσεις για το ευεργέτημα της πενίας.
(29)
Οι συνθήκες στις οποίες οι ύποπτοι ή οι κατηγορούμενοι στερούνται την ελευθερία τους θα πρέπει να τηρούν πλήρως τους κανόνες της ΕΣΔΑ, του Χάρτη, καθώς και της νομολογίας του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης («Δικαστήριο») και του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα. Κατά την παροχή συνδρομής σύμφωνα με την παρούσα οδηγία σε ύποπτο ή κατηγορούμενο ο οποίος στερείται την ελευθερία του, ο δικηγόρος θα πρέπει να μπορεί να θέσει στις αρμόδιες αρχές οποιοδήποτε ζήτημα σχετικά με τις συνθήκες στις οποίες στερείται της ελευθερίας του το εν λόγω πρόσωπο.
(30)
Σε περιπτώσεις γεωγραφικής απομόνωσης του υπόπτου ή κατηγορουμένου, για παράδειγμα σε υπερπόντια εδάφη ή όταν το κράτος μέλος αναλαμβάνει ή συμμετέχει σε στρατιωτικές επιχειρήσεις εκτός του εδάφους του, τα κράτη μέλη επιτρέπεται να παρεκκλίνουν προσωρινά από το δικαίωμα του υπόπτου ή του κατηγορούμενου να έχει πρόσβαση σε δικηγόρο χωρίς αδικαιολόγητη καθυστέρηση μετά τη στέρηση της ελευθερίας. Κατά τη διάρκεια μιας τέτοιας προσωρινής παρέκκλισης, οι αρμόδιες αρχές δεν θα πρέπει να εξετάσουν το ενδιαφερόμενο πρόσωπο ή να επιχειρήσουν οποιαδήποτε από τις ανακριτικές πράξεις ή πράξεις συλλογής αποδεικτικών στοιχείων που προβλέπονται στην παρούσα οδηγία. Όταν η άμεση πρόσβαση σε δικηγόρο δεν είναι εφικτή λόγω της γεωγραφικής απομόνωσης του υπόπτου ή κατηγορούμενου, τα κράτη μέλη οφείλουν να οργανώσουν την επικοινωνία μέσω τηλεφώνου ή τηλεδιάσκεψης, εκτός αν αυτό είναι ανέφικτο.
(31)
Τα κράτη μέλη θα πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να παρεκκλίνουν προσωρινά από το δικαίωμα πρόσβασης σε δικηγόρο στο στάδιο της προδικαστικής διαδικασίας εφόσον είναι αναγκαίο, σε επείγουσες περιπτώσεις, να αποτραπούν σοβαρές δυσμενείς επιπτώσεις στη ζωή, την ελευθερία ή τη σωματική ακεραιότητα ενός προσώπου. Κατά τη διάρκεια προσωρινής παρέκκλισης για αυτόν τον λόγο, οι αρμόδιες αρχές μπορούν να εξετάσουν τους υπόπτους ή κατηγορουμένους χωρίς να παρίσταται ο δικηγόρος, υπό τον όρο ότι οι ύποπτοι ή κατηγορούμενοι έχουν ενημερωθεί σχετικά με το δικαίωμά τους στη σιωπή και ότι μπορούν να ασκήσουν αυτό το δικαίωμα, καθώς και ότι αυτή η εξέταση δεν θίγει τα δικαιώματα της υπεράσπισης, μεταξύ άλλων την αρχή της απαγόρευσης της αυτοενοχοποίησης. Η εξέταση μπορεί να πραγματοποιηθεί για τον μοναδικό σκοπό και στην αναγκαία έκταση προς απόκτηση πληροφοριών ουσιαστικής σημασίας για να αποτραπούν σοβαρές δυσμενείς επιπτώσεις για τη ζωή, την ελευθερία ή τη σωματική ακεραιότητα προσώπου. Οποιαδήποτε κατάχρηση αυτής της παρέκκλισης θα έθιγε καταρχήν ανεπανόρθωτα τα δικαιώματα υπεράσπισης.
(32)
Τα κράτη μέλη θα πρέπει να επιτρέπεται επίσης να παρεκκλίνουν προσωρινά από το δικαίωμα πρόσβασης σε δικηγόρο στο προδικαστικό στάδιο, σε περίπτωση επιτακτικής ανάγκης να αναληφθεί άμεση δράση από τις αρχές που διενεργούν την έρευνα προς αποτροπή σημαντικού κινδύνου για την ποινική διαδικασία, ιδίως προς αποτροπή καταστροφής ή αλλοίωσης σημαντικών αποδεικτικών στοιχείων, ή προς αποτροπή παρεμβάσεων στους μάρτυρες. Κατά τη διάρκεια προσωρινής παρέκκλισης για αυτόν τον λόγο, οι αρμόδιες αρχές θα μπορούν να εξετάσουν τους υπόπτους ή κατηγορουμένους χωρίς να παρίσταται ο δικηγόρος, υπό τον όρο ότι οι έχουν ενημερωθεί σχετικά με το δικαίωμά τους στη σιωπή και ότι μπορούν να ασκήσουν αυτό το δικαίωμα, καθώς και υπό τον όρο ότι αυτή η εξέταση δεν θίγει τα δικαιώματα της υπεράσπισης, μεταξύ άλλων την αρχή της απαγόρευσης της αυτοενοχοποίησης. Η εξέταση μπορεί να πραγματοποιηθεί για τον μοναδικό σκοπό και στην αναγκαία έκταση προς απόκτηση πληροφοριών ουσιαστικής σημασίας για να αποτραπεί σημαντικός κίνδυνος για την ποινική διαδικασία. Οποιαδήποτε κατάχρηση αυτής της παρέκκλισης θα έθιγε καταρχήν ανεπανόρθωτα τα δικαιώματα υπεράσπισης.
(33)
Το απόρρητο της επικοινωνίας μεταξύ υπόπτων ή κατηγορουμένων και του δικηγόρου τους είναι βασικό στοιχείο για να εξασφαλισθεί η ουσιαστική άσκηση των δικαιωμάτων υπεράσπισης και αποτελεί ουσιαστικό μέρος του δικαιώματος δίκαιης δίκης. Τα κράτη μέλη θα πρέπει συνεπώς να σέβονται το απόρρητο των διαβουλεύσεων και άλλων μορφών επικοινωνίας μεταξύ του δικηγόρου και του υπόπτου ή κατηγορούμενου κατά την άσκηση του δικαιώματος πρόσβασης σε δικηγόρο που προβλέπεται από την παρούσα οδηγία, χωρίς παρέκκλιση. Η παρούσα οδηγία δεν θίγει διαδικασίες που ρυθμίζουν την κατάσταση κατά την οποία συντρέχουν αντικειμενικές και τεκμηριωμένες περιστάσεις που δημιουργούν υποψίες ότι ο δικηγόρος εμπλέκεται σε ποινικό αδίκημα με τον ύποπτο ή τον κατηγορούμενο. Οποιαδήποτε εγκληματική δραστηριότητα εκ μέρους του δικηγόρου δεν θα πρέπει να εκληφθεί ως θεμιτή συνδρομή προς υπόπτους ή κατηγορουμένους στο πλαίσιο της παρούσας οδηγίας. Η υποχρέωση σεβασμού του απορρήτου δεν συνεπάγεται απλώς ότι τα κράτη μέλη θα πρέπει να μην παρεμβαίνουν ή να έχουν πρόσβαση σε αυτήν την επικοινωνία, αλλά επίσης ότι, σε περίπτωση που οι ύποπτοι ή κατηγορούμενοι στερούνται την ελευθερία τους ή καθ’ οιονδήποτε τρόπο βρίσκονται σε χώρο υπό τον έλεγχο του κράτους, τα κράτη μέλη θα πρέπει να διασφαλίζουν ότι οι ρυθμίσεις της επικοινωνίας τηρούν και προστατεύουν το απόρρητο. Αυτό δεν θίγει τους μηχανισμούς σε χώρους κράτησης που αποσκοπούν στην αποτροπή αποστολών παράνομων αντικειμένων προς τους κρατουμένους, όπως οι μηχανισμοί ελέγχου της αλληλογραφίας, υπό την προϋπόθεση ότι οι μηχανισμοί αυτοί δεν επιτρέπουν στις αρμόδιες αρχές να διαβάζουν την επικοινωνία μεταξύ των υπόπτων ή κατηγορουμένων και του δικηγόρου τους. Η παρούσα οδηγία δεν θίγει επίσης τις διαδικασίες του εθνικού δικαίου σύμφωνα με τις οποίες αίτηση για διαβίβαση της αλληλογραφίας μπορεί να απορρίπτεται αν ο αποστολέας δεν συναινεί στο να υποβάλλεται πρώτα η αλληλογραφία στο αρμόδιο δικαστήριο.
(34)
Η παρούσα οδηγία θα πρέπει να ισχύει με την επιφύλαξη της παραβίασης του απορρήτου που ενδέχεται να συμβεί συμπτωματικά σε μία νόμιμη επιχείρηση εποπτείας από αρμόδιες αρχές. Η παρούσα οδηγία δεν θα πρέπει να θίγει επίσης το έργο που πραγματοποιείται, για παράδειγμα, από τις εθνικές υπηρεσίες πληροφοριών, για τη διαφύλαξη της εθνικής ασφάλειας σύμφωνα με το άρθρο 4 παράγραφος 2 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση (ΣΕΕ) ή που εμπίπτει στο πεδίο του άρθρου 72 ΣΛΕΕ, σύμφωνα με το οποίο ο τίτλος V σχετικά με τον χώρο ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης δεν πρέπει να θίγει την άσκηση των ευθυνών των κρατών μελών για την τήρηση της δημόσιας τάξης και τη διαφύλαξη της εσωτερικής ασφάλειας.
(35)
Οι ύποπτοι ή οι κατηγορούμενοι που στερούνται την ελευθερία τους θα πρέπει να έχουν το δικαίωμα να ενημερώνεται τουλάχιστον ένα πρόσωπο της επιλογής τους, όπως συγγενής ή εργοδότης, για τη στέρηση της ελευθερίας τους, χωρίς αδικαιολόγητη καθυστέρηση, υπό τον όρο της εύρυθμης διεξαγωγής της ποινικής διαδικασίας κατά του υπόπτου ή κατηγορουμένου ή κάθε άλλης ποινικής διαδικασίας. Τα κράτη μέλη μπορούν να προβαίνουν σε πρακτικές ρυθμίσεις σχετικά με την εφαρμογή του εν λόγω δικαιώματος. Οι εν λόγω πρακτικές ρυθμίσεις δεν θα πρέπει να θίγουν την πραγματική άσκηση και την ουσία του δικαιώματος. Ωστόσο, σε περιορισμένες, εξαιρετικές περιστάσεις, θα πρέπει να υπάρχει δυνατότητα προσωρινής παρέκκλισης από το εν λόγω δικαίωμα, όταν αυτή δικαιολογείται από επιτακτικούς λόγους που απορρέουν από τις ειδικές περιστάσεις της υπόθεσης, όπως προσδιορίζεται στην παρούσα οδηγία. Σε περίπτωση που οι αρμόδιες αρχές σχεδιάζουν μια τέτοια προσωρινή παρέκκλιση για ένα συγκεκριμένο τρίτο πρόσωπο, θα πρέπει πρώτα να εξετάσουν αν ένα άλλο τρίτο πρόσωπο, το οποίο έχει υποδειχτεί από τον ύποπτο ή κατηγορούμενο, μπορεί να ενημερωθεί σχετικά με τη στέρηση της ελευθερίας.
(36)
Οι ύποπτοι ή οι κατηγορούμενοι θα πρέπει να έχουν το δικαίωμα επικοινωνίας, κατά τη διάρκεια της στέρησης της ελευθερίας τους, χωρίς αδικαιολόγητη καθυστέρηση με τουλάχιστον ένα τρίτο πρόσωπο, όπως με συγγενή, που έχουν υποδείξει οι ίδιοι. Τα κράτη μέλη μπορούν να περιορίζουν ή να αναβάλουν την άσκηση του εν λόγω δικαιώματος λόγω επιτακτικών αναγκών ή αναλογικών επιχειρησιακών απαιτήσεων. Αυτές οι ανάγκες θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, την ανάγκη αποτροπής σοβαρών δυσμενών επιπτώσεων για τη ζωή, την ελευθερία ή τη σωματική ακεραιότητα προσώπου, την ανάγκη να διαφυλαχθεί η ορθή διεξαγωγή της ποινικής διαδικασίας, την ανάγκη αποτροπής ποινικού αδικήματος, την ανάγκη παρουσίας στην ακροαματική διαδικασία και την ανάγκη προστασίας των θυμάτων εγκλήματος. Σε περίπτωση που οι αρμόδιες αρχές προβλέπουν τον περιορισμό ή την αναβολή της άσκησης του δικαιώματος επικοινωνίας με ένα συγκεκριμένο τρίτο πρόσωπο, θα πρέπει να εξετάζουν πρώτα αν οι ύποπτοι ή κατηγορούμενοι μπορούν να επικοινωνήσουν με ένα άλλο τρίτο πρόσωπο που οι ίδιοι υποδεικνύουν. Τα κράτη μέλη μπορούν να καθορίζουν πρακτικές ρυθμίσεις σχετικά με την επιλογή της κατάλληλης χρονικής στιγμής, τα μέσα, τη διάρκεια και τη συχνότητα της επικοινωνίας με τρίτα πρόσωπα, λαμβάνοντας υπόψη την ανάγκη να διαφυλαχθούν η τάξη, η ασφάλεια και η προστασία στους χώρους κράτησης του προσώπου.
(37)
Το δικαίωμα σε προξενική συνδρομή των υπόπτων και κατηγορουμένων που στερούνται την ελευθερία τους κατοχυρώνεται από το άρθρο 36 της σύμβασης της Βιέννης του 1963 επί των προξενικών σχέσεων, στο οποίο προβλέπεται δικαίωμα των κρατών να επικοινωνούν με τους υπηκόους τους. Η παρούσα οδηγία παρέχει αντίστοιχο δικαίωμα στους υπόπτους ή στους κατηγορουμένους που στερούνται την ελευθερία τους, εφόσον το επιθυμούν. Η προξενική προστασία μπορεί να ασκείται από τις διπλωματικές αρχές όταν οι εν λόγω αρχές ενεργούν ως προξενικές αρχές.
(38)
Τα κράτη μέλη θα πρέπει να ορίζουν σαφώς στο εθνικό τους δίκαιο τους λόγους και τα κριτήρια οποιωνδήποτε προσωρινών παρεκκλίσεων από τα δικαιώματα που κατοχυρώνονται δυνάμει της παρούσας οδηγίας και θα πρέπει να κάνουν περιορισμένη χρήση αυτών των προσωρινών παρεκκλίσεων. Οι προσωρινές αυτές παρεκκλίσεις θα πρέπει να είναι αναλογικές, αυστηρά περιορισμένες χρονικά, να μη βασίζονται αποκλειστικά στον τύπο ή τη σοβαρότητα του υποτιθέμενου αδικήματος και να μην προσβάλλουν το συνολικά δίκαιο χαρακτήρα της διαδικασίας. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να διασφαλίζουν ότι σε περίπτωση που επιτραπεί χρονική παρέκκλιση δυνάμει της παρούσας οδηγίας από δικαστική αρχή που δεν είναι δικαστής ή δικαστήριο, η απόφαση με την οποία επιτρέπεται η χρονική παρέκκλιση θα μπορεί να κριθεί από δικαστήριο, τουλάχιστον κατά το στάδιο της δίκης.
(39)
Οι ύποπτοι ή οι κατηγορούμενοι θα πρέπει να μπορούν να παραιτούνται από δικαίωμα που παρέχεται δυνάμει της παρούσας οδηγίας, υπό την προϋπόθεση ότι έχουν ενημερωθεί σχετικά με το περιεχόμενο του συγκεκριμένου δικαιώματος και τις ενδεχόμενες συνέπειες της παραίτησης από το εν λόγω δικαίωμα. Κατά την ενημέρωση αυτή, θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι ειδικές συνθήκες των οικείων υπόπτων ή κατηγορουμένων, μεταξύ άλλων η ηλικία τους και η ψυχική και σωματική τους κατάσταση.
(40)
Η παραίτηση και οι περιστάσεις υπό τις οποίες ασκείται θα πρέπει να καταγράφονται σύμφωνα με διαδικασία προβλεπόμενη από το δίκαιο του αντίστοιχου κράτους μέλους. Αυτό δεν θα πρέπει να συνεπάγεται πρόσθετη υποχρέωση για τα κράτη μέλη να θεσπίσουν νέους μηχανισμούς ή πρόσθετη διοικητική επιβάρυνση.
(41)
Όταν ο ύποπτος ή κατηγορούμενος ανακαλεί την παραίτηση σύμφωνα με την παρούσα οδηγία, δεν θα πρέπει να χρειάζεται να διενεργηθεί εκ νέου εξέταση ή κάθε άλλη δικονομική πράξη που πραγματοποιήθηκε κατά τη χρονική περίοδο παραίτησης από το συγκεκριμένο δικαίωμα.
(42)
Το πρόσωπα που υπάγονται σε διαδικασία εκτέλεσης του ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης («εκζητούμενοι») θα πρέπει να έχουν δικαίωμα πρόσβασης σε δικηγόρο στο κράτος μέλος εκτέλεσης, ώστε να μπορούν να ασκήσουν ουσιαστικά τα δικαιώματά τους που προβλέπονται από την απόφαση-πλαίσιο 2002/584/ΔΕΥ. Όταν ο δικηγόρος παρίσταται σε εξέταση του εκζητούμενου από δικαστική αρχή εκτέλεσης, ο εν λόγω δικηγόρος δύναται, μεταξύ άλλων, σύμφωνα με τις προβλεπόμενες από το εθνικό δίκαιο διαδικασίες, να υποβάλλει ερωτήσεις, να ζητά διευκρινίσεις και να προβαίνει σε δηλώσεις. Το γεγονός της παράστασης του δικηγόρου σε αυτήν την εξέταση θα πρέπει να σημειώνεται μέσω της διαδικασίας καταγραφής σύμφωνα με το δίκαιο του ενδιαφερόμενου κράτους μέλους.
(43)
Οι εκζητούμενοι θα πρέπει να έχουν το δικαίωμα της κατ’ ιδίαν συνάντησης με τον δικηγόρο που τους εκπροσωπεί στο κράτος μέλος εκτέλεσης. Τα κράτη μέλη μπορούν να καθορίζουν πρακτικές ρυθμίσεις σχετικά με τη διάρκεια και τη συχνότητα αυτών των συναντήσεων, λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαίτερες περιστάσεις της υπόθεσης. Τα κράτη μέλη μπορούν επίσης να καθορίζουν πρακτικές ρυθμίσεις για την κατοχύρωση της ασφάλειας και της προστασίας, ιδίως του δικηγόρου και του εκζητούμενου, στον τόπο στον οποίο πραγματοποιείται η διαβούλευση μεταξύ του δικηγόρου και του εκζητούμενου. Αυτές οι πρακτικές ρυθμίσεις δεν θα πρέπει να θίγουν την πραγματική άσκηση και την ουσία του δικαιώματος των υπόπτων ή κατηγορουμένων να διαβουλεύονται με τον δικηγόρο τους.
(44)
Οι εκζητούμενοι θα πρέπει να έχουν το δικαίωμα επικοινωνίας με τον δικηγόρο που τους εκπροσωπεί στο κράτος εκτέλεσης. Αυτή η επικοινωνία θα πρέπει να μπορεί να πραγματοποιείται σε οιοδήποτε στάδιο, μεταξύ άλλων πριν από κάθε άσκηση του δικαιώματος διαβούλευσης με τον δικηγόρο. Τα κράτη μέλη μπορούν να καθορίζουν πρακτικές ρυθμίσεις σχετικά με τη διάρκεια, τη συχνότητα και τον τρόπο της επικοινωνίας μεταξύ των εκζητούμενων και του δικηγόρου τους, μεταξύ άλλων όσον αφορά τη χρήση τηλεδιάσκεψης και άλλης τεχνολογίας επικοινωνιών προς διεξαγωγή αυτής της επικοινωνίας. Αυτές οι πρακτικές ρυθμίσεις δεν θα πρέπει να θίγουν την πραγματική άσκηση και την ουσία του δικαιώματος των εκζητούμενων να επικοινωνούν και να διαβουλεύονται με τον δικηγόρο τους.
(45)
Τα κράτη μέλη εκτέλεσης θα πρέπει να καθορίζουν τις απαραίτητες ρυθμίσεις για να διασφαλίζουν ότι οι εκζητούμενοι μπορούν να ασκούν αποτελεσματικά το δικαίωμά τους πρόσβασης σε δικηγόρο στο κράτος μέλος εκτέλεσης, μεταξύ άλλων ρυθμίζοντας τη συνδρομή δικηγόρου όταν οι εκζητούμενοι δεν έχουν, εκτός αν παραιτήθηκαν από το εν λόγω δικαίωμα. Οι ρυθμίσεις αυτές, συμπεριλαμβανομένων ενδεχομένως των ρυθμίσεων για το ευεργέτημα της πενίας, διέπονται από το εθνικό δίκαιο. Μπορούν να προβλέπουν, μεταξύ άλλων, ότι οι αρμόδιες αρχές κανονίζουν τη συνδρομή δικηγόρου βάσει καταλόγου διαθέσιμων δικηγόρων από τον οποίον μπορούν να επιλέξουν οι εκζητούμενοι.
(46)
Η αρμόδια αρχή του κράτους μέλους έκδοσης, μόλις ενημερωθεί ότι ο εκζητούμενος επιθυμεί να ορίσει δικηγόρο σε αυτό το κράτος μέλος, θα πρέπει να παρέχει στον εκζητούμενο χωρίς αδικαιολόγητη καθυστέρηση πληροφορίες για να τον διευκολύνει να ορίσει δικηγόρο στο εν λόγω κράτος μέλος. Αυτές οι πληροφορίες μπορούν, λόγου χάρη, να περιλαμβάνουν ισχύοντα κατάλογο δικηγόρων ή το όνομα δικηγόρου που ασκεί καθήκοντα στο κράτος έκδοσης, που να μπορεί να παράσχει πληροφόρηση και συμβουλές σε υποθέσεις ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης. Τα κράτη μέλη μπορούν να ζητήσουν από τον κατάλληλο δικηγορικό σύλλογο να καταρτίσει αυτόν τον κατάλογο.
(47)
Η διαδικασία παράδοσης είναι ζωτικής σημασίας για τη συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις μεταξύ των κρατών μελών. Η τήρηση των προθεσμιών που καθορίζονται στην απόφαση-πλαίσιο 2002/584/ΔΕΥ είναι πολύ σημαντική για τη συνεργασία αυτή. Για τον λόγο αυτό, ενώ οι εκζητούμενοι θα πρέπει να μπορούν να ασκούν πλήρως τα δικαιώματά τους βάσει της παρούσας οδηγίας σε διαδικασίες εκτέλεσης ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης, οι εν λόγω προθεσμίες θα πρέπει να τηρούνται.
(48)
Εν αναμονή ενωσιακής νομοθετικής πράξης περί του ευεργετήματος της πενίας, τα κράτη μέλη θα πρέπει να εφαρμόζουν το εθνικό τους δίκαιο περί του ευεργετήματος της πενίας, το οποίο θα πρέπει να ευθυγραμμίζεται με τον Χάρτη, την ΕΣΔΑ και τη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου.
(49)
Κατ’ εφαρμογή της αρχής της αποτελεσματικότητας του δικαίου της Ένωσης, τα κράτη μέλη θα πρέπει να θεσπίζουν επαρκή και αποτελεσματικά ένδικα βοηθήματα για την προστασία των δικαιωμάτων που παρέχονται σε άτομα βάσει της παρούσας οδηγίας.
(50)
Τα κράτη μέλη θα πρέπει να μεριμνούν ώστε, κατά την αξιολόγηση των καταθέσεων του υπόπτου ή κατηγορουμένου ή των αποδεικτικών στοιχείων που λαμβάνονται κατά παράβαση του δικαιώματός του για πρόσβαση σε δικηγόρο ή όταν έχει εγκριθεί παρέκκλιση από το εν λόγω δικαίωμα, να λαμβάνονται υπόψη τα δικαιώματα της υπεράσπισης και η δίκαιη διεξαγωγή της δίκης. Στο πλαίσιο αυτό, θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, σύμφωνα με την οποία τα δικαιώματα της υπεράσπισης, καταρχήν, θα θίγονται ανεπανόρθωτα όταν ενοχοποιητικές καταθέσεις που λαμβάνονται κατά την αστυνομική εξέταση χωρίς πρόσβαση σε δικηγόρο χρησιμοποιούνται για την καταδίκη του κατηγορουμένου. Τούτο θα πρέπει να ισχύει με την επιφύλαξη της χρήσης των καταθέσεων για άλλους σκοπούς επιτρεπόμενους από το εθνικό δίκαιο, όπως η ανάγκη τέλεσης επειγουσών ερευνητικών πράξεων για την αποφυγή της διάπραξης άλλων αδικημάτων ή την αποφυγή σοβαρών δυσμενών επιπτώσεων για οποιοδήποτε πρόσωπο ή λόγω επείγουσας ανάγκης να αποτραπεί σημαντικός κίνδυνος για την ποινική διαδικασία, όταν η πρόσβαση σε δικηγόρο ή η καθυστέρηση της εξέτασης θα έθιγε ανεπανόρθωτα τις εν εξελίξει έρευνες όσον αφορά σε σοβαρό έγκλημα. Τέλος, δεν θα πρέπει να θίγονται εν προκειμένω οι εθνικοί κανόνες ή τα εθνικά συστήματα που αφορούν το παραδεκτό των αποδείξεων, ούτε να κωλύονται τα κράτη μέλη να διατηρούν σύστημα το οποίο να προβλέπει την προσκόμιση όλων των αποδεικτικών στοιχείων ενώπιον δικαστηρίου ή δικαστή, χωρίς χωριστή ή προηγούμενη αξιολόγηση του παραδεκτού των αποδεικτικών αυτών στοιχείων.
(51)
Το καθήκον μέριμνας για υπόπτους ή κατηγορουμένους που βρίσκονται ενδεχομένως σε θέση αδυναμίας ενισχύει τη χρηστή απονομή δικαιοσύνης. Συνεπώς, οι εισαγγελικές αρχές, οι αρχές επιβολής του νόμου και οι δικαστικές αρχές θα πρέπει να διευκολύνουν τα πρόσωπα αυτά να ασκούν αποτελεσματικά τα δικαιώματα που προβλέπει η παρούσα οδηγία, λαμβάνοντας υπόψη, για παράδειγμα, τυχόν ενδεχόμενη αδυναμία που επηρεάζει την ικανότητά τους να ασκήσουν το δικαίωμα πρόσβασης σε δικηγόρο και να ενημερώνουν ένα τρίτο πρόσωπο σε περίπτωση στέρησης της ελευθερίας τους και λαμβάνοντας κατάλληλα μέτρα για τη διασφάλιση της τήρησης των συγκεκριμένων δικαιωμάτων.
(52)
Η παρούσα οδηγία συνάδει με τα θεμελιώδη δικαιώματα και τις αρχές που αναγνωρίζονται από τον Χάρτη, συμπεριλαμβανομένης της απαγόρευσης των βασανιστηρίων και της απάνθρωπης ή εξευτελιστικής μεταχείρισης, του δικαιώματος στην ελευθερία και την ασφάλεια, του σεβασμού της ιδιωτικής και οικογενειακής ζωής, του δικαιώματος στην ακεραιότητα του προσώπου, των δικαιωμάτων του παιδιού, της κοινωνικής ένταξης των ατόμων με αναπηρίες, του δικαιώματος αποτελεσματικής προσφυγής και δίκαιης δίκης, του τεκμηρίου αθωότητας και του δικαιώματος της υπεράσπισης. Η παρούσα οδηγία θα πρέπει να εφαρμόζεται σύμφωνα με τα εν λόγω δικαιώματα και αρχές.
(53)
Τα κράτη μέλη θα πρέπει να διασφαλίζουν ότι οι διατάξεις της παρούσας οδηγίας, όταν αντιστοιχούν σε δικαιώματα κατοχυρωμένα από την ΕΣΔΑ, εφαρμόζονται κατά τρόπο συνεπή με τα δικαιώματα αυτά και σύμφωνα με τη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων.
(54)
Η παρούσα οδηγία θεσπίζει ελάχιστους κανόνες. Τα κράτη μέλη μπορούν να διευρύνουν τα δικαιώματα που προβλέπονται στην παρούσα οδηγία με σκοπό την παροχή μεγαλύτερης προστασίας. Αυτό το υψηλότερο επίπεδο προστασίας δεν θα πρέπει να αποτελεί φραγμό στην αμοιβαία αναγνώριση των δικαστικών αποφάσεων την οποία οι εν λόγω ελάχιστοι κανόνες αποσκοπούν να διευκολύνουν. Ο βαθμός προστασίας δεν θα πρέπει ποτέ να υπολείπεται από τα πρότυπα του Χάρτη ή της ΕΣΔΑ, όπως αυτά έχουν ερμηνευθεί στη νομολογία του Δικαστηρίου και του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων.
(55)
Η παρούσα οδηγία προάγει τα δικαιώματα των παιδιών και λαμβάνει υπόψη τις κατευθυντήριες γραμμές του Συμβουλίου της Ευρώπης για μια φιλική προς τα παιδιά δικαιοσύνη, ιδίως τις διατάξεις περί πληροφόρησης και συμβουλευτικής υποστήριξης των παιδιών. Η παρούσα οδηγία εξασφαλίζει ότι οι ύποπτοι και κατηγορούμενοι, συμπεριλαμβανομένων των παιδιών, ενημερώνονται επαρκώς ούτως ώστε να κατανοούν τις συνέπειες της παραίτησης από δικαίωμα προβλεπόμενο στην παρούσα οδηγία και ότι τυχόν τέτοια παραίτηση δίνεται οικειοθελώς και χωρίς περιθώρια αμφιβολίας. Όταν ο ύποπτος ή κατηγορούμενος είναι παιδί, ο ασκών τη γονική αυτού μέριμνα θα πρέπει να ενημερώνεται το νωρίτερο δυνατό μετά τη στέρηση της ελευθερίας του παιδιού και θα πρέπει να του παρέχονται οι σχετικοί λόγοι. Εάν η ενημέρωση του ασκούντος τη γονική μέριμνα αντιβαίνει στο βέλτιστο συμφέρον του παιδιού, θα πρέπει στη θέση του να ενημερώνεται άλλος πιο ενδεδειγμένος ενήλικας, όπως ένας συγγενής. Δεν θα πρέπει να θίγονται εν προκειμένω οι διατάξεις του εθνικού δικαίου που απαιτούν να ενημερώνονται για τη στέρηση της ελευθερίας παιδιού τυχόν ειδικές αρχές, ιδρύματα ή άτομα, που είναι ιδίως αρμόδια για την προστασία και ευημερία των παιδιών. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να μην περιορίζουν ή να αναβάλουν την άσκηση του δικαιώματος επικοινωνίας με τρίτους όσον αφορά σε ύποπτους ή κατηγορούμενους παιδιά που στερούνται την ελευθερία τους, εκτός από πολύ εξαιρετικές περιστάσεις. Σε περίπτωση που εφαρμοστεί αναβολή, το παιδί δεν θα πρέπει πάντως να κρατείται σε απομόνωση και θα πρέπει να του επιτρέπεται να επικοινωνεί λόγου χάρη με ίδρυμα ή άτομο αρμόδιο για την προστασία και την ευημερία των παιδιών.
(56)
Σύμφωνα με την από 28 Σεπτεμβρίου 2011 κοινή πολιτική δήλωση των κρατών μελών και της Επιτροπής σχετικά με τα επεξηγηματικά έγγραφα (8), τα κράτη μέλη ανέλαβαν να συνοδεύουν, σε αιτιολογημένες περιπτώσεις, την κοινοποίηση των μέτρων μεταφοράς στο εθνικό δίκαιο με ένα ή περισσότερα έγγραφα στα οποία θα επεξηγείται η σχέση μεταξύ των διάφορων μερών μιας οδηγίας και των αντίστοιχων μερών των πράξεων μεταφοράς στο εθνικό δίκαιο. Όσον αφορά την παρούσα οδηγία, ο νομοθέτης θεωρεί αιτιολογημένη τη διαβίβαση τέτοιων εγγράφων.
(57)
Για το λόγο ότι οι στόχοι της παρούσας οδηγίας, δηλαδή ο καθορισμός κοινών ελάχιστων κανόνων για το δικαίωμα πρόσβασης σε δικηγόρο στο πλαίσιο ποινικής διαδικασίας και στο πλαίσιο διαδικασίας εκτέλεσης του ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης και το δικαίωμα ενημέρωσης τρίτου σε περίπτωση στέρησης της ελευθερίας και επικοινωνίας με τρίτα πρόσωπα και με προξενικές αρχές κατά τη διάρκεια της στέρησης της ελευθερίας, είναι αδύνατον να επιτευχθούν επαρκώς από τα κράτη μέλη, αλλά δύνανται, λόγω της κλίμακας του μέτρου, να επιτευχθούν καλύτερα σε ενωσιακό επίπεδο, η Ένωση μπορεί να λάβει μέτρα, σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας του άρθρου 5 ΣΕΕ. Σύμφωνα με την αρχή της αναλογικότητας, η οποία επίσης καθορίζεται στο εν λόγω άρθρο, η παρούσα οδηγία δεν υπερβαίνει τα αναγκαία όρια για την επίτευξη αυτών των στόχων.
(58)
Σύμφωνα με τα άρθρα 1 και 2 του πρωτοκόλλου αριθ. 21 για τη θέση του Ηνωμένου Βασιλείου και της Ιρλανδίας όσον αφορά στο χώρο ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης, το οποίο προσαρτάται στη ΣΕΕ και στη ΣΛΕΕ, και με την επιφύλαξη του άρθρου 4 του εν λόγω πρωτοκόλλου, τα κράτη μέλη αυτά δεν συμμετέχουν στη θέσπιση της παρούσας οδηγίας και δεν δεσμεύονται από αυτήν ούτε υπόκεινται στην εφαρμογή της.
(59)
Σύμφωνα με τα άρθρα 1 και 2 του πρωτοκόλλου αριθ. 22 σχετικά με τη θέση της Δανίας, το οποίο προσαρτάται στη ΣΕΕ και στη ΣΛΕΕ, η Δανία δεν συμμετέχει στη θέσπιση της παρούσας οδηγίας και δεν δεσμεύεται από αυτήν ούτε υπόκειται στη εφαρμογή της,
ΕΞΕΔΩΣΑΝ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΟΔΗΓΙΑ:
Άρθρο 1
Αντικείμενο
Η παρούσα οδηγία θεσπίζει ελάχιστους κανόνες σχετικά με τα δικαιώματα των υπόπτων και κατηγορουμένων στο πλαίσιο ποινικής διαδικασίας και των προσώπων που υπάγονται στη διαδικασία της απόφασης-πλαισίου 2002/584/ΔΕΥ («διαδικασία εκτέλεσης του ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης»), όσον αφορά στην πρόσβαση σε δικηγόρο, την ενημέρωση τρίτου σε περίπτωση στέρησης της ελευθερίας και την επικοινωνία με τρίτα πρόσωπα και με προξενικές αρχές κατά τη διάρκεια της στέρησης της ελευθερίας.
Άρθρο 2
Πεδίο εφαρμογής
1. Η παρούσα οδηγία εφαρμόζεται σε υπόπτους ή σε κατηγορουμένους στο πλαίσιο ποινικής διαδικασίας από τη στιγμή που λαμβάνουν γνώση από τις αρμόδιες αρχές κράτους μέλους, μέσω επίσημης ειδοποίησης ή με άλλο τρόπο, ότι θεωρούνται ύποπτοι ή κατηγορούνται για την τέλεση αξιόποινης πράξης, ασχέτως αν έχουν στερηθεί την ελευθερία τους. Εφαρμόζεται μέχρι την ολοκλήρωση της διαδικασίας, ήτοι μέχρις ότου κριθεί οριστικά αν ο ύποπτος ή ο κατηγορούμενος τέλεσε την αξιόποινη πράξη, συμπεριλαμβανομένης, κατά περίπτωση, της επιμέτρησης της ποινής και της εκδίκασης τυχόν προσφυγής.
2. Η παρούσα οδηγία εφαρμόζεται σε πρόσωπα που υπάγονται στη διαδικασία του ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης (εκζητούμενοι) από τον χρόνο σύλληψής τους στο κράτος μέλος εκτέλεσης σύμφωνα με το άρθρο 10.
3. Η παρούσα οδηγία εφαρμόζεται επίσης, υπό τους ίδιους με τους προβλεπόμενους στην παράγραφο 1 όρους, σε άλλα πρόσωπα πλην υπόπτων ή κατηγορουμένων τα οποία, κατά τη διάρκεια της εξέτασης από την αστυνομία ή άλλες αρχές επιβολής του νόμου, καθίστανται ύποπτοι ή κατηγορούμενοι.
4. Με την επιφύλαξη του δικαιώματος δίκαιης δίκης, όσον αφορά σε ήσσονος σημασίας παραβάσεις:
α)
όταν το δίκαιο κράτους μέλους προβλέπει την επιβολή κύρωσης από αρχή πλην δικαστηρίου με δικαιοδοσία σε ποινικές υποθέσεις και για την επιβολή της εν λόγω κύρωσης υπάρχει δυνατότητα προσφυγής ή παραπομπής ενώπιον τέτοιου δικαστηρίου· ή
β)
όταν δεν μπορεί να επιβληθεί ως ποινή η στέρηση της ελευθερίας,
η παρούσα οδηγία εφαρμόζεται μόνο στη διαδικασία ενώπιον δικαστηρίου με δικαιοδοσία σε ποινικές υποθέσεις
Σε κάθε περίπτωση, η παρούσα οδηγία εφαρμόζεται πλήρως όταν ο ύποπτος ή κατηγορούμενος έχει στερηθεί την ελευθερία του, ανεξάρτητα από το στάδιο της ποινικής διαδικασίας.
Άρθρο 3
Το δικαίωμα πρόσβασης σε δικηγόρο στο πλαίσιο ποινικής διαδικασίας
1. Τα κράτη μέλη εξασφαλίζουν το δικαίωμα των υπόπτων και κατηγορουμένων να έχουν πρόσβαση σε δικηγόρο εντός προθεσμίας και κατά τρόπο που να επιτρέπει στους ενδιαφερομένους να ασκούν τα δικαιώματα υπεράσπισής τους πρακτικά και αποτελεσματικά.
2. Οι ύποπτοι ή οι κατηγορούμενοι έχουν πρόσβαση σε δικηγόρο χωρίς αδικαιολόγητη καθυστέρηση. Σε κάθε περίπτωση, οι ύποπτοι ή οι κατηγορούμενοι έχουν πρόσβαση σε δικηγόρο από οποιαδήποτε από τις ακόλουθες χρονικές στιγμές, ανάλογα με το ποια προκύπτει πρώτη:
α)
προτού εξεταστούν από την αστυνομία ή άλλη αρχή επιβολής του νόμου ή δικαστική αρχή·
β)
κατά τη διενέργεια ερευνητικής πράξης ή άλλης πράξης συλλογής αποδεικτικών στοιχείων από ερευνητική ή άλλη αρμόδια αρχή σύμφωνα με την παράγραφο 3 στοιχείο γ)·
γ)
χωρίς αδικαιολόγητη καθυστέρηση μετά τη στέρηση της ελευθερίας·
δ)
όταν έχουν κλητευθεί ενώπιον δικαστηρίου με δικαιοδοσία σε ποινικές υποθέσεις, εγκαίρως πριν παραστούν ενώπιον του εν λόγω δικαστηρίου.
3. Το δικαίωμα πρόσβασης σε δικηγόρο συνεπάγεται τα ακόλουθα:
α)
Τα κράτη μέλη εξασφαλίζουν ότι οι ύποπτοι ή οι κατηγορούμενοι έχουν το δικαίωμα κατ’ ιδίαν συνάντησης και επικοινωνίας με τον δικηγόρο που τους εκπροσωπεί, μεταξύ άλλων πριν από την εξέτασή τους από την αστυνομία ή άλλη αρχή επιβολής του νόμου ή δικαστική αρχή.
β)
Τα κράτη μέλη εξασφαλίζουν ότι οι ύποπτοι ή οι κατηγορούμενοι έχουν το δικαίωμα να ζητήσουν την παρουσία και τη συμμετοχή του δικηγόρου τους κατά την εξέτασή τους. Η συμμετοχή αυτή συνάδει με διαδικασίες του εθνικού δικαίου, υπό τον όρο ότι οι εν λόγω διαδικασίες δεν θίγουν την αποτελεσματική άσκηση και την ουσία του συγκεκριμένου δικαιώματος. Όταν συμμετέχει δικηγόρος κατά την εξέταση, το γεγονός ότι έλαβε χώρα αυτή η συμμετοχή σημειώνεται μέσω της διαδικασίας καταγραφής σύμφωνα με το δίκαιο του σχετικού κράτους μέλους.
γ)
Τα κράτη μέλη εξασφαλίζουν ότι οι ύποπτοι ή οι κατηγορούμενοι έχουν τουλάχιστον το δικαίωμα να ζητούν την παράσταση του δικηγόρου τους στις ακόλουθες ερευνητικές πράξεις ή άλλες πράξεις συλλογής αποδεικτικών στοιχείων, εφόσον οι εν λόγω πράξεις προβλέπονται στο εθνικό δίκαιο και εφόσον ο ύποπτος ή ο κατηγορούμενος υποχρεούται να παραστεί στη συγκεκριμένη πράξη:
i)
διέλευση προσώπων για αναγνώριση·
ii)
κατ’ αντιπαράσταση εξετάσεις·
iii)
αναπαραστάσεις του εγκλήματος.
4. Τα κράτη μέλη επιδιώκουν να διαθέτουν γενική ενημέρωση ώστε να διευκολύνουν τους υπόπτους και τους κατηγορούμενους να προσφεύγουν σε δικηγόρο.
Παρά τις διατάξεις εθνικού δικαίου που αφορούν την υποχρεωτική παράσταση δικηγόρου, τα κράτη μέλη καθορίζουν τις αναγκαίες ρυθμίσεις ώστε να διασφαλίζουν ότι ύποπτοι και κατηγορούμενοι που στερούνται της ελευθερίας τους είναι σε θέση να ασκούν αποτελεσματικά το δικαίωμα πρόσβασης σε δικηγόρο, εκτός εάν έχουν παραιτηθεί από το δικαίωμα αυτό σύμφωνα με το άρθρο 9.
5. Σε εξαιρετικές περιστάσεις και μόνο κατά το στάδιο της προδικασίας, επιτρέπεται τα κράτη μέλη να παρεκκλίνουν προσωρινά από την εφαρμογή της παραγράφου 2 στοιχείο γ), όταν, για λόγους γεωγραφικής απομόνωσης του υπόπτου ή κατηγορουμένου, είναι αδύνατη η διασφάλιση του δικαιώματος πρόσβασης σε δικηγόρο χωρίς αδικαιολόγητη καθυστέρηση μετά τη στέρηση της ελευθερίας.
6. Σε εξαιρετικές περιστάσεις και μόνο κατά το στάδιο της προδικασίας, τα κράτη μέλη μπορούν να παρεκκλίνουν προσωρινά από την εφαρμογή των προβλεπόμενων στην παράγραφο 3 δικαιωμάτων, στον βαθμό που ειδικές περιστάσεις της υπόθεσης το δικαιολογούν, για έναν από τους ακόλουθους επιτακτικούς λόγους:
α)
όταν υπάρχει επείγουσα ανάγκη να αποτραπούν σοβαρές συνέπειες για τη ζωή, την ελευθερία ή τη σωματική ακεραιότητα προσώπου·
β)
όταν είναι επιτακτική η ανάληψη άμεσης δράσης από τις αρχές έρευνας προς αποτροπή σημαντικού κινδύνου για την ποινική διαδικασία.
Άρθρο 4
Απόρρητο
Τα κράτη μέλη σέβονται το απόρρητο της επικοινωνίας μεταξύ ενός υπόπτου ή κατηγορουμένου και του δικηγόρου του κατά την άσκηση του δικαιώματος πρόσβασης σε δικηγόρο που προβλέπεται από την παρούσα οδηγία. H εν λόγω επικοινωνία περιλαμβάνει τις συναντήσεις, την αλληλογραφία, τις τηλεφωνικές συνομιλίες και άλλες μορφές επικοινωνίας που επιτρέπονται βάσει του εθνικού δικαίου.
Άρθρο 5
Δικαίωμα ενημέρωσης τρίτου σε περίπτωση στέρησης της ελευθερίας
1. Τα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε οι ύποπτοι ή οι κατηγορούμενοι οι οποίοι στερούνται την ελευθερία τους να έχουν το δικαίωμα να ζητήσουν, εφόσον το επιθυμούν, να ενημερωθεί, χωρίς αδικαιολόγητη καθυστέρηση, για τη στέρηση της ελευθερίας τους τουλάχιστον ένα πρόσωπο της επιλογής τους, όπως συγγενής ή εργοδότης.
2. Εάν ο ύποπτος ή ο κατηγορούμενος είναι παιδί, τα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε ο ασκών τη γονική μέριμνα του παιδιού να ενημερωθεί το νωρίτερο δυνατόν για τη στέρηση της ελευθερίας του και για τους σχετικούς λόγους, εκτός εάν τούτο αντιβαίνει στο βέλτιστο συμφέρον του παιδιού, οπότε ενημερώνεται κάποιος άλλος ενδεδειγμένος ενήλικας. Για τους σκοπούς της παρούσας παραγράφου, ως παιδί θεωρείται πρόσωπο ηλικίας κάτω των 18 ετών.
3. Τα κράτη μέλη μπορούν να παρεκκλίνουν προσωρινά από την εφαρμογή των προβλεπόμενων στις παραγράφους 1 και 2 δικαιωμάτων όταν ειδικές περιστάσεις της υπόθεσης το δικαιολογούν, για έναν από τους ακόλουθους επιτακτικούς λόγους:
α)
όταν υπάρχει επείγουσα ανάγκη να αποτραπούν σοβαρές συνέπειες για τη ζωή, την ελευθερία ή τη σωματική ακεραιότητα προσώπου· ή
β)
όταν υπάρχει επείγουσα ανάγκη να αποτραπεί μια κατάσταση κατά την οποία μπορεί να παρουσιαστεί σημαντικός κίνδυνος για την ποινική διαδικασία.
4. Όταν τα κράτη μέλη παρεκκλίνουν προσωρινά από την εφαρμογή των δικαιωμάτων που προβλέπονται στην παράγραφο 2, εξασφαλίζουν ότι μια αρχή αρμόδια για την προστασία και ευημερία των παιδιών ενημερώνεται χωρίς αδικαιολόγητη καθυστέρηση για τη στέρηση της ελευθερίας του παιδικού.
Άρθρο 6
Το δικαίωμα επικοινωνίας με τρίτα πρόσωπα κατά τη διάρκεια της στέρησης της ελευθερίας
1. Τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι οι ύποπτοι ή κατηγορούμενοι που στερούνται την ελευθερία τους έχουν δικαίωμα επικοινωνίας χωρίς αδικαιολόγητη καθυστέρηση με ένα τουλάχιστον τρίτο πρόσωπο, όπως με συγγενή, που έχουν υποδείξει οι ίδιοι.
2. Τα κράτη μέλη μπορούν να περιορίζουν ή να αναβάλλουν την άσκηση του δικαιώματος της παραγράφου 1 λόγω επιτακτικών αναγκών ή αναλογικών επιχειρησιακών απαιτήσεων.
Άρθρο 7
Το δικαίωμα επικοινωνίας με τις προξενικές αρχές
1. Τα κράτη μέλη διασφαλίζουν το δικαίωμα των υπόπτων ή των κατηγορουμένων που είναι αλλοδαποί και που στερούνται την ελευθερία τους να ενημερώνουν τις προξενικές αρχές του κράτους του οποίου είναι υπήκοοι σχετικά με το γεγονός της στέρησης της ελευθερίας τους χωρίς αδικαιολόγητη καθυστέρηση και να επικοινωνούν με τις εν λόγω αρχές, εφόσον το επιθυμούν. Ωστόσο, όταν οι ύποπτοι ή κατηγορούμενοι είναι υπήκοοι δυο ή περισσότερων κρατών, μπορούν να επιλέξουν τις τυχόν προξενικές αρχές οι οποίες θα πρέπει να ενημερωθούν για τη στέρηση της ελευθερίας τους και με τις οποίες επιθυμούν να επικοινωνήσουν.
2. Οι ύποπτοι ή οι κατηγορούμενοι έχουν επίσης δικαίωμα επίσκεψης από τις προξενικές τους αρχές, δικαίωμα συνομιλίας και αλληλογραφίας μαζί τους και το δικαίωμα να κανονίζεται η νομική τους εκπροσώπηση από τις προξενικές τους αρχές, εφόσον το επιθυμούν οι ενδιαφερόμενοι ύποπτοι ή κατηγορούμενοι και οι εν λόγω αρχές δεν έχουν αντίρρηση.
3. Η άσκηση των δικαιωμάτων που προβλέπονται στο παρόν άρθρο μπορεί να ρυθμίζεται στο εθνικό δίκαιο ή σε διαδικασίες, εφόσον στο δίκαιο και τις διαδικασίες αυτές διαφυλάσσονται πλήρως οι σκοποί για τους οποίους προορίζονται τα εν λόγω δικαιώματα.
Άρθρο 8
Γενικοί όροι για την εφαρμογή προσωρινών παρεκκλίσεων
1. Οποιαδήποτε προσωρινή παρέκκλιση δυνάμει του άρθρου 3 παράγραφος 5 ή 6 ή δυνάμει του άρθρου 5 παράγραφος 3:
α)
είναι αναλογική και δεν υπερβαίνει τα όρια του αναγκαίου·
β)
είναι αυστηρά χρονικά καθορισμένη·
γ)
δεν βασίζεται αποκλειστικά στον τύπο ή τη σοβαρότητα του καταγγελλόμενου αδικήματος· και
δ)
δεν προσβάλλει τον συνολικότερο δίκαιο χαρακτήρα της διαδικασίας.
2. Οι προσωρινές παρεκκλίσεις δυνάμει του άρθρου 3 παράγραφος 5 ή 6 δύνανται να εγκρίνονται μόνο με προσηκόντως αιτιολογημένη κατά περίπτωση απόφαση, είτε δικαστικής αρχής είτε άλλης αρμόδιας αρχής, υπό τον όρο ότι η απόφαση μπορεί να υπαχθεί σε δικαστικό έλεγχο. Η προσηκόντως αιτιολογημένη απόφαση καταγράφεται μέσω της διαδικασίας καταγραφής σύμφωνα με το δίκαιο του σχετικού κράτους μέλους.
3. Οι προσωρινές παρεκκλίσεις δυνάμει του άρθρου 5 παράγραφος 3 δύνανται να εγκρίνονται μόνο με προσηκόντως αιτιολογημένη κατά περίπτωση απόφαση, είτε δικαστικής αρχής, είτε άλλης αρμόδιας αρχής υπό τον όρο ότι η απόφαση μπορεί να υπαχθεί σε δικαστικό έλεγχο.
Άρθρο 9
Παραίτηση από δικαίωμα
1. Με την επιφύλαξη διατάξεων εθνικού δικαίου που απαιτούν την υποχρεωτική παρουσία ή συνδρομή δικηγόρου, τα κράτη μέλη εξασφαλίζουν ότι, σε σχέση με παραίτηση από δικαίωμα προβλεπόμενο στα άρθρα 3 και 10:
α)
ο ύποπτος ή κατηγορούμενος έχει λάβει προφορικά ή εγγράφως σαφή και επαρκή ενημέρωση σε απλή και κατανοητή γλώσσα σχετικά με το περιεχόμενο του συγκεκριμένου δικαιώματος και τις ενδεχόμενες συνέπειες της παραίτησης από αυτό· και
β)
η παραίτηση δίνεται ελεύθερα και χωρίς περιθώρια αμφιβολίας.
2. Η παραίτηση, η οποία μπορεί να είναι γραπτή ή προφορική, καθώς και οι περιστάσεις υπό τις οποίες δόθηκε η παραίτηση καταγράφονται, μέσω της διαδικασίας καταγραφής σύμφωνα με το δίκαιο του οικείου κράτους μέλους.
3. Τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι οι ύποπτοι ή ο κατηγορούμενοι μπορούν να ανακαλέσουν παραίτηση μεταγενέστερα, σε οποιαδήποτε στιγμή της ποινικής διαδικασίας, και ότι ενημερώνονται σχετικά με αυτήν τη δυνατότητα. Αυτή η ανάκληση τίθεται σε ισχύ από τη χρονική στιγμή της άσκησής της.
Άρθρο 10
Το δικαίωμα πρόσβασης σε δικηγόρο στη διαδικασία του ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης
1. Τα κράτη μέλη εξασφαλίζουν ότι ο εκζητούμενος έχει δικαίωμα πρόσβασης σε δικηγόρο στο κράτος μέλος εκτέλεσης μετά τη σύλληψή του βάσει του ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης.
2. Όσον αφορά στο περιεχόμενο του δικαιώματος πρόσβασης σε δικηγόρο στο κράτος μέλος εκτέλεσης, ο εκζητούμενος έχει τα ακόλουθα δικαιώματα στο εν λόγω κράτος μέλος:
α)
το δικαίωμα πρόσβασης σε δικηγόρο εντός προθεσμίας και κατά τρόπο που να επιτρέπει στον εκζητούμενο να ασκήσει τα δικαιώματά του αποτελεσματικά και σε κάθε περίπτωση χωρίς αδικαιολόγητη καθυστέρηση μετά τη στέρηση της ελευθερίας·
β)
το δικαίωμα συνάντησης και επικοινωνίας με τον δικηγόρο που τον εκπροσωπεί·
γ)
το δικαίωμα να ζητά την παρουσία και τη συμμετοχή του δικηγόρου του κατά την εξέταση του εκζητούμενου από την εκτελεστική δικαστική αρχή σύμφωνα με τις διαδικασίες του εθνικού δικαίου. Η συμμετοχή του δικηγόρου στην εξέταση σημειώνεται μέσω της διαδικασίας καταγραφής σύμφωνα με το δίκαιο του σχετικού κράτους μέλους.
3. Τα δικαιώματα που προβλέπονται στα άρθρα 4, 5, 6, 7, 9 και, όταν ισχύει η προσωρινή παρέκκλιση σύμφωνα με το άρθρο 5 παράγραφος 3, στο άρθρο 8, ισχύουν, τηρουμένων των αναλογιών, στις διαδικασίες του ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης στο κράτος μέλος εκτέλεσης.
4. Η αρμόδια αρχή στο κράτος μέλος εκτέλεσης ενημερώνει τον εκζητούμενο, χωρίς αδικαιολόγητη καθυστέρηση μετά τη στέρηση της ελευθερίας, ότι έχει δικαίωμα να ορίσει δικηγόρο στο κράτος μέλος έκδοσης. Ο ρόλος του εν λόγω δικηγόρου στο κράτος μέλος έκδοσης είναι να βοηθά τον δικηγόρο στο κράτος μέλος εκτέλεσης με την παροχή πληροφοριών και συμβουλών στον εν λόγω δικηγόρο, ώστε ο εκζητούμενος να ασκήσει αποτελεσματικά τα δικαιώματά του δυνάμει της απόφασης-πλαισίου 2002/584/ΔΕΥ.
5. Σε περίπτωση που ο εκζητούμενος επιθυμεί να ασκήσει το δικαίωμα να ορίσει δικηγόρο στο κράτος μέλος έκδοσης και δεν έχει ήδη τέτοιο δικηγόρο, η αρμόδια αρχή στο κράτος μέλος εκτέλεσης ενημερώνει ταχέως την αρμόδια αρχή στο κράτος μέλος έκδοσης. Η αρμόδια αρχή στο εν λόγω κράτος μέλος παρέχει, χωρίς αδικαιολόγητη καθυστέρηση, στον εκζητούμενο πληροφορίες που τον διευκολύνουν να ορίσει εκεί δικηγόρο.
6. Το δικαίωμα του εκζητούμενου να ορίσει δικηγόρο στο κράτος μέλος έκδοσης δεν θίγει τις προθεσμίες της απόφασης-πλαισίου 2002/584/ΔΕΥ ή την υποχρέωση της δικαστικής αρχής εκτέλεσης να αποφασίσει, εντός των εν λόγω προθεσμιών και των όρων που τίθενται από την εν λόγω απόφαση-πλαίσιο, αν το πρόσωπο πρέπει να παραδοθεί.
Άρθρο 11
Ευεργέτημα πενίας
Η παρούσα οδηγία δεν θίγει το εθνικό δίκαιο περί του ευεργετήματος της πενίας, το οποίο είναι εφαρμοστέο σύμφωνα με τον Χάρτη και την ΕΣΔΑ.
Άρθρο 12
Ένδικα βοηθήματα
1. Τα κράτη μέλη εξασφαλίζουν ότι οι ύποπτοι ή οι κατηγορούμενοι σε ποινική διαδικασία καθώς και οι εκζητούμενοι σε διαδικασία του ευρωπαϊκού εντάλματος σύλληψης έχουν στη διάθεσή τους αποτελεσματικό ένδικο βοήθημα δυνάμει του εθνικού δικαίου σε περίπτωση παραβίασης των δικαιωμάτων βάσει της παρούσας οδηγίας.
2. Με την επιφύλαξη των εθνικών κανόνων και συστημάτων για το παραδεκτό των αποδείξεων, τα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε, στις ποινικές διαδικασίες, κατά την αξιολόγηση των καταθέσεων του υπόπτου ή κατηγορουμένου ή των αποδεικτικών στοιχείων που λαμβάνονται κατά παράβαση του δικαιώματός του για πρόσβαση σε δικηγόρο ή όταν έχει εγκριθεί παρέκκλιση από αυτό το δικαίωμα σύμφωνα με το άρθρο 3 παράγραφος 6, να τηρούνται τα δικαιώματα της υπεράσπισης και η δίκαιη διεξαγωγή της δίκης.
Άρθρο 13
Ευάλωτα άτομα
Τα κράτη μέλη μεριμνούν ώστε, κατά την εφαρμογή της παρούσας οδηγίας, να λαμβάνονται υπόψη οι ιδιαίτερες ανάγκες των υπόπτων και των κατηγορουμένων αν πρόκειται για ευάλωτα άτομα.
Άρθρο 14
Ρήτρα μη υποβάθμισης των προτύπων
Καμία διάταξη της παρούσας οδηγίας δεν επιτρέπεται να εκληφθεί υπό την έννοια ότι περιορίζει ή αποκλίνει από τα δικαιώματα και τις δικονομικές εγγυήσεις που κατοχυρώνονται από τον Χάρτη, την ΕΣΔΑ ή άλλες σχετικές διατάξεις διεθνούς δικαίου ή το δίκαιο οποιουδήποτε κράτους μέλους που παρέχουν υψηλότερο βαθμό προστασίας.
Άρθρο 15
Μεταφορά στο εθνικό δίκαιο
1. Τα κράτη μέλη θέτουν σε εφαρμογή τις αναγκαίες νομοθετικές, κανονιστικές και διοικητικές διατάξεις για να συμμορφωθούν προς την παρούσα οδηγία έως τις 27 Νοεμβρίου 2016. Ενημερώνουν αμέσως την Επιτροπή σχετικά.
2. Όταν τα εν λόγω μέτρα θεσπίζονται από τα κράτη μέλη, περιέχουν αναφορά στην παρούσα οδηγία ή συνοδεύονται από παρόμοια αναφορά επ’ ευκαιρία της επίσημης δημοσίευσής τους. Ο τρόπος αυτής της αναφοράς καθορίζεται από τα κράτη μέλη.
3. Τα κράτη μέλη ανακοινώνουν στην Επιτροπή τις διατάξεις εθνικού δικαίου τις οποίες θεσπίζουν στον τομέα που καλύπτεται από την παρούσα οδηγία.
Άρθρο 16
Έκθεση
Η Επιτροπή υποβάλλει στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, έως τις 28 Νοεμβρίου 2019, έκθεση στην οποία αξιολογείται το κατά πόσον τα κράτη μέλη έχουν λάβει τα απαραίτητα μέτρα για τη συμμόρφωση προς την παρούσα οδηγία, περιλαμβανομένης της αξιολόγησης της εφαρμογής του άρθρου 3 παράγραφος 6, σε συνδυασμό με το άρθρο 8 παράγραφοι 1 και 2, συνοδευόμενη, εάν απαιτείται, από νομοθετικές προτάσεις.
Άρθρο 17
Έναρξη ισχύος
Η παρούσα οδηγία αρχίζει να ισχύει την εικοστή ημέρα από τη δημοσίευσή της στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Άρθρο 18
Αποδέκτες
Η παρούσα οδηγία απευθύνεται στα κράτη μέλη σύμφωνα με τις Συνθήκες.
Στρασβούργο, 22 Οκτωβρίου 2013.