BESLUIT (EU) 2015/218 VAN DE COMMISSIE
van 7 mei 2014
betreffende de steunmaatregelen nrs. SA.29786 (ex N 633/2009), SA.33296 (11/N), SA.31891 (ex N553/10), N 241/09, N 160/10 en SA.30995 (ex N 25/10) die door Ierland zijn toegekend voor de herstructurering van Allied Irish Banks plc en EBS Building Society
(Kennisgeving geschied onder nummer C(2014) 2638)
(Slechts de tekst in de Engelse taal is authentiek)
(Voor de EER relevante tekst)
DE EUROPESE COMMISSIE,
Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 108, lid 2, eerste alinea,
Gezien de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte, en met name artikel 62, lid 1, onder a),
Na de belanghebbenden overeenkomstig de hierboven genoemde artikelen te hebben aangemaand hun opmerkingen te maken (1),
Overwegende hetgeen volgt:
1. PROCEDURE
(1)
Allied Irish Banks, plc (AIB) en de EBS Building Society (EBS) hebben elk afzonderlijk staatssteun ontvangen, die bij de Commissie werd aangemeld in afzonderlijke procedures. EBS en AIB fuseerden op 1 juli 2011 (hierna „de Bank” genoemd) en de Commissie beoordeelde de aan de Bank toegekende steun in een afzonderlijke procedure. Daarom zijn er drie staatssteunprocedures met betrekking tot respectievelijk AIB, EBS en de gefuseerde entiteit.
1.1. AIB
(2)
Bij beschikking van 12 mei 2009 keurde de Commissie tijdelijk (2) een kapitaalinjectie van 3,5 miljard EUR in AIB goed in de vorm van nieuwe preferente aandelen Tier 1-kernkapitaal, op basis van verschillende verbintenissen, onder meer dat binnen de zes maanden na de herkapitalisatie een herstructureringsplan zou worden ingediend.
(3)
Na die eerste kapitaalinjectie dienden de Ierse autoriteiten een eerste herstructureringsplan voor AIB in op 13 november 2009, waarna een aantal brieven werden uitgewisseld. Op 4 mei 2010 dienden de Ierse autoriteiten een bijgewerkt herstructureringsplan in, waarna Ierland en de Commissie opnieuw een aantal brieven uitwisselden.
(4)
Bij besluit van 21 december 2010 keurde de Commissie tijdelijk (3) een injectie van 9,8 miljard EUR reddingskapitaal goed in de vorm van gewone aandelen, in afwachting van de goedkeuring door de Commissie van een herzien herstructureringsplan waarin rekening zou worden gehouden met de verdere steun die aan AIB werd toegekend. De kapitaalinjectie moest in twee fasen plaatsvinden: i) 3,7 miljard EUR moest tegen 31 december 2010 worden geïnjecteerd, en ii) 6,1 miljard EUR moest in februari 2011 worden geïnjecteerd (4).
(5)
Terwijl de eerste tranche van de goedgekeurde herkapitalisatie eind december 2010 door de Ierse Staat werd uitgekeerd, vond de tweede injectie die in februari 2011 was gepland, nooit plaats (5).
1.2. EBS
(6)
Bij besluit van 2 juni 2010 (6) stond de Commissie tijdelijk een herkapitalisatie van EBS toe bij wijze van noodhulp, mits de Commissie een herstructureringsplan zou goedkeuren. De Ierse autoriteiten dienden het plan in op 31 mei 2010.
(7)
Op 11 oktober 2010 besloot de Commissie de procedure van artikel 108, lid 2, van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie in te leiden met betrekking tot het herstructureringsplan voor EBS dat door Ierland was ingediend (hierna „het inleidingsbesluit” genoemd) (7), omdat de Commissie twijfels had omtrent de verenigbaarheid van dat herstructureringsplan en de bijbehorende steunmaatregelen met de interne markt in het licht van de mededeling van de Commissie betreffende het herstel van de levensvatbaarheid en de beoordeling van de herstructureringsmaatregelen in de financiële sector in de huidige crisis met inachtneming van de staatssteunregels (8) (hierna „de herstructureringsmededeling” genoemd).
(8)
De Commissie ontving opmerkingen van EBS en twee andere belanghebbenden.
(9)
In juli 2011 fuseerde EBS met AIB en werd zij een volledig geïntegreerde dochteronderneming van de Bank. EBS hield bijgevolg op te bestaan als een op zichzelf staande instelling. Bijgevolg werd het inleidingsbesluit, dat betrekking had op EBS als een op zichzelf staande instelling, zonder voorwerp en besloot de Commissie de procedure niet voort te zetten.
1.3. GEZAMENLIJKE PROCEDURE
(10)
Op 31 maart 2011 kondigde de Ierse minister van Financiën aan dat het Ierse bankwezen zou worden geherstructureerd rond twee pijlerbanken, Bank of Ireland en AIB (9). Hij kondigde tevens aan dat EBS in het kader daarvan in AIB zou worden opgeslorpt om die tweede pijlerinstelling te vormen.
(11)
Bij besluit van 15 juli 2011 (10) keurde de Commissie een gecombineerd reddingspakket voor de Bank goed van bijna 13,1 miljard EUR, mits een herstructureringsplan voor de Bank zou worden goedgekeurd waarin met de verdere verstrekte steun rekening zou worden gehouden.
(12)
Op 28 september 2012 diende Ierland een herstructureringsplan voor de Bank in (11).
(13)
Tussen oktober 2012 en maart 2014 wisselden de Commissie en de Ierse autoriteiten regelmatig informatie uit. De Commissie verzocht herhaaldelijk om informatie en Ierland diende een aantal aanvullende opmerkingen in (12).
2. FEITEN
2.1. BESCHRIJVING VAN DE BEGUNSTIGDEN
2.1.1. AIB
(14)
Een gedetailleerde beschrijving van AIB wordt gegeven in deel II.1 van de beschikking van de Commissie van 12 mei 2009 betreffende de eerste herkapitalisatie van de Bank (13). Hieronder volgt een korte samenvatting.
(15)
In de jaren vóór de financiële crisis was AIB een gediversifieerde groep op het gebied van financiële dienstverlening, die particulieren en ondernemingen een volledig gamma bankdiensten aanbood. In 2008 had zij een balanstotaal van 182 miljard EUR. Zij was een van de twee grootste banken in Ierland en had marktaandelen van ongeveer 35 % van de zichtrekeningen van particulieren, 27 % van de hypotheekleningen, 46 % van de spaarproducten en 41 % van de zichtrekeningen van kmo's.
(16)
Vóór de financiële crisis breidde AIB snel uit, vooral door nieuwe leningen aan de Ierse vastgoedmarkt en een sterke afhankelijkheid van wholesalefinanciering. Bij het uitbreken van de wereldwijde financiële crisis, waardoor de Ierse economie en vooral de Ierse vastgoedmarkt bijzonder hard getroffen werden, bleek dat het businessmodel van AIB kwetsbaar was en werd staatssteun onvermijdelijk.
(17)
In juli 2011 werd AIB gefuseerd met EBS.
2.1.2. EBS
(18)
Een gedetailleerde beschrijving van EBS wordt gegeven in deel 2.1.2 van het besluit van de Commissie van 15 juli 2011 betreffende de noodherkapitalisatie van EBS/AIB (14). In de onderstaande overwegingen wordt een korte samenvatting gegeven.
(19)
In de jaren vóór de financiële crisis was EBS de grootste bouwmaatschappij van Ierland en de op zeven na grootste financiële instelling in Ierland; zij bezat in 2009 activa voor in totaal 21,5 miljard EUR. Bouwmaatschappijen zijn onderlinge maatschappijen die geen aandeelhouders hebben maar in plaats daarvan eigendom zijn van hun leden, die ook hun klanten zijn. Hun doelstelling is het verzamelen van deposito's en het verstrekken van leningen. De winsten worden gebruikt om de leden gunstige rentetarieven aan te bieden, of om reserves op te bouwen.
(20)
EBS bood haar leden traditionele bankproducten voor particulieren aan (spaarproducten en hypotheekleningen) in overeenstemming met haar doel als bouwmaatschappij. Zij had ook een thesaurieafdeling die zakelijke klanten, professionele ondernemingen en kredietunies op maat gesneden diensten aanbood. Vanaf 2005 breidde EBS haar activiteiten uit naar leningen voor zakelijk vastgoed en bouwde zij in dat segment een significante leningenportefeuille op. EBS leed algemeen onder de recessie van de Ierse economie en vooral onder de instorting van de prijzen van zakelijk vastgoed. EBS kreeg geleidelijk steeds moeilijker toegang tot financiering en door enorme waardeverminderingen op haar portefeuilles zakelijke leningen en hypotheekleningen daalde het kapitaal van EBS.
(21)
EBS is een volle dochteronderneming van AIB sinds 1 juli 2011. Zij biedt voornamelijk hypotheekleningen en depositodiensten op de Ierse markt aan. EBS blijft werken onder haar eigen merknaam.
2.1.3. De Bank (fusie van AIB en EBS)
(22)
Bij de PCAR/PLAR-exercities (15), die in het kader van het economisch aanpassingsprogramma voor Ierland (hierna „het Programma” genoemd) (16) plaatsvonden en waarvan de resultaten op 31 maart 2011 werden bekendgemaakt, werd voor AIB een kapitaalbehoefte van 13,3 miljard EUR vastgesteld en voor EBS een kapitaalbehoefte van 1,5 miljard EUR (voor beide instellingen zijn in dat cijfer kernkapitaal (17) en voorwaardelijk kapitaal (18) gecombineerd).
(23)
In het kader van het Programma moesten de deelnemende kredietinstellingen herkapitalisatieplannen opstellen om te voldoen aan de extra kapitaalbehoefte die in de PCAR/PLAR was vastgesteld en de vereiste hoeveelheid kapitaal moest tegen eind juli 2011 beschikbaar zijn.
(24)
Op 31 maart 2011 kondigde de Ierse minister van Financiën de herstructurering van de volledige Ierse banksector aan. Er werd besloten AIB en EBS te fuseren: de aldus nieuw opgerichte Bank moest een pijlerbank worden in het hervormde Ierse bankenlandschap.
(25)
Op 26 mei 2011 ondertekenden de minister, AIB en EBS een overeenkomst, op grond waarvan AIB EBS overnam (nadat zij tot particuliere vennootschap zou zijn omgevormd en mits alle vereiste wettelijke goedkeuringen zouden zijn verkregen). Op grond van die overeenkomst is EBS een volledige dochteronderneming en wordt zij volledig door AIB ondersteund, terwijl zij onder de merknaam EBS blijft werken. Door de fusie van de twee entiteiten was EBS niet langer een onderlinge maatschappij en werd zij omgevormd tot een bank met volledige vergunning, waarna AIB haar aandelen voor een nominale vergoeding verwierf. Nadat de toezichthoudende autoriteit de concentratie op 27 juni 2011 had goedgekeurd, werd de fusie op 1 juli 2011 voltooid.
(26)
Met ingang van 15 juli 2011 was 99,8 % van de aandelen van de Bank in handen van de Ierse Staat.
(27)
De Bank positioneert zich in de markt als een bank met een volledig gamma diensten, die zich in de eerste plaats op Ierland richt en een ruim gamma bankproducten en -diensten aanbiedt via een uitgebreid distributienetwerk. De bank heeft een beperkte aanwezigheid in het buitenland in Groot-Brittannië. In de tweede helft van 2012 begon AIB haar interne structuur te organiseren volgens een model waarin de klant centraler staat, bestaande uit de volgende hoofdsegmenten: de binnenlandse kernbank, AIB Verenigd Koninkrijk (AIB UK) en Financial Solutions Group (FSG). De rapportage over die nieuwe segmenten begon in 2013.
(28)
De binnenlandse kernbank werkt via diverse kanalen, waaronder 274 kantoren (19). Het kantorennetwerk wordt momenteel geherstructureerd, waarbij momenteel een aantal kantoren wordt gesloten. De Bank verricht ook bankdiensten via de nationale postkantoren. EBS wordt beheerd binnen de structuur van de binnenlandse kernbank. Zij behoudt haar eigen bankvergunning en is actief als een afzonderlijke dochteronderneming met een eigen merknaam en een eigen kantorennetwerk. Zij richt zich op hypotheekleningen en deposito's.
(29)
AIB UK is actief in Groot-Brittannië en Noord-Ierland. In Groot-Brittannië is de Bank actief onder de handelsbenaming Allied Irish Bank (GB) en biedt zij een volledige bancaire dienstverlening aan via 20 volwaardige kantoren en via onlinebanking. De belangrijkste doelmarkten zijn de kmo's. Onder de merknaam Allied Irish Bank (GB) Savings Direct verricht de Bank ook depositodiensten (20). In Noord-Ierland is AIB UK actief onder de handelsbenaming First Trust Bank via 32 kantoren. Zij biedt een volwaardige bancaire dienstverlening voor bedrijven en particulieren aan.
(30)
De Financial Solutions Group werd in 2012 in het leven geroepen om kmo's en particuliere klanten die het moeilijk hebben om de verbintenissen van hun lening na te komen, bij te staan en het plan voor de afstoting van activa van de Bank uit te voeren.
(31)
Vandaag is de Bank een van de drie grote binnenlandse banken in Ierland, samen met Bank of Ireland en Permanent TSB. De totale activa van de Bank bedroegen op 31 december 2013 118 miljard EUR, terwijl de totale activa van Bank of Ireland op die datum 132 miljard EUR bedroegen en die van Permanent TSB 38 miljard EUR. De Bank is een gediversifieerde financiëledienstengroep, die een volledig gamma particuliere en zakelijke bankdiensten aanbiedt, met de klemtoon op de Ierse markt voor retailbanking. De Bank is sterk aanwezig in het kmo-segment.
Tabel 1
De Bank - geselecteerde financiële gegevens 2013
31.12.2013
Totaal activa (EUR)
118 miljard
Leningen aan en vorderingen op klanten (EUR)
66 miljard
Exploitatiewinst/verlies vóór voorzieningen (EUR)
0,445 miljard
Deposito's (EUR)
66 miljard
Verhouding leningen/deposito's (%)
100 %
Risicogewogen activa (EUR)
62 miljard
Tier 1-kernkapitaalratio (%)
14,3 %
Totaal aantal werknemers (voltijdsequivalent)
11 431
Bron: herstructureringsplan van de Bank, september 2012; jaarverslag AIB 2013.
Tabel 2
De positie van de Bank op de markten kmo's, particulieren, hypotheekleningen en spaarproducten
(in %)
Marktaandelen
Hoofdzichtrekeningen kmo's
40
Hoofdzichtrekeningen particulieren
37
Hypotheekleningen - uitstaande saldi
31
Spaarmarkt (AIB en EBS gecombineerd)
40
Bron: aanvullende opmerkingen van maart 2014; marktaandelen hebben betrekking op december 2013.
2.2. DE MOEILIJKHEDEN VAN AIB EN EBS
(32)
AIB had staatssteun nodig ten gevolge van de effecten van de wereldwijde financiële crisis, in combinatie met de buitensporige groei van AIB, haar sterke afhankelijkheid van wholesalefinanciering, haar blootstelling aan de Ierse vastgoedmarkt en ontoereikend risicobeheer.
(33)
In de jaren vóór de financiële crisis besloot AIB om gelijke tred te houden met de ongekende groei van de Ierse economie en de Ierse vastgoedsector. In absolute termen stegen de vastgoed- en bouwleningen van AIB met 336 % tussen 2002 en 2006, en steeg haar blootstelling aan die sector van 19 % in 2002 tot 36 % in 2008. Omdat AIB naar meer volume streefde en er geen financieringsbeperkingen waren, nam zij buitensporige risico's qua blootstelling (d.w.z. concentratie in de vastgoed- en bouwsector), maar ook qua typen aangeboden hypotheekleningen (d.w.z. trackerhypotheken (21)).
(34)
Door de verslechtering van de Ierse vastgoedmarkt, de daaropvolgende dalingen van de vastgoedprijzen en de recessie van de Ierse economie vanaf 2008 verslechterde de activakwaliteit van AIB aanzienlijk en moest zij grote waardeverminderingen boeken op haar leningenportefeuille, waardoor de kapitaalbuffer van de bank daalde.
(35)
Om haar snelle expansie te financieren, verhoogde de bank haar afhankelijkheid van wholesalefinanciering van ongeveer 35 % in 2004 tot 42 % in 2006, terwijl de verhouding leningen/deposito's verhoogde van 101 % in 2002 tot 157 % in 2007.
(36)
Na de instorting van Lehman Brothers Holdings Inc. in september 2008 had AIB door de wereldwijde onrust op de financiële markten (net als de andere Ierse banken) beperkte toegang tot financiering en kon zij niet langer haar normale activiteiten voortzetten. De Staat kwam daarom in een eerste stap tussen met het verstrekken van financieringsgaranties. Doordat de kosten van financiering stegen (d.w.z. hoge prijszetting van deposito's en garantievergoedingen) en de basisrentevoet van de Europese Centrale Bank (ECB) beduidend daalde (22), leidden de trackerhypotheken van AIB (ongeveer 45 % de portefeuille hypotheekleningen van AIB in 2011) ertoe dat de nettorentemarge voor de Bank aanzienlijk daalde.
(37)
Door de materiële verslechtering van haar financiële positie moest AIB deelnemen aan alle ondersteuningsmaatregelen die door de Ierse Staat werden genomen om de financiële stabiliteit van het land te vrijwaren. Naast de staatsgaranties ontving AIB kapitaalinjecties van de Staat en kon zij activa overdragen aan het National Asset Management Agency (NAMA) (23) om haar balans op te schonen.
(38)
De financiële crisis had op dezelfde manier gevolgen voor de financiële positie van EBS, vooral door de scherpe daling van de waarde van het vastgoed in Ierland. Vóór de financiële crisis had EBS een aanzienlijke portefeuille opgebouwd in het segment van de leningen voor zakelijk vastgoed.
(39)
EBS moest grote waardeverminderingen boeken op haar portefeuilles zakelijke en hypotheekleningen. EBS kreeg geleidelijk steeds slechter toegang tot financiering en was uiteindelijk volledig daarvan afgesloten. Door haar kwetsbare positie moest EBS bijgevolg een beroep doen op de steunmaatregelen van de Staat. EBS had financieringsgaranties, activaoverdrachten aan het NAMA en kapitaalinjecties nodig.
2.3. DE STEUNMAATREGELEN
(40)
Omdat AIB en EBS in moeilijkheden verkeerden, moest de Staat aanzienlijke steun verlenen aan AIB en EBS afzonderlijk, en aan de Bank (de gefuseerde entiteit).
(41)
AIB en EBS kregen elk afzonderlijk garanties voor passiva in het kader van de regeling inzake financiële steun aan kredietinstellingen (Credit Institutions Financial Support Scheme, hierna „de CIFS-regeling” genoemd) (24) respectievelijk de regeling inzake garanties voor bepaalde passiva (Eligible Liability Guarantee Scheme, hierna „de ELG-regeling” genoemd) (25), en ondersteuning van probleemactiva door de overdracht van slechte activa aan het NAMA.
(42)
Daarnaast ontvangen AIB en EBS herhaaldelijk kapitaalsteun (26).
(43)
Daarnaast verleende de Staat garanties voor de noodliquiditeitssteun die door de Centrale Bank van Ierland werd verleend.
(44)
De Bank bleef van de ELG-regeling profiteren en werd in juli 2011 geherkapitaliseerd (27) door een plaatsing van aandelen, een kapitaalinbreng (28) en contingent capital notes.
(45)
De herkapitalisatiemaatregelen van de Bank (daaronder begrepen de preferente aandelen en de voorwaardelijke kapitaalinstrumenten) belopen in totaal 20,775 miljard EUR. Als gevolg van de verschillende kapitaalinjecties is 99,8 % van de gewone aandelen via de National Pensioen Reserve Fund Commission (NPRFC) in handen van de Ierse Staat.
(46)
Daarnaast heeft de NPRFC ook preferente aandelen ten belope van 3,5 miljard EUR in handen, die oorspronkelijk in 2009 in AIB waren geïnjecteerd en door de Commissie waren goedgekeurd bij het besluit in zaak N 241/09 (29). De Bank kan vrij beslissen of zij die aandelen aflost of terugkoopt. Vanaf mei 2014 (d.w.z. vijf jaar na de injectie) zal een verhoging van 25 % op die aandelen worden toegepast en zal aflossing plaatsvinden tegen 125 % van de nominale waarde.
(47)
In tabel 3 wordt een overzicht gegeven van alle steunmaatregelen die ten gunste van AIB, EBS en de Bank (de gefuseerde entiteit) zijn genomen.
Tabel 3
Overzicht van de steunmaatregelen die ten gunste van AIB, EBS en de Bank (gefuseerde entiteit AIB/EBS) zijn genomen
(de goedgekeurde bedragen en de werkelijk toegekende bedragen verschillen in sommige gevallen)
Soort maatregel
Bedrag
(in miljard EUR)
Vergoeding
Maatregelen ten gunste van AIB (afzonderlijk)
a
Garanties in het kader van de CIFS-regeling
(bedrag van de gegarandeerde verplichtingen)
tot 133
Volgens de CIFS-regeling
b
Garanties in het kader van de ELG-regeling
(bedrag van de gegarandeerde verplichtingen)
tot 62,5
Volgens de ELG-regeling
c
Ondersteuning van probleemactiva - overdrachten aan het NAMA
20,4
(geraamd steunbedrag = 1,6) (30)
n.v.t. - gemiddelde korting bedroeg ongeveer 56 %
d
Herkapitalisatie in de vorm van preferente aandelen, mei 2009
3,5
8 % per jaar of gewone aandelen in de plaats
e
Herkapitalisatie in de vorm van nieuw aandelenkapitaal, december 2010
3,7
f
Staatsgarantie op noodliquiditeitsbijstand tot en met Q2 2011
[5-15] (31)
Maatregelen ten gunste van EBS
g
Garanties in het kader van de CIFS-regeling
(bedrag van de gegarandeerde verplichtingen)
tot 14,4
Volgens de CIFS-regeling
h
Garanties in het kader van de ELG-regeling
(bedrag van de gegarandeerde verplichtingen)
tot 8,0
Volgens de ELG-regeling
i
Ondersteuning van probleemactiva - overdrachten aan het NAMA
0,9
(geraamd steunbedrag = 0,1) (30)
n.v.t. - gemiddelde korting bedroeg ongeveer 57 %
j
Herkapitalisatie in de vorm van speciale investeringsaandelen, mei en december 2010
0,625
Kan worden vergoed door de uitbetaling van een dividend indien er voldoende uitkeerbare reserves zijn
k
Herkapitalisatie via een rechtstreekse subsidie in de vorm van een promesse, december 2010
0,250
Niet afzonderlijk vergoed
l
Staatsgarantie op noodliquiditeitsbijstand
[0-5]
Maatregelen ten gunste van de Bank (de gefuseerde entiteit)
m
Herkapitalisatie in de vorm van gewone aandelen („plaatsing”), juli 2011
5,0
n
Herkapitalisatie in de vorm van contingent capital notes, juli 2011
1,6
Vast wettelijk rentetarief van 10 % per jaar
o
Herkapitalisatie in de vorm van een kapitaalinbreng, juli 2011
6,1
Geen vergoeding
Gecombineerde totale herkapitalisatie (d + e + j + k + m + n + o)
20,775
Bron: Ierse autoriteiten en herstructureringsplannen voor AIB en EBS en de Bank.
2.4. DE INDIVIDUELE HERSTRUCTURERINGSPLANNEN
(48)
In november 2009 dienden de Ierse autoriteiten een eerste herstructureringsplan voor AIB in, waarin eerste voorstellen waren opgenomen om AIB opnieuw levensvatbaar te maken. In mei 2010 diende Ierland een aangepaste versie van het plan in, waarin onder meer in verdere afstotingen was voorzien (de dochterondernemingen van AIB in Polen, het Verenigd Koninkrijk en de VS) om te voldoen aan de nieuwe wettelijke minimumkapitaalvereisten, die in maart 2010 door de financiële toezichthouder in het kader van de PCAR waren aangekondigd.
(49)
Het herstructureringsplan voor EBS, dat op 31 mei 2010 werd ingediend, voorzag in een interne herstructurering van EBS om haar levensvatbaar te maken, in combinatie met een snelle verkoop aan een derde partij. Volgens dat plan zou EBS uit het segment van de hypotheekleningen voor zakelijk vastgoed stappen en haar activiteiten opnieuw toespitsen op spaarproducten en hypotheekleningen voor particulieren. EBS zou minder beroep doen op wholesalefinanciering (op korte termijn) en zich in plaats daarvan toespitsen op deposito's van particulieren.
2.5. HERSTRUCTURERINGSMAATREGELEN DIE REEDS DOOR DE BANK TEN UITVOER ZIJN GELEGD (AIB EN EBS GEFUSEERD)
(50)
De Bank heeft al een ruime reeks herstructureringsmaatregelen ten uitvoer gelegd vóór de indiening van de definitieve versie van het herstructureringsplan, teneinde de doelstellingen van levensvatbaarheid op lange termijn, eigen inbreng en lastenverdeling te bereiken. Die maatregelen omvatten afstotingen van activiteiten, afstotingen van activa, passivabeheerexercities (32) en kostenbesparingen, als volgt (33):
-
afstotingen van activiteiten die 3,3 miljard EUR aan Tier 1-kernkapitaal hebben opgeleverd:
9/2010
verkoop van Goodbody Stockbrokers
11/2010
verkoop van de deelneming van 23,9 % in M&T Corporation
2/2011
overdracht van 9 miljard EUR deposito's van Anglo Irish Banks aan AIB
4/2011
verkoop van de deelneming van 70,36 % in het Poolse BZWBK
4/2011
verkoop van de deelneming van 50,00 % in het Poolse BZWBK Asset Management
5/2011
verkoop van de deelneming van 49,99 % in de Bulgaarse American Credit Bank
8/2011
verkoop van AIB International Financial Services
8/2011
verkoop van AIB Jersey Trust
1/2012
AIB kondigt het besluit aan de gemeenschappelijke onderneming met Aviva Life Holdings Ireland Ltd te beëindigen
4/2012
AIB kondigt het besluit aan de activiteiten op Man en Jersey stop te zetten
4/2012
verkoop van afdelingen van AIB Baltics
6/2012
verkoop van AIB Investment Managers
8/2012
verkoop van belangen in Poolse vastgoedfondsen
-
overdrachten van activa van 21,3 miljard EUR aan NAMA;
-
afstotingen van activa die uit de PLAR 2011 voortvloeien van 20,5 miljard EUR (voltooid);
-
passivabeheerexercities/terugkoop van schuld uitgevoerd in respectievelijk 2009, 2010 en 2011, wat 5,4 miljard EUR aan Tier 1-kernkapitaal bijdroeg:
6/2009
terugkoop hybride Tier 1-kapitaal + kapitaalinbreng van 1,1 miljard EUR
3/2010
terugkoop Tier 2-obligaties + kapitaalinbreng van 0,4 miljard EUR
1/2011
terugkoop Tier 2-obligaties + kapitaalinbreng van 1,5 miljard EUR
7/2011
terugkoop Tier 1- en Tier 2-obligaties + kapitaalinbreng van 2,1 miljard EUR
6/2010- 2/2011
reeksen van terugkoop van Tier 1- en Tier 2-obligaties van EBS + kapitaalinbreng van 0,3 miljard EUR
-
sluiting van kantoren (68 in Ierland, 22 EBS-vestigingen, 22 kantoren van AIB in het Verenigd Koninkrijk);
-
programma voor vroegtijdige pensionering en vrijwillige afvloeiing: een vermindering van ongeveer 2 877 VTE (34) op 31 december 2013, waarna nog een verdere inkrimping van het personeelsbestand is gepland;
-
volledige vervanging van de functies van de raad van bestuur en het hogere management (ten opzichte van het profiel vóór september 2008);
-
heroriëntatie van de activiteiten op Ierland, met een aanbod van bankdiensten voor particulieren en ondernemingen.
2.6. HET HERSTRUCTURERINGSPLAN VOOR DE BANK (AIB EN EBS GEFUSEERD)
(51)
Op 28 september 2012 dienden de Ierse autoriteiten een herstructureringsplan voor de Bank in voor de periode van 2012 tot en met 2015. De Ierse autoriteiten wijzigden dat plan herhaaldelijk en vulden het herhaaldelijk aan en de herstructureringsperiode die uiteindelijk werd vastgesteld, omvat ook de jaren 2014 tot en met 2017.
(52)
De Ierse autoriteiten dienden een basisscenario in, een alternatief basisscenario op basis van voorzichtigere aannames en een negatief scenario, om aan te tonen dat de Bank levensvatbaar op lange termijn kan zijn.
(53)
Het is de bedoeling dat de Bank na afloop van de herstructureringsperiode opnieuw een solide, winstgevende en goed gefinancierde instelling is met gezonde kapitaalratio's en een traditioneler bedrijfsmodel. Het plan omvat een bedrijfsstrategie om de Bank te positioneren als een kleinere bank met volledige dienstverlening, en niet langer als de internationaal gediversifieerde financiëledienstengroep die zij vóór de crisis was. De werkingsstructuur van de Bank is gebaseerd op drie hoekstenen - de binnenlandse kernbank, AIB UK (de afdeling Verenigd Koninkrijk omvat de afdelingen in Groot-Brittanië en Noord-Ierland), en de Financial Solutions Group, die in 2012 werd opgericht.
(54)
De belangrijkste factoren om de Bank opnieuw levensvatbaar te maken, zijn:
a)
de heroriëntatie van de Bank in een kleinere bank met een beter financieringsprofiel, die zich in de eerste plaats op Ierland richt;
b)
betere winstgevendheidsgraad door verbetering van de nettorentemarge, kostenbesparingen en beduidend lagere waardeverminderingen;
c)
een solide kapitaalbuffer.
2.6.1. Het basisscenario
2.6.1.1. Macro-economische aannames en belangrijkste financiële prognoses
(55)
In het basisscenario wordt ervan uitgegaan dat het bruto binnenlands product (bbp) in Ierland in 2014 zal groeien met 2,2 % en in 2015, 2016 en 2017 nog sneller zal groeien respectievelijk met 2,8 %, 3,2 % en 3,2 %. In het Verenigd Koninkrijk zal het bbp in 2014 naar verwachting groeien met 1,9 %, 2,1 % in 2015, 2,5 % in 2016 en 2,5 % in 2017.
(56)
De werkgelegenheid zal naar verwachting in de loop van de herstructureringsperiode verbeteren, met een verwachte groei van 0,8 % in 2014, 1,5 % in 2015, 2 % in 2016 en 2 % in 2017.
(57)
De vastgoedmarkt en de bouwsector zullen naar verwachting opleven na zeer lage bedrijvigheid. Verwacht wordt dat de huizenprijzen in 2014 zullen stijgen met 3 %, in 2015 met 3 %, in 2016 met 2,5 % en in 2017 met 2,5 %.
(58)
Het herstructureringsplan van de Bank leidt tot de volgende financiële prognoses in het basisscenario:
Tabel 4
De financiële resultaten van de Bank en de financiële prognoses van het basisscenario
Belangrijkste financiële indicatoren
2012
Wer-kelijk
2013
Wer-kelijk
2014
Plan
2015
Plan
2016
Plan
2017
Plan
- Kapitaal en risicogewogen activa („RWA's”)
-
Tier 1-kernkapitaalratio (CT1 of CET1) (%)
15,2 %
14,3 %
[10-20 %]
[10-20 %]
[10-20 %]
[10-20 %]
-
Kapitaalbuffer (miljoen EUR) tegenover 8 % CT1/CET1
5 133
3 934
[0-5 000]
[5 000-10 000]
[5 000-10 000]
[5 000-10 000]
-
RWA's (miljoen EUR)
71 417
62 395
[55 000-65 000]
[55 000-65 000]
[55 000-65 000]
[55 000-65 000]
- Winstgevendheid
-
Nettorentemarge - met uitsluiting ELG (%)
1,22 %
1,37 %
[1,5-2,25 %]
[1,5-2,25 %]
[1,5-2,25 %]
[1,5-2,25 %]
-
Verhouding kosten/inkomsten
123 %
77 %
[60-70 %]
[50-60 %]
[45-55 %]
[45-55 %]
-
Winst na belastingen (miljoen EUR)
(3 557)
(1 597)
[0-750]
[0-750]
[250-1 250]
[250-1 250]
-
Rendement op vermogen (35)
- 37,0 %
- 21,5 %
[0,5-10 %]
[0,5-10 %]
[5-15 %]
[5-15 %]
- Financiering
-
Verhouding leningen/deposito's
115 %
100 %
[95-120 %]
[95-120 %]
[95-120 %]
[95-120 %]
-
Afhankelijkheid ECB (% van totale passiva (36))
20 %
12 %
[10-20 %]
[ 10 %]
[ 10 %]
[ 10 %]
- Overige
-
Bruto leningen en voorschotten aan klanten (miljoen EUR)
89 872
82 851
[70 000-80 000]
[65 000-75 000]
[65 000-75 000]
[65 000-75 000]
-
Totaal activa (miljoen EUR)
122 501
117 734
[100 000-150 000]
[100 000-150 000]
[100 000-150 000]
[100 000-150 000]
-
VTE (aantal)
13 429
11 431
[10 000-15 000]
[8 000-13 000]
[8 000-13 000]
[8 000-13 000]
Bron: herstructureringsplan van de Bank en aanvullende informatie van 10 januari 2014, jaarverslag 2013 van AIB.
2.6.1.2. Belangrijkste factoren om de Bank opnieuw levensvatbaar te maken
i) Een kleinere op het binnenland gerichte bank met een beter financieringsprofiel
(59)
Door een beduidende afstoting van niet-essentiële activa (37) wil de Bank een materieel kleinere instelling worden in vergelijking met de periode die aan de financiële crisis voorafging. De Bank heeft haar vermogenspositie al in belangrijke mate versterkt via de afstoting van een aantal van haar activiteiten, de afstoting van activa en de overdracht van activa in verband met „eigendom met hoog risico” aan het NAMA (21,3 miljard EUR), waardoor zij haar balanstotaal beduidend heeft kunnen verminderen. De totale activa van de AIB-groep zijn gedaald van 136,7 miljard EUR eind 2011 tot 117,7 miljard EUR op 31 december 2013 (een daling van 14 %) (38).
(60)
Dit belangrijke programma voor bufferversterking en inkrimping dat door de Bank ten uitvoer wordt gelegd, heeft in combinatie met een groeiend bestand klantendeposito's (vanaf 2011) ertoe bijgedragen dat de Bank een beter financieringsprofiel heeft. Het aandeel van de klantendeposito's in de totale financieringsbronnen (d.w.z. de totale passiva (39)) steeg van 49,7 % eind 2011 tot 61,2 % eind 2013, terwijl de verhouding leningen/deposito's daalde van 138 % eind 2011 tot ongeveer 100 % op 31 december 2013.
(61)
Tijdens de herstructureringsperiode wil de Bank het aandeel van de klantendeposito's in de totale financieringsbronnen (d.w.z. de totale passiva) verder verhogen, terwijl het aandeel van de ECB-financiering naar verwachting in de loop van de periode van het herstructureringsplan beduidend zal dalen van 20 % in 2012 naar [ 10 %] in 2017 (d.w.z. een daling van 15-25 miljard EUR), als gevolg van een combinatie van lagere verwachte leningvolumes (40), aflossingen van NAMA-obligaties (41) en hogere deposito's van banken.
(62)
De Bank krijgt geleidelijk opnieuw toegang tot de wholesalemarkt. In januari en september 2013 gaf de Bank twee door hypotheekleningen gedekte obligaties uit van elk 500 miljoen EUR. In oktober 2013 gaf de Bank een kredietkaartsecuritisatie uit voor 500 miljoen EUR, wat een primeur was voor een Ierse bank. In november 2013 kon de Bank volledig zonder garantie een schuld op drie jaar plaatsen voor 500 miljoen EUR. Dit was de eerste niet-gegarandeerde schuldtransactie van de Bank sinds 2009. In maart 2014 gaf de Bank een obligatie uit met een looptijd van zeven jaar, met door activa gedekte effecten als onderliggende waarde, voor 500 miljoen EUR. Dit is de benchmarkobligatie met de langste looptijd van AIB sinds 2007.
(63)
Wat de geraamde liquiditeitsratio's betreft, raamt de Bank, rekening houdend met de in deze fase beschikbare informatie over de samenstelling van de liquiditeitsdekkingsratio die op het niveau van de Europese Unie nog in de fase van de raadpleging is (42), dat de liquiditeitsdekkingsratio tijdens de herstructureringsperiode ruim boven de minimumvereisten ligt (zie tabel 5).
Tabel 5
Liquiditeitsratio's van de Bank
(in %)
Liquiditeitsratio's
2014
Plan
2015
Plan
2016
Plan
2017
Plan
Liquiditeitsdekkingsratio
[75-150]
[75-170]
[75-170]
[75-170]
Minimale liquiditeitsdekkingsratio opgenomen in Verordening (EU) nr. 575/2013
60
70
80
Nettostabielefinancieringsratio
[70-120]
[70-120]
[70-120]
[70-120]
Bron: herstructureringsplan van de Bank.
ii) Een betere winstgevendheidsgraad
(64)
Volgens de prognoses van de Bank zal zij in 2014 opnieuw winstgevend worden, met een winstprognose na belastingen van [0-750] miljoen EUR, die in 2017 [250-1 250] miljoen EUR zal bereiken. Het rendement op vermogen zal naar verwachting [0,5-10 %] bedragen in 2014 en [5-15 %] in 2017. Dit zal op de volgende manier worden bereikt.
(65)
Om te beginnen zijn in het herstructureringsplan verschillende maatregelen opgenomen om het herstel van de nettorentemarge, met uitsluiting van de ELG-kosten, tot stand te brengen, van 1,22 % in 2012 naar [1,5-2,25 %] in 2017. Die maatregelen omvatten nieuwe leningen van [20-30] miljard EUR van 2014 tot 2017 tegen hogere rentetarieven, verdere verbetering in de prijszetting van backbook (43)-leningen en een verdere verlaging van de kosten van depositoproducten tot 2015 (zie tabel 6). Voorts zal het aandeel van activa met lage opbrengst (d.w.z. trackerhypotheken en NAMA-obligaties) ten opzichte van de totale activa van de Bank volgens de ramingen over de herstructureringsperiode dalen van [20-30 %] in 2014 tot [10-20 %] in 2017 ten gevolge van de aflossing van de NAMA-obligaties en de afschrijving van de portefeuille trackerhypotheken waarvoor geen nieuwe leningen zijn gepland.
Tabel 6
Geraamde evolutie van de gemiddelde opbrengsten van activa en passiva van de Bank
(in %)
Gemiddelde opbrengst
2013
Werkelijk
2014
Plan
2015
Plan
2016
Plan
2017
Plan
Gemiddelde opbrengst - Nieuwe leningen
[3-7]
[3-7]
[3-7]
[3-7]
[3-7]
Gemiddelde opbrengst - Backbookleningen
[2-5]
[2-5]
[2-5]
[2-5]
[2-5]
Gemiddelde opbrengst - Totaal leningen
2,74
[2-6]
[2-6]
[2-6]
[2-6]
Gemiddelde opbrengst - Deposito's
(daaronder begrepen lopende rekeningen)
- 1,54
[- 0,5 tot - 2,5]
[- 0,5 tot - 2,5]
[- 0,5 tot - 2,5]
[- 0,5 tot - 2,5]
Bron: herstructureringsplan van de Bank en aanvullende informatie van 20 maart 2014.
(66)
Ten tweede zal door de stopzetting van de ELG-regeling op 28 maart 2013 de nettorentemarge na ELG-kosten verbeteren, omdat er minder garantievergoedingen aan de Staat zullen moeten worden betaald. Die bedroegen in 2012 0,4 miljoen EUR en zullen volgens ramingen in 2017 nog slechts 8 miljoen EUR bedragen.
(67)
Ten derde is de Bank van plan, om duurzame exploitatiewinsten vóór voorzieningen te bereiken, om haar exploitatiekosten verder te verlagen van 1,8 miljard EUR in 2012 tot [1,0-1,5] miljard EUR in 2015 en tot [1,0-1,5] miljard EUR in 2017. De twee belangrijkste initiatieven om die verlaging te realiseren, zijn de regeling inzake pensionering en vrijwillige afvloeiing en de herziening van de lonen en voordelen die in 2012 werd aangekondigd. De Bank is van plan haar personeelsbestand in te krimpen met respectievelijk [20-40 %] tegen 2015 en [20-40 %] in 2017 ten opzichte van 2012, wat neerkomt op een totale daling van het aantal personeelsleden met [2 000 tot 5 000] personeelsleden.
(68)
Wat ten slotte de exploitatiewinst na voorzieningen en vóór buitengewone kosten betreft, plant de Bank een scherpe daling van de waardeverminderingen op leningen, van 2,5 miljard EUR in 2012 tot [0-0,5] miljard EUR in 2014 en [0-0,5] miljard EUR in 2017, omdat in het plan wordt uitgegaan van een economisch herstel in Ierland. AIB verwacht dat er door dit herstel minder nieuwe leningen niet zullen worden terugbetaald. Het voorzieningenplan voorziet ook in doeltreffendere kredietbeheeractiviteiten, wat tot uiting komt in de oprichting van de Financial Solution Groep en de tenuitvoerlegging van de strategie om het probleem van hypotheekleningen met achterstallen op te lossen (44). De bedoeling van die activiteiten is de leningen van de Bank beter te innen en haar herstructurering doeltreffend te maken, waardoor meer leningen toch nog worden terugbetaald.
iii) Handhaving van een solide kapitaalbuffer
(69)
De Bank verwacht in de herstructureringsperiode een solide kapitaalbuffer te handhaven door meer winsten in te houden en minder risicogewogen activa te hebben. De Bank is van plan haar winsten te verhogen door middel van de in de overwegingen 65 tot en met 68 beschreven maatregelen, en die dan volledig in te houden. De risicogewogen activa zullen naar verwachting dalen met ongeveer [5-10] miljard EUR van 2013 tot 2016, voornamelijk als resultaat van de voortgezette inkrimping van de leningenportefeuille (daaronder begrepen afwaarderingen, geherstructureerde dubieuze leningen en afschrijvingen van leningen), nieuwe behandeling van uitgestelde belastingvorderingen (45) en de geplande invoering van a) een interneratingbenadering van de leningenportefeuille van EBS, en b) bijgewerkte interneratingmodellen voor de leningenportefeuille van AIB.
(70)
Voorts verstrekten de Ierse autoriteiten informatie dat de Centrale Bank van Ierland in de nabije toekomst het wettelijke minimumkapitaalvereiste (46) verder zal verlagen van 10,5 % tot […] %, waardoor de kapitaalbuffer van de Bank in 2014 zal stijgen met [0-5] miljard EUR, in een voorts ongewijzigde situatie. De doelstelling van 10,5 % die de Centrale Bank van Ierland in het kader van de PCAR-exercitie in november 2010 had vastgelegd, zal derhalve niet langer van toepassing zijn.
(71)
Rekening houdend met een wettelijk minimumkapitaalvereiste van 8 % Tier 1-kernkapitaal („CET 1”) over de hele periode, wordt de kapitaalbuffer van de Bank geraamd op [0-5] miljard EUR in 2014 en ongeveer [5-10] miljard EUR in 2017. Met een kapitaaldrempel van 5,5 % (47) zou de kapitaalbuffer in 2014 [5-10] miljard EUR bedragen.
(72)
Daarnaast heeft de Bank voorwaardelijke kapitaalinstrumenten („CoCo's”) (48) ten belope van 1,6 miljard EUR, die zo nodig in gewone aandelen zouden kunnen worden geconverteerd. Rekening houdend met de CoCo's zou de kapitaalbuffer in 2014 uitkomen op [5-10] miljard EUR met een wettelijk minimumkapitaalvereiste van 8 % en [5-10] miljard EUR met een kapitaaldrempel van 5,5 %.
(73)
De voor de CET1 in de overwegingen 71 en 72 verstrekte cijfers omvatten de passende geleidelijke aftrek van uitgestelde belastingvorderingen (49). De opgenomen uitgestelde belastingvorderingen van de Bank, die voortvloeien uit ongebruikte fiscale verliezen, belopen op 31 december 2013 3,9 miljard EUR.
2.6.2. Het alternatieve basisscenario
(74)
Op 11 februari 2014 diende de Bank bij de Commissie een alternatief basisscenario in, dat gebaseerd is op voorzichtigere aannames in vergelijking met het basisscenario. De voorzichtigere aannames betroffen de ontwikkeling van de risicogewogen activa, de resultaten van de balansbeoordeling (50), het volume van nieuwe leningen, een verschillende financieringsmix, hogere financieringskosten en hogere voorzieningslasten, dit alles samengevat in tabel 7. De macro-economische aannames die aan dit alternatieve basisscenario ten grondslag liggen, zijn dezelfde als die welke ten grondslag liggen aan het basisscenario dat in de overwegingen 55 en 56 is beschreven.
Tabel 7
Alternatief basisscenario: belangrijkste veranderingen in de aannames in vergelijking met het basisscenario
Variabele
Alternatief basisscenario (wijziging in vergelijking met het basisscenario)
Risicogewogen activa
Omvat de resultaten van de balansbeoordeling en houdt om prudentiële redenen geen rekening met het effect van de geplande invoering van zowel nieuwe als bijgewerkte interneratingmodellen, omdat die nog door de Centrale Bank van Ierland moeten worden goedgekeurd (51). Ten gevolge van die twee wijzigingen stijgen de risicogewogen activa met [3-8] miljard EUR, [3-8] miljard EUR, [3-8] miljard EUR en [3-8] miljard EUR, in vergelijking met het basisscenario voor de jaren 2014, 2015, 2016 en 2017.
Voorzieningen voor waardeverminderingen op leningen
Omvat volledig de resultaten van de balansbeoordeling. Bij de balansbeoordeling werd een aanvullende behoefte aan voorzieningen vastgesteld van 1,1 miljard EUR, waarvan slechts […] miljard EUR in het basisscenario tot uiting kwamen. Dit betekent dat de voorzieningen in het alternatieve basisscenario in 2013 […] miljard EUR hoger zijn dan in het basisscenario en een meer lineaire daling ten opzichte van het niveau van vóór de crisis weerspiegelen. Dit impliceerde een aanvullende voorziening van [500-1 000] miljoen EUR in 2014, [500-1 000] miljoen EUR in 2015, [0-500] miljoen EUR in 2016 en [0-500] miljoen EUR in 2017 in vergelijking met het basisscenario.
Nieuwe leningen
Hier wordt rekening gehouden met het feit dat nieuwe leningen voor de portefeuille zakelijk, ondernemingen en kmo's voor elk prognosejaar beperkt zijn tot de groeiprognose van het bbp. Dit impliceert dat de totale nieuwe productie over de herstructureringsperiode [2-4] miljard EUR minder bedraagt dan in het basisscenario. (De nieuwe aannames in verband met de leningen beïnvloeden de risicogewogen activa met [0-3] miljard EUR, [0-3] miljard EUR, [0-3] miljard EUR en [0-3] miljard EUR voor de jaren 2014, 2015, 2016 en 2017).
Financieringsmix
Omvat een hoger aandeel (met 2 % tot 3 %) van langetermijnfinanciering tot 2016 in vergelijking met het basisscenario.
Kosten van middelen
Houdt rekening met het feit dat de ontwikkeling van de kosten van deposito's voor particuliere termijnrekeningen en deposito's van kmo's en ondernemingen nauwer de ontwikkeling van de geraamde basisrentevoet van de ECB volgt dan in het basisscenario.
Bron: herstructureringsplan van de Bank en aanvullende informatie van 11 februari en 27 maart 2014.
(75)
Volgens die voorzichtigere aannames zal de Bank niet opnieuw winstgevend worden vóór 2016, met een winstprognose na belastingen van [0-750] miljoen EUR, die in 2017 [250-1 250] miljoen EUR zal bereiken. Het rendement op vermogen zal in 2016 naar verwachting [0,5-10 %] bedragen en in 2017 [5-15 %].
(76)
De kapitaalbuffer van de Bank zal naar verwachting in 2014 ongeveer [2-6] miljard EUR bedragen en in 2017 [2-6] miljard EUR, rekening houdend met een minimumkapitaalvereiste van 8 %. Rekening houdend met de CoCo's zou de kapitaalbuffer in 2014 uitkomen op [3-8] miljard EUR met een wettelijk minimumkapitaalvereiste van 8 % (en [3-8] miljard EUR met een kapitaaldrempel van 5,5 %).
Tabel 8
De financiële prognoses van de Bank in het alternatieve basisscenario
Belangrijkste financiële indicatoren
2014
Plan
2015
Plan
2016
Plan
2017
Plan
- Kapitaal en risicogewogen activa
-
CT1-ratio of CET1-ratio (%)
[10-20 %]
[10-20 %]
[10-20 %]
[10-20 %]
-
Kapitaalbuffer (miljoen EUR) tegenover CT1/CET1 8 %
[2 000-6 000]
[2 000-6 000]
[2 000-6 000]
[2 000-6 000]
-
Kapitaalbuffer (miljoen EUR) tegenover CT1/CET1 8 % met inbegrip van omzetting van CoCo's
[3 000-8 000]
[3 000-8 000]
[3 000-8 000]
[3 000-8 000]
-
Risicogewogen activa (miljoen EUR)
[55 000-65 000]
[55 000-65 000]
[55 000-65 000]
[50 000-60 000]
- Winstgevendheid
-
Nettorentemarge - met uitsluiting ELG-kosten (%)
[1,5-2,25 %]
[1,5-2,25 %]
[1,5-2,25 %]
[1,5-2,25 %]
-
Verhouding kosten/inkomsten
[60-70 %]
[60-70 %]
[50-60 %]
[45-55 %]
-
Winst na belastingen (miljoen EUR)
[0-750]
[0-750]
[0-750]
[250-1 250]
-
Rendement op vermogen
[Niet betekenisvol]
[Niet betekenisvol]
[0,5-10 %]
[5-15 %]
- Financiering
-
Verhouding leningen/deposito's
[95-120 %]
[95-120 %]
[95-120 %]
[95-120 %]
- Overige
-
Bruto leningen en voorschotten aan klanten (miljoen EUR)
[70 000-80 000]
[65 000-75 000]
[65 000-75 000]
[65 000-75 000]
-
Totaal activa (miljoen EUR)
[100 000-150 000]
[100 000-150 000]
[100 000-150 000]
[100 000-150 000]
Bron: herstructureringsplan van de Bank en aanvullende informatie van 11 februari en 27 maart 2014.
2.6.3. Het negatief scenario
(77)
In het negatief scenario dat door de Bank is ingediend, zal het bbp in Ierland in 2014 naar verwachting groeien met 1 %, in 2015 met 1,5 %, in 2016 met 2,2 % en in 2017 met 2,2 %. De groei van de werkgelegenheid vertraagt tot 2015 en zal in dat jaar naar verwachting toenemen met 0,5 %, in 2016 met 1 % en in 2017 met 1 %. De huizenprijzen zullen in 2014 naar verwachting stijgen met 1,2 %, in 2015 met 1,7 %, in 2016 met 1,9 % en in 2017 met 1,9 %. In het Verenigd Koninkrijk zal het bbp in 2014 naar verwachting groeien met 0,8 %, in 2015 met 1 %, in 2016 met 1,5 % en in 2017 met 1,5 %.
(78)
Het negatief scenario is gebaseerd op strengere macro-economische aannames in vergelijking met het basisscenario en het alternatieve basisscenario. Niettemin leidt het alternatieve basisscenario tot een lagere winstgevendheid en een lagere kapitaalbuffer dan het negatieve scenario, omdat de aannames waarop de financiële prognoses van de Bank over de ontwikkeling van haar bedrijfsactiviteiten gebaseerd zijn, strenger zijn in het alternatieve basisscenario dan in het negatieve scenario.
(79)
De bedrijfsinkomsten van de Bank zullen in het negatieve scenario naar verwachting stijgen van [1-3] miljard EUR in 2014 tot [1-3] miljard EUR in 2017. De exploitatiewinsten van de Bank zullen in het negatieve scenario naar verwachting stijgen van [0-1] miljard EUR in 2014 tot [0,75-1,75] miljard EUR in 2017. In het negatieve scenario wordt de Bank naar verwachting opnieuw winstgevend in [2014-2016], met een winst vóór belastingen van [0-750] miljoen EUR.
(80)
De verhouding kosten/inkomsten zal naar verwachting verbeteren van [60-70] % in 2014 tot [45-55] % in 2017.
(81)
In het negatieve scenario worden de CET1-ratio's van de Bank geraamd op [10-20] % in 2014, [10-20] % in 2015, [10-20] % in 2016 en [10-20] % in 2017. Dit zou resulteren in een kapitaalbuffer van [3-8] miljard EUR in 2014, [3-8] miljard EUR in 2015, [3-8] miljard EUR in 2016 en [3-8] miljard EUR in 2017, uitgaande van een wettelijk minimumkapitaalvereiste van 8 %.
2.7. TERUGBETALINGSSCHEMA
(82)
Vóór het einde van de herstructureringsperiode zal de Bank beginnen de staatssteun terug te betalen via de uitbetaling van dividenden of op een andere manier, op voorwaarde dat zij ten minste 1-4 % kapitaal heeft bovenop de wettelijke minimale CET1-ratio (bij volledige toepassing van Bazel III) zoals vastgesteld door de Centrale Bank van Ierland op 31 december 2016. Het terugbetaalde bedrag zal gelijk zijn aan het saldo boven de wettelijke minimale CET1-ratio verhoogd met 1-4 %.
(83)
Om die terugbetaling te vergemakkelijken, zal de Bank geen stappen ondernemen die zouden leiden tot een uitstroom van kapitaal vóór […] tenzij […].
(84)
De Bank behoudt de optie om de preferente aandelen van de NPRFC tot 13 mei 2014 geheel of gedeeltelijk tegen de nominale waarde te converteren en daarna tegen 125 % van de inschrijvingsprijs, voorafgaand aan of als onderdeel van een uitstapgebeurtenis (of gedeeltelijke uitstap) die zich voor de Staat voortdoet en waarbij de particuliere sector betrokken is.
(85)
In beginsel kan de Bank de CoCo's van de Staat op elk ogenblik verkopen. Ierland heeft echter zich ertoe verbonden dat de Bank de CoCo's niet zal aflossen voordat de resultaten van de evaluatie van de activakwaliteit en de stresstest (52), die door de ECB en de Europese Bankautoriteit worden uitgevoerd, bekendgemaakt zijn, en op voorwaarde dat de toezichthoudende autoriteiten daarvoor toestemming hebben gegeven.
2.8. DOOR IERLAND VOORGESTELDE VERBINTENISSEN
(86)
De Ierse autoriteiten hebben een aantal verbintenissen voorgesteld, die de Bank tijdens de herstructureringsperiode zal moeten naleven. Het gaat om de volgende verbintenissen:
-
herstructureren van de portefeuilles hypotheekleningen en leningen aan kmo's:
-
voldoen aan kwantitatieve herstructureringsdoelstellingen om te herstructureren/duurzame oplossingen voor te stellen,
-
de optimale herstructureringsoptie zal worden gebaseerd op het maximaliseren van de netto contante waarde;
-
nieuwe leningen aan […] worden beperkt tot […] in […] en […]. Nieuwe leningen mogen de plafonds overschrijden, mits de totale bruto eindbalans van de leningen niet meer bedraagt dan […] aan het einde van […] en […] aan het einde van […];
-
terugbetalen van de staatssteun (in de vorm van dividenden indien de kapitaalratio van de Bank meer bedraagt dan het wettelijke minimumkapitaalvereiste vermeerderd met 1-4 %, met ingang van 2016);
-
de contingent capital notes (CoCo's, 1,6 miljard EUR) zullen niet worden afgelost voordat de resultaten van de evaluatie van de activakwaliteit en de stresstest bekendgemaakt zijn;
-
verlagen van de kosten met [200-600] miljoen EUR tegen 2015 in vergelijking met 2012 en een verhouding kosten/inkomsten van [45-65] % respectievelijk [50-70] %, indien de groei van het bbp lager is dan 2 %;
-
beperken van de blootstelling aan Ierse staatsobligaties tot [10-20] miljard EUR;
-
bepaald gedrag, zoals beperkingen van acquisities, marketing en reclame en sponsoring in Ierland, verbod op dividenden, verbod op coupons op bestaande instrumenten;
-
maatregelen ter bevordering van de mededinging in de Ierse banksector (maatregelen om de markten te openen, bestaande uit een dienstenpakket en een klantenmobiliteitspakket);
-
benoemen van een monitoring trustee die toeziet op de naleving van die verbintenissen.
(87)
Ierland heeft zich ertoe verbonden ervoor te zorgen dat het op 28 september 2012 ingediende herstructureringsplan, zoals aangevuld, volledig ten uitvoer wordt gelegd, met inbegrip van de verbintenissen die in de bijlage nader zijn beschreven.
3. HET INLEIDINGSBESLUIT TEN AANZIEN VAN EBS
(88)
Op 31 mei 2010 dienden de Ierse autoriteiten een herstructureringsplan voor EBS in. De Commissie leidde een diepgaand onderzoek in, omdat zij twijfels had over de verenigbaarheid van dat herstructureringsplan met de interne markt. De Commissie betwijfelde met name of:
i)
EBS door het herstructureringsplan opnieuw levensvatbaar op lange termijn kon worden;
ii)
de steun tot het noodzakelijke minimum beperkt bleef;
iii)
het herstructureringsplan voldoende maatregelen omvatte om mededingingsvervalsingen te beperken.
(89)
De Commissie merkte op dat de financiële prognoses van het herstructureringsplan niet samenhangend waren en niet voldoende informatie verstrekten over de macro-economische aannames in het negatieve scenario. Daarnaast had de Commissie twijfels over de aannames die ten grondslag lagen aan de berekeningen van EBS van de ontwikkeling van de hypotheekleningen in Ierland op middellange termijn. De Commissie wenste ook meer duidelijkheid over de aannames van EBS met betrekking tot de zakelijke depositomarkt. De Commissie stelde zich op het standpunt dat in het herstructureringsplan van EBS de waardeverminderingen van de hypotheekleningen voor de gespecificeerde periode ondergewaardeerd waren, en dat er geen grondige analyse was gemaakt van de waardeverminderingen op de zakelijke leningenportefeuille die wordt afgebouwd. Ten slotte had de Commissie twijfels over de berekening van de verhouding kosten/inkomsten van EBS en de kosten van wholesalefinanciering op middellange termijn.
(90)
Met betrekking tot de beperking van de steun tot het minimum stelde de Commissie vast dat zij niet over voldoende informatie beschikte om te kunnen concluderen dat aan dat vereiste was voldaan, gelet op de discrepantie tussen de doelstelling van herkapitalisatie en de prognoses van het herstructureringplan volgens welke EBS het wettelijke minimumkapitaalvereiste ruimschoots zou overschrijden.
(91)
Ten slotte betwijfelde de Commissie of de in het herstructureringsplan opgenomen maatregelen om mededingingsvervalsingen te beperken, toereikend waren. De Commissie bekritiseerde specifiek dat de voorgestelde verlaging van het balanstotaal veel minder beduidend was dan wat de Commissie normaal gezien verwacht van een bank die zulk een hoog steunbedrag heeft ontvangen, zowel absoluut als qua risicogewogen activa.
(92)
De Commissie ontving opmerkingen van EBS, die bijkomende informatie verstrekte om het herstructureringsplan te staven. Daarnaast dienden twee belanghebbenden opmerkingen in, waardoor de twijfels van de Commissie over de toereikendheid van de voorgestelde maatregelen om mededingingsvervalsingen te verhelpen en de lasten te verdelen, grotendeels werden bevestigd. Ierland diende geen opmerkingen in.
(93)
In juli 2011 fuseerde EBS met AIB en werd zij een volledig geïntegreerde dochteronderneming van de Bank. EBS hield bijgevolg op te bestaan als een op zichzelf staande instelling. Bijgevolg werd het inleidingsbesluit, dat betrekking had op EBS als een op zichzelf staande instelling, zonder voorwerp en besloot de Commissie de procedure niet voort te zetten. Omdat voorts de door EBS en de twee belanghebbenden ingediende opmerkingen betrekking hebben op maatregelen om mededingingsvervalsingen te voorkomen en de lasten te verdelen in het kader van een voor EBS ingediend herstructureringsplan dat niet langer ten uitvoer zal worden gelegd, zijn die opmerkingen niet relevant met betrekking tot het herstructureringsplan dat voor de Bank (AIB en EBS gefuseerd) is ingediend. De Commissie heeft dan ook geen redenen om die opmerkingen in dit besluit te onderzoeken. In plaats daarvan onderzoekt de Commissie in deel 5.2 van dit besluit of de steunmaatregelen die oorspronkelijk ten gunste van EBS werden genomen, verenigbaar waren, samen met de maatregelen die oorspronkelijk ten gunste van AIB werden genomen en die ten gunste van de Bank, in het licht van het herstructureringsplan dat voor de Bank is ingediend, daaronder begrepen de levensvatbaarheid van de Bank, de beperking van de steun tot het minimum en de toereikendheid van de maatregelen om mededingingsvervalsingen te beperken.
4. STANDPUNT VAN DE IERSE AUTORITEITEN
(94)
Ierland erkent dat de maatregelen staatssteun vormen, en is van oordeel dat de maatregelen verenigbaar zijn met de interne markt op grond van artikel 107, lid 3, onder b), van het Verdrag, omdat ze noodzakelijk zijn om een ernstige verstoring in de Ierse economie op te heffen.
(95)
Zoals beschreven in deel 2.7 van dit besluit heeft Ierland een reeks verbintenissen aangeboden, die in de bijlage nader zijn beschreven.
5. BEOORDELING
5.1. IS ER AL DAN NIET SPRAKE VAN STAATSSTEUN?
(96)
De Commissie moet in de eerste plaats beoordelen of de aan de begunstigden verleende maatregelen staatssteun vormen in de zin van artikel 107, lid 1, van het Verdrag. Volgens die bepaling zijn steunmaatregelen van de staten of in welke vorm ook met staatsmiddelen bekostigd, die de mededinging door begunstiging van bepaalde ondernemingen of bepaalde producties vervalsen of dreigen te vervalsen, onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt, voor zover deze steun het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig beïnvloedt.
(97)
Om een maatregel als staatssteun aan te merken, moeten de volgende voorwaarden vervuld zijn: i) de steunmaatregel wordt met staatsmiddelen bekostigd; ii) de steunmaatregel verleent de ontvanger een voordeel; iii) dat voordeel is selectief, en iv) de maatregel vervalst de mededinging of dreigt die te vervalsen en kan het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig beïnvloeden. Omdat die voorwaarden cumulatief zijn, moeten al deze voorwaarden vervuld zijn om een maatregel als staatssteun te kunnen aanmerken.
(98)
De Commissie heeft reeds in eerdere besluiten (53) vastgesteld dat voor alle herstructureringsmaatregelen die in tabel 3 zijn opgenomen, de voorwaarden van artikel 107, lid 1, van het Verdrag vervuld zijn, en dat die maatregelen derhalve staatssteun vormen in de zin van die bepaling. De Commissie blijft bij dit standpunt en merkt op dat het totale steunbedrag van de herkapitalisatiemaatregelen en maatregelen ten behoeve van probleemactiva is berekend op 22,475 miljard EUR. Dat bedrag bestaat uit herkapitalisaties voor AIB en EBS en de gefuseerde entiteit ten belope van 20,775 miljard EUR en maatregelen ten behoeve van probleemactiva voor AIB en EBS ten belope van 1,7 miljard EUR (geraamd bedrag). Daarenboven heeft de Commissie rekening gehouden met de garanties ten gunste van AIB en EBS (54).
(99)
Daarnaast is de Commissie van oordeel dat de aflossing van de preferente aandelen van 2009 (vóór of na de verhoging) en de daaropvolgende herinjectie van hetzelfde bedrag in de vorm van gewone aandelen, geen nieuwe steun vormen. De Commissie heeft die maatregel reeds goedgekeurd in haar besluiten in de zaken N 241/09 en SA.32891 (N 553/10).
5.2. VERENIGBAARHEID
5.2.1. Toepassing van artikel 107, lid 3, onder b), van het Verdrag
(100)
Overeenkomstig artikel 107, lid 3, onder b), van het Verdrag kunnen steunmaatregelen van de staten als verenigbaar met de interne markt worden beschouwd als ze worden verleend „om een ernstige verstoring in de economie van een lidstaat op te heffen”.
(101)
Hoewel de economie sinds begin 2013 langzaam weer opleeft, is de Commissie nog steeds van oordeel dat de voorwaarden waaronder staatssteun op grond van artikel 107, lid 3, onder b), van het Verdrag kan worden goedgekeurd, nog steeds vervuld zijn, omdat de financiële markten onder druk blijven staan. In juli 2013 bevestigde de Commissie dat standpunt door een mededeling goed te keuren betreffende de toepassing vanaf 1 augustus 2013 van de staatssteunregels op maatregelen ter ondersteuning van banken in het kader van de financiële crisis (55).
(102)
De Centrale Bank van Ierland heeft al bij eerdere gelegenheden bevestigd heeft dat de Bank van systemisch belang is voor de financiële markt in Ierland (56). Zonder de toegekende herstructureringssteun had de toezichthoudende autoriteit de Bank, of AIB en EBS vóór de fusie, kunnen sluiten wegens inbreuk op de wettelijke minimumkapitaalvereisten.
5.2.2. Beoordeling van de verenigbaarheid
(103)
Alle maatregelen die als staatssteun zijn aangemerkt, zijn genomen in het kader van de herstructurering van de Bank (de gefuseerde entiteit). In de herstructureringsmededeling zijn de regels opgenomen die van toepassing zijn op de toekenning van herstructureringssteun aan financiële instellingen in de huidige crisis. Om overeenkomstig artikel 107, lid 3, onder b), van het Verdrag verenigbaar te zijn met de interne markt, moeten volgens die mededeling bij de herstructurering van een financiële instelling de volgende voorwaarden vervuld zijn: i) de levensvatbaarheid van de bank wordt hersteld, ii) de begunstigde levert een passende eigen bijdragen (lastenverdeling) en de steun is beperkt tot het noodzakelijke minimum, en iii) er zijn toereikende maatregelen genomen om de vervalsing van de mededinging te beperken.
(104)
Voor de beoordeling van de verenigbaarheid is de Commissie uitgegaan van het alternatieve basisscenario dat door de Bank is voorgesteld, dat op voorzichtigere aannames berust dan het basisscenario.
Herstel van de levensvatbaarheid op lange termijn
(105)
Zoals de Commissie heeft aangegeven in de herstructureringsmededeling, moet de lidstaat een alomvattend herstructureringsplan indienen, waaruit blijkt hoe de entiteit binnen een redelijke termijn van ten hoogste vijf jaar opnieuw levensvatbaar op lange termijn kan worden zonder staatssteun. Volgens punt 13 van de herstructureringsmededeling wordt levensvatbaarheid op lange termijn bereikt wanneer een bank op eigen kracht op de markt kan concurreren om kapitaal, met inachtneming van de toepasselijke wettelijke voorschriften. Dit houdt in dat de bank in staat is al haar kosten te dekken en een passend rendement op vermogen te bieden, rekening houdende met het risicoprofiel van de bank. In punt 14 van de herstructureringsmededeling is bepaald dat het voor een herstel van de levensvatbaarheid op lange termijn nodig is dat de ontvangen staatssteun mettertijd wordt terugbetaald of dat daarover een marktconforme vergoeding wordt betaald, zodat de zekerheid bestaat dat er een einde komt aan iedere vorm van extra staatssteun.
(106)
De Ierse autoriteiten hebben een herstructureringsplan ingediend, met daarin de strategie van de Bank om opnieuw levensvatbaar te worden, zonder verdere staatssteun, door zich toe te spitsen op: i) de her-oriëntatie van de Bank in een kleinere, op Ierland gerichte instelling met een beter financieringsprofiel; ii) betere winstgevendheidsgraad door verbetering van de nettorentemarge, kostenbesparingen en geleidelijk lagere waardeverminderingen, en iii) handhaving van een solide kapitaalbuffer.
i) Een kleinere, op Ierland gerichte bank met een beter financieringsprofiel
(107)
De Bank heeft al verreikende herstructureringsmaatregelen genomen, waardoor haar balanstotaal beduidend verlaagd is in vergelijking met de niveaus van vóór de crisis, die het gevolg waren van ongecontroleerde groei (118 miljard EUR in 2013 in vergelijking met 136,7 miljard EUR in 2011 (57)). De verlaging werd met name bereikt door buitenlandse activiteiten af te stoten, activa „met hoog risico” aan het NAMA over te dragen en andere afstotingen van activa (58). Als gevolg daarvan is de huidige blootstelling van de Bank aan de vastgoed- en de bouwsector verminderd en die blootstelling zal naar verwachting relatief verder dalen tot het einde van de herstructureringsperiode. De Commissie is van oordeel dat de nieuwe strategie voorzichtig is en passend in de context na de crisis. De Bank heeft zich ertoe verbonden de leningen aan […] te beperken om haar voorzichtigere bedrijfsstrategie te ondersteunen.
(108)
De Bank is ook sterker aan het terugkeren naar een conservatief en traditioneel bankiersmodel waarbij zij haar leningenportefeuille grotendeels met de klantendeposito's zal financieren, met een geraamde verhouding leningen/deposito's onder [95-120 %] aan het einde van de herstructureringsperiode in het alternatieve basisscenario. Dat streefcijfer is het resultaat van een ambitieus en goed uitgevoerd plan voor bufferversterking en betrekkelijk voorzichtige aannames met betrekking tot de ontwikkeling van het volume van de deposito's. De Commissie acht het positief dat de Bank in het alternatieve basisscenario van plan is niet te afhankelijk te zijn van wholesalefinanciering en institutionele financieringsbronnen, zoals financiering van de ECB.
ii) Een betere winstgevendheidsgraad
(109)
Om opnieuw winstgevend te worden, is in het plan een passende mix maatregelen opgenomen. Nieuwe leningen zullen worden toegekend tegen hogere rentetarieven. Daarnaast zal de prijszetting van (backbook-)leningen en deposito's waar mogelijk worden verbeterd. Door die maatregelen, in combinatie met de stopzetting van de garantievergoedingen van de ELG-regeling, zal de Bank geleidelijk haar nettorentemarge kunnen verbeteren.
(110)
Voorts zullen de geplande maatregelen van de Bank, met name het programma voor de afvloeiing van personeel (59) en de herziening van de lonen en voordelen, om haar exploitatiekosten te verlagen (met [200-600] miljoen EUR tegen 2015 in vergelijking met 2012) een duurzamere exploitatiekostenbasis mogelijk maken in het licht van de vooruitzichten/het vermogen van de Bank om inkomsten te genereren. Door die maatregelen, in combinatie met de geplande stijging van de inkomsten, zal de Bank haar verhouding kosten/inkomsten beduidend kunnen verbeteren (geraamd op [45-55] % in 2017 in vergelijking met 123 % in 2012). In dat verband is de Commissie tevreden over de verbintenis van Ierland dat de Bank haar exploitatiekosten tegen 2015 met [200-600] miljoen EUR zal verlagen in vergelijking met 2012, en over de verbintenis dat de verhouding kosten/inkomsten niet meer zal bedragen dan [45-65] % (tenzij de groei van het bbp minder dan 2 % bedraagt, in welk geval de verhouding kosten/inkomsten niet meer zal bedragen dan [50-70] %).
(111)
De Bank raamt dat zij in het alternatieve basisscenario de waardeverminderingen geleidelijk kan verlagen in de herstructureringsperiode. Die dalende tendens wordt passend geacht, aangezien: i) het verwachte economische herstel in Ierland tot minder nieuwe achterstallige leningen zou moeten leiden, ii) de geraamde stijging van de huizenprijzen tot minder ernstige verliezen op de hypotheekleningen zou moeten leiden, en iii) de versterkte kredietbeheeractiviteiten van de Bank (60) de inning en de herstructurering van leningen zouden moeten versnellen/verbeteren. In dat verband is de Commissie tevreden over de verbintenis van Ierland met betrekking tot de kwalitatieve en kwantitatieve herstructureringsdoelstellingen van de Bank voor de portefeuilles kmo's en hypotheekleningen.
(112)
In het alternatieve basisscenario zal de Bank niet opnieuw winstgevend worden vóór 2016. Ondanks het effect van de waardeverminderingen is de winstgevendheid van de Bank structureel zwak door een grote historische portefeuille van activa met lage opbrengsten (trackerhypotheken en NAMA-obligaties). Als gevolg daarvan zal het rendement op vermogen tot het einde van de herstructureringsperiode laag blijven en pas in 2017 [5-15] % bereiken. De Commissie is niettemin van oordeel dat de Bank op het juiste traject is om in de toekomst meer concurrerende niveaus van rendement op vermogen/winstgevendheid te bereiken, aangezien de nieuwe leningen met hogere marges en de (backbook-)leningen tegen nieuwe prijzen geleidelijk de rem op de winstgevendheid die uit die historische activa met lage opbrengsten voortvloeit, zullen compenseren. De winstgevendheid zal dus naar verwachting geleidelijk verbeteren.
iii) Een solide kapitaalbuffer
(113)
Ten slotte stelt de Commissie met voldoening vast dat de Bank een goed gekapitaliseerde instelling is met een comfortabele kapitaalbuffer tot het einde van de herstructureringsperiode. In het alternatieve basisscenario zal de Bank een kapitaalbuffer handhaven van [2-6] miljard EUR in 2017 met een wettelijk minimumkapitaalvereiste van 8 % (en [3-8] miljard EUR met een drempel van 5,5 %), waardoor zij verdere verliezen kan absorberen mocht het economisch herstel van Ierland minder goed uitvallen dan verwacht. Voorts beschikt de Bank over 1,6 miljard EUR aan CoCo's om zo nodig haar kapitaalbuffer te versterken. In dit verband heeft Ierland zich ertoe verbonden dat de Bank de CoCo's niet zal aflossen voordat de resultaten van de evaluatie van de activakwaliteit en de stresstest bekendgemaakt zijn.
(114)
De Commissie neemt er nota van dat de Bank van plan is de preferente aandelen van 2009 (61) af te lossen vóór het einde van de herstructureringsperiode. Tot 13 mei 2014 vindt de aflossing tegen de nominale waarde plaats, na die datum zal een verhoging van 25 % worden toegepast. Het is de bedoeling dat het bedrag van de preferente aandelen aan de Staat wordt afgelost, die onmiddellijk hetzelfde bedrag in de Bank herinvesteert in de vorm van gewone aandelen. Het balanstotaal van de Bank zal bijgevolg niet wijzigen. De kapitaalstructuur van de Bank zal echter wel beter zijn in het licht van de nieuwe Bazel III-regels (62). Bovendien zal de deelneming van de Staat in de Bank als gevolg van die verrichting marginaal stijgen ten opzichte van het huidige niveau van 99,8 %.
iv) Conclusie
(115)
De initiatieven die AIB al had genomen (bv. bufferversterking, kostenbesparingen, beter financieringsprofiel), in combinatie met de initiatieven die tijdens de herstructureringsperiode zijn gepland om haar opnieuw winstgevend te maken (bv. nieuwe leningen tegen hogere prijzen/nieuwe prijszetting van backbook-leningen en deposito's, verdere besparingen op personeelskosten en betere kredietbeheeractiviteiten (63)), zijn passend gelet op de aard van de financiële moeilijkheden van de Bank (64).
(116)
In het herstructureringsplan is op overtuigende wijze de juiste strategie uitgestippeld om de Bank opnieuw levensvatbaar op lange termijn te maken. Met de combinatie van de hierboven beschreven maatregelen lijkt het mogelijk om ervoor te zorgen dat de Bank in de toekomst levensvatbaar is zonder verdere staatssteun.
(117)
Het kan echter duren tot het einde van de herstructureringsperiode voordat de Bank opnieuw winstgevend is, vanwege de historische activa met lage opbrengsten van de Bank. In het alternatieve basisscenario blijft het rendement op vermogen van de Bank dus betrekkelijk laag, zelfs aan het einde van de herstructureringsperiode, al is er wel een licht opwaartse tendens.
(118)
Gelet op de bovenstaande elementen concludeert de Commissie globaal genomen dat het herstructureringsplan van de Bank op overtuigende wijze het traject naar haar levensvatbaarheid op lange termijn uitstippelt.
Beperking van de steun tot het minimum: eigen bijdrage en lastenverdeling
(119)
In deel 3 van de herstructureringsmededeling is aangegeven dat een passende bijdrage van de begunstigde noodzakelijk is om de steun tot een minimum te beperken en om mededingingsvervalsingen en moreel risico aan te pakken. Daartoe wordt in de mededeling vereist dat: i) het steunbedrag beperkt is, en ii) de begunstigde een aanzienlijke eigen bijdrage levert.
(120)
In de herstructureringsmededeling is voorts bepaald dat de bank in de eerste plaats haar eigen vermogen moet gebruiken om de herstructurering te financieren, teneinde de steun tot het minimum te beperken. De aan de herstructurering verbonden kosten mogen niet uitsluitend voor rekening van de Staat komen, maar ook van de investeerders in de bank. Die doelstelling wordt met name bereikt door de verliezen met beschikbaar kapitaal te absorberen.
(121)
Er is zo goed als volledige lastenverdeling bereikt met de vroegere eigenaren van AIB. De aandeelhouders zijn weggevallen en de Staat bezit momenteel 99,8 % van de Bank. De Commissie is derhalve van oordeel dat het bedrag van de lastenverdeling met de vroegere eigenaren beduidend en afdoend is.
(122)
Met betrekking tot de houders van achtergestelde schuldtitels werd tussen 2009 en 2011 een reeks passivabeheerexercities/schuldenterugkoop verricht, wat heeft bijgedragen tot 5,4 miljard EUR aan Tier 1-kernkapitaal (terugkoop van Tier 1- en Tier 2-instrumenten). Momenteel is er nog slechts een marginaal bedrag van achtergestelde schuld in de Bank (d.w.z. ongeveer 34 miljoen EUR op 31 december 2012) […]. De achtergestelde schuldeisers hebben derhalve in afdoende mate bijgedragen aan de herstructureringskosten.
(123)
Daarenboven heeft de Bank aanzienlijk bijgedragen aan de herstructureringskosten door dochterondernemingen en deelnemingen te verkopen (65). De Bank heeft daardoor 3,3 miljard EUR aan Tier 1-kernkapitaal bijgedragen om de steun tot het noodzakelijke minimum te beperken.
(124)
De Bank betaalt een vaste vergoeding van 10 % op de CoCo's en 8 % op de preferente aandelen (in liquide middelen of door de uitgifte van nieuwe gewone aandelen in plaats daarvan). Daarenboven wordt op de preferente aandelen een verhoging van 25 % toegepast indien de Bank ze niet vóór 13 mei 2014 terugkoopt. De Commissie achtte die vergoeding passend, hoewel aan de lage kant, in het licht van de moeilijke situatie van AIB/de Bank (66).
(125)
Gelet op het bovenstaande concludeert de Commissie dat het herstructureringsplan van de Bank voorziet in een passende eigen bijdrage en lastenverdeling.
Maatregelen ter beperking van mededingingsvervalsingen
(126)
In deel 4 van de herstructureringsmededeling wordt vereist dat het herstructureringsplan maatregelen omvat om mededingingsvervalsingen te beperken. Die maatregelen moeten de vervalsingen aanpakken op de markten waar de begunstigde na de herstructurering actief is. In deze zaak moet ervoor worden gezorgd dat mogelijke nieuwkomers gemakkelijk hun intrede op de geconcentreerde Ierse markt kunnen maken om de mededinging te verhogen.
(127)
De Bank verbindt zich ertoe tussen juli 2014 en juni 2017 bepaalde maatregelen op het gebied van mededinging te nemen en met name betrokken concurrenten (67) een dienstenpakket en een klantenmobiliteitspakket aan te bieden.
(128)
De bedoeling van het dienstenpakket is de kosten van intrede of de kosten van uitbreiding van een concurrent te beperken. De begunstigde van het dienstenpakket zal met name van de Bank ondersteuning krijgen voor verschillende back-upverrichtingen (zoals clearing, behandeling van papieren verrichtingen) tegen incrementele kost (kosten die direct voortvloeien uit het verrichten van die dienst), en kan beslissen pas in een latere fase in zijn eigen infrastructuur te investeren wanneer zijn klantenbestand groot genoeg is om de vaste kosten te absorberen. Die begunstigde zal ook toegang hebben tot het ATM-netwerk van de Bank tegen incrementele kost, zodat hij zijn klanten onmiddellijk nationale dekking kan aanbieden.
(129)
Het klantenmobiliteitspakket zal voor de begunstigden de kosten van klantenwerving beperken. De begunstigden zullen via de Bank contact mogen opnemen met de klanten van de Bank en hun alternatieve producten mogen aanbieden voor hun lopende rekeningen, persoonlijke kredietkaartproducten, zakelijke lopende rekeningen, zakelijke kredietkaarten, hypotheekleningen en zakelijke en kmo-leningen. Hoewel moeilijk te voorspellen valt hoeveel klanten van de Bank zullen beslissen om over te stappen op de bankproducten van de begunstigden van het klantenmobiliteitspakket, is die manier om klanten te benaderen gerichter en goedkoper dan algemene reclame.
(130)
De hierboven beschreven maatregelen bieden een kader waarin nieuwkomers op de Ierse bankenmarkt worden gestimuleerd, en beperken dus de mededingingsvervalsingen die door de aan de Bank verleende steun worden veroorzaakt.
(131)
Daarnaast acht de Commissie het positief dat Ierland verbintenissen heeft aangeboden met betrekking tot bepaalde bedrijfsbeperkingen tijdens de herstructureringsperiode, met name het plafond voor leningen aan […] in […] en […]. Het verbod op acquisities zal ook ervoor zorgen dat de staatssteun niet zal worden gebruikt om concurrenten over te nemen, maar zijn oorspronkelijke doel zal dienen, met name de financiering van het herstructureringsproces. Voorts zal de Bank zich bij reclame en sponsoring van bepaalde gedragingen onthouden (68).
Tenuitvoerlegging en monitoring
(132)
Ten slotte wordt in deel 5 van de herstructureringsmededeling vereist dat regelmatig gedetailleerde verslagen bij de Commissie worden ingediend, zodat zij kan controleren of het herstructureringsplan correct ten uitvoer wordt gelegd.
(133)
Er zal een monitoring trustee worden benoemd die regelmatig aan de Commissie verslag zal uitbrengen over de tenuitvoerlegging van het herstructureringsplan door de Bank en de naleving van de aangegane verbintenissen.
(134)
Gelet op de verbintenissen en de verreikende herstructureringsmaatregelen die reeds door de Bank ten uitvoer zijn gelegd, en gelet op het feit dat de hierboven toegelichte eigen bijdrage en lastenverdeling passend zijn, is de Commissie van oordeel dat er voldoende waarborgen zijn om mogelijke mededingingsvervalsingen te beperken, ook al hebben AIB en EBS vóór en na hun fusie een hoog steunbedrag ontvangen.
5.3. CONCLUSIE INZAKE HET BESTAAN VAN STEUN EN DE VERENIGBAARHEID
(135)
De maatregelen die in tabel 3 onder „a” tot en met „o” zijn opgenomen, worden beschouwd als herstructureringssteun in de zin van artikel 107, lid 1, van het Verdrag. Gelet op de verbintenissen die Ierland is aangegaan, concludeert de Commissie dat het herstructureringsplan voor de Bank in overeenstemming is met de herstructureringsmededeling, dat de herstructureringssteun beperkt is tot het noodzakelijke minimum en dat de mededingingsvervalsingen voldoende zijn verholpen. De herstructureringssteun is dus verenigbaar met de interne markt overeenkomstig artikel 107, lid 3, onder b), van het Verdrag,
HEEFT HET VOLGENDE BESLUIT VASTGESTELD:
Artikel 1
1. De volgende maatregelen vormen staatssteun in de zin van artikel 107, lid 1, van het Verdrag:
-
Maatregelen ten gunste van EBS
a)
Garanties in het kader van de CIFS-regeling tot 133 miljard EUR;
b)
Garanties in het kader van de ELG-regeling tot 62,5 miljard EUR;
c)
Een maatregel ten behoeve van probleemactiva (overdrachten aan het NAMA van 20,4 miljard EUR), voor een geraamd steunbedrag van 1,6 miljard EUR;
d)
Een herkapitalisatie in de vorm van preferente aandelen in mei 2009 voor een bedrag van 3,5 miljard EUR;
e)
Een herkapitalisatie in de vorm van nieuwe aandelen in december 2010 voor een bedrag van 3,7 miljard EUR;
f)
Een Staatsgarantie op noodliquiditeitsbijstand tot en met Q2 2011 voor een bedrag van [5-15] miljard EUR.
-
Maatregelen ten gunste van EBS
g)
Garanties in het kader van de CIFS-regeling tot 14,4 miljard EUR;
h)
Garanties in het kader van de ELG-regeling tot 8,0 miljard EUR;
i)
Een maatregel ten behoeve van probleemactiva (overdrachten aan het NAMA van 0,9 miljard EUR), voor een geraamd steunbedrag van 0,1 miljard EUR;
j)
Een herkapitalisatie in de vorm van bijzondere investeringsaandelen in mei en december 2010 voor een bedrag van 0,625 miljard EUR;
k)
Een herkapitalisatie via een directe subsidie in de vorm van een promesse in december 2010 voor een bedrag van 0,25 miljard EUR;
l)
Een Staatsgarantie op noodliquiditeitsbijstand voor een bedrag van [0-5] miljard EUR;
-
Maatregelen ten gunste van de Bank (de gefuseerde entiteit)
m)
Een herkapitalisatie in de vorm van gewone aandelen in juli 2011 voor een bedrag van 5 miljard EUR;
n)
Een herkapitalisatie in de vorm van contingent capital notes in juli 2011 voor een bedrag van 1,6 miljard EUR;
o)
Een herkapitalisatie in de vorm van een kapitaalinbreng in juli 2011 voor een bedrag van 6,1 miljard EUR.
2. De in lid 1 bedoelde staatssteun is verenigbaar met de interne markt overeenkomstig artikel 107, lid 3, van het Verdrag in het licht van het herstructureringsplan en de in de bijlage opgenomen verbintenissen.
Artikel 2
Ierland zorgt ervoor dat het op 28 september 2012 ingediende herstructureringsplan, daaronder begrepen de volgende wijzigingen daarvan, volledig ten uitvoer wordt gelegd, met inbegrip van de in de bijlage opgenomen verbintenissen.
Artikel 3
Dit besluit is gericht tot Ierland.
Gedaan te Brussel, 7 mei 2014.