ROZHODNUTÍ KOMISE (EU) 2015/494
ze dne 9. července 2014
o opatřeních SA.32715 (2012/C) (ex 2012/NN) (ex 2011/CP), která provedlo Slovinsko ve prospěch podniku Adria Airways d.d.
(oznámeno pod číslem C(2014) 4543)
(Pouze slovinské znění je závazné)
(Text s významem pro EHP)
EVROPSKÁ KOMISE,
s ohledem na Smlouvu o fungování Evropské unie, a zejména na čl. 108 odst. 2 první pododstavec této smlouvy,
s ohledem na Dohodu o Evropském hospodářském prostoru, a zejména na čl. 62 odst. 1 písm. a) této dohody,
s ohledem na rozhodnutí Komise zahájit v souvislosti s podporou SA.32715 (2012/C) (ex 2012/NN) (ex 2011/CP) (1) řízení podle čl. 108 odst. 2 Smlouvy o fungování Evropské unie,
poté, co vyzvala zúčastněné strany k podání připomínek v souladu s výše uvedenými ustanoveními, a s ohledem na tyto připomínky,
vzhledem k těmto důvodům:
1. POSTUP
(1)
Oznámením SANI č. 5628 ze dne 11. března 2011, které bylo zaevidováno téhož dne, oznámilo Slovinsko Komisi podporu na záchranu podniku Adria Airways d.d. (dále jen „Adria“ nebo „podnik“) ve formě státní záruky a zvýhodněné půjčky ve výši 6,2 milionu EUR.
(2)
Dopisy ze dne 31. března 2011 a 12. dubna 2011 poskytly slovinské orgány doplňkové informace. Komise si další informace vyžádala dopisem ze dne 29. dubna 2011, na nějž slovinské orgány neodpověděly. Dne 13. července 2011 se uskutečnila schůzka se slovinskými orgány a jejich poradci, během níž bylo Komisi sděleno, že oznámená podpora na záchranu nebude vzhledem k nepříznivé finanční situaci podniku postačovat a že Slovinsko zamýšlí vložit do podniku Adria v hotovosti částku ve výši 50 milionů EUR. Dne 1. srpna 2011 Slovinsko své oznámení podpory na záchranu stáhlo.
(3)
V návaznosti na informace, podle nichž Slovinsko dne 30. září 2011 provedlo výše uvedený vklad v hotovosti, se Komise rozhodla ve svém předběžném šetření z moci úřední pokračovat a vyžádala si další informace dopisy ze dne 12. září 2011, 28. listopadu 2011 a 17. dubna 2012, na něž slovinské orgány odpověděly dopisy ze dne 11. října 2011, 27. prosince 2011, 13. ledna 2012 a 18. května 2012. E-mailem ze dne 7. listopadu 2012 mimoto slovinské orgány poskytly memorandum vyhotovené právními zástupci podniku Adria.
(4)
Na žádost slovinských orgánů se dne 12. července 2012 uskutečnila schůzka za účasti zástupců podniku Adria a holdingové společnosti PDP ve vlastnictví státu (2), která je jedním z akcionářů podniku Adria. Na této schůzce předložily slovinské orgány a zástupci podniku Adria a společnosti PDP vysvětlení a argumenty týkající se posuzovaných opatření.
(5)
Dopisem ze dne 20. listopadu 2012 Komise Slovinsku sdělila, že se s ohledem na podporu rozhodla zahájit řízení (dále jen „rozhodnutí o zahájení řízení“) podle čl. 108 odst. 2 Smlouvy o fungování Evropské unie (dále jen „Smlouva“). Slovinsko své připomínky k rozhodnutí o zahájení řízení podalo dopisem ze dne 21. ledna 2013. Komise si od Slovinska vyžádala další informace dopisem ze dne 5. března 2013, na nějž Slovinsko odpovědělo dne 19. dubna 2013. Další informace poskytlo Slovinsko dne 16. září 2013. Komise si od Slovinska vyžádala doplňkové informace dopisem ze dne 6. listopadu 2013, na nějž Slovinsko odpovědělo dne 4. prosince 2013 a 6. a 17. ledna 2014. Dne 25. března a 5. prosince 2013 a 8. ledna 2014 se konaly schůzky se slovinskými orgány a jejich právními zástupci.
(6)
Rozhodnutí Komise o zahájení řízení bylo dne 8. března 2013 zveřejněno v Úředním věstníku Evropské unie (3). Komise zúčastněné strany vyzvala, aby se k opatřením vyjádřily.
(7)
Dne 8. dubna 2013 obdržela Komise připomínky od jedné zúčastněné strany, a to společnosti Ryanair. Komise tyto připomínky předala Slovinsku, které mělo možnost se k nim vyjádřit; připomínky Slovinska byly obdrženy dopisem ze dne 13. května 2013.
2. SLOVINSKÝ TRH LETECKÉ DOPRAVY
(8)
Podnik Adria je slovinský národní letecký dopravce a nejdůležitější leteckou společností na lublaňském letišti. V roce 2011 přepravil 73,4 % cestujících, kteří využili lublaňské letiště, poté se v roce 2012 toto číslo snížilo na 71,3 % a v roce 2013 na 69,8 % (4).
(9)
Ačkoli je přítomnost nízkonákladových dopravců ve Slovinsku omezená (společnost easyJet provozuje z Lublaně pouze jednu linku a společnost Wizz Air dvě), v roce 2013 na ně připadalo 12,6 % cestujících ve veřejné dopravě (5). V současnosti létá z Lublaně na svá hlavní uzlová letiště pět dalších konkurentů, a to společnosti Air France, Finnair, Turkish Airlines, Montenegro Airlines a Air Serbia.
3. PŘÍJEMCE
(10)
Adria je velký podnik s přibližně 450 zaměstnanci. V roce 2013 měl obrat ve výši 142,3 milionu EUR a vykázal ztráty ve výši 3 milionů EUR (odhadované údaje). Má jedenáct letadel, převážně regionálních. Vlastníky podniku Adria jsou v současnosti mimo jiné Republika Slovinsko s 69,9 % podílem, společnost Bank Assets Management Company (BAMC) (na niž byla převedena některá aktiva banky Nova Ljubljanska Banka d.d. (6) (dále jen „banka NLB“)) s 19,6 % podílem, ABANKA d.d. s 4,7 % podílem a holdingová společnost PDP s 2,1 % podílem.
(11)
Finanční situace podniku Adria se od roku 2008 trvale zhoršovala a podnik zaznamenal nižší tržby, záporný zisk před zdaněním (EBT) a záporný vlastní kapitál. Další údaje o finanční situaci podniku Adria mezi roky 2007 a 2011 jsou uvedeny v oddíle 7.1.
(12)
Dne 1. srpna 2012 zahájilo Slovinsko společně se společností PDP a bankami NLB, Abanka Vipa d.d., Hypo Alpe-Adria Bank d.d. a Unicredit Bank of Slovenia d.d. proces privatizace podniku Adria a vyžádaly si nabídky na odkup 74,87 % akcií podniku. V týž den zveřejnila slovinská agentura pro správu kapitálových aktiv (AUKN) veřejnou výzvu pro investory k vyjádření nezávazného zájmu o koupi většinového podílu akcií podniku (7). Zdá se však, že tento proces byl zrušen a privatizace podniku Adria začne později nanovo.
4. POPIS OPATŘENÍ A PLÁNU RESTRUKTURALIZACE
4.1. Opatření č. 1: navýšení kapitálu v roce 2007
(13)
K 31. prosinci 2006 vlastnily kapitál podniku Adria tyto subjekty:
Tabulka 1
Vlastnická struktura podniku Adria před navýšením kapitálu v roce 2007
Název
%
KAD
55,0
SOD
20,0
NFD 1 delniški investicijski sklad d.d. (8)
9,7
NFD Holding d.d. (9)
7,2
Infond d.o.o. (10)
4,9
Ostatní (včetně individuálních akcionářů)
3,2
(14)
Dne 19. února 2007 rozhodla valná hromada akcionářů podniku Adria o navýšení základního kapitálu o 10,9 milionu EUR. Fond KAD ve vlastnictví státu upsal přibližně 99,6 % vydaných akcií, zatímco zbytek upsali individuální akcionáři. Všechny akcie byly upsány do 5. dubna 2007.
(15)
Splacený kurz činil 27 EUR za akcii. Ve zprávě o ocenění ze dne […] (11) byla hodnota akcií v září 2006 vyčíslena na […] EUR za akcii.
(16)
Po navýšení kapitálu v roce 2007 vlastnily kapitál podniku Adria tyto subjekty:
Tabulka 2
Vlastnická struktura podniku Adria po navýšení kapitálu v roce 2007
Název
%
KAD
77,3
SOD (12)
10,0
NLB (13)
8,5
Infond d.o.o.
2,4
Ostatní (včetně individuálních akcionářů)
1,8
4.2. Opatření č. 2: navýšení kapitálu v roce 2009
(17)
Dne 13. ledna 2009 se představenstvo podniku Adria rozhodlo navýšit základní kapitál vydáním nových akcií. V důsledku toho se kapitál podniku Adria zvýšil o 2,36 milionu EUR. Fond KAD upsal přibližně 99,5 % vydaných akcií a zbytek upsali individuální akcionáři. Všechny akcie byly upsány do 20. července 2009.
(18)
Splacený kurz činil 22 EUR za akcii. Ve zprávě o ocenění ze dne […] byla hodnota akcií v září 2008 vyčíslena na […] EUR za akcii.
(19)
Po navýšení kapitálu v roce 2009 vlastnily kapitál podniku Adria tyto subjekty:
Tabulka 3
Vlastnická struktura podniku Adria po navýšení kapitálu v roce 2009
Název
%
KAD
78,6
SOD
8,8
NLB
7,5
Infond d.o.o.
2,2
Ostatní (včetně individuálních akcionářů)
2,9
4.3. Opatření č. 3: navýšení kapitálu v roce 2010
(20)
Dne 2. září 2010 rozhodla valná hromada akcionářů podniku Adria o navýšení základního kapitálu o 2,5 milionu EUR. Přibližně 80 % vydaných akcií upsala holdingová společnost PDP (nástupnická společnost fondů KAD a SOD). Zbývajících 20 % vydaných akcií upsaly dvě soukromé cestovní agentury: Kompas d.d. a Palma d.o.o. (každá 10 %). Všechny akcie byly upsány do 1. října 2010.
(21)
Splacený kurz činil 12 EUR za akcii. Ve zprávě o ocenění ze dne […] byla hodnota akcií v červnu 2009 vyčíslena na […] EUR.
(22)
Po navýšení kapitálu v roce 2010 vlastnily kapitál podniku Adria tyto subjekty:
Tabulka 4
Vlastnická struktura podniku Adria po navýšení kapitálu v roce 2010
Název
%
PDP
86,0
NLB
6,1
Kompas d.d.
1,9
Palma d.o.o.
1,9
Infond d.o.o.
1,7
Ostatní (včetně individuálních akcionářů)
2,4
4.4. Opatření č. 4: navýšení kapitálu v roce 2011
(23)
Dne 21. září 2011 rozhodla valná hromada akcionářů podniku Adria o navýšení základního kapitálu o 69,7 milionu EUR. Republika Slovinsko upsala v hotovosti akcie v hodnotě 49,5 milionu EUR a společnost PDP upsala rovněž v hotovosti akcie v hodnotě 0,5 milionu EUR. Zbývající část navýšení kapitálu (tj. 19,7 milionu EUR) měla podobu kapitalizace pohledávek ze strany několika bank: a) 13,83 milionu EUR ze strany banky NLB, b) 3,35 milionu EUR ze strany banky Abanka Vipa d.d., c) 1,24 milionu EUR ze strany banky Unicredit Bank of Slovenia d.d. a d) 1,28 milionu EUR ze strany banky Hypo Alpe-Adria Bank d.d. K navýšení kapitálu došlo dne 30. září 2011.
(24)
Schválený kurz činil 1 EUR za akcii, což je minimální hodnota, kterou připouštějí slovinské právní předpisy. Zpráva o ocenění vyhotovena nebyla.
(25)
Po navýšení kapitálu v roce 2011 vlastnily kapitál podniku Adria tyto subjekty:
Tabulka 5
Vlastnická struktura podniku Adria po navýšení kapitálu v roce 2011
Název
%
Republika Slovinsko
69,9
NLB
19,6
Hypo Alpe-Adria Bank d.d.
1,8
Abanka Vipa d.d.
4,7
Unicredit Bank of Slovenia d.d.
1,8
PDP
2,1
Ostatní (včetně individuálních akcionářů)
0,1
Plán restrukturalizace ze září 2011
(26)
Podle slovinských orgánů se stát, společnost PDP a banky rozhodly podílet na navýšení kapitálu v roce 2011 na základě plánu nazvaného „program finanční a obchodní restrukturalizace“ (dále jen „plán restrukturalizace“) ze září 2011. Tento plán obsahoval potřebná opatření pro finanční a obchodní restrukturalizaci podniku Adria, která umožní obnovení jeho životaschopnosti. Plán byl jednoznačně vyhotoven pro účely oznámení podpory na restrukturalizaci, jelikož odkazuje na pojmy jako „vlastní příspěvek“ a „narušení hospodářské soutěže“, které se obvykle v obchodních plánech nevyskytují.
(27)
Podle plánu restrukturalizace, který byl předložen původně, by podnik Adria dosáhl životaschopnosti v roce 2013 (základní a optimistický scénář) nebo v roce 2014 (pesimistický scénář). Podle původně předloženého plánu restrukturalizace byly potíže podniku Adria způsobeny: a) […].
(28)
Původně předložený plán restrukturalizace stanovil řadu opatření, jejichž cílem byla restrukturalizace podniku Adria a obnovení jeho životaschopnosti: a) […].
(29)
Podle původně předloženého plánu restrukturalizace mělo navýšení kapitálu v roce 2011 o 69,7 milionu EUR pokrýt záporný vlastní kapitál podniku Adria ve výši […], splacení závazků ve výši […] EUR (neuhrazené závazky vůči dodavatelům ve výši […] EUR a včasné splacení bankovních úvěrů ve výši […] EUR) a financování restrukturalizačních opatření s částkou ve výši […] EUR.
(30)
Celkové náklady restrukturalizace by na druhou stranu činily […] EUR, přičemž by byly částečně financovány z částky ve výši 50 milionů EUR, kterou v hotovosti vložily slovinský stát a společnost PDP. Příspěvek podniku Adria na restrukturalizační náklady („vlastní příspěvek“) by činil […] EUR a vyplýval by z kapitalizace pohledávek v souvislosti s bankovními úvěry (19,7 milionu EUR), […]. V původně předloženém plánu restrukturalizace se jako kompenzační opatření zvažoval prodej podniku AAT a zrušení pravidelných leteckých linek.
(31)
Vzhledem k pochybnostem, které Komise uvedla v rozhodnutí o zahájení řízení, předložilo Slovinsko řadu aktualizací plánu restrukturalizace. Plán restrukturalizace v současnosti předpokládá dobu trvání restrukturalizace do roku 2015 a zahrnuje několik dodatečných restrukturalizačních opatření, aby byla zajištěna udržitelnější životaschopnost. K dodatečným restrukturalizačním opatřením (spolu s finančním dopadem v období 2014-2015) patří: a) […].
4.5. Opatření č. 5: akvizice podniku Adria Airways Tehnika d.d. v letech 2010-2011
(32)
Podnik AAT, 100 % dceřiná společnost podniku Adria, byl založen v roce 2010. Do té doby se jednalo o technickou servisní divizi podniku Adria nazývanou SVL. Podnik AAT působí v oblasti údržby letadel a poskytuje služby podniku Adria i jiným zákazníkům.
(33)
V období od listopadu 2010 do března 2011 získaly společnosti PDP a Aerodrom Ljubljana (správce lublaňského letiště, jehož většinovým vlastníkem je stát) od podniku Adria ve dvou fázích podíly v podniku AAT ve výši 52,3 %, resp. 47,7 %. V první fázi odkoupila společnost PDP v podniku AAT 18,24 % podíl ve formě 2 676 346 preferenčních akcií bez hlasovacích práv, a to za cenu 1 EUR za akcii. Společnost Aerodrom Ljubljana současně získala v podniku AAT podíl ve výši 31,16 % (4 570 881 akcií), a to konverzí dluhu ve výši přibližně 4,6 milionu EUR na preferenční akcie bez hlasovacích práv. Ve druhé fázi počátkem roku 2011 prodal podnik Adria své zbývající podíly v podniku AAT takto: společnost PDP získala 5 000 000 kmenových akcií za cenu 1 EUR za akcii a navýšila svůj podíl v podniku na 52,33 %, zatímco společnost Aerodrom Ljubljana navýšila svůj podíl v podniku AAT na 47,67 %, a to kapitalizací pohledávek vůči podniku Adria v hodnotě 2,2 milionu EUR.
(34)
Celková uhrazená cena tudíž činila 14,7 milionu EUR, tj. 1 EUR za akcii. Ve zprávě o ocenění z dubna 2010 byla hodnota podniku AAT jakožto technické servisní divize podniku Adria k prosinci 2009 stanovena v rozmezí od 14,4 milionu EUR do 14,9 milionu EUR.
5. ROZHODNUTÍ O ZAHÁJENÍ ŘÍZENÍ
(35)
Komise se dne 20. listopadu 2012 rozhodla zahájit formální vyšetřovací řízení. V rozhodnutí o zahájení řízení se Komise předběžně domnívala, že podnik Adria bylo možno v době, kdy byla uvedená opatření provedena, nebo nejpozději od roku 2008 považovat za podnik v obtížích. Komise vyslovila pochybnosti ohledně pěti posuzovaných opatření a dospěla k předběžnému závěru, že všechna tato opatření zahrnovala státní podporu.
(36)
Co se týká opatření č. 1 a 2, Komise v rozhodnutí o zahájení řízení zastávala názor, že se fond KAD nacházel pod jednoznačným a přímým vlivem slovinského státu, a dospěla k předběžnému závaru, že účast fondu KAD na navýšení kapitálu v letech 2007 a 2009 zahrnovala státní prostředky a lze ji přičíst Slovinsku. Ačkoli byla cena akcií, kterou fond KAD skutečně zaplatil, nižší než hodnota stanovená ve dvou zprávách o ocenění, Komise vyslovila ohledně těchto zpráv pochybnosti, jelikož mezi oceněním akcií a navýšením kapitálu uběhla značná doba. Jelikož byl fond KAD v té době většinovým vlastníkem podniku Adria, Komise se domnívala, že cílem navýšení kapitálu v letech 2007 a 2009 bylo financování existující investice fondu KAD v podniku, který bylo možno považovat za podnik v obtížích.
(37)
Při posuzování opatření č. 3 Komise uvedla, že společnost PDP je nástupnickou společností fondů KAD a SOD, jejichž jednání Komise předběžně považovala za přičitatelné státu. Komise mimoto jako prvek přičitatelnosti státu zdůraznila skutečnost, že slovinský stát vlastní ve společnosti PDP nepřímo 100 % podíl (prostřednictvím fondů KAD, SOD a DSU (společnost pro správu majetku, která je zcela ve vlastnictví státu)), a poukázala na některé nepřímé důkazy přičitatelnosti ve smyslu rozsudku ve věci Stardust Marine (14). Obdobně jako v případě opatření č. 1 a 2 byla sice cena akcií, kterou společnost PDP skutečně uhradila, nižší než hodnota stanovená ve zprávě o ocenění, Komise však vyslovila ohledně zprávy pochybnosti, jelikož mezi oceněním akcií a navýšením kapitálu uběhlo 15 měsíců. Komise se rovněž předběžně domnívala, že účast dvou soukromých cestovních agentur (Kompas d.d. a Palma d.o.o.) na navýšení kapitálu v roce 2010 společně se společností PDP sama o sobě nepostačuje k tomu, aby rozptýlila pochybnosti Komise v souvislosti s možným zvýhodněním podniku Adria (15).
(38)
Ve vztahu k opatření č. 4 Komise uvedla, že investice Slovinska jednoznačně zahrnovala státní prostředky, a zopakovala svůj předběžný závěr, že jednání společnosti PDP lze přičíst státu. Komise vyslovila rovněž pochybnosti ohledně účasti banky NLB na opatření č. 4, kterou lze považovat za přičitatelnou státu vzhledem ke skutečnosti, že a) většinovým vlastníkem banky NLB byl v té době stát, b) stát měl většinu hlasů v představenstvu a dozorčí radě banky a c) jednání státem kontrolované banky mohlo být ovlivněno orgány veřejné moci.
(39)
Při posuzování, zda opatření č. 4 zahrnovala nepatřičnou selektivní výhodu pro podnik Adria, Komise v rozhodnutí o zahájení řízení uvedla, že skutečnost, že banky souhlasily s kapitalizací pohledávek pouze v případě, že stát vloží do podniku Adria hotovost, a zejména rozdílná povaha příspěvků státu a společnosti PDP v porovnání s příspěvkem bank (hotovost a konverze dluhu), postačuje k tomu, aby zakládala nikoli nevýznamné pochybnosti ohledně rovnocennosti navýšení kapitálu v roce 2011. Komise rovněž uvedla, že na rozdíl od předchozích navýšení kapitálu došlo k navýšení kapitálu v roce 2011 bez zprávy o ocenění.
(40)
Co se týká tvrzení slovinských orgánů, že se rozhodly podílet na opatření č. 4 na základě plánu restrukturalizace ze září 2011, Komise poznamenala, že plán restrukturalizace v zásadě nepostačoval ke splnění kritérií soukromého investora, jelikož některé odhady v plánu restrukturalizace byly (jak se zdálo) založeny na nejistých nebo nejasných předpokladech. Komise mimoto zdůraznila, že by soukromý investor uvážil riziko toho, že předchozí navýšení kapitálu představovala protiprávní státní podporu, a posoudil by dopad rizika možného příkazu Komise k navrácení podpory na ziskovost investice. Komise rovněž uvedla, že se banky mohly rozhodnout k účasti na navýšení kapitálu kvůli zájmu, který Slovinsko projevilo o podnik Adria, a to mnohem dříve, než bylo rozhodnuto o navýšení kapitálu v roce 2011.
(41)
S ohledem na opatření č. 5 Komise zopakovala svůj předběžný názor, že jednání společnosti PDP lze přičíst státu a že byly použity státní prostředky. Pokud jde o společnost Aerodrom Ljubljana, Komise dospěla k témuž předběžnému závěru, jelikož v době nabytí podniku AAT byl většinovým vlastníkem této společnosti stát. Komise rovněž pokládala za nepravděpodobné, že by se orgány veřejné moci nepodílely na důležitých rozhodnutích společnosti Aerodrom Ljubljana, správce lublaňského letiště, a to kvůli strategickému významu letiště pro zemi jakožto hlavní vstupní brány pro mezinárodní lety.
(42)
Jelikož k první fázi získání akcií podniku AAT došlo bezprostředně po navýšení kapitálu v roce 2010, byla Komise názoru, že by se obě opatření neměla posoudit odděleně, nýbrž jako součást rozsáhlejší akce na podporu podniku Adria. Při posuzování zprávy, která stanovila hodnotu akcií podniku AAT, Komise uvedla, že podnik AAT byl oceněn jako součást technické servisní divize podniku Adria (v té době SVL) a při stanovení hodnoty podniku AAT se přihlíželo k souvisejícím synergiím. Komise se však domnívala, že ve zprávě měla být hodnota divize SLV/podniku AAT vyčíslena jako hodnota samostatného subjektu bez ohledu na vnitroskupinové synergie, jelikož podnik AAT vznikl v roce 2010 odštěpením od podniku Adria a byl prodán jako samostatný subjekt. Komise vyslovila rovněž obavy v souvislosti se značným časovým odstupem mezi oceněním a prodejem akcií podniku AAT.
(43)
Komise vyslovila taktéž pochybnosti ohledně slučitelnosti pěti posuzovaných opatření s vnitřním trhem, zejména kvůli skutečnosti, že slovinské orgány neuvedly žádné možné důvody slučitelnosti.
(44)
Vzhledem k povaze dotyčných opatření a skutečnosti, že podnik Adria bylo možno v době provedení těchto opatření považovat za podnik v obtížích, Komise uvedla, že slučitelnost opatření lze posoudit pouze podle čl. 107 odst. 3 písm. c) Smlouvy, a zejména na základě pokynů Společenství pro státní podporu na záchranu a restrukturalizaci podniků v obtížích (16) (dále jen „pokyny pro podporu na záchranu a restrukturalizaci“). Komise za prvé uvedla, že patrně nejsou splněny podmínky podpory na záchranu stanovené v části 3.1 pokynů pro podporu na záchranu a restrukturalizaci. V souvislosti s podporou na restrukturalizaci, která je vymezena v části 3.2 pokynů pro podporu na záchranu a restrukturalizaci, Komise zdůraznila, že uvedená opatření byla provedena před jejich oznámením Komisi a bez existence věrohodného plánu restrukturalizace, který by splňoval podmínky stanovené v pokynech pro podporu na záchranu a restrukturalizaci, což je okolnost, která sama o sobě postačuje k tomu, aby byla vyloučena slučitelnost opatření s vnitřním trhem (17).
(45)
Komise vyslovila rovněž pochybnosti ohledně plánu restrukturalizace, jelikož se zdálo, že není dostatečně důkladný, aby umožnil obnovení dlouhodobé životaschopnosti podniku Adria, poněvadž některé jeho odhady vycházely z nevyčíslených, nejistých nebo nejasných předpokladů. Komise měla také pochybnosti, zda lze kompenzační opatření, která se v plánu restrukturalizace předpokládala, považovat za vhodná a/nebo dostatečná, jelikož se zdálo, že jsou nezbytná k obnovení životaschopnosti podniku Adria. Pokud jde o prodej podniku AAT, k tomu došlo několik měsíců před schválením plánu restrukturalizace, a to v době (konec roku 2010, začátek roku 2011), kdy podnik Adria naléhavě nutně potřeboval financování. Rovněž zrušení pravidelných leteckých linek se nejevilo jako přijatelné kompenzační opatření, jelikož většina těchto tras (27 z celkem 31) byla v plánu restrukturalizace označena jako ztrátová a jejich zrušení by bylo každopádně nezbytné k zajištění životaschopnosti podniku. Komise měla rovněž pochybnosti, zda lze plně přijmout navrhovaný vlastní příspěvek podniku Adria ve výši […] EUR, zejména kvůli tomu, že nebylo jasné, zda lze jako vlastní příspěvek započítat částky vyplývající z prodeje podniku AAT a kapitalizace pohledávek v souvislosti s bankovními úvěry. Jelikož byl podnik Adria v době provedení těchto opatření patrně podnikem v obtížích a podnik v obtížích může obdržet pouze podporu na záchranu a/nebo restrukturalizaci, vyslovila Komise rovněž pochybnosti ohledně toho, zda byla dodržena zásada „jednou a dost“, zejména v souvislosti s navýšením kapitálu v roce 2011.
6. PŘIPOMÍNKY K ROZHODNUTÍ O ZAHÁJENÍ ŘÍZENÍ
6.1. Připomínky Slovinska
(46)
Ve svých připomínkách k rozhodnutí Komise o zahájení řízení trvalo Slovinsko na tom, že opatření č. 1, 2 a 3 nezahrnovala státní podporu, jelikož rozhodnutí fondu KAD a společnosti PDP nelze přičíst státu. Slovinsko zejména uvedlo, že 100 % podíl státu nepostačuje k vyvození závěru, že opatření lze přičíst státu. Slovinsko mimoto poznamenalo, že zprávy o ocenění, v nichž byla vyčíslena hodnota akcií, byly adekvátní, byla tudíž dodržena zásada investora v tržním hospodářství, takže zvýhodnění podniku Adria je vyloučeno. Co se týká konkrétně opatření č. 3, Slovinsko tvrdilo, že upsání 20 % akcií dvěma soukromými cestovními agenturami za rovnocenných podmínek spolu se společností PDP bylo významné a prokazovalo, že trh o životaschopnosti podniku Adria nepochybuje, což vylučuje existenci státní podpory.
(47)
V souvislosti s opatřením č. 5 Slovinsko zopakovalo, že jednání společnosti PDP nelze přičíst státu. Co se týká jednání společnosti Aerodrom Ljubljana, Slovinsko se domnívalo, že vliv státu na její rozhodnutí o nabytí podniku AAT nelze odvozovat od skutečnosti, že někteří členové dozorčí rady byli navrženi státem a fondy KAD a SOD. Slovinsko se rovněž domnívalo, že zprávu o ocenění z dubna 2010, která stanovila hodnotu podniku AAT jakožto technické servisní divize podniku Adria v rozmezí od 14,4 milionu EUR do 14,9 milionu EUR, nelze považovat za zastaralou a že neexistují žádné náznaky, že ve zprávě o ocenění byly zohledněny synergie s podnikem Adria. Slovinsko mimoto uvedlo, že zápisy ze zasedání představenstva společností PDP a Aerodrom Ljubljana prokazují, že rozhodnutí o nabytí podniku AAT bylo přijato na základě ekonomicky racionálních úvah. Z těchto důvodů je existence státní podpory v opatření č. 5 vyloučena.
(48)
Slovinsko zpochybnilo rovněž hodnocení podniku Adria jakožto podniku v obtížích a domnívalo se, že podnik Adria byl v obtížích teprve od ledna 2011, tj. v době provedení opatření č. 4.
(49)
Co se týká opatření č. 4, Slovinsko existenci podpory vyloučilo a tvrdilo, že kapitalizaci pohledávky ze strany banky NLB nelze přičíst státu. Slovinsko se rovněž domnívalo, že nesplácené úvěry přeměněné na vlastní kapitál byly plně zajištěny zástavními právy k letadlům a budovám a že jejich konverzí na kapitál převzaly banky nové obchodní riziko. V tomto smyslu odpovídá kapitalizace pohledávek vkladu v hotovosti. Slovinsko také uvedlo, že při rozhodování o investici se banky a stát ovlivnily vzájemně a že toto rozhodnutí bylo (podle názoru Slovinska) založeno na spolehlivém plánu restrukturalizace, a Slovinsko dospělo k závěru, že investiční rozhodnutí byla přijata souběžně, což vylučuje nepatřičnou výhodu pro podnik Adria.
(50)
Jelikož se Slovinsko domnívalo, že opatření č. 1, 2, 3 a 5 nezahrnují státní prostředky, nepředložilo žádné důvody slučitelnosti těchto opatření. Slovinsko však uvedlo důvody slučitelnosti u opatření č. 4, pokud by Komise dospěla k závěru, že toto opatření představuje státní podporu. Jelikož podle Slovinska je podnik Adria v obtížích teprve od ledna 2011 (viz 48. bod odůvodnění), opatření č. 4 představuje na základě předloženého plánu restrukturalizace slučitelnou podporu na restrukturalizaci podle části 3.2 pokynů pro podporu na záchranu a restrukturalizaci.
(51)
Pokud jde o obnovení životaschopnosti, Slovinsko se domnívalo, že plán restrukturalizace zajišťuje dlouhodobou životaschopnost podniku Adria, a zdůraznilo, že v souladu s pokyny pro podporu na záchranu a restrukturalizaci obsahuje plán restrukturalizace průzkum trhu a analýzu příčin, které vedly k potížím podniku, a že předpokládá ukončení činností, které by ze strukturálního hlediska zůstaly i po restrukturalizaci ztrátové. Jak je uvedeno v 31. bodě odůvodnění, Slovinsko předložilo řadu aktualizací plánu restrukturalizace, který v současnosti předpokládá dobu trvání restrukturalizace do roku 2015 a obsahuje několik dodatečných restrukturalizačních opatření, aby byla zajištěna udržitelnější životaschopnost. Slovinsko také zdůraznilo, že aktualizovaný plán restrukturalizace zajišťuje i podle pesimistického scénáře dlouhodobou životaschopnost podniku do konce roku 2015 s návratností vlastního kapitálu (ROE) ve výši […] % v roce 2014 a ve výši […] % v roce 2015, což přesahuje úrovně, které Komise schválila v rozhodnutí týkajícím se společnosti Air Malta (18).
(52)
Slovinsko zastává názor, že snížení kapacity (ve formě zrušení pravidelných leteckých linek) o […] % v zimní sezóně a […] % v letní sezóně, uvolnění letištních časů na určitých letištích, včetně koordinovaných (přetížených) letišť, a prodej podniku AAT představují vhodná a přiměřená kompenzační opatření. Slovinsko také uvedlo,že zrušené trasy byly ve skutečnosti ziskové, a to na základě tzv. „hrubého ziskového rozpětí“ (kladný příspěvek C1), což Komise v rozhodnutích týkajících se společností Air Malta a České aerolinie (19) akceptovala.
(53)
S ohledem na omezení podpory na minimum (vlastní příspěvek) Slovinsko v souladu s tím, co bylo uvedeno výše, tvrdilo, že prodej podniku AAT nezahrnuje státní podporu, a proto by se výnosy z tohoto prodeje ve výši 14,7 milionu EUR měly považovat za vlastní příspěvek. Slovinsko se rovněž domnívalo, že by se za vlastní příspěvek měla v plné výši považovat kapitalizace pohledávek ze strany bank, tj. 19,7 milionu EUR. Slovinsko poskytlo údaje o hodnotě letadel, která byla zastavena v souvislosti s dotyčnými úvěry, spolu s příslušnou zprávou společnosti AVAC (20) prokazující hodnoty těchto letadel. Po připočtení prodeje řady aktiv […] přesáhne vlastní příspěvek podle aktualizovaného plánu restrukturalizace [50-54] %.
(54)
Co se týká zásady „jednou a dost“, Slovinsko se domnívalo, že tato zásada byla dodržena, jelikož opatření č. 1, 2, 3 a 5, která předcházela opatření č. 4, nezahrnovala státní podporu podniku Adria.
6.2. Připomínky zúčastněných stran
(55)
Během formálního vyšetřovacího řízení obdržela Komise připomínky pouze od společnosti Ryanair, která souhlasila s předběžným zjištěním Komise, že opatření, která jsou předmětem posouzení, zahrnovala podporu a nejsou slučitelná s vnitřním trhem.
(56)
Společnost Ryanair však tvrdila, že v rozhodnutí o zahájení řízení nebylo posouzení Komise týkající se zásady investora v tržním hospodářství úplné, jelikož Komise měla uvážit, zda by se soukromý investor nerozhodl podnik Adria zlikvidovat místo toho, aby mu poskytl další kapitál (21). Společnost Ryanair rovněž uvedla, že Komise měla v rozhodnutí o zahájení řízení posoudit, zda nebyla likvidace podniku Adria pro stát výhodnější než poskytnutí dalších finančních prostředků. Ačkoli se společnost Ryanair domnívala, že nemá k dispozici dostatek informací, aby se mohla vyjádřit k plánu restrukturalizace, pochybovala o tom, že podnik Adria bude opět ziskový.
(57)
Společnost Ryanair také tvrdila, že podpora poskytnutá podniku Adria poškozuje její postavení na trhu, jelikož maří snahy společnosti Ryanair o rozvoj trhu a způsobuje jí ztrátu příjmů.
6.3. Vyjádření Slovinska k připomínkám zúčastněných třetích stran
(58)
Slovinsko se podrobně zabývalo tvrzeními, která ve svých připomínkách uvedla společnost Ryanair. Slovinsko zejména uvedlo, že se na kapitálových injekcích ve prospěch podniku Adria nepodílel jen stát, nýbrž i soukromí investoři a subjekty, jejichž jednání nelze podle Slovinska přičíst státu. Slovinsko se mimoto domnívalo, že si společnost Ryanair mylně vyložila judikaturu, když tvrdila, že by stát měl před restrukturalizací a dlouhodobou životaschopností podniku Adria upřednostnit jeho úpadek. Podle Slovinska je test, který uvedla společnost Ryanair, chybný, jelikož by byl použitelný pouze na věřitele podniku Adria, nikoli však na investory: jelikož Slovinsko nemělo vůči podniku žádné pohledávky, nemohlo požadovat jeho likvidaci.
(59)
Slovinsko uvedlo, že se Komise zabývala předpoklady plánu restrukturalizace podniku Adria, a zdůraznilo, že pochybnosti společnosti Ryanair ohledně možného obnovení životaschopnosti podniku Adria jsou nepodložené. Slovinsko rovněž tvrdilo, že údajné poškození tržního postavení společnosti Ryanair nebylo doloženo.
7. POSOUZENÍ OPATŘENÍ
(60)
Toto rozhodnutí se zabývá nejprve otázkou, zda je podnik Adria podnikem v obtížích ve smyslu pokynů pro podporu na záchranu a restrukturalizaci (oddíl 7.1). Poté analyzuje, zda posuzovaná opatření zahrnují státní podporu pro podnik Adria ve smyslu čl. 107 odst. 1 Smlouvy (oddíl 7.2) a zda je tato podpora zákonná (oddíl 7.4) a slučitelná s vnitřním trhem (oddíl 7.5).
7.1. Potíže podniku Adria
(61)
Finanční situace podniku Adria se trvale zhoršovala od roku 2008, kdy podnik zaznamenal nižší tržby, záporný zisk před zdaněním (EBT) a záporný vlastní kapitál. Klíčové finanční parametry podniku Adria v období od roku 2007 do roku 2011 podle informací, které poskytly slovinské orgány, byly následující:
Tabulka 6
Klíčové finanční údaje podniku Adria od roku 2007 do června 2011 (v milionech EUR)
2007
2008
2009
2010
červen 2011
Obrat
179,2
205,4
161,4
148,7
71,1
Čistý výsledek
0,4
- 3,2
- 14,0
- 63,1
- 2,2
EBTDA
0,4 (22)
10,9
1,6
- 50,9
1,8
Zapsaný kapitál
6,8
6,8
7,7
9,4
9,4
Vlastní kapitál
41,8
32,5
29,3
- 35,4
- 35,9
Poměr dluhu k vlastnímu kapitálu
2,8
3,7
4,0
- 3,9
- 3,6
Peněžní tok z provozních činností
16,9
18,5
6,1
1,7
- 21,6 (23)
(62)
Podnik Adria uzavřel účetní rok 2011 se ztrátami ve výši 12 milionů EUR (24), zatímco v roce 2012 dosáhly ztráty 10,8 milionu EUR (25). Rovněž se zdá, že v roce 2013 snížil podnik Adria ztráty na 3,1 milionu EUR (26).
(63)
V bodě 10 písm. a) pokynů pro podporu na záchranu a restrukturalizaci je uvedeno, že podnik je považován za podnik v obtížích, pokud „došlo ke ztrátě více než poloviny zapsaného kapitálu a ke ztrátě více než jedné čtvrtiny tohoto kapitálu došlo za posledních 12 měsíců“. Toto ustanovení odráží předpoklad, že podnik, který zaznamenal významnou ztrátu zapsaného kapitálu, není schopen zamezit ztrátě, která by jej v krátkodobém nebo střednědobém výhledu téměř jistě odsoudila k ukončení podnikatelské činnosti (jak je stanoveno v bodě 9 pokynů pro podporu na záchranu a restrukturalizaci).
(64)
Jak je uvedeno v rozhodnutí o zahájení řízení, v období od roku 2007 do června 2011 nedošlo ke ztrátě zapsaného kapitálu, nýbrž ve skutečnosti se zapsaný kapitál zvýšil. Komise však podotýká, že vlastní kapitál podniku byl v letech 2010 a 2011 záporný. Podnik současně nepřijal vhodná opatření, aby snížení vlastního kapitálu řešil. V dřívějších případech (27) dospěla Komise k závěru, že pokud má podnik záporný vlastní kapitál, v zásadě se předpokládá, že kritéria uvedená v bodě 10 písm. a) pokynů pro podporu na záchranu a restrukturalizaci jsou splněna, přičemž v případě podniku Adria tomu tak bylo nejméně od roku 2010. Rovněž Tribunál dospěl v nedávném rozsudku (28) k závěru, že podnik se záporným vlastním kapitálem je podnikem v obtížích.
(65)
Potíže podniku Adria patrně vyvrcholily koncem roku 2010. Tisk v té době zmiňoval možnost, že na podnik Adria bude uvalena nucená správa, nebo že vyhlásí úpadek (29). To lze považovat za signál, že nejpozději v té době splňoval podnik Adria kritéria pro to, aby byl předmětem kolektivního úpadkového řízení podle slovinských právních předpisů ve smyslu bodu 10 písm. c) pokynů pro podporu na záchranu a restrukturalizaci.
(66)
Z výše uvedených důvodů Komise v souladu s rozhodnutím o zahájení řízení vyvozuje závěr, že v letech 2010 a 2011, tj. v době provedení opatření č. 3, 4 a 5, byl podnik Adria podnikem v obtížích ve smyslu bodu 10 písm. a) a/nebo písm. c) pokynů pro podporu na záchranu a restrukturalizaci.
(67)
Z tabulky 6 v 61. bodě odůvodnění mimoto vyplývá, že v letech 2010 a 2011 bylo možno podnik Adria považovat za podnik v potížích rovněž ve smyslu bodu 11 pokynů pro podporu na záchranu a restrukturalizaci, v němž se uvádí, že podnik může být považován za podnik v obtížích, „kdy jsou patrné typické příznaky […], například narůstající ztráta, klesající obrat, rostoucí skladové zásoby, nadbytečná kapacita, slábnoucí peněžní tok, narůstající dluh, narůstající úroky a klesající nebo nulová hodnota čistých aktiv“.
(68)
Komise se však domnívá, že mezi roky 2007 a 2009 nevykazoval podnik Adria typické příznaky podniku v obtížích podle bodu 11 pokynů pro podporu na záchranu a restrukturalizaci. Co se týká roku 2008, podnik Adria poprvé v posuzovaném období vykázal ztráty ve výši 3,2 milionu EUR. Jak Slovinsko správně podotklo, v roce 2008 se příjmy a peněžní tok podniku Adria v porovnání s předchozím rokem zvýšily (z 179,2 milionu EUR na 205,4 milionu EUR, resp. z 16,9 milionu EUR na 18,5 milionu EUR). Jeho zapsaný kapitál byl stálý a činil 6,8 milionu EUR.
(69)
Komise rovněž uvádí, že v roce 2008 měl podnik Adria čistý zisk před zdaněním (EBT) ve výši 3,2 milionu EUR a v roce 2009 pak ve výši 14 milionů EUR. V těchto letech byl hospodářský výsledek podniku bez odpisů kladný a podnik dosáhl EBTDA ve výši 10,9 milionu EUR, resp. 1,6 milionu EUR (viz tabulka 6 v 61. bodě odůvodnění). Od roku 2010 byl EBTDA podniku Adria záporný. Jelikož o opatření č. 2 bylo rozhodnuto v lednu 2009 a akcie byly zcela upsány v červenci 2009, nemůže Komise dospět s jistotou k závěru, že v té době existovala jednoznačně zjistitelná tendence k záporným výsledkům, která by umožňovala vyvodit závěr, že podnik Adria byl podnikem v obtížích ve smyslu pokynů pro podporu na záchranu a restrukturalizaci.
(70)
Komise proto zastává názor, že v letech 2007-2009, tj. v době provedení opatření č. 1 a 2, nebyl podnik Adria podnikem v obtížích.
7.2. Existence státní podpory
(71)
V čl. 107 odst. 1 Smlouvy je stanoveno, že podpory poskytované v jakékoli formě státem nebo ze státních prostředků, které narušují nebo mohou narušit hospodářskou soutěž tím, že zvýhodňují určité podniky nebo určitá odvětví výroby, jsou, pokud ovlivňují obchod mezi členskými státy, neslučitelné s vnitřním trhem.
(72)
Aby bylo možno vyvodit závěr ohledně existence státní podpory, musí Komise posoudit, zda jsou u každého z pěti posuzovaných opatření splněna kumulativní kritéria stanovená v čl. 107 odst. 1 Smlouvy (tj. převod státních prostředků, selektivní výhoda, možné narušení hospodářské soutěže a ovlivnění obchodu uvnitř EU).
7.2.1. Opatření č. 1 a 2: navýšení kapitálu v letech 2007 a 2009
(73)
Komise nejprve analyzuje, zda opatření č. 1 a 2 poskytla podniku Adria nepatřičnou selektivní výhodu.
(74)
V rozhodnutí o zahájení řízení Komise v této souvislosti uvedla, že cena akcií, kterou uhradil fond KAD, byla nižší než hodnota stanovená ve dvou zprávách o ocenění. Fond KAD získal nové akcie podniku Adria v únoru 2007 za cenu ve výši 27 EUR za akcii, což je méně než hodnota stanovená ve zprávě o ocenění, která k […] činila […] EUR za akcii (viz 15. bod odůvodnění). V lednu 2009 získal fond KAD akcie za cenu ve výši 22 EUR za akcii, což je méně než hodnota stanovená ve zprávě o ocenění, která k […] činila […] EUR za akcii (viz 18. bod odůvodnění). Komise však vyslovila pochybnosti ohledně spolehlivosti těchto zpráv, mimo jiné kvůli značnému časovému odstupu mezi navýšením kapitálu (únor 2007, resp. leden 2009) a oceněním akcií podniku ([…], resp. […]).
(75)
Komise posoudila údaje a důkazy, které v souvislosti s těmito zprávami Slovinsko předložilo po zahájení formálního vyšetřovacího řízení. Co se týká opatření č. 1, Slovinsko objasnilo, že údaje, z nichž zpráva vycházela, pocházejí ze dne 30. září 2006 a že v době vyhotovení zprávy odhadcem se jednalo o poslední dostupné údaje. Pokud jde o opatření č. 2, zpráva o ocenění akcií byla zadána ve stejné době, kdy valná hromada akcionářů podniku Adria rozhodla o navýšení kapitálu. Komise nemá důvod domnívat se, že odhadce (P&S Capital) nebyl zcela nezávislý.
(76)
Ačkoli je pravdou, že mezi oceněním akcií podniku a navýšením kapitálu uběhlo […] měsíců, Komise nenašla žádné důkazy, které by prokazovaly, že tento časový odstup měl skutečně dopad na odhadovanou hodnotu akcií podniku Adria.
(77)
Komise poznamenává, že metoda ocenění použitá ve zprávách (čistá současná hodnota očekávaných volných peněžních toků (30)) je v případech akvizic obecně uznávaná. Z podrobné analýzy zpráv o ocenění mimoto vyplývá, že použité vzorce byly pro účely ocenění přiměřené a byly náležitě použity a že předpoklady a odhady týkající se růstu obratu a ziskovosti se jeví jako realistické. Ve zprávě o ocenění akcií pro kapitálovou injekci v roce 2007 (opatření č. 1) byly odhadovaný průměrný růst příjmů a ziskovost v rozmezí, které bylo zaznamenáno v minulosti. Ve zprávě o ocenění akcií pro kapitálovou injekci v roce 2009 (opatření č. 2) byly odhadovaný růst příjmů a ziskovost nižší než v minulosti, a to z těchto důvodů: a) vysoký hospodářský růst v roce 2008 způsobený především slovinským předsednictvím EU; b) pomalý světový hospodářský růst a c) napjatá situace na finančních trzích. Rovněž ostatní předpoklady použité ve zprávách se jevily jako realistické. Komise mimoto bere na vědomí, že fond KAD byl většinovým vlastníkem podniku Adria již před navýšeními kapitálu (31) a že cílem navýšení kapitálu bylo financování existující (ziskové) investice fondu KAD.
(78)
Na základě výše uvedených skutečností Komise uvádí, že navýšení kapitálu v letech 2007 a 2009 byla v souladu s tržními podmínkami a neznamenala pro podnik Adria nepatřičnou výhodu.
(79)
Komise proto vyvozuje závěr, že opatření č. 1 a 2 představovala investice, které by uskutečnil i investor v tržním hospodářství ve srovnatelné situaci (32), existence státní podpory je proto vyloučena, aniž by bylo nutné blíže posoudit splnění ostatních kumulativních podmínek stanovených v čl. 107 odst. 1 Smlouvy.
7.2.2. Opatření č. 3: navýšení kapitálu v roce 2010
(80)
Jak je uvedeno v 73. bodě odůvodnění, jednou z nezbytných podmínek existence státní podpory je to, že opatření poskytuje příjemci nepatřičnou selektivní výhodu. V následující části Komise posoudí, zda je v případě opatření č. 3 tato podmínka splněna.
(81)
V rozhodnutí o zahájení řízení Komise uvedla, že cena ve výši 12 EUR za akcii, kterou společnost PDP a soukromé cestovní agentury zaplatily za akcie podniku Adria, byla nižší než cena ve výši […] EUR za akcii, která byla stanovena ve zprávě o ocenění. Stejně jako v případě opatření č. 1 a 2 však Komise vyslovila ohledně spolehlivosti této zprávy pochybnosti, a to zejména kvůli skutečnosti, že mezi navýšením kapitálu (září 2010) a oceněním akcií ve zprávě ([…]) uběhlo […] měsíců.
(82)
Informace, které poskytly slovinské orgány, pochybnosti Komise v této souvislosti do jisté míry zmírnily. Komise však připomíná, že na základě týchž informací a ocenění se dvě soukromé cestovní agentury (Kompas d.d. a Palma d.o.o.) na navýšení kapitálu v roce 2010 podílely 20 %, zatímco společnost PDP vložila zbývajících 80 % kapitálu. Soukromé cestovní agentury a společnost PDP se na opatření podílely za stejných podmínek a upsaly akcie k témuž dni. Soukromá účast i příspěvek společnosti PDP měly podobu vkladu v hotovosti. V rozhodnutí o zahájení řízení Komise zdůraznila, že soukromou účast ve výši 20 % lze v zásadě považovat za známku toho, že trh dotyčnou investici podpořil, ačkoli transakci je nutno posoudit v širším kontextu situace podniku Adria v té době a skutečnosti, že opatření č. 3 představovalo třetí navýšení kapitálu v rozmezí přibližně 3,5 roku.
(83)
Komise za prvé uvádí, že Slovinsko předložilo důkazy prokazující, že agentury Kompas d.d. a Palma d.o.o. byly společnosti zcela v soukromém vlastnictví, v nichž stát neměl žádnou kontrolu ani vliv. Jak je uvedeno v 79. bodě odůvodnění, opatření č. 1 a 2 nepředstavovala státní podporu. Vzhledem k tomu nelze mít patrně za to, že rozhodnutí soukromých cestovních agentur investovat do podniku Adria ovlivnila investiční rozhodnutí, která by přijal i soukromý investor. Komise bere rovněž na vědomí, že soukromé cestovní agentury upsaly akcie podniku Adria k témuž dni jako společnost PDP, zaplatily stejnou cenu, jejich investice se uskutečnila za stejných podmínek a navýšení kapitálu ze strany společnosti PDP a soukromých cestovních agentur se uskutečnilo v hotovosti.
(84)
I kdyby Komise dospěla k závěru, že účast společnosti PDP zahrnovala státní prostředky a že ji lze přičíst státu (viz v tomto smyslu 89. až 91. bod odůvodnění), ve smyslu ustálené judikatury (33) nelze 20 % soukromou účast považovat v porovnání s veřejným zásahem za zanedbatelnou. S ohledem na výše uvedené skutečnosti nemůže Komise dospět k závěru, že rozhodnutí soukromých cestovních agentur investovat do podniku Adria bylo skutečně ovlivněno jednáním společnosti PDP. Tento závěr nemění ani skutečnost, že se podnik Adria považoval v roce 2010 za podnik v obtížích (viz oddíl 7.1).
(85)
Z důkazů předložených Slovinskem mimoto nevyplývá, že soukromé cestovní agentury měly při investování do podniku Adria jinou motivaci než dosažení zisku. Komise v této souvislosti odkazuje na zprávu předloženou Slovinskem, která se týkala strategických směrů podniku Adria na období 2009-2014 (a kterou měli investoři zjevně k dispozici v době přijetí investičního rozhodnutí), podle níž se očekávalo, že podnik Adria bude v období od roku 2010 do roku 2014 ziskový, a to na základě kapitálové injekce ve výši přibližně 2,5 milionu EUR a provedení určitých opatření ze strany podniku Adria, včetně zvýšení průměrného výnosu z cestujícího a snížení nákladů. Tuto zprávu lze pokládat za další náznak toho, že soukromé cestovní agentury byly skutečně přesvědčeny o ziskovosti své investice.
(86)
Komise se proto domnívá, že rozhodnutí soukromých cestovních agentur investovat do podniku Adria je rovnocenné rozhodnutí společnosti PDP a že jejich investice byla významná. Komise nemá mimoto důvod pochybovat o tom, že se soukromé cestovní agentury rozhodly investovat do podniku Adria za účelem dosažení zisku. Komise proto vyvozuje závěr, že opatření č. 3 neznamenalo nepatřičnou výhodu pro podnik Adria, existence státní podpory je tudíž vyloučena, aniž by bylo nutné blíže posoudit, zda jsou splněny ostatní kumulativní podmínky stanovené v čl. 107 odst. 1 Smlouvy.
7.2.3. Opatření č. 4: navýšení kapitálu v roce 2011
(87)
Dne 30. září 2011 upsalo Slovinsko v hotovosti 70 % akcií podniku Adria (49,5 milionu EUR), které byly vydány v rámci navýšení kapitálu v roce 2011. Slovinsko investovalo finanční prostředky prostřednictvím slovinské agentury pro správu kapitálových aktiv (AUKN). Společnost PDP upsala v hotovosti další 1 % akcií (0,5 milionu EUR). Zbývající část navýšení (tj. 19,7 milionu EUR) měla podobu kapitalizace pohledávek ze strany několika bank: 20 % ze strany banky NLB, 5 % ze strany banky Abanka Vipa d.d., 2 % ze strany banky Unicredit Bank of Slovenia d.d. a 2 % ze strany banky Hypo Alpe-Adria Bank d.d.
(88)
Agentura AUKN byla založena zákonem o správě a řízení kapitálových investic Republiky Slovinsko (34), její správní radu jmenovalo Státní shromáždění, agentura byla přímým uživatelem rozpočtu Republiky Slovinsko a její zaměstnanci byli státními úředníky (35). Je tudíž zřejmé, že jednání agentury AUKN lze přičíst státu a že zahrnovalo státní prostředky, což Slovinsko nezpochybnilo. Komise dále vyzdvihuje tiskovou zprávu úřadu předsedy vlády Slovinska ze dne 23. června 2011: „Na dnešním zasedání vláda […] rozhodla, že agentura [AUKN] přispěje na vlastní kapitál podniku Adria Airways, d. d. částkou ve výši 49,5 milionu EUR a akciová společnost [PDP] zaplatí částku ve výši 500 000 EUR […]. Aktivní zapojení do tohoto procesu umožní Republice Slovinsko uspokojovat i v budoucnu její potřeby v oblasti služeb pravidelné letecké dopravy, které poskytuje dopravce se sídlem ve Slovinsku.“ (36)
(89)
S ohledem na společnost PDP se Komise domnívá, že existuje řada ukazatelů ve smyslu rozsudku ve věci Stardust Marine (37), které umožňují vyvodit závěr, že společnost PDP byla založena za účelem provádění politik, o nichž rozhodly slovinské orgány veřejné moci, a že její rozhodnutí investovat v rámci opatření č. 4 lze přičíst státu a zahrnuje státní prostředky. Komise především uvádí, že 100 % podíl ve společnosti PDP vlastní nepřímo slovinský stát (prostřednictvím fondů KAD, SOD a DSU). Komise v tomto smyslu připomíná své rozhodnutí ve věci ELAN (38), v němž dospěla k závěru, že opatření fondů KAD a DSU, dvou vlastníků společnosti PDP, lze přičíst státu. Stát má mimoto veškeré hlasy ve výboru akcionářů, který jmenuje představenstvo společnosti. Podle článku 19 stanov společnosti PDP musí představenstvo schválit nákup cenných papírů, jestliže hodnota transakce přesáhne 500 000 EUR.
(90)
Komise v souladu s rozhodnutím o zahájení řízení připomíná rovněž prohlášení bývalého slovinského ministra financí na konci jeho funkčního období dne 28. října 2011 (tj. po provedení opatření č. 4): „Založením zvláštní restrukturalizační společnosti (PDP) jsme slovinským podnikům poskytli nový zdroj financování, know-how a odborných znalostí založených na osvědčených postupech při restrukturalizaci podniků. Podniky Adria Airways a Unior představují nepochybně největší úspěch.“ (39) Toto tvrzení lze pokládat za nepřímý důkaz přičitatelnosti státu ve smyslu rozsudku ve věci Stardust Marine. Tvrzení Slovinska, že toto prohlášení je nutno posoudit v politickém kontextu konce funkčního období ministra financí a pokládat je za „odvážné a dostatečně jasné [prohlášení], aby je bylo možno úspěšně sdělit prostřednictvím médií“, se nejeví jako přesvědčivé. Jako další nepřímý důkaz uvádí Komise tiskovou zprávu úřadu předsedy vlády Slovinska ze dne 23. června 2011 (viz 88. bod odůvodnění), která prokazuje, že slovinská vláda rozhodla, že společnost PDP přispěje k navýšení kapitálu v roce 2011 částkou ve výši 0,5 milionu EUR.
(91)
Na základě výše uvedených skutečností se Komise domnívá, že účast společnosti PDP na navýšení kapitálu v roce 2010 zahrnovala státní prostředky a že jednání této společnosti lze přičíst státu.
(92)
Co se týká bank, Komise v souladu s rozhodnutím o zahájení řízení poznamenává, že banky Abanka Vipa d.d., Unicredit Bank of Slovenia d.d. a Hypo Alpe-Adria Bank d.d. jsou čistě soukromými subjekty. Pokud jde o banku NLB, v době provedení opatření č. 4 byl jejím většinovým vlastníkem stát, a to buď přímo (45,62 % akcií), nebo nepřímo prostřednictvím fondů SOD (4,07 %) a KAD (4,03 %) (40), zatímco jediným dalším významným akcionářem banka KBC Bank (25 %). Skutečnost, že stát je většinovým vlastníkem banky NLB, což se promítá ve většině hlasů ve správní a dozorčí radě, naznačuje přičitatelnost opatření státu. Ze stanov banky NLB však nemůže Komise s jistotou odvodit, že její rozhodnutí o investici do podniku Adria lze přičíst státu. Rovněž z řídicí struktury banky NLB neodvodila Komise zasahování ze strany orgánů veřejné moci. Komise nenašla v tomto ohledu ani žádné nepřímé důkazy ve smyslu rozsudku ve věci Stardust Marine. Z výše uvedených důvodů se Komise domnívá, že rozhodnutí banky NLB o účasti na opatření č. 4 nelze přičíst Slovinsku.
(93)
Po objasnění, že jednání agentury AUKN a společnosti PDP je přičitatelné státu, musí Komise posoudit, zda toto jednání znamenalo pro podnik Adria nepatřičnou selektivní výhodu.
(94)
Slovinsko uvedlo, že rozhodnutí bank investovat do podniku Adria byla přijata souběžně s rozhodnutím státu, což samo o sobě existenci výhody vylučuje.
(95)
Komise za prvé připomíná svůj závěr, že v roce 2011, v době provedení opatření č. 4, byl podnik Adria podnikem v obtížích (viz 66. bod odůvodnění).
(96)
Komise mimoto uvádí, že účast bank na kapitálové injekci v roce 2011 měla podobu konverze 26 % jejich stávajících pohledávek vůči podniku Adria na kapitál. Stát a společnost PDP vložily na druhou stranu hotovost. Slovinsko tvrdilo, že z celkové částky ve výši 19,7 milionu EUR, která byla předmětem konverze, odpovídá částka ve výši [10-20] milionů EUR vkladu v hotovosti, jelikož tato část úvěrů byla plně zajištěna. Podle Slovinska převzaly banky při konverzi nové riziko, což lze považovat za rovnocenné vložení nových finančních prostředků ve výši [10-20] milionů EUR.
(97)
Komise posoudila informace, které poskytlo Slovinsko, a dospěla k závěru, že částka ve výši [10-20] milionů EUR z celkové částky ve výši 19,7 milionu EUR, která byla předmětem konverze, byla skutečně plně a náležitě zajištěna, a to hlavně zástavními právy k letadlům ve vlastnictví podniku Adria. Ke stanovení hodnoty těchto letadel použil podnik Adria zprávu „Aircraft Value Reference“, kterou v dubnu 2011 zveřejnila nezávislá společnost Aircraft Value Analysis Company (dále jen „AVAC“). Tato zpráva uvádí současné a budoucí hodnoty a nájemné u mnoha typů letadel, a to vždy horní a dolní mez. Při ocenění letadel, která byla dána do zástavy jako jistota, byly použity hodnoty značně nižší než horní mez uvedená společností AVAC. Komise zastává názor, že vzhledem k nezávislosti společnosti AVAC a rozsáhlému využívání této zprávy v odvětví poskytuje zpráva spolehlivý základ pro určení hodnoty letadel.
(98)
Pohledávky ve výši [0-10] milionů EUR, které byly kapitalizovány, však nebyly plně zajištěny. U této části nemůže Komise vyvodit závěr, že je rovnocenná vkladu v hotovosti a že banky převzaly nové riziko. Podmínky zbývajícího dluhu se zlepšily a celková úroveň rizika se významně snížila, jelikož zbývající část dluhů (které se konverze netýkala) měla kolaterál ve stejné výši jako před konverzí. Toto celkové riziko se dále snížilo v důsledku skutečnosti, že jako podmínku kapitalizace pohledávek musel podnik Adria […]. V některých případech mimoto podmínky nesplaceného dluhu (úroková sazba, splátkový kalendář atd.) […].
(99)
Slovinsko převzalo na druhou stranu plně riziko u částky ve výši nejméně 49,5 milionu EUR, jelikož po navýšení kapitálu v roce 2011 se stalo akcionářem podniku Adria. Banky převzaly nové riziko, nikoli však ve stejné výši jako Slovinsko, jelikož se jejich postavení v důsledku konverze dluhu na kapitál zlepšilo. Zdá se tudíž, že při rozhodování o investici do podniku Adria nebyly banky ve srovnatelné situaci jako stát.
(100)
Nelze rovněž vyloučit, že rozhodnutí bank investovat do podniku Adria bylo ovlivněno jednáním státu. Ve výroční zprávě podniku Adria za rok 2011 se uvádí, že „vláda […] Slovinska dne 20. ledna 2011 jednoznačně zformulovala své stanovisko a uznala význam podniku Adria Airways jakožto národního leteckého dopravce pro slovinské hospodářství, slovinské občany a hosty ze zahraničí. Ve svém rozhodnutí objasnila vláda záměr zachovat podnik Adria Airways jakožto slovinského národního leteckého dopravce […]“. Toto rozhodnutí, které bylo vydáno před přijetím plánu restrukturalizace v září 2011, mohlo usnadnit rozhodování bank o investici, jelikož stát již naznačil záměr podpořit podnik Adria (41).
(101)
Na základě výše uvedených tvrzení vylučuje Komise tvrzení Slovinska, že stát a banky investovaly za rovnocenných podmínek.
(102)
Komise však musí analyzovat, zda je investice Slovinska do podniku Adria v souladu s tržními podmínkami. Slovinsko tvrdí, že se rozhodlo podílet na opatření č. 4 na základě plánu restrukturalizace ze září 2011, což by se mělo pokládat za dodržení zásady investora v tržním hospodářství.
(103)
Komise na úvod podotýká, že na rozdíl od předchozích navýšení kapitálu došlo k navýšení kapitálu v roce 2011 bez zprávy o ocenění. Podle judikatury by soukromý investor zvažující rekapitalizaci podniku se značnými dluhy požadoval plán restrukturalizace, který je schopen zajistit jeho životaschopnost (42). V daném případě slovinské orgány uvedly, že se rozhodly podílet na navýšení kapitálu v roce 2011 na základě plánu restrukturalizace ze září 2011.
(104)
Komise však již vyvodila závěr, že podnik Adria byl v roce 2011 podnikem v obtížích (viz 66. bod odůvodnění). To samo o sobě znamená nepravděpodobnost toho, že stát mohl očekávat, že podnik Adria dosáhne v přiměřené lhůtě obvyklé návratnosti investovaného kapitálu. Komise proto trvá na svém názoru uvedeném v rozhodnutí o zahájení řízení, že plán restrukturalizace nelze považovat za dostatečný, pokud jde o odůvodnění navýšení kapitálu v roce 2011 jako opatření, které je v souladu se zásadou investora v tržním hospodářství. Plán restrukturalizace (v původní verzi ze září 2011) za prvé předpokládal obnovení životaschopnosti v roce 2013 s velmi nízkým ziskovým rozpětím (zisk před zdaněním) (realistický scénář předpokládal v roce 2013 ziskové rozpětí ve výši […] %, v roce 2014 ve výši […] % a v roce 2015 ve výši […] %). Nedostatečnou ziskovost pro akcionáře prokazuje rovněž skutečnost, že plán předpokládal v témže období obzvláště nízké úrovně vlastního kapitálu, a to v rozmezí od […] EUR v roce 2011 do […] EUR v roce 2015. To znamená, že by se kapitál vložený v září 2011 (69,7 milionu EUR) během období restrukturalizace značně snížil, a nepřinášel by tudíž žádné skutečné výnosy.
(105)
Slovinsko předložilo řadu průběžných zpráv vyhotovených podniky Airconomy a Adria v období od dubna do září 2011 (tj. před přijetím plánu restrukturalizace ze září 2011), které měly (jak se usuzovalo) obsahovat vyčíslení, jež chybělo v plánu restrukturalizace, a které byly v té době zjevně poskytnuty všem akcionářům podniku Adria a rovněž státu. Komise však podotýká, že se průběžné zprávy týkají období 2011-2012, zatímco plán restrukturalizace obsahoval výhledy do roku 2015, […]. Komise se proto domnívá, že průběžné zprávy neposkytují potřebné chybějící informace, aby plán restrukturalizace splňoval kritérium investora v tržním hospodářství.
(106)
Na základě výše uvedených skutečností vyvozuje Komise závěr, že navýšení kapitálu v roce 2011 poskytlo podniku Adria nepatřičnou výhodu. Tato výhoda je selektivní, jelikož jediným příjemcem byl podnik Adria.
(107)
Komise musí rovněž posoudit, zda mohlo opatření č. 4 narušit hospodářskou soutěž a ovlivnit obchod mezi členskými státy, jelikož podnik Adria zvýhodnilo v porovnání s jeho konkurenty, kteří veřejnou podporu neobdrželi. Je zřejmé, že opatření č. 4 mohlo ovlivnit obchod uvnitř EU a hospodářskou soutěž, jelikož podnik Adria soutěží s ostatními leteckými společnostmi v EU, zejména od vstupu třetí fáze liberalizace letecké dopravy („třetího balíčku“) v platnost dne 1. ledna 1993. V případě cestování na relativně kratší vzdálenosti v EU mimoto letecká doprava soutěží se silniční a železniční dopravou, a proto mohli být dotčeni i silniční a železniční dopravci.
(108)
Opatření č. 4 tudíž podniku Adria umožnilo pokračovat v činnosti, takže nemusel jako ostatní konkurenti čelit důsledkům, které obvykle vyplývají ze složité finanční situace.
(109)
Na základě výše uvedených tvrzení vyvozuje Komise závěr, že opatření č. 4 zahrnovalo státní podporu ve prospěch podniku Adria ve smyslu čl. 107 odst. 1 Smlouvy.
7.2.4. Opatření č. 5: prodej podniku AAT v letech 2010-2011
(110)
V rozhodnutí o zahájení řízení dospěla Komise z důvodů uvedených v 41. a 42. bodě odůvodnění k předběžnému závěru, že získání akcií podniku AAT společnostmi PDP a Aerodrom Ljubljana poskytlo podniku Adria nepatřičnou výhodu.
(111)
Vzhledem k rozdílné povaze příspěvků společností PDP a Aerodrom Ljubljana (hotovost v porovnání s kapitalizací pohledávek) a vzhledem k odůvodnění týkajícímu se opatření č. 4 (viz 94. až 101. bod odůvodnění) vyvozuje Komise závěr, že u opatření č. 5 lze přiměřeně vyloučit tvrzení ohledně rovnocennosti.
(112)
Komise však musí posoudit, zda byla investiční rozhodnutí společností PDP a Aerodrom Ljubljana ekonomicky racionální v tom smyslu, že by obezřetný subjekt v tržním hospodářství ve srovnatelné situaci jednal stejně. Komise v této souvislosti nejprve podotýká, že celková cena, kterou uhradily společnosti Aerodrom Ljubljana a PDP, tj. 14,7 milionu EUR, byla v rozmezí, které bylo stanoveno ve zprávě o ocenění podniku AAT. Komise však ohledně zprávy o ocenění vyslovila pochybnosti a uvedla, že hodnota podniku AAT (v té době technické servisní divize podniku Adria nazývané SVL) měla být stanovena jako hodnota samostatného subjektu bez ohledu na vnitroskupinové synergie. Komise rovněž podotkla, že mezi oceněním podniku AAT/SVL ([…]) a jeho prodejem (listopad 2010 - březen 2011) uběhla značná doba.
(113)
Komise musí za prvé uvést, že zprávu o ocenění vyhotovil nezávislý odborník (KPMG) a není důvod domnívat se, že odborník neprovedl tento úkol zcela nezávisle. Co se týká časového odstupu mezi oceněním a prodejem akcií, Slovinsko objasnilo, že zpráva o ocenění vycházela z finanční situace podniku Adria k 31. prosinci 2009, což byly poslední údaje, u nichž byl proveden externí audit. Komise konstatuje, že opatření č. 5 bylo provedeno v listopadu 2010, tj. méně než rok po dni ocenění podniku AAT podle zprávy o ocenění. Ačkoli zpráva o ocenění podniku AAT přihlíží k negativním výhledům podniku Adria, byl v ní podrobně posouzen obchodní segment služeb údržby, oprav a generálních oprav a vyvozen závěr, že se negativní tendence, která byla zaznamenána u podniku Adria, podniku AAT netýká a že podnik AAT je ziskový. Podrobnější posouzení zprávy o ocenění ukazuje, že podnik AAT/SVL byl oceněn jako samostatná obchodní jednotka, aniž byly uváženy možné synergie s podnikem Adria. V této souvislosti se zdá, že zpráva o ocenění byla vyhotovena v době, kdy bylo známo, že podnik AAT začne poskytovat služby v oblasti údržby, oprav a generálních oprav i dalším externím zákazníkům, zejména společnosti Spanair, která případně nahradí podnik Adria jako hlavního zákazníka podniku AAT. Na základě výše uvedených skutečností a vzhledem k tomu, že zpráva o ocenění obsahovala poslední dostupné auditované finanční údaje podniku AAT, byla vyhotovena nezávislým odborníkem a věrohodně vycházela ze všech příslušných obchodních aspektů, je její použití jako referenčního dokumentu u dotyčného opatření přijatelné. Ačkoliv je pravdou, že krize ještě nebyla u konce, rok 2009 byl rokem, kdy bylo slovinské hospodářství zasaženo nejvíce. V listopadu 2010, kdy se společnosti PDP a Aerodrom Ljubljana rozhodly koupit podnik AAT, uváděly odhady růstu HDP v letech 2010, 2011 a 2012 pro Slovinsko opět kladné údaje (1,1 %, 1,9 %, resp. 2,6 %) (43). Za této situace by soukromý investor neprovedl nutně nové ocenění, jelikož mohl předpokládat, že zpráva o ocenění vycházející z údajů za rok 2009 podává o podniku přesnou představu.
(114)
Důležitější však je, že Slovinsko poskytlo důkazy prokazující, že v době provedení opatření č. 5 byl podnik AAT ziskový, neměl žádné dluhy po splatnosti a byl schopen splácet své dluhy ze zisku. Slovinsko předložilo výhledy podniku AAT do roku 2014, podle nichž by podnik AAT dosáhl v roce 2010 zisku po zdanění ve výši […] EUR, načež by byl i nadále ziskový a v roce 2014 by dosáhl zisku ve výši přibližně […] EUR. Zdá se, že při přijímání investičních rozhodnutí měly společnosti PDP a Aerodrom Ljubljana tyto výhledy k dispozici.
(115)
Slovinsko předložilo rovněž důkazy, že společnost Aerodrom Ljubljana rozhodla o investici do podniku AAT na základě ekonomických aspektů. V srpnu a září 2010 posoudily představenstvo a dozorčí rada společnosti Aerodrom Ljubljana možnost získání akcií podniku AAT. Společnost Aerodrom Ljubljana posoudila výhodnost vyrovnání řady nesplacených pohledávek vůči podniku Adria na základě podmínek transakce, které zahrnovaly pevný výnos z preferenčních akcií podniku AAT ve výši 8 %, […]. Ačkoli z jiného ocenění vyplývala nižší cena akcií, dozorčí rada společnosti Aerodrom Ljubljana dospěla k závěru, že podmínky konverze ([…]) odůvodňují vyšší cenu akcií.
(116)
Co se týká druhé fáze prodeje podniku AAT, zápis ze zasedání dozorčí rady společnosti Aerodrom Ljubljana ze dne 21. ledna 2011 naznačuje, že byly projednány výhody a nevýhody jednotlivých cen akcií a zrušení prodejní opce společnosti Aerodrom Ljubljana. Od prodejní opce bylo upuštěno v době nabytí kmenových akcií počátkem roku 2011, dozorčí rada společnosti Aerodrom Ljubljana však dospěla k závěru, že to bylo z ekonomického hlediska racionální, jelikož výměnou za upuštění od prodejní opce se společnosti Aerodrom Ljubljana podařilo docílit rovné účasti na řízení podniku AAT navzdory skutečnosti, že vlastnila menší podíl než společnost PDP. Dozorčí rada mimoto uvedla, že koupě podniku AAT bude mít pro společnost Aerodrom Ljubljana pozitivní dopad: pokud by podnik Adria ukončil činnost, snížily by se odhadované příjmy letiště v roce 2011 o […] %.
(117)
Slovinsko předložilo také důkazy, že vedení společnosti PDP rozhodlo o získání preferenčních a kmenových akcií podniku AAT na základě ekonomicky racionálních důvodů. Zápis ze zasedání vedení společnosti PDP prokazuje, že vedení společnosti provedlo vlastní ocenění podniku AAT, podle něhož byla cena v rozmezí od […] EUR do […] EUR, což je rozpětí stanovené ve zprávě o ocenění zmíněné v 34. bodě odůvodnění. Ačkoli vnitřní návratnost investice společnosti PDP činila […] %, společnosti PDP se podařilo získat od podniku AAT lepší podmínky, včetně pevných dividend ve výši 8 %.
(118)
Komise proto vyvozuje závěr, že rozhodnutí společností PDP a Aerodrom Ljubljana o účasti na opatření č. 5 neznamenala nepatřičnou výhodu pro podnik Adria, jelikož oba investoři jednali jako obezřetné subjekty v tržním hospodářství a jejich investiční rozhodnutí byla z ekonomického hlediska opodstatněná. Není proto nutné posoudit, zda jsou splněny ostatní kumulativní podmínky stanovené v čl. 107 odst. 1 Smlouvy.
7.3. Závěr ohledně existence podpory
(119)
Z výše uvedených důvodů vyvozuje Komise na straně jedné závěr, že opatření č. 1, 2, 3 a 5 nezahrnovala státní podporu pro podnik Adria.
(120)
Jak je uvedeno v oddíle 7.2.3, Komise se na druhou stranu domnívá, že opatření č. 4 zahrnovalo státní podporu, a posoudí proto jeho zákonnost a slučitelnost s vnitřním trhem.
7.4. Zákonnost podpory - opatření č. 4
(121)
V čl. 108 odst. 3 Smlouvy je stanoveno, že členský stát neprovede zamýšlená opatření podpory, dokud Komise nepřijme konečné rozhodnutí, kterým se toto opatření povoluje. Komise podotýká, že se Slovinsko podílelo na navýšení kapitálu v roce 2011 (opatření č. 4), aniž by je oznámilo Komisi za účelem schválení. Komise vyjadřuje politování nad tím, že Slovinsko nedodrželo povinnost zdržet se jednání, a porušilo tudíž svou povinnost podle čl. 108 odst. 3 Smlouvy.
7.5. Slučitelnost podpory - opatření č. 4
(122)
Slovinsko se domnívá, že pokud by Komise shledala v opatření č. 4 státní podporu, byla by tato podpora slučitelná s vnitřním trhem na základě čl. 107 odst. 3 písm. c) Smlouvy, konkrétně jako podpora na restrukturalizaci podle pokynů pro podporu na záchranu a restrukturalizaci.
(123)
Podle čl. 107 odst. 3 písm. c) Smlouvy lze povolit podpory, které mají usnadnit rozvoj určitých hospodářských činností nebo hospodářských oblastí, pokud nemění podmínky obchodu v takové míře, jež by byla v rozporu se společným zájmem. Jak bylo uvedeno v rozhodnutí o zahájení řízení, Komise se domnívá, že slučitelnost opatření č. 4 lze posoudit pouze podle čl. 107 odst. 3 písm. c) Smlouvy, zejména podle ustanovení pokynů pro podporu na záchranu a restrukturalizaci, která se týkají podpory na restrukturalizaci.
7.5.1. Způsobilost
(124)
Podle bodu 33 pokynů pro podporu na záchranu a restrukturalizaci jsou pro podporu na restrukturalizaci způsobilé pouze podniky v obtížích ve smyslu bodů 9 až 13 těchto pokynů. Komise již vyvodila závěr, že podnik Adria byl v roce 2011, tj. v době provedení opatření č. 4, podnikem v obtížích v (viz 66. bod odůvodnění).
(125)
V bodě 12 pokynů pro podporu na záchranu a restrukturalizaci je uvedeno, že nově vytvořený podnik není pro podporu na záchranu či restrukturalizaci způsobilý, i když je jeho počáteční finanční situace nejistá. Za nově vytvořený se podnik považuje v zásadě během prvních tří let po zahájení činnosti v příslušné oblasti. Podnik Adria byl založen v roce 1961 a nelze jej považovat za nově vytvořený podnik. Podnik Adria rovněž nepatří do obchodní skupiny ve smyslu bodu 13 pokynů pro podporu na záchranu a restrukturalizaci.
(126)
Komise proto vyvozuje závěr, že podnik Adria je způsobilý pro podporu na restrukturalizaci.
7.5.2. Obnovení dlouhodobé životaschopnosti
(127)
Podle bodu 34 pokynů pro podporu na záchranu a restrukturalizaci musí být poskytnutí podpory na restrukturalizaci podmíněno prováděním plánu restrukturalizace, který musí být ve všech případech jednotlivé podpory schválen Komisí. V bodě 35 je objasněno, že plán restrukturalizace, jehož doba trvání musí být co nejkratší, musí v přiměřené lhůtě a na základě realistických předpokladů ohledně budoucích podmínek fungování podniku obnovit jeho dlouhodobou životaschopnost.
(128)
Podle bodu 36 musí plán popsat okolnosti, které způsobily obtíže podniku, a zohledňovat současnou situaci a budoucí vyhlídky týkající se trhu, a to podle scénáře v nejlepším případě, scénáře v nejhorším případě a základního scénáře.
(129)
Plán musí počítat s přeměnou, která podniku po dokončení restrukturalizace umožní pokrýt všechny její náklady, včetně odpisových a finančních nákladů. Očekávaná kapitálová návratnost musí být dostatečná na to, aby restrukturalizovanému podniku umožnila konkurovat na trhu na základě jeho vlastních předností (bod 37 pokynů pro podporu na záchranu a restrukturalizaci).
(130)
Jak je uvedeno v rozhodnutí o zahájení řízení, Komise měla pochybnosti, zda je plán restrukturalizace dostatečně důkladný, aby umožnil obnovit dlouhodobou životaschopnost podniku Adria, jelikož se zdálo, že některé jeho odhady jsou založeny na nevyčíslených, nejistých nebo nejasných předpokladech. Komise si mimoto nebyla jistá, zda podnik skutečně dosáhne životaschopnosti do konce roku 2013, jak bylo stanoveno v původním plánu restrukturalizace.
(131)
Během formálního vyšetřovacího řízení předložilo Slovinsko řadu aktualizací plánu restrukturalizace. Podle aktualizovaného plánu dojde k obnovení životaschopnosti podniku Adria v roce 2014 nebo 2015. Doba trvání restrukturalizace tudíž činí nejvýše pět let v souladu s předchozí rozhodovací praxí v odvětví letecké přepravy cestujících (44). Komise dále podotýká, že zejména v odvětví letecké dopravy je nutno v současné hospodářské situaci dosáhnout stabilizace provozní výkonnosti a výkonnosti služeb, aby byla zajištěna dlouhodobá životaschopnost jako pevný základ pro budoucí růst, a nikoli pouze krátkodobý obrat, což přirozeně trvá několik let.
(132)
Plán restrukturalizace zdůrazňuje, že hlavním účelem procesu restrukturalizace podniku Adria je dlouhodobá životaschopnost a v prvé řadě přijetí jednoznačné strategie a tržní orientace s řadou klíčových cílů: lepší finanční situace a od roku 2013 žádné ztráty, snížení nákladů složitosti a dosažení jasné, konkurenceschopné a udržitelné jedinečné prodejní struktury. Podle plánu podnik dosažením těchto cílů […].
(133)
Plán restrukturalizace popisuje rovněž okolnosti, které vedly k potížím podniku Adria a jež byly způsobeny především světovou hospodářskou krizí, malou velikosti primárního trhu podniku Adria (Slovinsko a sousední země), nízkou kapacitou jeho leteckého parku (především letouny CRJ200), […].
(134)
Plán restrukturalizace obsahuje scénář v nejlepším případě, scénář v nejhorším případě a základní scénář a analýzu rizik, která by mohla mít dopad na restrukturalizaci podniku Adria, jako jsou například změny cen paliva, riziko vyplývající z kolísání směnného kurzu nebo potenciální rizika týkající se leteckého parku. Ve všech případech se očekává, že do konce období restrukturalizace se podnik Adria stane opět životaschopným. Podle základního scénáře má podnik Adria dosáhnout v roce 2014 čistého ziskového rozpětí ve výši […] % a v roce 2015 ve výši […] %, poměru dluhu k vlastnímu kapitálu ve výši […] v roce 2014 a […] v roce 2015 a návratnosti vlastního kapitálu ve výši […] % v roce 2014 a […] % v roce 2015. Podle scénáře v nejhorším případě se čisté ziskové rozpětí v roce 2014 sníží na […] % a v roce 2015 na […] %, poměr dluhu k vlastnímu kapitálu vzroste na […] v roce 2014 a […] v roce 2015, zatímco návratnost vlastního kapitálu bude v roce 2014 činit […] % a v roce 2015 pak […] %.
(135)
Těžištěm plánu je restrukturalizace a zmenšení sítě podniku Adria, která byla ztrátová kvůli nadměrné kapacitě leteckého parku, leteckého personálu a ostatních zaměstnanců. Za tímto účelem plán restrukturalizace předpokládá významné omezení počtu tras a četnosti letů a rovněž menší letecký park s vyšší palivovou efektivitou, který sestává z […] letounů v roce 2015 ([…]), většinou […].
(136)
Plán restrukturalizace předpokládá uzavření […] tras a dodatečné omezení četnosti letů. Významně se sníží rovněž počet pravidelných leteckých linek a v roce 2015 dosáhne […]. Během období restrukturalizace sníží podnik Adria svou kapacitu o [11-14] % z hlediska ASK (45).
(137)
Restrukturalizační opatření, která se plánu předpokládají s ohledem na snížení nákladů (např. […] atd.) a zvýšení příjmů (např. […] atd.), představují další krok správným směrem k dosažení udržitelnější životaschopnosti. Dodatečná restrukturalizační opatření (viz 31. bod odůvodnění) mimoto předpokládají vyšší příjmy a nižší náklady s celkovým pozitivním dopadem ve výši […] EUR v roce 2014 a […] EUR v roce 2015, posílí tudíž obnovení životaschopnosti podniku Adria. Komise se proto domnívá, že iniciativy týkající se snížení nákladů a zvýšení příjmů umožní podniku Adria stát se do roku 2015 opět životaschopným.
(138)
Z důkazů, které Slovinsko předložilo, mimoto vyplývá, že podnik Adria v současnosti směřuje k dosažení většiny cílů stanovených v plánu restrukturalizace, což dále dokládá spolehlivost plánu.
(139)
Pokud jde o obnovení životaschopnosti, na základě aktualizací plánu restrukturalizace, které předložilo Slovinsko, vyvozuje Komise závěr, že dopad jednotlivých restrukturalizačních opatření je náležitě vyčíslen a že se ve všech scénářích předpokládá v celém období restrukturalizace do roku 2014 a 2015 životaschopnost na odpovídajících úrovních. Vzhledem k významným restrukturalizačním opatřením, která byla přijata, a dosavadnímu pokroku se proto Komise domnívá, že plán restrukturalizace umožní podniku Adria v přiměřené lhůtě obnovit jeho dlouhodobou životaschopnost.
7.5.3. Zamezení přílišnému narušení hospodářské soutěže (kompenzační opatření)
(140)
Podle bodu 38 pokynů pro podporu na záchranu a restrukturalizaci je třeba přijmout kompenzační opatření s cílem omezit nepříznivý dopad na podmínky obchodování na přijatelnou úroveň. Tato opatření mohou zahrnovat prodej aktiv, snížení kapacity nebo omezení přítomnosti na trhu a omezení vstupních překážek na dotčených trzích (bod 39 pokynů pro podporu na záchranu a restrukturalizaci).
(141)
V této souvislosti nebude ukončení ztrátových činností, které by bylo v každém případě nutné pro obnovení životaschopnosti podniku, za účelem posouzení kompenzačních opatření považováno za snížení kapacity nebo omezení působnosti na trhu (bod 40 pokynů pro podporu na záchranu a restrukturalizaci).
(142)
Slovinsko jako kompenzační opatření pro podnik Adria navrhuje: a) […] pravidelných leteckých linek, b) přenechání letištních časů na řadě letišť, včetně koordinovaných letišť, c) omezení leteckého parku a d) prodej podniku AAT.
(143)
Slovinsko předložilo důkazy, které prokazují, že trasy zrušené podle plánu restrukturalizace byly v souladu s rozhodnutími Komise v předchozích případech (46) z hlediska rozpětí příspěvku C1 ziskové. Rozpětí příspěvku C1 bere v úvahu náklady na let, cestující a distribuci (tj. variabilní náklady), které lze přičíst každé jednotlivé trase. Všechny trasy s kladným příspěvkem C1 proto vytvářejí dostatečné příjmy nejen k pokrytí variabilních nákladů trasy, nýbrž přispívají rovněž k uhrazení fixních nákladů podniku. Z pohledu Komise je rozpětí příspěvku C1 vhodným ukazatelem pro posouzení, zda určitá trasa přispívá k ziskovosti letecké společnosti.
(144)
Co se týká kapacity, plán restrukturalizace uvádí, že celková kapacita podniku v roce 2011 činila […] ASK, zatímco na konci období restrukturalizace v roce 2015 má kapacita podniku Adria podle očekávání činit přibližně […] ASK, to představuje snížení zhruba o [11-14] %. Po vyloučení tras se záporným příspěvkem C1 se tento údaj sníží na [6-8] %.
(145)
Komise mimoto podotýká, že v důsledku změn sítě tras uvolnil podnik Adria řadu letištních časů, některé z nich na koordinovaných (47) letištích, jako je například Dublin a Kodaň. Tyto letištní časy umožní konkurenčním leteckým společnostem provozovat určité trasy a zvýšit kapacitu.
(146)
Pokud jde o omezení leteckého parku, Komise bere na vědomí, že podnik Adria zmenšil svůj letecký park z […] letadel v roce 2011 na […] letadel a tento počet by se podle plánu restrukturalizace neměl do konce období restrukturalizace v roce 2015 změnit. Co se týká prodeje podniku AAT, Komise se domnívá, že toto opatření je jako kompenzační opatření přijatelné, zejména s přihlédnutím k závěru vyvozenému v 118. bodě odůvodnění, že nezahrnuje státní podporu.
(147)
Při posuzování vhodnosti kompenzačních opatření vezme Komise v úvahu strukturu trhu a podmínky hospodářské soutěže, aby bylo možné zajistit, že žádné takové opatření nepovede ke zhoršení struktury trhu (bod 39 pokynů pro podporu na záchranu a restrukturalizaci). Kompenzační opatření musí být úměrná rušivým účinkům podpory a zejména velikosti a relativnímu významu daného podniku na trhu nebo trzích, na nichž působí. Míru snížení kapacity či omezení působnosti na trhu je třeba stanovit případ od případu (bod 40 pokynů pro podporu na záchranu a restrukturalizaci).
(148)
Komise za prvé podotýká, že podnik Adria má z hlediska produktivní kapacity celého odvětví letecké dopravy v Unii a výstupu (z hlediska počtu cestujících) podíl na trhu pouze ve výši 0,15 % (1,17 milionu cestujících v roce 2011). U malého dopravce, jakým je podnik Adria, by další snížení počtu letadel a kapacity mohlo mít negativní dopad na jeho životaschopnost, aniž by poskytlo přiměřené tržní příležitosti jeho konkurentům.
(149)
Co se týká nejdůležitější části kompenzačních opatření, snížení kapacity, Komise považuje omezení ziskových tras přibližně o [6-8] % mezi rokem 2011 a 2015 za dostatečné, zejména v porovnání s jinými případy restrukturalizace leteckých společností (48). Toto snížení kapacity na ziskových trasách je vyšší než v případě společnosti Air Malta. Celkové snížení kapacity o [11-14] % je mimoto podobné 15 % snížení, které bylo schváleno v případě společnosti Austrian Airlines (49).
(150)
Komise rovněž podotýká, že Slovinsko je podporovanou oblastí, která je způsobilá pro regionální investiční podporu pro účely čl. 107 odst. 3 písm. a) Smlouvy (50). V bodě 56 pokynů pro podporu na záchranu a restrukturalizaci je stanoveno, že „[v podporovaných oblastech] mohou platit méně přísné podmínky, co se týče provádění kompenzačních opatření a výše příspěvku ze strany příjemce podpory. V případě, že je to v zájmu regionálního rozvoje a pokud je snížení kapacity nebo omezení účasti na trhu považováno za nejvhodnější opatření pro zamezení přílišnému narušení hospodářské soutěže, může být požadované snížení v podporovaných oblastech nižší než v těch, které podporovány nejsou.“
(151)
V tomto kontextu považuje Komise kompenzační opatření, která navrhlo Slovinsko, podle pokynů pro podporu na záchranu a restrukturalizaci za dostatečná a přiměřená, aby bylo zajištěno, že nepříznivý dopad na podmínky obchodování vyplývající z poskytnutí podpory na restrukturalizaci podniku Adria je omezen na přijatelnou úroveň.
7.5.4. Podpora omezená na minimum (vlastní příspěvek)
(152)
Podle bodu 43 pokynů pro podporu na záchranu a restrukturalizaci je k omezení výše podpory na úplné minimum nezbytný významný příspěvek na restrukturalizační náklady poskytnutý z vlastních zdrojů příjemce. To může zahrnovat prodej aktiv, která nejsou nezbytně nutná pro přežití podniku, nebo financování z vnějších zdrojů za tržních podmínek.
(153)
Takové přispění musí být skutečné, tj. opravdové, bez všech očekávaných budoucích výnosů, jako je peněžní tok (bod 43 pokynů pro podporu na záchranu a restrukturalizaci). Vlastní příspěvek nesmí přirozeně obsahovat žádnou další státní podporu. U velkých podniků považuje Komise obvykle za přiměřený příspěvek ve výši alespoň 50 % restrukturalizačních nákladů. Za výjimečných okolností a v případě zvlášť závažných problémů se však Komise může spokojit i s nižším příspěvkem (bod 44 pokynů pro podporu na záchranu a restrukturalizaci).
(154)
Vzhledem k celkovým restrukturalizačním nákladům ve výši […] EUR činí navrhovaný vlastní příspěvek podniku Adria […] EUR, tj. přibližně [50-54] % celkových restrukturalizačních nákladů. Podle plánu restrukturalizace je vlastní příspěvek rozdělen následovně:
a)
[…];
b)
veškeré výnosy z prodeje podniku AAT (tj. 14,7 milionu EUR);
c)
celá kapitalizace pohledávek, kterou provedly banky v rámci opatření č. 4 (19,7 milionu EUR).
(155)
Co se týká podbodu i) 154. bodu odůvodnění, Komise se domnívá, že tato opatření jsou přijatelná jako vlastní příspěvek a jsou odůvodněná. Většina aktiv již byla skutečně prodána, a výnosy z jejich prodeje lze proto jednoznačně započítat jako vlastní příspěvek. Slovinsko mimoto předložilo důkazy, že zbývající aktiva jsou v současnosti předmětem prodeje a jejich hodnota byla stanovena v souladu s externím oceněním, včetně ocenění společností AVAC v případě letadel (viz 97. bod odůvodnění).
(156)
Co se týká podbodu ii) 154. bodu odůvodnění, Komise v 118. bodě odůvodnění dospěla k závěru, že opatření č. 5 nezahrnuje státní podporu, výnosy z prodeje podniku AAT by se proto měly považovat za součást vlastního příspěvku.
(157)
Pokud jde o kapitalizaci pohledávek v podbodu iii) 154. bodu odůvodnění, Slovinsko se domnívá, že by se jako vlastní příspěvek měla započítat celá kapitalizace pohledávek, kterou banky provedly v rámci opatření č. 4. Komise v této souvislosti zastává názor, že konverze nezajištěného dluhu obvykle neprokazuje důvěru trhu ve společnost, jelikož nezajištění věřitelé nepřebírají nová rizika související s prováděním plánu restrukturalizace. V případě podniku Adria však Slovinsko prokázalo, že kapitalizované pohledávky byly do značné míry plně zajištěny, tj. [10-20] milionů EUR z celkové částky ve výši 19,7 milionu EUR (viz 97. bod odůvodnění). Pokud by byl podnik Adria zlikvidován, mohly banky plně zajištěnou částku získat zpět. Z toho vyplývá, že se banky vzdaly plně zajištěné pohledávky, kterou byly schopny získat zpět v plné výši, a nahradily ji vlastním kapitálem podniku Adria ve stejné hodnotě. Konverzí dluhu na kapitál proto banky převzaly nové riziko nejméně s ohledem na částku ve výši [10-20] milionů EUR, jelikož neměly jistotu, zda bude jejich investice do podniku Adria zisková.
(158)
Komise se proto domnívá, že kapitalizace pohledávek souvisejících s plně zajištěnými úvěry, tj. částka ve výši [10-20] milionů EUR, je přijatelná jako vlastní příspěvek.
(159)
S přihlédnutím k výše uvedeným skutečnostem dosáhne výše vlastního příspěvku podniku Adria […] EUR, tj. [46-48] % restrukturalizačních nákladů. U velkých podniků, jako je Adria, by výše vlastního příspěvku měla obvykle činit 50 %. Podle bodu 56 pokynů pro podporu na záchranu a restrukturalizaci však může být Komise méně přísná, pokud jde o výši vlastního příspěvku v podporovaných oblastech, jak tomu bylo v případě Slovinska v době provedení opatření (viz 150. bod odůvodnění). V předchozích případech, například ve věci Air Malta, schválila Komise úroveň vlastního příspěvku ve výši přibližně 45 %.
(160)
Komise se proto domnívá, že požadavky stanovené v bodě 43 pokynů pro podporu na záchranu a restrukturalizaci byly splněny.
7.5.5. Zásada „jednou a dost“
(161)
Podpora musí dodržet rovněž bod 72 pokynů pro podporu na záchranu a restrukturalizaci, který stanoví, že podnik, který obdržel podporu na záchranu a restrukturalizaci v posledních deseti letech, není pro takovouto podporu způsobilý (zásada „jednou a dost“).
(162)
Jelikož opatření č. 1, 2, 3 a 5 nezahrnují státní podporu a jelikož se zdá, že podnik Adria neobdržel v minulých deseti letech žádnou podporu na záchranu ani restrukturalizaci, vyvozuje Komise závěr, že s ohledem na opatření č. 4 je zásada „jednou a dost“ dodržena.
7.6. Závěr ohledně opatření č. 4
(163)
Vzhledem k výše uvedeným skutečnostem Komise konstatuje, že Slovinsko provedlo v roce 2011 protiprávně kapitálovou injekci ve prospěch podniku Adria v rozporu s čl. 108 odst. 3 Smlouvy o fungování Evropské unie. Komise se však domnívá, že opatření a plán restrukturalizace splňují podmínky stanovené v pokynech pro podporu na záchranu a restrukturalizaci. Komise proto považuje tuto podporu za slučitelnou s vnitřním trhem,
PŘIJALA TOTO ROZHODNUTÍ:
Článek 1
Navýšení kapitálu podniku Adria Airways d.d. v letech 2007, 2009 a 2010, která Republika Slovinsko provedla ve prospěch podniku Adria Airways d.d., nepředstavují podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 Smlouvy o fungování Evropské unie.
Nabytí podniku Adria Airways Tehnika d.d. společnostmi PDP a Aerodrom Ljubljana d.d. v letech 2010 a 2011 nepředstavuje podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 Smlouvy o fungování Evropské unie.
Článek 2
Kapitálová injekce ve výši 50 milionů EUR ve prospěch podniku Adria Airways d.d., kterou Republika Slovinsko provedla v roce 2011, představuje podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 Smlouvy o fungování Evropské unie.
Tato podpora je slučitelná s vnitřním trhem ve smyslu čl. 107 odst. 3 písm. c) Smlouvy o fungování Evropské unie.
Článek 3
Toto rozhodnutí je určeno Republice Slovinsko.
V Bruselu dne 9. července 2014.
ΑΠΌΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΉΣ (ΕΕ) 2015/494
της 9ης Ιουλίου 2014
σχετικά με τα μέτρα SA.32715 (2012/C) (πρώην 2012/NN) (πρώην 2011/CP) που έθεσε σε εφαρμογή η Σλοβενία υπέρ της Adria Airways d.d.
[κοινοποιηθείσα υπό τον αριθμό C(2014) 4543]
(Το κείμενο στη σλοβενική γλώσσα είναι το μόνο αυθεντικό)
(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)
Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ,
Έχοντας υπόψη τη Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και ιδίως το άρθρο 108 παράγραφος 2 πρώτο εδάφιο,
Έχοντας υπόψη τη συμφωνία για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο, και ιδίως το άρθρο 62 παράγραφος 1 στοιχείο α),
Έχοντας υπόψη την απόφαση της Επιτροπής για την κίνηση της διαδικασίας που προβλέπεται στο άρθρο 108 παράγραφος 2 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης σχετικά με την ενίσχυση SA.32715 (2012/C) (πρώην 2012/NN) (πρώην 2011/CP), (1)
Αφού κάλεσε τα ενδιαφερόμενα μέρη να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σύμφωνα με τις προαναφερόμενες διατάξεις, και έχοντας υπόψη τις παρατηρήσεις αυτές,
Εκτιμώντας τα ακόλουθα:
1. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ
(1)
Με την κοινοποίηση αριθ. 5628 της 11ης Μαρτίου 2011 μέσω του διαδραστικού συστήματος κοινοποίησης κρατικών ενισχύσεων (State Aid Notification Interactive - SANI), η οποία καταχωρίστηκε την ίδια ημερομηνία, η Σλοβενία κοινοποίησε στην Επιτροπή ενίσχυση διάσωσης προς την Adria Airways d.d. (εφεξής «Adria» ή «η εταιρεία») με τη μορφή κρατικής εγγύησης και δανείου υπό ευνοϊκούς όρους ύψους 6,2 εκατ. ευρώ.
(2)
Οι σλοβενικές αρχές υπέβαλαν συμπληρωματικές πληροφορίες με επιστολές της 31ης Μαρτίου 2011 και της 12ης Απριλίου 2011. Η Επιτροπή ζήτησε την παροχή επιπρόσθετων στοιχείων με επιστολή της 29ης Απριλίου 2011, στην οποία οι σλοβενικές αρχές δεν απάντησαν. Στις 13 Ιουλίου 2011 πραγματοποιήθηκε συνεδρίαση με τις σλοβενικές αρχές και τους συμβούλους τους, κατά τη διάρκεια της οποίας διευκρινίστηκε στην Επιτροπή ότι η κοινοποιηθείσα ενίσχυση διάσωσης δεν θα ήταν επαρκής δεδομένης της δυσμενούς οικονομικής κατάστασης της εταιρείας και ότι η Σλοβενία σκόπευε να πραγματοποιήσει εισφορά κεφαλαίου σε μετρητά ύψους 50 εκατ. ευρώ στην Adria. Η Σλοβενία απέσυρε την κοινοποίησή της σχετικά με την ενίσχυση διάσωσης την 1η Αυγούστου 2011.
(3)
Ύστερα από πληροφορίες ότι η Σλοβενία προέβη μολαταύτα στην προαναφερόμενη εισφορά κεφαλαίου σε μετρητά στις 30 Σεπτεμβρίου 2011, η Επιτροπή αποφάσισε να συνεχίσει την προκαταρκτική έρευνα αυτεπαγγέλτως και ζήτησε την παροχή περαιτέρω στοιχείων με επιστολές της 12ης Σεπτεμβρίου 2011, της 28ης Νοεμβρίου 2011 και της 17ης Απριλίου 2012, στις οποίες οι σλοβενικές αρχές απάντησαν με επιστολές της 11ης Οκτωβρίου 2011, της 27ης Δεκεμβρίου 2011, της 13ης Ιανουαρίου 2012 και της 18ης Μαΐου 2012 αντιστοίχως. Επιπλέον, οι σλοβενικές αρχές υπέβαλαν μέσω μηνύματος ηλεκτρονικού ταχυδρομείου της 7ης Νοεμβρίου 2012 υπόμνημα το οποίο συντάχθηκε από τους νόμιμους εκπροσώπους της Adria.
(4)
Κατόπιν αιτήματος των σλοβενικών αρχών, πραγματοποιήθηκε στις 12 Ιουλίου 2012 συνεδρίαση με τη συμμετοχή εκπροσώπων της Adria και της κρατικής εταιρείας χαρτοφυλακίου PDP, (2) ενός από τους μετόχους της Adria. Κατά την εν λόγω συνεδρίαση, οι σλοβενικές αρχές και οι εκπρόσωποι της Adria και της PDP παρείχαν διευκρινίσεις και διατύπωσαν τους ισχυρισμούς τους σχετικά με τα υπό εξέταση μέτρα.
(5)
Με επιστολή της 20ής Νοεμβρίου 2012, η Επιτροπή κοινοποίησε στη Σλοβενία την απόφασή της να κινήσει τη διαδικασία του άρθρου 108 παράγραφος 2 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης («ΣΛΕΕ») όσον αφορά την ενίσχυση (εφεξής «η απόφαση κίνησης της διαδικασίας»). Η Σλοβενία υπέβαλε τις παρατηρήσεις της σχετικά με την απόφαση κίνησης της διαδικασίας με επιστολή της 21ης Ιανουαρίου 2013. Η Επιτροπή ζήτησε από τη Σλοβενία να υποβάλει συμπληρωματικές πληροφορίες με επιστολή της 5ης Μαρτίου 2013, στην οποία η Σλοβενία απάντησε στις 19 Απριλίου 2013. Η Σλοβενία υπέβαλε περαιτέρω πληροφορίες στις 16 Σεπτεμβρίου 2013. Με επιστολή της 6ης Νοεμβρίου 2013 η Επιτροπή ζήτησε συμπληρωματικές πληροφορίες από τη Σλοβενία, η οποία ανταποκρίθηκε στο αίτημα αυτό με επιστολές της 4ης Δεκεμβρίου 2013 και της 6ης και 17ης Ιανουαρίου 2014. Στις 25 Μαρτίου 2013, στις 5 Δεκεμβρίου 2013 και στις 8 Ιανουαρίου 2014 πραγματοποιήθηκαν συνεδριάσεις με τις σλοβενικές αρχές και τους νόμιμους εκπροσώπους τους.
(6)
Η απόφαση κίνησης της διαδικασίας που εξέδωσε η Επιτροπή δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης (3) στις 8 Μαρτίου 2013. Η Επιτροπή κάλεσε τα ενδιαφερόμενα μέρη να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σχετικά με τα μέτρα.
(7)
Στις 8 Απριλίου 2013 η Επιτροπή έλαβε παρατηρήσεις από ένα ενδιαφερόμενο μέρος, και συγκεκριμένα από τη Ryanair. Στη συνέχεια τις διαβίβασε στη Σλοβενία, στην οποία δόθηκε η δυνατότητα να απαντήσει. Τα σχόλια της Σλοβενίας παρελήφθησαν με επιστολή της 13ης Μαΐου 2013.
2. Η ΣΛΟΒΕΝΙΚΗ ΑΓΟΡΑ ΑΕΡΟΜΕΤΑΦΟΡΩΝ
(8)
Η Adria είναι ο εθνικός αερομεταφορέας της Σλοβενίας και η κύρια αεροπορική εταιρεία στον αερολιμένα της Λιουμπλιάνα. Το 2011 εξυπηρέτησε το 73,4 % των επιβατών που διακινήθηκαν αεροπορικώς μέσω του αερολιμένα της Λιουμπλιάνας και έκτοτε το ποσοστό αυτό μειώθηκε σε 71,3 % το 2012 και σε 69,8 % το 2013 (4).
(9)
Παρότι η παρουσία αερομεταφορέων χαμηλού κόστους στη Σλοβενία είναι περιορισμένη (η easyJet εξυπηρετεί μόνο ένα δρομολόγιο από τη Λιουμπλιάνα, ενώ η Wizz Air εξυπηρετεί δύο δρομολόγια), το 2013 αντιπροσώπευαν το 12,6 % των επιβατών των μέσων μαζικής μεταφοράς. (5) Επί του παρόντος, άλλοι πέντε ανταγωνιστές, και συγκεκριμένα η Air France, η Finnair, η Turkish Airlines, η Montenegro Airlines και η Air Serbia, εξυπηρετούν δρομολόγια από τη Λιουμπλιάνα με προορισμό τους κεντρικούς αερολιμένες τους.
3. Ο ΔΙΚΑΙΟΥΧΟΣ
(10)
Η Adria είναι μια μεγάλη εταιρεία, η οποία απασχολεί περίπου 450 εργαζομένους. Το 2013 παρουσίασε κύκλο εργασιών ύψους 142,3 εκατ. ευρώ και κατέγραψε ζημίες της τάξης των 3 εκατ. ευρώ (κατ' εκτίμηση στοιχεία). Ο στόλος της απαρτίζεται από 11 αεροσκάφη, τα οποία είναι κατά κύριο λόγο περιφερειακά αεριωθούμενα αεροσκάφη. Σήμερα ανήκει, μεταξύ άλλων, κατά 69,9 % στη Δημοκρατία της Σλοβενίας, κατά 19,6 % στην εταιρεία Bank Assets Management Company (BAMC) (στην οποία μεταβιβάστηκαν ορισμένα στοιχεία ενεργητικού της Nova Ljubljanska Banka d.d. (6) (εφεξής «NLB»)), κατά 4,7 % στην ABANKA d.d. και κατά 2,1 % στην PDP.
(11)
Από το 2008 και μετά, η οικονομική κατάσταση της Adria παρουσίαζε συνεχή επιδείνωση, με μείωση των πωλήσεων, αρνητικά κέρδη προ φόρων (EBT) και αρνητική καθαρή θέση. Για περαιτέρω στοιχεία σχετικά με την οικονομική κατάσταση της Adria κατά την περίοδο 2007-2011, βλέπε τμήμα 7.1 κατωτέρω.
(12)
Την 1η Αυγούστου 2012 η Σλοβενία κίνησε, από κοινού με την PDP, την NLB, την Abanka Vipa d.d., την Hypo Alpe-Adria Bank d.d. και την Unicredit Bank of Slovenia d.d., τη διαδικασία ιδιωτικοποίησης της Adria, με την αναζήτηση προσφορών για το 74,87 % των μετοχών της εταιρείας. Την ίδια ημερομηνία, ο οργανισμός διαχείρισης πάγιων στοιχείων ενεργητικού της Δημοκρατίας της Σλοβενίας (AUKN) δημοσίευσε δημόσια πρόσκληση προς επενδυτές για μη δεσμευτική εκδήλωση ενδιαφέροντος συμμετοχής στη διαδικασία πώλησης μιας πλειοψηφικής δέσμης μετοχών της εταιρείας. (7) Φαίνεται, ωστόσο, ότι η εν λόγω διαδικασία ακυρώθηκε και ότι η διαδικασία ιδιωτικοποίησης της Adria θα κινηθεί εκ νέου σε μεταγενέστερο χρόνο.
4. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΜΕΤΡΩΝ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΑΝΑΔΙΑΡΘΡΩΣΗΣ
4.1. Μέτρο 1: η αύξηση κεφαλαίου του 2007
(13)
Σύμφωνα με στοιχεία της 31ης Δεκεμβρίου 2006, το κεφάλαιο της Adria παρουσίαζε την ακόλουθη μετοχική δομή:
Πίνακας 1
Μετοχική δομή της Adria πριν από την αύξηση κεφαλαίου του 2007
Ονομασία
%
KAD
55,0
SOD
20,0
NFD 1 delniški investicijski sklad d.d. (8)
9,7
NFD Holding d.d. (9)
7,2
Infond d.o.o. (10)
4,9
Λοιποί (συμπεριλαμβανομένων των ιδιωτών μετόχων)
3,2
(14)
Στις 19 Φεβρουαρίου 2007 η συνέλευση των μετόχων της Adria αποφάσισε να αυξήσει το κεφάλαιο της εταιρείας κατά 10,9 εκατ. ευρώ. Περίπου 99,6 % της αύξησης προενεγράφη από το κρατικής ιδιοκτησίας ταμείο KAD, ενώ το υπόλοιπο ποσοστό προενεγράφη από ιδιώτες μετόχους. Έως τις 5 Απριλίου 2007 είχαν προεγγραφεί όλες οι μετοχές.
(15)
Η τιμή που καταβλήθηκε ήταν 27 ευρώ ανά μετοχή. Βάσει έκθεσης αποτίμησης της […], (11) η αξία των μετοχών είχε προσδιοριστεί στην τιμή των […] ευρώ ανά μετοχή τον Σεπτέμβριο του 2006.
(16)
Μετά την αύξηση κεφαλαίου του 2007, η κατανομή κεφαλαίου της Adria διαμορφώθηκε ως εξής:
Πίνακας 2
Μετοχική δομή της Adria μετά την αύξηση κεφαλαίου του 2007
Ονομασία
%
KAD
77,3
SOD (12)
10,0
NLB (13)
8,5
Infond d.o.o.
2,4
Λοιποί (συμπεριλαμβανομένων των ιδιωτών μετόχων)
1,8
4.2. Μέτρο 2: η αύξηση κεφαλαίου του 2009
(17)
Στις 13 Ιανουαρίου 2009 το διοικητικό συμβούλιο της Adria αποφάσισε να αυξήσει το κεφάλαιο της Adria με την έκδοση νέων μετοχών. Ως αποτέλεσμα, το κεφάλαιο της Adria αυξήθηκε κατά 2,36 εκατ. ευρώ. Το 99,5 % περίπου της αύξησης προενεγράφη από το KAD, ενώ το υπόλοιπο ποσοστό προενεγράφη από ιδιώτες επενδυτές. Έως τις 20 Ιουλίου 2009 είχαν προεγγραφεί όλες οι μετοχές.
(18)
Η τιμή που καταβλήθηκε ήταν 22 ευρώ ανά μετοχή. Βάσει έκθεσης αποτίμησης της […], η αξία των μετοχών είχε προσδιοριστεί στην τιμή των […] ευρώ ανά μετοχή τον Σεπτέμβριο του 2008.
(19)
Μετά την αύξηση κεφαλαίου του 2009, η κατανομή κεφαλαίου της Adria διαμορφώθηκε ως εξής:
Πίνακας 3
Μετοχική δομή της Adria μετά την αύξηση κεφαλαίου του 2009
Ονομασία
%
KAD
78,6
SOD
8,8
NLB
7,5
Infond d.o.o.
2,2
Λοιποί (συμπεριλαμβανομένων των ιδιωτών μετόχων)
2,9
4.3. Μέτρο 3: η αύξηση κεφαλαίου του 2010
(20)
Στις 2 Σεπτεμβρίου 2010 η συνέλευση των μετόχων της Adria αποφάσισε να αυξήσει το κεφάλαιο της εταιρείας κατά 2,5 εκατ. ευρώ. Περίπου το 80 % της αύξησης προενεγράφη από την εταιρεία χαρτοφυλακίου PDP (διάδοχο του KAD και του SOD). Το υπόλοιπο 20 % προενεγράφη από δύο ιδιωτικά τουριστικά πρακτορεία, το Kompas d.d. και το Palma d.o.o. (10 % έκαστο). Έως την 1η Οκτωβρίου 2010 είχαν προεγγραφεί όλες οι μετοχές.
(21)
Η τιμή που καταβλήθηκε ήταν 12 ευρώ ανά μετοχή. Βάσει έκθεσης αποτίμησης της […], η αξία των μετοχών είχε προσδιοριστεί στην τιμή των […] ευρώ ανά μετοχή τον Ιούνιο του 2009.
(22)
Μετά την αύξηση κεφαλαίου του 2010, η κατανομή κεφαλαίου της Adria διαμορφώθηκε ως εξής:
Πίνακας 4
Μετοχική δομή της Adria μετά την αύξηση κεφαλαίου του 2010
Ονομασία
%
PDP
86,0
NLB
6,1
Kompas d.d.
1,9
Palma d.o.o.
1,9
Infond d.o.o.
1,7
Λοιποί (συμπεριλαμβανομένων των ιδιωτών μετόχων)
2,4
4.4. Μέτρο 4: η αύξηση κεφαλαίου του 2011
(23)
Στις 21 Σεπτεμβρίου 2011 η συνέλευση των μετόχων της Adria αποφάσισε να αυξήσει το κεφάλαιο της εταιρείας κατά 69,7 εκατ. ευρώ. Η συνεισφορά της Δημοκρατίας της Σλοβενίας ήταν 49,5 εκατ. ευρώ και η συνεισφορά της PDP ήταν 0,5 εκατ. ευρώ, και οι δύο σε μετρητά. Το υπόλοιπο της αύξησης κεφαλαίου (ήτοι το ποσό των 19,7 εκατ. ευρώ) έλαβε τη μορφή μετοχοποίησης χρεών από διάφορες τράπεζες: α) 13,83 εκατ. ευρώ από την NLB, β) 3,35 εκατ. ευρώ από την Abanka Vipa d.d., γ) 1,24 εκατ. ευρώ από την Unicredit Bank of Slovenia και δ) 1,28 εκατ. ευρώ από την Hypo Alpe-Adria Bank d.d. Η αύξηση κεφαλαίου πραγματοποιήθηκε στις 30 Σεπτεμβρίου 2011.
(24)
Η συμφωνηθείσα τιμή ήταν 1 ευρώ ανά μετοχή, η ελάχιστη επιτρεπόμενη από τη νομοθεσία της Σλοβενίας. Δεν υπήρξε έκθεση αποτίμησης.
(25)
Μετά την αύξηση κεφαλαίου του 2011, η κατανομή κεφαλαίου της Adria διαμορφώθηκε ως εξής:
Πίνακας 5
Μετοχική δομή της Adria μετά την αύξηση κεφαλαίου του 2011
Ονομασία
%
Δημοκρατία της Σλοβενίας
69,9
NLB
19,6
Hypo Alpe-Adria Bank d.d.
1,8
Abanka Vipa d.d.
4,7
Unicredit Bank of Slovenia d.d.
1,8
PDP
2,1
Λοιποί (συμπεριλαμβανομένων των ιδιωτών μετόχων)
0,1
Το σχέδιο αναδιάρθρωσης του Σεπτεμβρίου 2011
(26)
Σύμφωνα με τις σλοβενικές αρχές, το κράτος, η PDP και οι τράπεζες αποφάσισαν να συμμετάσχουν στην αύξηση κεφαλαίου του 2011 βάσει ενός σχεδίου με τίτλο «Πρόγραμμα χρηματοοικονομικής και επιχειρηματικής αναδιάρθρωσης» («το σχέδιο αναδιάρθρωσης»), το οποίο χρονολογούνταν από τον Σεπτέμβριο του 2011. Το σχέδιο περιελάμβανε τα απαραίτητα μέτρα για τη χρηματοοικονομική και επιχειρηματική αναδιάρθρωση της Adria, η οποία θα παρείχε στην εταιρεία τη δυνατότητα αποκατάστασης της βιωσιμότητας. Ήταν σαφές ότι το εν λόγω σχέδιο καταρτίστηκε με σκοπό την κοινοποίηση ενίσχυσης αναδιάρθρωσης, δεδομένου ότι αναφέρεται σε έννοιες όπως «ίδια συνεισφορά» και «στρεβλώσεις του ανταγωνισμού», οι οποίες δεν χρησιμοποιούνται κατά κανόνα σε επιχειρηματικά σχέδια.
(27)
Σύμφωνα με το αρχικό σχέδιο αναδιάρθρωσης που υποβλήθηκε, προβλεπόταν ότι η Adria θα επέστρεφε στη βιωσιμότητα το 2013 (βασική και αισιόδοξη εκδοχή) ή το 2014 (απαισιόδοξη εκδοχή). Επίσης, βάσει του σχεδίου αναδιάρθρωσης που υποβλήθηκε αρχικά, οι δυσχέρειες της Adria οφείλονταν στα ακόλουθα αίτια: α) […].
(28)
Στο σχέδιο αναδιάρθρωσης που υποβλήθηκε αρχικά καθορίζονταν διάφορα μέτρα, τα οποία αποσκοπούσαν στην αναδιάρθρωση της Adria και στην αποκατάσταση της βιωσιμότητάς της: α) […].
(29)
Σύμφωνα επίσης με το σχέδιο αναδιάρθρωσης που υποβλήθηκε αρχικά, η αύξηση κεφαλαίου του 2011 ύψους 69,7 εκατ. ευρώ αναμενόταν να καλύψει την αρνητική καθαρή θέση της Adria της τάξης των […] ευρώ, την αποπληρωμή υποχρεώσεων ύψους […] ευρώ (ληξιπρόθεσμες υποχρεώσεις έναντι προμηθευτών ύψους […] ευρώ και το ποσό των […] ευρώ για την πρόωρη εξόφληση τραπεζικών δανείων), καθώς και τη χρηματοδότηση μέτρων αναδιάρθρωσης ύψους […] ευρώ.
(30)
Από την άλλη πλευρά, οι συνολικές δαπάνες της αναδιάρθρωσης αναμενόταν να ανέλθουν σε […] ευρώ, οι οποίες χρηματοδοτούνταν εν μέρει από την εισφορά κεφαλαίου σε μετρητά, ύψους 50 εκατ. ευρώ, από το σλοβενικό κράτος και την PDP. Η συμμετοχή της Adria στις δαπάνες αναδιάρθρωσής της («ίδια συνεισφορά») θα ανερχόταν στο ποσό των […] ευρώ, το οποίο επρόκειτο να εξασφαλιστεί με τη μετοχοποίηση των τραπεζικών δανείων (19,7 εκατ. ευρώ), […]. Τέλος, στο σχέδιο αναδιάρθρωσης που υποβλήθηκε αρχικά προβλέπονταν ως αντισταθμιστικά μέτρα η πώληση της AAT (Adria Airways Tehnika d.d.) και η ακύρωση προγραμματισμένων δρομολογίων.
(31)
Κατόπιν των αμφιβολιών που εξέφρασε η Επιτροπή στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας, η Σλοβενία υπέβαλε διάφορες επικαιροποιημένες εκδοχές του σχεδίου αναδιάρθρωσης. Ειδικότερα, στο σχέδιο αναδιάρθρωσης προβλέπεται επί του παρόντος ότι η αναδιάρθρωση θα διαρκέσει έως το 2015 και περιλαμβάνεται δέσμη συμπληρωματικών μέτρων αναδιάρθρωσης για την εξασφάλιση μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας. Τα συμπληρωματικά μέτρα αναδιάρθρωσης, καθώς και τα οικονομικά τους αποτελέσματα για την περίοδο 2014-2015, είναι τα εξής: α) […].
4.5. Μέτρο 5: η εξαγορά της Adria Airways Tehnika d.d. κατά την περίοδο 2010-2011
(32)
Η AAT, κατά 100 % θυγατρική εταιρεία της Adria, ιδρύθηκε το 2010. Έως τότε αποτελούσε εσωτερική μονάδα συντήρησης της Adria, γνωστή ως SVL. Η AAT δραστηριοποιείται στον τομέα συντήρησης αεροσκαφών για την Adria και άλλους πελάτες.
(33)
Μεταξύ Νοεμβρίου του 2010 και Μαρτίου του 2011, η PDP και η Aerodrom Ljubljana (η εταιρεία διαχείρισης του αερολιμένα της Λιουμπλιάνας, η οποία ανήκει κατά πλειοψηφία στο κράτος), αγόρασαν αντιστοίχως από την Adria το 52,3 % και το 47,7 % της AAT σε δύο στάδια. Σε πρώτο στάδιο, η PDP αγόρασε στην AAT μερίδιο της τάξης του 18,24 %, υπό τη μορφή 2 676 346 προνομιούχων μετοχών χωρίς δικαιώματα ψήφου έναντι 1 ευρώ ανά μετοχή. Συγχρόνως, η Aerodrom Ljubljana αγόρασε στην AAT μερίδιο της τάξης του 31,16 % (4 570 881 μετοχές) μέσω της μετατροπής χρέους σε προνομιούχες μετοχές χωρίς δικαιώματα ψήφου έναντι συνολικού ποσού περίπου 4,6 εκατ. ευρώ. Σε δεύτερο στάδιο, στις αρχές του 2011, η Adria προέβη σε πώληση των υπόλοιπων μετοχών που κατείχε στην AAT μέσω των ακόλουθων πράξεων: Η PDP αγόρασε 5 000 000 κοινές μετοχές έναντι 1 ευρώ ανά μετοχή και αύξησε το μερίδιο που κατείχε στην εταιρεία σε 52,33 %, ενώ η Aerodrom Ljubljana αύξησε το μερίδιο που κατείχε στην AAT σε 47,67 % με τη μετατροπή εισπρακτέων οφειλών από την Adria ύψους 2,2 εκατ. ευρώ.
(34)
Κατά συνέπεια, το συνολικό τίμημα που καταβλήθηκε ήταν 14,7 εκατ. ευρώ, ήτοι 1 ευρώ ανά μετοχή. Μια έκθεση αποτίμησης του Απριλίου 2010 είχε προσδιορίσει την αξία της AAT ως μονάδας συντήρησης της Adria στο φάσμα μεταξύ 14,4 εκατ. ευρώ και 14,9 εκατ. ευρώ τον Δεκέμβριο του 2009.
5. Η ΑΠΟΦΑΣΗ ΚΙΝΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ
(35)
Στις 20 Νοεμβρίου 2012 η Επιτροπή αποφάσισε να κινήσει την επίσημη διαδικασία έρευνας. Στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας η Επιτροπή καταλήγει στην προκαταρκτική διαπίστωση ότι η Adria μπορούσε να θεωρηθεί προβληματική επιχείρηση κατά τον χρόνο λήψης των προσδιορισθέντων μέτρων ή, τουλάχιστον, από το 2008 και μετά. Η Επιτροπή εκφράζει επίσης αμφιβολίες σχετικά με τα πέντε υπό αξιολόγηση μέτρα και συνάγει το προκαταρκτικό συμπέρασμα ότι όλα τα εν λόγω μέτρα εμπεριέχουν στοιχεία κρατικής ενίσχυσης.
(36)
Όσον αφορά τα μέτρα 1 και 2, η Επιτροπή διατυπώνει στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας την άποψη ότι το σλοβενικό κράτος άσκησε σαφή και άμεση επιρροή στο KAD και καταλήγει στο προκαταρκτικό συμπέρασμα ότι η συμμετοχή του KAD στις αυξήσεις κεφαλαίου του 2007 και του 2009 συνιστά χορήγηση κρατικών πόρων και πρέπει να καταλογιστεί στη Σλοβενία. Παρότι το τίμημα που κατέβαλε πράγματι το KAD για τις μετοχές ήταν χαμηλότερο από την αξία που είχε προσδιοριστεί στις δύο εκθέσεις αποτίμησης, η Επιτροπή εκφράζει αμφιβολίες σχετικά με τις εν λόγω εκθέσεις, λαμβανομένου υπόψη του σημαντικού χρονικού διαστήματος που μεσολάβησε από τον χρόνο αποτίμησης των μετοχών έως τη χρονική στιγμή που πραγματοποιήθηκαν οι εισφορές κεφαλαίου. Έχοντας υπόψη ότι το KAD ήταν πλειοψηφών μέτοχος της Adria εκείνη την περίοδο, η Επιτροπή έκρινε ότι οι αυξήσεις κεφαλαίου του 2007 και του 2009 αποσκοπούσαν στη χρηματοδότηση υφιστάμενης επένδυσης του KAD σε μια εταιρεία που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί προβληματική.
(37)
Κατά την αξιολόγηση του μέτρου 3, η Επιτροπή επισημαίνει ότι η PDP είναι ο διάδοχος του KAD και του SOD, των οποίων οι ενέργειες έπρεπε, σύμφωνα με την προκαταρκτική εκτίμηση της Επιτροπής, να καταλογιστούν στο κράτος. Επιπλέον, η Επιτροπή επισημαίνει ως στοιχεία της δυνατότητας καταλογισμού στο κράτος το γεγονός ότι το σλοβενικό κράτος κατείχε εμμέσως το 100 % της PDP μέσω του KAD, του SOD και της DSU (100 % κρατικής ιδιοκτησίας εταιρεία διαχείρισης στοιχείων ενεργητικού) και παραπέμπει σε ορισμένα έμμεσα αποδεικτικά στοιχεία υπέρ της δυνατότητας καταλογισμού στο κράτος κατά την έννοια της νομολογίας Stardust Marine (14). Ομοίως με τα μέτρα 1 και 2, παρότι το τίμημα που κατέβαλε πράγματι η PDP για τις μετοχές ήταν χαμηλότερο από την αξία που είχε προσδιοριστεί σε έκθεση αποτίμησης, η Επιτροπή εκφράζει αμφιβολίες σχετικά με την εν λόγω έκθεση, λαμβανομένου υπόψη του σημαντικού χρονικού διαστήματος των 15 μηνών που μεσολάβησαν από τον χρόνο αποτίμησης των μετοχών έως τη χρονική στιγμή που πραγματοποιήθηκε η εισφορά κεφαλαίου. Η Επιτροπή καταλήγει επίσης στην προκαταρκτική εκτίμηση ότι η συμμετοχή δύο ιδιωτικών τουριστικών πρακτορείων (Kompas d.d. και Palma d.o.o.) στην εισφορά κεφαλαίου του 2010, από κοινού με την PDP, δεν είναι επαρκής για να άρει αφ' εαυτής τις αμφιβολίες της Επιτροπής σχετικά με πιθανό πλεονέκτημα υπέρ της Adria (15).
(38)
Σε ό,τι αφορά το μέτρο 4, η Επιτροπή επισημαίνει ότι η επένδυση εκ μέρους της Σλοβενίας συνεπάγεται καταφανώς τη χορήγηση κρατικών πόρων και επαναλαμβάνει το προκαταρκτικό της συμπέρασμα ότι οι ενέργειες της PDP πρέπει να καταλογιστούν στο κράτος. Η Επιτροπή εκφράζει επίσης αμφιβολίες ως προς τη συμμετοχή της NLB στο μέτρο 4, η οποία μπορεί να καταλογιστεί στο κράτος, εάν ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι α) εκείνη την περίοδο η NLB ανήκε κατά πλειοψηφία στο κράτος, β) το κράτος κατείχε την πλειοψηφία των δικαιωμάτων ψήφου στο διοικητικό και στο εποπτικό συμβούλιο της τράπεζας και γ) η συμπεριφορά μιας τράπεζας που υπάγεται σε κρατικό έλεγχο μπορεί να επηρεαστεί από τις δημόσιες αρχές.
(39)
Κατά τη διερεύνηση του ζητήματος σχετικά με το κατά πόσον το μέτρο 4 συνεπαγόταν αδικαιολόγητο επιλεκτικό πλεονέκτημα υπέρ της Adria, η Επιτροπή επισημαίνει στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας ότι το γεγονός ότι οι τράπεζες συμφώνησαν στη μετοχοποίηση χρέους μόνον υπό την προϋπόθεση ότι το κράτος θα προέβαινε σε εισφορά κεφαλαίου στην Adria σε μετρητά, και ιδίως η διαφορετική φύση των συνεισφορών του κράτους και της PDP σε σύγκριση με αυτή των τραπεζών (μετρητά έναντι μετατροπής χρέους), μπορούσε κάλλιστα να δημιουργήσει εύλογες αμφιβολίες σχετικά με το κατά πόσον η αύξηση κεφαλαίου του 2011 πραγματοποιήθηκε υπό τους ίδιους όρους (pari passu). Επίσης, η Επιτροπή επισημαίνει ότι, σε αντίθεση με τις προηγούμενες αυξήσεις κεφαλαίου, η αύξηση κεφαλαίου του 2011 πραγματοποιήθηκε χωρίς την κατάρτιση έκθεσης αποτίμησης.
(40)
Όσον αφορά τον ισχυρισμό των σλοβενικών αρχών ότι αποφάσισαν να συμμετάσχουν στο μέτρο 4 βάσει του σχεδίου αναδιάρθρωσης του Σεπτεμβρίου του 2011, η Επιτροπή παρατηρεί ότι το σχέδιο αναδιάρθρωσης δεν ήταν καταρχήν επαρκές ώστε να πληρούνται τα κριτήρια του ιδιώτη επενδυτή, δεδομένου ότι ορισμένες από τις προβλέψεις του σχεδίου αναδιάρθρωσης βασίζονταν πιθανότατα σε αβέβαιες ή ασαφείς παραδοχές. Η Επιτροπή επισημαίνει επιπλέον ότι ένας ιδιώτης επενδυτής θα είχε εξετάσει τον ενδεχόμενο κίνδυνο οι προηγούμενες αυξήσεις κεφαλαίου να συνιστούν παράνομη κρατική ενίσχυση και θα είχε διενεργήσει εκτίμηση των επιπτώσεων που θα είχε ο κίνδυνος έκδοσης εντολής ανάκτησης από την Επιτροπή στην αποδοτικότητα της επένδυσης. Τέλος, η Επιτροπή παρατηρεί ότι οι τράπεζες μπορεί να αποφάσισαν να συμμετάσχουν στην εισφορά κεφαλαίου λόγω του ενδιαφέροντος που είχε εκδηλώσει το σλοβενικό κράτος για την Adria πολύ πριν από την ημερομηνία λήψης της απόφασης σχετικά με την αύξηση κεφαλαίου του 2011.
(41)
Σχετικά με το μέτρο 5, η Επιτροπή επαναλαμβάνει την προκαταρκτική της άποψη ότι οι ενέργειες της PDP έπρεπε να καταλογιστούν στο κράτος και ότι συνεπάγονταν τη χορήγηση κρατικών πόρων. Όσον αφορά την Aerodrom Ljubljana, η Επιτροπή συνάγει το ίδιο προκαταρκτικό συμπέρασμα λόγω του γεγονότος ότι επρόκειτο για εταιρεία που ανήκε κατά πλειοψηφία στο κράτος κατά τον χρόνο της εξαγοράς της AAT. Η Επιτροπή εκτιμά επίσης ότι ήταν μάλλον απίθανο οι δημόσιες αρχές να μην συμμετείχαν στη λήψη σημαντικών αποφάσεων από την Aerodrom Ljubljana, την εταιρεία διαχείρισης του αερολιμένα της Λιουμπλιάνας, λόγω της στρατηγικής σημασίας που έχει για τη χώρα ο συγκεκριμένος αερολιμένας ως κόμβος εξυπηρέτησης διεθνών πτήσεων.
(42)
Δεδομένου ότι το πρώτο στάδιο της εξαγοράς των μετοχών της AAT πραγματοποιήθηκε αμέσως μετά την αύξηση κεφαλαίου του 2010, η Επιτροπή διατυπώνει την άποψη ότι κανένα από τα δύο μέτρα δεν πρέπει να αξιολογηθεί μεμονωμένα, αλλά στο πλαίσιο μιας ευρύτερης πράξης που αποσκοπούσε στην παροχή στήριξης στην Adria. Κατά την εξέταση της έκθεσης αποτίμησης της αξίας των μετοχών της AAT, η Επιτροπή επισημαίνει ότι η AAT αποτιμήθηκε ως μέρος της μονάδας συντήρησης της Adria (εκείνη την περίοδο ονομαζόταν SVL) και ότι κατά την αποτίμηση της αξίας της AAT ελήφθησαν υπόψη οι συνέργειες που προέκυπταν από το γεγονός αυτό. Ωστόσο, η Επιτροπή εκτιμά ότι στην έκθεση έπρεπε να αποτιμηθεί η αξία της SLV/AAT ως αυτοτελούς οντότητας, χωρίς να λαμβάνονται υπόψη οι συνέργειες εντός του ομίλου, διότι η AAT αποσχίστηκε από την Adria το 2010 και πωλήθηκε ως χωριστή οντότητα. Επιπροσθέτως, η Επιτροπή εκφράζει επίσης ανησυχίες σχετικά με το σημαντικό χρονικό διάστημα που μεσολάβησε μεταξύ της εν λόγω αποτίμησης και της χρονικής στιγμής της πώλησης των μετοχών της AAT.
(43)
Η Επιτροπή διατηρεί επίσης αμφιβολίες σχετικά με το συμβιβάσιμο των πέντε υπό αξιολόγηση μέτρων με την εσωτερική αγορά, λαμβανομένου ιδίως υπόψη του γεγονότος ότι οι σλοβενικές αρχές δεν παρείχαν καμία αιτιολόγηση όσον αφορά τον συμβιβάσιμο χαρακτήρα των μέτρων.
(44)
Δεδομένης της φύσης των επίμαχων μέτρων και λαμβανομένου υπόψη του γεγονότος ότι η Adria μπορούσε να θεωρηθεί προβληματική επιχείρηση κατά τον χρόνο λήψης των μέτρων, η Επιτροπή επισημαίνει ότι το συμβιβάσιμο των μέτρων μπορεί να διερευνηθεί μόνο δυνάμει του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της ΣΛΕΕ, και ιδίως υπό το πρίσμα των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών όσον αφορά τις κρατικές ενισχύσεις για τη διάσωση και την αναδιάρθρωση προβληματικών επιχειρήσεων (16) («κατευθυντήριες γραμμές Δ&Α»). Η Επιτροπή επισημαίνει καταρχάς ότι φαίνεται να μην πληρούνται οι προϋποθέσεις για τις ενισχύσεις διάσωσης που καθορίζονται στο τμήμα 3.1 των κατευθυντήριων γραμμών Δ&Α. Όσον αφορά τις ενισχύσεις αναδιάρθρωσης όπως ορίζονται στο τμήμα 3.2 των κατευθυντήριων γραμμών Δ&Α, η Επιτροπή επισημαίνει ότι τα προσδιορισθέντα μέτρα είχαν ληφθεί πριν από τη σχετική κοινοποίηση στην Επιτροπή και χωρίς αξιόπιστο σχέδιο αναδιάρθρωσης που να πληροί τις προϋποθέσεις των κατευθυντηρίων γραμμών Δ&Α, γεγονός που αρκεί για να αποκλειστεί το συμβιβάσιμο των μέτρων με την εσωτερική αγορά (17).
(45)
Η Επιτροπή εκφράζει επίσης αμφιβολίες σχετικά με το σχέδιο αναδιάρθρωσης, δεδομένου ότι δεν φαινόταν να είναι αρκετά εμπεριστατωμένο ώστε να εξασφαλίζει τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα της Adria, δεδομένου ότι ορισμένες από τις προβλέψεις του βασίζονταν σε μη προσδιορισμένες ποσοτικά, αβέβαιες ή ασαφείς παραδοχές. Η Επιτροπή εκφράζει επίσης αμφιβολίες σχετικά με το κατά πόσον τα αντισταθμιστικά μέτρα που προβλέπονταν στο σχέδιο αναδιάρθρωσης θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν ενδεδειγμένα και/ή επαρκή, δεδομένου ότι ήταν μάλλον απαραίτητα για την αποκατάσταση της βιωσιμότητας της Adria. Όσον αφορά την πώληση της AAT, πραγματοποιήθηκε αρκετούς μήνες πριν από την έγκριση του σχεδίου αναδιάρθρωσης, σε μια χρονική περίοδο -τέλη του 2010, αρχές του 2011- κατά την οποία η Adria χρειαζόταν επειγόντως χρηματοδότηση. Επίσης, η ακύρωση προγραμματισμένων δρομολογίων δεν φαίνεται να είναι αποδεκτή ως αντισταθμιστικό μέτρο, διότι στο σχέδιο αναδιάρθρωσης τα περισσότερα από τα εν λόγω δρομολόγια (τα 27 από τα 31) χαρακτηρίζονται ως ζημιογόνα και η κατάργησή τους θα ήταν σε κάθε περίπτωση αναγκαία για την εξασφάλιση της βιωσιμότητας της εταιρείας. Η Επιτροπή διατυπώνει επίσης αμφιβολίες σχετικά με το κατά πόσον η προτεινόμενη ίδια συνεισφορά της Adria ύψους […] ευρώ θα μπορούσε να γίνει πλήρως αποδεκτή, ιδίως εφόσον δεν είναι σαφές εάν τα ποσά από την πώληση της AAT και τη μετοχοποίηση του χρέους των τραπεζικών δανείων θα μπορούσαν να εκληφθούν ως ίδια συνεισφορά. Δεδομένου ότι η Adria αποτελούσε πιθανότατα προβληματική επιχείρηση κατά τον χρόνο λήψης των μέτρων και ότι οι προβληματικές επιχειρήσεις μπορούν να λάβουν μόνον ενίσχυση διάσωσης και/ή αναδιάρθρωσης, η Επιτροπή εκφράζει εξίσου αμφιβολίες σχετικά με το κατά πόσον τηρήθηκε η αρχή της «εφάπαξ ενίσχυσης», ιδίως όσον αφορά την αύξηση κεφαλαίου του 2011.
6. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΑΠΟΦΑΣΗ ΚΙΝΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ
6.1. Οι παρατηρήσεις της Σλοβενίας
(46)
Στις παρατηρήσεις της σχετικά με την απόφαση κίνησης της διαδικασίας που εξέδωσε η Επιτροπή, η Σλοβενία υποστηρίζει ότι τα μέτρα 1, 2 και 3 δεν εμπεριείχαν στοιχεία κρατικής ενίσχυσης, διότι δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι οι αποφάσεις του KAD και της PDP μπορούν να καταλογιστούν στο κράτος. Ειδικότερα, η Σλοβενία επισημαίνει ότι η κατά 100 % συμμετοχή του κράτους δεν αποτελεί επαρκές στοιχείο για να συναχθεί το συμπέρασμα ότι τα μέτρα πρέπει να καταλογιστούν στο κράτος. Η Σλοβενία επισημαίνει περαιτέρω ότι οι εκθέσεις αποτίμησης στις οποίες προσδιορίζεται η αξία των μετοχών ήταν οι ενδεδειγμένες και ότι βάσει αυτού του σκεπτικού τηρήθηκε και η αρχή του ιδιώτη επενδυτή στην οικονομία της αγοράς (ΑΙΕΟΑ), στοιχείο που αποκλείει συνεπώς την παροχή πλεονεκτήματος υπέρ της Adria. Όσον αφορά συγκεκριμένα το μέτρο 3, η Σλοβενία ισχυρίζεται ότι η υπό τους ίδιους όρους (pari passu) προεγγραφή του 20 % των μετοχών από δύο ιδιωτικά τουριστικά πρακτορεία, παράλληλα με την PDP, ήταν σημαντική και κατέδειξε ότι η αγορά δεν διατηρούσε αμφιβολίες για τη βιωσιμότητα της Adria, στοιχείο που αποκλείει την ύπαρξη κρατικής ενίσχυσης.
(47)
Σχετικά με το μέτρο 5, η Σλοβενία επαναλαμβάνει ότι δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι οι ενέργειες της PDP πρέπει να καταλογιστούν στο κράτος. Όσον αφορά τις ενέργειες της Aerodrom Ljubljana, η Σλοβενία φρονεί ότι δεν μπορεί να συναχθεί το συμπέρασμα ότι υπήρξε κρατική επιρροή στην απόφαση εξαγοράς της AAT από το γεγονός ότι ορισμένα μέλη του εποπτικού συμβουλίου προτάθηκαν από το κράτος, το KAD και το SOD. Η Σλοβενία θεωρεί περαιτέρω ότι η έκθεση αποτίμησης του Απριλίου του 2010, η οποία είχε προσδιορίσει την αξία της AAT ως μονάδας συντήρησης της Adria στο φάσμα μεταξύ 14,4 εκατ. ευρώ και 14,9 εκατ. ευρώ, δεν μπορεί να θεωρηθεί παρωχημένη, καθώς και ότι δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι στην εν λόγω έκθεση αποτίμησης ελήφθησαν υπόψη οι συνέργειες με την Adria. Επιπλέον, η Σλοβενία υποστηρίζει ότι τα πρακτικά των διοικητικών συμβουλίων τόσο της PDP όσο και της Aerodrom Ljubljana καταδεικνύουν ότι η απόφαση εξαγοράς της ΑΑΤ ελήφθη βάσει ορθολογικών από οικονομική άποψη εκτιμήσεων. Για τους λόγους αυτούς, πρέπει να αποκλειστεί η ύπαρξη κρατικής ενίσχυσης στο μέτρο 5.
(48)
Η Σλοβενία αμφισβητεί επίσης τον χαρακτηρισμό της Adria ως προβληματικής επιχείρησης και φρονεί ότι η Adria θα μπορούσε ενδεχομένως να θεωρηθεί προβληματική επιχείρηση μόνον από τον Ιανουάριο του 2011, δηλαδή κατά τον χρόνο λήψης του μέτρου 4.
(49)
Όσον αφορά το μέτρο 4, η Σλοβενία αποκλείει την ύπαρξη ενίσχυσης προβάλλοντας το επιχείρημα ότι η μετοχοποίηση χρεών της NLB δεν μπορεί να καταλογιστεί στο κράτος. Επιπροσθέτως, η Σλοβενία είναι της άποψης ότι τα οφειλόμενα ποσά των δανείων που μετατράπηκαν σε ίδια κεφάλαια ήταν πλήρως εξασφαλισμένα με εμπράγματες ασφάλειες επί αεροσκαφών και κτιρίων και ότι, με τη μετατροπή τους σε ίδια κεφάλαια, οι τράπεζες ανέλαβαν νέο επιχειρηματικό κίνδυνο. Υπό την έννοια αυτή, θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι η μετοχοποίηση χρεών ισοδυναμούσε με εισφορά κεφαλαίου σε μετρητά. Η Σλοβενία επισημαίνει ακόμη ότι οι τράπεζες και το κράτος αλληλοεπηρεάστηκαν όσον αφορά τη λήψη της επενδυτικής απόφασης, η οποία βασίστηκε, κατά την άποψη της Σλοβενίας, σε αξιόπιστο σχέδιο αναδιάρθρωσης, και καταλήγει στο συμπέρασμα ότι οι επενδυτικές αποφάσεις ελήφθησαν παράλληλα και ότι, ως εκ τούτου, αποκλείεται το ενδεχόμενο παροχής αδικαιολόγητου πλεονεκτήματος υπέρ της Adria.
(50)
Εφόσον η Σλοβενία θεωρεί ότι τα μέτρα 1, 2, 3 και 5 δεν συνεπάγονταν τη χορήγηση κρατικών πόρων, δεν παρείχε καμία αιτιολόγηση όσον αφορά τον συμβιβάσιμο χαρακτήρα των εν λόγω μέτρων. Παρέσχε, ωστόσο, σχετική αιτιολόγηση όσον αφορά το μέτρο 4, σε περίπτωση που η Επιτροπή κατέληγε στο συμπέρασμα ότι συνιστά κρατική ενίσχυση. Δεδομένου ότι η Adria θα μπορούσε, σύμφωνα με τη Σλοβενία, να θεωρηθεί προβληματική επιχείρηση μόνον από τον Ιανουάριο του 2011 (βλέπε αιτιολογική σκέψη (48)), το μέτρο 4 θα συνιστούσε συμβιβάσιμη ενίσχυση αναδιάρθρωσης, κατά την έννοια του τμήματος 3.2 των κατευθυντήριων γραμμών Δ&Α, βάσει του σχεδίου αναδιάρθρωσης που υποβλήθηκε.
(51)
Όσον αφορά την αποκατάσταση της βιωσιμότητας, η Σλοβενία εκτιμά ότι το σχέδιο αναδιάρθρωσης εξασφαλίζει τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα της Adria και επισημαίνει ότι, σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές Δ&Α, το σχέδιο αναδιάρθρωσης περιλαμβάνει μελέτη αγοράς και ανάλυση των αιτιών που είχαν ως συνέπεια τις δυσχέρειες της εταιρείας, και ότι προβλέπει την εγκατάλειψη δραστηριοτήτων που θα εξακολουθούσαν να είναι διαρθρωτικά ζημιογόνες μετά την αναδιάρθρωση. Όπως αναφέρεται στην αιτιολογική σκέψη (31), η Σλοβενία υπέβαλε διάφορες επικαιροποιημένες εκδοχές του σχεδίου αναδιάρθρωσης, στο οποίο προβλέπεται επί του παρόντος ότι η αναδιάρθρωση θα διαρκέσει έως το 2015 και περιλαμβάνεται δέσμη συμπληρωματικών μέτρων αναδιάρθρωσης για την εξασφάλιση μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας. Η Σλοβενία επισημαίνει επίσης ότι το επικαιροποιημένο σχέδιο αναδιάρθρωσης εξασφαλίζει τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα της εταιρείας έως το τέλος του 2015, ακόμη και στο πλαίσιο της απαισιόδοξης εκδοχής, με απόδοση μετοχικού κεφαλαίου (ΑΜΚ) […] % το 2014 και […] % το 2015, ήτοι υψηλότερη από τα επίπεδα που έκρινε αποδεκτά η Επιτροπή στην απόφασή της σχετικά με την Air Malta (18).
(52)
Η Σλοβενία είναι της άποψης ότι η μείωση της ικανότητας (υπό τη μορφή ακύρωσης προγραμματισμένων υπηρεσιών) της τάξης του […] % και του […] % κατά τη χειμερινή και τη θερινή περίοδο, η αποδέσμευση διαθέσιμων χρόνων χρήσης σε ορισμένους αερολιμένες, συμπεριλαμβανομένων των συντονισμένων (κορεσμένων) αερολιμένων, και η πώληση της AAT αποτελούν κατάλληλα και αναλογικά αντισταθμιστικά μέτρα. Η Σλοβενία ισχυρίζεται επίσης ότι τα δρομολόγια που ακυρώθηκαν ήταν πράγματι επικερδή βάσει του λεγόμενου «ακαθάριστου περιθωρίου» (θετική συνεισφορά C1), το οποίο η Επιτροπή είχε αποδεχθεί στις περιπτώσεις των αερογραμμών Air Malta και Czech Airlines (19).
(53)
Σχετικά με τον περιορισμό των ενισχύσεων στο ελάχιστο (ίδια συνεισφορά), σύμφωνα με τα προαναφερόμενα, η Σλοβενία ισχυρίζεται ότι η πώληση της AAT δεν εμπεριέχει στοιχεία ενίσχυσης και, ως εκ τούτου, τα έσοδα της εν λόγω πώλησης, τα οποία ανέρχονται σε 14,7 εκατ. ευρώ, πρέπει να γίνουν αποδεκτά ως ίδια συνεισφορά. Η Σλοβενία εκτιμά επίσης ότι οι μετοχοποιήσεις χρεών από τράπεζες πρέπει να εκληφθούν ως ίδια συνεισφορά για ολόκληρο το ποσό, ήτοι 19,7 εκατ. ευρώ. Η Σλοβενία υπέβαλε επίσης τα στοιχεία σχετικά με την αξία των αεροσκαφών που αποτέλεσαν τις εμπράγματες ασφάλειες για την εξασφάλιση των εν λόγω δανείων, καθώς και τη σχετική έκθεση AVAC (20), στην οποία παρουσιάζεται αναλυτικά η αξία των συγκεκριμένων αεροσκαφών. Εάν προστεθεί στο ποσό αυτό και η πώληση διαφόρων στοιχείων ενεργητικού […], το ύψος της ιδίας συνεισφοράς υπερβαίνει το ποσοστό του [50-54] % βάσει του επικαιροποιημένου σχεδίου αναδιάρθρωσης.
(54)
Τέλος, όσον αφορά την αρχή της «εφάπαξ ενίσχυσης», η Σλοβενία είναι της άποψης ότι τηρήθηκε, διότι τα μέτρα 1, 2, 3 και 5, τα οποία χρονολογούνται πριν από το μέτρο 4, δεν εμπεριέχουν στοιχεία κρατικής ενίσχυσης υπέρ της Adria.
6.2. Οι παρατηρήσεις των ενδιαφερόμενων μερών
(55)
Κατά τη διάρκεια της επίσημης διαδικασίας έρευνας, η Επιτροπή έλαβε παρατηρήσεις μόνο από τη Ryanair, η οποία υποστηρίζει τις προκαταρκτικές διαπιστώσεις της Επιτροπής ότι τα υπό αξιολόγηση μέτρα εμπεριείχαν στοιχεία κρατικής ενίσχυσης και δεν ήταν συμβιβάσιμα με την εσωτερική αγορά.
(56)
Η Ryanair ισχυρίζεται, ωστόσο, ότι η αξιολόγηση που διενήργησε η Επιτροπή σχετικά με την ΑΙΕΟΑ στο πλαίσιο της απόφασης κίνησης της διαδικασίας δεν ήταν ολοκληρωμένη, διότι η Επιτροπή έπρεπε να είχε εξετάσει εάν ένας ιδιώτης επενδυτής θα είχε επιλέξει εξαρχής την υπαγωγή της Adria σε καθεστώς εκκαθάρισης και όχι τη συμπληρωματική εισφορά κεφαλαίου εκ μέρους του. (21) Η Ryanair προβάλλει επίσης το επιχείρημα ότι η Επιτροπή έπρεπε να είχε διερευνήσει στο πλαίσιο της απόφασης κίνησης της διαδικασίας εάν η εκκαθάριση της Adria ήταν αποδοτικότερη για το κράτος από ό,τι η χορήγηση συμπληρωματικών χρηματοδοτικών πόρων. Παρότι η Ryanair φρονεί ότι δεν είχε στη διάθεσή της επαρκή στοιχεία για να διατυπώσει παρατηρήσεις σχετικά με το σχέδιο αναδιάρθρωσης, επισημαίνει ότι διατηρεί επιφυλάξεις ως προς την αποκατάσταση της κερδοφορίας της Adria.
(57)
Η Ryanair ισχυρίζεται επίσης ότι η χορήγηση ενίσχυσης στην Adria θα έβλαπτε τη θέση της Ryanair στην αγορά, διότι ανατρέπει τις προσπάθειες της Ryanair να αναπτύξει την αγορά της και επισωρεύει διαφυγόντα κέρδη για τη Ryanair.
6.3. Τα σχόλια της Σλοβενίας επί των παρατηρήσεων των ενδιαφερόμενων τρίτων μερών
(58)
Η Σλοβενία αντέκρουσε αναλυτικά τους ισχυρισμούς που διατύπωσε η Ryanair στις παρατηρήσεις της. Ειδικότερα, η Σλοβενία επισημαίνει ότι στις εισφορές κεφαλαίου υπέρ της Adria δεν συμμετείχε μόνο το κράτος, αλλά συμμετείχαν επίσης ιδιώτες επενδυτές, καθώς και οντότητες των οποίων οι ενέργειες δεν μπορούν, σύμφωνα με Σλοβενία, να καταλογιστούν στο κράτος. Επιπλέον, η Σλοβενία θεωρεί ότι η Ryanair παρερμηνεύει τη νομολογία όταν ισχυρίζεται ότι το κράτος έπρεπε να είχε ευνοήσει την υπαγωγή της Adria σε καθεστώς πτώχευσης έναντι της αναδιάρθρωσης και της μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας της Adria. Κατά την άποψη της Σλοβενίας, το κριτήριο στο οποίο αναφέρεται η Ryanair είναι εσφαλμένο, διότι θα ίσχυε μόνο για τους πιστωτές της Adria και όχι για τους επενδυτές. Πράγματι, εφόσον η Σλοβενία δεν είχε χορηγήσει πιστώσεις στην εταιρεία, δεν μπορούσε να ζητήσει την υπαγωγή της σε καθεστώς εκκαθάρισης.
(59)
Η Σλοβενία επισημαίνει ότι η Επιτροπή είχε εξετάσει την παραδοχή του σχεδίου αναδιάρθρωσης της Adria και υπογραμμίζει ότι οι επιφυλάξεις της Ryanair σχετικά με τη δυνατότητα αποκατάστασης της βιωσιμότητας της Adria είναι αβάσιμες. Τέλος, η Σλοβενία υποστηρίζει ότι ο ισχυρισμός περί δυσμενών επιπτώσεων για τη θέση της Ryanair στην αγορά δεν τεκμηριώνεται.
7. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΕΤΡΩΝ
(60)
Η παρούσα απόφαση διαλαμβάνει, καταρχάς, το ζήτημα σχετικά με το κατά πόσον η Adria μπορεί να χαρακτηριστεί προβληματική επιχείρηση κατά την έννοια των κατευθυντήριων γραμμών Δ&Α (τμήμα 7.1 κατωτέρω). Στη συνέχεια εξετάζεται αναλυτικά αν τα υπό αξιολόγηση μέτρα συνεπάγονται κρατική ενίσχυση υπέρ της Adria κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ (τμήμα 7.2 κατωτέρω) και κατόπιν αν η εν λόγω ενίσχυση, εφόσον υφίσταται, είναι νόμιμη (τμήμα 7.4 κατωτέρω) και συμβιβάσιμη με την εσωτερική αγορά (τμήμα 7.5 κατωτέρω).
7.1. Οι δυσχέρειες της Adria
(61)
Από το 2008 και μετά, η οικονομική κατάσταση της Adria παρουσίαζε συνεχή επιδείνωση, με μείωση των πωλήσεων, αρνητικά κέρδη προ φόρων (EBT) και αρνητική καθαρή θέση. Σύμφωνα με τα στοιχεία που διαβίβασαν οι σλοβενικές αρχές, οι βασικές χρηματοοικονομικές παράμετροι της Adria κατά την περίοδο 2007-2011 είχαν ως εξής:
Πίνακας 6
Βασικά χρηματοοικονομικά στοιχεία της Adria κατά την περίοδο 2007-Ιούνιος 2011 (σε εκατ. ευρώ)
2007
2008
2009
2010
Ιούνιος 2011
Κύκλος εργασιών
179,2
205,4
161,4
148,7
71,1
Καθαρό αποτέλεσμα
0,4
- 3,2
- 14,0
- 63,1
- 2,2
Κέρδη προ φόρων και διαχωριζόμενες πιστώσεις (EBT+ΔιΠ)
0,4 (22)
10,9
1,6
- 50,9
1,8
Εγγεγραμμένο κεφάλαιο
6,8
6,8
7,7
9,4
9,4
Καθαρή θέση
41,8
32,5
29,3
- 35,4
- 35,9
Δείκτης χρεών/ίδια κεφάλαια
2,8
3,7
4,0
- 3,9
- 3,6
Ταμειακές ροές από δραστηριότητες λειτουργίας
16,9
18,5
6,1
1,7
- 21,6 (23)
(62)
Η Adria έκλεισε το οικονομικό έτος 2011 με ζημίες ύψους 12 εκατ. ευρώ (24), ενώ το 2012 οι ζημίες ανήλθαν στο ποσό των 10,8 εκατ. ευρώ. (25) Από τα στοιχεία προκύπτει επίσης ότι το 2013 η Adria περιόρισε τις ζημίες στα 3,1 εκατ. ευρώ (26).
(63)
Το σημείο 10 στοιχείο α) των κατευθυντήριων γραμμών Δ&Α ορίζει ότι μια επιχείρηση θεωρείται προβληματική «εφόσον έχει απολεσθεί πάνω από το μισό του εγγεγραμμένου της κεφαλαίου και άνω του ενός τετάρτου του κεφαλαίου αυτού έχει απολεσθεί κατά τη διάρκεια των 12 τελευταίων μηνών». Η εν λόγω διάταξη αντικατοπτρίζει την παραδοχή ότι μια επιχείρηση που παρουσιάζει μαζική απώλεια του εγγεγραμμένου κεφαλαίου της δεν θα είναι ικανή να ανακόψει τη ζημιογόνο πορεία της, η οποία θα την οδηγήσει προς μια σχεδόν βέβαιη οικονομική εξαφάνιση βραχυπρόθεσμα ή μεσοπρόθεσμα (όπως προβλέπεται στο σημείο 9 των κατευθυντήριων γραμμών Δ&Α).
(64)
Όπως αναφέρεται στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας, κατά την περίοδο μεταξύ του 2007 και του Ιουνίου του 2011 το εγγεγραμμένο κεφάλαιο δεν σημείωσε απώλειες αλλά, αντιθέτως, αυξήθηκε. Ωστόσο, η Επιτροπή επισημαίνει ότι η καθαρή θέση της εταιρείας απέκτησε αρνητικό πρόσημο το 2010 και το 2011. Ταυτόχρονα, η εταιρεία δεν έλαβε τα κατάλληλα μέτρα για την αναχαίτιση της μείωσης των ιδίων κεφαλαίων της. Σε προηγούμενες υποθέσεις (27), η Επιτροπή αποφάνθηκε ότι, εφόσον μια επιχείρηση παρουσιάζει αρνητική καθαρή θέση, τεκμαίρεται εκ προοιμίου ότι πληρούνται τα κριτήρια του σημείου 10 στοιχείο α) των κατευθυντήριων γραμμών Δ&Α, το οποίο ισχύει και στην περίπτωση της Adria, τουλάχιστον από το 2010 και μετά. Το Γενικό Δικαστήριο έκρινε επίσης σε πρόσφατη απόφασή του (28) ότι μια εταιρεία με αρνητικά ίδια κεφάλαια συνιστά προβληματική επιχείρηση.
(65)
Επιπλέον, από τα στοιχεία προκύπτει ότι οι δυσχέρειες της Adria κορυφώθηκαν στα τέλη του 2010. Στα δημοσιεύματα του Τύπου εκείνη την περίοδο γινόταν αναφορά στην πιθανότητα υπαγωγής της Adria σε καθεστώς αναγκαστικής διαχείρισης ή πτώχευσης (29). Το στοιχείο αυτό θα μπορούσε να εκληφθεί ως ένδειξη του γεγονότος ότι, τουλάχιστον εκείνη τη δεδομένη στιγμή, η Adria πληρούσε τα κριτήρια ώστε να αποτελέσει αντικείμενο συλλογικής πτωχευτικής διαδικασίας σύμφωνα με τις διατάξεις του σλοβενικού δικαίου κατά την έννοια του σημείου 10 στοιχείο γ) των κατευθυντήριων γραμμών Δ&Α.
(66)
Για τους προαναφερόμενους λόγους, και βάσει της απόφασης κίνησης της διαδικασίας, η Επιτροπή συνάγει το συμπέρασμα ότι η Adria αποτελούσε προβληματική επιχείρηση κατά την έννοια του σημείου 10 στοιχείο α) και/ή του σημείου 10 στοιχείο γ) των κατευθυντήριων γραμμών Δ&Α το 2010 και το 2011, δηλαδή κατά τον χρόνο λήψης των μέτρων 3, 4 και 5.
(67)
Επιπλέον, από τον πίνακα 6 που παρατίθεται στην αιτιολογική σκέψη (61) προκύπτει ότι, το 2010 και το 2011, η Adria μπορούσε επίσης να θεωρηθεί προβληματική επιχείρηση κατά την έννοια του σημείου 11 των κατευθυντήριων γραμμών Δ&Α, το οποίο ορίζει ότι μια εταιρεία μπορεί να θεωρείται προβληματική «όταν υπάρχουν οι συνήθεις ενδείξεις […] όπως αύξηση των ζημιών, μείωση του κύκλου εργασιών, διόγκωση των αποθεμάτων, πλεονάζουσα παραγωγική ικανότητα, φθίνουσα ταμειακή ροή, αυξανόμενη δανειοληψία, αύξηση των οικονομικών επιβαρύνσεων καθώς και εξασθένιση ή εξαφάνιση της αξίας του καθαρού ενεργητικού».
(68)
Ωστόσο, η Επιτροπή είναι της άποψης ότι η Adria δεν παρουσίαζε κατά την περίοδο 2007-2009 τις συνήθεις ενδείξεις των προβληματικών επιχειρήσεων υπό την έννοια του σημείου 11 των κατευθυντήριων γραμμών Δ&Α. Όσον αφορά το έτος 2008, η Adria παρουσίασε, για πρώτη φορά κατά την υπό εξέταση περίοδο, ζημίες που ανέρχονταν στο ποσό των 3,2 εκατ. ευρώ. Όπως ορθά επισημαίνει η Σλοβενία, τα έσοδα και η ταμειακή ροή της Adria αυξήθηκαν κατά το έτος 2008 σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος (από 179,2 εκατ. ευρώ σε 205,4 εκατ. ευρώ και από 16,9 εκατ. ευρώ σε 18,5 εκατ. ευρώ αντιστοίχως). Επιπλέον, το εγγεγραμμένο κεφάλαιο παρέμεινε σταθερό στο ποσό των 6,8 εκατ. ευρώ.
(69)
Η Επιτροπή παρατηρεί επίσης ότι, το 2008 και το 2009, η Adria παρουσίασε καθαρά έσοδα προ φόρων (EBT) ύψους 3,2 εκατ. ευρώ και 14 εκατ. ευρώ αντιστοίχως. Κατά τα ίδια έτη, και μη λαμβανομένων υπόψη των αποσβέσεων, το οικονομικό αποτέλεσμα της εταιρείας ήταν θετικό, με κέρδη προ φόρων και διαχωριζόμενες πιστώσεις (EBT+ΔιΠ) της τάξης περίπου των 10,9 εκατ. ευρώ και 1,6 εκατ. ευρώ αντιστοίχως (βλέπε πίνακα 6 στην αιτιολογική σκέψη 61). Από το 2010 και μετά, τα κέρδη προ φόρων και οι διαχωριζόμενες πιστώσεις της Adria απέκτησαν αρνητικό πρόσημο. Δεδομένου ότι η απόφαση σχετικά με το μέτρο 2 ελήφθη τον Ιανουάριο του 2009 και οι μετοχές είχαν προεγγραφεί πλήρως τον Ιούλιο του 2009, η Επιτροπή δεν είναι σε θέση να αποφανθεί με βεβαιότητα ότι υπήρχε εκείνη την περίοδο σαφώς αναγνωρίσιμη τάση αρνητικών αποτελεσμάτων που να καθιστά δυνατό να συναχθεί το συμπέρασμα ότι η Adria αποτελούσε προβληματική επιχείρηση κατά την έννοια των κατευθυντήριων γραμμών Δ&Α.
(70)
Ως εκ τούτου, η Επιτροπή είναι της άποψης ότι η Adria δεν θα μπορούσε να χαρακτηριστεί προβληματική επιχείρηση κατά την περίοδο 2007-2009, δηλαδή κατά τον χρόνο λήψης των μέτρων 1 και 2.
7.2. Ύπαρξη κρατικής ενίσχυσης
(71)
Σύμφωνα με το άρθρο 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ, ενισχύσεις που χορηγούνται υπό οποιαδήποτε μορφή από τα κράτη ή με κρατικούς πόρους και που νοθεύουν ή απειλούν να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό διά της ευνοϊκής μεταχειρίσεως ορισμένων επιχειρήσεων ή ορισμένων κλάδων παραγωγής είναι ασυμβίβαστες με την εσωτερική αγορά, κατά το μέτρο που επηρεάζουν τις μεταξύ κρατών μελών συναλλαγές.
(72)
Προκειμένου να συναχθεί συμπέρασμα σχετικά με την ύπαρξη ή μη κρατικής ενίσχυσης, η Επιτροπή πρέπει να διερευνήσει κατά πόσον πληρούνται τα σωρευτικά κριτήρια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ (δηλαδή η μεταφορά κρατικών πόρων, το επιλεκτικό πλεονέκτημα, η δυνητική στρέβλωση του ανταγωνισμού και οι επιπτώσεις στις ενδοενωσιακές συναλλαγές) για καθένα από τα πέντε μέτρα που αποτελούν αντικείμενο της παρούσας αξιολόγησης.
7.2.1. Μέτρα 1 και 2: οι αυξήσεις κεφαλαίου του 2007 και του 2009
(73)
Η Επιτροπή θα εξετάσει καταρχάς διεξοδικά κατά πόσον τα μέτρα 1 και 2 παρείχαν στην Adria επιλεκτικό αδικαιολόγητο πλεονέκτημα.
(74)
Στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας που εξέδωσε, η Επιτροπή επισημαίνει εν προκειμένω ότι το τίμημα που κατέβαλε το KAD για τις μετοχές ήταν χαμηλότερο από την αξία που προσδιορίστηκε στις δύο εκθέσεις αποτίμησης. Τον Φεβρουάριο του 2007 το KAD αγόρασε τις νέες μετοχές της Adria έναντι 27 ευρώ ανά μετοχή, ήτοι σε χαμηλότερη τιμή από την αξία των […] ευρώ ανά μετοχή που είχε προσδιοριστεί σε έκθεση αποτίμησης της […] (βλέπε αιτιολογική σκέψη (15)). Τον Ιανουάριο του 2009 το KAD αγόρασε τις μετοχές έναντι 22 ευρώ ανά μετοχή, ήτοι σε χαμηλότερη τιμή από την αξία των […] ευρώ ανά μετοχή που είχε προσδιοριστεί σε έκθεση αποτίμησης της […] (βλέπε αιτιολογική σκέψη (18)). Ωστόσο, η Επιτροπή εξέφρασε αμφιβολίες σχετικά με την αξιοπιστία των εν λόγω εκθέσεων, μεταξύ άλλων λόγω του σημαντικού χρονικού διαστήματος που μεσολάβησε μεταξύ του χρόνου κατά τον οποίο πραγματοποιήθηκαν οι αυξήσεις κεφαλαίου (Φεβρουάριος του 2007 και Ιανουάριος του 2009) και των ημερομηνιών αποτίμησης των μετοχών της εταιρείας ([…] και […] αντιστοίχως).
(75)
Η Επιτροπή προέβη σε αξιολόγηση των δεδομένων και των στοιχείων που διαβίβασε η Σλοβενία σχετικά με τις εν λόγω εκθέσεις μετά την κίνηση της επίσημης διαδικασίας έρευνας. Όσον αφορά το μέτρο 1, η Σλοβενία διευκρίνισε ότι τα δεδομένα στα οποία βασίστηκε η έκθεση χρονολογούνται από τις 30 Σεπτεμβρίου 2006 και αποτελούσαν τα πλέον πρόσφατα διαθέσιμα στοιχεία κατά τον χρόνο κατάρτισης της έκθεσης από τον εκτιμητή. Όσον αφορά το μέτρο 2, συνάγεται ότι η κατάρτιση της έκθεσης αποτίμησης ανατέθηκε την ίδια χρονική στιγμή κατά την οποία η γενική συνέλευση των μετόχων της Adria έλαβε την απόφαση να προβεί σε αύξηση κεφαλαίου. Επιπροσθέτως, η Επιτροπή δεν έχει κανένα λόγο να πιστεύει ότι ο εκτιμητής (P&S Capital) δεν ήταν απολύτως ανεξάρτητος.
(76)
Επιπλέον, μολονότι αληθεύει ότι μεταξύ του χρόνου αποτίμησης των μετοχών της εταιρείας και του χρόνου πραγματοποίησης των αυξήσεων κεφαλαίου μεσολάβησε χρονικό διάστημα […] μηνών, η Επιτροπή δεν εντόπισε στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι η εν λόγω χρονική απόκλιση είχε επίπτωση στην αποτιμηθείσα αξία των μετοχών της Adria.
(77)
Η Επιτροπή επισημαίνει ότι η μέθοδος αποτίμησης που χρησιμοποιήθηκε στις εκθέσεις (καθαρή παρούσα αξία των αναμενόμενων διαθέσιμων ταμειακών ροών (30)) είναι ευρέως αποδεκτή σε περιπτώσεις εξαγορών. Εξάλλου, από τη διεξοδική εξέταση των εκθέσεων προκύπτει, αφενός, ότι οι τύποι που χρησιμοποιήθηκαν στις εν λόγω εκθέσεις ήταν κατάλληλοι για τους σκοπούς της αποτίμησης και εφαρμόστηκαν επαρκώς και, αφετέρου, ότι οι παραδοχές και οι προβλέψεις όσον αφορά την αύξηση του κύκλου εργασιών και την κερδοφορία φαίνονταν να είναι ρεαλιστικές. Ειδικότερα, στην έκθεση αποτίμησης για την εισφορά κεφαλαίου του 2007 (μέτρο 1), οι προβλεπόμενοι μέσοι συντελεστές αύξησης των εσόδων και της κερδοφορίας βρίσκονται εντός του εύρους τιμών των αντίστοιχων μεγεθών που είχαν διαπιστωθεί κατά τα προηγούμενα έτη. Στην έκθεση αποτίμησης για την εισφορά κεφαλαίου του 2009 (μέτρο 2), οι προβλεπόμενοι συντελεστές αύξησης των εσόδων και της κερδοφορίας είναι χαμηλότεροι από τα αντίστοιχα μεγέθη που είχαν διαπιστωθεί κατά τα προηγούμενα έτη, και τούτο λόγω α) του γεγονότος ότι ο υψηλός ρυθμός οικονομικής ανάπτυξης που παρατηρήθηκε το 2008 ήταν κυρίως αποτέλεσμα της σλοβενικής προεδρίας της ΕΕ· β) της βραδείας παγκόσμιας οικονομικής ανάπτυξης· και γ) της τεταμένης κατάστασης στις χρηματοπιστωτικές αγορές. Εξίσου ρεαλιστικές φαίνονται να είναι και οι υπόλοιπες παραδοχές που χρησιμοποιήθηκαν στις εκθέσεις. Επιπλέον, η Επιτροπή επισημαίνει ότι το KAD ήταν πλειοψηφών μέτοχος της Adria ήδη πριν από τις αυξήσεις κεφαλαίου (31) και ότι οι εν λόγω αυξήσεις κεφαλαίου αποσκοπούσαν στη χρηματοδότηση υφιστάμενης (και αποδοτικής) επένδυσης του KAD.
(78)
Βάσει των προαναφερομένων, η Επιτροπή παρατηρεί ότι οι αυξήσεις κεφαλαίου του 2007 και του 2009 μπορούν να θεωρηθούν συμβιβάσιμες με την αγορά και δεν συνεπάγονταν αδικαιολόγητο πλεονέκτημα υπέρ της Adria.
(79)
Ως εκ τούτου, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι τα μέτρα 1 και 2 συνιστούσαν επενδύσεις τις οποίες θα πραγματοποιούσε υπό παρόμοιους όρους (32) ένας ιδιώτης επενδυτής στην οικονομία της αγοράς και αποκλείεται, συνεπώς, η ύπαρξη κρατικής ενίσχυσης, χωρίς να κρίνεται αναγκαίο να διερευνηθεί περαιτέρω κατά πόσον πληρούνται τα υπόλοιπα σωρευτικά κριτήρια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ.
7.2.2. Μέτρο 3: η αύξηση κεφαλαίου του 2010
(80)
Όπως επισημαίνεται στην αιτιολογική σκέψη (73), μία από τις απαραίτητες προϋποθέσεις για την ύπαρξη κρατικής ενίσχυσης είναι ότι το μέτρο πρέπει να παρέχει στον δικαιούχο αδικαιολόγητο επιλεκτικό πλεονέκτημα. Στη συνέχεια, η Επιτροπή θα εξετάσει κατά πόσον η προϋπόθεση αυτή πληρούται στο πλαίσιο του μέτρου 3.
(81)
Στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας που εξέδωσε, η Επιτροπή επισημαίνει ότι το τίμημα των 12 ευρώ ανά μετοχή που κατέβαλαν η PDP και τα ιδιωτικά τουριστικά πρακτορεία για τις μετοχές της Adria ήταν χαμηλότερο από την τιμή των […] ευρώ ανά μετοχή που είχε προσδιοριστεί σε έκθεση αποτίμησης. Ομοίως με τα μέτρα 1 και 2, η Επιτροπή εξέφρασε αμφιβολίες σχετικά με την αξιοπιστία της εν λόγω έκθεσης, κυρίως λόγω του σημαντικού χρονικού διαστήματος των […] μηνών που μεσολάβησε μεταξύ του χρόνου της αύξησης κεφαλαίου (Σεπτέμβριος 2010) και της ημερομηνίας αποτίμησης των μετοχών στο πλαίσιο της έκθεσης ([…]).
(82)
Οι πληροφορίες που διαβίβασαν οι σλοβενικές αρχές μετρίασαν σε έναν ορισμένο βαθμό τις αμφιβολίες της Επιτροπής εν προκειμένω. Ωστόσω, ανεξαρτήτως του στοιχείου αυτού, η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι, με βάση τις ίδιες πληροφορίες και την ίδια αποτίμηση, στην αύξηση κεφαλαίου του 2010 συμμετείχαν δύο ιδιωτικά τουριστικά πρακτορεία (Kompas d.d. και Palma d.o.o.) κατά ποσοστό 20 %, ενώ η PDP συνεισέφερε το υπόλοιπο 80 % του κεφαλαίου. Τα δύο ιδιωτικά τουριστικά πρακτορεία και η PDP συμμετείχαν υπό τους ίδιους όρους και προέβησαν σε προεγγραφή των μετοχών την ίδια ημερομηνία. Επιπλέον, η ιδιωτική συμμετοχή και η συνεισφορά της PDP πραγματοποιήθηκαν και οι δύο υπό τη μορφή εισφοράς μετρητών. Στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας που εξέδωσε, η Επιτροπή επισημαίνει ότι μια ιδιωτική συμμετοχή της τάξης του 20 % θα μπορούσε καταρχήν να θεωρηθεί ενδεικτική του γεγονότος ότι η αγορά στήριζε τη συγκεκριμένη επένδυση, παρότι η πράξη έπρεπε να εξεταστεί στο ευρύτερο πλαίσιο της κατάστασης της Adria εκείνη την περίοδο και παρά το γεγονός ότι το μέτρο 3 αποτελούσε την τρίτη αύξηση κεφαλαίου εντός χρονικού διαστήματος περίπου 3,5 ετών.
(83)
Η Επιτροπή παρατηρεί καταρχάς ότι η Σλοβενία υπέβαλε στοιχεία που αποδεικνύουν ότι η Kompas d.d. και η Palma d.o.o. είναι εταιρείες εξ ολοκλήρου ιδιωτικού δικαίου, επί των οποίων το κράτος δεν μπορούσε να ασκήσει κανενός είδους έλεγχο ή επιρροή. Επιπλέον, όπως αναφέρεται στην αιτιολογική σκέψη (79), τα μέτρα 1 και 2 δεν συνεπάγονταν τη χορήγηση κρατικής ενίσχυσης. Έπεται, συνεπώς, ότι δεν είναι δυνατόν να θεωρηθεί ότι οι επενδυτικές αποφάσεις που θα είχε λάβει ένας ιδιώτης επενδυτής θα επηρέαζαν τις αποφάσεις των ιδιωτικών τουριστικών πρακτορείων να επενδύσουν στην Adria. Η Επιτροπή επισημαίνει ακόμη ότι τα ιδιωτικά τουριστικά πρακτορεία προενεγράφησαν για τις μετοχές της Adria την ίδια ημερομηνία με την PDP, κατέβαλαν το ίδιο τίμημα, η επένδυσή τους υλοποιήθηκε υπό τους ίδιους όρους και τις ίδιες προϋποθέσεις και η εισφορά κεφαλαίου εκ μέρους της PDP και των ιδιωτικών τουριστικών πρακτορείων πραγματοποιήθηκε σε μετρητά.
(84)
Σε κάθε περίπτωση, ακόμη και αν η Επιτροπή συνήγε το συμπέρασμα ότι η συμμετοχή της PDP θα συνεπαγόταν τη χορήγηση κρατικών πόρων και θα έπρεπε να καταλογιστεί στο κράτος (βλέπε εν προκειμένω τις αιτιολογικές σκέψεις (89) έως (91)), μια ιδιωτική συμμετοχή της τάξης του 20 % δεν μπορεί να θεωρηθεί αμελητέα σε σύγκριση με την κρατική παρέμβαση βάσει της πάγιας νομολογίας. (33) Επιπλέον, λαμβανομένων υπόψη των προαναφερομένων, η Επιτροπή δεν είναι σε θέση να συναγάγει ότι η απόφαση των ιδιωτικών τουριστικών πρακτορείων να επενδύσουν στην Adria είχε επηρεαστεί ουσιαστικά από τη συμπεριφορά της PDP. Το γεγονός ότι η Adria είχε χαρακτηριστεί ως προβληματική επιχείρηση το 2010 (βλέπε τμήμα 7.1) δεν μεταβάλλει το συμπέρασμα αυτό.
(85)
Επιπροσθέτως, από τα αποδεικτικά στοιχεία που υπέβαλε η Σλοβενία δεν προκύπτει ότι τα ιδιωτικά τουριστικά πρακτορεία είχαν άλλα κίνητρα να επενδύσουν στην Adria πέραν της επιδίωξης κέρδους. Ως προς το σημείο αυτό, η Επιτροπή εφιστά την προσοχή σε μια έκθεση που προσκόμισε η Σλοβενία σχετικά με τους στρατηγικούς προσανατολισμούς της Adria για την περίοδο 2009-2014 - η οποία ήταν προφανώς διαθέσιμη στους επενδυτές τη χρονική στιγμή κατά την οποία έλαβαν την επενδυτική τους απόφαση-, σύμφωνα με την οποία αναμενόταν η Adria να παρουσιάσει κέρδη μεταξύ του 2010 και του 2014, βάσει εισφοράς κεφαλαίου ύψους περίπου 2,5 εκατ. ευρώ και της εφαρμογής εκ μέρους της Adria ορισμένων μέτρων, συμπεριλαμβανομένων της αύξησης των μέσων εσόδων ανά επιβάτη και των περικοπών δαπανών. Η εν λόγω έκθεση θα μπορούσε να εκληφθεί ως συμπληρωματική ένδειξη του γεγονότος ότι τα ιδιωτικά τουριστικά πρακτορεία ήταν πράγματι πεπεισμένα για την αποδοτικότητα της επένδυσής τους.
(86)
Κατά συνέπεια, η Επιτροπή είναι της άποψης ότι η απόφαση των ιδιωτικών τουριστικών πρακτορείων να επενδύσουν στην Adria ελήφθη υπό τους ίδιους όρους (pari passu) με την απόφαση της PDP και ότι η επένδυσή τους ήταν σημαντική. Επιπλέον, η Επιτροπή δεν έχει λόγους να αμφιβάλλει ότι το κίνητρο της απόφασης των ιδιωτικών τουριστικών πρακτορείων να επενδύσουν στην Adria ήταν η επιδίωξη κέρδους. Βάσει αυτού του σκεπτικού, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι το μέτρο 3 δεν συνεπαγόταν αδικαιολόγητο πλεονέκτημα για την Adria και, ως εκ τούτου, αποκλείεται η ύπαρξη κρατικής ενίσχυσης, χωρίς να κρίνεται αναγκαίο να διερευνηθεί περαιτέρω κατά πόσον πληρούνται τα υπόλοιπα σωρευτικά κριτήρια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ.
7.2.3. Μέτρο 4: η αύξηση κεφαλαίου του 2011
(87)
Στις 30 Σεπτεμβρίου 2011 προενεγράφη από τη Σλοβενία σε μετρητά το 70 % (49,5 εκατ. ευρώ) της αύξησης κεφαλαίου του 2011 στην Adria. Η Σλοβενία επένδυσε τα χρήματα αυτά μέσω του οργανισμού διαχείρισης πάγιων στοιχείων ενεργητικού της Δημοκρατίας της Σλοβενίας (AUKN). Επιπλέον, προενεγράφη από την PDP σε μετρητά άλλο 1 % (0,5 εκατ. ευρώ). Το υπόλοιπο της αύξησης κεφαλαίου (ήτοι το ποσό των 19,7 εκατ. ευρώ) έλαβε τη μορφή μετοχοποίησης χρεών από διάφορες τράπεζες: 20 % από την NLB, 5 % από την Abanka Vipa d.d., 2 % από την Unicredit Bank of Slovenia d.d. και 2 % από την Hypo Alpe-Adria Bank d.d.
(88)
Ο οργανισμός AUKN ιδρύθηκε δυνάμει του νόμου περί εταιρικής διακυβέρνησης των επενδύσεων κεφαλαίου της Δημοκρατίας της Σλοβενίας (34), το διοικητικό του συμβούλιο είχε οριστεί από την Εθνοσυνέλευση της Δημοκρατίας της Σλοβενίας, χρηματοδοτούνταν άμεσα από τον προϋπολογισμό της Δημοκρατίας της Σλοβενίας και το προσωπικό του απαρτιζόταν από δημόσιους υπαλλήλους (35). Καθίσταται επομένως σαφές ότι οι ενέργειες του AUKN καταλογίζονταν στο κράτος και ότι συνεπάγονταν τη χορήγηση κρατικών πόρων, στοιχείο που δεν αμφισβητείται άλλωστε από τη Σλοβενία. Επιπροσθέτως, η Επιτροπή παραπέμπει σε ένα δελτίο Τύπου το οποίο δημοσιεύθηκε από το γραφείο του πρωθυπουργού της Σλοβενίας στις 23 Ιουνίου 2011 και στο οποίο αναφέρονται τα εξής: Στη σημερινή της συνεδρίαση, η κυβέρνηση […] αποφάσισε ότι [ο οργανισμός AUKN] θα συνεισφέρει 49,5 εκατ. ευρώ στο μετοχικό κεφάλαιο της Adria Airways, d. d. και η ανώνυμη εταιρεία [PDP] θα καταβάλει το ποσό των 500 000 ευρώ […]. Συμμετέχοντας ενεργά στην εν λόγω διαδικασία, η Δημοκρατία της Σλοβενίας θα επιθυμούσε επίσης στο μέλλον να εξυπηρετεί τα συμφέροντά της στον τομέα των τακτικών αεροπορικών υπηρεσιών που παρέχονται από έναν αερομεταφορέα με έδρα στη Σλοβενία (36).
(89)
Σχετικά με την PDP, η Επιτροπή θεωρεί ότι υπάρχουν ορισμένοι δείκτες κατά την έννοια της νομολογίας Stardust Marine (37) που της επιτρέπουν να συναγάγει το συμπέρασμα ότι η PDP ιδρύθηκε με σκοπό την άσκηση των πολιτικών που αποφασίζουν οι σλοβενικές δημόσιες αρχές και ότι η απόφασή της να επενδύσει στο μέτρο 4 πρέπει να καταλογιστεί στο κράτος και συνεπάγεται τη χορήγηση κρατικών πόρων. Καταρχάς, η Επιτροπή επισημαίνει ότι η PDP ανήκει εμμέσως κατά 100 % στο σλοβενικό κράτος (μέσω του KAD, του SOD και της DSU). Υπό την έννοια αυτή, η Επιτροπή υπενθυμίζει την απόφασή της στην υπόθεση ELAN (38), στην οποία κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι ενέργειες του KAD και της DSU, δύο εκ των ιδιοκτητών της PDP, έπρεπε να καταλογιστούν στο κράτος. Επιπροσθέτως, το κράτος διατηρούσε το σύνολο των ψήφων στην επιτροπή μετόχων, η οποία ορίζει με τη σειρά της τα μέλη του διοικητικού συμβουλίου της εταιρείας. Σύμφωνα με το άρθρο 19 του καταστατικού της PDP, το διοικητικό συμβούλιο πρέπει να εγκρίνει την αγορά τίτλων όταν η αξία της συναλλαγής υπερβαίνει το ποσό των 500 000 ευρώ.
(90)
Η Επιτροπή υπενθυμίζει επίσης, βάσει του σκεπτικού της απόφασης κίνησης της διαδικασίας που εξέδωσε, τη δήλωση του πρώην υπουργού Οικονομικών της Σλοβενίας κατά τη λήξη της θητείας του στις 28 Οκτωβρίου 2011 (δηλαδή μετά την υλοποίηση του μέτρου 4), σύμφωνα με την οποία: Με τη σύσταση της ειδικής εταιρείας αναδιάρθρωσης (PDP), παρείχαμε στις σλοβενικές επιχειρήσεις νέες πηγές χρηματοδότησης, τεχνογνωσία και εμπειρογνωμοσύνη βάσει περιπτώσεων ορθής πρακτικής για την αναδιάρθρωση επιχειρήσεων. Η Adria Airways και η Unior αποτελούν αδιαμφισβήτητα τα πλέον αντιπροσωπευτικά επιτυχή παραδείγματα (39). Η δήλωση αυτή μπορεί να θεωρηθεί έμμεσο αποδεικτικό στοιχείο της δυνατότητας καταλογισμού στο κράτος κατά την έννοια της νομολογίας Stardust Marine. Τα επιχειρήματα της Σλοβενίας σύμφωνα με τα οποία η εν λόγω δήλωση θα έπρεπε να εκληφθεί εντός του πολιτικού πλαισίου της λήξης της θητείας του υπουργού Οικονομικών ως μια «τολμηρή και αρκετά απλή [δήλωση] ώστε να μπορεί να μεταδοθεί επιτυχώς από τα μέσα ενημέρωσης» δεν φαίνεται να είναι πειστικά. Τέλος, η Επιτροπή προσθέτει ως συμπληρωματικό έμμεσο αποδεικτικό στοιχείο το δελτίου Τύπου που δημοσίευσε το γραφείο του πρωθυπουργού της Σλοβενίας στις 23 Ιουνίου 2011 (βλέπε αιτιολογική σκέψη (88)), το οποίο καταδεικνύει ότι η σλοβενική κυβέρνηση είχε αποφασίσει ότι η PDP θα προέβαινε σε συνεισφορά ύψους 0,5 εκατ. ευρώ στην αύξηση κεφαλαίου του 2011.
(91)
Υπό το πρίσμα των προαναφερομένων, η Επιτροπή είναι της άποψης ότι η συμμετοχή της PDP στην αύξηση κεφαλαίου του 2010 συνεπαγόταν τη χορήγηση κρατικών πόρων και ότι οι ενέργειες της PDP πρέπει να καταλογιστούν στο κράτος.
(92)
Σχετικά με τις τράπεζες, η Επιτροπή επισημαίνει, στο πνεύμα της απόφασης κίνησης της διαδικασίας που εξέδωσε, ότι η Abanka Vipa d.d., η Unicredit Bank of Slovenia d.d. και η Hypo Alpe-Adria Bank d.d. αποτελούν οντότητες αμιγώς ιδιωτικού δικαίου. Όσον αφορά την NLB, κατά τη χρονική στιγμή που τέθηκε σε εφαρμογή το μέτρο 4, ανήκε κατά πλειοψηφία στο κράτος, είτε άμεσα (45,62 % των μετοχών) είτε έμμεσα μέσω του SOD (4,07 %) και του KAD (4,03 %) (40), ενώ ο μοναδικός άλλος σημαντικός μέτοχος ήταν η KBC Bank (25 %). Η κατά πλειοψηφία κρατική ιδιοκτησία της NLB, η οποία συνεπάγεται και πλειοψηφία των δικαιωμάτων ψήφου στο διοικητικό συμβούλιο και στο εποπτικό συμβούλιο, συνιστά ένδειξη της δυνατότητας καταλογισμού των μέτρων στο κράτος. Ωστόσο, η Επιτροπή δεν είναι σε θέση να συναγάγει από το καταστατικό της NLB με βεβαιότητα το συμπέρασμα ότι η απόφασή της να επενδύσει στην Adria μπορεί να καταλογιστεί στο κράτος. Επίσης, η Επιτροπή δεν διαπίστωσε από τη δομή της διαχείρισης της NLB πιθανή παρέμβαση εκ μέρους των δημόσιων αρχών, ούτε εντόπισε συναφή έμμεσα αποδεικτικά στοιχεία κατά την έννοια της νομολογίας Stardust Marine. Για τους προαναφερόμενους λόγους, η Επιτροπή εκτιμά ότι η απόφαση της NLB να συμμετάσχει στο μέτρο 4 δεν πρέπει να καταλογιστεί στο σλοβενικό κράτος.
(93)
Αφού αποσαφηνιστεί το ζήτημα του καταλογισμού των ενεργειών του AUKN και της PDP στο κράτος, η Επιτροπή πρέπει να διερευνήσει κατά πόσον οι ενέργειες αυτές συνεπάγονταν επιλεκτικό αδικαιολόγητο πλεονέκτημα υπέρ της Adria.
(94)
Η Σλοβενία ισχυρίζεται καταρχάς ότι η απόφαση των τραπεζών να επενδύσουν στην Adria ελήφθη παράλληλα με την απόφαση του κράτους, στοιχείο που αποκλείει αυτομάτως την ύπαρξη πλεονεκτήματος.
(95)
Η Επιτροπή υπενθυμίζει πρωτίστως το συμπέρασμά της ότι η Adria αποτελούσε προβληματική επιχείρηση το 2011, δηλαδή τη χρονική περίοδο κατά την οποία ελήφθη το μέτρο 4 (βλέπε αιτιολογική σκέψη (66)).
(96)
Επιπλέον, η Επιτροπή επισημαίνει ότι η συμμετοχή των τραπεζών στην εισφορά κεφαλαίου του 2011 έλαβε τη μορφή μετατροπής σε ίδια κεφάλαια του 26 % των υφιστάμενων απαιτήσεών τους έναντι της Adria. Από την άλλη πλευρά, η εισφορά κεφαλαίου από το κράτος και την PDP πραγματοποιήθηκε σε μετρητά. Η Σλοβενία υποστηρίζει ότι από το συνολικό ποσό των 19,7 εκατ. ευρώ που μετατράπηκαν σε ίδια κεφάλαια, [10-20] εκατ. ευρώ θα ισοδυναμούσαν με εισφορά κεφαλαίου σε μετρητά, διότι μέρος των δανείων ήταν πλήρως εξασφαλισμένο. Κατά την άποψη της Σλοβενίας, οι τράπεζες θα αναλάμβαναν νέο κίνδυνο με τη μετατροπή, η οποία θα μπορούσε να θεωρηθεί ισοδύναμη με εισφορά νέων χρηματικών πόρων της τάξης των [10-20] εκατ. ευρώ.
(97)
Κατόπιν εξέτασης των στοιχείων που υπέβαλε η Σλοβενία, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι [10-20] εκατ. ευρώ από το συνολικό ποσό των 19,7 εκατ. ευρώ που μετατράπηκαν σε ίδια κεφάλαια ήταν πράγματι πλήρως και επαρκώς εξασφαλισμένο με εμπράγματες ασφάλειες κυρίως επί των αεροσκαφών που ανήκαν στην Adria. Για τον προσδιορισμό της αξίας των εν λόγω αεροσκαφών, η Adria βασίστηκε στην έκθεση με τίτλο «Aircraft Value Reference» (Οδηγός αναφοράς της αξίας των αεροσκαφών), η οποία δημοσιεύθηκε τον Απρίλιο του 2011 από την ανεξάρτητη εταιρεία Aircraft Value Analysis Company («AVAC»). Στην εν λόγω έκθεση παρέχονται οι τρέχουσες και μελλοντικές αξίες καθώς και τα χρηματοδοτικά μισθώματα πολλών τύπων αεροσκαφών, με ανώτατες και κατώτατες οριακές τιμές. Για την εκτίμηση των αεροσκαφών που αποτέλεσαν αντικείμενο εμπράγματων ασφαλειών χρησιμοποιήθηκαν αισθητά χαμηλότερες αξίες από την υψηλή αξία της AVAC. Η Επιτροπή είναι της άποψης ότι η συγκεκριμένη έκθεση αποτελεί αξιόπιστη βάση για τον προσδιορισμό της αξίας των αεροσκαφών, δεδομένου του ανεξάρτητου χαρακτήρα της AVAC και της ευρύτατα διαδεδομένης χρήσης της στον τομέα.
(98)
Πλην όμως, ένα μέρος της τάξης των [0-10] εκατ. ευρώ από τα χρέη που μετατράπηκαν σε ίδια κεφάλαια δεν ήταν πλήρως εξασφαλισμένο. Για το ποσό αυτό, η Επιτροπή δεν είναι σε θέση να συναγάγει το συμπέρασμα ότι ισοδυναμούσε με εισφορά κεφαλαίου σε μετρητά και ότι οι τράπεζες ανέλαβαν νέο κίνδυνο. Επιπλέον, οι όροι του υπολειπόμενου χρέους βελτιώθηκαν και το συνολικό επίπεδο κινδύνου μειώθηκε σημαντικά, δεδομένου ότι το μέρος των χρεών που εκκρεμούσε (που δεν αποτέλεσε αντικείμενο μετατροπής) εξακολουθούσε να είναι εξασφαλισμένο στο ίδιο επίπεδο με εκείνο που ίσχυε πριν από τη μετατροπή. Ο συνολικός κίνδυνος μειώνεται περαιτέρω λόγω του γεγονότος ότι, ως προϋπόθεση για τη μετοχοποίηση των χρεών, η Adria όφειλε να […]. Επιπροσθέτως, σε ορισμένες περιπτώσεις, οι όροι που διέπουν το οφειλόμενο χρέος (επιτόκιο, χρονοδιάγραμμα αποπληρωμής κ.λπ.) […].
(99)
Από την άλλη πλευρά, η Σλοβενία ανέλαβε εξ ολοκλήρου τον κίνδυνο για ποσό τουλάχιστον 49,5 εκατ. ευρώ, δεδομένου ότι απέκτησε μετοχές στην Adria για πρώτη φορά με την εισφορά κεφαλαίου του 2011. Οι τράπεζες ανέλαβαν μεν νέο κίνδυνο, αλλά όχι στο ίδιο επίπεδο με τη Σλοβενία, διότι η δική τους θέση βελτιώθηκε χάρη στη μετοχοποίηση των χρεών. Με βάση αυτό το σκεπτικό προκύπτει ότι, όταν οι τράπεζες αποφάσισαν να επενδύσουν στην Adria, δεν βρίσκονταν σε παρόμοια θέση με το κράτος.
(100)
Επίσης, δεν μπορεί να αποκλειστεί το ενδεχόμενο η απόφαση των τραπεζών να επενδύσουν στην Adria να επηρεάστηκε από τη συμπεριφορά του κράτους. Στην ετήσια έκθεση της Adria για το 2011 επισημαίνεται ότι η κυβέρνηση […] της Σλοβενίας διατύπωσε με σαφήνεια την άποψή της στις 20 Ιανουαρίου 2011 και έλαβε θέση όσον αφορά τη σημασία της Adria Airways ως εθνικού αερομεταφορέα για τη σλοβενική οικονομία, τους σλοβένους πολίτες και τους επισκέπτες από το εξωτερικό. Στην απόφασή της, η κυβέρνηση εξαγγέλλει τα σχέδιά της για τη διατήρηση της Adria Airways ως εθνικού αερομεταφορέα της Σλοβενίας […]. Η εν λόγω απόφαση, η οποία ελήφθη πολύ πριν από την έγκριση του σχεδίου αναδιάρθρωσης τον Σεπτέμβριο του 2011, θα μπορούσε να διευκολύνει την απόφαση των τραπεζών να επενδύσουν στην εταιρεία, δεδομένου ότι το κράτος είχε ήδη εκδηλώσει το έντονο ενδιαφέρον του να στηρίξει την Adria (41).
(101)
Βάσει των προαναφερόμενων επιχειρημάτων, η Επιτροπή απορρίπτει τους ισχυρισμούς της Σλοβενίας ότι το κράτος και οι τράπεζες επένδυσαν υπό ίδιους όρους (pari passu).
(102)
Μολαταύτα, η Επιτροπή υποχρεούται να εξετάσει διεξοδικά κατά πόσον η επένδυση της Σλοβενίας στην Adria θα ήταν συμβιβάσιμη με την αγορά. Η Σλοβενία ισχυρίζεται ότι αποφάσισε να συμμετάσχει στο μέτρο 4 βάσει του σχεδίου αναδιάρθρωσης του Σεπτεμβρίου του 2011, το οποίο πρέπει να θεωρηθεί ότι τηρεί την ΑΙΕΟΑ.
(103)
Η Επιτροπή διατυπώνει την προκαταρκτική εκτίμηση ότι, σε αντίθεση με τις προηγούμενες αυξήσεις κεφαλαίου, η αύξηση κεφαλαίου του 2011 πραγματοποιήθηκε χωρίς την κατάρτιση έκθεσης αποτίμησης. Επιπλέον, κατά την πάγια νομολογία, ένας ιδιώτης επενδυτής, σχεδιάζοντας αναδιάρθρωση του κεφαλαίου μιας επιχείρησης με σημαντικά χρέη, θα απαιτούσε πρόγραμμα αναδιαρθρώσεως ικανό να καταστήσει την επιχείρηση αποδοτική (42). Στην παρούσα υπόθεση, οι σλοβενικές αρχές ισχυρίζονται ότι αποφάσισαν να συμμετάσχουν στην αύξηση κεφαλαίου του 2011 βάσει του σχεδίου αναδιάρθρωσης του Σεπτεμβρίου του 2011.
(104)
Ωστόσο, η Επιτροπή έχει ήδη αποφανθεί ότι η Adria αποτελούσε προβληματική επιχείρηση το 2011 (βλέπε αιτιολογική σκέψη (66)). Αυτό και μόνο το στοιχείο αποκλείει σχεδόν το ενδεχόμενο το κράτος να αναμένει από την Adria να αποφέρει ικανοποιητική απόδοση επί του επενδεδυμένου κεφαλαίου σε εύλογο χρονικό διάστημα. Εξάλλου, η Επιτροπή εμμένει στις απόψεις που διατύπωσε στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας σύμφωνα με τις οποίες το σχέδιο αναδιάρθρωσης δεν μπορεί να θεωρηθεί επαρκές για την τεκμηρίωση του ισχυρισμού ότι η αύξηση κεφαλαίου του 2011 τηρεί την ΑΙΕΟΑ. Καταρχάς, το σχέδιο αναδιάρθρωσης (στην αρχική του έκδοση του Σεπτεμβρίου του 2011) προέβλεπε βιωσιμότητα το 2013 με πολύ χαμηλά περιθώρια κέρδους (EBT) (στο ρεαλιστικό σενάριο προβλεπόταν περιθώρια κέρδους της τάξης του […] % το 2013, […] % το 2014 και […] % το 2015). Το ανεπαρκές ποσοστό απόδοσης για τους μετόχους καταδεικνύεται επίσης από το γεγονός ότι στο σχέδιο προβλέπονταν εξαιρετικά χαμηλά επίπεδα ιδίων κεφαλαίων για την ίδια περίοδο, της τάξης των […] ευρώ το 2011 και των […] ευρώ το 2015. Αυτό θα σήμαινε ότι το κεφάλαιο που χορηγήθηκε τον Σεπτέμβριο του 2011 (ήτοι 69,7 εκατ. ευρώ) είχε μειωθεί αισθητά κατά την περίοδο αναδιάρθρωσης και, επομένως, δεν αναμενόταν να αποφέρει ουσιαστική απόδοση.
(105)
Η Σλοβενία υπέβαλε διάφορες ενδιάμεσες εκθέσεις που εκπόνησαν η Airconomy και η Adria κατά την περίοδο Απριλίου-Σεπτεμβρίου του 2011 (δηλαδή πριν από την ημερομηνία του σχεδίου αναδιάρθρωσης του Σεπτεμβρίου του 2011), στις οποίες υποτίθεται ότι περιλαμβάνονταν τα στοιχεία ποσοτικού προσδιορισμού που είχαν παραλειφθεί στο σχέδιο αναδιάρθρωσης και οι οποίες, κατά τα φαινόμενα, διαβιβάστηκαν εκείνη την εποχή σε όλους τους μετόχους της Adria, καθώς και στο κράτος. Ωστόσο, η Επιτροπή επισημαίνει ότι οι εν λόγω ενδιάμεσες εκθέσεις αναφέρονται στην περίοδο 2011-2012, ενώ το σχέδιο αναδιάρθρωσης περιελάμβανε προβλέψεις έως το 2015, […]. Σε αυτή τη βάση, η Επιτροπή διατυπώνει την άποψη ότι οι ενδιάμεσες εκθέσεις δεν παρείχαν τις απαιτούμενες πληροφορίες που έλειπαν ώστε το σχέδιο αναδιάρθρωσης να πληροί το κριτήριο της ΑΙΕΟΑ.
(106)
Βάσει των προαναφερομένων, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η αύξηση κεφαλαίου του 2011 παρείχε στην Adria αδικαιολόγητο πλεονέκτημα. Το εν λόγω πλεονέκτημα ήταν επιλεκτικού χαρακτήρα δεδομένου ότι μοναδικός δικαιούχος του μέτρου ήταν η Adria.
(107)
Τέλος, η Επιτροπή πρέπει επίσης να εξετάσει κατά πόσον το μέτρο 4 ήταν πιθανόν να νοθεύσει τον ανταγωνισμό και να επηρεάσει τις συναλλαγές μεταξύ κρατών μελών, με την παροχή πλεονεκτήματος στην Adria έναντι των ανταγωνιστών της που δεν έλαβαν δημόσια στήριξη. Είναι μάλλον σαφές ότι το μέτρο 4 μπορούσε να επηρεάσει τις ενδοενωσιακές συναλλαγές και τον ανταγωνισμό, δεδομένου ότι η Adria βρίσκεται σε ανταγωνισμό με άλλες αεροπορικές εταιρείες της ΕΕ, ιδίως μετά την έναρξη ισχύος του τρίτου σταδίου της ελευθέρωσης των αερομεταφορών («τρίτη δέσμη μέτρων») την 1η Ιανουαρίου 1993. Επιπλέον, δεδομένου του ανταγωνισμού μεταξύ των εναέριων μεταφορών και των οδικών και σιδηροδρομικών μεταφορών όσον αφορά τα δρομολόγια σχετικά μικρότερων αποστάσεων εντός της ΕΕ, είναι πιθανόν να επηρεάζονται επίσης οι οδικοί μεταφορείς και οι σιδηροδρομικές επιχειρήσεις.
(108)
Επομένως, το μέτρο 4 παρέσχε στην Adria τη δυνατότητα να συνεχίσει τη δραστηριότητά της κατά τρόπο ώστε να μην βρεθεί αντιμέτωπη, σε αντίθεση με τους άλλους ανταγωνιστές του κλάδου, με τις συνέπειες που θα επέσυραν υπό κανονικές συνθήκες τα δυσμενή της οικονομικά αποτελέσματα.
(109)
Λαμβανομένων υπόψη των προαναφερόμενων επιχειρημάτων, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι το μέτρο 4 συνεπαγόταν τη χορήγηση υπέρ της Adria κρατικής ενίσχυσης κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ.
7.2.4. Μέτρο 5: η πώληση της AAT κατά την περίοδο 2010-2011
(110)
Στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας που εξέδωσε, για τους λόγους που αναφέρονται στις αιτιολογικές σκέψεις (41) και (42), η Επιτροπή κατέληξε στο προκαταρκτικό συμπέρασμα ότι η εξαγορά μετοχών της εταιρείας AAT από την PDP και την Aerodrom Ljubljana παρέσχε στην Adria αδικαιολόγητο πλεονέκτημα.
(111)
Δεδομένης της διαφορετικής φύσης των συνεισφορών εκ μέρους της PDP και της Aerodrom Ljubljana (μετρητά έναντι μετοχοποίησης χρεών), και βάσει του σκεπτικού που αναπτύχθηκε όσον αφορά το μέτρο 4 (βλέπε αιτιολογικές σκέψεις (94) έως (101)), η Επιτροπή συνάγει ότι η επιχειρηματολογία περί εφαρμογής των ίδιων όρων (pari passu) μπορεί να απορριφθεί, τηρουμένων των αναλογιών, και για το μέτρο 5.
(112)
Ωστόσο, η Επιτροπή πρέπει να διερευνήσει αν οι επενδυτικές αποφάσεις της PDP και της Aerodrom Ljubljana ήταν οικονομικά ορθολογικές, δηλαδή κατά πόσον ένας συνετός ιδιώτης επενδυτής στην οικονομία της αγοράς θα ενεργούσε κατά τον ίδιο τρόπο υπό παρόμοιους όρους. Ως προς το σημείο αυτό, η Επιτροπή επισημαίνει καταρχάς ότι το συνολικό τίμημα που κατέβαλαν η Aerodrom Ljubljana και η PDP, ήτοι το ποσό των 14,7 εκατ. ευρώ, βρισκόταν εντός του εύρους τιμών που είχε προσδιοριστεί στην έκθεση αποτίμησης της AAT. Ωστόσο, η Επιτροπή εξέφρασε αμφιβολίες σχετικά με την έκθεση αποτίμησης, ισχυριζόμενη ότι έπρεπε να αποτιμήσει την αξία της AAT (η οποία αποτελούσε εκείνη την εποχή μονάδα συντήρησης της Adria γνωστή ως SVL) ως αυτοτελούς οντότητας, χωρίς να λαμβάνονται υπόψη οι συνέργειες εντός του ομίλου. Η Επιτροπή επισημαίνει επίσης ότι μεταξύ του χρόνου αποτίμησης της AAT/SVL ([…]) και της πώλησης της AAT (Νοέμβριος 2010-Μάρτιος 2011) είχε μεσολαβήσει σημαντικό χρονικό διάστημα.
(113)
Η Επιτροπή οφείλει αρχικά να σημειώσει ότι η έκθεση αποτίμησης είχε εκπονηθεί από ανεξάρτητο εμπειρογνώμονα (KPMG) και ότι δεν συντρέχουν λόγοι να πιστεύει ότι ο εμπειρογνώμονας δεν επιτέλεσε το καθήκον του υπό όρους απόλυτης ανεξαρτησίας. Όσον αφορά το χρονικό διάστημα που μεσολάβησε μεταξύ του χρόνου της αποτίμησης και της πώλησης των μετοχών, η Σλοβενία διευκρίνισε ότι η έκθεση αποτίμησης είχε καταρτιστεί με βάση την οικονομική κατάσταση της Adria την 31η Δεκεμβρίου 2009, δηλαδή με βάση τα τελευταία στοιχεία που αποτέλεσαν αντικείμενο εξωτερικού λογιστικού ελέγχου. Η Επιτροπή επισημαίνει ότι το μέτρο 5 είχε τεθεί αρχικά σε εφαρμογή τον Νοέμβριο του 2010, ήτοι εντός χρονικού διαστήματος μικρότερου του ενός έτους από την ημερομηνία αποτίμησης της AAT σύμφωνα με την έκθεση αποτίμησης. Επιπλέον, μολονότι στην έκθεση αποτίμησης λαμβάνονται υπόψη οι αρνητικές προβλέψεις για την Adria, εξετάστηκε διεξοδικά το σκέλος της εμπορικής δραστηριότητας που περιελάμβανε τις υπηρεσίες συντήρησης, επισκευής και επιθεώρησης και συνάχθηκε το συμπέρασμα ότι η αρνητική τάση που παρουσίαζε η εταιρεία δεν ίσχυε για την AAT και ότι η AAT συνιστούσε αποδοτική μονάδα. Επίσης, εμπεριστατωμένη ανάλυση της έκθεσης αποτίμησης καταδεικνύει ότι η AAT/SVL εξετάστηκε ως χωριστή επιχειρηματική μονάδα, χωρίς να λαμβάνονται υπόψη στην πραγματικότητα οι δυνητικές συνέργειες με την Adria. Εν προκειμένω, η έκθεση αποτίμησης είχε εκπονηθεί κατά πάσα πιθανότητα σε μια συγκυρία κατά την οποία ήταν γνωστό ότι η AAT επρόκειτο να ξεκινήσει να παρέχει υπηρεσίες συντήρησης, επισκευής και επιθεώρησης σε άλλους εξωτερικούς πελάτες, ιδίως στη Spanair, η οποία και θα αποτελούσε τελικά τον σημαντικότερο πελάτη της AAT, αντικαθιστώντας την Adria. Βάσει των προαναφερομένων, δεδομένου ότι η έκθεση περιελάμβανε τα τελευταία διαθέσιμα χρηματοοικονομικά στοιχεία της AAT που είχαν αποτελέσει αντικείμενο λογιστικού ελέγχου, ότι εκπονήθηκε από ανεξάρτητο εμπειρογνώμονα και ότι βασίστηκε σε αξιόπιστα στοιχεία σχετικά με όλες τις συναφείς επιχειρηματικές πτυχές, η χρήση της ως πηγής αναφοράς για το συγκεκριμένο μέτρο γίνεται αποδεκτή. Τέλος, παρότι αληθεύει ότι η κρίση δεν είχε ξεπεραστεί ακόμη, φαίνεται ότι το 2009 ήταν το έτος κατά το οποίο η σλοβενική οικονομία υπέστη το βαρύτερο πλήγμα. Πράγματι, τον Νοέμβριο του 2010, όταν η PDP και η Aerodrom Ljubljana αποφάσισαν να εξαγοράσουν την AAT, οι προβλέψεις σχετικά με την αύξηση του ΑΕγχΠ της Σλοβενίας για τα έτη 2010, 2011 και 2012 επανήλθαν σε θετικά αριθμητικά στοιχεία (1,1 %, 1,9 % και 2,6 % αντιστοίχως) (43). Υπό αυτές τις συνθήκες, ένας ιδιώτης επενδυτής δεν θα προέβαινε κατ' ανάγκη σε νέα αποτίμηση, διότι μπορούσε να συμπεράνει ότι η έκθεση αποτίμησης με βάση τα στοιχεία του 2009 παρείχε ακριβή εικόνα της επιχείρησης.
(114)
Ακόμη σημαντικότερο, ωστόσο, είναι το γεγονός ότι η Σλοβενία διαβίβασε στοιχεία τα οποία αποδεικνύουν ότι η AAT ήταν κερδοφόρος, δεν είχε ληξιπρόθεσμα χρέη και το χρέος της μπορούσε να εξυπηρετηθεί από τα κέρδη που παρουσίαζε τη χρονική περίοδο κατά την οποία τέθηκε σε εφαρμογή το μέτρο 5. Επιπροσθέτως, η Σλοβενία διαβίβασε τις προβλέψεις για την AAT έως το 2014, σύμφωνα με τις οποίες η AAT θα παρουσίαζε κέρδη μετά τους φόρους ύψους […] ευρώ το 2010 και θα παρέμενε έκτοτε κερδοφόρος, σημειώνοντας κέρδη που θα ανέρχονταν το 2014 περίπου σε […] ευρώ. Κατά τα φαινόμενα, η PDP και η Aerodrom Ljubljana είχαν στη διάθεσή τους τις εν λόγω προβλέψεις κατά τον χρόνο λήψης των επενδυτικών τους αποφάσεων.
(115)
Η Σλοβενία υπέβαλε επίσης αποδεικτικά στοιχεία σύμφωνα με τα οποία η Aerodrom Ljubljana έλαβε την απόφασή της να επενδύσει στην AAT βάσει οικονομικών εκτιμήσεων. Τον Αύγουστο και τον Σεπτέμβριο του 2010 το διοικητικό και το εποπτικό συμβούλιο της Aerodrom Ljubljana εξέτασε το ενδεχόμενο αγοράς μετοχών στην AAT. Η Aerodrom Ljubljana προέβη σε εκτίμηση της σκοπιμότητας διακανονισμού διαφόρων απαιτήσεών της έναντι της Adria που εκκρεμούσαν στο πλαίσιο της εν λόγω πράξης, η οποία περιελάμβανε ποσοστό σταθερής απόδοσης της τάξης του 8 % επί των προνομιούχων μετοχών της ΑΑΤ, […]. Παρότι σε άλλη αποτίμηση η τιμή των μετοχών που προσδιορίστηκε ήταν χαμηλότερη, το εποπτικό συμβούλιο της Aerodrom Ljubljana αποφάνθηκε ότι οι όροι της μετατροπής ([…]) δικαιολογούσαν την υψηλότερη τιμή των μετοχών.
(116)
Όσον αφορά το δεύτερο στάδιο της πώλησης της AAT, από τα πρακτικά της συνεδρίασης του εποπτικού συμβουλίου της Aerodrom Ljubljana της 21ης Ιανουαρίου 2011 προκύπτει ότι συζητήθηκαν τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα των διαφορετικών τιμών των μετοχών και η λήξη ισχύος του δικαιώματος πώλησης της Aerodrom Ljubljana. Ειδικότερα, μολονότι η Aerodrom Ljubljana παραιτήθηκε από το δικαίωμα πώλησης κατά τον χρόνο εξαγοράς των κοινών μετοχών στις αρχές του 2011, το εποπτικό συμβούλιο της Aerodrom Ljubljana έκρινε ότι η απόφαση αυτή ήταν οικονομικά ορθολογική, διότι, σε αντάλλαγμα της παραίτησής της από το δικαίωμα πώλησης, η Aerodrom Ljubljana κατόρθωσε να αναλάβει τη συνδιαχείριση της AAT επί ίσοις όροις, παρά το γεγονός ότι κατείχε μικρότερο αριθμό μετοχών από ό,τι η PDP. Επιπλέον, το εποπτικό συμβούλιο επισήμανε ότι η εξαγορά της AAT θα είχε θετικό αντίκτυπο για την Aerodrom Ljubljana, και τούτο διότι, σε περίπτωση που η Adria προέβαινε σε παύση των δραστηριοτήτων της, τα εκτιμώμενα έσοδα του αερολιμένα για το 2011 θα μειώνονταν κατά […] %.
(117)
Η Σλοβενία υπέβαλε επίσης στοιχεία τα οποία αποδεικνύουν ότι η απόφαση της διοίκησης της PDP να αγοράσει τις προνομιούχες και τις κοινές μετοχές της AAT στηρίχθηκε σε οικονομικά βάσιμους λόγους. Πράγματι, από τα πρακτικά των συνεδριάσεων της διοίκησης της PDP προκύπτει ότι η PDP προέβη σε δική της αποτίμηση της AAT, βάσει της οποίας προσδιορίστηκε τιμή μεταξύ των […] ευρώ και των […] ευρώ, εντός του εύρους τιμών της έκθεσης αποτίμησης που αναφέρεται στην αιτιολογική σκέψη (34). Παρότι ο συντελεστής εσωτερικής απόδοσης της επένδυσης της PDP αναμενόταν να ανέρχεται σε […] %, η PDP κατόρθωσε να εξασφαλίσει ευνοϊκότερους όρους από την AAT, συμπεριλαμβανομένου σταθερού μερίσματος της τάξης του 8 %.
(118)
Ως εκ τούτου, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι οι αποφάσεις της PDP και της Aerodrom Ljubljana να συμμετάσχουν στο μέτρο 5 δεν συνεπάγονταν αδικαιολόγητο πλεονέκτημα υπέρ της Adria, δεδομένου ότι και οι δύο επενδυτές συμπεριφέρθηκαν ως συνετοί ιδιώτες επενδυτές στην οικονομία της αγοράς και έλαβαν τις επενδυτικές αποφάσεις τους στηριζόμενοι σε οικονομικά βάσιμους λόγους. Κατά συνέπεια, δεν κρίνεται αναγκαίο να διερευνηθεί κατά πόσον πληρούνται τα υπόλοιπα σωρευτικά κριτήρια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ.
7.3. Συμπέρασμα όσον αφορά την ύπαρξη ενίσχυσης
(119)
Από τη μία πλευρά, για τους λόγους που παρατίθενται ανωτέρω, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι τα μέτρα 1, 2, 3 και 5 δεν εμπεριείχαν στοιχεία κρατικής ενίσχυσης υπέρ της Adria.
(120)
Από την άλλη πλευρά, όπως διευκρινίζεται στο τμήμα 7.2.3, η Επιτροπή θεωρεί ότι το μέτρο 4 συνεπαγόταν τη χορήγηση κρατικής ενίσχυσης και, ως εκ τούτου, θα εξετάσει κατά πόσον η ενίσχυση αυτή είναι νόμιμη και συμβιβάσιμη με την εσωτερική αγορά.
7.4. Η νομιμότητα της ενίσχυσης - μέτρο 4
(121)
Το άρθρο 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ ορίζει ότι το ενδιαφερόμενο κράτος μέλος δεν δύναται να εφαρμόσει τα σχεδιαζόμενα μέτρα ενίσχυσης πριν η Επιτροπή καταλήξει σε τελική απόφαση όσον αφορά την έγκριση των εν λόγω μέτρων. Η Επιτροπή επισημαίνει ότι η Σλοβενία συμμετείχε στην εισφορά κεφαλαίου του 2011 (μέτρο 4), χωρίς να κοινοποιήσει προηγουμένως το εν λόγω μέτρο στην Επιτροπή προς έγκριση. Η Επιτροπή εκφράζει τη λύπη της για το γεγονός ότι η Σλοβενία δεν τήρησε την υποχρέωση διατήρησης της υφιστάμενης κατάστασης και παραβίασε, συνεπώς, την υποχρέωση που υπέχει δυνάμει του άρθρου 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ.
7.5. Το συμβιβάσιμο της ενίσχυσης - μέτρο 4
(122)
Η Σλοβενία εκτιμά ότι, σε περίπτωση που η Επιτροπή κρίνει ότι το μέτρο 4 εμπεριείχε στοιχεία κρατικής ενίσχυσης, η εν λόγω ενίσχυση είναι συμβιβάσιμη με την εσωτερική αγορά δυνάμει του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της ΣΛΕΕ, και ιδίως υπό τη μορφή ενίσχυσης αναδιάρθρωσης κατά την έννοια των κατευθυντήριων γραμμών Δ&Α.
(123)
Το άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της ΣΛΕΕ ορίζει ότι είναι δυνατή η χορήγηση κρατικών ενισχύσεων για την προώθηση της αναπτύξεως ορισμένων οικονομικών δραστηριοτήτων, εφόσον δεν αλλοιώνουν τους όρους των συναλλαγών κατά τρόπο που θα αντέκειτο προς το κοινό συμφέρον. Όπως αναφέρεται στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας, η Επιτροπή θεωρεί ότι το συμβιβάσιμο του μέτρου 4 μπορεί να εξεταστεί μόνο στο πλαίσιο του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της ΣΛΕΕ, και ιδίως βάσει των διατάξεων σχετικά με τις ενισχύσεις αναδιάρθρωσης των κατευθυντήριων γραμμών Δ&Α.
7.5.1. Επιλεξιμότητα
(124)
Σύμφωνα με το σημείο 33 των κατευθυντήριων γραμμών Δ&Α, επιλέξιμες για τη χορήγηση ενισχύσεων αναδιάρθρωσης είναι μόνον οι προβληματικές επιχειρήσεις κατά την έννοια των σημείων 9 έως 13 των κατευθυντήριων γραμμών Δ&Α. Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή κατέληξε ήδη στο συμπέρασμα ότι η Adria αποτελούσε προβληματική επιχείρηση το 2011, δηλαδή τη χρονική περίοδο κατά την οποία ελήφθη το μέτρο 4 (βλέπε αιτιολογική σκέψη (66)).
(125)
Στο σημείο 12 των κατευθυντήριων γραμμών Δ&Α ορίζεται ότι μία νεοσύστατη επιχείρηση δεν είναι επιλέξιμη για ενισχύσεις διάσωσης ή αναδιάρθρωσης, ακόμη και αν η αρχική της χρηματοοικονομική θέση είναι επισφαλής. Μια επιχείρηση καταρχήν θεωρείται νεοσύστατη για τα πρώτα τρία έτη μετά την έναρξη λειτουργίας στον σχετικό τομέα δραστηριοτήτων. Η Adria ιδρύθηκε το 1961 και δεν μπορεί να θεωρηθεί νεοσύστατη επιχείρηση. Επίσης, η Adria δεν ανήκει σε επιχειρηματικό όμιλο κατά την έννοια του σημείου 13 των κατευθυντήριων γραμμών Δ&Α.
(126)
Η Επιτροπή συνάγει επομένως το συμπέρασμα ότι η Adria είναι επιλέξιμη για ενίσχυση αναδιάρθρωσης.
7.5.2. Αποκατάσταση της μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας
(127)
Σύμφωνα με το σημείο 34 των κατευθυντήριων γραμμών Δ&Α, η χορήγηση της ενίσχυσης αναδιάρθρωσης πρέπει να εξαρτάται από την εφαρμογή του σχεδίου αναδιάρθρωσης το οποίο πρέπει να εγκριθεί από την Επιτροπή για όλες τις περιπτώσεις επιμέρους ενισχύσεων. Στο σημείο 35 διευκρινίζεται ότι το σχέδιο αναδιάρθρωσης, του οποίου η διάρκεια πρέπει να είναι όσο το δυνατόν βραχύτερη, πρέπει να επιτρέπει την αποκατάσταση της μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας της επιχείρησης μέσα σε εύλογο χρονικό διάστημα και να βασίζεται σε ρεαλιστικές υποθέσεις όσον αφορά τις μελλοντικές συνθήκες λειτουργίας.
(128)
Σύμφωνα με το σημείο 36 των κατευθυντήριων γραμμών Δ&Α, στο σχέδιο αναδιάρθρωσης πρέπει να περιγράφονται οι περιστάσεις που προκάλεσαν τις δυσχέρειες της επιχείρησης και να λαμβάνονται υπόψη η παρούσα κατάσταση καθώς και οι μελλοντικές προοπτικές στην αγορά με προβλέψεις που αντικατοπτρίζουν την αισιόδοξη, απαισιόδοξη και ενδιάμεση εκδοχή.
(129)
Το σχέδιο πρέπει να προβλέπει μία μεταστροφή της επιχείρησης η οποία να της παρέχει τη δυνατότητα να καλύπτει, μετά την ολοκλήρωση της αναδιάρθρωσης, όλα της τα έξοδα, περιλαμβανομένων των αποσβέσεων και των χρηματοοικονομικών δαπανών. Η προσδοκώμενη απόδοση των κεφαλαίων πρέπει να είναι τέτοια ώστε η αναδιαρθρωμένη επιχείρηση να μπορεί να αντιμετωπίσει τον ανταγωνισμό στην αγορά με τις δικές της δυνάμεις (σημείο 37 των κατευθυντήριων γραμμών Δ&Α).
(130)
Όπως αναφέρεται στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας, η Επιτροπή διατηρούσε αμφιβολίες σχετικά με το κατά πόσον το σχέδιο αναδιάρθρωσης ήταν αρκετά εμπεριστατωμένο ώστε να εξασφαλίσει την αποκατάσταση της μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας της Adria, δεδομένου ότι ορισμένες από τις προβλέψεις του βασίζονταν, κατά τα φαινόμενα, σε μη προσδιορισμένες ποσοτικά, αβέβαιες ή ασαφείς παραδοχές. Επιπλέον, η Επιτροπή δεν ήταν βέβαιη αν η βιωσιμότητα της εταιρείας θα μπορούσε να αποκατασταθεί έως το τέλος του 2013, όπως προβλεπόταν στο αρχικό σχέδιο αναδιάρθρωσης.
(131)
Κατά τη διάρκεια της επίσημης διαδικασίας έρευνας, η Σλοβενία υπέβαλε διάφορες επικαιροποιημένες εκδοχές του σχεδίου αναδιάρθρωσης. Σύμφωνα με το επικαιροποιημένο σχέδιο, η βιωσιμότητα της Adria θα αποκαθίστατο το 2014 ή το 2015. Η διάρκεια της αναδιάρθρωσης ορίζεται, επομένως, σε μέγιστο χρονικό διάστημα 5 ετών, σύμφωνα με την πρακτική που εφαρμόστηκε και σε προηγούμενες περιπτώσεις στον τομέα των εναέριων επιβατικών μεταφορών (44). Η Επιτροπή επισημαίνει περαιτέρω ότι ειδικά στον τομέα των αεροπορικών μεταφορών, υπό την παρούσα οικονομική συγκυρία, πρέπει να επιτευχθεί σταθεροποίηση των επιδόσεων σε επιχειρησιακό επίπεδο και σε επίπεδο υπηρεσιών, ούτως ώστε να εξασφαλιστεί μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα ως σταθερή βάση για τη μελλοντική οικονομική ανάπτυξη, και όχι μόνο βραχυπρόθεσμη ανάκαμψη. Για αυτό απαιτούνται εκ φύσεως πολλά χρόνια.
(132)
Στο σχέδιο αναδιάρθρωσης επισημαίνεται ότι ο βασικός στόχος της διαδικασίας αναδιάρθρωσης της Adria είναι η μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα, με πρωταρχικό σκοπό τη χάραξη σαφούς στρατηγικής και προσανατολισμού στην αγορά με διάφορους βασικούς επιμέρους στόχους: ενίσχυση της χρηματοοικονομικής ευρωστίας και απουσία ζημιών από το 2013 και μετά, μείωση του κόστους πολυπλοκότητας και διαμόρφωση σαφούς, ανταγωνιστικής και βιώσιμης ενιαίας πρότασης πώλησης. Σύμφωνα με το σχέδιο, με την υλοποίηση των στόχων αυτών, η εταιρεία […].
(133)
Στο σχέδιο αναδιάρθρωσης περιγράφονται επίσης οι περιστάσεις που προκάλεσαν τις δυσχέρειες της Adria, οι οποίες οφείλονται κυρίως στην παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση, στο μικρό μέγεθος της πρωτογενούς αγοράς της Adria (Σλοβενία και γειτονικές χώρες), στη χαμηλή μεταφορική ικανότητα του στόλου της (κυρίως αεροσκάφη τύπου CRJ200), […].
(134)
Επιπλέον, το σχέδιο αναδιάρθρωσης περιλαμβάνει προβλέψεις που αντικατοπτρίζουν την αισιόδοξη, απαισιόδοξη και ενδιάμεση εκδοχή, καθώς και ανάλυση των κινδύνων που θα μπορούσαν να έχουν ενδεχομένως επιπτώσεις στην αναδιάρθρωση της Adria, όπως, για παράδειγμα, μεταβολές στην τιμή των καυσίμων, κίνδυνοι που προκύπτουν από μεταβολές της συναλλαγματικής ισοτιμίας ή δυνητικοί κίνδυνοι όσον αφορά τον στόλο. Σε όλες τις περιπτώσεις προβλέπεται η αποκατάσταση της βιωσιμότητας της Adria έως τη λήξη της περιόδου αναδιάρθρωσης. Σύμφωνα με τις προβλέψεις της αισιόδοξης εκδοχής, η Adria αναμένεται να παρουσιάσει περιθώριο καθαρού κέρδους της τάξης του […] % το 2014 και […] % το 2015, δείκτη χρεών/ίδια κεφάλαια […] το 2014 και […] το 2015, καθώς και δείκτη απόδοσης ιδίων κεφαλαίων […] % το 2014 και […] % το 2015. Στην περίπτωση της απαισιόδοξης εκδοχής, τα περιθώρια καθαρού κέρδους αναμένεται να μειωθούν σε […] % το 2014 και […] % το 2015, ο δείκτης χρεών/ίδια κεφάλαια να αυξηθεί έως […] το 2014 και […] το 2015, ενώ ο δείκτης απόδοσης ιδίων κεφαλαίων αναμένεται να ανέλθει σε […] % το 2014 και […] % το 2015.
(135)
Το σχέδιο επικεντρώνεται κυρίως στην αναδιάρθρωση και τη μείωση του δικτύου της Adria, το οποίο ήταν ζημιογόνο λόγω της πλεονάζουσας ικανότητας όσον αφορά τον στόλο, το πλήρωμα αεροσκαφών και το λοιπό προσωπικό. Για την επίτευξη του στόχου αυτού, στο σχέδιο αναδιάρθρωσης προβλέπεται σημαντική μείωση των δρομολογίων και της συχνότητας των πτήσεων, καθώς και μείωση του μεγέθους του στόλου, με χαμηλότερη κατανάλωση καυσίμων, ο οποίος θα απαρτίζεται έως το 2015 ([…]) από […] αεροσκάφη, εκ των οποίων τα περισσότερα τύπου […].
(136)
Στο σχέδιο αναδιάρθρωσης προβλέπεται η κατάργηση […] δρομολογίων και επιπλέον μείωση της συχνότητας των πτήσεων. Αναμένεται επίσης να μειωθεί αισθητά και ο αριθμός των τακτικών δρομολογίων, τα οποία θα ανέρχονται το 2015 σε […] δρομολόγια. Συνολικά, κατά τη διάρκεια της περιόδου αναδιάρθρωσης προβλέπεται ότι η Adria θα μειώσει τη μεταφορική της ικανότητα κατά [11-14] % υπό όρους ΔΘΧ (45).
(137)
Τα μέτρα αναδιάρθρωσης που προβλέπονται στο σχέδιο αναδιάρθρωσης όσον αφορά τις περικοπές δαπανών (π.χ. […] κ.λπ.) και τις αυξήσεις εσόδων (π.χ. […] κ.λπ.) αποτελούν ένα ακόμη βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση για την εξασφάλιση μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας. Επιπλέον, στο πλαίσιο των συμπληρωματικών μέτρων αναδιάρθρωσης (βλέπε αιτιολογική σκέψη (31)) προβλέπεται αύξηση των εσόδων και περιστολή των δαπανών με συνολικό θετικό αντίκτυπο της τάξης των […] ευρώ το 2014 και των […] ευρώ το 2015, με αποτέλεσμα την ενίσχυση της αποκατάστασης της βιωσιμότητας της Adria. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή είναι της άποψης ότι οι πρωτοβουλίες σχετικά με τις περικοπές των δαπανών και την αύξηση των εσόδων μπορούν να παράσχουν στην Adria τη δυνατότητα να εξασφαλίσει την αποκατάσταση μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας έως το 2015.
(138)
Επιπροσθέτως, τα στοιχεία που υπέβαλε η Σλοβενία αποδεικνύουν ότι η Adria βρίσκεται επί του παρόντος σε πορεία επίτευξης της πλειονότητας των στόχων που καθορίζονται στο σχέδιο αναδιάρθρωσης, εξέλιξη που αποτελεί επιπλέον ένδειξη της αξιοπιστίας του σχεδίου.
(139)
Όσον αφορά την αποκατάσταση της βιωσιμότητας, από τις επικαιροποιημένες εκδοχές του σχεδίου αναδιάρθρωσης που υπέβαλε η Σλοβενία, η Επιτροπή συνάγει το συμπέρασμα ότι οι επιπτώσεις των διαφόρων μέτρων αναδιάρθρωσης αποτέλεσαν αντικείμενο δέοντος ποσοτικού προσδιορισμού και ότι προβλέπονται ικανοποιητικά επίπεδα βιωσιμότητας σε όλες τις εκδοχές των προβλέψεων για όλη τη διάρκεια της περιόδου αναδιάρθρωσης έως το 2014 και το 2015. Κατά συνέπεια, λαμβανομένων υπόψη των σημαντικών μέτρων αναδιάρθρωσης που έχουν ληφθεί και της προόδου που έχει σημειωθεί μέχρι στιγμής, η Επιτροπή θεωρεί ότι το σχέδιο αναδιάρθρωσης θα επιτρέψει στην Adria να αποκαταστήσει τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητά της σε εύλογο χρονικό διάστημα.
7.5.3. Αποτροπή αθέμιτων στρεβλώσεων του ανταγωνισμού (αντισταθμιστικά μέτρα)
(140)
Σύμφωνα με το σημείο 38 των κατευθυντήριων γραμμών Δ&Α, πρέπει να ληφθούν αντισταθμιστικά μέτρα για να διασφαλισθεί ότι θα ελαχιστοποιηθούν όσο το δυνατόν περισσότερο τα αποτελέσματα της ενίσχυσης που αλλοιώνουν τις συναλλαγές. Μεταξύ των πιθανών μέτρων περιλαμβάνονται η πώληση στοιχείων του ενεργητικού, η μείωση της παραγωγικής ικανότητας ή της παρουσίας στην αγορά και η μείωση των εμποδίων εισόδου στις συγκεκριμένες αγορές (σημείο 39 των κατευθυντήριων γραμμών Δ&Α).
(141)
Από την άποψη αυτή, το κλείσιμο ζημιογόνων δραστηριοτήτων που είναι οπωσδήποτε απαραίτητες για την αποκατάσταση της βιωσιμότητας δεν θεωρούνται ως μείωση της παραγωγικής ικανότητας ή της παρουσίας στην αγορά για τους σκοπούς της αξιολόγησης των αντισταθμιστικών μέτρων (σημείο 40 των κατευθυντήριων γραμμών Δ&Α).
(142)
Η Σλοβενία προτείνει για την Adria τα ακόλουθα αντισταθμιστικά μέτρα: α) […] τακτικά δρομολόγια, β) παραίτηση από διαθέσιμους χρόνους χρήσης σε διάφορους αερολιμένες, συμπεριλαμβανομένων των συντονισμένων αερολιμένων, γ) μείωση του μεγέθους του στόλου και δ) την πώληση της AAT.
(143)
Η Σλοβενία υπέβαλε στοιχεία τα οποία αποδεικνύουν ότι τα δρομολόγια που ακυρώθηκαν στο πλαίσιο του σχεδίου αναδιάρθρωσης ήταν επικερδή βάσει του περιθωρίου συνεισφοράς C1, σύμφωνα με την πρακτική που έχει ακολουθήσει η Επιτροπή σε προηγούμενες περιπτώσεις (46). Πράγματι, το περιθώριο συνεισφοράς C1 λαμβάνει υπόψη το κόστος πτήσεων, επιβατών και διανομής (δηλαδή τα μεταβλητά στοιχεία του κόστους) που συνδέονται με το κάθε επιμέρους αεροπορικό δρομολόγιο. Συνεπώς, όλα τα δρομολόγια τα οποία έχουν θετική συνεισφορά C1 παράγουν επαρκή έσοδα όχι μόνο για να καλυφθούν τα μεταβλητά στοιχεία του κόστους ενός δρομολογίου, αλλά και για να συμβάλουν στην κάλυψη πάγιων εξόδων της εταιρείας. Κατά την άποψη της Επιτροπής, το περιθώριο συνεισφοράς C1 φαίνεται να είναι το κατάλληλο μέγεθος για να διερευνηθεί κατά πόσον ένα συγκεκριμένο δρομολόγιο συμβάλλει στην κερδοφορία της αεροπορικής εταιρείας.
(144)
Όσον αφορά την ικανότητα, στο σχέδιο αναδιάρθρωσης αναφέρεται σχετικά ότι η συνολική μεταφορική ικανότητα της εταιρείας ανερχόταν σε […] ΔΘΧ το 2011, ενώ κατά τη λήξη της περιόδου αναδιάρθρωσης το 2015, η μεταφορική ικανότητα της Adria αναμένεται να ανέρχεται σε […] ΔΘΧ, δηλαδή θα παρουσιάζει μείωση της τάξης του [11-14] %. Όταν δεν συνυπολογίζονται τα δρομολόγια με αρνητική συνεισφορά C1, το εν λόγω μέγεθος μειώνεται σε [6-8] %.
(145)
Η Επιτροπή παρατηρεί επιπλέον ότι, λόγω των τροποποιήσεων του δικτύου δρομολογίων, η Adria αποδέσμευσε διαθέσιμους χρόνους χρήσης σε διάφορους αερολιμένες, ορισμένοι από τους οποίους είναι συντονισμένοι (47) αερολιμένες, όπως για παράδειγμα οι αερολιμένες του Δουβλίνου και της Κοπεγχάγης. Οι εν λόγω διαθέσιμοι χρόνοι χρήσης παρέχουν σε ανταγωνιστικές αερογραμμές τη δυνατότητα εξυπηρέτησης ορισμένων δρομολογίων και αύξησης της μεταφορικής τους ικανότητας.
(146)
Τέλος, όσον αφορά τη μείωση του μεγέθους του στόλου, η Επιτροπή επισημαίνει ότι η Adria μείωσε τον στόλο της από […] αεροσκάφη το 2011 σε […] αεροσκάφη, αριθμός που, σύμφωνα με το σχέδιο αναδιάρθρωσης, προβλέπεται να παραμείνει αμετάβλητος έως τη λήξη της περιόδου αναδιάρθρωσης το 2015. Σχετικά με την πώληση της AAT, η Επιτροπή εκτιμά ότι το εν λόγω μέτρο είναι αποδεκτό ως αντισταθμιστικό μέτρο, ιδίως εάν ληφθεί υπόψη το συμπέρασμα που συνάγεται στην αιτιολογική σκέψη (118) ότι δεν εμπεριέχει στοιχεία κρατικής ενίσχυσης.
(147)
Όταν η Επιτροπή αξιολογεί κατά πόσον τα αντισταθμιστικά μέτρα είναι κατάλληλα, θα λαμβάνει υπόψη τη διάρθρωση της αγοράς και τις συνθήκες ανταγωνισμού κατά τρόπο ώστε να εξασφαλίζεται ότι κανένα από τα εν λόγω μέτρα δεν θα έχει ως αποτέλεσμα την επιδείνωση της διάρθρωσης της αγοράς (σημείο 39 των κατευθυντήριων γραμμών Δ&Α). Τα αντισταθμιστικά μέτρα πρέπει να είναι ανάλογα με τις στρεβλωτικές επιπτώσεις που έχει η ενίσχυση και ιδίως με το μέγεθος και το σχετικό βάρος της επιχείρησης στην αγορά ή τις αγορές της. Ο βαθμός μείωσης πρέπει να αποφασίζεται για κάθε περίπτωση χωριστά (σημείο 40 των κατευθυντήριων γραμμών Δ&Α).
(148)
Η Επιτροπή επισημαίνει καταρχάς ότι το μερίδιο αγοράς της Adria στο σύνολο της παραγωγικής ικανότητας και του παραγωγικού αποτελέσματος του ενωσιακού κλάδου αερομεταφορών (σε όρους αριθμού επιβατών) ανέρχεται μόλις σε 0,15 % (1,17 εκατ. επιβάτες το 2011). Για έναν σχετικά μικρό αερομεταφορέα όπως η Adria, περαιτέρω μειώσεις του στόλου και της παραγωγικής ικανότητας θα μπορούσαν να έχουν αρνητική επίπτωση στη βιωσιμότητά του, χωρίς να προσφέρουν στους ανταγωνιστές του πραγματικές ευκαιρίες στην αγορά.
(149)
Όσον αφορά το σημαντικότερο σκέλος των αντισταθμιστικών μέτρων, δηλαδή τη μείωση της μεταφορικής ικανότητας, η Επιτροπή θεωρεί επαρκή τη μείωση της τάξης του [6-8] % περίπου σε επικερδή δρομολόγια κατά την περίοδο 2011-2015, ιδίως σε σύγκριση με άλλες περιπτώσεις αναδιάρθρωσης αεροπορικών εταιρειών (48). Η εν λόγω μείωση της ικανότητας σε επικερδή δρομολόγια είναι υψηλότερη από ό,τι στην περίπτωση της Air Malta. Επιπλέον, η συνολική μείωση της ικανότητας κατά [11-14] % είναι παρόμοιου μεγέθους με τη μείωση της τάξης του 15 % που έγινε δεκτή στην περίπτωση της Austrian Airlines (49).
(150)
Τέλος, η Επιτροπή παρατηρεί ότι η Σλοβενία αποτελεί ενισχυόμενη περιοχή για τους σκοπούς των επενδυτικών ενισχύσεων περιφερειακού χαρακτήρα κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο α) της ΣΛΕΕ (50). Σύμφωνα με το σημείο 56 των κατευθυντήριων γραμμών Δ&Α, «οι προϋποθέσεις για την έγκριση ενίσχυσης [στις ενισχυόμενες περιοχές] μπορεί να είναι λιγότερο αυστηρές όσον αφορά την εφαρμογή αντισταθμιστικών μέτρων και το μέγεθος της συμβολής του δικαιούχου. Εφόσον δικαιολογείται από ανάγκες περιφερειακής ανάπτυξης, σε περιπτώσεις κατά τις οποίες η μείωση της παραγωγικής ικανότητας ή της παρουσίας στην αγορά εμφανίζεται να είναι το πλέον ενδεδειγμένο μέτρο για να αποφευχθούν αθέμιτες στρεβλώσεις του ανταγωνισμού, η απαιτούμενη μείωση θα είναι μικρότερη στις ενισχυόμενες περιοχές από ό,τι στις μη ενισχυόμενες».
(151)
Λαμβανομένων υπόψη των προαναφερομένων, η Επιτροπή θεωρεί ότι τα αντισταθμιστικά μέτρα που προτείνει η Σλοβενία είναι επαρκή και αναλογικά, σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές Δ&Α, προκειμένου να διασφαλιστεί ότι θα ελαχιστοποιηθούν όσο το δυνατόν περισσότερο τα αποτελέσματα της ενίσχυσης αναδιάρθρωσης υπέρ της Adria που αλλοιώνουν τις συναλλαγές.
7.5.4. Ενίσχυση περιοριζόμενη στο ελάχιστο (ίδια συνεισφορά)
(152)
Σύμφωνα με το σημείο 43 των κατευθυντήριων γραμμών Δ&Α, για να περιορίζεται το ποσό της ενίσχυσης στο απολύτως ελάχιστο των εξόδων αναδιάρθρωσης που απαιτούνται, οι δικαιούχοι πρέπει να συμβάλλουν σημαντικά στην αναδιάρθρωση με δικούς τους πόρους. Η συνεισφορά αυτή δύναται να περιλαμβάνει την πώληση στοιχείων του ενεργητικού που δεν είναι απαραίτητα για την επιβίωση της επιχείρησης, ή εξωτερική χρηματοδότηση υπό όρους της αγοράς.
(153)
Η ίδια συνεισφορά πρέπει να είναι πραγματική, δηλαδή ουσιαστική, αποκλείοντας όλα τα μελλοντικά κέρδη όπως οι ταμειακές εισροές (σημείο 43 των κατευθυντήριων γραμμών Δ&Α). Εγγενώς, η ίδια συνεισφορά δεν πρέπει να περιέχει κανένα πρόσθετο στοιχείο κρατικής ενίσχυσης. Για τις μεγάλες επιχειρήσεις, η Επιτροπή συνήθως θεωρεί ικανοποιητική τη συνεισφορά τουλάχιστον κατά 50 % στα έξοδα αναδιάρθρωσης. Ωστόσο, σε εξαιρετικές περιστάσεις και σε περιπτώσεις ιδιαίτερης δυσκολίας, η Επιτροπή μπορεί να δέχεται χαμηλότερη συμμετοχή (σημείο 44 των κατευθυντήριων γραμμών Δ&Α).
(154)
Λαμβανομένων υπόψη των συνολικών δαπανών αναδιάρθρωσης ύψους […] ευρώ, η προτεινόμενη ίδια συνεισφορά της Adria ανέρχεται σε […] ευρώ, ήτοι περίπου στο [50-54] % του συνολικού κόστους αναδιάρθρωσης. Σύμφωνα με το σχέδιο αναδιάρθρωσης, η ίδια συνεισφορά αναλύεται ως εξής:
α)
[…].
β)
Το συνολικό ποσό από την πώληση της AAT (ήτοι 14,7 εκατ. ευρώ).
γ)
Το συνολικό ποσό της μετοχοποίησης χρεών που πραγματοποίησαν οι τράπεζες στο πλαίσιο του μέτρου 4 (19,7 εκατ. ευρώ).
(155)
Όσον αφορά το στοιχείο α) της αιτιολογικής σκέψης (154), η Επιτροπή εκτιμά ότι τα εν λόγω μέτρα είναι αποδεκτά και φαίνεται να μπορούν να δικαιολογηθούν ως ίδια συνεισφορά. Στην πραγματικότητα, τα περισσότερα στοιχεία του ενεργητικού έχουν πωληθεί και, ως εκ τούτου, τα έσοδα από την εν λόγω πώληση μπορούν καταφανώς να υπολογιστούν ως ίδια συνεισφορά. Επιπλέον, η Σλοβενία υπέβαλε αποδεικτικά στοιχεία σύμφωνα με τα οποία τα υπόλοιπα στοιχεία του ενεργητικού βρίσκονται επί του παρόντος σε διαδικασία πώλησης και η αξία τους έχει προσδιοριστεί με βάση εξωτερικές αποτιμήσεις, συμπεριλαμβανομένης της αποτίμησης AVAC στην περίπτωση των αεροσκαφών (βλέπε αιτιολογική σκέψη (97)).
(156)
Όσον αφορά το στοιχείο β) της αιτιολογικής σκέψης (154), δεδομένου ότι η Επιτροπή συνήγαγε στην αιτιολογική σκέψη (118) το συμπέρασμα ότι το μέτρο 5 δεν εμπεριέχει στοιχεία κρατικής ενίσχυσης, είναι μάλλον εύλογο να θεωρηθεί ότι τα έσοδα από την πώληση της AAT πρέπει να εκληφθούν ως στοιχείο ιδίας συνεισφοράς.
(157)
Τέλος, σχετικά με τη μετοχοποίηση χρεών που αναφέρεται στο στοιχείο γ) της αιτιολογικής σκέψης (154), η Σλοβενία εκτιμά ότι το συνολικό ποσό της μετατροπής αυτής που πραγματοποιήθηκε από τις τράπεζες στο πλαίσιο του μέτρου 4 πρέπει να εκληφθεί ως ίδια συνεισφορά. Εν προκειμένω, η Επιτροπή είναι της άποψης ότι η μετατροπή μη εξασφαλισμένων χρεών δεν αποτελεί υπό κανονικές συνθήκες ένδειξη της εμπιστοσύνης της αγοράς στην εταιρεία, διότι οι μη εξασφαλισμένοι πιστωτές δεν αναλαμβάνουν νέους κινδύνους που συνδέονται με την υλοποίηση του σχεδίου αναδιάρθρωσης. Στην περίπτωση, ωστόσο, της Adria, η Σλοβενία κατέδειξε ότι τα χρέη που μετατράπηκαν σε ίδια κεφάλαια ήταν πλήρως εξασφαλισμένα σε σημαντικό βαθμό, δηλαδή [10-20] εκατ. ευρώ από το συνολικό ποσό των 19,7 εκατ. ευρώ (βλέπε αιτιολογική σκέψη (97)). Επομένως, σε περίπτωση εκκαθάρισης της Adria, οι τράπεζες θα ήταν σε θέση να ανακτήσουν το ποσό των πλήρως εξασφαλισμένων χρεών. Έπεται ότι οι τράπεζες παραιτήθηκαν από μια πλήρως εξασφαλισμένη απαίτηση, την οποία θα ήταν σε θέση να ανακτήσουν πλήρως, και την αντικατέστησαν με ίδια κεφάλαια της Adria ίσης αξίας. Κατά συνέπεια, οι τράπεζες ανέλαβαν νέο κίνδυνο με τη μετοχοποίηση χρέους τουλάχιστον [10-20] εκατ. ευρώ, δεδομένου ότι δεν έχουν καμία βεβαιότητα ότι η επένδυσή τους στην Adria θα είναι επικερδής.
(158)
Βάσει του σκεπτικού αυτού, η Επιτροπή εκτιμά ότι η μετοχοποίηση των πλήρως εξασφαλισμένων δανείων, ήτοι [10-20] εκατ. ευρώ, είναι αποδεκτή ως ίδια συνεισφορά.
(159)
Λαμβανομένων υπόψη των προαναφερομένων, το επίπεδο της ιδίας συνεισφοράς της Adria ανέρχεται σχεδόν στο ποσό των […] ευρώ, ήτοι στο [46-48] % των δαπανών αναδιάρθρωσης. Κατά κανόνα, για μια μεγάλη επιχείρηση όπως η Adria, το ποσοστό ιδίας συνεισφοράς πρέπει να ανέρχεται στο 50 %. Ωστόσο, σύμφωνα με το σημείο 56 των κατευθυντήριων γραμμών Δ&Α, η Επιτροπή μπορεί να είναι λιγότερο αυστηρή όσον αφορά το μέγεθος της ιδίας συνεισφοράς στις ενισχυόμενες περιοχές, όπως στην περίπτωση της Σλοβενίας κατά τον χρόνο λήψης των μέτρων (βλέπε αιτιολογική σκέψη (150)). Σε προηγούμενες περιπτώσεις, όπως στην υπόθεση της Air Malta, η Επιτροπή αποδέχθηκε ποσοστό ιδίας συνεισφοράς της τάξης περίπου του 45 %.
(160)
Ως εκ τούτου, η Επιτροπή εκτιμά ότι ικανοποιούνται οι απαιτήσεις του σημείου 43 των κατευθυντήριων γραμμών Δ&Α.
7.5.5. Η αρχή της «εφάπαξ ενίσχυσης»
(161)
Τέλος, η ενίσχυση πρέπει να συνάδει με τις διατάξεις του σημείου 72 των κατευθυντήριων γραμμών Δ&Α, στο οποίο προβλέπεται ότι επιχείρηση που έχει λάβει ενίσχυση διάσωσης και αναδιάρθρωσης κατά τα τελευταία δέκα έτη δεν είναι επιλέξιμη για ενισχύσεις διάσωσης ή αναδιάρθρωσης (αρχή της «εφάπαξ ενίσχυσης»).
(162)
Δεδομένου ότι τα μέτρα 1, 2, 3 και 5 δεν εμπεριέχουν στοιχεία κρατικής ενίσχυσης και εφόσον προκύπτει ότι η Adria δεν έχει λάβει ενίσχυση διάσωσης ή αναδιάρθρωσης κατά την τελευταία δεκαετία, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η αρχή της «εφάπαξ ενίσχυσης» τηρείται στο πλαίσιο του μέτρου 4.
7.6. Συμπέρασμα όσον αφορά το μέτρο 4
(163)
Βάσει των προαναφερομένων, η Επιτροπή αποφαίνεται ότι η Σλοβενία προέβη παρανόμως το 2011 σε εισφορά κεφαλαίου υπέρ της Adria, ενεργώντας κατά παράβαση των διατάξεων του άρθρου 108 παράγραφος 3 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ωστόσο, η Επιτροπή εκτιμά ότι το εν λόγω μέτρο και το σχέδιο αναδιάρθρωσης πληρούν τις απαιτούμενες προϋποθέσεις δυνάμει των κατευθυντήριων γραμμών Δ&Α. Κατά συνέπεια, η Επιτροπή θεωρεί ότι η ενίσχυση είναι συμβιβάσιμη με την εσωτερική αγορά.
ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΠΟΦΑΣΗ:
Άρθρο 1
Τα μέτρα τα οποία έθεσε σε εφαρμογή η Δημοκρατία της Σλοβενίας το 2007, το 2009 και το 2010 υπό τη μορφή εισφορών κεφαλαίου υπέρ της Adria Airways d.d. δεν συνιστούν ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η εξαγορά της Adria Airways Tehnika d.d. από την PDP και την Aerodrom Ljubljana d.d. το 2010 και το 2011 δεν συνιστά ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Άρθρο 2
Το μέτρο το οποίο έθεσε σε εφαρμογή η Δημοκρατία της Σλοβενίας το 2011 υπό τη μορφή εισφοράς κεφαλαίου ύψους 50 εκατ. ευρώ υπέρ της Adria Airways d.d. συνιστά ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η εν λόγω ενίσχυση είναι συμβιβάσιμη με την εσωτερική αγορά κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Άρθρο 3
Η παρούσα απόφαση απευθύνεται στη Δημοκρατία της Σλοβενίας.
Βρυξέλλες, 9 Ιουλίου 2014.