ROZHODNUTÍ KOMISE
ze dne 9. července 2014
o opatření SA.35668 (13/C) (ex 13/NN) (ex 12/CP), které provádí Dánsko a Švédsko v případě skupiny Scandinavian Airlines
(oznámeno pod číslem C(2014) 4532)
(Pouze anglické znění je závazné)
(Text s významem pro EHP)
(2014/938/EU)
EVROPSKÁ KOMISE,
s ohledem na Smlouvu o fungování Evropské unie, a zejména na čl. 108 odst. 2 první pododstavec této smlouvy,
s ohledem na Dohodu o Evropském hospodářském prostoru, a zejména na čl. 62 odst. 1 písm. a) této dohody,
s ohledem na rozhodnutí, kterým se Komise rozhodla zahájit řízení podle čl. 108 odst. 2 Smlouvy o fungování Evropské unie ve věci podpory SA.35668 (13/C) (ex 13/NN) (ex 12/CP) (1),
poté, co vyzvala zúčastněné strany k podání připomínek v souladu s uvedenými články, a s ohledem na tyto připomínky,
vzhledem k těmto důvodům:
1. ŘÍZENÍ
(1)
Koncem října 2012 Dánsko, Norsko a Švédsko (dále společně jen „dotčené státy“) neformálně kontaktovaly Komisi a Kontrolní úřad ESVO v souvislosti se svým záměrem podílet se na novém revolvingovém úvěrovém nástroji ve prospěch skupiny Scandinavian Airlines (dále jen „společnost SAS“, „skupina SAS“ či „společnost“). Dne 12. listopadu 2012 se dotčené státy rozhodly podílet se na novém revolvingovém úvěrovém nástroji, aniž by však tento krok Komisi formálně oznámily.
(2)
Dne 14. listopadu 2012 se Komise věcí nového revolvingového úvěrového nástroje začala ex officio zabývat. Komise zaslala Dánsku a Švédsku ve dnech 29. listopadu 2012, 18. prosince 2012, 28. ledna 2013 a 18. února 2013 žádosti o informace, na něž ve dnech 6. prosince 2012, 8. ledna 2013, 5. a 13. února 2013 a 22. března 2013 obdržela odpovědi. V dopise ze dne 3. června 2013 poskytly Dánsko a Švédsko doplňující informace.
(3)
Dne 20. listopadu 2012 navíc Komise obdržela stížnost od společnosti Ryanair a následně dne 4. února 2013 stížnost od Sdružení evropských nízkonákladových leteckých dopravců (European Low Fares Airline Association, dále jen „ELFAA“), k nimž Dánsko a Švédsko podaly připomínky v dopise ze dne 22. března 2013.
(4)
Dopisem ze dne 19. června 2013 oznámila Komise Dánsku a Švédsku své rozhodnutí (dále „rozhodnutí o zahájení řízení“) zahájit v souvislosti s touto podporou řízení podle čl. 108 odst. 2 Smlouvy o fungování Evropské unie („SFEU“). Dánsko a Švédsko podaly k rozhodnutí o zahájení řízení připomínky v dopisech ze dne 19. srpna 2013.
(5)
Rozhodnutí Komise zahájit řízení bylo zveřejněno v Úředním věstníku Evropské unie (2) dne 28. září 2013. Komise vyzvala zúčastněné strany, aby k uvedeným opatřením podaly připomínky.
(6)
Dne 28. října obdržela Komise připomínky od skupiny SAS a od společnosti Foundation Asset Management Sweden AB (dále jen „společnost FAM“) (3). Dne 5. listopadu 2013 Komise tyto připomínky postoupila Dánsku a Švédsku, aby na ně mohly reagovat. V dopisech ze dne 4. a 5. prosince 2013 dánské a švédské úřady uvedly, že k připomínkám skupiny SAS a společnosti FAM nemají žádné připomínky.
(7)
Komise si dopisem ze dne 25. února 2014 od Dánska a Švédska vyžádala další informace, oba členské státy na něj odpověděly dne 25. března 2014. V dopisech ze dne 5. a 7. března 2014 navíc dánské a švédské úřady Komisi informovaly, že se společnost SAS rozhodla nový revolvingový úvěrový nástroj zrušit a prozkoumat jiné možnosti, jak posílit svou kapitálovou základnu. Toto zrušení nabylo účinnosti dne 4. března 2014.
(8)
Švédsko a Dánsko dopisem ze dne 4. července 2014 respektive dopisem ze dne 7. července 2014 vyjádřily svůj souhlas s tím, že se vzdávají práv plynoucích z článku 342 SFEU ve spojení s článkem 3 nařízení ES 1/1958 a že toto rozhodnutí bude přijato a oznámeno v angličtině.
(9)
V rámci tohoto řízení je k posouzení toho, zda Dánsko a Švédsko dodržely ustanovení SFEU, příslušná výlučně Komise. Na druhou stranu je k posouzení toho, zda ustanovení Dohody o Evropském hospodářském prostoru (dále jen „dohoda o EHS“) dodrželo Norsko, podle čl. 109 odst. 1 této dohody ve spojení s článkem 24 Dohody mezi státy ESVO o zřízení Kontrolního úřadu a Soudního dvora příslušný Kontrolní úřad ESVO. Podle ustanovení čl. 109 odst. 2 dohody o EHS a protokolu 27 k této dohodě mají dále za účelem zajištění jednotného uplatňování v celém EHS Kontrolní úřad ESVO a Komise spolupracovat, vyměňovat si informace a navzájem konzultovat politické otázky týkající se kontroly i jednotlivých případů.
(10)
Ve světle výše uvedeného a vzhledem k tomu, že oba orgány jsou v této věci příslušné paralelně, spolupracovala Komise před přijetím tohoto rozhodnutí s Kontrolním úřadem ESVO a věc s ním konzultovala.
2. SKANDINÁVSKÝ TRH LETECKÉ DOPRAVY
(11)
V období let 2001 až 2011 skandinávský trh letecké dopravy (zahrnující Dánsko, Švédsko, Finsko a Norsko) vyjádřený sedadlokilometry ve vztahu k dostupným sedadlům (4) podle dostupných údajů vzrostl o 126 %. Téměř veškerý tento nárůst na skandinávském trhu v oblasti přepravy na krátké vzdálenosti lze přičíst nízkonákladovým dopravcům, zejména společnostem Norwegian Air Shuttle a Ryanair. Odhaduje se, že nízkonákladové společnosti se na růstu v tomto období podílely 90 % (5).
(12)
Navzdory tomu, že se zvýšil význam nízkonákladových leteckých společností, zůstává na skandinávském trhu největším hráčem společnost SAS, jejíž podíl na trhu v roce 2011 dosahoval 35,6 %, což je podstatně méně než podíl přesahující 50 %, kterého tato společnost dosahovala před deseti lety. Podíl společnosti Norwegian Air Shuttle dosahoval v témže roce 18,7 % a podíl společnosti Ryanair pak 6,8 %.
3. PŘÍJEMCE
(13)
Společnost SAS je vlajkovým dopravcem dotčených států, největší leteckou společností ve Skandinávii a osmou největší leteckou společností v Evropě. Je také zakládajícím členem Star Alliance. Sídlo této skupiny leteckých společností, jejíž součástí jsou společnosti Scandinavian Airlines, Widerøe (6) a Blue1, je ve Stockholmu a jejím hlavním evropským a mezikontinentálním uzlem je letiště v Kodani. V roce 2013 přepravila společnost SAS přibližně 28 milionů cestujících, přičemž její obrat se pohyboval okolo 42 miliard SEK.
(14)
V současnosti vlastní 50 % společnosti SAS dotčené státy: 21,4 % připadá na Švédsko, 14,3 % na Dánsko a 14,3 % na Norsko. Hlavním soukromým akcionářem je nadace Knuta a Alice Wallenbergových („nadace KAW“) s podílem 7,6 %, velikost podílů zbylých akcionářů nepřesahuje 1,5 %.
Tabulka 1
Hlavní akcionáři společnosti SAS AB k 31. březnu 2012 (7)
Akcionář
Celkem (%)
Švédský stát
21,4
Dánský stát
14,3
Norský stát
14,3
Nadace Knuta a Alice Wallenbergových
7,6
Försäkringsaktiebolaget, Avanza Pension
1,5
A.H Värdepapper AB
1,4
Unionen
1,4
Dánská národní banka
1,4
Robur Försäkring
0,9
Ponderus Försäkring
0,8
Andra AP-fonden
0,5
Tredje AP-fonden
0,5
SSB+TC Ledning Omnibus FD No OM79
0,5
Nordnet Pensionsförsäkring AB
0,4
Swedbank Robur Sverigefond
0,4
Swedbank Robur Sverigefond Mega
0,3
JPM Chase NA
0,3
AMF Aktiefond Småbolag
0,3
JP Morgan Bank
0.3
KPA Pensionsförsäkring AB
0,2
Nomura International
0,2
(15)
Finanční situace SAS je již několik let neutěšená, mezi lety 2008 a 2013 byla společnost opakovaně ve ztrátě. V listopadu 2012 snížila ratingová agentura Standard and Poor's („S&P“) rating této společnosti z B- na CCC+ (8). Tržním prostředím, jež se vyznačovalo vysokými cenami paliv a nejistou poptávkou, se tyto problémy zvýraznily.
(16)
Z výročních zpráv společnosti SAS konkrétně vyplývá, že mezi lety 2008 a 2012 zaznamenala tato společnost každý rok výrazné ztráty a vykazovala významné částky čistého finančního dluhu.
Tabulka 2
Klíčové finanční údaje společnosti SAS za období 2007-2012 (v milionech SEK) (9)
2007
2008
2009
2010
2011
2012
(leden-říjen)
Výnosy
50 958
52 870
44 918
41 070
41 412
35 986
Čistý finanční dluh
1 231
8 912
6 504
2 862
7 017
6 549
Zisk před zdaněním (EBT)
1 044
- 969
- 3 423
- 3 069
- 1 629
- 1 245
Čistý zisk
636
- 6 360
- 2 947
- 2 218
- 1 687
- 985
Peněžní tok za daný rok
- 1 839
- 3 084
- 1 741
868
- 1 243
- 1 018
Návratnost použitého kapitálu (v %)
6,7
- 19,6
- 11,7
- 7,6
- 2,2
- 8,1
Návratnost po zdanění vzhledem k účetní hodnotě vlastního kapitálu (v %)
3,8
- 47,6
- 26,8
- 17,0
- 12,0
- 24,8
Poměr úrokového krytí (v %)
1,8
- 5,3
- 4,4
- 1,9
- 0,6
- 1,6
(17)
Protože se její finanční situaci zhoršovala, realizovala společnost SAS v letech 2009-2010 program výrazného snížení nákladů („Core SAS“). Při provádění tohoto programu musela společnost SAS získat od svých akcionářů vlastní kapitál, a to prostřednictvím dvou emisí s předkupním právem: i) v hodnotě 6 miliard SEK v dubnu 2009 a ii) v hodnotě 5 miliard SEK v květnu 2010 (10).
(18)
Finanční problémy SAS kulminovaly v roce 2012, kdy společnost představila obchodní plán „4 Excellence Next Generation“ (dále jen „plán 4XNG“), který její vedení považovalo za „poslední výzvu“ pro společnost SAS (11). V listopadu 2012 se navíc v tisku objevila zpráva o možném úpadku společnosti SAS (12).
4. POPIS OPATŘENÍ: NOVÝ REVOLVINGOVÝ ÚVĚROVÝ NÁSTROJ V ROCE 2012
(19)
Podobně jako ostatní letecké společnosti na celém světě spoléhá i společnost SAS při zajištění minimální úrovně likvidity na vnější úrokové nástroje. Od 20. prosince 2006 spoléhala skupina SAS na revolvingový úvěrový nástroj, který měl skončit v červnu 2013 („starý revolvingový úvěrový nástroj“). Hodnota starého revolvingového úvěrového nástroje dosahovala 366 milionů EUR, přičemž tento nástroj poskytlo výhradně několik bank ([…] (13)). Jeho součástí byla i řada doplňkových finančních ujednání neboli podmínek, jako například […].
(20)
Vzhledem ke zhoršení výsledků společnosti se vedení skupiny SAS v prosinci 2011 rozhodlo starý revolvingový úvěrový nástroj plně vyčerpat. Poté, co dceřiná společnost skupiny SAS (konkrétně Spanair) v lednu 2012 podala návrh na vyhlášení úpadku, začala skupina SAS jednat s bankami a 15. března 2012 se dohodla na změně doplňkových ujednání. V důsledku této změny doplňkových ujednání se zvýšily náklady na čerpání starého revolvingového úvěrového nástroje, zpřísnily podmínky čerpání a společnosti SAS vznikla povinnost okamžitě splatit čerpanou částku v plné výši. Skupina SAS navíc musela věřitelům předložit plán rekapitalizace, který muselo schválit její představenstvo a hlavní akcionáři, tedy dotčené státy a nadace KAW.
(21)
Plán rekapitalizace vycházel z tzv. plánu 4XNG, na němž se pracovalo již na počátku roku 2012. Plán 4XNG zohledňoval také obavy, které byly v souvislosti se stávajícím obchodním plánem skupiny SAS nazvaným „4 Excellence“ („plán 4X“) vyjádřeny […] v květnu 2012. Skupina SAS prohlašovala, že by se díky plánu 4XNG mohla stát finančně soběstačnou leteckou společností. Plán stanovil řadu finančních cílů, které skupina SAS musí ve finančním roce 2014/2015 splnit. K těmto cílům patřilo mj. dosažení ziskového rozpětí před zdaněním a úrokovými náklady (EBIT) přes 8 %, poměru finanční připravenosti přes 20 % a poměru vlastního kapitálu a celkových aktiv přes 35 %. Předpokládalo se, že plán 4XNG umožní skupině SAS zvýšit zisk před zdaněním (EBT) o přibližně 3 miliardy SEK ročně, přičemž jeho provedení si vyžádá náklady na restrukturalizaci a jednorázové náklady ve výši přibližně 1,5 miliardy SEK.
(22)
Dalším cílem plánu 4XNG bylo připravit společnost na zavedení nových účetních pravidel pro důchody, a to od listopadu 2013, přičemž se očekávalo, že tato pravidla budou mít negativní dopad na vlastní kapitál skupiny SAS. Plán dále obsahoval závazek dokončit plán pozbytí aktiv a financování v celkovém rozsahu asi 3 miliardy SEK v potenciálních čistých peněžních výnosech z prodeje. Součástí pozbytí aktiv byl (14) i) prodej společnosti Widerøe, dceřiné regionální letecké společnosti v Norsku (15), ii) prodej menšinového podílu v […], iii) prodej podílů v nemovitostech spojených s letištěm, iv) externí zajištění pozemního odbavování (16), v) prodej leteckých motorů (17), vi) prodej a zpětný pronájem či další finanční transakce, pokud jde o […], vii) externí zajištění služeb řídicích systémů a telefonních center (18) a viii) prodej nebo zajištěné financování tří letadel typu Q400.
(23)
Dotčené státy trvají na tom, že plán 4XNG je samofinancující, což znamená, že společnost SAS z provozní činnosti a pozbytím aktiv nesouvisejících s její hlavní činností získá dostatek peněžních prostředků k financování počátečních nákladů na realizaci plánu 4XNG. Společnost SAS však měla obavy z toho, že se investoři vzhledem k významným počátečním nákladům na realizaci plánu 4XNG budou domnívat, že její situace z hlediska likvidity je neutěšená. Společnost SAS tedy požádala, aby byl spolu se zavedením nového revolvingového nástroje podporovaného dotčenými státy a nadací KAW prodloužena platnost revolvingového úvěrového nástroje starého. Společnost SAS však tvrdí, že ani starý (prodloužený) revolvingový úvěrový nástroj ani nový revolvingový úvěrový nástroj nebude čerpán.
(24)
Diskuse o novém revolvingovém úvěrovém nástroji začaly 4. června 2012 (19). Banky, které byly v rámci starého revolvingového úvěrového nástroje věřiteli, zpočátku v souladu s plánem rekapitalizace (viz bod 20 výše) požadovaly, aby členské státy znovu poskytly vlastní kapitál, např. prostřednictvím emise s předkupním právem, protože nebyly ochotny podílet se na novém revolvingovém úvěrovém nástroji samy. Dotčené státy však tuto myšlenku odmítly.
(25)
Po určitém vyjednávání banky souhlasily se zřízením nového revolvingového úvěrového nástroje, který sestaví společně s dotčenými státy a nadací KAW a jenž se bude z hlediska struktury vyznačovat naprostou rovnoprávností, tj. neuplatní se v něm podřízené postavení či nepřiměřená práva na zajištění. Je třeba poznamenat, že původně měl nový revolvingový úvěrový nástroj dosahovat objemu [3-6] miliard SEK, přičemž k dispozici bylo zajištění ve výši pouze [1-4] miliard SEK. Dne 22. října 2012 byl objem nového revolvingového úvěrového nástroje s konečnou platností snížen na 3,5 miliardy SEK (přibližně 400 milionů EUR).
(26)
Nový revolvingový úvěrový nástroj poskytly tytéž banky jako nástroj starý (s jednou výjimkou (20)) spolu s dotčenými státy a nadací KAW. Dotčené státy tedy v souladu s výší svého podílu ve společnosti SAS poskytly 50 % nového revolvingového úvěrového nástroje a zbývajících 50 % poskytly banky a nadace KAW. Dotčené státy a nadace KAW se na novém revolvingovém úvěrovém nástroji podílely za týchž podmínek (poplatky, úrokové sazby, doplňková ujednání) jako banky.
(27)
Níže jsou uvedeny hlavní charakteristiky nového revolvingového úvěrového nástroje:
-
Byl rozdělen do dvou podnástrojů v objemu 2 miliard SEK(nástroj A) a 1,5 miliardy SEK(nástroj B), do nichž příslušné státy přispěly 50 % hodnoty. Součástí cenových podmínek u obou nástrojů byl přímý poplatek, poplatek za poskytnutí úvěru, poplatek za užívání, marže a výstupní poplatek.
-
Aby mohla společnost SAS revolvingový úvěrový nástroj čerpat, musela splnit určité podmínky, přičemž tyto podmínky byly u nástroje B přísnější než u nástroje A (21).
-
V novém revolvingovém úvěrovém nástroji byl zachován balíček prvků zajištění ze starého revolvingového úvěrového nástroje, věřitelům bylo navíc poskytnuto zajištění na všechny akcie ve společnosti Widerøe a všechna ostatní nezatížená dlouhodobá aktiva, jež skupina SAS vlastnila k prosinci 2012. Nový revolvingový úvěrový nástroj tak měl přednostní zajištění na mnoho aktiv společnosti SAS, mj. i 100 % akcií jejích dceřiných společností Widerøe a SAS Spare Engine, 18 letadel a řadu nemovitostí. Účetní hodnota těchto zajištění byla stanovena na přibližně 2,7 miliardy SEK(tj. přibližně 75 % hodnoty nového revolvingového úvěrového nástroje) a byla poměrně rozdělena mezi nástroj A a nástroj B.
-
Nástroj B bylo možné čerpat pouze poté, co bude plně vyčerpán nástroj A. Po 1. lednu 2014 z něj společnost SAS mohla čerpat pouze za podmínky, že došlo k dokončení prodeje aktiv nebo akcií společnosti Widerøe.
-
Datem splatnosti nového revolvingového úvěrového nástroje byl 31. březen 2015.
(28)
Podmínky nového revolvingového úvěrového nástroje byly sjednány 25. října 2012. Zřízení nástroje však bylo podmíněno mj. souhlasem parlamentů všech dotčených států a podpisem kolektivních smluv s letovými posádkami a palubními průvodčími.
(29)
Dotčené státy předložily zprávu, kterou připravila společnost CITI ze dne 7. listopadu 2012 („zpráva společnosti CITI“) a jejímž cílem bylo posoudit, zda by se soukromý investor nacházející se v situaci, jež by se co nejvíce podobala situaci dotčených států, případně mohl podílet na novém revolvingovém úvěrovém nástroji za obdobných podmínek. Pro případ úspěšné realizace plánu 4XNG v jeho základním scénáři došla zpráva společnosti CITI k závěru, že důsledkem účasti dotčených států na novém revolvingovém úvěrovém nástroji by (od listopadu 2012 do března 2015) byla vnitřní míra návratnosti („IRR“) ve výši [90-140] %, [4-9]násobná návratnost investice a nárůst hodnoty vlastního kapitálu téměř o [700-1 200] %. Zpráva společnosti CITI došla k závěru, že návratnost, kterou požadovaly dotčené státy, by tedy byla minimálně totožná jako návratnost, již by v podobné situaci požadovali soukromí investoři. Ve zprávě společnosti CITI však nebylo posouzeno, s jakou pravděpodobností společnost SAS „základní scénář“ plánu 4XNG úspěšně provede, ani to, jaký dopad budou mít odchylky od „základního scénáře“, např. pokud by se nepodařilo zpeněžit aktiva nesouvisející s hlavní činností.
(30)
Dne 19. prosince 2012 oznámila společnost SAS, že veškeré podmínky nezbytné k tomu, aby nový revolvingový úvěrový nástroj vstoupil v platnost (viz bod 28 výše), jsou splněny, a to včetně souhlasu parlamentů v dotčených členských státech. Počínaje tímto dnem byl až do 3. března 2014 účinný nový revolvingový úvěrový nástroj, který tak nahradil revolvingový úvěrový nástroj starý (22).
(31)
Dopisem ze dne 3. června 2013 Dánsko a Švédsko vysvětlily, že prodej 80 % akcií společnosti Widerøe (viz bod 22 výše) vedl k tomu, že se dotčené státy a věřitelské banky se společností SAS dohodly na změně podmínek nového revolvingového úvěrového nástroje, přestože smlouva o změně ještě nebyla formálně podepsána. V připomínkách, které během formálního vyšetřovacího řízení podaly, informovaly dánské a švédské úřady Komisi, že smlouvu o změně nového revolvingového úvěrového nástroje podepsaly všechny strany a že tato změna vstoupí v platnost, jakmile bude převod společnosti Widerøe dokončen, tj. 30. září 2013. Tato změna sestávala z těchto kroků:
-
Objem nástroje A bude snížen z 1,173 miliardy SEK na 0,8 miliardy SEK a jeho splatnost bude prodloužena o pět měsíců, tj. do 1. června 2014.
-
Společnost SAS dá do zástavy [0,5-0,8] miliardy SEK v hotovosti jako zajištění nástroje A. Na zbývající [0,1-0,4] miliardy SEK se budou vztahovat zajištění, která jsou již v dohodě o novém revolvingovém úvěrovém nástroji uvedena.
-
Částka 0,2 miliardy SEK z nástroje A bude zrušena, jakmile dojde k částečnému pozbytí úseku pozemního odbavování. Než byl nový revolvingový úvěrový nástroj dne 4. března 2014 zrušen, uzavřela společnost SAS s potenciálním kupcem prohlášení o záměru (23).
-
Objem nástroje B bude z 1,5 miliardy SEK snížen na 1,2 miliardy SEK.
5. ROZHODNUTÍ O ZAHÁJENÍ ŘÍZENÍ
(32)
Komise ve svém rozhodnutí o zahájení řízení vyjádřila pochybnosti o tom, že se účast dotčených států, nadace KAW a bank na novém revolvingovém úvěrovém nástroji uskutečnila za rovných podmínek, a to zejména z těchto důvodů:
-
Vzhledem ke své účasti na starém revolvingovém úvěrovém nástroji měly banky již dříve vůči společnosti SAS expozici. Banky svůj vklad do nového revolvingového úvěrového nástroje dokonce snížily přibližně na polovinu, a omezily tak svou expozici vůči společnosti SAS v souvislosti s revolvingovým úvěrovým nástrojem přibližně o 50 %, zatímco dotčené státy - kterým se vzhledem k trvale negativním výsledkům společnosti SAS emise s předkupním právem z let 2009 a 2010 nijak nevrátily - svou expozici vůči společnosti SAS navýšily.
-
Skutečnost, že společnost SAS v lednu 2012 starý revolvingový úvěrový nástroj zcela vyčerpala, mohla ovlivnit rozhodnutí věřitelských bank o účasti na novém nástroji, které tak mohly usilovat o to, aby se vyhnuly dalšímu čerpání prostředků a zajistily si vzhledem k potížím společnosti, že jejich vklady do revolvingového úvěrového nástroje nebudou zcela ztraceny.
-
Komisi nebylo jasné, zda rozhodnutí bank podílet se na novém revolvingovém úvěrovém nástroji bylo ovlivněno tím, že dotčené státy v předchozích letech poskytovaly společnosti SAS trvalou podporu. Komise dále konstatovala, že zapojení dotčených států je nezbytným předpokladem k tomu, aby se na novém revolvingovém úvěrovém nástroji mohly podílet i soukromé hospodářské subjekty.
-
Komise si nebyla jista, zda lze účast nadace KAW na novém revolvingovém úvěrovém nástroji srovnávat s účastí soukromého investora, vzhledem k tomu, že nadace KAW má vůči společnosti SAS expozici nejen v souvislosti s podílem jejích akcií, který drží, ale také prostřednictvím banky SEB.
(33)
Komise si dále kladla otázku, zda lze účast dotčených států na novém revolvingovém úvěrovém nástroji z pohledu akcionáře považovat za racionální, či nikoliv, a zda by takováto účast byla v souladu se zásadou investora v tržním hospodářství, i pokud by se odhlédlo od argumentace účastí za rovných podmínek. Komise v tomto ohledu posuzovala, zda jsou předpoklady, o něž se plán 4XNG opírá, dostatečně podložené na to, aby přiměly soukromého investora k účasti na novém revolvingovém úvěrovém nástroji, a zda analýzy citlivosti, jež byly v rámci tohoto plánu provedeny, nejsou příliš optimistické.
(34)
Komise například poukázala mj. na optimistická čísla v plánu, pokud jde o růst trhu v sedadlokilometrech ve vztahu k dostupným sedadlům a růst HDP i 0 % inflaci, jež se pro období let 2015-2017 předpokládala. Dále vyjádřila pochyby, zda v době podpisu smlouvy o novém revolvingovém úvěrovém nástroji bylo možné předpokládat, že všechny iniciativy zaměřené na úspory nákladů a pozbytí aktiv budou úspěšně provedeny.
(35)
Co se týče podmínek nového revolvingového úvěrového nástroje a posouzení společnosti CITI týkajícího se očekávané návratnosti při účasti dotčených států na novém revolvingovém úvěrovém nástroji, zdůraznila Komise, že se ve zprávě společnosti CITI neposuzoval plán 4XNG ani nebyla provedena analýza citlivosti finančního modelu, a že se společnost CITI v této zprávě opírala pouze o informace, které jí byly poskytnuty. Komise dále zdůraznila, že ve zprávě společnosti CITI nebylo zajištění nového revolvingového úvěrového nástroje oceněno z pohledu soukromého investora v tržním hospodářství a že zde nebyl vzat v potaz dopad možných alternativních scénářů pracujících s méně příznivými předpoklady (včetně neplnění závazků) na analýzu návratnosti. Komise v tomto směru konstatovala, že podle zprávy společnosti CITI byla pravděpodobnost toho, že by společnost SAS v následujících třech letech nedostála svým závazkům, nulová, což se zdá být podceněním rizika.
(36)
Vzhledem k výše uvedeným skutečnostem nemohla Komise vyloučit, že by účast dotčených států na novém revolvingovém úvěrovém nástroji mohla společnost SAS zvýhodnit ve smyslu čl. 107 odst. 1 SFEU.
(37)
Komise v neposlední řadě vyjádřila pochybnosti o tom, zda je možné nový revolvingový úvěrový nástroj považovat za slučitelný s vnitřním trhem, pokud měla být v jeho rámci poskytnuta státní podpora ve smyslu čl. 107 odst. 1 SFEU. Komise v tomto směru posuzovala, zda lze uplatnit některé z důvodů slučitelnosti, které stanoví čl. 107 odst. 1 SFEU. S ohledem na povahu opatření a na obtíže společnosti SAS Komise konstatovala, že jedinými relevantními kritérii se zdají být pravidla týkající se státní podpory na záchranu a restrukturalizaci podniků v obtížích podle čl. 107 odst. 3 písm. c) SFEU na základě pokynů Společenství pro státní podporu na záchranu a restrukturalizaci podniků v obtížích (24) („pokyny k záchraně a restrukturalizaci“). Komise však dospěla k předběžnému závěru, že podmínky státní podpory na záchranu a restrukturalizaci podle pokynů k záchraně a restrukturalizaci zřejmě nejsou naplněny.
6. PŘIPOMÍNKY K ROZHODNUTÍ O ZAHÁJENÍ ŘÍZENÍ
6.1. Připomínky Dánska a Švédska
(38)
Dánsko a Švédsko tvrdí, že podmínky jejich účasti na novém revolvingovém úvěrovém nástroji byly tržní, protože jejich účast se vzhledem k účasti bank a nadace KAW uskutečnila za rovných podmínek, což vylučuje, že by došlo ke státní podpoře.
(39)
Dánsko a Švédsko tvrdí, že společnost SAS ze starého revolvingového úvěrového nástroje během období, kdy probíhalo vyjednávání o novém revolvingovém úvěrovém nástroji, ani jednou nečerpala. V tomto směru poukazují na změny starého revolvingového úvěrového nástroje, k nimž došlo v březnu 2012 a jež zaváděly ještě přísnější podmínky čerpání, a tvrdí, že od konce června 2012 mohly banky případnou žádost společnosti SAS o čerpání odmítnout. V březnu 2012 společnost SAS částku čerpanou z revolvingového úvěrového nástroje plně splatila a od té doby ze starého revolvingového úvěrového nástroje nečerpala. Tyto banky lze tedy opodstatněně považovat za „vnější“ investory, kteří se na novém revolvingovém úvěrovém nástroji podílejí za podmínek, jež jsou vzhledem k dotčeným státům rovné (25), a aniž by měly vůči společnosti SAS nějakou významnou nezajištěnou expozici (26).
(40)
Co se týče účasti nadace KAW na novém revolvingovém úvěrovém nástroji spolu s bankami, zastávají dánské a švédské úřady názor, že hospodářská expozice nadace KAW vůči bance SEB je pouze omezená, a že nemohla její rozhodnutí podílet se na novém revolvingovém úvěrovém nástroji ovlivnit.
(41)
Dánsko a Švédsko jsou nadto přesvědčeny, že plán 4XNG je realistický a lze jej úspěšně realizovat. Zastávají názor, že všechna hlediska a všechny předpoklady, včetně prognóz výnosů („ukazatele RASK“) (27), opatření k úspoře nákladů a plánovaná pozbytí aktiv, byly pečlivě prověřeny s ohledem na splnění finančních cílů v rámci plánu 4XNG na období 2014-2015. Plán 4XNG - a všechny předpoklady, o něž se opírá, - navíc pečlivě posoudili externí finanční poradci dotčených států (Goldman Sachs) i bank ([…]), přičemž tento plán byl podle jejich připomínek a doporučení následně upraven. Dánsko a Švédsko dále zdůrazňují, že očekávání úspěšné realizace plánu při rozhodování o účasti na novém revolvingovém úvěrovém nástroji navíc podpořila skutečnost, že odkládací podmínkou pro nový revolvingový úvěrový nástroj bylo uzavření nových kolektivních smluv. Podle Dánska a Švédska nasvědčuje vývoj od prosince 2012 a zrušení nového revolvingového úvěrového nástroje dne 4. března 2014 tomu, že plán bude mít očekávané výsledky (28).
(42)
Dánsko a Švédsko tvrdí, že podmínky nového revolvingového úvěrového nástroje odpovídají běžným tržním podmínkám, neboť jsou srovnatelné s podmínkami u obdobných transakcí, a nový revolvingový úvěrový nástroj se navíc v porovnání s většinou analyzovaných transakcí vyznačuje vyššími přímými poplatky a přísnějšími podmínkami čerpání. Co se týče balíčku prvků zajištění, uvádí Dánsko a Švédsko, že vlastní finanční rizika věřitelských bank jsou zanedbatelná, neboť odhadovaná hodnota zajištění jasně převyšuje objem nástroje A. V případě likvidace by tedy pohledávky všech věřitelských bank byly uspokojeny z balíčku prvků zajištění nebo z jiných aktiv společnosti SAS, která by bylo možné prodat, např. […], její podíl v […] atd. Výše uvedený argument podporuje také to, že během první poloviny roku 2013 skutečně došlo ke zrušení významné části závazků v rámci nástroje A. Podle Dánska a Švédska to dokazuje, že banky při rozhodování, zda se budou spolu s dotčenými státy a nadací KAW na novém revolvingovém úvěrovém nástroji podílet, jednaly tržně a obezřetně.
(43)
Dánsko a Švédsko v neposlední řadě také uvádějí, že účast na novém revolvingovém úvěrovém nástroji přinesla věřitelům, kteří na něj poskytli prostředky, významnou návratnost, a to aniž by společnost SAS musela z nástroje čerpat. Tato skutečnost by měla podpořit názor, že účast dotčených států na novém revolvingovém úvěrovém nástroji spolu s nadací KAW a bankami je plně v souladu se zásadou investora v tržním hospodářství.
6.2. Připomínky skupiny SAS
(44)
Skupina SAS tvrdí, že dotčené státy se na novém revolvingovém úvěrovém nástroji podílely jako akcionáři, ne jako veřejné orgány. Z tohoto pohledu bylo namístě dát účasti na takovémto nástroji přednost před kapitálovým vkladem, a to vzhledem k výraznému výnosu pro akcionáře/věřitele z poplatků i vzhledem k pravděpodobnému nárůstu hodnoty akcií.
(45)
Pokud jde o zásadu rovných podmínek, uvádí skupina SAS, že byla naplněna vzhledem k tomu, že banky vůči SAS neměly žádnou expozici, a proto by se s nimi mělo zacházet jako s „vnějšími“ investory. Účast dotčených států na novém revolvingovém úvěrovém nástroji navíc neměla vliv na chování bank, neboť akcionáře o tuto účast požádala společnost SAS, a nikoliv banky. Skupina SAS dále tvrdí, že banky se rozhodly podílet se na novém revolvingovém úvěrovém nástroji za rovných podmínek vzhledem k dotčeným státům a nadaci KAW na základě velmi pozitivních výsledků analýzy rizik a výnosů.
(46)
Skupina SAS dále potvrzuje tvrzení Dánska a Švédska, že předpoklady, ze kterých plán 4XNG vycházel, byly dostatečně podložené a dotčené prognózy ohledně tří hlavních faktorů, tedy růstu trhu v sedadlokilometrech ve vztahu k dostupným sedadlům, růstu HDP v období let 2015-2017 a předpokládané 0 % inflaci, velmi reálné. Všechny věřitelské banky rizika spojená s realizací plánu důkladně prověřily, přičemž se zaměřily především na ukazatel RASK, který je klíčovým ukazatelem ziskovosti společnosti.
(47)
Skupina SAS zároveň tvrdí, že balíček prvků zajištění byl posouzen dostatečně a že riziko toho, že by společnost SAS neplnila podmínky realizace plánu 4XNG, bylo zmírněno. Nasvědčuje tomu i to, že odkládací podmínkou pro vstup věřitelů do nového revolvingového úvěrového nástroje byly úspory nákladů a že pro úspěšnou realizaci plánu bylo klíčové uzavření nových kolektivních smluv v listopadu 2012.
(48)
Skupina SAS dále kritizuje Komisi, že nevzala v úvahu možnost úpadku a to, že by dotčené státy ztratily hodnotu svého společného podílu, pokud by nový revolvingový úvěrový nástroj nebyl poskytnut. Skupina SAS v této souvislosti zdůrazňuje, že se dotčené státy na novém revolvingovém úvěrovém nástroji podílely jako klíčoví akcionáři společnosti SAS s cílem zajistit si odpovídající návratnost svých investic.
(49)
Skupina SAS v neposlední řadě uvádí, že se díky realizaci plánu 4XNG podařilo dosáhnout zisku před zdaněním ve výši 3 miliard SEK, v důsledku čehož společnost SAS v období od listopadu 2012 do července 2013 zaznamenala pozitivní výsledek.
6.3. Připomínky společnosti FAM
(50)
Podle společnosti FAM, která je odpovědná za správu aktiv nadace KAW, se nadace KAW rozhodla podílet se na novém revolvingovém úvěrovém nástroji bez ohledu na svůj podíl v bance SEB a na expozici SEB vůči společnosti SAS. Společnost FAM tvrdí, že nadace KAW nemá v bance SEB většinový podíl, ani nelze říci, že by banku SEB ovládala.
(51)
Společnost FAM posoudila plán 4XNG, finanční rizika s ním spojená a balíček prvků zajištění, a dospěla k závěru, že účast na novém revolvingovém úvěrovém nástroji je v zájmu nadace KAW. V tomto ohledu porovnala vyhlídky ochrany dlouhodobých investic nadace KAW do společnosti SAS a možnou budoucí návratnost těchto investic i vysoké poplatky, které by společnost SAS v rámci nového revolvingového úvěrového nástroje zaplatila na jedné straně, a likvidaci společnosti SAS na straně druhé, která z jejího hlediska nepředstavovala ekonomicky zajímavou variantu.
(52)
Společnost FAM také souhlasí s Dánskem, Švédskem a skupinou SAS v tom, že se všichni akcionáři podíleli na novém revolvingovém úvěrovém nástroji za rovných podmínek, aniž by se uplatnila jakákoliv forma podřízení, nepřiměřených práv na zajištění či jiných nerovných podmínek. Rozhodnutí podílet se na novém revolvingovém úvěrovém nástroji vycházelo z podrobné analýzy vyhlídek na ziskovost v důsledku toho, že společnost SAS bude v budoucnu silná a konkurenceschopná.
(53)
Společnost FAM v neposlední řadě souhlasí s názorem Dánska a Švédska, že rozhodnutí věřitelských bank podílet se na novém revolvingovém úvěrovém nástroji vycházelo z obchodních úvah, neboť v rámci starého revolvingového úvěrového nástroje byla stávající expozice těchto bank pouze teoretická. Společnost FAM tvrdí, že banky měly k účasti na novém revolvingovém úvěrovém nástroji ještě menší motivaci než dotčené státy a nadace KAW, které mohly spoléhat na růst ceny akcií. Proto má za to, že je zásadu rovných podmínek třeba považovat za naplněnou.
7. POSOUZENÍ OPATŘENÍ
7.1. Existence státní podpory
(54)
Podle čl. 107 odst. 1 Smlouvy o fungování EU „podpory poskytované v jakékoli formě státem nebo ze státních prostředků, které narušují nebo mohou narušit hospodářskou soutěž tím, že zvýhodňují určité podniky nebo určitá odvětví výroby, jsou, pokud ovlivňují obchod mezi členskými státy, neslučitelné s vnitřním trhem.“
(55)
Pojem státní podpory se vztahuje na jakoukoli výhodu financovanou ze státních prostředků poskytnutou přímo či nepřímo státem jako takovým nebo zprostředkujícím subjektem jednajícím na základě svěřených pravomocí.
(56)
Má-li určité opatření představovat státní podporu, musí být financováno ze státních prostředků a musí je být možnost státu přičíst. Za státní prostředky se v zásadě považují prostředky některého z členských států a jeho veřejných orgánů, jakož i prostředky veřejných podniků, v nichž mají veřejné orgány přímo nebo nepřímo kontrolní vliv.
(57)
Je nepochybné, že dotčené opatření obnášelo státní prostředky, neboť bylo financováno z prostředků pocházejících z rozpočtů dotčených států, a že lze toto opatření státu přičíst. Lze zejména poukázat na skutečnost, že dánský i švédský parlament účast obou států na novém revolvingovém úvěrovém nástroji schválily (viz bod 30 výše).
(58)
Dotčené opatření by muselo narušovat hospodářskou soutěž či představovat hrozbu v tomto směru a pravděpodobně ovlivňovat obchod mezi členskými státy.
(59)
Z ustálené judikatury vyplývá, že pokud finanční podpora poskytnutá některým z členských států posiluje postavení podniku oproti jiným podnikům, jež jsou při obchodu v rámci Unie jeho konkurenty, pak je dán přinejmenším potenciální vliv na obchod mezi členskými státy a na hospodářskou soutěž (29). V tomto ohledu zastává Komise názor, že tuto podmínku by splňovala jakákoli potenciální hospodářská výhoda poskytnutá společnosti SAS ze státních prostředků. Společnosti SAS konkurují jiné letecké společnosti v Evropské unii a v Evropském hospodářském prostoru, zejména od 1. ledna 1993, kdy vstoupila v platnost třetí fáze liberalizace letecké přepravy („třetí balíček“) (30). Kromě toho letecké dopravě u cest na relativně kratší vzdálenosti v rámci EU konkuruje i doprava silniční a železniční, a mohli by proto být dotčeni i silniční a železniční dopravci.
(60)
Jediným z kritérií pojmu státní podpory, kterým je třeba se v tomto případě zabývat, je, zda opatření společnosti SAS selektivně poskytuje nepatřičnou hospodářskou výhodu.
(61)
Vzhledem ke zrušení nového revolvingového úvěrového nástroje ode dne 4. března 2014 posuzovala Komise, zda nový revolvingový úvěrový nástroj od svého zřízení v roce 2012 do svého zrušení v roce 2014 poskytoval společnosti SAS selektivně nepatřičnou hospodářskou výhodu.
7.2. Hospodářská výhoda pro společnost SAS
(62)
K určení toho, zda byla společnosti SAS poskytnuta státní podpora ve smyslu čl. 107 odst. 1 SFEU, či nikoliv, posoudí Komise, zda byla letecké společnosti poskytnuta hospodářská výhoda, kterou by za běžných tržních podmínek nezískala. Komise ke zkoumání této otázky uplatňuje zásadu investora v tržním hospodářství; podle této zásady by se o státní podporu nejednalo v případě, že by za obdobných okolností soukromý investor, jehož velikost by byla srovnatelná s velikostí příslušných orgánů ve veřejném sektoru a jenž by jednal v běžných tržních podmínkách v tržním hospodářství, mohl být motivován k tomu, aby ve prospěch příjemce provedl dotčené opatření.
(63)
Komise tedy na základě zásady investora v tržním hospodářství musí posoudit, zda by soukromý investor uzavřel posuzovanou transakci za týchž podmínek. Hypotetický soukromý investor jedná jako obezřetný poskytovatel kapitálu, který usiluje o maximalizaci svých zisků, aniž by však podstupoval příliš velká rizika v poměru k výnosu (31).
(64)
Příspěvek z veřejných prostředků v zásadě nepředstavuje státní podporu, pokud k němu dochází souběžně s významným kapitálovým vkladem soukromého investora, který proběhl za srovnatelných okolností a za srovnatelných podmínek (rovné podmínky) (32).
7.2.1. Rovné podmínky při účasti států, nadace KAW a bank na novém revolvingovém úvěrovém nástroji
(65)
Komise konstatuje, že věřitelské banky, které se na novém revolvingovém úvěrovém nástroji podílely, se podílely také na revolvingovém úvěrovém nástroji starém. V novém revolvingovém úvěrovém nástroji však dotčené státy svou expozici vůči společnosti SAS navýšily, zatímco banky svůj vklad snížily přibližně na polovinu (z 366 milionů EUR na asi 200 milionů EUR), čímž svou celkovou stávající expozici v rámci revolvingového úvěrového nástroje vůči společnosti SAS přibližně o 50 % omezily. Vzhledem k tomu vyjádřila Komise v rozhodnutí o zahájení řízení pochybnosti ohledně toho, že by mohl být argument rovných podmínek naplněn, neboť se nezdálo, že by postavení dotčených států a bank bylo srovnatelné.
(66)
Dánsko, Švédsko a skupina SAS argumentují tím, že věřitelské banky při jednání o své účasti na novém revolvingovém úvěrovém nástroji žádnou expozici v rámci starého revolvingového úvěrového nástroje neměly. Tyto banky by proto měly být považovány za „vnější“ investory v postavení srovnatelném s dotčenými státy a nadací KAW.
(67)
Komise konstatuje, že společnost SAS v lednu 2012 starý revolvingový úvěrový nástroj (viz bod 20 výše) zcela vyčerpala. Změny starého revolvingového úvěrového nástroje v březnu 2012 dokonce mj. zahrnovaly i podmínku úplného a okamžitého splacení čerpané částky. Dotčené částky byly v plné výši splaceny v březnu 2012, přičemž změny starého revolvingového úvěrového nástroje, jež byly v témže měsíci přijaty, společnosti SAS následně čerpání z tohoto nástroje nesmírně komplikovaly (33). Společnosti SAS byla také uložena povinnost předložit do června 2012 plán rekapitalizace, který muselo schválit její představenstvo a rovněž dotčené státy a nadace KAW jako hlavní akcionáři. Banky tento plán nejprve odmítly. Teprve v listopadu 2012 se dotčené státy poté, co revidovaný plán 4XNG pečlivě posoudily, rozhodly k účasti na novém revolvingovém úvěrovém nástroji a banky je následovaly.
(68)
Dánské a švédské úřady a skupina SAS proto tvrdí, že společnost SAS žádat o čerpání starého revolvingového úvěrového nástroje fakticky nemohla. Banky, které si této situace byly vědomy, se musely rozhodnout, zda pokračovat v rámci starého revolvingového úvěrového nástroje až do uplynutí jeho platnosti v červnu 2013, nebo se s dotčenými státy a nadací KAW podílet na novém revolvingovém úvěrovém nástroji za rovných podmínek, a to přes skutečnost, že dotčené státy a nadace KAW, měly jako akcionáři po provedení plánu 4XNG větší motivaci se na tomto nástroji podílet vzhledem k možnosti dosáhnout zvýšení hodnoty svých akcií.
(69)
Ačkoliv Komise považuje za pravděpodobné, že přinejmenším ty z bank, které vůči společnosti SAS neměly jiné nezajištěné dvoustranné expozice, nebyly v rámci starého revolvingového úvěrového nástroje v době, kdy se rozhodly podílet se na novém revolvingovém úvěrovém nástroji, významně exponovány, zastává také názor, že přesto existovalo riziko, že společnost SAS mohla před zřízením nového revolvingového úvěrového nástroje podmínky čerpání splnit. Skutečnost, že se tak nestalo a že starý revolvingový úvěrový nástroj nebyl poté, co byl v březnu 2012 v plné výši splacen, využit, je v tomto směru irelevantní. Z tohoto hlediska se situace jeví tak, že banky měly v rámci starého revolvingového úvěrového nástroje vůči společnosti SAS určitou míru expozice, kterou se státy (a nadace KAW) nevyznačovaly. Komise proto nemůže přijmout argument dánských a švédských úřadů, že se banky na novém revolvingovém úvěrovém nástroji podílely jako „vnější“ investoři bez ohledu na svou expozici v rámci starého revolvingového úvěrového nástroje.
(70)
Komise nadto nemůže souhlasit s Dánskem a se Švédskem, že expozice některých bank ve formě dvoustranných nástrojů spojených se starým revolvingovým úvěrovým nástrojem (34) nepředstavovala během období vyjednávání o novém revolvingovém úvěrovém nástroji žádné finanční riziko vzhledem k tomu, že tyto nástroje by bývaly nemohly být čerpány, pokud by nebyl starý revolvingový úvěrový nástroj čerpán v plné výši. Jak je uvedeno výše, existovalo riziko, byť nesporně malé, že podmínky čerpání mohly být splněny, přestože po změnách v březnu 2012 a zavedení přísných podmínek, byla pravděpodobnost, že společnost SAS bude starý revolvingový úvěrový nástroj čerpat, velice malá.
(71)
Nadto se zdá, že některé banky byly vůči společnosti SAS exponovány i jinak. Například kromě účasti na starém revolvingovém úvěrovém nástroji měla […] k 30. září 2012 nezajištěnou (a nečerpanou) dvoustranou expozici vůči společnosti SAS ve výši [200-600] milionů SEK, a rovněž nezajištěnou expozici na kreditních kartách ve výši [500-900] milionů SEK. Mohla proto odpovídat za pokrytí veškerých nákladů na poskytnutí náhrady zákazníkům, pokud by společnost SAS zrušila příslušné lety. Přestože tato nezajištěná expozice na kreditních kartách tvořila pouze [0-2] % z celkového úvěrového portfolia […] ve výši přibližně [1 000-3 000] miliard SEK, představovala i tak finanční riziko, a nelze tedy přijmout tvrzení, že […] byla při rozhodování o účasti na novém revolvingovém úvěrovém nástroji vůči dotčeným státům ve srovnatelném postavení.
(72)
Tři další banky měly nadto expozici ve formě nesplacených nástrojů na financování letadel (např. […]). Ačkoliv dotčené státy tvrdí, že tato financování byla zajištěna letadly, a nepředstavovala pro banky finanční riziko, protože je bylo možné na trhu snadno prodat, fakticky to prokázáno nebylo. Zůstává nejasné, zda by v případě urgentního prodeje letadel byla celková částka skutečně získána zpět v plné výši.
(73)
V rozhodnutí o zahájení řízení si navíc Komise kladla otázku, zda jednání bank mohlo být ovlivněno jednáním dotčených států, a to vzhledem k průběžné finanční podpoře, kterou dotčené státy letecké společnosti v minulých letech poskytovaly (např. problémy emisí s předkupním právem v letech 2009 a 2010). Banky kromě toho byly, jak je vysvětleno v bodech 23 a 24 výše, ochotny se na novém revolvingovém úvěrovém nástroji podílet pouze pod podmínkou, že se na něm budou podílet i dotčené státy.
(74)
Komise má v zásadě za to, že podmínku rovných podmínek nelze uplatnit v případech, kdy je účast dotčených států nezbytným předpokladem toho, aby se na dotčené transakci podíleli soukromí provozovatelé.
(75)
V průběhu formálního vyšetřovacího řízení Dánsko, Švédsko a skupina SAS argumentovaly tím, že při vyjednávání o novém revolvingovém úvěrovém nástroji se banky v žádné fázi necítily být jednáním dotčených států v minulosti a jejich ochotou nadále společnost SAS podporovat „zasaženy“, a to bez ohledu na to, že prognózy dotčených států týkající se výnosů při emisích s předkupním právem z let 2009 a 2010 se nenaplnily.
(76)
Komise nemůže vyloučit možnost, že by soukromé hospodářské subjekty nebyly ochotny do podniku, jejž v minulosti charakterizovaly takovéto výsledky a u kterého jsou prognózy nepředvídatelné, investovat jinak než při účasti dotčených států. Zároveň nemůže vyloučit ani to, že dotčené státy, které odmítly poskytnout nový vlastní kapitál a podílet se na podřízeném revolvingovém úvěrovém nástroji, již nechtěly do společnosti SAS vkládat další prostředky. Bez ohledu na tyto úvahy Komise stále není přesvědčena o tom, že účast států na novém revolvingovém úvěrovém nástroji proběhla za podmínek, jež byly ve vztahu k podmínkám věřitelských bank rovné, a to vzhledem k tomu, že účast dotčených států vedla ke snížení celkové expozice bank vůči společnosti SAS v rámci revolvingového úvěrového nástroje přibližně o 50 %, zatímco dotčené státy svou expozici vůči této společnosti týmž krokem navýšily.
(77)
Pokud jde o to, zda lze jednání nadace KAW považovat za referenční kritérium, které umožňuje stanovit, jak by v dané situaci jednal soukromý investor, či nikoliv, vyplynulo z formálního vyšetřovacího řízení, že expozice nadace KAW vůči společnosti SAS prostřednictvím podílu v bance SEB byla menší, než se uvádělo v rozhodnutí o zahájení řízení. Vzhledem k tomu, že nadace KAW je pouze menšinovým akcionářem banky SEB a expozice banky SEB vůči společnosti SAS je omezená, lze dovozovat, že podíl nadace KAW na novém revolvingovém úvěrovém nástroji byl motivován vyhlídkami na ziskovost investice.
(78)
Formální vyšetřovací řízení Komisi nad rámec skutečností uvedených výše neumožnilo dospět s jistotou k závěru, že dotčená transakce proběhla za rovných podmínek.
(79)
Nezávisle na posouzení rovnosti podmínek zkoumala Komise také to, zda účast dotčených států na novém revolvingovém úvěrovém nástroji lze z hlediska akcionářů považovat za racionální, či nikoliv a zda by naplnila zásadu investora v tržním hospodářství, i pokud by se rovností podmínek neargumentovalo.
7.2.2. Posouzení účasti států na novém revolvingovém úvěrovém nástroji z hlediska zásady investora v tržním hospodářství
(80)
Otázka, kterou je třeba se zabývat, zní, zda by se soukromý investor v téže situaci jako dotčené státy, tj. stávající akcionáři společnosti SAS, za okolností podobných těm, s nimiž byly v roce 2012 dotčené státy konfrontovány, na novém revolvingovém úvěrovém nástroji za podobných podmínek podílel, či nikoliv (35).
(81)
V tomto ohledu jsou poučné nezávislé analýzy, které před dojednáním nového revolvingového úvěrového nástroje provedly externí finanční poradenské společnosti (konkrétně společnost Goldman Sachs International a společnost CITI jako poradenské společnosti dotčených států a […] jako poradenská společnost věřitelských bank). Podle Dánska a Švédska se dotčené státy rozhodly podílet se na novém revolvingovém úvěrovém nástroji teprve poté, co plán 4XNG podrobně posoudili jejich externí poradci, a po úpravě podmínek nového revolvingového úvěrového nástroje.
(82)
Komise vyjádřila ve svém rozhodnutí o zahájení řízení k rozsahu zprávy zpracované společností CITI určité výhrady, ovšem Dánsko a Švédsko vysvětlily, že se jejich rozhodnutí podílet se na novém revolvingovém úvěrovém nástroji se opíralo o všechny analýzy zpracované jejich finančními poradci, a zpráva společnosti CITI by proto neměla být posuzována izolovaně.
(83)
Finančním poradcům byl mj. zadán úkol, aby v tomto směru zpracovali kritickou analýzu plánu 4XNG a nového revolvingového úvěrového nástroje a relevantních citlivých a zranitelných míst. Tato analýza byla provedena na základě série zpráv s odkazem na historické výsledky společnosti SAS a na jiná referenční odvětvová kritéria. Poradci v souvislosti s plánem 4XNG i novým revolvingovým úvěrovým nástrojem vydali různá doporučení týkající se strategií ke zmírňování rizik. V souladu s těmito doporučeními požadovaly dotčené státy řadu úprav plánu 4XNG (aby se urychlila opatření na úsporu nákladů a aby se plán přizpůsobil dalším iniciativám) a rovněž úpravy podmínek nového revolvingového úvěrového nástroje tak, aby se snížila pravděpodobnost čerpání.
(84)
Při analýze plánu 4XNG externí poradci určili klíčové oblasti možného rizika, mj. oblast cílů na poli úspory nákladů, oblast pozbytí aktiv a oblast tlaku na ukazatel RASK, a věnovali jim zvláštní pozornost. Toto posouzení rizik vyústilo mj. v následující úvahy:
-
Cíle na poli úspory nákladů
V návaznosti na doporučení externích poradců byl plán 4XNG upraven a posílen tak, aby zahrnoval iniciativy na poli úspory nákladů v rozsahu přibližně [1-4] miliardy SEK za rok (oproti původnímu cíli [1-4] miliardy SEK za rok tedy došlo k nárůstu). Ačkoliv mezi možnými problémy, jež byly určeny, figurovalo i nesplnění cílů na poli úspory nákladů, klíčovým krokem k odstranění rizik spojených s plánem 4XNG před dojednáním nového revolvingového úvěrového nástroje bylo uzavření nových kolektivních smluv, v jejichž rámci by došlo ke snížení mezd a výhod zaměstnanců, a změny penzijního plánu v listopadu 2012. To mělo za následek přímé úspory nákladů ve výši necelých [0-3] miliard SEK za rok […], jež musely být na žádost států úspěšně realizovány předtím, než mohl nový revolvingový úvěrový nástroj nabýt účinnosti.
-
Pozbytí aktiv
V návaznosti na to, že původní předpoklady ohledně pozbytí aktiv zpochybnil externí finanční poradce, a také vzhledem k novým informacím, které během tohoto procesu vyšly najevo, se konečný seznam plánovaných pozbytí aktiv v plánu 4XNG odchýlil od seznamu, který společnost SAS původně sestavila (36). Finanční poradce dotčených států nakonec dospěl k závěru, že pozbytí aktiv (v odhadované hodnotě přibližně 3,0 miliardy SEK) obsažené v konečném plánu 4XNG je v předpokládaném časovém rámci proveditelné. Nový revolvingový úvěrový nástroj nadto obsahoval ustanovení upravující načasování prodeje společnosti Widerøe a nařizující použít výnosy z pozbytí aktiv důsledně ke splacení tohoto nástroje.
-
Tlak na ukazatel RASK
S přihlédnutím k relevantním údajům o historických trendech, prognózám třetích stran a známým změnám v konkurenčním prostředí v příslušné době byly posouzeny předpoklady, z nichž se při odhadu tlaku na výnosy a ukazatel RASK vycházelo. Nemělo se tedy za to, že by tyto předpoklady představovaly významné riziko, že se realizací plánu 4XNG nedosáhne očekávaných výsledků.
(85)
Co se týče pochybností Komise o optimistickém pohledu na konkrétní faktory v plánu 4XNG (např. růst trhu měřeno ukazatelem RASK, prognózy vývoje HDP a 0 % inflace v období 2015-2017) vyjádřené v rozhodnutí o zahájení řízení, vyplývá z informací předložených během formálního vyšetřovacího řízení Dánskem, Švédskem a skupinou SAS, že tyto odhady zohlednily zejména hlavní trhy, na kterých je společnost SAS aktivní. Projevila se zde i výraznější expozice společnosti vůči severní spíše než jižní Evropě a také její expozice vůči americkému trhu a asijskému trhu. Z učiněných vyjádření dále vyplývá, že odhadovaná inflace nákladů ve výši 0 % za rok v období 2015-2017 představuje čistý výsledek spojení základní míry inflace ve výši 2 % za rok (což odpovídá odhadované výši inflace v EU) a předpokladu, že bude možné její vliv neutralizovat prostřednictvím nových opatření ke snížení nákladů.
(86)
Pokud jde o nedostatečné testování citlivosti u analýzy vnitřní míry návratnosti uvedené ve zprávě společnosti CITI (viz bod 35 výše) a o počáteční obavy Komise ohledně potenciálního dopadu méně optimistických scénářů, obdržela Komise od Dánska a Švédska v jejich vyjádřeních k rozhodnutí o zahájení řízení dodatečné informace o rozsahu provedené analýzy citlivosti. Při zpracovávání plánu 4XNG v období červen-září 2012 v tomto směru společnost Goldman Sachs představila řadu testů citlivosti. Revidovaná analýza v září 2012 ukázala, že společnosti SAS nedojdou peněžní prostředky ani při scénářích s horšími výsledky, tj. že by se ve všech analyzovaných případech hotovostní pozice společnosti SAS udržela nad spodní hranicí pásma revolvingového úvěrového nástroje. Mělo se však za to, že k zachování důvěry trhů je zapotřebí mechanismus k zajištění likvidity a že revolvingový úvěrový nástroj zůstává nejrealističtější možností, jak tuto záložní likviditu získat.
(87)
Komise tedy bere na vědomí sérii finančních revizí plánu 4XNG (včetně rozsáhlé analýzy a testování různých iterací tohoto plánu). Komise si je rovněž vědoma výsledných požadavků dotčených států na snížení rizik při provádění a na vytvoření konsolidovaného plánu restrukturalizace ještě před vstupem do nového revolvingového úvěrového nástroje. Tyto kroky se zdají být v souladu s postupem obezřetného soukromého investora v tržním hospodářství. I tak je ovšem třeba zvážit, zda podmínky nového revolvingového úvěrového nástroje odpovídaly, či neodpovídaly tomu, co by soukromý investor v tržním hospodářství v téže situaci jako dotčené státy, tj. stávající akcionáři společnosti SAS, býval přijal.
(88)
Dánsko, Švédsko a skupina SAS vysvětlily, že specifickým rysem odvětví letecké dopravy je nutnost zachovat si vysokou úroveň finanční připravenosti tak, aby bylo možno udržet si důvěru zákazníků i zúčastněných stran, pokud jde o schopnost společnosti i nadále vykonávat svou činnost. Vzhledem k finančním potížím, jimž společnost SAS v roce 2012 čelila, a situaci v oblasti likvidity, jež v uvedené době panovala, byla pravděpodobně jedním z motivů pro účast dotčených států jakožto akcionářů společnosti SAS na novém revolvingovém úvěrovém nástroji snaha zabránit větším ztrátám či úpadku v případě rozsáhlého odčerpávání likvidity společnosti.
(89)
V tomto ohledu se zdá být patrné, že státy při dokončování podmínek nového revolvingového úvěrového nástroje čerpaly z doporučení nezávislých finančních poradců. Zdá se dokonce, že podmínky nového revolvingového úvěrového nástroje byly celkově zaměřeny na zmírnění hlavních zjištěných obchodních rizik. Jak se uvádí v bodě 84, klíčovou odkládací podmínkou pro realizaci nového revolvingového úvěrového nástroje bylo například úspěšné uzavření nových kolektivních smluv s letovými posádkami. Navíc se vzhledem k podmínkám čerpání platným pro nástroj B zdálo být velmi nepravděpodobné, že by k jeho čerpání mohlo dojít dříve než v březnu 2015 (37). Doplňková finanční ujednání, jež byla s novým revolvingovým úvěrovým nástrojem spojena, byla také z hlediska struktury koncipována tak, aby společnost SAS v případě, že se jí nepodaří naplnit klíčové finanční prognózy obsažené v plánu 4XNG, neměla k revolvingovému úvěrovému nástroji přístup nebo aby musela vrátit veškeré částky, které za dotčenou dobu z revolvingového úvěrového nástroje čerpala (38).
(90)
Nad rámec výše uvedených zjištění navíc Komise obdržela další informace týkající se přiměřenosti podkladového zajištění nového revolvingového úvěrového nástroje. Ve zprávě z května 2012 zpracovala […] nezávislé ocenění společnosti Widerøe a některých hmotných aktiv (včetně náhradních motorů, příslušných letadel, řady menších nemovitostí a některého vybavení), jež byly následně použity k zajištění nového revolvingového úvěrového nástroje. Ačkoliv se pozornost soustředila na společnost Widerøe, která se považovala za nejvýznamnější aktivum v rámci balíčku prvků zajištění, a posouzení dalších aktiv vycházelo z omezenějších informací, dosáhla v souhrnném ocenění celková hodnota aktiv výše přibližně [1-4]-[3-6] miliard SEK. Celková odhadovaná hodnota aktiv, která byla použita k zajištění, tedy převyšuje objem nástroje A. Podle názoru Dánska a Švédska se tento stav považoval pro věřitele nového revolvingového úvěrového nástroje za dostatečně uspokojivý vzhledem k tomu, že pravděpodobnost, že společnost SAS někdy bude čerpat nástroj B, se, jak je uvedeno výše, považovala za zanedbatelnou.
(91)
Vlastní finanční rizika spojená s novým revolvingovým úvěrovým nástrojem dále zmírňovala ustanovení o povinné platbě předem a/nebo zrušení závazků v rámci nového revolvingového úvěrového nástroje v případě, že by společnost SAS pozbyla určitých aktiv nebo využila jiných možností financování. Tato ustanovení o platbě předem a zrušení závazků měla za následek postupné snižování potenciálních ztrát. Celkový objem nového revolvingového úvěrového nástroje byl v důsledku prodeje společnosti Widerøe a na základě dohody, jež vstoupila v platnost po uskutečnění uvedeného prodeje v září roku 2013 (viz bod 31 výše) dokonce snížen z 3,5 na 2 miliardy SEK.
(92)
Zdá se tedy, že byl přijat komplexní a soudržný soubor opatření, jež se konkrétně zaměřila na zajištění další životaschopnosti společnosti SAS v období let 2012-2015 a snížení hlavních finančních rizik spojených s novým revolvingovým úvěrovým nástrojem.
(93)
Komise dále uznává, že je zapotřebí zvážit, zda mohl být srovnatelný soukromý investor za podobných tržních podmínek jako dotčené státy (tj. stávající akcionáři společnosti SAS) motivován k tomu, aby ve prospěch příjemce provedl dotčené opatření. Z toho důvodu je rovněž účelné zohlednit pro srovnání možné hypotetické situace, k nimž by došlo, pokud by dotčené opatření podniknuto nebylo.
(94)
Dánsko, Švédsko a skupina SAS v tomto ohledu ve svých vyjádřeních k rozhodnutí o zahájení řízení tvrdí, že by v případě, že by revolvingový úvěrový nástroj v roce 2012 nebyl poskytnut, pravděpodobně došlo k úpadku. Podle Dánska a Švédska by tak dotčeným státům vznikla celková ztráta ve výši 1 044 milionů SEK, tj. ve výši hodnoty jejich celkového akciového podílu. Zohledňovala se také vyhlídka ztráty budoucích kapitálových zisků v případě úspěšného provedení plánu 4XNG. Pro srovnání: Dánsko a Švédsko ve svých vyjádřeních odhadují, že pokud by společnost SAS nedostála svým závazkům v rámci nového revolvingového úvěrového nástroje, činila by celková možná ztráta vyplývající ze společného podílu dotčených států a jejich vkladů do revolvingového úvěrového nástroje v nejkrajnějším případě až kolem [1 000-3 000] milionů SEK (39).
(95)
V případě úpadku společnosti SAS se tedy případné další ztráty související s účastí dotčených států na novém revolvingovém úvěrovém nástroji (tj. přibližně 447,5 milionu SEK, pokud vyjdeme z ilustračního příkladu uvedeného Dánskem a Švédskem) jeví jako relativně omezené ve srovnání se ztrátou, k níž by tak jako tak došlo v souvislosti s jejich akciovými podíly. Z porovnání této poměrně omezené postupné změny v rámci scénáře s nedosažením výsledků (scénář s úpadkem), s nímž dotčené státy pracovaly, s možným pozitivním efektem pro dotčené státy při úspěšném provedení plánu 4XNG podle všeho vyplývá další argument ve prospěch rozhodnutí dotčených států o účasti na novém revolvingovém úvěrovém nástroji. Při nejoptimističtějším „základním“ scénáři se ve zprávě společnosti CITI celková výše možného kapitálového zisku dotčených států odhaduje na [7 000-12 000] milionů SEK. Ačkoliv Komise ve svém rozhodnutí o zahájení řízení vyjádřila určité výhrady k optimismu takovýchto růstových prognóz, uznává, že i v konzervativnějších příznivých scénářích by potenciální kapitálový zisk stále mohl výrazně převyšovat potenciální ztráty při scénářích nepříznivých.
(96)
Komise tedy bere na vědomí výše uvedené posouzení rizik a výnosů, jakož i rozsáhlý přezkum a testování plánu 4XNG, dodatečná ověření podkladového kolaterálu, (40) ustanovení o zrušení a platbách předem, která vedla k postupnému snižování potenciálních ztrát (41), a různá další opatření ke zmírnění rizik začleněná do nového revolvingového úvěrového nástroje (42). Při zohlednění výše uvedeného se rozhodnutí dotčených států podílet se na novém revolvingovém úvěrovém nástroji zdá být v souladu s kroky soukromého hospodářského subjektu, jenž by jednal s cílem dosáhnout běžné tržní návratnosti s ohledem na konkrétní situaci dané společnosti v dané době.
(97)
V návaznosti na skutečnosti uvedené výše dochází Komise k závěru, že se dotčené státy v postavení stávajících akcionářů společnosti SAS při rozhodnutí podílet se společně s nadací KAW a věřitelskými bankami v období od prosince 2012 do března 2014 na novém revolvingovém úvěrovém nástroji řídily přiměřenými a realistickými vyhlídkami na ziskovost. Z jejich účasti tedy pro společnost SAS neplynuly žádné výhody ve smyslu čl. 107 odst. 1 SFEU.
7.3. Závěr ohledně existence státní podpory
(98)
S ohledem na výše uvedené dospěla Komise k závěru, že účast Dánska a Švédska na novém revolvingovém úvěrovém nástroji nepředstavuje státní podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 SFEU.
(99)
Závěrem Komise konstatuje, že Dánsko a Švédsko souhlasily s přijetím a oznámením tohoto rozhodnutí v anglickém znění,
PŘIJALA TOTO ROZHODNUTÍ:
Článek 1
Financování společnosti Scandinavian Airlines prostřednictvím nového revolvingového úvěrového nástroje, který Dánské království a Švédské království zřídily v prosinci roku 2012, nepředstavuje podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 Smlouvy o fungování Evropské unie.
Článek 2
Toto rozhodnutí je určeno Dánskému království a Švédskému království.
V Bruselu dne 9. července 2014.
ΑΠΌΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΉΣ
της 9ης Ιουλίου 2014
σχετικά με το μέτρο κρατικής ενίσχυσης SA.35668 (13/C) (πρώην 13/NN) (πρώην 12/CP) που εφαρμόστηκε από τη Δανία και τη Σουηδία υπέρ της Scandinavian Airlines
[κοινοποιηθείσα υπό τον αριθμό C(2014) 4532]
(Το κείμενο στην αγγλική γλώσσα είναι το μόνο αυθεντικό)
(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)
(2014/938/ΕΕ)
Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ,
Έχοντας υπόψη τη Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και ιδίως το άρθρο 108 παράγραφος 2 πρώτο εδάφιο,
Έχοντας υπόψη τη συμφωνία για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο, και ιδίως το άρθρο 62 παράγραφος 1 στοιχείο α),
Έχοντας υπόψη την απόφαση της Επιτροπής για κίνηση της διαδικασίας που προβλέπεται στο άρθρο 108 παράγραφος 2 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης σχετικά με την κρατική ενίσχυση SA.35668 (13/C) (πρώην 13/NN) (πρώην 12/CP) (1),
Αφού κάλεσε τα ενδιαφερόμενα μέρη να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σύμφωνα με τις ανωτέρω διατάξεις και έχοντας υπόψη τις παρατηρήσεις αυτές,
Εκτιμώντας τα ακόλουθα:
1. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ
(1)
Στα τέλη Οκτωβρίου 2012 η Δανία, η Σουηδία και η Νορβηγία (εφεξής καλούμενες από κοινού «τα κράτη») ήρθαν σε ανεπίσημη επαφή με την Επιτροπή και την Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ («ΕΑΕ») για να γνωστοποιήσουν την πρόθεσή τους να συμμετάσχουν σε μια νέα ανανεούμενη πιστωτική διευκόλυνση («η νέα ΑΠΔ») υπέρ της Scandinavian Airlines («SAS», «ο όμιλος SAS» ή «η εταιρεία»). Στις 12 Νοεμβρίου 2012 τα κράτη αποφάσισαν να συμμετάσχουν στη νέα ΑΠΔ χωρίς, ωστόσο, να κοινοποιήσουν επισήμως το μέτρο στην Επιτροπή.
(2)
Στις 14 Νοεμβρίου 2012 η Επιτροπή κίνησε διαδικασία αυτεπάγγελτης έρευνας σχετικά με τη νέα ΑΠΔ. Η Επιτροπή απέστειλε στη Δανία και τη Σουηδία αιτήματα παροχής πληροφοριών στις 29 Νοεμβρίου 2012, στις 18 Δεκεμβρίου 2012, στις 28 Ιανουαρίου 2013 και στις 18 Φεβρουαρίου 2013, στα οποία έλαβε αντιστοίχως απαντήσεις στις 6 Δεκεμβρίου 2012, στις 8 Ιανουαρίου 2013, στις 5 και 13 Φεβρουαρίου 2013 και στις 22 Μαρτίου 2013. Η Δανία και η Σουηδία παρείχαν συμπληρωματικές πληροφορίες με επιστολή της 3ης Ιουνίου 2013.
(3)
Επιπλέον, στις 20 Νοεμβρίου 2012 η Επιτροπή έλαβε καταγγελία από τη Ryanair, την οποία ακολούθησε καταγγελία που υπέβαλε η ευρωπαϊκή ένωση αεροπορικών εταιρειών χαμηλού κόστους (European Low Fares Airline Association, «ELFAA») στις 4 Φεβρουαρίου 2013. Η Δανία και η Σουηδία υπέβαλαν τις παρατηρήσεις τους σχετικά με τις εν λόγω καταγγελίες με επιστολή της 22ας Μαρτίου 2013.
(4)
Με επιστολή της 19ης Ιουνίου 2013, η Επιτροπή κοινοποίησε στη Δανία και τη Σουηδία την απόφασή της να κινήσει τη διαδικασία που προβλέπεται στο άρθρο 108 παράγραφος 2 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης («ΣΛΕΕ») σχετικά με την ενίσχυση (εφεξής «η απόφαση κίνησης της διαδικασίας»). Η Δανία και η Σουηδία υπέβαλαν παρατηρήσεις σχετικά με την απόφαση κίνησης της διαδικασίας με επιστολές της 19ης Αυγούστου 2013.
(5)
Η απόφαση της Επιτροπής για την κίνηση της διαδικασίας δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης (2) στις 28 Σεπτεμβρίου 2013. Η Επιτροπή κάλεσε τα ενδιαφερόμενα μέρη να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σχετικά με τα μέτρα.
(6)
Η Επιτροπή έλαβε τις παρατηρήσεις του ομίλου SAS και της Foundation Asset Management Sweden AB («FAM») (3) στις 28 Οκτωβρίου 2013. Στις 5 Νοεμβρίου 2013 η Επιτροπή διαβίβασε τις παρατηρήσεις αυτές στη Δανία και τη Σουηδία, στις οποίες δόθηκε η δυνατότητα να απαντήσουν. Με επιστολές της 4ης και 5ης Δεκεμβρίου 2013, οι δανικές και οι σουηδικές αρχές δήλωσαν ότι δεν είχαν κανένα σχόλιο σχετικά με τις παρατηρήσεις του ομίλου SAS και της FAM.
(7)
Η Επιτροπή ζήτησε από τη Δανία και τη Σουηδία συμπληρωματικές πληροφορίες με επιστολή της 25ης Φεβρουαρίου 2014, στην οποία έλαβε απάντηση και από τα δύο κράτη μέλη στις 25 Μαρτίου 2014. Επιπροσθέτως, με επιστολές της 5ης και 7ης Μαρτίου 2014, οι δανικές και οι σουηδικές αρχές ενημέρωσαν την Επιτροπή ότι η SAS είχε αποφασίσει να ακυρώσει τη νέα ΑΠΔ και να διερευνήσει εναλλακτικές δυνατότητες για την ενίσχυση της κεφαλαιακής της βάσης. Ως ημερομηνία έναρξης ισχύος της ακύρωσης είχε οριστεί η 4η Μαρτίου 2014.
(8)
Με επιστολές της 4ης και 7ης Ιουλίου 2014 αντιστοίχως, η Σουηδία και η Δανία συμφώνησαν να παραιτηθούν των δικαιωμάτων τους που απορρέουν από το άρθρο 342 της ΣΛΕΕ, σε συνδυασμό με το άρθρο 3 του κανονισμού αριθ. 1, και να αποδεχθούν την έκδοση και την κοινοποίηση της παρούσας απόφασης στην αγγλική γλώσσα.
(9)
Όσον αφορά την παρούσα διαδικασία, αποκλειστική αρμοδιότητα της Επιτροπής είναι η αξιολόγηση της συμμόρφωσης της Δανίας και της Σουηδίας προς τις διατάξεις της ΣΛΕΕ. Από την άλλη πλευρά, δυνάμει του άρθρου 109 παράγραφος 1 της συμφωνίας για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο («συμφωνία για τον ΕΟΧ»), σε συνδυασμό με το άρθρο 24 της συμφωνίας μεταξύ των κρατών της ΕΖΕΣ για τη σύσταση Εποπτεύουσας Αρχής και Δικαστηρίου, η ΕΑΕ είναι αρμόδια για την αξιολόγηση της συμμόρφωσης της Νορβηγίας προς τις διατάξεις της συμφωνίας για τον ΕΟΧ. Επιπλέον, βάσει του άρθρου 109 παράγραφος 2 και του πρωτοκόλλου 27 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ, για την εξασφάλιση ομοιόμορφης εφαρμογής σε ολόκληρο τον ΕΟΧ, η ΕΑΕ και η Επιτροπή συνεργάζονται, ανταλλάσσουν πληροφορίες και προβαίνουν σε διαβουλεύσεις για θέματα της πολιτικής εποπτείας και επιμέρους περιπτώσεις.
(10)
Βάσει των προαναφερομένων, και δεδομένης της παράλληλης αρμοδιότητας και των δύο οργάνων στην παρούσα υπόθεση, η Επιτροπή συνεργάστηκε και προέβη σε διαβουλεύσεις με την ΕΑΕ πριν από την έκδοση της παρούσας απόφασης.
2. Η ΣΚΑΝΔΙΝΑΒΙΚΗ ΑΓΟΡΑ ΑΕΡΟΜΕΤΑΦΟΡΩΝ
(11)
Μεταξύ του 2001 και του 2011 η σκανδιναβική αγορά αερομεταφορών (η οποία περιλαμβάνει τη Δανία, τη Σουηδία, τη Φινλανδία και τη Νορβηγία) κατέγραψε, σύμφωνα με στοιχεία, ρυθμό ανάπτυξης της τάξης του 126 % υπό όρους ΔΘΧ (4). Το σύνολο σχεδόν της ανάπτυξης της σκανδιναβικής αγοράς μικρών αποστάσεων προήλθε από αερομεταφορείς χαμηλού κόστους, ιδίως από τη Norwegian Air Shuttle και τη Ryanair. Πράγματι, εκτιμάται ότι το 90 % της ανάπτυξης που σημειώθηκε την εν λόγω περίοδο επήλθε από τις δραστηριότητες των αερομεταφορέων χαμηλού κόστους (5).
(12)
Παρά την αύξηση του μεριδίου των αερομεταφορέων χαμηλού κόστους, η SAS εξακολουθεί να αποτελεί τον σημαντικότερο παράγοντα στη σκανδιναβική αγορά, με εκτιμώμενο μερίδιο αγοράς το 2011 ύψους 35,6 %, ποσοστό πολύ μικρότερο από τα υψηλά ποσοστά άνω του 50 % που σημείωναν οι εν λόγω αερογραμμές προ δεκαετίας. Κατά το ίδιο έτος, τα μερίδια αγοράς της Norwegian Air Shuttle και της Ryanair ανήλθαν σε 18,7 % και 6,8 % αντιστοίχως.
3. Ο ΔΙΚΑΙΟΥΧΟΣ
(13)
Η SAS είναι ο εθνικός αερομεταφορέας των κρατών και αποτελεί τη μεγαλύτερη αεροπορική εταιρεία στη Σκανδιναβία και την όγδοη μεγαλύτερη αεροπορική εταιρεία στην Ευρώπη. Επίσης, είναι ιδρυτικό μέλος της Star Alliance. Η έδρα του ομίλου αερομεταφορών, στον οποίο περιλαμβάνονται η Scandinavian Airlines, η Widerøe (6) και η Blue1, βρίσκεται στη Στοκχόλμη και ο κεντρικός ευρωπαϊκός και διηπειρωτικός αερολιμένας της είναι ο αερολιμένας της Κοπεγχάγης. Το 2013 η SAS εξυπηρέτησε περίπου 28 εκατ. επιβάτες και τα έσοδά της ανήλθαν κατά προσέγγιση σε 42 δισεκατ. σουηδικές κορόνες.
(14)
Τα κράτη κατέχουν επί του παρόντος το 50 % της SAS και, ειδικότερα, η Σουηδία κατέχει το 21,4 %, η Δανία το 14,3 % και η Νορβηγία το 14,3 %. Ο βασικός ιδιώτης μέτοχος είναι το ίδρυμα Knut och Alice Wallenberg («KAW») (7,6 %), ενώ τα μερίδια καθενός από τους υπόλοιπους μετόχους δεν υπερβαίνουν το 1,5 %.
Πίνακας 1
Βασικοί μέτοχοι της SAS AB την 31η Μαρτίου 2012 (7)
Μέτοχος
Σύνολο
Σουηδικό κράτος
21,4 %
Δανικό κράτος
14,3 %
Νορβηγικό κράτος
14,3 %
Ίδρυμα Knut och Alice Wallenberg
7,6 %
Försäkringsaktiebolaget, Avanza Pension
1,5 %
A.H Värdepapper AB
1,4 %
Unionen
1,4 %
Εθνική Τράπεζα της Δανίας
1,4 %
Robur Försäkring
0,9 %
Ponderus Försäkring
0,8 %
Andra AP-fonden
0,5 %
Tredje AP-fonden
0,5 %
SSB+TC Ledning Omnibus FD No OM79
0,5 %
Nordnet Pensionsförsäkring AB
0,4 %
Swedbank Robur Sverigefond
0,4 %
Swedbank Robur Sverigefond Mega
0,3 %
JPM Chase NA
0,3 %
AMF Aktiefond Småbolag
0,3 %
JP Morgan Bank
0,3 %
KPA Pensionsförsäkring AB
0,2 %
Nomura International
0,2 %
(15)
Η SAS βρισκόταν σε δεινή χρηματοοικονομική κατάσταση επί σειρά ετών, παρουσιάζοντας ζημίες σε συνεχή βάση από το 2008 έως το 2013. Τον Νοέμβριο του 2012 ο οίκος Standard and Poor's («S&P») υποβάθμισε την αξιολόγησή του όσον αφορά την πιστοληπτική ικανότητα της εταιρείας από B- σε CCC+ (8). Οι εν λόγω δυσχέρειες επιδεινώθηκαν από το περιβάλλον της αγοράς, το οποίο χαρακτηριζόταν από υψηλό κόστος καυσίμων και αβέβαιη ζήτηση.
(16)
Ειδικότερα, από τις ετήσιες εκθέσεις της εταιρείας προκύπτει ότι, κατά την περίοδο 2008-2012, η SAS παρουσίαζε σημαντικές ζημίες σε ετήσια βάση και κατέγραψε σημαντικά ποσά καθαρού χρηματοοικονομικού χρέους.
Πίνακας 2
Βασικά χρηματοοικονομικά στοιχεία της SAS κατά την περίοδο 2007-2012 (σε εκατ. σουηδικών κορονών) (9)
2007
2008
2009
2010
2011
2012
(Ιαν.-Οκτ.)
Έσοδα
50 958
52 870
44 918
41 070
41 412
35 986
Καθαρό χρηματοοικονομικό χρέος
1 231
8 912
6 504
2 862
7 017
6 549
Κέρδη προ φόρων
1 044
- 969
- 3 423
- 3 069
- 1 629
- 1 245
Καθαρά έσοδα
636
- 6 360
- 2 947
- 2 218
- 1 687
- 985
Ταμειακή ροή για το έτος
- 1 839
- 3 084
- 1 741
868
- 1 243
- 1 018
Απόδοση απασχολούμενου κεφαλαίου (ROCE) - %
6,7
- 19,6
- 11,7
- 7,6
- 2,2
- 8,1
Απόδοση λογιστικής αξίας ιδίων κεφαλαίων μετά φόρων - %
3,8
- 47,6
- 26,8
- 17,0
- 12,0
- 24,8
Δείκτης κάλυψης χρηματοοικονομικών υποχρεώσεων
1,8
- 5,3
- 4,4
- 1,9
- 0,6
- 1,6
(17)
Λόγω της επιδεινούμενης χρηματοοικονομικής κατάστασής της, η SAS ακολούθησε κατά την περίοδο 2009-2010 ένα πρόγραμμα σημαντικών περικοπών των δαπανών («Core SAS»). Κατά την εφαρμογή του προγράμματος αυτού, η SAS έπρεπε να συγκεντρώσει ίδια κεφάλαια από τους μετόχους της προβαίνοντας σε δύο εκδόσεις δικαιωμάτων: i) αξίας 6 δισεκατ. σουηδικών κορονών τον Απρίλιο του 2009· και ii) αξίας 5 δισεκατ. σουηδικών κορονών τον Μάιο του 2010 (10).
(18)
Οι χρηματοοικονομικές δυσχέρειες της SAS κορυφώθηκαν το 2012, όταν η εταιρεία παρουσίασε το επιχειρηματικό σχέδιο με τίτλο «4 Excellence Next Generation» («σχέδιο 4XNG»), το οποίο αποτελούσε, κατά την κρίση της διοίκησης της αεροπορικής εταιρείας, την «τελευταία ευκαιρία» της SAS (11). Επιπλέον, τον Νοέμβριο του 2012 υπήρξαν δημοσιεύματα στον Τύπο στα οποία αναφερόταν το ενδεχόμενο πτώχευσης της SAS (12).
4. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΟΥ ΜΕΤΡΟΥ: Η ΝΕΑ ΑΠΔ ΤΟΥ 2012
(19)
Όπως και άλλες αεροπορικές εταιρείες παγκοσμίως, η SAS έχει προσφύγει σε εξωτερικές πιστωτικές διευκολύνσεις προκειμένου να διατηρήσει ένα ελάχιστο επίπεδο ρευστότητας. Από τις 20 Δεκεμβρίου 2006, η SAS βασιζόταν σε μια ΑΠΔ η οποία επρόκειτο να εκπνεύσει τον Ιούνιο του 2013 («η παλαιά ΑΠΔ»). Η παλαιά ΑΠΔ ανερχόταν στο ποσό των 366 εκατ. ευρώ και τροφοδοτούνταν αποκλειστικά από ορισμένες τράπεζες ([…] (13)). Περιελάμβανε επίσης μια σειρά χρηματοοικονομικών ρητρών ή όρων, όπως […].
(20)
Τον Δεκέμβριο του 2011, λόγω της επιδείνωσης των επιχειρηματικών επιδόσεων της εταιρείας, η διοίκηση της SAS αποφάσισε να εξαντλήσει την παλαιά ΑΠΔ. Έπειτα από αίτηση πτώχευσης που υπέβαλε θυγατρική της SAS (και συγκεκριμένα η Spanair) τον Ιανουάριο του 2012, η SAS ξεκίνησε διαπραγματεύσεις με τις τράπεζες, οι οποίες κατέληξαν σε συμφωνία επανακαθορισμού των ρητρών στις 15 Μαρτίου 2012. Στο πλαίσιο του εν λόγω επανακαθορισμού των ρητρών προβλέπονταν η αύξηση του κόστους άντλησης κεφαλαίων από την παλαιά ΑΠΔ, αυστηρότεροι όροι ανάληψης πίστωσης και η υποχρέωση της SAS να αποπληρώσει άμεσα και στο ακέραιο το αντληθέν ποσό. Επιπλέον, η SAS όφειλε να υποβάλει στους δανειστές της σχέδιο ανακεφαλαιοποίησης το οποίο έπρεπε να εγκριθεί από το διοικητικό συμβούλιο και τους βασικούς μετόχους, δηλαδή από τα κράτη και το ίδρυμα KAW.
(21)
Το σχέδιο ανακεφαλαιοποίησης βασιζόταν στο επονομαζόμενο σχέδιο 4XNG, το οποίο βρισκόταν ήδη υπό κατάρτιση στις αρχές του 2012. Στο σχέδιο 4XNG εξετάζονταν επίσης ορισμένοι προβληματισμοί που είχαν εκφράσει τον Μάιο του 2012 οι […] σχετικά με το προϋπάρχον επιχειρηματικό σχέδιο της SAS που ονομαζόταν «4 Excellence» («σχέδιο 4X»). Σύμφωνα με τη SAS, το σχέδιο 4XNG θα καθιστούσε δυνατή την εδραίωση της εταιρείας ως οικονομικά αυτόνομων αερογραμμών. Στο σχέδιο καθορίζονταν διάφοροι χρηματοοικονομικοί στόχοι, τους οποίους η SAS έπρεπε να εκπληρώσει εντός του οικονομικού έτους 2014-2015. Μεταξύ των στόχων αυτών συμπεριλαμβάνονταν περιθώριο EBIT (κέρδη προ φόρων και τόκων) άνω του 8 %, δείκτης οικονομικής ετοιμότητας άνω του 20 % και δείκτης ενεργητικού/μετοχής άνω του 35 %. Με το σχέδιο 4XNG αναμενόταν ότι θα δινόταν η δυνατότητα στη SAS να εξασφαλίσει αύξηση των κερδών προ φόρων της εταιρείας κατά περίπου 3 δισεκατ. σουηδικές κορόνες σε ετήσια βάση, ενώ για την εφαρμογή του σχεδίου θα απαιτούνταν δαπάνες αναδιάρθρωσης και εφάπαξ δαπάνες ύψους περίπου 1,5 δισεκατ. σουηδικών κορονών.
(22)
Ένας ακόμη στόχος του σχεδίου 4XNG ήταν η προετοιμασία της εταιρείας για την έναρξη ισχύος από τον Νοέμβριο του 2013 νέων λογιστικών κανόνων όσον αφορά τις συνταξιοδοτικές παροχές, οι οποίοι αναμενόταν να έχουν αρνητικό αντίκτυπο στην καθαρή θέση του ομίλου SAS. Επιπλέον, το σχέδιο περιελάμβανε δέσμευση για την ολοκλήρωση ενός σχεδίου εκποίησης στοιχείων του ενεργητικού και χρηματοδότησης, το οποίο θα μπορούσε να αποφέρει συνολικά δυνητικά καθαρά έσοδα σε ρευστό ύψους 3 δισεκατ. σουηδικών κορονών. Η εκποίηση των στοιχείων ενεργητικού περιελάμβανε (14): i) την πώληση της Widerøe, μιας θυγατρικής περιφερειακής αεροπορικής εταιρείας στη Νορβηγία (15), ii) την πώληση επένδυσης μειοψηφικής συμμετοχής στην […], iii) την πώληση συμφερόντων επί ακινήτων του αερολιμένα, iv) την εξωτερική ανάθεση της επίγειας εξυπηρέτησης (16), v) την πώληση κινητήρων αεροσκαφών (17), vi) την πώληση και χρηματοδοτική παραχώρηση ή άλλου είδους χρηματοδοτική συναλλαγή όσον αφορά την […], vii) την εξωτερική ανάθεση των συστημάτων διαχείρισης και των τηλεφωνικών κέντρων (18) και viii) την πώληση ή την εξασφάλιση της χρηματοδότησης τριών αεροσκαφών Q400.
(23)
Τα κράτη εμμένουν στην άποψη ότι το σχέδιο 4XNG ήταν αυτοχρηματοδοτούμενο, που σημαίνει ότι η SAS θα μπορούσε να εξασφαλίσει από τις πράξεις και τις εκποιήσεις μη βασικών στοιχείων του ενεργητικού επαρκή ρευστότητα για τη χρηματοδότηση του αρχικού κόστους υλοποίησης του σχεδίου 4XNG. Ωστόσο, η SAS είχε εκφράσει ανησυχίες σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο θα αντιμετώπιζαν οι επενδυτές την ασθενή ταμειακή κατάσταση της εταιρείας λόγω των σημαντικών αρχικών δαπανών υλοποίησης του σχεδίου 4XNG. Ως εκ τούτου, ζήτησε να παραταθεί και η παλαιά ΑΠΔ, παράλληλα με την έγκριση της νέας ΑΠΔ, η οποία λαμβάνει στήριξη από τα κράτη και το ίδρυμα KAW. Μολαταύτα, η SAS ισχυρίστηκε ότι δεν επρόκειτο να προβεί σε ανάληψη πιστώσεων ούτε από την παλαιά ΑΠΔ (μετά την παράταση) ούτε από τη νέα ΑΠΔ.
(24)
Οι διαβουλεύσεις σχετικά με τη νέα ΑΠΔ ξεκίνησαν στις 4 Ιουνίου 2012. (19) Αρχικά, σύμφωνα με το σχέδιο ανακεφαλαιοποίησης (βλέπε αιτιολογικηή σκέψη 20 ανωτέρω), οι τράπεζες που δανειοδότησαν την παλαιά ΑΠΔ προέβαλαν την απαίτηση χορήγησης επιπλέον ιδίων κεφαλαίων από τα κράτη, π.χ. μέσω έκδοσης δικαιωμάτων, δεδομένου ότι δεν προτίθεντο να στηρίξουν από μόνα τους μια νέα ΑΠΔ. Ωστόσο, τα κράτη απέρριψαν τη συγκεκριμένη ιδέα.
(25)
Κατόπιν ορισμένων διαπραγματεύσεων, οι τράπεζες αποδέχθηκαν την έγκριση νέας ΑΠΔ, στη σύσταση της οποίας θα προέβαιναν από κοινού τα κράτη και το ίδρυμα KAW και η οποία θα διαρθρωνόταν αυστηρώς επί ίσοις όροις, χωρίς μειωμένη εξασφάλιση ή δυσανάλογα δικαιώματα εξασφάλισης. Πρέπει να σημειωθεί ότι αρχικός στόχος ήταν η νέα ΑΠΔ να ανέρχεται σε [3-6] δισεκατ. σουηδικές κορόνες, ενώ οι διαθέσιμες εξασφαλίσεις ανέρχονταν μόλις σε [1-4] δισεκατ. σουηδικές κορόνες. Στις 22 Οκτωβρίου 2012, το μέγεθος της νέας ΑΠΔ μειώθηκε τελικά σε 3,5 δισεκατ. σουηδικές κορόνες (περίπου 400 εκατ. ευρώ).
(26)
Η νέα ΑΠΔ χορηγήθηκε από τις ίδιες τράπεζες που είχαν χορηγήσει και την παλαιά ΑΠΔ (εκτός από μία (20)), από κοινού με τα κράτη και το ίδρυμα KAW. Πιο συγκεκριμένα, το 50 % της νέας ΑΠΔ χορηγήθηκε από τα κράτη κατ' αναλογία του ποσοστού συμμετοχής τους στη SAS, ενώ το υπόλοιπο 50 % χορηγήθηκε από τις τράπεζες και το ίδρυμα KAW. Τα κράτη και το ίδρυμα KAW συμμετείχαν στη νέα ΑΠΔ με τους ίδιους όρους (προμήθειες, επιτόκια, ρήτρες) υπό τους οποίους συμμετείχαν και οι τράπεζες.
(27)
Τα κύρια χαρακτηριστικά της νέας ΑΠΔ ήταν τα εξής:
-
Διαχωρίστηκε σε δύο επιμέρους διευκολύνσεις ύψους 2 δισεκατ. σουηδικών κορονών (διευκόλυνση Α) και 1,5 δισεκατ. σουηδικών κορονών (διευκόλυνση Β) αντιστοίχως, στο πλαίσιο των οποίων τα κράτη συνεισέφεραν το 50 % της αξίας. Οι όροι τιμολόγησης και για τις δύο διευκολύνσεις συμπεριελάμβαναν προμήθεια για προκαταρκτικές εργασίες, προμήθεια δέσμευσης, επιβάρυνση χρήσης, περιθώριο και προμήθεια εξόδου.
-
Η SAS έπρεπε να πληροί ορισμένες προϋποθέσεις προκειμένου να μπορεί να αντλεί κεφάλαια από τη ΑΠΔ, και οι προϋποθέσεις αυτές ήταν αυστηρότερες στη διευκόλυνση Β από ό,τι στη διευκόλυνση Α (21).
-
Στη νέα ΑΠΔ προβλεπόταν η ίδια δέσμη εξασφαλίσεων της παλαιάς ΑΠΔ και, επιπλέον, παρέχονταν στους δανειστές εξασφαλίσεις επί του συνόλου των μετοχών στη Widerøe και επί κάθε άλλου μη βεβαρημένου πάγιου στοιχείου του ενεργητικού του ομίλου SAS σύμφωνα με τα στοιχεία του Δεκεμβρίου 2012. Κατά συνέπεια, στη νέα ΑΠΔ προβλέπονταν εξασφαλίσεις προτεραιότητας επί διαφόρων στοιχείων του ενεργητικού της SAS, συμπεριλαμβανομένων του 100 % των μετοχών των θυγατρικών της Widerøe και SAS Spare Engine, 18 αεροσκαφών και ορισμένων ακινήτων. Οι εξασφαλίσεις αυτές αποτιμήθηκαν με λογιστική αξία ύψους περίπου 2,7 δισεκατ. σουηδικών κορονών (ήτοι περίπου το 75 % της νέας ΑΠΔ) και επιμερίζονταν αναλογικά μεταξύ της διευκόλυνσης Α και της διευκόλυνσης Β.
-
Αναλήψεις από τη διευκόλυνση Β μπορούσαν να πραγματοποιηθούν μόνο κατόπιν εξάντλησης της διευκόλυνσης Α. Μετά την 1η Ιανουαρίου 2014, η SAS θα μπορούσε να προβεί σε ανάληψη από τη διευκόλυνση Β μόνο εφόσον θα είχε ολοκληρωθεί η πώληση των στοιχείων του ενεργητικού ή των μετοχών της Widerøe.
-
Ως ημερομηνία λήξης της νέας ΑΠΔ ορίστηκε η 31η Μαρτίου 2015.
(28)
Οι όροι της νέας ΑΠΔ συμφωνήθηκαν στις 25 Οκτωβρίου 2012. Ωστόσο, η νέα ΑΠΔ υπόκειτο, μεταξύ άλλων, στην κοινοβουλευτική έγκριση όλων των κρατών και στην υπογραφή συμφωνιών με τις συνδικαλιστικές ενώσεις των πληρωμάτων θαλάμου διακυβέρνησης και θαλάμου επιβατών.
(29)
Τα κράτη υπέβαλαν έκθεση, η οποία καταρτίστηκε από τη CITI με ημερομηνία 7ης Νοεμβρίου 2012 («η έκθεση της CITI») και είχε ως στόχο να διερευνηθεί κατά πόσον ένας ιδιώτης επενδυτής σε μια κατάσταση όσο το δυνατόν πλησιέστερη σε αυτή των κρατών θα συμμετείχε στη νέα ΑΠΔ υπό παρεμφερείς όρους και προϋποθέσεις. Βασιζόμενη στην παραδοχή της επιτυχούς εφαρμογής του βασικού σεναρίου του σχεδίου 4XNG, η έκθεση της CITI κατέληγε στο συμπέρασμα ότι η συμμετοχή των κρατών στη νέα ΑΠΔ αναμενόταν να διασφαλίσει συντελεστή εσωτερικής απόδοσης («IRR») ύψους [90-140] %, συντελεστή επί της επένδυσης περίπου [4-9]x και αύξηση της αξίας των ιδίων κεφαλαίων της τάξης σχεδόν του [700-1 200] % (από τον Νοέμβριο του 2012 έως τον Μάρτιο του 2015). Η έκθεση της CITI κατέληγε στο συμπέρασμα ότι η απόδοση που απαιτείτο από τα κράτη θα ήταν, συνεπώς, τουλάχιστον ίση με την απόδοση που θα απαιτούσε ένας ιδιώτης επενδυτής σε αντίστοιχη περίπτωση. Εντούτοις, στην έκθεση της CITI δεν περιλαμβανόταν εκτίμηση των πιθανοτήτων επιτυχούς εκτέλεσης του βασικού σεναρίου του σχεδίου 4XNG από τη SAS ούτε εκτίμηση των επιπτώσεων ενδεχόμενων αποκλίσεων από το βασικό σενάριο, όπως, για παράδειγμα, αδυναμία ρευστοποίησης μη βασικών στοιχείων του ενεργητικού.
(30)
Στις 19 Δεκεμβρίου 2012, η SAS ανακοίνωσε ότι πληρούνταν όλες οι απαραίτητες προϋποθέσεις για την έναρξη ισχύος της νέας ΑΠΔ (βλέπε αιτιολογική σκέψη 28 ανωτέρω), συμπεριλαμβανομένης της έγκρισης από τα κοινοβούλια των κρατών. Από την εν λόγω ημερομηνία και έως την 3η Μαρτίου 2014 ίσχυε η νέα ΑΠΔ, η οποία αντικατέστησε την παλαιά ΑΠΔ (22).
(31)
Με επιστολή της 3ης Ιουνίου 2013, η Δανία και η Σουηδία διευκρίνισαν ότι, συνεπεία της πώλησης του 80 % των μετοχών της Widerøe (αιτιολογική σκέψη 22 ανωτέρω), τα κράτη και οι τράπεζες δανειοδότησης είχαν συμφωνήσει με τη SAS την τροποποίηση των όρων και των προϋποθέσεων της νέας ΑΠΔ, παρότι η συμφωνία τροποποίησης δεν είχε ακόμη υπογραφεί επισήμως. Στις παρατηρήσεις που υπέβαλαν στο πλαίσιο της επίσημης έρευνας, οι δανικές και οι σουηδικές αρχές ενημέρωσαν την Επιτροπή ότι η τροποποίηση της νέας ΑΠΔ είχε υπογραφεί από όλα τα μέρη και ότι επρόκειτο να τεθεί σε ισχύ μετά την ολοκλήρωση της αγοραπωλησίας της Widerøe, δηλαδή στις 30 Σεπτεμβρίου 2013. Οι σχετικές τροποποιήσεις περιελάμβαναν τα ακόλουθα στοιχεία:
-
Μείωση της διευκόλυνσης Α από 1,173 δισεκατ. σουηδικές κορόνες σε 800 εκατ. σουηδικές κορόνες και παράταση της ημερομηνίας λήξης της κατά πέντε μήνες, έως την 1η Ιουνίου 2014.
-
Εμπράγματη ασφάλεια ύψους [500-800] εκατ. σουηδικών κορονών εκ μέρους της SAS σε μετρητά, ως εξασφάλιση για τη διευκόλυνση Α. Το υπόλοιπο ποσό των [100-400] εκατ. σουηδικών κορονών ήταν εξασφαλισμένο από τις εξασφαλίσεις που περιλαμβάνονταν ήδη στη συμφωνία για τη νέα ΑΠΔ.
-
Ακύρωση ποσού ύψους 200 εκατ. σουηδικών κορονών από τη διευκόλυνση Α αμέσως μετά τη μερική εκποίηση του τμήματος επίγειας εξυπηρέτησης. Όταν τέθηκε σε ισχύ η ακύρωση της νέας ΑΠΔ, ήτοι στις 4 Μαρτίου 2014, η SAS είχε ήδη υπογράψει δήλωση προθέσεων με δυνητικό αγοραστή (23).
-
Προβλεπόμενη μείωση της διευκόλυνσης Β από 1,5 δισεκατ. σουηδικές κορόνες σε 1,2 δισεκατ. σουηδικές κορόνες.
5. Η ΑΠΟΦΑΣΗ ΚΙΝΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ
(32)
Στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας, η Επιτροπή εξέφρασε αμφιβολίες σχετικά με τη ρήτρα περί ισότιμης συμμετοχής (pari passu) των κρατών, του ιδρύματος KAW και των τραπεζών στη νέα ΑΠΔ, κυρίως για τους κάτωθι λόγους:
-
Το προηγούμενο άνοιγμα των τραπεζών έναντι της SAS μέσω της συμμετοχής τους στην παλαιά ΑΠΔ. Πράγματι, οι τράπεζες είχαν μειώσει χονδρικά στο ήμισυ τη συνεισφορά τους στη νέα ΑΠΔ και, ως εκ τούτου, είχαν περιορίσει το συνολικό άνοιγμά τους έναντι της SAS κατά περίπου 50 % όσον αφορά τη ΑΠΔ, ενώ τα κράτη, τα οποία δεν είχαν λάβει καμία απόδοση όσον αφορά τις εκδόσεις δικαιωμάτων του 2009 και του 2010 λόγω των συνεχιζόμενων αρνητικών αποτελεσμάτων της SAS, είχαν αυξήσει το άνοιγμά τους έναντι της SAS.
-
Το γεγονός ότι η SAS είχε εξαντλήσει την παλαιά ΑΠΔ τον Ιανουάριο του 2012, στοιχείο που θα μπορούσε να είχε επηρεάσει ενδεχομένως την απόφαση των τραπεζών δανειοδότησης να συμμετάσχουν στη νέα ΑΠΔ, προκειμένου να αποφύγουν τυχόν περαιτέρω ανάληψης πιστώσεων και να διασφαλίσουν ότι δεν θα έχαναν ολόκληρο το ποσό των συνεισφορών τους στη ΑΠΔ εξαιτίας των δυσχερειών που αντιμετώπιζε η εταιρεία.
-
Η Επιτροπή δεν ήταν σε θέση να διακριβώσει κατά πόσον η απόφαση των τραπεζών να συμμετάσχουν στη νέα ΑΠΔ επηρεάστηκε από τη συνεχή χρηματοδοτική στήριξη της SAS από τα κράτη κατά τα προηγούμενα έτη. Επίσης, η Επιτροπή επεσήμανε ότι η συμμετοχή των κρατών αποτελούσε αυστηρή προϋπόθεση για τη συμμετοχή ιδιωτικών φορέων στη νέα ΑΠΔ.
-
Η Επιτροπή διατύπωσε αμφιβολίες σχετικά με το κατά πόσον ήταν δυνατή η σύγκριση της συμμετοχής του ιδρύματος KAW στη νέα ΑΠΔ με τη συμμετοχή ενός ιδιώτη επενδυτή, δεδομένου του ανοίγματος του ιδρύματος KAW έναντι της SAS, όχι μόνο μέσω του μετοχικού μεριδίου του, αλλά και μέσω της τράπεζας SEB.
(33)
Η Επιτροπή εξέφρασε περαιτέρω αμφιβολίες ως προς το εάν η συμμετοχή των κρατών στη νέα ΑΠΔ θα μπορούσε να θεωρηθεί εύλογη από τη σκοπιά ενός μετόχου και εάν θα πληρούσε το κριτήριο του ιδιώτη επενδυτή στην οικονομία της αγοράς, σε περίπτωση μη εφαρμογής της ρήτρας περί ισότιμης συμμετοχής. Ως προς αυτό, η Επιτροπή διερεύνησε κατά πόσον το σχέδιο 4XNG βασιζόταν σε αρκετά ισχυρές παραδοχές ώστε να προσελκύσει τη συμμετοχή ενός ιδιώτη επενδυτή στη νέα ΑΠΔ, καθώς και εάν οι αναλύσεις ευαισθησίας που είχαν εκπονηθεί στο πλαίσιο του σχεδίου ήταν υπερβολικά αισιόδοξες.
(34)
Για παράδειγμα, η Επιτροπή επεσήμανε, μεταξύ άλλων, ορισμένα αισιόδοξα αριθμητικά στοιχεία που συμπεριλαμβάνονταν στο σχέδιο και αφορούσαν την ανάπτυξη της αγοράς υπό όρους ΔΘΧ και ΑΕγχΠ, καθώς και τον εκτιμώμενο πληθωρισμό της τάξης του 0 % για την περίοδο 2015-2017. Ομοίως, εξέφρασε αμφιβολίες σχετικά με το εάν ήταν δυνατόν να προβλεφθεί η επιτυχής υλοποίηση όλων των πρωτοβουλιών εξοικονόμησης κόστους και εκποίησης στοιχείων του ενεργητικού κατά τον χρόνο υπογραφής της νέας ΑΠΔ.
(35)
Όσον αφορά τους όρους και τις προϋποθέσεις της νέας ΑΠΔ και την εκτίμηση της CITI σχετικά με την προβλεπόμενη απόδοση της συμμετοχής των κρατών στη νέα ΑΠΔ, η Επιτροπή υπογράμμισε το γεγονός ότι η έκθεση CITI δεν περιελάμβανε ούτε αξιολόγηση του σχεδίου 4XNG ούτε ανάλυση ευαισθησίας του χρηματοοικονομικού μοντέλου, αλλά βασίστηκε αποκλειστικά και μόνο στις πληροφορίες που της διαβιβάστηκαν. Η Επιτροπή επεσήμανε ακόμη ότι στην έκθεση της CITI δεν αποτιμήθηκαν οι εξασφαλίσεις για τη νέα ΑΠΔ από την πλευρά του ιδιώτη επενδυτή στην οικονομία της αγοράς, ούτε εξετάστηκαν οι επιπτώσεις που θα μπορούσαν να έχουν ενδεχομένως στην ανάλυση της απόδοσης πιθανά εναλλακτικά σενάρια με λιγότερο ευνοϊκές παραδοχές (συμπεριλαμβανομένου του κινδύνου αθέτησης υποχρεώσεων). Εν προκειμένω, η Επιτροπή επεσήμανε ότι στην έκθεση της CITI εκτιμήθηκε ότι ο κίνδυνος αθέτησης των υποχρεώσεων της SAS κατά την επόμενη τριετία θα ήταν μηδενικός, εκτίμηση που προφανώς υποτιμούσε τον εν λόγω κίνδυνο.
(36)
Βάσει των προαναφερομένων, η Επιτροπή δεν μπορούσε να αποκλείσει το ενδεχόμενο η συμμετοχή των κρατών στη νέα ΑΠΔ να συνεπάγεται πλεονέκτημα υπέρ της SAS κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ.
(37)
Τέλος, εάν η νέα ΑΠΔ εμπεριείχε εντέλει στοιχεία κρατικής ενίσχυσης κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ, η Επιτροπή εξέφρασε αμφιβολίες σχετικά με το κατά πόσον η νέα ΑΠΔ θα μπορούσε να θεωρηθεί συμβιβάσιμη με την εσωτερική αγορά. Ως προς το σημείο αυτό, η Επιτροπή εξέτασε εάν συνέτρεχε ενδεχομένως οιοσδήποτε από τους λόγους συμβιβάσιμου που προβλέπονται στη ΣΛΕΕ. Δεδομένου του χαρακτήρα του μέτρου και των δυσχερειών που αντιμετώπιζε η SAS, η Επιτροπή επεσήμανε ότι τα μοναδικά κριτήρια που φαίνονταν συναφή ήταν εκείνα που αφορούσαν τις ενισχύσεις για τη διάσωση και την αναδιάρθρωση προβληματικών επιχειρήσεων δυνάμει του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της ΣΛΕΕ, βάσει των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών όσον αφορά τις κρατικές ενισχύσεις για τη διάσωση και την αναδιάρθρωση προβληματικών επιχειρήσεων (24) («οι κατευθυντήριες γραμμές Δ&Α»). Ωστόσο, η Επιτροπή κατέληξε στο προκαταρκτικό συμπέρασμα ότι δεν πληρούνταν οι προϋποθέσεις όσον αφορά τις κρατικές ενισχύσεις για τη διάσωση και την αναδιάρθρωση που προβλέπονται στις κατευθυντήριες γραμμές Δ&Α.
6. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΑΠΟΦΑΣΗ ΚΙΝΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ
6.1. Οι παρατηρήσεις της Δανίας και της Σουηδίας
(38)
Η Δανία και η Σουηδία ισχυρίζονται ότι η συμμετοχή τους στη νέα ΑΠΔ πραγματοποιήθηκε υπό όρους της αγοράς, δεδομένου ότι συμμετείχαν επί ίσοις όροις με τις τράπεζες και το ίδρυμα KAW, στοιχείο που αποκλείει, συνεπώς, το ενδεχόμενο ύπαρξης κρατικής ενίσχυσης.
(39)
Η Δανία και η Σουηδία προβάλλουν το επιχείρημα ότι η SAS δεν προέβη σε ανάληψη πίστωσης από την παλαιά ΑΠΔ σε καμία χρονική στιγμή κατά τη διάρκεια της περιόδου που οι διαπραγματεύσεις για τη νέα ΑΠΔ βρίσκονταν σε εξέλιξη. Επισημαίνουν τις τροποποιήσεις που επήλθαν στην παλαιά ΑΠΔ τον Μάρτιο του 2012, με τις οποίες καθορίστηκαν ακόμη πιο αυστηροί όροι ανάληψης πιστώσεων, και ισχυρίζονται συνεπώς ότι, από τα τέλη Ιουνίου 2012 οι τράπεζες ήταν πλέον σε θέση να απορρίψουν οποιαδήποτε αίτηση ανάληψης πίστωσης που υπέβαλε η SAS. Το ποσό που αντλήθηκε από τη ΑΠΔ αποπληρώθηκε στο ακέραιο από τη SAS τον Μάρτιο του 2012 και έκτοτε η SAS δεν προέβη σε καμία άλλη ανάληψη πίστωσης από την παλαιά ΑΠΔ. Κατά συνέπεια, οι συγκεκριμένες τράπεζες θα μπορούσαν ευλόγως να θεωρηθούν «εξωτερικοί» επενδυτές που συμμετείχαν στη νέα ΑΠΔ επί ίσοις όροις με τα κράτη (25), χωρίς να εκτίθενται σε σημαντικό κίνδυνο μη εξασφαλισμένου ανοίγματος έναντι της SAS (26).
(40)
Όσον αφορά τη συμμετοχή του ιδρύματος KAW στη νέα ΑΠΔ από κοινού με τις τράπεζες, οι δανικές και οι σουηδικές αρχές είναι της άποψης ότι το χρηματοοικονομικό άνοιγμα του ιδρύματος KAW έναντι της SEB ήταν περιορισμένο και ότι δεν θα μπορούσε να επηρεάσει την απόφαση του ιδρύματος να συμμετάσχει στη νέα ΑΠΔ.
(41)
Επιπλέον, η Δανία και η Σουηδία υποστηρίζουν ότι το σχέδιο 4XNG ήταν ρεαλιστικό και ότι η επιτυχής υλοποίησή του ήταν εφικτή. Ισχυρίζονται ότι όλες οι παράμετροι και οι παραδοχές, μεταξύ άλλων εκείνες που αφορούσαν τις προβλέψεις εσόδων («ΕΔΘΧ») (27), τα μέτρα εξοικονόμησης κόστους και τις προγραμματιζόμενες εκποιήσεις, είχαν εξεταστεί ενδελεχώς, ούτως ώστε να διασφαλίζουν την εκπλήρωση των χρηματοοικονομικών στόχων του σχεδίου 4XNG για την περίοδο 2014-2015. Περαιτέρω, το σχέδιο 4XNG, συμπεριλαμβανομένου του συνόλου των παραδοχών επί των οποίων βασίστηκε, είχε αποτελέσει αντικείμενο εμπεριστατωμένης ανάλυσης από εξωτερικούς οικονομικούς συμβούλους τόσο των κρατών (Goldman Sachs) όσο και των τραπεζών ([…]) και είχε προσαρμοστεί καταλλήλως με βάση τις παρατηρήσεις και τις συστάσεις τους. Τονίζουν επίσης ότι, κατά τη λήψη της απόφασης συμμετοχής στη νέα ΑΠΔ, η προσδοκώμενη επιτυχής εφαρμογή του σχεδίου ενισχύθηκε από το γεγονός ότι η σύναψη νέων συλλογικών συμβάσεων αποτελούσε προαπαιτούμενο για τη νέα ΑΠΔ. Επιπλέον, σύμφωνα με τη Δανία και τη Σουηδία, οι εξελίξεις μεταξύ του Δεκεμβρίου του 2012 και της ακύρωσης της νέας ΑΠΔ στις 4 Μαρτίου 2014 κατέδειξαν την ικανοποιητική πορεία του σχεδίου όσον αφορά την επίτευξη των προσδοκώμενων αποτελεσμάτων (28).
(42)
Όσον αφορά τους όρους και τις προϋποθέσεις της νέας ΑΠΔ, η Δανία και η Σουηδία ισχυρίζονται ότι συνάδουν με τους συνήθεις όρους της αγοράς, δεδομένου ότι είναι παρεμφερείς με τους όρους και τις προϋποθέσεις που διέπουν ανάλογες συμφωνίες, και ότι στη νέα ΑΠΔ προβλέπονταν επίσης υψηλότερες προμήθειες για προκαταρκτικές εργασίες και αυστηρότερες προϋποθέσεις για την ανάληψη πιστώσεων από ό,τι στην πλειονότητα των συμφωνιών που υποβλήθηκαν σε ανάλυση. Όσον αφορά τη δέσμη εξασφαλίσεων, η Δανία και η Σουηδία επισημαίνουν ότι οι πραγματικοί χρηματοπιστωτικού κίνδυνοι των τραπεζών δανειοδότησης ήταν αμελητέοι, διότι η εκτιμώμενη αξία των εξασφαλίσεων υπερέβαινε σαφώς το μέγεθος της διευκόλυνσης Α. Κατά συνέπεια, σε ένα σενάριο εκκαθάρισης, όλες οι αξιώσεις των τραπεζών δανειοδότησης θα μπορούσαν να καλυφθούν από τη δέσμη εξασφαλίσεων ή από άλλα στοιχεία του ενεργητικού της SAS, τα οποία θα μπορούσαν να πωληθούν, όπως η […], το μετοχικό της μερίδιο στην […] κ.λπ. Τα ανωτέρω στοιχεία επιβεβαιώνονται από την ακύρωση σημαντικού μέρους των δεσμεύσεων στο πλαίσιο της διευκόλυνσης Α κατά τη διάρκεια του πρώτου εξαμήνου του 2013. Σύμφωνα με τη Δανία και τη Σουηδία, το γεγονός αυτό αποδεικνύει ότι οι τράπεζες ενήργησαν με γνώμονα το εμπορικό συμφέρον και με συνετό τρόπο κατά τη λήψη της απόφασής τους να συμμετάσχουν στη νέα ΑΠΔ από κοινού με τα κράτη και το ίδρυμα KAW.
(43)
Τέλος, η Δανία και η Σουηδία αναφέρουν ότι η συμμετοχή στη νέα ΑΠΔ απέφερε σημαντικό ποσοστό απόδοσης στους δανειστές της ΑΠΔ, ενώ η SAS δεν χρειάστηκε να προβεί σε ανάληψη πίστωσης από τη διευκόλυνση. Τούτο ενισχύει την άποψη ότι η συμμετοχή των κρατών στη νέα ΑΠΔ από κοινού με το ίδρυμα KAW και τις τράπεζες πραγματοποιήθηκε τηρουμένης πλήρως της αρχής του ιδιώτη επενδυτή στην οικονομία της αγοράς.
6.2. Οι παρατηρήσεις του ομίλου SAS
(44)
Ο όμιλος SAS ισχυρίζεται ότι τα κράτη συμμετείχαν στη νέα ΑΠΔ με την ιδιότητά τους ως μετόχων και όχι ως δημόσιων αρχών. Υπό αυτή την έννοια, η συμμετοχή σε ένα χρηματοδοτικό μέσο αυτής της μορφής ήταν προτιμότερη από την εισφορά ιδίων κεφαλαίων, δεδομένης της δημιουργίας σημαντικών εσόδων για τους μετόχους/δανειστές ως προς τις προμήθειες, καθώς και της μελλοντικής αύξησης της αξίας των μετοχών.
(45)
Όσον αφορά το κριτήριο της ισότιμης συμμετοχής (pari passu), ο όμιλος SAS επισημαίνει ότι το συγκεκριμένο κριτήριο πληρούνταν, δεδομένου ότι οι τράπεζες δεν είχαν κανένα άνοιγμα έναντι της SAS και, κατά συνέπεια, έπρεπε να αντιμετωπιστούν ως «εξωτερικοί» επενδυτές. Επιπλέον, η συμμετοχή των κρατών στη νέα ΑΠΔ δεν είχε αντίκτυπο στη συμπεριφορά των τραπεζών, διότι το αίτημα για τη συμμετοχή των μετόχων στη νέα ΑΠΔ υπεβλήθη από τη SAS και όχι από τις τράπεζες. Επιπροσθέτως, ο όμιλος SAS ισχυρίζεται ότι οι τράπεζες αποφάσισαν να συμμετάσχουν στη νέα ΑΠΔ επί ίσοις όροις με τα κράτη και το ίδρυμα KAW βάσει των εξαιρετικά θετικών αποτελεσμάτων της ανάλυσης κινδύνου/εσόδων.
(46)
Ο όμιλος SAS υποστηρίζει περαιτέρω τον ισχυρισμό της Δανίας και της Σουηδίας ότι οι παραδοχές στις οποίες βασίστηκε το σχέδιο 4XNG ήταν αξιόπιστες, με ιδιαίτερα ρεαλιστικές προβλέψεις όσον αφορά τους τρεις βασικούς καθοριστικούς παράγοντες, ήτοι την ανάπτυξη της αγοράς υπό όρους ΔΘΧ, την αύξηση του ΑΕγχΠ για την περίοδο 2015-2017 και τον εκτιμώμενο πληθωρισμό της τάξης του 0 %. Επιπλέον, οι συνδεόμενοι κίνδυνοι με την υλοποίηση του σχεδίου εξετάστηκαν ενδελεχώς από όλες τις τράπεζες δανειοδότησης, με ιδιαίτερη έμφαση στα ΕΔΘΧ ως βασικό δείκτη της αποδοτικότητας της επιχείρησης.
(47)
Ταυτόχρονα, ο όμιλος SAS ισχυρίζεται ότι η δέσμη εξασφαλίσεων αποτέλεσε αντικείμενο επαρκούς αξιολόγησης και ότι ο κίνδυνος αθέτησης υποχρεώσεων της SAS όσον αφορά την εφαρμογή του σχεδίου 4XNG ήταν περιορισμένος. Ο ισχυρισμός αυτός ενισχύεται από το γεγονός ότι η εξασφάλιση περικοπής των δαπανών αποτέλεσε προαπαιτούμενο για τη συμμετοχή των δανειστών στη νέα ΑΠΔ και ότι η σύναψη νέων συλλογικών συμβάσεων τον Νοέμβριο του 2012 ήταν παράγοντας καίριας σημασίας για την επιτυχή υλοποίηση του σχεδίου.
(48)
Ο όμιλος SAS επικρίνει επιπλέον το γεγονός ότι η Επιτροπή δεν έλαβε υπόψη το εναλλακτικό σενάριο της πτώχευσης, καθώς και το γεγονός ότι τα κράτη θα είχαν απολέσει την αξία των κοινών μετοχικών μεριδίων τους εάν δεν είχε καταστεί διαθέσιμη η νέα ΑΠΔ. Στο πλαίσιο αυτό, ο όμιλος SAS τονίζει ότι τα κράτη συμμετείχαν στη νέα ΑΠΔ με την ιδιότητά τους ως βασικών μετόχων της SAS, με σκοπό να λάβουν ικανοποιητική απόδοση επί της επένδυσής τους.
(49)
Τέλος, ο όμιλος SAS αναφέρει ότι η εφαρμογή του σχεδίου 4XNG απέφερε στη SAS κέρδη προ φόρων ύψους 3 δισεκατ. σουηδικών κορονών, με αποτέλεσμα η SAS να παρουσιάζει θετικό αποτέλεσμα για την περίοδο μεταξύ του Νοεμβρίου 2012 και του Ιουλίου 2013.
6.3. Οι παρατηρήσεις της FAM
(50)
Σύμφωνα με τη FAM, την αρμόδια εταιρεία για τη διαχείριση των στοιχείων του ενεργητικού του ιδρύματος KAW, η απόφαση του εν λόγω ιδρύματος να συμμετάσχει στη νέα ΑΠΔ ελήφθη ανεξάρτητα από τα συμφέροντά του στη SEB και από το άνοιγμα της SEB έναντι της SAS. Η FAM ισχυρίζεται ότι το ίδρυμα KAW δεν έχει πλειοψηφική συμμετοχή στη SEB ούτε μπορεί να θεωρηθεί ότι ελέγχει τη SEB.
(51)
Η FAM εξέτασε το σχέδιο 4XNG, τους συνδεόμενους με αυτό χρηματοοικονομικούς κινδύνους και τη δέσμη εξασφαλίσεων, και έκρινε ότι η συμμετοχή του ιδρύματος KAW θα απέβαινε προς όφελός του. Σε αυτό το πλαίσιο, συνέκρινε το ενδεχόμενο προστασίας της μακροπρόθεσμης επένδυσης του ιδρύματος KAW στη SAS και τις μελλοντικές πιθανές αποδόσεις επί της επένδυσης αυτής, καθώς και τις υψηλές προμήθειες που θα έπρεπε να καταβάλει η SAS δυνάμει της νέας ΑΠΔ, με το ενδεχόμενο υπαγωγής της SAS σε καθεστώς εκκαθάρισης, το οποίο έκρινε ότι δεν αποτελούσε οικονομικά συμφέρουσα εναλλακτική επιλογή.
(52)
Η FAM συμφωνεί επίσης με τη Δανία, τη Σουηδία και τον όμιλο SAS ότι όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη συμμετείχαν στη νέα ΑΠΔ επί ίσοις όροις, χωρίς καμία μορφή μειωμένης εξασφάλισης, δυσανάλογα δικαιώματα εξασφάλισης ή άλλους ασύμμετρους όρους. Η απόφαση συμμετοχής στη νέα ΑΠΔ βασίστηκε σε εις βάθος ανάλυση των προοπτικών αποδοτικότητας που απορρέουν από τη δραστηριότητα μιας ισχυρής και ανταγωνιστικής SAS στο μέλλον.
(53)
Τέλος, η FAM συμμερίζεται την άποψη της Δανίας και της Σουηδίας ότι η απόφαση των τραπεζών δανειοδότησης να συμμετάσχουν στη νέα ΑΠΔ βασίστηκε σε εμπορικά κριτήρια, δεδομένου ότι το προϋπάρχον άνοιγμά τους στο πλαίσιο της παλαιάς ΑΠΔ ήταν μόνο θεωρητικό. Προβάλλει δε το επιχείρημα ότι οι τράπεζες είχαν ακόμη λιγότερα κίνητρα να συμμετάσχουν στη νέα ΑΠΔ από ό,τι τα κράτη και το ίδρυμα KAW, διότι τα κράτη και το ίδρυμα KAW μπορούσαν να υπολογίζουν σε αύξηση της τιμής της μετοχής. Ως εκ τούτου, υποστηρίζει ότι πρέπει να θεωρηθεί ότι πληρούνταν τα κριτήρια περί ισότιμης συμμετοχής.
7. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΜΕΤΡΟΥ
7.1. Ύπαρξη κρατικής ενίσχυσης
(54)
Σύμφωνα με το άρθρο 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ, «ενισχύσεις που χορηγούνται υπό οποιαδήποτε μορφή από τα κράτη ή με κρατικούς πόρους και που νοθεύουν ή απειλούν να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό διά της ευνοϊκής μεταχειρίσεως ορισμένων επιχειρήσεων ή ορισμένων κλάδων παραγωγής είναι ασυμβίβαστες με την εσωτερική αγορά, κατά το μέτρο που επηρεάζουν τις μεταξύ κρατών μελών συναλλαγές».
(55)
Κατά συνέπεια, η έννοια της κρατικής ενίσχυσης αφορά οιοδήποτε πλεονέκτημα το οποίο χορηγείται άμεσα ή έμμεσα, χρηματοδοτείται από κρατικούς πόρους, από το ίδιο το κράτος ή από ενδιάμεσο φορέα που ενεργεί βάσει των αρμοδιοτήτων που του έχουν εκχωρηθεί.
(56)
Για να θεωρηθεί ότι ένα μέτρο συνιστά κρατική ενίσχυση, πρέπει να χρηματοδοτείται από κρατικούς πόρους και να καταλογίζεται στο κράτος. Κατ' αρχήν, ως κρατικοί πόροι νοούνται οι πόροι ενός κράτους μέλους και των δημόσιων αρχών του, καθώς και οι πόροι των δημόσιων επιχειρήσεων επί των οποίων οι δημόσιες αρχές μπορούν να ασκούν άμεσα ή έμμεσα έλεγχο.
(57)
Είναι αδιαμφισβήτητο το γεγονός τόσο ότι το εν λόγω μέτρο αφορούσε κρατικούς πόρους, δεδομένου ότι χρηματοδοτήθηκε από πόρους που προέρχονταν από τους προϋπολογισμούς των κρατών, όσο και ότι το μέτρο έπρεπε να καταλογιστεί στο κράτος. Ειδικότερα, θα μπορούσε να επισημανθεί ότι τα κοινοβούλια της Δανίας και της Σουηδίας ενέκριναν τη συμμετοχή και των δύο κυβερνήσεων στη νέα ΑΠΔ (αιτιολογική σκέψη 30 ανωτέρω).
(58)
Το υπό εξέταση μέτρο πρέπει να νοθεύει ή να απειλεί να νοθεύσει τον ανταγωνισμό και να επηρεάζει τις συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών.
(59)
Σύμφωνα με την πάγια νομολογία, όταν η χρηματοδοτική στήριξη που χορηγείται από ένα κράτος μέλος ενισχύει τη θέση μιας επιχείρησης σε σχέση με άλλες επιχειρήσεις που την ανταγωνίζονται στο ενδοενωσιακό εμπόριο, τότε έχει τουλάχιστον δυνητικές επιπτώσεις στις συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών και στον ανταγωνισμό (29). Εν προκειμένω, η Επιτροπή είναι της άποψης ότι οιοδήποτε δυνητικό οικονομικό πλεονέκτημα χορηγήθηκε στη SAS μέσω κρατικών πόρων πληροί την εν λόγω προϋπόθεση. Η SAS βρίσκεται σε ανταγωνισμό με άλλες αερογραμμές που δραστηριοποιούνται στην Ευρωπαϊκή Ένωση και στον ΕΟΧ, ιδίως μετά την έναρξη ισχύος του τρίτου σταδίου της ελευθέρωσης των αερομεταφορών («η τρίτη δέσμη μέτρων») την 1η Ιανουαρίου 1993 (30). Επιπλέον, δεδομένου του ανταγωνισμού μεταξύ των εναέριων μεταφορών και των οδικών και σιδηροδρομικών μεταφορών όσον αφορά τα δρομολόγια σχετικά μικρότερων αποστάσεων στο εσωτερικό της ΕΕ, είναι πιθανόν να επηρεάζονται επίσης οι οδικοί μεταφορείς, και οι σιδηροδρομικές επιχειρήσεις.
(60)
Κατά συνέπεια, το μοναδικό κριτήριο της έννοιας της κρατικής ενίσχυσης το οποίο πρέπει να εξεταστεί εν προκειμένω είναι εάν το μέτρο εκχώρησε αθέμιτο επιλεκτικό οικονομικό πλεονέκτημα στη SAS.
(61)
Λόγω της ακύρωσης της νέας ΑΠΔ από 4ης Μαρτίου 2014, η Επιτροπή διερεύνησε κατά πόσον η νέα ΑΠΔ εκχώρησε αθέμιτο επιλεκτικό οικονομικό πλεονέκτημα στη SAS από την ημερομηνία σύστασής της το 2012 έως την ακύρωσή της το 2014.
7.2. Οικονομικό πλεονέκτημα υπέρ της SAS
(62)
Προκειμένου να αποφανθεί κατά πόσον χορηγήθηκε κρατική ενίσχυση υπέρ της SAS κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ, η Επιτροπή θα εξετάσει εάν η αεροπορική εταιρεία έλαβε οικονομικό πλεονέκτημα το οποίο δεν θα μπορούσε να αποκτήσει υπό τους συνήθεις όρους της αγοράς. Για την εξέταση του ζητήματος αυτού, η Επιτροπή εφαρμόζει το κριτήριο του ιδιώτη επενδυτή στην οικονομία της αγοράς, σύμφωνα με το οποίο δεν υφίσταται κρατική ενίσχυση σε περίπτωση που, υπό παρόμοιες συνθήκες, ένας ιδιώτης επενδυτής συγκρίσιμου μεγέθους με τους αρμόδιους φορείς του δημόσιου τομέα, ο οποίος δραστηριοποιείται στην οικονομία της αγοράς υπό τους συνήθεις όρους της αγοράς, θα επέλεγε να χορηγήσει στον δικαιούχο το συγκεκριμένο μέτρο ενίσχυσης.
(63)
Σύμφωνα, συνεπώς, με το κριτήριο του ιδιώτη επενδυτή στην οικονομία της αγοράς, η Επιτροπή πρέπει να διερευνήσει κατά πόσον ένας ιδιώτης επενδυτής θα είχε προβεί στην υπό εξέταση συναλλαγή με τους ίδιους όρους. Η στάση του υποθετικού ιδιώτη επενδυτή είναι εκείνη ενός συνετού επενδυτή, του οποίου ο στόχος της μεγιστοποίησης κέρδους μετριάζεται από την επιφύλαξη που πρέπει να επιδείξει όσον αφορά το αποδεκτό επίπεδο κινδύνου για έναν δεδομένο συντελεστή απόδοσης (31).
(64)
Κατ' αρχήν, η εισφορά από δημόσιους πόρους δεν συνεπάγεται τη χορήγηση κρατικής ενίσχυσης, εάν η εισφορά αυτή γίνεται συγχρόνως με σημαντική εισφορά κεφαλαίου εκ μέρους του ιδιώτη επενδυτή που πραγματοποιείται υπό παρόμοιους όρους (pari passu) (32).
7.2.1. Ισότιμη συμμετοχή των κρατών, του ιδρύματος KAW και των τραπεζών στη νέα ΑΠΔ
(65)
Η Επιτροπή επισημαίνει ότι οι τράπεζες δανειοδότησης που συμμετείχαν στη νέα ΑΠΔ συμμετείχαν επίσης και στην παλαιά ΑΠΔ. Στη νέα ΑΠΔ, ωστόσο, τα κράτη αύξησαν το άνοιγμά τους έναντι της SAS, ενώ οι τράπεζες μείωσαν την εισφορά τους περίπου κατά το ήμισυ (από 366 εκατ. ευρώ σε περίπου 200 εκατ. ευρώ), περιορίζοντας με τον τρόπο αυτό περίπου κατά 50 % και το συνολικό άνοιγμά τους έναντι της SAS στο πλαίσιο της ΑΠΔ. Με βάση τα προαναφερόμενα, η Επιτροπή εξέφρασε στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας αμφιβολίες σχετικά με το κατά πόσον είναι δυνατόν να πληρούται το κριτήριο της ισότιμης συμμετοχής (pari passu,) δεδομένου ότι οι θέσεις των κρατών και των τραπεζών δεν φαινόταν να είναι συγκρίσιμες.
(66)
Η Δανία, η Σουηδία και ο όμιλος SAS ισχυρίζονται ότι οι τράπεζες δανειοδότησης δεν ήταν εκτεθειμένες σε κανέναν κίνδυνο ανοίγματος βάσει της παλαιάς ΑΠΔ κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων για τη συμμετοχή τους στη νέα ΑΠΔ. Για τον λόγο αυτό, οι τράπεζες έπρεπε να θεωρηθούν «εξωτερικοί» επενδυτές που βρίσκονταν σε ανάλογη θέση με εκείνη των κρατών και του ιδρύματος KAW.
(67)
Η Επιτροπή επισημαίνει ότι η SAS είχε εξαντλήσει την παλαιά ΑΠΔ τον Ιανουάριο του 2012 (αιτιολογική σκέψη 20 ανωτέρω). Πράγματι, οι τροποποιήσεις που επήλθαν στην παλαιά ΑΠΔ τον Μάρτιο του 2012 περιελάμβαναν, μεταξύ άλλων, έναν όρο περί αποπληρωμής του ποσού της ανάληψης πίστωσης άμεσα και στο ακέραιο. Τα ποσά αποπληρώθηκαν στο ακέραιο τον Μάρτιο του 2012 και έκτοτε η ανάληψη πιστώσεων από τη διευκόλυνση κατέστη εξαιρετικά δύσκολη για τη SAS λόγω των τροποποιήσεων της παλαιάς ΑΠΔ που τέθηκαν σε ισχύ τον ίδιο μήνα (33). Επιπλέον, η SAS ήταν υποχρεωμένη να υποβάλει έως τον Ιούνιο του 2012 σχέδιο ανακεφαλαιοποίησης, το οποίο έπρεπε να εγκριθεί από το διοικητικό συμβούλιο, καθώς και από τα κράτη και το ίδρυμα KAW, που αποτελούσαν και τους βασικούς μετόχους. Οι τράπεζες απέρριψαν αρχικά το εν λόγω σχέδιο. Τα κράτη αποφάσισαν τελικά να συμμετάσχουν στη νέα ΑΠΔ μόλις τον Νοέμβριο του 2012, αφού εξέτασαν προσεκτικά το αναθεωρημένο σχέδιο 4XNG, και κατόπιν ακολούθησαν οι τράπεζες.
(68)
Επομένως, οι δανικές και οι σουηδικές αρχές και ο όμιλος SAS ισχυρίζονται ότι η SAS απετράπη ουσιαστικά να υποβάλει αίτηση ανάληψη πίστωσης από την παλαιά ΑΠΔ. Έχοντας γνώση της κατάστασης αυτής, οι τράπεζες έπρεπε να αποφασίσουν εάν θα διατηρούσαν την παλαιά ΑΠΔ έως την ημερομηνία λήξης της, τον Ιούνιο του 2013, ή εάν θα συμμετείχαν στη νέα ΑΠΔ επί ίσοις όροις με τα κράτη και το ίδρυμα KAW, παρά το γεγονός ότι, ως μέτοχοι, τα κράτη και το ίδρυμα KAW είχαν ισχυρότερα κίνητρα συμμετοχής, δεδομένης της ενδεχόμενης απόδοσης υψηλότερης αξίας των μετοχών τους μετά την εφαρμογή του σχεδίου 4XNG.
(69)
Παρότι η Επιτροπή θεωρεί πιθανό το ενδεχόμενο οι τράπεζες, τουλάχιστον εκείνες που δεν παρουσίαζαν άλλα μη εξασφαλισμένα διμερή ανοίγματα έναντι της SAS, να μην ήταν εκτεθειμένες σε σημαντικό κίνδυνο στο πλαίσιο της παλαιάς ΑΠΔ κατά τον χρόνο λήψης της απόφασης συμμετοχής στη νέα ΑΠΔ, διατυπώνει επίσης την άποψη ότι εξακολουθούσε να υφίσταται ο κίνδυνος εκπλήρωσης των όρων ανάληψης πίστωσης από τη SAS πριν από την έναρξη ισχύος της νέας ΑΠΔ. Ο κίνδυνος αυτός δεν επαληθεύτηκε και το γεγονός ότι η παλαιά ΑΠΔ δεν χρησιμοποιήθηκε μετά την πλήρη αποπληρωμή της τον Μάρτιο του 2012 είναι άνευ σημασίας από την άποψη αυτή. Βάσει των προαναφερομένων, συνάγεται το συμπέρασμα ότι οι τράπεζες ήταν ως έναν βαθμό εκτεθειμένες σε κίνδυνο ανοίγματος έναντι της SAS στο πλαίσιο της παλαιάς ΑΠΔ, ενώ τα κράτη (και το ίδρυμα KAW) δεν ήταν εκτεθειμένα στον κίνδυνο αυτό. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή δεν μπορεί να κάνει δεκτό το επιχείρημα των δανικών και των σουηδικών αρχών ότι οι τράπεζες συμμετείχαν στη νέα ΑΠΔ ως «εξωτερικοί» επενδυτές, παρά το άνοιγμά τους στο πλαίσιο της παλαιάς ΑΠΔ.
(70)
Επιπλέον, η Επιτροπή δεν δύναται να συμφωνήσει με την άποψη της Δανία και της Σουηδία ότι το άνοιγμα ορισμένων από τις τράπεζες με τη μορφή διμερών διευκολύνσεων σχετικών με την παλαιά ΑΠΔ (34) δεν ενείχε κανέναν χρηματοοικονομικό κίνδυνο για τις τράπεζες κατά τη διάρκεια της περιόδου των διαπραγματεύσεων για τη νέα ΑΠΔ, λόγω του ότι οι διευκολύνσεις αυτές δεν μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν πριν από την εξάντληση της παλαιάς ΑΠΔ. Βάσει των προαναφερομένων, υπήρχε πράγματι κίνδυνος, αν και ομολογουμένως μικρός, να εκπληρωθούν οι όροι ανάληψης πίστωσης, παρά το γεγονός ότι, μετά τις τροποποιήσεις του Μαρτίου του 2012 και τον καθορισμό αυστηρότερων όρων, οι πιθανότητες να προβεί η SAS σε ανάληψη πίστωσης από την παλαιά ΑΠΔ ήταν πολύ περιορισμένες.
(71)
Επιπλέον, προκύπτει ότι ορισμένες τράπεζες είχαν άλλου είδους ανοίγματα έναντι της SAS. Για παράδειγμα, εκτός από τη συμμετοχή στην παλαιά ΑΠΔ, η […] παρουσίαζε, σύμφωνα με στοιχεία της 30ής Σεπτεμβρίου 2012, άνοιγμα σχετικό με μη εξασφαλισμένη διμερή διευκόλυνση (από την οποία δεν είχαν αντληθεί ποσά) ύψους [200-600] εκατ. σουηδικών κορονών, καθώς και άνοιγμα σχετικό με πιστωτικές κάρτες χωρίς εξασφαλίσεις της τάξης των [500-900] εκατ. σουηδικών κορονών. Θα μπορούσε, κατά συνέπεια, να κληθεί να αναλάβει την κάλυψη τυχόν δαπανών επιστροφής ναύλων σε πελάτες, σε περίπτωση ακύρωσης των αντίστοιχων πτήσεων από τη SAS. Παρότι αυτό το μη εξασφαλισμένο άνοιγμα των πιστωτικών καρτών αντιστοιχούσε σε ποσοστό [0-2] % του συνολικού πιστωτικού χαρτοφυλακίου της […] ύψους [1 000-3 000] δισεκατ. σουηδικών κορονών, συνιστούσε παρά ταύτα χρηματοοικονομικό κίνδυνο, και δεν μπορεί, ως εκ τούτου, να γίνει αποδεκτό το επιχείρημα ότι η […] βρισκόταν σε ανάλογη θέση με εκείνη των κρατών κατά τη λήψη της απόφασης συμμετοχής στη νέα ΑΠΔ.
(72)
Επιπλέον, τρεις άλλες τράπεζες ήταν εκτεθειμένες σε κινδύνους σχετικούς με εκκρεμούσες διευκολύνσεις χρηματοδότησης αεροσκαφών (π.χ. η […]). Μολονότι τα κράτη ισχυρίζονται ότι εξασφάλιση για τις εν λόγω χρηματοδοτήσεις αποτελούσαν τα αεροσκάφη και ότι οι διευκολύνσεις δεν συνιστούσαν χρηματοοικονομικό κίνδυνο για τις τράπεζες, δεδομένου ότι θα μπορούσαν εύκολα να πωληθούν στην αγορά, το γεγονός αυτό δεν αποδεικνύεται βάσει πραγματικών περιστατικών. Δεν είναι δυνατόν να διευκρινιστεί κατά πόσον θα μπορούσε πράγματι να ανακτηθεί το πλήρες ποσό, σε περίπτωση εκποίησης των αεροσκαφών σε εξευτελιστικές τιμές.
(73)
Επιπλέον, στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας, η Επιτροπή διατύπωσε αμφιβολίες ως προς κατά πόσον η συμπεριφορά των τραπεζών θα μπορούσε να είχε επηρεαστεί από τη συμπεριφορά των κρατών, δεδομένης της συνεχούς χρηματοδοτικής στήριξης της αεροπορικής εταιρείας από τα κράτη κατά τα προηγούμενα έτη (π.χ. οι εκδόσεις δικαιωμάτων του 2009 και του 2010). Επιπροσθέτως, οι τράπεζες ήταν πρόθυμες να συμμετάσχουν στη νέα ΑΠΔ μόνο υπό την προϋπόθεση ότι θα συμμετείχαν και τα κράτη, όπως διευκρινίζεται στις αιτιολογικές σκέψεις 23 και 24 ανωτέρω.
(74)
Κατ' αρχήν, η Επιτροπή εκτιμά ότι η ρήτρα περί ισότιμης συμμετοχής (pari passu) δεν μπορεί να εφαρμόζεται σε περιπτώσεις στις οποίες η συμμετοχή των κρατών συνιστά αυστηρή προϋπόθεση για τη συμμετοχή των ιδιωτικών φορέων στη συναλλαγή.
(75)
Κατά τη διάρκεια της επίσημης έρευνας, η Δανία, η Σουηδία και ο όμιλος SAS ισχυρίστηκαν ότι οι τράπεζες δεν επηρεάστηκαν σε κανένα στάδιο των διαπραγματεύσεων για τη νέα ΑΠΔ από την παλαιότερη συμπεριφορά των κρατών και από τη συνεχή τους προθυμία να παρέχουν στήριξη στη SAS, παρά το γεγονός ότι δεν είχαν επιβεβαιωθεί οι προβλέψεις των κρατών σχετικά με τα έσοδα από τις εκδόσεις δικαιωμάτων του 2009 και του 2010.
(76)
Η Επιτροπή δεν μπορεί να αποκλείσει το ενδεχόμενο οι ιδιωτικοί φορείς να μην ήταν πρόθυμοι να επενδύσουν σε μια επιχείρηση με αυτό το ιστορικό επιδόσεων και με αβέβαιες προβλέψεις, εάν δεν υπήρχε η συμμετοχή των κρατών. Ταυτόχρονα, δεν μπορεί να αποκλείσει επίσης το ενδεχόμενο τα κράτη, τα οποία είχαν αρνηθεί να χορηγήσουν νέα ίδια κεφάλαια και να συμμετάσχουν σε μια ΔΠΑ μειωμένης εξασφάλισης, να μην ήταν πλέον πρόθυμα να συνεισφέρουν συμπληρωματικά κεφάλαια στη SAS. Παρά τις εν λόγω εκτιμήσεις, η Επιτροπή εξακολουθεί να αμφισβητεί ότι η συμμετοχή των κρατών στη νέα ΑΠΔ πραγματοποιήθηκε επί ίσοις όροις με τις τράπεζες, λαμβανομένου υπόψη ότι η συμμετοχή των κρατών είχε ως αποτέλεσμα τη μείωση του συνολικού ανοίγματος των τραπεζών έναντι της SAS βάσει της ΑΠΔ κατά περίπου 50 %, με την αύξηση ταυτόχρονα του ανοίγματος των κρατών έναντι της SAS.
(77)
Σχετικά με το κατά πόσον η συμπεριφορά του ιδρύματος KAW θα μπορούσε να εκληφθεί ως σημείο αναφοράς για τον καθορισμό της συμπεριφοράς ενός ιδιώτη επενδυτή, από την επίσημη έρευνα προέκυψε ότι το άνοιγμα του ιδρύματος KAW έναντι της SAS μέσω του μετοχικού μεριδίου του στη SEB ήταν μικρότερο από εκείνο που αναφερόταν στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας. Λαμβάνοντας υπόψη ότι το ίδρυμα KAW αποτελεί απλώς μειοψηφικό μέτοχο της SEB και ότι το άνοιγμα της SEB έναντι της SAS ήταν περιορισμένο, θα μπορούσε να προβληθεί το επιχείρημα ότι κίνητρο για τη συμμετοχή του ιδρύματος KAW στη νέα ΑΠΔ ήταν οι προοπτικές αποδοτικότητας της επένδυσης.
(78)
Επιπροσθέτως, η Επιτροπή δεν ήταν σε θέση να συναγάγει με ασφάλεια από την επίσημη έρευνα το συμπέρασμα ότι η υπό εξέταση πράξη πραγματοποιήθηκε επί ίσοις όροις.
(79)
Ανεξαρτήτως της αξιολόγησης όσον αφορά τη ρήτρα περί ισότιμης συμμετοχής, η Επιτροπή εξέτασε επίσης κατά πόσον η συμμετοχή των κρατών στη νέα ΑΠΔ θα μπορούσε να θεωρηθεί εύλογη από την πλευρά ενός μετόχου και εάν θα πληρούσε το κριτήριο του ιδιώτη επενδυτή στην οικονομία της αγοράς σε περίπτωση που δεν ήταν ισότιμη.
7.2.2. Αξιολόγηση της συμμετοχής των κρατών στη νέα ΑΠΔ βάσει του κριτηρίου του ιδιώτη επενδυτή στην οικονομία της αγοράς
(80)
Το ερώτημα που πρέπει να απαντηθεί είναι κατά πόσον ένας ιδιώτης επενδυτής που βρίσκεται στην ίδια κατάσταση με εκείνη των κρατών, είναι δηλαδή ήδη μέτοχος της SAS και αντιμετωπίζει παρόμοιες συνθήκες με εκείνες που αντιμετώπιζαν τα κράτη το 2012, θα συμμετείχε στη νέα ΑΠΔ υπό παρεμφερείς όρους και προϋποθέσεις (35).
(81)
Οι ανεξάρτητες αναλύσεις που εκπονήθηκαν από εξωτερικούς χρηματοοικονομικούς συμβούλους (ήτοι από την Goldman Sachs International και τη CITI, υπό την ιδιότητά τους ως συμβούλων των κρατών, και από την […] υπό την ιδιότητά της ως συμβούλου των δανειστών) πριν από τη σύναψη της νέας ΑΠΔ παρέχουν χρήσιμες πληροφορίες εν προκειμένω. Σύμφωνα με τη Δανία και τη Σουηδία, τα κράτη αποφάσισαν να συμμετάσχουν στη νέα ΑΠΔ μόνο κατόπιν ενδελεχούς εξέτασης του σχεδίου 4XNG από τους εξωτερικούς συμβούλους και μετά από κατάλληλη προσαρμογή των όρων και των προϋποθέσεων της νέας ΑΠΔ.
(82)
Ενώ η Επιτροπή εξέφρασε στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας ορισμένες επιφυλάξεις σχετικά με το εύρος της έκθεσης που καταρτίστηκε από τη CITI, η Δανία και η Σουηδία διευκρίνισαν ότι η απόφασή τους να συμμετάσχουν στη νέα ΑΠΔ βασίστηκε στο σύνολο των αναλύσεων που εκπόνησαν οι χρηματοοικονομικοί τους σύμβουλοι και ότι η έκθεση της CITI δεν θα πρέπει, κατ' επέκταση, να αξιολογηθεί μεμονωμένα.
(83)
Στους χρηματοοικονομικούς συμβούλους ανατέθηκε, μεταξύ άλλων, η διενέργεια κριτικής ανάλυσης του σχεδίου 4XNG και της νέας ΑΠΔ, καθώς και των συναφών ευαίσθητων σημείων και ελλείψεων αυτών. Στο πλαίσιο της ανάλυσης αυτής μελετήθηκαν διαδοχικές εκθέσεις σχετικά με το ιστορικό επιδόσεων της SAS και άλλες συγκριτικές αναλύσεις του κλάδου. Οι σύμβουλοι διατύπωσαν σειρά συστάσεων σχετικά με στρατηγικές μετριασμού των κινδύνων τόσο για το σχέδιο 4XNG όσο και για τη νέα ΑΠΔ. Ακολουθώντας τις συμβουλές αυτές, τα κράτη ζήτησαν να γίνουν διάφορες προσαρμογές στο σχέδιο 4XNG (για την επίσπευση της εφαρμογής μέτρων περικοπής των δαπανών και την ανάληψη συμπληρωματικών πρωτοβουλιών), καθώς και προσαρμογές στους όρους της νέας ΑΠΔ για τη μείωση της πιθανότητας ανάληψης πιστώσεων.
(84)
Κατά την ανάλυση του σχεδίου 4XNG, οι εξωτερικοί σύμβουλοι εντόπισαν, και επέστησαν σχετικά την προσοχή, βασικούς τομείς ενδεχόμενου κινδύνου, συμπεριλαμβανομένων των στόχων περικοπής των δαπανών κόστους, των εκποιήσεων και των πιέσεων ΕΔΘΧ. Από αυτή την αξιολόγηση κινδύνου προέκυψαν, μεταξύ άλλων, οι ακόλουθες εκτιμήσεις:
-
Στόχοι περικοπής των δαπανών
Σε συνέχεια των συμβουλών των εξωτερικών συμβούλων, το σχέδιο 4XNG τροποποιήθηκε και ενισχύθηκε ώστε να συμπεριληφθούν σε αυτό πρωτοβουλίες εξοικονόμησης κόστους ύψους σχεδόν [1-4] δισεκατ. σουηδικών κορονών ετησίως (αύξηση από τον αρχικό στόχο των [1-4] δισεκατ. σουηδικών κορονών ετησίως). Ενώ η μη επίτευξη των στόχων περικοπής των δαπανών χαρακτηρίστηκε ως ανησυχητικό ζήτημα, μια βασική κίνηση για την απομάκρυνση των κινδύνων από το σχέδιο 4XNG πριν από την οριστικοποίηση της νέας ΑΠΔ ήταν η σύναψη νέων συλλογικών συμβάσεων σχετικά με περικοπές στις αμοιβές και τα επιδόματα των υπαλλήλων, καθώς και η τροποποίηση του συνταξιοδοτικού προγράμματος τον Νοέμβριο του 2012. Οι ενέργειες αυτές απέφεραν άμεσες εξοικονομήσεις κόστους ύψους σχεδόν [0-3] δισεκατ. σουηδικών κορονών ετησίως, οι οποίες έπρεπε, κατ' αίτημα των κρατών, να πραγματοποιηθούν με επιτυχία πριν από την έναρξη ισχύος της νέας ΑΠΔ.
-
Εκποιήσεις
Πέραν της αμφισβήτησης των αρχικών παραδοχών σχετικά με τις εκποιήσεις στοιχείων του ενεργητικού από τους εξωτερικούς χρηματοοικονομικούς συμβούλους, και επιπλέον, λόγω των νέων στοιχείων που προέκυψαν κατά τη διάρκεια της διαδικασίας, ο τελικός κατάλογος των προβλεπόμενων εκποιήσεων στο πλαίσιο του σχεδίου 4XNG παρουσίαζε αποκλίσεις από τον κατάλογο που είχε προτείνει αρχικά η SAS. (36) Ο χρηματοοικονομικός σύμβουλος των κρατών κατέληξε τελικά στο συμπέρασμα ότι οι εκποιήσεις (με εκτιμώμενη αξία εκποίησης ύψους περίπου 3,0 δισεκατ. ευρώ) που συμπεριλαμβάνονταν στο τελικό σχέδιο 4XNG ήταν εφικτό να πραγματοποιηθούν εντός του εκτιμώμενου χρονοδιαγράμματος. Επιπλέον, στη νέα ΑΠΔ συμπεριλαμβάνονταν διατάξεις σχετικά με τον χρόνο πώλησης της Widerøe, καθώς και σχετικά με την αυστηρή χρήση των εσόδων από τις εκποιήσεις για την αποπληρωμή της νέας ΑΠΔ.
-
Πιέσεις ΕΔΘΧ
Οι υποκείμενες παραδοχές σχετικά με την απόδοση και τις πιέσεις ΕΔΘΧ αξιολογήθηκαν και θεωρήθηκαν εύλογες, λαμβανομένων υπόψη συναφών στοιχείων σχετικά με τις ιστορικές τάσεις, τις προβλέψεις τρίτων μερών και τις γνωστές αλλαγές στο ανταγωνιστικό περιβάλλον κατά τη σχετική χρονική περίοδο. Ως εκ τούτου, θεωρήθηκε ότι οι παραδοχές αυτές δεν συνιστούν σημαντικό κίνδυνο αρνητικής εξέλιξης για την εκτέλεση του σχεδίου 4XNG.
(85)
Όσον αφορά τις αμφιβολίες που διατύπωσε η Επιτροπή στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας σχετικά με τον φιλόδοξο χαρακτήρα συγκεκριμένων καθοριστικών παραγόντων στο σχέδιο 4XNG (δηλαδή της ανάπτυξης της αγοράς σε ΔΘΧ, των προβλέψεων του ΑΕγχΠ και του μηδενικού πληθωρισμού για την περίοδο 2015-2017), από τα στοιχεία που υπέβαλαν η Δανία, η Σουηδία και ο όμιλος SAS κατά τη διάρκεια της επίσημης έρευνας προκύπτει ότι για τις εκτιμήσεις αυτές ελήφθησαν ιδιαιτέρως υπόψη οι κυριότερες αγορές στις οποίες δραστηριοποιείται η SAS, δηλαδή συνεκτιμήθηκε το μεγαλύτερο άνοιγμα της εταιρείας στη Βόρεια και όχι στη Νότια Ευρώπη, καθώς και το άνοιγμά της στις αγορές των ΗΠΑ και της Ασίας. Σύμφωνα με τα στοιχεία που υποβλήθηκαν, η εκτίμηση του 0 % για τον πληθωρισμό κόστους ετησίως κατά την περίοδο 2015-2017 είναι το καθαρό αποτέλεσμα ενός υποκείμενου ποσοστού πληθωρισμού της τάξης του 2 % ετησίως (σύμφωνα με το εκτιμώμενο επίπεδο πληθωρισμού της ΕΕ) και της παραδοχής ότι το ποσοστό αυτό θα μπορούσε να εξουδετερωθεί με τη λήψη νέων μέτρων περικοπής των δαπανών.
(86)
Όσον αφορά την απουσία ελέγχου ευαισθησίας σχετικά με την ανάλυση IRR που περιλαμβάνεται στην έκθεση της CITI (βλέπε αιτιολογική σκέψη 35 ανωτέρω), καθώς και τους αρχικούς προβληματισμούς της Επιτροπής σχετικά με τις δυνητικές επιπτώσεις λιγότερο αισιόδοξων σεναρίων, η Επιτροπή έλαβε συμπληρωματικές πληροφορίες από τη Δανία και τη Σουηδία στις παρατηρήσεις που υπέβαλαν σχετικά με την απόφαση κίνησης της διαδικασίας όσον αφορά το εύρος της ανάλυσης ευαισθησίας που διεξήχθη. Ως προς το σημείο αυτό, η Goldman Sachs παρουσίασε σειρά ελέγχων ευαισθησίας κατά τη διάρκεια της κατάρτισης του σχεδίου 4XNG από τον Ιούνιο έως τον Σεπτέμβριο του 2012. Σε αναθεωρημένη ανάλυση του Σεπτεμβρίου του 2012 επισημάνθηκε ότι η SAS δεν θα παρουσίαζε έλλειψη ρευστότητας ακόμη και σε περίπτωση αρνητικής εξέλιξης των σεναρίων που προβλέφθηκαν, δηλαδή σε όλες τις περιπτώσεις που αναλύθηκαν, η ταμειακή κατάσταση της SAS θα εξακολουθούσε να υπερβαίνει το κατώτατο όριο που προβλεπόταν στη ΑΠΔ. Ωστόσο, προκειμένου να διατηρηθεί η εμπιστοσύνη της αγοράς, κρίθηκε απαραίτητος ένας μηχανισμός στήριξης της ρευστότητας και θεωρήθηκε ότι η ΑΠΔ εξακολουθούσε να αποτελεί την πλέον ρεαλιστική επιλογή για τον σκοπό αυτό.
(87)
Ως εκ τούτου, η Επιτροπή επισημαίνει τις διαδοχικές χρηματοοικονομικές αναθεωρήσεις του σχεδίου 4XNG (συμπεριλαμβανομένης της διεξοδικής ανάλυσης και δοκιμασίας ποικίλων εκδοχών του σχεδίου). Η Επιτροπή επισημαίνει περαιτέρω τις απορρέουσες απαιτήσεις των κρατών όσον αφορά τη μείωση των κινδύνων υλοποίησης και τη διασφάλιση ολοκληρωμένου σχεδίου αναδιάρθρωσης πριν από τη συμμετοχή τους στη νέα ΑΠΔ. Οι εν λόγω ενέργειες θα ήταν σύμφωνες με τις ενέργειες ενός συνετού ιδιώτη επενδυτή στην οικονομία της αγοράς. Παρά τα προαναφερόμενα, πρέπει ακόμη να εξεταστεί κατά πόσον ένας ιδιώτης επενδυτής στην οικονομία της αγοράς, ο οποίος βρισκόταν στην ίδια κατάσταση με τα κράτη, συμπεριλαμβανόταν δηλαδή στους ήδη υπάρχοντες μετόχους μιας εταιρείας, θα είχε αποδεχθεί παρεμφερείς όρους και προϋποθέσεις με τους όρους και τις προϋποθέσεις της νέας ΑΠΔ.
(88)
Η Δανία, η Σουηδία και ο όμιλος SAS διευκρίνισαν ότι ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του τομέα των αερομεταφορών είναι η ανάγκη διατήρησης υψηλού επιπέδου χρηματοοικονομικής ετοιμότητας για τη διατήρηση της εμπιστοσύνης των πελατών και των ενδιαφερόμενων μερών στην ικανότητα της επιχείρησης να συνεχίσει τη δραστηριότητά της. Δεδομένων των χρηματοοικονομικών δυσχερειών που αντιμετώπιζε η SAS το 2012 και της ταμειακής της κατάστασης κατά τη δεδομένη χρονική περίοδο, πιθανό κίνητρο για τη συμμετοχή των κρατών, ως μετόχων της SAS, στη νέα ΑΠΔ ήταν η αποφυγή μεγαλύτερης ζημίας ή του ενδεχομένου πτώχευσης σε περίπτωση κρίσης ρευστότητας της εταιρείας.
(89)
Εν προκειμένω, τα κράτη φαίνεται ότι βασίστηκαν κυρίως στις συστάσεις που διατύπωσαν οι ανεξάρτητοι χρηματοοικονομικοί σύμβουλοι κατά την οριστικοποίηση των όρων και των προϋποθέσεων της νέας ΑΠΔ. Πράγματι, προκύπτει ότι οι όροι και οι προϋποθέσεις της νέας ΑΠΔ στόχευαν συνολικά στον μετριασμό των βασικών εμπορικών κινδύνων που είχαν εντοπιστεί. Για παράδειγμα, όπως επισημαίνεται στην αιτιολογική σκέψη 84 ανωτέρω, βασικό προαπαιτούμενο για την υλοποίηση της νέας ΑΠΔ ήταν η επιτυχής σύναψη νέων συλλογικών συμβάσεων με τα πληρώματα πτήσης. Επιπλέον, οι εφαρμοστέες προϋποθέσεις για την ανάληψη πίστωσης από τη διευκόλυνση Β καθιστούσαν προφανώς ιδιαιτέρως απίθανο το ενδεχόμενο ανάληψης οποιασδήποτε πίστωσης πριν από τον Μάρτιο του 2015 (37). Οι χρηματοοικονομικές ρήτρες που συνόδευαν τη νέα ΑΠΔ ήταν επίσης διαρθρωμένες κατά τέτοιον τρόπο ώστε, εάν η SAS δεν ήταν σε θέση να υλοποιήσει τις βασικές χρηματοοικονομικές προβλέψεις που περιλαμβάνονταν στο σχέδιο 4XNG, δεν θα είχε πρόσβαση στη ΑΠΔ ή θα έπρεπε να αποπληρώσει πάραυτα οιοδήποτε αντληθέν ποσό από τη ΑΠΔ (38).
(90)
Πέραν των προαναφερομένων παρατηρήσεων, η Επιτροπή έλαβε συμπληρωματικές πληροφορίες σχετικά με την καταλληλότητα των υποκείμενων εξασφαλίσεων για τη νέα ΑΠΔ. Σε έκθεση που εκπονήθηκε τον Μάιο 2012, […] περιλαμβανόταν ανεξάρτητη αποτίμηση της Widerøe και ορισμένων ενσώματων στοιχείων του ενεργητικού (συμπεριλαμβανομένων εφεδρικών κινητήρων, σχετικών αεροσκαφών, ορισμένων μικρότερων ακινήτων και κάποιου εξοπλισμού), τα οποία στη συνέχεια χρησιμοποιήθηκαν ως εξασφάλιση για τη νέα ΑΠΔ. Ενώ δόθηκε έμφαση στη Widerøe, ως το σημαντικότερο στοιχείο ενεργητικού της δέσμης εξασφαλίσεων, και η αξιολόγηση άλλων στοιχείων του ενεργητικού βασίστηκε σε πιο περιορισμένες πληροφορίες, η συνολική αποτίμηση αντιστοιχούσε σε συνολική αξία στοιχείων του ενεργητικού ύψους σχεδόν [1-4]-[3-6] δισεκατ. σουηδικών κορονών. Κατά συνέπεια, η συνολική εκτιμώμενη αξία των στοιχείων του ενεργητικού που συνιστούσαν εξασφαλίσεις υπερέβαινε το μέγεθος της διευκόλυνσης Α. Σύμφωνα με τη Δανία και τη Σουηδία, τούτο θεωρήθηκε επαρκής διασφάλιση για τους δανειστές της νέας ΑΠΔ εφόσον, όπως επισημαίνεται ανωτέρω, η πιθανότητα η SAS να αντλήσει κεφάλαια από τη διευκόλυνση Β κρίθηκε αμελητέα.
(91)
Οι πραγματικοί χρηματοοικονομικοί κίνδυνοι που συνδέονταν με τη νέα ΑΠΔ μετριάστηκαν περαιτέρω από διατάξεις σχετικά με την υποχρεωτική προπληρωμή και/ή ακύρωση των δεσμεύσεων στο πλαίσιο της νέας ΑΠΔ, σε περίπτωση που η SAS εκποιούσε ορισμένα στοιχεία του ενεργητικού ή προέβαινε σε εναλλακτικές λύσεις χρηματοδότησης. Οι εν λόγω διατάξεις προπληρωμής και ακύρωσης είχαν ως αποτέλεσμα τη μείωση των ενδεχόμενων απωλειών συν τω χρόνω. Πράγματι, λόγω της πώλησης της Widerøe, και βάσει της συμφωνίας που τέθηκε σε ισχύ αμέσως μετά την πώληση τον Σεπτέμβριο του 2013 (βλέπε αιτιολογική σκέψη 31 ανωτέρω), το συνολικό μέγεθος της νέας ΑΠΔ μειώθηκε από 3,5 δισεκατ. σουηδικές κορόνες σε 2 δισεκατ. σουηδικές κορόνες.
(92)
Έπεται συνεπώς ότι ελήφθη μια ολοκληρωμένη και συνεκτική δέσμη μέτρων, τα οποία αποσκοπούσαν συγκεκριμένα στη διατήρηση της βιωσιμότητας της SAS κατά την περίοδο 2012-2015 και στον περιορισμό των βασικών χρηματοοικονομικών κινδύνων που συνδέονταν με τη νέα ΑΠΔ.
(93)
Επιπλέον, η Επιτροπή αναγνωρίζει την ανάγκη να εξεταστεί κατά πόσον ένας ιδιώτης επενδυτής σε συγκρίσιμη κατάσταση, ο οποίος αντιμετωπίζει παρόμοιες συνθήκες της αγοράς με εκείνες που αντιμετώπιζαν τα κράτη (ως προϋπάρχοντες, δηλαδή, μέτοχοι της SAS), θα επέλεγε να χορηγήσει το εν λόγω μέτρο στον δικαιούχο. Για τον σκοπό αυτό, είναι επίσης σκόπιμο να εξεταστούν πιθανά αντίστροφα σενάρια, τα οποία προκύπτουν από την απουσία του χορηγούμενου μέτρου.
(94)
Εν προκειμένω, στις παρατηρήσεις που υπέβαλαν σχετικά με την απόφαση κίνησης της διαδικασίας, η Δανία, η Σουηδία και ο όμιλος SAS ισχυρίζονται ότι η πτώχευση αποτελούσε πιθανό ενδεχόμενο σε περίπτωση μη διάθεσης της νέας ΑΠΔ το 2012. Σύμφωνα με τη Δανία και τη Σουηδία, αυτό θα αντιστοιχούσε σε κοινή ζημία 1 044 εκατ. σουηδικών κορονών για τα κράτη, ήτοι στην αξία του αθροίσματος των μετοχικών μεριδίων τους. Μία άλλη παρατήρηση αφορούσε επίσης την προοπτική απώλειας πιθανών μελλοντικών κεφαλαιακών κερδών που θα προέκυπταν σε περίπτωση επιτυχούς εφαρμογής του σχεδίου 4XNG. Συγκριτικά, η Δανία και η Σουηδία εκτιμούν στις παρατηρήσεις που υπέβαλαν ότι, σε περίπτωση αθέτησης των υποχρεώσεων της SAS στο πλαίσιο της νέας ΑΠΔ, η πιθανή κοινή ζημία που θα προέκυπτε από το σύνολο των μετοχών των κρατών και των εισφορών τους στη ΑΠΔ θα ανερχόταν, στο πλέον ακραίο σενάριο, σε [1-3] δισεκατ. σουηδικές κορόνες (39).
(95)
Κατά συνέπεια, σε περίπτωση πτώχευσης της SAS, η πιθανή πρόσθετη ζημία που συνδέεται με τη συμμετοχή των κρατών στη νέα ΑΠΔ (ήτοι περίπου 447,5 εκατ. σουηδικές κορόνες βάσει του παραδείγματος της Δανίας και της Σουηδίας) φαίνεται σχετικά περιορισμένη σε σύγκριση με τη ζημία που θα προέκυπτε σε σχέση με τα μετοχικά μερίδια των κρατών. Η σύγκριση αυτής της σχετικά περιορισμένης αυξητικής αλλαγής στο σενάριο αρνητικής εξέλιξης (πτώχευση) των κρατών με το πιθανό σενάριο θετικής εξέλιξης για τα κράτη που θα προκύψει από την επιτυχή εκτέλεση του σχεδίου 4XNG, φαίνεται ότι ενισχύει περαιτέρω την απόφαση των κρατών να συμμετάσχουν στη νέα ΑΠΔ. Με βάση το πλέον αισιόδοξο βασικό σενάριο, τα εκτιμώμενα πιθανά κεφαλαιακά κέρδη για τα κράτη ανέρχονταν στην έκθεση της CITI συνολικά σε [7-12] δισεκατ. σουηδικές κορόνες. Ωστόσο, παρότι η Επιτροπή εξέφρασε ορισμένες επιφυλάξεις στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας σχετικά με τον αισιόδοξο χαρακτήρα αυτών των προβλέψεων ανάπτυξης, αναγνωρίζει ότι υπάρχει η πιθανότητα, ακόμη και στα περισσότερο συντηρητικά σενάρια, τα πιθανά κεφαλαιακά κέρδη του σεναρίου θετικής εξέλιξης να υπερέβαιναν μακράν τις δυνητικές ζημίες του αρνητικού σεναρίου.
(96)
Ως εκ τούτου, η Επιτροπή επισημαίνει ότι η ανωτέρω αξιολόγηση κινδύνου/οφέλους, καθώς και η εκτενής αναθεώρηση και η δοκιμασία του σχεδίου 4XNG, οι συμπληρωματικές επαληθεύσεις που διενεργήθηκαν όσον αφορά τις υποκείμενες εξασφαλίσεις (40), οι διατάξεις ακύρωσης και προπληρωμής για τη μείωση της δυνητικής ζημίας συν τω χρόνω (41) και τα διάφορα άλλα μέτρα μετριασμού του κινδύνου ενσωματώθηκαν στους όρους της νέας ΑΠΔ (42). Λαμβανομένων υπόψη των προαναφερομένων, η απόφαση των κρατών να συμμετάσχουν στη νέα ΑΠΔ φαίνεται να συνάδει με τις ενέργειες ενός ιδιωτικού φορέα που ενεργεί με σκοπό την εξασφάλιση συνήθους απόδοσης της αγοράς, δεδομένης της ιδιαίτερης κατάστασης της εταιρείας τη συγκεκριμένη χρονική στιγμή.
(97)
Βάσει των προαναφερομένων, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι τα κράτη, υπό την ιδιότητά τους ως προϋπαρχόντων μετόχων της SAS, ενήργησαν με βάση εύλογες και ρεαλιστικές προοπτικές αποδοτικότητας κατά τη λήψη της απόφασής τους να συμμετάσχουν στη νέα ΑΠΔ από κοινού με το ίδρυμα KAW και τις τράπεζες δανειοδότησης κατά την περίοδο από τον Δεκέμβριο του 2012 έως τον Μάρτιο του 2014. Επομένως, η συμμετοχή τους αυτή δεν συνεπάγεται κανένα πλεονέκτημα για τη SAS κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ.
7.3. Συμπεράσματα σχετικά με την ύπαρξη κρατικής ενίσχυσης
(98)
Βάσει των ανωτέρω, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η συμμετοχή της Δανίας και της Σουηδίας στη νέα ΑΠΔ δεν συνιστά κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ.
(99)
Τέλος, η Επιτροπή επισημαίνει ότι η Δανία και η Σουηδία συμφώνησαν να αποδεχθούν την έκδοση και την κοινοποίηση της παρούσας απόφασης στην αγγλική γλώσσα.
ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΠΟΦΑΣΗ:
Άρθρο 1
Η χρηματοδότηση της Scandinavian Airlines μέσω της νέας ανανεούμενης πιστωτικής διευκόλυνσης, την οποία έθεσαν σε εφαρμογή το Βασίλειο της Δανίας και το Βασίλειο της Σουηδίας τον Δεκέμβριο του 2012, δεν συνιστά ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Άρθρο 2
Η παρούσα απόφαση απευθύνεται στο Βασίλειο της Δανίας και στο Βασίλειο της Σουηδίας.
Βρυξέλλες, 9 Ιουλίου 2014.