BESLUIT VAN DE COMMISSIE
van 18 december 2013
betreffende de steunmaatregel SA.33229 (2012/C) (ex 2011/N) - Herstructurering van NLB - Slovenië die Slovenië voornemens is ten uitvoer te leggen ten gunste van Nova Ljubljanska banka d.d.
(Kennisgeving geschied onder nummer C(2013) 9632)
(Slechts de tekst in de Engelse taal is authentiek)
(Voor de EER relevante tekst)
(2014/535/EU)
DE EUROPESE COMMISSIE,
Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 108, lid 2, eerste alinea,
Gezien de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte, en met name artikel 62, lid 1, onder a),
Na de lidstaten en andere belanghebbenden overeenkomstig de genoemde artikelen te hebben aangemaand hun opmerkingen te maken (1),
Overwegende hetgeen volgt:
1. PROCEDURE
(1)
Op 14 januari 2011 hebben de Sloveense autoriteiten een staatsteunmaatregel aangemeld die voorzag in de herkapitalisatie van Nova Ljubljanska banka d.d. (hierna „NLB” genoemd) ter hoogte van 250 miljoen EUR.
(2)
Bij besluit van 7 maart 2011 (2) (hierna het „eerste reddingsbesluit” genoemd) verleende de Europese Commissie toestemming voor een eerste steunmaatregel ten gunste van NLB die voorzag in herkapitalisatie gedurende een periode van zes maanden op voorwaarde dat een herstructureringsplan zou worden ingediend.
(3)
De Sloveense autoriteiten meldden op 22 juli 2011 een herstructureringsplan aan. Op 6 september 2011 en 26 maart 2012 dienden zij bijgewerkte versies van het herstructureringsplan in.
(4)
Op 16 mei 2012 stelden de Sloveense autoriteiten de Commissie in kennis van hun voornemen een tweede herkapitalisatiemaatregel ten gunste van NLB ten uitvoer te leggen. Deze maatregel werd op 6 juni 2012 aangemeld.
(5)
Bij besluit van 2 juli 2012 (hierna het „tweede reddingsbesluit en besluit tot inleiding van de procedure” genoemd) heeft de Commissie toestemming verleend voor de tweede herkapitalisatie van NLB en tegelijkertijd een diepgaand onderzoek ingesteld, omdat het bij haar ingediende herstructureringsplan twijfels deed rijzen over de vraag of de levensvatbaarheid van de bank wel kon worden hersteld en of de lastendeling en de maatregelen ter beperking van de concurrentieverstoring toereikend waren.
(6)
Bij de bekendmaking van het tweede reddingsbesluit en besluit tot inleiding van de procedure in het Publicatieblad van de Europese Unie op 22 november 2012 werden de belanghebbenden uitgenodigd hun opmerkingen kenbaar te maken (3). De Commissie heeft geen opmerkingen ontvangen.
(7)
Naar aanleiding van het tweede reddingsbesluit en besluit tot inleiding van de procedure meldden de Sloveense autoriteiten op 7 januari 2013 een herzien herstructureringsplan aan, waarvan op 25 maart 2013 een bijgewerkte versie werd ingediend. De Sloveense autoriteiten overlegden vervolgens in december 2013 een opnieuw bijgewerkte versie van het plan. Deze in december 2013 aan de Commissie ter beschikking gestelde versie van het plan wordt in dit besluit als „het herstructureringsplan” aangeduid.
(8)
Op verzoek van de Commissie hebben de Sloveense autoriteiten tussen 2 juli 2012 en 9 december 2013 aanvullende informatie verstrekt.
(9)
Op 10 april 2013 kwam de Commissie op grond van de procedure bij macro-economische onevenwichtigheden (hierna „PMO” genoemd) tot de conclusie dat Slovenië met buitensporige macro-economische onevenwichtigheden te kampen had. In het kader van de PMO moest Slovenië een bottom-up- en top-down-stresstest en een activakwaliteitsbeoordeling voor de Sloveense bankensector uitvoeren (hierna de „AKB/ST” genoemd), die door onafhankelijke adviseurs werd verricht. De bevindingen van de AKB/ST zijn in het herstructureringsplan opgenomen.
(10)
Vanwege het urgente karakter ervan stemt de Republiek Slovenië er bij wijze van uitzondering mee in dat het onderhavige besluit in de Engelse taal wordt aangenomen.
2. BESCHRIJVING VAN DE BEGUNSTIGDE EN VAN DE OORZAAK VAN ZIJN PROBLEMEN
(11)
NLB vormt samen met haar dochterondernemingen (hierna gezamenlijk „NLB” of „de bank” genoemd) de grootste bancaire en financiële groep in Slovenië. Per 30 september 2012 omvatte deze groep naast NLB 47 banken, ondernemingen, bijkantoren en buitenlandse vertegenwoordigingen. NLB is een belangrijke speler in het bankwezen in Slovenië en Zuidoost-Europa. NLB vertegenwoordigde per 30 september 2012 in termen van totale activa ongeveer 30 % van de Sloveense bankensector, behoorde tot de drie grootste banken in de Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië, Montenegro, Kosovo en de Republika Srpska, en was de op vijf na grootste bank in Bosnië-Herzegovina. Bankdiensten vormen de belangrijkste bedrijfsactiviteiten van NLB, hoewel NLB ook andere financiële diensten aanbiedt, zoals verzekeringen, vermogensbeheer, leasing, factoring en forfaitering.
(12)
Aan NLB is door Moody's de kredietrating Caa2 (negatief) en door Fitch de rating BB- (negatief) toegekend. Beide ratings werden in 2013 verlaagd. De verlaging was voornamelijk het gevolg van de concentratie en de verdere verslechtering van de kredietportefeuille en de zwakke financiële en kapitaalpositie van de bank in de huidige marktomgeving.
(13)
In Slovenië verleent NLB een volledig pakket bankdiensten aan particulieren en zakelijke klanten, waarbij de nadruk ligt op de markt voor retailbanking. Daarnaast is de bank actief op het gebied van private, corporate en investment banking.
(14)
Per 30 juni 2013 had NLB de volgende vermogensstructuur: de Republiek Slovenië had 77,51 % van de aandelen van NLB in handen, Kapitalska družba, d.d. 6,23 %, Slovenska Odškodninska Družba 5,58 % en Poteza borzno posredniška družba, d.d. (in faillissement) 2,24 %.
(15)
Per 31 december 2012 beschikte NLB over een totaal vermogen van 14,3 miljard EUR en ongeveer 9,1 miljard EUR aan deposito's, namelijk deposito's van particulieren (6,5 miljard EUR), deposito's van ondernemingen (2 miljard EUR) en overheidsdeposito's (0,6 miljard EUR). Bovendien had NLB obligaties uitgegeven ter waarde van 112 miljoen EUR. Op dezelfde datum beliep het totaal aan leningen dat NLB in de niet-bancaire sector had uitstaan ongeveer 9,5 miljard EUR. De verhouding leningen/deposito's bedroeg 104 % (tegen 105 % in 2011 en 127 % in 2010).
(16)
De problemen van NLB zijn voornamelijk veroorzaakt door een toename van de oninbare leningen van 0,6 miljard EUR in 2008 (3,8 % van het totale bedrag aan leningen) tot 3,7 miljard EUR in december 2012 (28,2 % van het totale bedrag aan leningen). Deze slechte resultaten werden geboekt tijdens een periode waarin de kapitaaltoereikendheid van NLB onder aanzienlijke druk kwam te staan als gevolg van de vermindering van de kwaliteit van haar activaportefeuille, de door de toezichthouder voorgeschreven en door beleggers verwachte hogere kapitaalratio's, de geringere beschikbaarheid van kapitaal en de beperktere schuldfinancieringsmogelijkheden, met name wat betreft wholesalefinanciering.
(17)
Vóór het begin van de financiële crisis in 2008 werd de groeistrategie van NLB gestimuleerd door gunstige economische omstandigheden. Tussen 2002 en 2009 namen de leningenportefeuille (nettoleningen) van NLB met 15 % per jaar en de depositoportefeuille met 8 % toe. Met name leningen aan het bedrijfsleven waren een drijvende kracht achter de sterke groei.
(18)
Naast deze organische groei maakte NLB ook een expansie door dankzij de overname van een aantal dochterbanken in Zuidoost-Europa en de organische groei en oprichting van nieuwe entiteiten in de sectoren leasing, factoring en forfaitering, levensverzekeringen en pensioenfondsen en vermogensbeheer.
(19)
Tabel 1 geeft de ontwikkeling van de activa van NLB in Slovenië en Zuidoost-Europa tussen 31 december 2006 en 30 september 2012 weer.
Tabel 1
Marktaandeel van NLB in totale activa
(%)
2006
2007
2008
2009
2010
2011
9M 2012
Totale activa van de NLB-groep (in miljoen EUR)
14 409
18 308
18 918
19 606
17 888
16 445
14 915
Slovenië
36,7
36,5
35,6
34,8
32,6
31,7
30,2
Bosnië en Herzegovina - Federatie
5,7
5,7
5,7
5,1
6,1
5,9
5,5
Bosnië en Herzegovina - Republika Srpska
20,4
23,0
22,0
21,0
21,0
20,0
20,0
Montenegro
16,1
13,5
13,3
17,0
18,0
19,1
17,1
Kosovo
-
14,9
13,4
14,3
14,9
15,1
16,3
Macedonië
16,8
19,2
19,6
19,9
20,4
19,2
17,4
Servië
3,0
2,8
2,3
2,1
2,0
1,8
1,6
(20)
In de periode 2003-2008 was NLB winstgevend. Sinds 2009 leed NLB echter verliezen na belastingen. De verliezen beliepen 87 miljoen EUR in 2009, 202 miljoen EUR in 2010, 239 miljoen EUR in 2011 en 273,5 miljoen EUR in 2012. In de eerste helft van 2013 boekte NLB een verlies na belastingen van 91,2 miljoen EUR. De leningenportefeuille van NLB vertoonde vanaf 2009 een verslechtering. Het aandeel van de oninbare leningen nam toe van 3,8 % in 2008 tot 28,2 % in december 2012.
(21)
Per 30 juni 2013 bedroeg het toetsingsvermogen van NLB 1 074,3 miljard EUR. De tier 1-kernkapitaalratio overeenkomstig de EU-verordening kapitaalvereisten (4) (hierna „VKV” genoemd) bedroeg 8,5 %.
(22)
Op 4 december 2013 bleek uit de resultaten van de AKB/ST dat NLB een kapitaaltekort van 1,8 miljard EUR (5) had wanneer van een ongunstig scenario werd uitgegaan.
3. DE STEUNMAATREGELEN
(23)
Tot dusver was NLB begunstigde van de volgende staatssteunmaatregelen:
i)
een eerste herkapitalisatie ter hoogte van 250 miljoen EUR, waarvoor tijdelijke goedkeuring is verleend bij het eerste reddingsbesluit van 7 maart 2011;
ii)
een tweede herkapitalisatie ter hoogte van 382,9 miljoen EUR, waarvoor tijdelijke goedkeuring is verleend bij het tweede reddingsbesluit en besluit tot inleiding van de procedure van 2 juli 2012.
(24)
Bovenop deze beide herkapitalisaties is Slovenië voornemens twee verdere maatregelen ten gunste van NLB ten uitvoer te leggen:
iii)
een derde herkapitalisatie ter hoogte van 1,558 miljard EUR, en
iv)
een overdracht aan de BAMC van een pool van probleemactiva, bestaande uit oninbare leningen (met een nominale waarde van 2,3 miljard EUR) en een reeks aandelen (met een marktwaarde van 94 miljoen EUR).
3.1. EERSTE HERKAPITALISATIE VAN NLB
(25)
Na diverse jaren winst te hebben behaald, boekte NLB in 2009 en 2010 verliezen, voornamelijk als gevolg van een verslechterend economisch klimaat. Door een zwakke economische groei en een toenemende werkloosheid liep de vraag naar leningen terug en nam het aantal probleemkredieten aanmerkelijk toe. De in de VKV bedoelde tier 1-kernkapitaalratio van NLB daalde van 6,9 % in 2009 tot 6 % in 2010. In juli 2010 werd NLB door de Sloveense centrale bank (Banka Slovenije) verzocht haar kapitaalpositie te versterken. Daarop besloot NLB meer kapitaal aan te trekken.
(26)
NLB beoogde via een openbare aanbieding van aandelen 250 miljoen EUR aan aandelenkapitaal aan te trekken, wat overeenkomt met 1,6 % van haar risicogewogen activa (hierna „RWA” genoemd). De kapitaalverhoging vond plaats in twee tranches. In de eerste fase werden aandelen ter inschrijving aangeboden aan bestaande aandeelhouders (de inschrijvingen beliepen in totaal 89,2 miljoen EUR en de staat maakte volledig gebruik van zijn voorkeursrechten). In de tweede fase werden de resterende aandelen aan het publiek aangeboden. Wegens gebrek aan belangstelling van de kant van het publiek werd het volledige aandelenpakket uiteindelijk door de Sloveense staat opgekocht.
(27)
Deze eerste herkapitalisatie werd door de Commissie op 7 maart 2011 bij haar eerste reddingsbesluit goedgekeurd bij wijze van tijdelijke reddingsmaatregel. De Commissie verklaarde dat zij het aspect van de lastendeling nader zou onderzoeken in het kader van haar beoordeling van het herstructureringsplan dat volgens de afspraak door Slovenië diende te worden voorgelegd (6).
3.2. TWEEDE HERKAPITALISATIE VAN NLB
(28)
In mei 2011 verzocht de Sloveense centrale bank om een verdere versterking van de kapitaalpositie van NLB.
(29)
Aangezien geen oplossing door particuliere investeerders mogelijk bleek, verstrekte Slovenië 382,9 miljoen EUR aan NLB in de vorm van voorwaardelijk converteerbare instrumenten, die volgens de toepasselijke regelgeving als tier 1-kapitaalinstrumenten kunnen worden ingedeeld. NLB converteerde de voorwaardelijk converteerbare instrumenten in maart 2013 in eigen gewone aandelen in overeenstemming met de inzake die instrumenten gesloten overeenkomst.
(30)
De tweede herkapitalisatie werd bij het tweede reddingsbesluit en besluit tot inleiding van de procedure door de Commissie goedgekeurd (7).
3.3. DERDE HERKAPITALISATIE VAN NLB
(31)
Afgaande op de bevindingen van de AKB/ST en rekening houdend met de inhoud van het herstructureringsplan, dat onder meer in de afstoting van activa en de overdracht van een aantal probleemactiva aan de BAMC voorziet, heeft NLB een kapitaaltekort van 1,8 miljard EUR. Gezien het effect van de geplande bail-in van achtergestelde schulden (waardoor de kapitaalbehoefte van NLB met 250 miljoen EUR wordt verlaagd) zal de staat NLB aanvullend kapitaal verschaffen ter hoogte van 1,558 miljard EUR in de vorm van staatsobligaties en contanten, om ervoor te zorgen dat de bank weer levensvatbaar wordt.
3.4. OVERDRACHT VAN PROBLEEMACTIVA AAN DE BAMC
(32)
De Sloveense wet inzake de stabiliteit van banken, die in december 2012 in werking is getreden, biedt een kader voor het stellen van garanties ter financiering van de overdracht van erfenisactiva van banken aan de BAMC of een special purpose vehicle. Tevens voorziet de wet in de mogelijkheid van herkapitalisaties om de verliezen van dergelijke banken op te vangen welke resulteren uit de overdracht van activa tegen de economische waarde ervan op lange termijn.
(33)
In mei 2013 stelde Slovenië een nationaal hervormingsprogramma op dat erop was gericht de aan Slovenië gerichte landenspecifieke aanbevelingen van de EU ten uitvoer te leggen. Dat nationale hervormingsprogramma voorziet onder meer in de overdracht van probleemactiva van de drie grootste Sloveense banken, waaronder NLB, aan de BAMC. Tot de aan de BAMC over te dragen activa behoren onder meer: failliete ondernemingen, vorderingen die het voorwerp zijn van herstructurering, vorderingen met onroerend goed als onderpand, financiële deelnemingen en andere oninbare leningen.
(34)
Op 17 mei 2013 heeft Slovenië de Commissie een voorlopige lijst verstrekt van de door NLB aan de BAMC over te dragen activa ter waarde van 1,9 miljard EUR. Deze lijst is sindsdien bijgewerkt, en inmiddels omvat de over te dragen activaportefeuille leningen ten belope van 2,2 miljard EUR (nominale waarde) en aandelen ter waarde van 94 miljoen EUR (marktwaarde).
4. HERSTRUCTURERINGSPLAN EN VERBINTENISSEN
(35)
De Sloveense autoriteiten hebben een herstructureringsplan voorgelegd dat voorziet in een van 2013 tot en met 31 december 2017 lopende herstructureringsperiode.
(36)
De belangrijkste pijlers van het herstructureringsplan zijn verbeterd ondernemingsbestuur en risicobeheer, een sterkere focus op de kernmarkten van de bank, het afbouwen van oninbare leningen en een kostenbesparingsprogramma. Het herstructureringsplan omvat financiële projecties voor NLB tot en met 31 december 2017 volgens een basisscenario, maar houdt eveneens rekening met het op de AKB/ST gebaseerde ongunstige scenario.
(37)
Slovenië is een aantal verbintenissen aangegaan die in de bijlage nader worden omschreven. Om te waarborgen dat deze verbintenissen worden nagekomen, wordt een monitoring trustee aangesteld. De activiteiten van de monitoring trustee hebben betrekking op de gehele herstructureringsperiode.
4.1. HERSTEL VAN DE LEVENSVATBAARHEID OP LANGE TERMIJN
(38)
De volgende twee maatregelen zijn doorslaggevend voor het herstel van de levensvatbaarheid van NLB: i) invoering van moderne structuren voor het ondernemingsbestuur en van regelingen die een op zakelijke motieven gebaseerde besluitvorming waarborgen, en ii) een bijstelling van het kredietbeleid en de risicobeheersprocessen van NLB, met name bij het beheer van kredietrisico's.
(39)
De in de bijlage genoemde wijzigingen in het ondernemingsbestuur worden binnen drie maanden na de datum van goedkeuring van dit besluit uitgevoerd, in overeenstemming met de EU-richtlijn kapitaalvereisten (8) en de nationale wetgeving van Slovenië. De daaruit resulterende wijzigingen van de statuten en het reglement van NLB moeten ervoor zorgen dat de raad van bestuur van NLB de exclusieve bevoegdheid en verantwoordelijkheid krijgt om op onafhankelijke wijze en in het exclusieve belang van de bank leiding te geven aan de dagelijkse bedrijfsactiviteiten van NLB. Als gevolg hiervan zal voor de betrekkingen tussen de bank en haar aandeelhouders, met name de Republiek Slovenië, het arm's length-beginsel gelden. In dit verband verbindt Slovenië zich ertoe zich, afgezien van de uitoefening van zijn aandeelhoudersrechten krachtens de algemene Sloveense vennootschapswetgeving, niet te mengen in de benoeming van leden van de raad van commissarissen of directeuren. NLB kent twee derde van de zetels en stemrechten in de raad van commissarissen en zijn commissies toe aan onafhankelijke deskundigen. NLB stelt regelingen vast om ervoor te zorgen dat onafhankelijke en objectieve interne audits worden uitgevoerd. Bij de implementatie van de geplande maatregelen voert NLB een voorzichtig, solide en op duurzaamheid gericht ondernemingsbeleid. NLB zal overgaan tot een verdere herziening van haar stimuleringsregelingen en beloningsbeleid om te voorkomen dat deze aanzetten tot het nemen van onredelijke risico's en te waarborgen dat zij op duurzame langetermijndoelen van de onderneming gericht zijn en tevens transparant zijn en stroken met de richtsnoeren van de Europese Bankautoriteit van 10 december 2010 inzake beloningsbeleid en beloningspraktijken. In overeenstemming met de desbetreffende regels van de bankenmededeling van 2013 (9) stelt NLB tot en met 31 december 2017 een plafond vast voor de totale beloningen van leden van de raad van bestuur en werknemers die bijzondere werkzaamheden verrichten. De variabele jaarlijkse beloning van leden van de raad van bestuur en werknemers in „front office”-functies die bijzondere werkzaamheden verrichten, wordt beperkt tot vijf maandsalarissen. Voor werknemers in andere functies die bijzondere werkzaamheden verrichten, wordt de variabele beloning beperkt tot drie maandsalarissen. Voorts wordt ten minste 50 % van de variabele beloning pas na een periode van drie jaar uitbetaald. Dientengevolge bedraagt een dergelijke beloning tot en met 31 december 2017 maximaal een vijftienvoud van het gemiddelde nationale salaris in Slovenië of, indien dat hoger is, een tienvoud van het gemiddelde salaris bij NLB.
(40)
NLB stelt zijn interne procedures met betrekking tot prijszetting en risicobeheer bij door een aantal regels en maatregelen in te voeren die nader worden beschreven in de bijlage. Met name wordt de prijszetting voor nieuwe leningen passend geacht indien de nieuwe lening per cliënt tot een positief rendement op eigen vermogen („return on equity”, hierna „RoE” genoemd) leidt van ten minste […] (10) % in 2014, […] % in 2015, […] % in 2016 en […] % in 2017, waarbij de in de bijlage nader gespecificeerde voorwaarden in acht moeten worden genomen.
(41)
De activa van NLB worden verdeeld in een kerngroep (die activa ter waarde van rond 10,6 miljard EUR omvat) en een nevengroep (rond 2 miljard EUR). Een pool van probleemactiva, bestaande uit oninbare leningen (met een nominale waarde van 2,3 miljard EUR) en een reeks aandelen (met een marktwaarde van 94 miljoen EUR), wordt aan de BAMC overgedragen in het kader van een maatregel voor activaondersteuning. NLB brengt haar groepsbalanstotaal terug van naar schatting 17,9 miljard EUR in 2010 tot [10-20] miljard EUR op 31 december 2017.
(42)
Het herstructureringsplan voorziet in een aanvullende kapitaalinjectie door de staat van 1,558 miljard EUR bovenop de in maart 2011 en juli 2012 ontvangen staatssteun. Door deze derde herkapitalisatie wordt de in de VKV bedoelde tier 1-kernkapitaalratio van NLB onmiddellijk tot 15 % verhoogd en worden tevens verwachte verliezen opgevangen. Hierdoor wordt gewaarborgd dat NLB gedurende de gehele herstructureringsperiode aan de wettelijke kapitaalvereisten voldoet.
(43)
De toekomstige bedrijfsstrategie van NLB is gericht op haar kernactiviteiten: de retailmarkt, het mkb en geselecteerde diensten voor grote ondernemingen. NLB is voornemens haar deelnemingenportefeuille aanzienlijk te verkleinen in lijn met haar strategie om zich op haar kernactiviteiten in kernregio's te concentreren. In dit verband voorziet het herstructureringsplan in een aanzienlijke inkrimping van de niet-kernactiviteiten van NLB, onder meer door afstoting van alle activiteiten op het gebied van leasing, factoring/forfaitering en vastgoedbeheer en door de opschorting van de niet tot haar kernactiviteiten behorende verstrekking van nieuwe kredieten aan ondernemingen in het buitenland.
(44)
NLB beperkt haar kredietverlening in Slovenië in de volgende sectoren (vermindering van haar RWA met gemiddeld […] % tussen 31 december 2013 en 31 december 2017): i) ondernemingen in de bouwsector (vermindering van de RWA van […] miljoen EUR op 31 december 2013 tot […] miljoen EUR op 31 december 2017); ii) ondernemingen in de vervoersector (vermindering van de RWA van […] miljoen EUR op 31 december 2013 tot […] miljoen EUR op 31 december 2017); iii) financiële holdings (vermindering van de RWA van […] miljoen EUR op 31 december 2013 tot […] miljoen EUR op 31 december 2017).
(45)
Als gevolg van de uitvoering van het herstructureringsplan, en met name de overdracht van probleemactiva aan de BAMC, zal het totaal aan activa van NLB dalen van 14,5 miljard EUR op 31 december 2012 tot [10-20] miljard EUR op 31 december 2017, terwijl het totaal aan RWA zal afnemen van 11,1 miljard EUR op 31 december 2012 tot [5-10] miljard EUR op 31 december 2017.
(46)
De huidige portefeuille van NLB is volledig gefinancierd tot aan het einde van de contractuele looptijd. NLB is van plan om zich in de toekomst sterk te concentreren op retaildeposito's, die haar traditionele financieringsbasis vormen, maar is voornemens om zich daarnaast toe te leggen op een gediversifieerde wholesale-financieringsbasis. De verhouding leningen/deposito's zal worden verbeterd van 105 % in 2012 tot [70-80] % op 31 december 2017.
(47)
NLB is tevens voornemens vergaande kostenbeheersings- en kostenbesparingsprogramma's ten uitvoer te leggen. De bedrijfskosten van NLB bedroegen in 2012 op groepsniveau 368 miljoen EUR. NLB zal haar bedrijfskosten op groepsniveau (uitgezonderd eenmalige buitengewone kosten zoals herstructureringsuitgaven) verlagen tot [300-350] miljoen EUR tegen 31 december 2014, [300-350] miljoen EUR tegen 31 december 2015, [250-300] miljoen EUR tegen 31 december 2016 en [200-250] miljoen EUR tegen 31 december 2017.
(48)
Op 31 december 2017 verwacht NLB een RoE na belastingen van [5-10] % te realiseren. Het herstructureringsplan bevat financiële projecties voor de periode 2013-2017, waaruit een tier 1-kernkapitaalratio in de zin van de VKV van [10-20] % op 31 december 2017 naar voren komt. NLB zal in 2017 een winst na belastingen behalen van [100-150] miljoen EUR.
(49)
Tot slot vermindert Slovenië zijn deelneming in NLB […] (de „[…]” met […]). Indien Slovenië geen bindende verkoop- en koopovereenkomsten over de verkoop van zijn deelneming in NLB, met uitzondering van […], heeft gesloten, verlenen Slovenië en NLB de met de afstoting belaste trustee een exclusief mandaat om […], […], […], […], […] en […] te verkopen.
4.2. VERDELING VAN DE LASTEN
(50)
Het herstructureringsplan voorziet in een verbod op de uitkering van coupons, dividenden en winsten voor de gehele duur van de herstructureringsperiode, die loopt tot en met 31 december 2017.
(51)
Slovenië zegt toe dat NLB gedurende de herstructureringsperiode geen bedragen zal uitkeren op kapitaalinstrumenten, tenzij dergelijke uitkeringen voortvloeien uit een wettelijke verplichting. Tevens zegt Slovenië toe dat NLB dergelijke instrumenten niet zonder voorafgaande toestemming van de Commissie zal aflossen of terugkopen. Op door de staat aangehouden kapitaalinstrumenten kunnen wel coupons worden uitgekeerd, tenzij dergelijke uitkeringen couponbetalingen aan andere beleggers tot gevolg zouden hebben die anders niet verplicht zijn. De toezegging om tijdens de herstructureringsperiode geen coupons uit te keren, geldt niet voor nieuw uitgegeven instrumenten (d.w.z. instrumenten die na de vaststelling door de Commissie van het onderhavige besluit worden uitgegeven), mits door uitkeringen van coupons op dergelijke nieuw uitgegeven instrumenten geen wettelijke verplichtingen ontstaan om coupons uit te keren op reeds ten tijde van de vaststelling van het onderhavige besluit bestaande effecten van NLB.
(52)
De aandelen van de bestaande aandeelhouders van NLB waren reeds sterk verwaterd als gevolg van de eerste en de tweede herkapitalisatie in respectievelijk maart 2011 en juli 2012. De resterende achtergestelde effecten van NLB belopen 250 miljoen EUR. Slovenië zegt toe dat NLB het aandelenkapitaal en de uitstaande achtergestelde schulden volledig zal afschrijven voordat staatssteun wordt verleend (d.w.z. vóór de derde herkapitalisatie en de overdracht van probleemactiva aan de BAMC). De staat, die vóór de eerste herkapitalisatie door de staat in maart 2011 33,1 % van de aandelen in handen had, wordt zodoende de enige aandeelhouder van NLB.
(53)
Slovenië verbindt zich tot de verkoop van de deelnemingen van NLB in de in punt 3 van de bijlage genoemde ondernemingen, met een totale waarde van [100-150] miljoen EUR per 31 december 2012, alsook in de in punt 4 van de bijlage genoemde, niet tot haar kernactiviteiten behorende dochterondernemingen, met een totale waarde van [950-1 000] miljoen EUR per 31 december 2012. Daarnaast sluit NLB […] uiterlijk op […].
(54)
Bij een eventuele herkapitalisatie van dochterondernemingen door NLB met behulp van kapitaalinjecties vinden inschrijvingen plaats i) tegen de met 25 % verminderde aandelenprijs op het tijdstip onmiddellijk voorafgaand aan de aankondiging van de kapitaalinjectie, na correctie voor het „verwateringseffect”, dat wordt gekwantificeerd aan de hand van algemeen aanvaarde markttechnieken (11), of ii) tegen de laagste prijs tegen welke andere aandeelhouders van die dochterondernemingen bijdragen tot de herkapitalisatie. Voor niet-beursgenoteerde entiteiten wordt de markwaarde van de aandelen bepaald aan de hand van een passende en algemeen aanvaarde marktgebaseerde waarderingsmethode. Indien een dergelijke kapitaalinjectie plaatsvindt in de vorm van hybride instrumenten, omvatten die instrumenten een alternatief mechanisme voor couponvoldoening en een bepaling volgens welke bij de conversie van hybride instrumenten in aandelenkapitaal een korting van 25 % op de TERP wordt toegepast (waarbij de TERP op analoge wijze wordt vastgesteld als bij een kapitaalinjectie).
4.3. MAATREGELEN TER BEPERKING VAN MEDEDINGINGSVERSTORINGEN
(55)
Teneinde mededingingsverstoringen te beperken, is NLB voornemens de omvang van haar bedrijfsactiviteiten in Slovenië terug te brengen. NLB zal haar groepsbalanstotaal verminderen van naar schatting 17,9 miljard EUR in 2010 tot [10-20] miljard EUR op 31 december 2017.
(56)
NLB verbindt zich er tevens onder meer toe deelnemingen in banken op strategische markten te verkopen. NLB zal haar […] uiterlijk op […] verkopen. Door deze verkoop wordt de invloed van NLB beperkt tot […]. Uiterlijk op […] zal NLB ook haar deelneming in […] volledig afstoten.
(57)
NLB beperkt haar kredietactiviteiten in de sectoren bouw, vervoer en financiële holdings in Slovenië door haar RWA in die sectoren van 31 december 2013 tot en met 31 december 2017 met gemiddeld […] % te verminderen. NLB staakt haar bedrijfsstrategie met betrekking tot nieuwe kredietverleningsactiviteiten voor buitenlandse cliënten.
(58)
NLB maakt een eind aan haar bedrijfsactiviteiten op het gebied van leasing, factoring en forfaitering door haar dochterondernemingen in Slovenië en in het buitenland af te stoten.
(59)
NLB houdt zich aan een verbod op de uitkering van coupons en dividenden, een verbod op overnames en een verbod op reclame- en agressieve commerciële praktijken overeenkomstig de voorwaarden die in de desbetreffende punten van de bijlage zijn omschreven.
(60)
Er wordt een kapitaalterugbetalingsregeling vastgesteld volgens welke NLB in 2015, 2016 en 2017 dividenden uitkeert aan haar aandeelhouders (12). Voor de boekjaren 2015 en 2016 betaalt NLB: i) 50 % van het kapitaaloverschot boven de in de Europese en de Sloveense wetgeving vastgestelde toepasselijke kapitaalvereisten (voor zowel pijler 1 als pijler 2), vermeerderd met een kapitaalbuffer van 100 basispunten, of, indien dit minder is; ii) het bedrag van de netto-inkomsten voor het desbetreffende boekjaar. Voor het boekjaar 2017 betaalt NLB: i) 100 % van het kapitaaloverschot boven de in de Europese en de Sloveense wetgeving vastgestelde toepasselijke kapitaalvereisten (voor zowel pijler 1 als pijler 2), vermeerderd met een kapitaalbuffer van 100 basispunten, of, indien dit minder is; ii) het bedrag van de netto-inkomsten voor het betreffende boekjaar. Onverminderd de bevoegdheden van de Sloveense centrale bank als toezichthouder van NLB wordt de uitkering van dividenden opgeschort indien deze de solvabiliteit van de bank in de daaropvolgende jaren zou ondermijnen.
4.4. BESCHRIJVING VAN DE MAATREGEL VOOR ACTIVAONDERSTEUNING
a) Doelstelling
(61)
Ten gunste van NLB wordt een maatregel voor activaondersteuning toegepast in de vorm van de overdracht van activa aan de BAMC. Deze maatregel heeft ten doel de onzekerheid omtrent de toekomstige waarde van de meest problematische activaportefeuille weg te nemen en ervoor te zorgen dat NLB zich op de uitvoering van het herstructureringsplan concentreert.
b) Opzet en kenmerken
(62)
Slovenië heeft de BAMC opgericht om de stabiliteit van de bankensector te helpen verzekeren.
(63)
Het algemene streven van de BAMC is de door haar ontvangen activa te beheren en vervolgens op geordende wijze af te stoten teneinde de realiseerbare waarde ervan te maximaliseren. Door de uitoefening van die activiteiten draagt de BAMC bij tot de herstructurering van het financiële stelsel, waarbij zo min mogelijk gebruik wordt gemaakt van overheidsmiddelen en verstoringen van de markt zoveel mogelijk worden voorkomen.
(64)
De BAMC kan risico's verwerven of dekken, met name risico's die zijn verbonden aan activa, effecten, derivaten, rechten en verplichtingen voortvloeiend uit goedgekeurde leningen of de daarvoor verstrekte zekerheden. De BAMC betaalt de vastgestelde overdrachtswaarde aan NLB in de vorm van door de staat gegarandeerde en door de BAMC uitgegeven obligaties. De overdrachtswaarde van de aan de BAMC over te dragen activa is gelijk aan of lager dan de reële economische waarde ervan (hierna „REW” genoemd), zoals die overeenkomstig de staatssteunregels is vastgesteld door de deskundigen van de Commissie.
c) Omvang van de overdracht van probleemactiva en -leningen
(65)
De overdracht betreft de volgende categorieën activa:
a)
ondernemingen in faillissement met woonvastgoed als onderpand;
b)
vorderingen op te herstructureren financiële holdings;
c)
andere ondernemingen in faillissement;
d)
andere vorderingen met woonvastgoed als onderpand;
e)
financiële holdings;
f)
bouwondernemingen;
g)
vervoerondernemingen;
h)
andere niet-renderende blootstellingen.
(66)
Op 17 mei 2013 heeft Slovenië de Commissie een voorlopige lijst gestuurd van de door NLB aan de BAMC over te dragen activa ter waarde van 1,9 miljard EUR. Deze lijst is sindsdien bijgewerkt. De over te dragen portefeuille bestaat uit leningen met een nominale waarde van 2,3 miljard EUR en aandelen met een marktwaarde van 94 miljoen EUR.
(67)
Als gevolg van de overdracht van activa worden de RWA van NLB met 1,4 miljard EUR verlaagd en wordt de kapitaalbehoefte met in totaal 112 miljoen EUR verminderd. Deze cijfers zijn vermeld in de lijst van aan de BAMC over te dragen activa die op 14 november 2013 aan de Commissie is toegezonden.
d) Methode voor de berekening van de overdrachtswaarde
(68)
De overdrachtswaarde is door de Sloveense centrale bank voorlopig bepaald in overeenstemming met de methode die is vastgesteld in de wet tot oprichting van de BAMC. De methode is gebaseerd op de beoordeling van de netto contante waarde van toekomstige kasstromen. Voor omvangrijke blootstellingen is een individuele beoordeling van toekomstige kasstromen uitgevoerd, terwijl voor minder omvangrijke blootstellingen een vereenvoudigde aanpak is gevolgd waarbij de beoordeling is gebaseerd op de kans op wanbetaling en de op grond van de wanbetalingskenmerken te verwachten verliezen. Bij de berekening van de overdrachtswaarde worden bovendien de volgens het basisscenario van de ST te verwachten verliezen als referentiewaarden gebruikt. De methode van die waardering werd goedgekeurd door een speciale werkgroep met vertegenwoordigers van de Sloveense autoriteiten en, als waarnemers, vertegenwoordigers van de Commissie, de ECB en de Europese Bankautoriteit.
(69)
Voor failliete ondernemingen en oninbare leningen werden de toekomstige kasstromen bepaald door de marktwaarde van zekerheden en garanties. Rapporten van onafhankelijke deskundigen uit de voorgaande 12 maanden werden gebruikt om deze zekerheden te waarderen.
(70)
De netto contante waarde van toekomstige kasstromen werd vervolgens berekend met gebruikmaking van een risicovrije rentevoet.
e) De overdrachtswaarde
(71)
De door Slovenië bepaalde overdrachtswaarde van de activa van NLB bedraagt 617 miljoen EUR voor leningen (wat neerkomt op 27 % van de bruto boekwaarde ervan) en 94 miljoen EUR voor aandelen. Slovenië heeft zich ertoe verbonden de overdrachtswaarde van de aan de BAMC over te dragen activa vast te stellen op een peil dat gelijk is aan of lager is dan de REW van die activa zoals die overeenkomstig de staatssteunregels is vastgesteld door de deskundigen van de Commissie.
(72)
De Sloveense autoriteiten hebben een analyse van de Sloveense centrale bank overgelegd waarin de gedetailleerde resultaten en financiële effecten van de overdracht van activa door NLB aan de BAMC zijn gecertificeerd.
f) Marktprijs
(73)
Slovenië heeft geen beoordeling gemaakt van de marktwaarde van de portefeuille.
g) Adviezen van onafhankelijke deskundigen aan de Commissie
(74)
De Commissie heeft om de bijstand van onafhankelijke deskundigen verzocht bij de beoordeling van de voorgestelde methode en de voorgestelde overdrachtsprijs op basis van de REW van de overgedragen activa en de berekening van de marktprijs van die activa, zoals bepaald in de mededeling over aan een bijzondere waardevermindering onderhevige activa (13), die het referentiekader voor de maatregel vormt.
5. REDENEN VOOR HET INLEIDEN VAN DE FORMELE ONDERZOEKSPROCEDURE
(75)
Op 2 juli 2012 heeft de Commissie een formele onderzoeksprocedure geopend om te bepalen of de herkapitalisatiemaatregelen en de door Slovenië ingediende versie van het herstructureringsplan als herstructureringssteun verenigbaar waren met de interne markt.
(76)
Op dat tijdstip betwijfelde de Commissie of de door haar ontvangen versie van het herstructureringsplan voor NLB het herstel van de levensvatbaarheid op lange termijn, een adequate lastendeling en passende maatregelen ter beperking van mededingingsverstoring zou verzekeren (14). Met betrekking tot de levensvatbaarheidskwestie uitte de Commissie twijfels of het besluitvormingsproces bij NLB in lijn was met de marktnormen, en met name plaatste zij vraagtekens bij mogelijke problemen op het gebied van het ondernemingsbestuur in verband met de inmenging van de staat als belangrijkste aandeelhouder van de bank in de dagelijkse bedrijfsvoering (15).
6. OPMERKINGEN VAN BELANGHEBBENDEN
(77)
Er zijn geen opmerkingen van belanghebbende derden ontvangen over de formele onderzoeksprocedure.
7. STANDPUNT VAN SLOVENIË
(78)
Slovenië is het met de Commissie eens dat de eerste herkapitalisatie, de tweede herkapitalisatie, de derde herkapitalisatie en de overdracht van probleemactiva aan de BAMC staatssteun vormen in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU. Voorts is Slovenië van mening dat die maatregelen uit hoofde van artikel 107, lid 3, onder b), VWEU verenigbaar zijn met de interne markt.
(79)
Slovenië stelt dat het herstructureringsplan voldoet aan alle voorwaarden van de herstructureringsmededeling (16), zoals aangevuld door de bankenmededeling van 2013.
(80)
Met name is Slovenië van mening dat het herstructureringsplan het herstel van de levensvatbaarheid van NLB op lange termijn zonder overheidsmiddelen waarborgt, in een toereikende eigen bijdrage aan de herstructureringskosten voorziet en verstoringen van de mededinging beperkt. Om voor een omzichtig besluitvormingsproces bij het beheer van de bankactiviteiten te zorgen, heeft Slovenië zich ertoe verbonden het ondernemingsbestuur van de bank te versterken.
(81)
In de bijlage bij dit besluit is een lijst van de door Slovenië aangegane verbintenissen opgenomen. Om te waarborgen dat deze verbintenissen worden nagekomen, wordt een monitoring trustee aangesteld. Voorts heeft Slovenië zich ertoe verbonden bepaalde afstotingen volgens een vastgesteld tijdschema af te wikkelen. Indien een toegezegde termijn voor een afstoting niet wordt nageleefd, wordt een met de afstoting belaste trustee benoemd.
8. BEOORDELING
8.1. DE VRAAG OF ER SPRAKE IS VAN STAATSSTEUN EN HOOGTE VAN HET STEUNBEDRAG
(82)
De Commissie heeft reeds vastgesteld (17) dat de eerste en de tweede herkapitalisatie van NLB staatssteun vormen, wat door Slovenië niet werd betwist. Daarom onderzoekt de Commissie in dit deel alleen of de twee nieuwe maatregelen (de derde herkapitalisatie en de overdracht aan probleemactiva aan de BAMC) staatssteun vormen.
(83)
Overeenkomstig artikel 107, lid 1, VWEU zijn steunmaatregelen van de staten of in welke vorm ook met staatsmiddelen bekostigd, die de mededinging door begunstiging van bepaalde ondernemingen vervalsen of dreigen te vervalsen, onverenigbaar met de interne markt, voor zover deze steun het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig beïnvloedt.
(84)
Aangezien de derde herkapitalisatie ter hoogte van 1,558 miljard EUR rechtstreeks door de Republiek Slovenië wordt verstrekt, concludeert de Commissie dat de maatregel met staatsmiddelen wordt bekostigd.
(85)
De derde herkapitalisatie stelt NLB in staat kapitaal aan te trekken in een financiële en economische crisissituatie waarin het als gevolg van de grote onzekerheid die ten aanzien van de Sloveense bankensector bestaat, onmogelijk zou zijn om dit kapitaal op de markt aan te trekken. Derhalve is de Commissie van oordeel dat de derde herkapitalisatie niet door een investeerder in een markteconomie zou zijn verstrekt. Daarom moet worden aangenomen dat NLB door de derde herkapitalisatie een voordeel wordt verschaft. Verder is dit voordeel selectief, omdat het slechts aan één bank wordt toegekend.
(86)
Daar NLB in de financiële sector actief is en blijft en die sector door hevige internationale concurrentie is gekenmerkt, moet worden verondersteld dat de voordelen die de bank met staatsmiddelen worden toegekend het handelsverkeer tussen lidstaten ongunstig kunnen beïnvloeden en de mededinging kunnen vervalsen. De derde herkapitalisatie vormt daarom staatssteun in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU.
(87)
Het steunelement van de derde herkapitalisatie beloopt 1,558 miljard EUR.
(88)
Wat de overdracht van probleemactiva aan de BAMC betreft, is de Commissie van oordeel dat de maatregel met behulp van staatsmiddelen ten uitvoer wordt gelegd. Slovenië heeft de BAMC opgericht om de stabiliteit van de bankensector te versterken door in moeilijkheden verkerende banken te helpen hun risicovolle activa van de balans af te voeren tegen een prijs die boven de actuele marktwaarde ligt. Door de overdracht van activa door NLB aan de BAMC worden de verliezen beperkt die de bank anders zou moeten aanvaarden om haar balans op te schonen en haar herstructureringsplan uit te voeren.
(89)
Om te beoordelen of er sprake is van staatssteun bij de overdracht van probleemactiva aan de BAMC hebben de deskundigen van de Commissie op onafhankelijke wijze de actuele marktwaarde alsook de REW van de over te dragen portefeuille bepaald, die samen de grondslag vormen voor de prijs waartegen de activa zullen worden overgedragen. Aangezien de overdrachtswaarde van de portefeuille hoger is dan de actuele marktwaarde, wordt NLB door deze maatregel een voordeel verschaft.
(90)
Door dit voordeel wordt de positie van NLB versterkt ten opzichte van haar concurrenten in Slovenië en in andere lidstaten welke niet van eenzelfde staatssteunmaatregel profiteren. De maatregel moet daarom worden geacht de concurrentie te kunnen vervalsen en het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig te kunnen beïnvloeden, temeer gezien het feit dat NLB actief is en blijft in de financiële sector, die door hevige internationale concurrentie is gekenmerkt.
(91)
Met betrekking tot het steunbedrag waarvan sprake is bij de overdracht van probleemactiva aan de BAMC zij erop gewezen dat in voetnoot 2 bij punt 20, onder a), van de mededeling over aan een bijzondere waardevermindering onderhevige activa het steunbedrag in geval van een maatregel voor activaondersteuning wordt gedefinieerd als het verschil tussen de waarde waartegen de activa worden overgedragen en de marktprijs. De overdrachtsprijs bedraagt 617 miljoen EUR, terwijl de marktwaarde op 486 miljoen EUR wordt geschat. De aan NLB verleende steun als gevolg van de overdracht van probleemactiva aan de BAMC bedraagt derhalve 130 miljoen EUR.
(92)
De totale steun die aan NLB is verleend door de eerste, tweede en derde herkapitalisatie en door de overdracht van probleemactiva aan de BAMC beloopt dus 2,321 miljard EUR, wat overeenkomt met 20 % van de REW van NLB per december 2012.
8.2. VERENIGBAARHEID VAN DE STEUN
8.2.1. Rechtsgrondslag voor de verenigbaarheidsbeoordeling
(93)
Op grond van artikel 107, lid 3, onder b), VWEU kan de Commissie een steunmaatregel als verenigbaar met de interne markt aanmerken als de steun ertoe dient „een ernstige verstoring in de economie van een lidstaat op te heffen”. De Commissie heeft erkend dat de wereldwijde financiële crisis het economische leven in een lidstaat ernstig kan verstoren en dat maatregelen ter ondersteuning van de banken een geschikt middel vormen om die verstoring op te heffen. De Commissie heeft haar desbetreffende standpunt toegelicht en uitgewerkt in de zes achtereenvolgende crisismededelingen (18) en de bankenmededeling van 2013.
(94)
De bankenmededeling van 2013 is van toepassing op staatssteunmaatregelen die vanaf 1 augustus 2013 worden aangemeld. In het geval van NLB heeft Slovenië de aanvullende staatssteun in de vorm van kapitaalinjecties en ondersteuning van het eigen vermogen na 1 augustus 2013 aangemeld. Bijgevolg zijn op de verenigbaarheidsbeoordeling van het herstructureringsplan van NLB de bepalingen van de bankenmededeling van 2013 van toepassing.
(95)
Het feit dat de Commissie verschillende maatregelen van de Sloveense autoriteiten ter bestrijding van de financiële crisis heeft goedgekeurd (19), bevestigt dat er sprake is van een ernstige verstoring van de Sloveense economie. Derhalve vormt artikel 107, lid 3, onder b), VWEU de rechtsgrondslag voor de verenigbaarheidsbeoordeling van alle maatregelen die onder het herstructureringsplan vallen (namelijk de eerste, tweede en derde herkapitalisatie en de overdracht van probleemactiva aan de BAMC).
(96)
Om specifiek te bepalen of de overdracht van probleemactiva aan de BAMC verenigbaar is met de interne markt, beoordeelt de Commissie die maatregel in het licht van de mededeling over aan een bijzondere waardevermindering onderhevige activa, zoals gewijzigd bij de bankenmededeling van 2013.
(97)
Om te bepalen of de aan NLB verleende herstructureringssteun verenigbaar is met de interne markt, beoordeelt de Commissie die steunmaatregel op basis van het herstructureringsplan in het licht van de herstructureringsmededeling, zoals aangevuld door de bankenmededeling van 2013.
8.2.2. Verenigbaarheid met de mededeling over aan een bijzondere waardevermindering onderhevige activa, zoals gewijzigd en aangevuld door de bankenmededeling van 2013
(98)
Om specifiek te bepalen of de aan NLB verleende steun in de vorm van de overdracht van probleemactiva aan de BAMC verenigbaar is met de interne markt, moet de Commissie die maatregel beoordelen op basis van de mededeling over aan een bijzondere waardevermindering onderhevige activa, zoals gewijzigd bij de bankenmededeling van 2013. In de mededeling over aan een bijzondere waardevermindering onderhevige activa wordt de ondersteuning van probleemactiva gedefinieerd als maatregel die „voor zover zij de begunstigde bank [bevrijdt] van (of [compenseert] voor) de verplichting, in haar boeken een verlies, of een reserve voor een mogelijk verlies, op haar aan bijzondere waardevermindering onderhevige activa op te nemen en/of [resulteert] in het vrijkomen van wettelijk vermogen voor andere doeleinden” en worden criteria vastgesteld voor de verenigbaarheid van dergelijke maatregelen met de interne markt. Die criteria hebben betrekking op: i) de vraag of de activa voor ondersteuning in aanmerking komen; ii) transparantie en openheid van zaken met betrekking tot de bijzondere waardeverminderingen; iii) het beheer van de activa; iv) een juiste en coherente aanpak van de waardering van de activa, en v) een adequate vergoeding en een passende verdeling van de lasten.
Welke activa komen in aanmerking?
(99)
Wat betreft de vraag welke activa voor ondersteuningsmaatregelen in aanmerking komen, is in punt 5.4 van de mededeling over aan een bijzondere waardevermindering onderhevige activa vermeld dat activa alleen kunnen worden ondersteund indien duidelijk is aangegeven om welke probleemactiva het gaat, en dat bepaalde beperkingen gelden met betrekking tot de in aanmerking komende activa, teneinde de verenigbaarheid met de interne markt te waarborgen.
(100)
In de mededeling over aan een bijzondere waardevermindering onderhevige activa is echter tevens bepaald dat naar een evenwicht moet worden gestreefd tussen het bereiken van de doelstelling van onmiddellijke financiële stabiliteit en de noodzaak te garanderen dat de markt opnieuw normaal gaat functioneren, waardoor een zekere flexibiliteit zou moeten worden betracht bij de vaststelling van in aanmerking komende klassen activa. Weliswaar worden in die mededeling de soorten activa die de financiële crisis hebben veroorzaakt als in aanmerking komende activa genoemd (er wordt uitdrukkelijk melding gemaakt van mortgage backed securities uit de VS), maar de mededeling voorziet tevens in de mogelijkheid de regeling uit te breiden tot „welomschreven categorieën activa waaraan [een] systeemrisico toe te schrijven is, mits een en ander naar behoren is gerechtvaardigd en er geen kwantitatieve beperkingen gelden”.
(101)
In het onderhavige geval is de maatregel voor activaondersteuning gericht op noodlijdende activa die merendeels gerelateerd zijn aan bouw- en vervoerondernemingen en financiële holdings en op noodlijdende activa met woonvastgoed als onderpand. Deze sectoren vormden de kern van de problemen die NLB ondervond met omvangrijke portefeuilles van oninbare leningen (41 % van de oninbare leningen voor financiële holdings en 74 % voor bouwondernemingen). De over te dragen portefeuille was goed voor meer dan de helft van de bijzondere waardeverminderingen die per 31 december 2012 door NLB waren geboekt. Daarom voldoen deze activa aan de in de mededeling over aan een bijzondere waardevermindering onderhevige activa vastgestelde criteria om in aanmerking te komen voor ondersteuningsmaatregelen.
Transparantie en openbaarmaking
(102)
Volgens punt 5.1 van de mededeling over aan een bijzondere waardevermindering onderhevige activa moeten de voor steun in aanmerking komende banken vooraf onbeperkte transparantie betrachten en volledige openheid van zaken geven over de bijzondere waardeverminderingen van activa die het voorwerp vormen van de geplande ondersteuningsmaatregelen. Dit moet gebeuren op basis van een adequate waardering, gecertificeerd door erkende onafhankelijke deskundigen en gevalideerd door de betrokken toezichthouder. De mededeling over aan een bijzondere waardevermindering onderhevige activa schrijft voor dat de openbaarmaking en de waardering vóór de overheidsinterventie moeten plaatsvinden.
(103)
De Sloveense centrale bank heeft een eerste waardering van de activa verricht. Ten eerste maakte de Sloveense centrale bank op 10 mei 2013 de bevindingen bekend van een stresstest met betrekking tot de kapitaaleffecten van de overdracht van activa van de drie belangrijkste Sloveense banken aan de BAMC. Ten tweede werden op 4 december 2013 de resultaten van de door onafhankelijke deskundigen verrichte AKB/ST bekendgemaakt, waarin het kapitaaltekort van de Sloveense banken volgens een stressscenario werd bepaald. De over te dragen klassen activa zijn duidelijk omschreven en de overdracht zal uitsluitend plaatsvinden op basis van de door de Sloveense centrale bank goedgekeurde waarderingsmethode. De lidstaat heeft derhalve voldoende transparantie betracht en openheid van zaken gegeven over alle probleemactiva van NLB die aan de BAMC zullen worden overgedragen. Er zij inzonderheid op gewezen dat de AKB/ST, waarin het kapitaaltekort van de bank werd vastgesteld, door externe deskundigen werd uitgevoerd.
Beheer van de activa
(104)
Wat het beheer van de activa betreft, moet er volgens punt 5.6 van de mededeling over aan een bijzondere waardevermindering onderhevige activa voor worden gezorgd dat er een duidelijke functionele en organisatorische scheiding bestaat tussen de begunstigde bank en haar probleemactiva, met name ten aanzien van het management, het personeel en de klanten. In de mededeling is in dit verband bepaald dat de desbetreffende regelingen de bank in staat dienen te stellen zich op het herstel van haar levensvatbaarheid te concentreren en mogelijke belangenverstrengelingen te vermijden.
(105)
De activa zullen worden beheerd door de BAMC, die volledig onafhankelijk is van NLB. Er kan derhalve worden geconcludeerd dat het gescheiden beheer van activa in overeenstemming is met de vereisten van de mededeling over aan een bijzondere waardevermindering onderhevige activa.
Waardering
(106)
Volgens deel 5.5 van de mededeling over aan een bijzondere waardevermindering onderhevige activa is een juiste en coherente aanpak van de waardering van cruciaal belang om buitensporige verstoringen van de mededinging te voorkomen. De waardering heeft in de eerste plaats ten doel de REW van de activa te bepalen. Deze waarde vormt het referentieniveau, voor zover de steun verenigbaar is met de interne markt indien de overdracht van probleemactiva tegen die waarde plaatsvindt - een dergelijke overdracht zorgt voor een ondersteunend effect aangezien zij tegen een waarde boven de actuele marktwaarde plaatsvindt, maar het steunbedrag wordt tot het noodzakelijke minimum beperkt.
(107)
De Sloveense centrale bank heeft de portefeuille beoordeeld en de Commissie heeft de waardering en de onderliggende methodologie in samenwerking met externe deskundigen onderzocht om een coherente aanpak op het niveau van de Unie te waarborgen.
(108)
De conclusies luiden als volgt:
i)
de door NLB ingediende stukken bevatten een grondige analyse van hoge kwaliteit;
ii)
een op ratings gebaseerde benadering waarbij van de ratings van NLB en bijgewerkte balansgegevens wordt gebruikgemaakt, zou relevant zijn voor de aan de BAMC over te dragen portefeuille;
iii)
de op basis van een vergelijkende stresstestmethode bepaalde REW van de portefeuille leningen aan het bedrijfsleven van de NLB-groep bedraagt 60,2 % van de brutoblootstelling, met een foutenmarge van +/- 5 %. Bij de vergelijkende stresstestmethode wordt een stressfactor toegepast op het niveau van de in het kader van een activakwaliteitsbeoordeling vastgestelde voorzieningen. De Commissie heeft het desbetreffende stressniveau samen met haar externe deskundigen gekalibreerd op basis van gangbare praktijken. Het door de externe deskundigen geraamde niveau van de REW heeft betrekking op de portefeuille leningen aan het bedrijfsleven van de NLB-groep, die omvangrijker is dan de portefeuille die uiteindelijk is geselecteerd voor overdracht aan de BAMC. Daarom kan die raming niet als grondslag dienen voor de beoordeling van de REW van de aan de BAMC over te dragen portefeuille.
(109)
De Commissie heeft de REW van de portefeuille op basis van die elementen beoordeeld. Bij deze beoordeling heeft de Commissie onderscheid gemaakt tussen twee categorieën leningen: leningen aan ondernemingen die worden geacht hun bedrijfsactiviteiten voort te zetten enerzijds en leningen met het oog op de herstructurering van kredieten en niet-terugbetaalde leningen anderzijds. De REW van aandelen werd afzonderlijk beoordeeld.
(110)
Voor leningen aan ondernemingen die worden geacht hun bedrijfsactiviteiten voort te zetten, heeft de Commissie op aanbeveling van de externe deskundigen een op ratings gebaseerde benadering gevolgd. Op basis van de actuele rating van NLB en bijgewerkte financiële gegevens over blootstellingen heeft de Commissie de kans op wanbetaling vastgesteld. Vervolgens werden de verliezen bij wanbetaling beoordeeld aan de hand van een uitvoerige analyse van zekerheden op basis van de bestaande kredietdocumentatie of eerder uitgevoerde kredietkwaliteitsonderzoeken.
(111)
Voor leningen met het oog op de herstructurering van kredieten en niet-terugbetaalde leningen heeft de Commissie zich op de analyse van de zekerheden geconcentreerd om de in het kader van een liquidatiescenario realiseerbare waarde ervan te bepalen, waarbij van voorzichtige aannames met betrekking tot de waarde van de zekerheden is uitgegaan en met de bevindingen van de AKB/ST rekening is gehouden.
(112)
Voor aandelen heeft de Commissie de door Slovenië ingediende waarderingsrapporten bestudeerd om te beoordelen of de gemelde marktwaarden met de marktnoteringen voor beursgenoteerde ondernemingen strookten en of de voor niet-beursgenoteerde ondernemingen gebruikte waarderingsmethode in overeenstemming was met de marktnormen.
(113)
De Commissie komt tot de conclusie dat de REW van de leningenportefeuille 617 miljoen EUR bedraagt bij een nominale waarde van 2,3 miljard EUR en dat de REW van de aandelenportefeuille 94 miljoen EUR bedraagt. Het herstructureringsplan voorziet in een overdracht van de aandelen tegen de REW aan de BAMC.
(114)
Wat de marktwaarde betreft, maakt de Commissie gebruik van een „spread coverage”-methode om de actuele marktwaarde op het tijdstip van de overdracht te bepalen. Op die basis wordt de marktwaarde van de portefeuille op 486 miljoen EUR voor de leningen en op 94 miljoen EUR voor de aandelen geschat.
(115)
Het steunbedrag is dus gelijk aan het verschil tussen de overdrachtswaarde en de marktwaarde, namelijk 130 miljoen EUR.
Lastendeling en vergoeding
(116)
Wat betreft de verdeling van de lasten, wordt in punt 5.2 van de mededeling over aan een bijzondere waardevermindering onderhevige activa het algemene beginsel herhaald dat banken de verliezen die samenhangen met aan een bijzondere waardevermindering onderhevige activa zoveel mogelijk zelf moeten dragen, om een gelijkwaardige verantwoordelijkheid van de aandeelhouders en een gelijke verdeling van de lasten te garanderen. De activa dienen derhalve te worden overgedragen tegen een prijs die gelijk is aan of lager is dan de REW.
(117)
Slovenië verbindt zich ertoe erop toe te zien dat de overdrachtsprijs van de activa gelijk is aan of lager is dan de REW, zoals bij de mededeling over aan een bijzondere waardevermindering onderhevige activa wordt voorgeschreven.
Conclusie betreffende de maatregel voor activaondersteuning
(118)
In het licht van het bovenstaande is de Commissie van oordeel dat de overdracht van probleemactiva aan de BAMC voldoet aan alle voorwaarden en vereisten van de mededeling over aan een bijzondere waardevermindering onderhevige activa, zoals gewijzigd en aangevuld door de bankenmededeling van 2013.
8.2.3. Verenigbaarheid met de herstructureringsmededeling, zoals aangevuld door de bankenmededeling van 2013
(119)
Overeenkomstig punt 31 van de bankenmededeling van 2013 blijft de herstructureringsmededeling als basis dienen voor de beoordeling van elk herstructureringsplan dat herstructureringssteun omvat, behalve wat betreft de voorwaarden inzake kapitaalversterking en lastendeling.
(120)
Volgens de herstructureringsmededeling en de bankenmededeling van 2013 moet het herstructureringsplan ten eerste aantonen dat het herstructureringsproces dat een begunstigde van staatssteun ondergaat, passend is om de levensvatbaarheid op lange termijn te herstellen. Ten tweede dient de steun tot het noodzakelijke minimum beperkt te blijven en moeten de aandeelhouders en de achtergestelde crediteuren zoveel mogelijk tot de vermindering van het kapitaaltekort bijdragen. Ten derde moeten maatregelen worden getroffen om concurrentievervalsing als gevolg van de kunstmatige ondersteuning van de marktpositie van de begunstigde financiële instelling te beperken en een concurrerende banksector te waarborgen. Voorts moet ook worden gekeken naar aspecten als monitoring en procedurele kwesties.
i) Herstel van de levensvatbaarheid op lange termijn
(121)
Zoals in de herstructureringsmededeling is vermeld, moeten de lidstaten een uitvoerig herstructureringsplan voorleggen waarin voor de begunstigde wordt uiteengezet hoe de onderneming binnen een redelijk tijdsbestek en uiterlijk binnen vijf jaar opnieuw op lange termijn levensvatbaar wordt zonder van staatssteun afhankelijk te zijn. Levensvatbaarheid op lange termijn wordt bereikt wanneer een bank in staat is op eigen kracht op de markt om kapitaal te concurreren met inachtneming van de toepasselijke wettelijke voorschriften. Dit houdt in dat de bank in staat is al haar kosten te dekken en rekening houdend met het risicoprofiel van de bank een passend rendement op vermogen biedt. Het herstel van de levensvatbaarheid moet voornamelijk door middel van interne maatregelen worden bewerkstelligd en gebaseerd zijn op een geloofwaardig herstructureringsplan.
(122)
Het herstructureringsplan voor NLB, dat het tijdvak tot 31 december 2017 bestrijkt, voorziet in een herstel van de levensvatbaarheid aan het einde van die herstructureringsperiode. De belangrijkste factoren voor het herstel zijn de verwachte verbetering van de kwaliteit van de portefeuille en het feit dat in mindere mate extra afwaarderingen nodig zijn en minder voorzieningen moeten worden getroffen. Het herstel van de levensvatbaarheid wordt tevens bereikt door de balans van NLB op te schonen door de geplande overdracht van noodlijdende activa aan de BAMC. Tevens zal NLB profiteren van een vergroting van de efficiëntie van haar bedrijfsactiviteiten door middel van kostenbesparende maatregelen en een stabilisering van de inkomsten. Om de bank weer levensvatbaar te maken, voorziet het herstructureringsplan, naast de overdracht van noodlijdende activa aan de BAMC, in een herkapitalisatie door de staat ter hoogte van 1,558 miljard EUR in 2013 en een volledige afschrijving op achtergestelde obligaties en het aandelenkapitaal ter waarde van 250 miljoen EUR.
(123)
Volgens punt 10 van de herstructureringsmededeling moeten de voorgestelde herstructureringsmaatregelen de zwakke punten van de entiteit verhelpen. In het herstructureringsplan worden eerst de oorzaken van de problemen van NLB geanalyseerd. De leningenportefeuille van NLB kreeg het tijdens de crisis hard te verduren en gaf aanleiding tot aanzienlijke verliezen uit hoofde van bijzondere waardeverminderingen.
(124)
De groei van de leningenportefeuille werd gefinancierd door de wholesalemarkt, wat een sterke stijging van de verhouding leningen/deposito's tot gevolg had (van 74 % in 2002 tot 137 % in 2009). Tegelijkertijd had de bank voor het begin van de crisis te weinig ondernomen om de kapitaalbasis te versterken en te zeer op hybride instrumenten vertrouwd.
(125)
Voor de crisis had NLB grote posities in bouwbedrijven, projectontwikkelaars en financiële holdings ingenomen, maar de kwaliteit van het bijbehorende risicobeheer liet te wensen over. De accumulatie van slechte leningen bleek desastreuze gevolgen te hebben toen de crisis inzette en de economie verzwakte. In 2008 liep het nationale wegenbouwprogramma ten einde en daalde de binnenlandse vraag naar onroerend goed drastisch. De meeste Sloveens ondernemingen hadden hoge schulden en werden geconfronteerd met een economische neergang, een afwaardering van activa en voorraden en een beperktere toegang tot kredieten. De combinatie van een ernstige economische recessie en een slecht risicobeheerskader resulteerde in een toename van de oninbare leningen. Op 30 september 2012 waren de oninbare leningen zelfs gestegen tot 29 % van de brutoleningen, waarbij het slechtste resultaat werd opgetekend in de bouwsector (74 %). Als gevolg hiervan liepen de verliezen na belastingen op tot 87 miljoen EUR in 2009, 202 miljoen EUR in 2010, 240 miljoen EUR in 2011 en 273 miljoen EUR in 2012.
(126)
Zwakke regels inzake het ondernemingsbestuur, waardoor de staat zich kon mengen in de dagelijkse bedrijfsactiviteiten van de bank, behoorden eveneens tot de oorzaken van de problemen van NLB.
(127)
Er moeten daarom vijf belangrijke problemen worden opgelost om de levensvatbaarheid op lange termijn te herstellen. Ten eerste moet het ondernemingsbestuur van de bank worden verbeterd om ervoor te zorgen dat economisch gerechtvaardigde bedrijfsbeslissingen alleen door het management van de bank worden genomen en dat de staat zich niet bemoeit met de dagelijkse bedrijfsactiviteiten. Ten tweede moet de bank haar prijsbeleid en haar risicobeheerskader verbeteren teneinde behoorlijke marges te waarborgen en verliezen tot een minimum te beperken. Ten derde moet NLB haar balans saneren en haar posities in problematische sectoren terugschroeven ofwel door behoorlijke voorzieningen te treffen en de probleemactiva af te bouwen, ofwel door probleemleningen over te dragen aan de BAMC. Ten vierde moet de bank haar balansstructuur verbeteren door middel van een herkapitalisatie en een versterking van de depositobasis of een verkleining van de hefboomratio. Tot slot moet de bank de efficiëntie van haar bedrijfsactiviteiten verhogen om een toereikende winstgevendheid te garanderen.
a) Versterking van het ondernemingsbestuurskader
(128)
Door de verbintenissen wordt gewaarborgd dat de raad van bestuur en het management op onafhankelijke wijze criteria voor het verstrekken van leningen kunnen vaststellen. Die verbintenissen zorgen ervoor dat de prijszetting van leningen gebaseerd is op een prijsbeleid waarbij voor alle leningen een minimumrendement op eigen vermogen wordt vastgesteld, waardoor de kans wordt beperkt dat de bank als gevolg van inmenging van buitenaf leningen verstrekt tegen tarieven die lager zijn dan de op de markt gebruikelijke tarieven.
(129)
De verbintenissen lijken geschikt om de belangrijkste zwakke punten van het ondernemingsbestuur van NLB aan te pakken en te verhelpen. Zij bieden passende waarborgen tegen belangenverstrengelingen en zorgen ervoor dat zakelijke motieven ten grondslag liggen aan de ondernemingsstrategie en de ondernemingsbeslissingen en dat die strategie en die beslissingen noch door andere doelstellingen dan waardemaximalisatie, noch op ongepaste wijze van buitenaf worden beïnvloed. Door de geplande wijzigingen in het ondernemingsbestuur zal de bank minder kwetsbaar worden voor beïnvloeding van buitenaf en zal tegelijkertijd door een versterking van de controles en een verbetering van de transparantie van managementbeslissingen voor meer marktdiscipline worden gezorgd.
(130)
NLB zal haar stimuleringsregelingen en beloningsbeleid verder aanpassen om te voorkomen dat deze aanzetten tot het nemen van onredelijke risico's en dat zij op duurzame langetermijndoelen gericht zijn. Bovendien wordt tot en met 31 december 2017 een plafond vastgesteld voor de beloningen van leden van de raad van bestuur en werknemers die bijzondere werkzaamheden verrichten, in overeenstemming met de punten 37, 38 en 39 van de bankenmededeling van 2013, waardoor een tijdige uitvoering van het herstructureringsplan wordt gewaarborgd.
(131)
Daarnaast verbindt Slovenië zich ertoe uiterlijk op […] […] % van zijn aandelen in NLB te verkopen aan een onafhankelijke investeerder die niet verbonden is aan de Republiek Slovenië. Door die verkoop zal de externe beïnvloeding van het beheer en de bedrijfsactiviteiten van de bank aanmerkelijk worden beperkt.
b) Versterking van het prijsbeleid en het risicobeheerskader
(132)
NLB zal haar prijsbeleid en risicobeheerskader versterken, met name door een aantal voorschriften en maatregelen in te voeren waarmee een zo goed mogelijke behartiging van de bedrijfsbelangen van de bank wordt beoogd. Tot deze maatregelen behoren de opleiding van personeel, de beoordeling van de kredietwaardigheid van cliënten, de prijszetting van nieuw aangeboden producten en een evaluatie van het kredietrisicobeheer.
(133)
In het bijzonder zal de prijszetting van nieuwe leningen tegen 31 december 2017 tot een positief RoE van ten minste […] % per cliënt zorgen. De nieuwe prijszetting wordt geleidelijk ingevoerd, waarbij het RoE per klant in 2014 […] % moet bedragen om tot slot op 31 december 2017 een niveau van […] % te bereiken.
(134)
De daaruit voortvloeiende verbetering van het prijsbeleid en het risicobeheerskader van NLB is gepast en noodzakelijk om een strikter kredietbeleid ten aanzien van nieuwe leningen en een conservatiever voorzieningenbeleid te voeren. Met deze hervormingen worden de zwakke punten van NLB aangepakt die tot een leningenportefeuille van slechte kwaliteit, een buitensporig aantal oninbare leningen en hoge kredietkosten hebben geleid. Door deze oorzaken van de lage winstgevendheid aan te pakken, dragen die maatregelen bij tot het herstel van de levensvatbaarheid op lange termijn van NLB.
(135)
Het herstructureringsplan voorziet ook in de organisatorische scheiding van niet-kernactiviteiten en kernactiviteiten van NLB. De desbetreffende reorganisatie van de bank stelt NLB in staat haar kernactiviteiten te stroomlijnen. Door die scheiding wordt de bank tevens in staat gesteld het afbouwen van de niet tot haar kernactiviteiten behorende bedrijfsactiviteiten en haar noodlijdende activa op meer gespecialiseerde wijze te beheren om de realiseerbare waarde ervan te maximaliseren.
c) Concentratie op minder risicovolle activiteiten
(136)
Als gevolg van de tenuitvoerlegging van het herstructureringsplan zullen de RWA van NLB dalen van 11,1 miljard EUR op 31 december 2012 naar [5-10] miljard EUR op 31 december 2017. De vermindering van de RWA, met name in de grootste probleemsectoren van de bank (financiële holdings, vervoer en bouw), zorgt ervoor dat het aan die posities verbonden risico gedurende de herstructureringsperiode zal afnemen.
(137)
NLB draagt een portefeuille probleemleningen ter waarde van 2,3 miljard EUR over aan de BAMC, waardoor NLB zich kan concentreren op het beheer van goed presterende leningen en er middelen vrijkomen voor de afwikkeling van de resterende oninbare leningen.
(138)
In het kader van haar toekomstige strategie zal NLB zich sterker richten op meer conservatieve bedrijfsactiviteiten, waarbij het kernsegment zal worden gevormd door de retailmarkt, het mkb en geselecteerde diensten voor grote ondernemingen in Slovenië. Dit zal worden bereikt door omvangrijke afstotingen en een aanmerkelijke verkleining van de niet tot de kernactiviteiten behorende bedrijfsonderdelen, waardoor middelen vrijkomen voor de kernactiviteiten.
d) Sanering van de balansstructuur
(139)
NLB heeft in maart 2011 en juli 2012 reeds kapitaalinjecties van de staat ontvangen.Door de aanvullende derde herkapitalisatie wordt NLB in staat gesteld aan de kapitaalvereisten van de Sloveense centrale bank te voldoen en zo haar levensvatbaarheid te herstellen.
(140)
Het bedrag van de derde herkapitalisatie is vastgesteld op basis van de behoeften van de bank die naar voren zijn gekomen uit de AKB/ST. Na die herkapitalisatie zal de tier 1-kernkapitaalratio van de bank in de zin van de VKV onmiddellijk stijgen tot 15 % en vervolgens tegen 31 december 2017 tot [10-20] % toenemen, waarmee het door de Sloveense centrale bank vastgestelde kapitaalvereiste van een tier 1-kernkapitaalratio in de zin van de VKV van 9 % duidelijk wordt overtroffen.
(141)
Tevens zal NLB haar balans saneren door de overdracht aan de BAMC van een omvangrijke portefeuille noodlijdende en aan een bijzondere waardevermindering onderhevige activa.
(142)
NLB zal haar financieringsprofiel verbeteren door de intragroepsfinanciering ten behoeve van haar dochterondernemingen te beperken, door niet tot de kernactiviteiten behorende bedrijfsonderdelen af te stoten en zich weer te concentreren op retaildeposito's, die haar traditionele financieringsbasis vormen. De verhouding leningen/deposito's zal verbeteren van 105 % in 2012 tot [70-80] % op 31 december 2017.
e) Herstel van de winstgevendheid op lange termijn
(143)
De winstgevendheid op lange termijn zal worden hersteld doordat NLB haar kernactiviteiten (de retailmarkt, het mkb en geselecteerde diensten voor grote ondernemingen in Slovenië) wederom centraal zal stellen in haar bedrijfsstrategie, wat het de bank mogelijk moet maken haar RoE-doelstellingen te verwezenlijken.
(144)
De bank zal haar netto rentemarge verbeteren door ervoor te zorgen dat nieuwe leningen tegen passende tarieven worden verstrekt. Met name zal de prijszetting voor nieuwe leningen ertoe bijdragen dat een positieve RoE wordt bereikt van ten minste […] % in 2014, […] % in 2015, […] % in 2016 en […] % in 2017 per cliënt.
(145)
NLB zal bovendien alle herstructureringsbesluiten documenteren. In de documentatie maakt zij een vergelijking met alternatieve oplossingen zoals executie van zekerheden en beëindiging van de overeenkomst(en). NLB toont in de documentatie aan dat zij voor de oplossing kiest die een zo groot mogelijke netto contante waarde voor de bank oplevert.
(146)
Tevens beoogt NLB een uitvoerig kostenbesparingsprogramma uit te voeren door een sterke consolidatie van haar bedrijfslocaties en haar filiaalnetwerk en een inkrimping van haar personeelsbestand, alsook door de verbetering van de efficiëntie van haar bedrijfsactiviteiten door middel van een op een risicobeoordeling gebaseerde, winstgerichte klantenwerving, een optimalisering van de liquiditeit en een vermindering van andere kosten. Door middel van deze maatregelen voorziet het herstructureringsplan in een verlaging van de kosten/inkomstenverhouding tot onder de 60 %, een percentage dat vergelijkbaar is met het niveau van vóór de bankencrisis. Tegen 31 december 2017 zal NLB een RoE na belastingen bereiken van [5-10] % en een tier 1-kernkapitaalratio in de zin van de VKV van [10-20] %. NLB zal in 2017 een winst na belastingen behalen van [100-150] miljoen EUR.
(147)
Het aantal probleemactiva zal naar verwachting gaandeweg afnemen tijdens de stapsgewijze uitvoering van het herstructureringsplan. Het kredietrisicoprofiel van de bank zal verbeteren als gevolg van de overdracht van probleemactiva aan de BAMC, de nakoming van de verbintenissen ten aanzien van het beheer van kredietrisico's, de herstructurering van de oninbare leningen die in de boeken van de bank blijven staan met het oog op de maximalisering van hun netto contante waarde, en andere maatregelen ter versterking van het risicobeheerskader van de bank.
(148)
De Commissie is derhalve van oordeel dat het herstructureringsplan geschikt is om de levensvatbaarheid op lange termijn van NLB te herstellen.
ii) Eigen bijdrage en lastendeling
(149)
In de herstructureringsmededeling, zoals aangevuld door de bankenmededeling van 2013, is vermeld dat een passende bijdrage van de begunstigde van de steun noodzakelijk is om deze tot een minimum te beperken, verstoringen van de mededinging te voorkomen en het moreel risico aan te pakken. Met het oog daarop is in de mededeling bepaald dat i) de kosten van de herstructurering en het steunbedrag moeten worden beperkt, en ii) de bestaande aandeelhouders en achtergestelde crediteuren zoveel mogelijk in de lasten moeten delen.
(150)
Een passende lastendeling houdt normaal gesproken in dat, nadat eventuele verliezen in eerste instantie door het aandelenkapitaal worden opgevangen, vervolgens op bijdragen van houders van hybride kapitaal en van achtergestelde schuld een beroep wordt gedaan. Houders van hybride kapitaal en van achtergestelde schuld moeten een bijdrage leveren om het kapitaaltekort zoveel mogelijk terug te brengen. Dit soort bijdragen kan de vorm aannemen van ofwel een omzetting in tier 1-kernkapitaal (20), ofwel een afschrijving van de hoofdsom van de instrumenten. Hoe dan ook moet, voor zover zulks wettelijk mogelijk is, worden voorkomen dat kasmiddelen wegvloeien van de begunstigde naar de houders van dergelijke effecten.
(151)
Het herstructureringsplan bevat geen elementen waaruit blijkt dat het steunbedrag de kosten van het herstel van de levensvatbaarheid van NLB overtreft. Het kapitaaltekort dat door de derde herkapitalisatie dient te worden overbrugd, werd bepaald aan de hand van een AKB/ST. De raming van de hoogte van de kapitaalinjectie is met name gebaseerd op een beoordeling van de activa waaruit naar voren kwam dat een dergelijk bedrag voor de bank noodzakelijk en toereikend is om een stresssituatie te kunnen doorstaan. Door de AKB/ST werd nog meer zekerheid verkregen omtrent het vereiste kapitaal. Dankzij de derde herkapitalisatie kan de bank aan de wettelijke kapitaalvereisten en de verwachtingen van de markt voldoen. Daarnaast wordt een kapitaalterugbetalingsregeling vastgesteld om de accumulatie van overtollig kapitaal bij NLB te voorkomen. Volgens deze regeling moet NLB over de boekjaren 2015, 2016 en 2017 dividenden uitkeren, waarvan de hoogte wordt berekend op basis van een toenemend percentage van het overtollige kapitaal. De kapitaalterugbetalingsregeling zorgt ervoor dat de bank met het extra kapitaal dat het bedrag van de minimale wettelijke kapitaalvereisten overschrijdt, geen nieuwe zaken doet voordat de door de staat verleende steun is terugbetaald.
(152)
Ondanks het verbod op de uitkering van dividenden mag NLB wel dividenden van haar dochterondernemingen ontvangen om de opbouw van liquiditeiten bij die ondernemingen te voorkomen. De dochterondernemingen mogen dergelijke dividenden uitkeren indien NLB - direct dan wel indirect - de grootste aandeelhouder is en alle externe aandeelhouders gezamenlijk minder dan [10-20] % van de aandelen en stemrechten in de betrokken ondernemingen in handen hebben. De Commissie is van oordeel dat de mogelijkheid dat dochterondernemingen dergelijke dividenden aan NLB uitkeren, ertoe bijdraagt het steunbedrag tot het noodzakelijke minimum te beperken, voor de nodige speelruimte zorgt ten behoeve van een efficiënt beheer van het geconsolideerde vermogen en de liquide middelen van NLB en de terugbetaling van de steun vergemakkelijkt. Dat ook minderheidsaandeelhouders van die dochterondernemingen op die manier een deel van de dividenden ontvangen, is in het licht van die voordelen een evenredig neveneffect, met name gezien het feit dat het uiteindelijk aan andere aandeelhouders dan NLB uit te keren bedrag verhoudingsgewijs laag is en niet meer zal bedragen dan een tiende van het bedrag aan dividenden dat uiteindelijk aan NLB wordt betaald.
(153)
De verbintenissen inzake de lastendeling door aandeelhouders en achtergestelde crediteuren moeten ten eerste in overeenstemming zijn met de vereisten van de herstructureringsmededeling, zoals aangevuld door de bankenmededeling van 2013.
(154)
In dit verband heeft Slovenië toegezegd dat NLB het aandelenkapitaal en de uitstaande achtergestelde schulden volledig moet afschrijven voordat staatssteun aan de bank zal worden verleend (d.w.z. vóór de derde herkapitalisatie en de overdracht van probleemactiva aan de BAMC) om te waarborgen dat aan de vereisten van de bankenmededeling van 2013 wordt voldaan. De Commissie stelt met voldoening vast dat de achtergestelde crediteurs een zo groot mogelijke bijdrage leveren, zodat een passende lastendeling is gewaarborgd. De kapitaalinjecties van de staat worden pas ten uitvoer gelegd nadat de vorderingen van de achtergestelde crediteurs tot nul zijn gereduceerd. Deze stappen zorgen ervoor dat alle bestaande achtergestelde crediteurs volledig bijdragen aan de herstructureringskosten van de bank, voordat de staat ingrijpt. De staat zal zodoende na de derde herkapitalisatie 100 % van de aandelen van de bank in zijn bezit hebben, tegen 33,1 % vóór de eerste kapitaalinjectie door de staat.
(155)
Ten tweede kan de lastendeling volgens punt 24 van de herstructureringsmededeling ook worden bereikt door het betalen van een passende vergoeding voor de overheidssteun.
(156)
De Commissie merkt op dat de eerste en de tweede herkapitalisatie plaatsvonden tegen vergoedingen die verenigbaar zijn met de beginselen van een behoorlijke lastendeling (21). Na de derde herkapitalisatie waarin het herstructureringsplan voorziet, zal de staat de bank voor 100 % in zijn bezit hebben, waarbij voor een zo goed mogelijke lastendeling wordt gezorgd. De Commissie heeft ook reeds bepaald dat de overdracht van probleemactiva aan de BAMC naar behoren is vergoed.
(157)
Ten derde zal NLB, om de uit het herstructureringsplan voortvloeiende herstructureringskosten intern te dekken, kostenbesparende maatregelen uitvoeren die volgens een basisscenario in een vermindering van de bedrijfskosten van 368 miljoen EUR op 31 december 2012 tot [250-300] miljoen EUR op 31 december 2017 moeten resulteren. Het herstructureringsplan voorziet tevens in de afstoting van ten minste [80-90] % van de niet-bancaire activiteiten van de bank. Daarnaast wordt een kapitaalterugbetalingsregeling vastgesteld op grond waarvan over de boekjaren 2015, 2016 en 2017 een zo groot mogelijk bedrag aan dividenden aan de staat kan worden uitgekeerd, zonder dat de nakoming van de wettelijke kapitaalvereisten door de bank in gevaar komt.
(158)
Ten vierde heeft Slovenië zich naast die structurele maatregelen ook verbonden tot een verbod op couponbetalingen, een verbod op overnames en een verbod op reclame- en agressieve commerciële activiteiten.
(159)
De Commissie merkt op dat de toezegging om tijdens de herstructureringsperiode geen coupons uit te keren, niet van toepassing is op nieuw uitgegeven kapitaalinstrumenten, mits door uitkeringen van coupons op dergelijke nieuw uitgegeven instrumenten geen wettelijke verplichtingen ontstaan om coupons uit te keren op effecten van NLB die reeds ten tijde van de vaststelling van het onderhavige besluit bestonden (22). De Commissie aanvaardt deze beperking van het verbod op couponbetalingen teneinde de groep in staat te stellen om op de markt vers hybride kapitaal aan te trekken in overeenstemming met punt 26 van de herstructureringsmededeling. De uitgifte van achtergestelde effecten na de datum van vaststelling van dit besluit zal de bank in staat stellen voor aanvullende financiering te zorgen en hybride kapitaal aan te trekken zonder dat als gevolg daarvan couponbetalingen op bestaande effecten, met name op bestaand achtergesteld schuldpapier, verschuldigd worden. Door de beperking van het verbod op couponbetalingen zal de bank derhalve in staat zijn tier 1-kernkapitaalinstrumenten in de zin van de VKV uit te geven, zodat de kapitaalbehoefte van de bank in de vorm van eigen vermogen mogelijk kan worden verminderd. In dit verband zij eraan herinnerd dat dergelijk schuldinstrumenten alleen in aanmerking komen als tier 1-kapitaal in de zin van de VKV indien de uitkering van coupons facultatief, en dus niet verplicht is. Tot slot zij er in de onderhavige zaak ook op gewezen dat de bank na de volledige afwaardering van het aandelenkapitaal en de uitstaande achtergestelde schulden van NLB niet langer over aandelenkapitaal of achtergestelde schulden beschikt. Door de beperking van het verbod op couponbetalingen wordt geen afbreuk gedaan aan het nuttige effect van een dergelijk verbod, zoals dat in de herstructureringsmededeling wordt beoogd, omdat NLB zich ertoe verbindt dat door de uitkering van coupons op nieuwe instrumenten geen wettelijke verplichtingen zullen ontstaan om coupons uit te keren op reeds uitgegeven effecten van NLB, zodat een onnodige kapitaaluitstroom wordt voorkomen.
(160)
Bijgevolg levert NLB door de lastendeling door de aandeelhouders, de houders van hybride kapitaal en de achtergestelde crediteurs, alsook door kostenbesparingen, afstotingen en een behoorlijke vergoeding voor de verleende steun een toereikende eigen bijdrage aan haar herstructureringskosten.
(161)
Om deze redenen luidt de conclusie van de Commissie dat het herstructureringsplan in een passende eigen bijdrage en lastendeling voorziet.
iii) Maatregelen ter beperking van mededingingsvervalsing
(162)
Tot slot moet het herstructureringsplan volgens deel 4 van de herstructureringsmededeling maatregelen omvatten ter beperking van mededingingsvervalsing. Dergelijke maatregelen moeten zijn toegesneden op de verstoringen op de markten waarop de begunstigde bank actief is na de herstructurering. De aard en de vorm van dergelijke maatregelen hangt af van twee criteria: enerzijds het steunbedrag en de voorwaarden waarop en de omstandigheden waarin die steun is toegekend, en anderzijds de kenmerken van de markt of markten waarop de begunstigde bank actief zal zijn. Voorts moet de Commissie rekening houden met de omvang van de eigen bijdrage van de begunstigde onderneming en de lastendeling tijdens de hele herstructureringsperiode.
(163)
NLB heeft staatssteun ontvangen in de vorm van kapitaalinjecties en maatregelen voor activaondersteuning ter waarde van 2,321 miljard EUR, wat overeenkomt met 20 % van de RWA van NLB (23). Een behoorlijke vergoeding voor de verleende steun en de uitvoering van maatregelen ter beperking van mogelijke mededingingsvervalsing zijn dan ook des te noodzakelijker gezien het relatief omvangrijke steunbedrag.
(164)
Een eerste maatregel ter beperking van mededingingsvervalsing is de afstoting van de deelneming van NLB in […]. Door de afstoting van […] wordt het marktaandeel van NLB verminderd tot […]. Ook de afstoting van […] door NLB zal ertoe bijdragen dat het marktaandeel van NLB wordt verkleind en dat de markt wordt opengesteld voor concurrenten.
(165)
De vermindering van het marktaandeel van NLB qua leningen aan ondernemingen in de bouw- en de vervoersector en aan financiële holdings wordt bereikt door de jaarlijkse beperkingen op de RWA in die bedrijfstakken.
(166)
Daarnaast maakt NLB een eind aan haar bedrijfsactiviteiten op het gebied van leasing, factoring en forfaitering en haar niet-kernactiviteiten in Slovenië en in het buitenland. Op die manier wordt verder bijgedragen tot een beperking van de mogelijke neveneffecten van de ontvangen staatssteun op activiteiten die niet tot de kern van haar bankbedrijf behoren.
(167)
NLB zal haar bedrijfsactiviteiten voortzetten onder voorwaarden die een mogelijke vervalsing van de mededinging beperken. Als „monoline” bank met een sterker risicobeheer, een verbeterd ondernemingsbestuur, een efficiënter leningenbeleid en een beter prijsbeleid waardoor tegen 31 december 2017 op nieuwe leningen een RoE van [10-20] % wordt bereikt, kent NLB geen buitensporig gunstige voorwaarden meer toe aan haar cliënten. Deze elementen werken niet alleen de levensvatbaarheid van NLB, maar ook de beperking van de mededingingsvervalsing in de hand.
(168)
Slovenië heeft zich verbonden tot de inachtneming van een verbod op overnames, zodat wordt gewaarborgd dat NLB de ontvangen staatssteun niet zal gebruiken om nieuwe bedrijven te verwerven. Daarnaast wordt een kapitaalterugbetalingsregeling vastgesteld op grond waarvan NLB over de boekjaren 2015, 2016 en 2017 een zo groot mogelijk bedrag aan dividenden aan de staat kan uitkeren zonder dat de nakoming van de wettelijke kapitaalvereisten door de bank in gevaar komt. De kapitaalterugbetalingsregeling zorgt ervoor dat de bank met het extra kapitaal dat het bedrag van de wettelijke kapitaalvereisten en eventuele andere wettelijke vereisten overschrijdt, geen nieuwe zaken doet voordat de door de staat verleende steun is terugbetaald.
(169)
Naast deze structurele maatregelen heeft Slovenië zich er ook toe verbonden een reeks gedragsbeperkingen in acht te nemen om mededingingsvervalsing te voorkomen. De Commissie is ingenomen met het toegezegde verbod op het adverteren met staatssteun en op agressieve commerciële praktijken, waardoor wordt voorkomen dat NLB de staatssteun inzet voor concurrentiebeperkend marktgedrag.
(170)
Gelet op deze combinatie van maatregelen en verbintenissen worden voldoende waarborgen geboden om potentiële verstoringen van de mededinging als gevolg van het aan NLB verstrekte steunbedrag te beperken.
8.2.4. Toezicht op de uitvoering van het herstructureringsplan
(171)
Volgens deel 5 van de herstructureringsmededeling, zoals aangevuld door de bankenmededeling van 2013, zijn regelmatige verslagen vereist opdat de Commissie zich ervan kan vergewissen dat het herstructureringsplan correct wordt uitgevoerd. Slovenië benoemt een monitoring trustee, die halfjaarlijkse monitoringverslagen voorlegt aan de Commissie.
(172)
Om ervoor te zorgen dat het herstructureringsplan gedurende de gehele looptijd ervan correct wordt uitgevoerd, nemen de Sloveense autoriteiten alle nodige maatregelen om te waarborgen dat NLB aan de in de lijst van voorwaarden opgesomde verbintenissen voldoet.
(173)
Bovendien houdt een onafhankelijke, naar behoren gekwalificeerde monitoring trustee voortdurend toezicht op de correcte uitvoering van het herstructureringsplan en de volledige en correcte nakoming van alle verbintenissen die in de lijst van voorwaarden in de bijlage bij dit besluit zijn vermeld. De monitoring trustee krijgt onbeperkte toegang tot alle informatie die noodzakelijk is om de tenuitvoerlegging van dit besluit te controleren. De Commissie en de monitoring trustee kunnen NLB om uitleg en toelichtingen verzoeken. Slovenië en NLB verlenen volledige medewerking aan de Commissie en de monitoring trustee bij alle kwesties die verband houden met het toezicht.
8.2.5. Conclusie en afsluiting van de procedure betreffende het herstructureringsplan
(174)
De Commissie constateert dat het door Slovenië ingediende herstructureringsplan passende maatregelen bevat ten aanzien van de levensvatbaarheid (inclusief het ondernemingsbestuur) van de bank, de lastendeling en mededingingsvervalsing en in overeenstemming is met de herstructureringsmededeling, zoals aangevuld door de bankenmededeling van 2013.
(175)
De Commissie verklaart derhalve dat de twijfels die zij in het tweede reddingsbesluit en besluit tot inleiding van de procedure heeft geuit over de verenigbaarheid van het herstructureringsplan met de interne markt, zijn weggenomen.
9. CONCLUSIE
(176)
De Commissie concludeert dat de eerste, tweede en derde herkapitalisatie van NLB en de overdracht van probleemactiva aan de BAMC herstructureringssteun ten gunste van NLB vormen.
(177)
De Commissie concludeert dat de uit de eerste, tweede en derde herkapitalisatie en de overdracht van probleemactiva aan de BAMC bestaande herstructureringsmaatregelen NLB in staat stellen haar levensvatbaarheid op lange termijn te herstellen, een passende lastendeling waarborgen en de concurrentieverstorende effecten van de onderhavige steunmaatregelen op adequate en evenredige wijze tegengaan. De Commissie is derhalve van oordeel dat het ingediende herstructureringsplan voldoet aan de criteria van de herstructureringsmededeling, zoals aangevuld door de bankenmededeling van 2013, en de mededeling over aan een bijzondere waardevermindering onderhevige activa, zoals gewijzigd en aangevuld door de bankenmededeling van 2013. Dientengevolge kunnen de herstructureringsmaatregelen verenigbaar worden verklaard met de interne markt op grond van artikel 107, lid 3, onder b), VWEU. De eerste, tweede en derde herkapitalisatie en de overdracht van probleemactiva aan de BAMC overeenkomstig het herstructureringsplan kunnen daarom worden goedgekeurd,
HEEFT HET VOLGENDE BESLUIT VASTGESTELD:
Artikel 1
De door de Republiek Slovenië aan NLB verleende herstructureringssteun, bestaande uit een eerste herkapitalisatie ter hoogte van 250 miljoen EUR, een tweede herkapitalisatie ter hoogte van 382,9 miljoen EUR, een derde herkapitalisatie ter hoogte van 1,558 miljard EUR en de overdracht van probleemactiva aan de BAMC met een steunelement van 130 miljoen EUR, vormt staatssteun in de zin van artikel 107, lid 1, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie.
Deze herstructureringssteun is verenigbaar met de interne markt in het licht van het herstructureringsplan en de in de bijlage vermelde verbintenissen.
Artikel 2
Dit besluit is gericht tot de Republiek Slovenië.
Gedaan te Brussel, 18 december 2013.