BESLUIT VAN DE COMMISSIE
van 16 september 2013
inzake de vergoedingen in het kader van het mestdecreet C 75/98 (ex NN 45/98) ten uitvoer gelegd door België (Vlaanderen)
(Kennisgeving geschied onder nummer C(2013) 5818)
(Slechts de teksten in de Nederlandse en de Franse taal zijn authentiek)
(2013/530/EU)
DE EUROPESE COMMISSIE,
Gezien het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie, en met name artikel 108, lid 2, eerste alinea,
Na de belanghebbenden te hebben uitgenodigd hun opmerkingen te maken (1),
Overwegende hetgeen volgt:
I. PROCEDURE
(1)
Na een klacht te hebben ontvangen als zou de Vlaamse overheid illegale steun aan landbouwers verlenen voor het gebruik van kunstmest en dierlijke mest (hierna „de maatregel”), hebben de diensten van de Commissie de Belgische autoriteiten op 4 februari 1998 schriftelijk verzocht om informatie over de tenuitvoerlegging van het besluit van de Vlaamse regering van 20 december 1995 inzake vergoedingen aan landbouwers wegens verplichtingen in het kader van de mestwetgeving (hierna „het mestdecreet”).
(2)
De Commissie heeft deze informatie ontvangen bij brief van de Vlaamse minister van Leefmilieu en Tewerkstelling d.d. 18 maart 1998 en van de Permanente Vertegenwoordiging van België d.d. 31 maart 1998.
(3)
De vertegenwoordigers van de bevoegde Belgische autoriteiten en de diensten van de Commissie zijn op 15 april 1998 bijeengekomen.
(4)
De Commissie heeft de Belgische autoriteiten bij telex van 10 juli 1998 om aanvullende informatie verzocht en heeft het antwoord op dat verzoek bij brief van 7 augustus 1998, geregistreerd op 10 augustus 1998, van de Belgische autoriteiten ontvangen.
(5)
Volgens informatie van de Belgische autoriteiten zijn in 1996 betalingen verricht. De maatregel is echter niet bij de Commissie aangemeld overeenkomstig artikel 93, lid 3, van het EG-Verdrag (nu artikel 108, lid 3, VWEU). Daarom is het dossier opgenomen in het register van niet-aangemelde steun, meer bepaald onder het nummer NN 45/98. Hoewel de regeling in de jaren 1996 en 1997 van kracht was, zijn de Belgische autoriteiten - cf. de brief van de Belgische autoriteiten van 7 augustus 1998 - de verbintenis aangegaan om voor 1997 alvast geen steun te betalen tot de Commissie een besluit zou hebben genomen over de verenigbaarheid van de steun met de gemeenschappelijke markt. De Commissie is door de Belgische autoriteiten in kennis gesteld van het voornemen van de Vlaamse regering om deze vergoedingsregeling te integreren in het Vlaamse steunprogramma dat is opgezet in het kader van Verordening (EEG) nr. 2078/92 van de Raad (2).
(6)
Bij brief van 21 januari 1999 heeft de Commissie België kennis gegeven van haar besluit tot inleiding van de procedure van artikel 108, lid 2, VWEU ten aanzien van deze maatregel.
(7)
Het besluit van de Commissie van 17 april 1999 om de procedure in te leiden is bekendgemaakt in het Publicatieblad (3).
(8)
De Commissie heeft belanghebbenden verzocht hun opmerkingen over de steunmaatregel kenbaar te maken.
(9)
De Commissie heeft geen opmerkingen van belanghebbenden ontvangen.
(10)
Aanmeldingen betreffende andere Vlaamse zaken met betrekking tot bemesting (C12/1999, N105/1999, N311/99) zijn ingetrokken door de Belgische autoriteiten.
(11)
Op 6 maart 2012 heeft de Commissie een klacht van een landbouwer ontvangen over de betaling van vergoedingen voor 1996 op grond van het mestdecreet. Tijdens een bijeenkomst van de vertegenwoordigers van de Belgische (Vlaamse) autoriteiten en de diensten van de Commissie op 16 april 2012 heeft de Commissie de Belgische autoriteiten verzocht om hun mening over de klacht.
(12)
De Commissie heeft op 9 november 2012 om aanvullende informatie verzocht. De Belgische autoriteiten hebben hierop bij brief van 14 januari 2013 gereageerd.
II. GEDETAILLEERDE BESCHRIJVING VAN DE STEUNMAATREGEL
1. BENAMING
(13)
Vergoedingen in het kader van het mestdecreet
2. BEGROTING
(14)
Voor 1996 is voor de maatregel in totaal 427 511 868 BEF uitgetrokken. Dit bedrag is als volgt uitgesplitst:
(a)
vergoeding voor productiedaling
-
grasland: 250 279 282 BEF
-
maïs: 50 102 650 BEF
(b)
vergoeding voor mestafzetkosten: 65 486 397 BEF
(c)
vergoeding voor mestopslagkosten: 34 276 829 BEF
(d)
vergoeding voor aankoop kunstmest: 27 366 710 BEF
(15)
De vergoeding in het kader van het mestdecreet is betaald voor 1996.
(16)
Overeenkomstig het mestdecreet wordt de vergoeding betaald aan landbouwers met een bedrijf dat geheel of gedeeltelijk in een waterzone of een natuurzone is gelegen. Van de in totaal 40,673 Vlaamse bedrijven met cultuurgrond of vee voldoen er 7,502 (18,5 %) aan dit criterium. Van de in totaal 649,223 ha waarop gewassen worden geteeld of vee wordt gehouden, valt 47,948 ha (7,5 %) in een waterzone en 21,919 ha (3 %) in een natuurzone.
(17)
De steunregeling is opgezet om landbouwers met grond in ecologisch kwetsbare gebieden de kans te bieden zich aan te passen aan de scherpere bemestingsnormen en een vergoeding te geven voor het door hen geleden economische verlies. De vergoeding wordt berekend op basis van de gederfde inkomsten, rekening houdende met de gewone landbouwpraktijk buiten deze kwetsbare gebieden. Volgens de Belgische autoriteiten was compensatie ook noodzakelijk om sociale onrust te voorkomen.
(18)
Aan landbouwers in deze kwetsbare gebieden worden vergoedingen betaald ter compensatie van:
(a)
de productiedaling die uit de beperking van het mestgebruik voortvloeit,
(b)
de extra mestafzetkosten,
(c)
de extra mestopslagkosten,
(d)
de extra kosten van de aankoop van kunstmest.
(19)
Volgens de door de Belgische autoriteiten verstrekte informatie zijn de betalingen die ter vergoeding van de naleving van verplichtingen in het kader van de mestwetgeving aan landbouwers worden gedaan, gebaseerd op vier besluiten, nl.:
(a)
het besluit van de Vlaamse regering van 20 december 1995 inzake vergoedingen aan landbouwers wegens verplichtingen in het kader van de mestwetgeving,
(b)
het besluit van de Vlaamse regering van 20 december 1995 tot vaststelling van de vergoedingen voor de jaren 1996 en 1997, in uitvoering van artikel 15, §9, van het decreet van 23 januari 1991 inzake de bescherming van het leefmilieu tegen de verontreiniging door meststoffen,
(c)
het besluit van de Vlaamse regering van 19 maart 1996 houdende regeling van de bijkomende afnameplicht en bemiddeling voor bijkomende mestoverschotten in sommige gebieden waar verscherpte bemestingsnormen gelden,
(d)
het besluit van de Vlaamse regering van 15 juli 1997 tot wijziging van het besluit van de Vlaamse regering van 20 december 1995 tot vaststelling van de vergoedingen voor de jaren 1996 en 1997, in uitvoering van artikel 15, §9, van het decreet van 23 januari 1991 inzake de bescherming van het leefmilieu tegen de verontreiniging door meststoffen.
(20)
Er is niet voldaan aan de in artikel 93 van het EG-Verdrag (nu artikel 108, lid 3, VWEU) vastgestelde verplichting om de Commissie op de hoogte te brengen van deze wetsteksten.
(21)
Volgens de informatie van de Belgische autoriteiten is de grondslag voor het Vlaamse mestbeleid het decreet van de Vlaamse regering van 20 december 1995, waarbij het decreet van 23 januari 1991 inzake de bescherming van het leefmilieu tegen de verontreiniging door meststoffen wordt gewijzigd. Dit decreet is gericht op de aanpak van de milieuproblemen die worden veroorzaakt door de verrijking van oppervlakte- en grondwater en door de verzadiging van de bodem met fosfaten en nitraten, met doorsijpeling naar het oppervlakte- en grondwater als mogelijke consequentie. Volgens het Milieu- en Natuurrapport Vlaanderen bedraagt het aandeel van de landbouw in de netto stikstof- en fosfaatbelasting van het milieu 56 %. De uitstoot van ammoniak uit stallen en bij het uitrijden van dierlijke mest vertegenwoordigt 21 % van de verzurende emissies in Vlaanderen.
(22)
In het mestdecreet worden de doelstellingen vastgesteld inzake de te bereiken en/of te behouden kwaliteitsniveaus voor bodem, water (oppervlakte- en grondwater) en lucht. Het voorziet in een gefaseerde aanscherping van de bemestingsnormen, met een overgangsfase waarin aanpassingen kunnen worden verricht. In bijzonder kwetsbare gebieden, de zogeheten waterzones en natuurzones, worden evenwel onmiddellijk nog scherpere bemestingsnormen van kracht.
(23)
Voorts bepaalt het decreet dat de mestproductie en het aantal dieren in Vlaanderen worden bevroren op het peil van 1992. Hiervoor wordt een „gebiedsgericht” vergunningenstelsel ingevoerd en worden de vergunningen van grotere bedrijven bij vernieuwing met 25 % gekort. Aan de veeteeltsector is de nodige tijd gegund (tot 2002) om oplossingen te zoeken voor het verminderen van de mestoverschotten en de gevolgen ervan.
(24)
De scherpere normen zijn met onmiddellijke ingang op 1 januari 1996 van kracht geworden in de volgende gebieden:
(a)
waterwingebieden en beschermingszones,
(b)
natuurgebieden, natuurreservaten, bosgebieden,
(c)
vogelrichtlijngebieden,
(d)
valleigebieden en ecologisch waardevolle agrarische gebieden,
(e)
nitraatgevoelige gronden, en
(f)
fosfaatverzadigde gronden.
(25)
Volgens de Belgische autoriteiten is bij de aanwijzing van deze kwetsbare gebieden rekening gehouden met de voorschriften van Richtlijn 91/676/EEG van de Raad (4) inzake de bescherming van water tegen verontreiniging door nitraten uit agrarische bronnen en van Richtlijn 79/409/EEG van de Raad (5) inzake het behoud van de vogelstand.
(26)
De in de tabel hierna vermelde, bij het mestdecreet vastgestelde algemene bemestingsnormen golden voor de periode van 1 januari 1996 tot en met 31 december 1998 in geheel Vlaanderen, met uitzondering van waterzones en natuurzones. Zij zijn uitgedrukt in jaarlijks toegestane kg difosforpentoxide, kg stikstof uit chemische meststoffen en kg totale stikstof:
Gewasgroep
Difosforpentoxide
Stikstof uit chemische meststoffen
Totale stikstof
Grasland
170
250
450
Maïs
160 (1996)
155 (1997)
150 (1998)
200
325
Gewassen met lage stikstofbehoefte (6)
125
125
170
Andere gewassen
150
225
325
(27)
De Belgische autoriteiten hebben tevens de onderstaande normen gepubliceerd bij wijze van indicatie voor de doelstellingen die zij na 2003 willen bereiken:
Gewasgroep
Difosforpentoxide
Stikstof uit chemische meststoffen
Stikstof uit dierlijke mest en andere meststoffen
Totale stikstof
Grasland
125
250
250
450
Maïs
100
130
225
275
Gewassen met lage stikstofbehoefte (7)
100
70
125
125
Andere gewassen
100
150
200
275
(28)
Afgezien van deze kwantitatieve normen geldt ook het verbod om op normale landbouwgronden dierlijke mest of andere organische meststoffen uit te rijden tijdens de volgende periodes: van 21 september tot en met 21 januari, op alle zon- en feestdagen, op alle zaterdagen, behalve tussen 1 februari en 15 mei, 's nachts (tussen 22 en 7 uur) en wanneer de grond overstroomd, bevroren of met sneeuw bedekt is.
(29)
In waterzones die essentieel voor de drinkwaterproductie of extra gevoelig voor stikstofuitspoeling zijn, gelden strengere bemestingsnormen. De term „waterzone” wordt gebruikt ter aanduiding van:
(a)
waterwingebieden en beschermingszones van type II en type III voor grondwater, afgebakend ter uitvoering van het decreet van 24 januari 1984 houdende maatregelen inzake het grondwaterbeheer,
(b)
door de Vlaamse regering aangewezen kwetsbare gebieden waar verscherpte normering noodzakelijk is binnen de subhydrografische bekkens van oppervlaktewater bestemd voor de productie van drinkwater, afgebakend ter uitvoering van de wet van 26 maart 1971 op de bescherming van de oppervlaktewateren tegen verontreiniging,
(c)
gebieden met nitraatgevoelige gronden waar verscherpte normering noodzakelijk is, zoals bepaald door de Vlaamse regering en afgebakend ter uitvoering van het decreet van 24 januari 1984 houdende maatregelen inzake het grondwaterbeheer.
(30)
De onderstaande tabel geeft de bemestingsnormen weer die sinds 1 januari 1996 gelden voor waterzones. Deze normen zijn gebaseerd op de onttrekkingsnorm voor de afgebakende teeltgroepen en op de voor het milieu aanvaardbare verliezen voor deze zones. De hoeveelheden zijn uitgedrukt in kg P2O5 en kg stikstof per ha en per jaar.
Gewasgroep
Difosforpentoxide
Stikstof uit chemische meststoffen
Stikstof uit dierlijke mest en andere meststoffen
Totale stikstof
Grasland
120
200
200
350
Maïs
100
150
170
275
Gewassen met lage stikstofbehoefte
80
70
125
125
Andere gewassen
100
150
170
275
(31)
In de waterzones geldt een uitrijverbod van 1 september tot en met 21 januari, behalve in de zones A en B van gebieden met oppervlaktewaterwinning, waar het verbod tot en met 15 februari loopt.
(32)
De term „natuurzone” wordt gebruikt ter aanduiding van:
(a)
valleigebieden en ecologisch waardevolle agrarische gebieden zoals aangeduid op de plannen van aanleg ter uitvoering van de wet van 29 maart 1962 houdende organisatie van de ruimtelijke ordening en van de stedenbouw,
(b)
speciale beschermingszones afgebakend bij besluit van de Vlaamse regering van 17 oktober 1988,
(c)
specifieke habitats en de bijbehorende bufferzones,
(d)
bosgebieden, natuurgebieden, natuurontwikkelingsgebieden of natuurreservaten, zoals aangeduid op de plannen van aanleg ter uitvoering van de wet van 29 maart 1962 houdende organisatie van de ruimtelijke ordening en van de stedenbouw, bij wijze van overgangsmaatregel tot 31 december 1997.
(33)
De onderstaande tabel geeft de bemestingsnormen weer die sinds 1 januari 1996 gelden voor natuurzones. Deze normen zijn gebaseerd op de onttrekkingsnorm voor de afgebakende teeltgroepen en op de voor het milieu aanvaardbare verliezen voor deze zones. De hoeveelheden zijn uitgedrukt in kg P2O5 en kg stikstof per ha en per jaar.
Gewasgroep
Difosforpentoxide
Stikstof uit chemische meststoffen
Totale stikstof
Grasland
120
200
400
Maïs
100
150
275
Gewassen met lage stikstofbehoefte
80
70
125
Andere gewassen
100
150
275
(34)
In de natuurzones geldt een uitrijverbod van 1 september tot en met 21 januari. Op graslanden gelegen in gebieden die van belang zijn voor het behoud van de vogelstand, kan bemesting eveneens worden verboden van 1 april tot en met 30 juni. Bovendien geldt sedert 1 januari 1998 voor bosgebieden, natuurgebieden, natuurontwikkelingsgebieden en natuurreservaten een verbod op elke vorm van bemesting, met uitzondering van bemesting door rechtstreekse uitscheiding bij begrazing. De maximaal toegestane druk bedraagt hierbij 2 grootvee-eenheden per ha op jaarbasis. Gezinsbedrijven kunnen tijdelijk ontheffing van dit verbod krijgen.
(35)
Overeenkomstig het mestdecreet wordt de vergoeding voor grasland en maïs automatisch betaald. Wat de andere gewassen betreft, wordt aangenomen dat de strengere bemestingsnormen de productie niet negatief beïnvloeden. Als dat toch het geval is, kunnen de betrokken landbouwers een vergoeding krijgen mits zij de verliezen op afdoende wijze aantonen.
(36)
De vergoeding voor veranderingen in de opbrengst op grasland wordt gebaseerd op het verschil in bemestingsnormen voor gronden binnen en buiten de kwetsbare gebieden, waarbij ook nog een onderscheid wordt gemaakt tussen gronden in waterzones en die in natuurzones. De vergoeding is bedoeld als compensatie voor de opbrengstderving en het verlies aan winstgevendheid die het gevolg zijn van de strengere normen.
(37)
Voor de berekening van de steun wordt uitgegaan van de gemiddelde semi-brutowinsten (SBW) in BEF/ha van de voorbije, aan de toekenning van de vergoeding voorafgaande drie jaar volgens de gegevens van de inkomstenbelasting. Er wordt een onderscheid gemaakt tussen grasland dat gebruikt wordt voor de melkveehouderij en ander grasland. Voor de vaststelling van de SBW wordt Vlaanderen volgens landbouwkundige kenmerken in 13 regio's opgesplitst.
(38)
De hoogste SBW worden, wat betreft voor melkproductie gebruikt grasland, opgetekend in de regio Kempen Antwerpen (55 700 BEF/ha) en de laagste in de regio Duinen (33 167 BEF/ha), terwijl het gemiddelde voor Vlaanderen als geheel 44 160 BEF/ha bedraagt. Voor niet voor melkproductie gebruikt grasland zijn de SBW het hoogst in de Zandleemstreek West-Vlaanderen (36 100 BEF/ha) en het laagst in de Duinen (24 633 BEF/ha), met een gemiddelde van 31 941 BEF/ha voor Vlaanderen als geheel.
(39)
Voor waterzones is het uitgangspunt voor de vergoeding dat de stikstofbemestingsnorm er 350 kg/ha bedraagt, tegenover 450 kg/ha in de gewone gebieden, wat een beperking van 22 % betekent. Volgens de Belgische autoriteiten zal dit, rekening houdende met de wet van de afnemende meeropbrengst, resulteren in een 15 % lagere opbrengst. Het effect op de bedrijfswinst zal evenwel groter zijn. De SBW bedragen volgens berekeningen van de Belgische instanties, na aftrek van de vaste kosten, gemiddeld 40 % van de totale opbrengst. Een opbrengstvermindering van 15 % zal dus een daling van de SBW met 37,5 % (15 % × 100/40) tot gevolg hebben. De grondslag voor de vergoedingen ter compensatie van productiedalingen is bijgevolg SBW × 37,5 %. Tegelijkertijd moeten landbouwers in waterzones 50 kg/ha minder chemische meststoffen gebruiken, wat neerkomt op een kostenbesparing van 800 BEF (50 kg N × 16 BEF/kg). Dit bedrag wordt bijgevolg op de te betalen vergoeding in mindering gebracht.
(40)
Voor natuurzones wordt de vergoeding op dezelfde basis bepaald. De stikstofbemestingsnorm bedraagt er 400 kg/ha, tegenover 450 kg/ha voor de gewone gebieden, wat een beperking van 11 % betekent. Volgens berekeningen van de Belgische autoriteiten zal dit leiden tot een opbrengstvermindering van 7 %. Een opbrengstvermindering van 7 % zal dus een daling van de SBW met 17,5 % (7 % × 100/40) tot gevolg hebben. De grondslag voor de vergoedingen ter compensatie van productiedalingen is bijgevolg SBW × 17,5 %. Ook hier wordt de vergoeding met 800 BEF gekort wegens de besparing op de uitgaven voor kunstmest (zie punt 39).
(41)
In de volgende tabel zijn de opgetekende hoogste en laagste vergoedingen en de gemiddelde vergoedingen voor heel Vlaanderen samengebracht.
Grasland met melkproductie
SBW
Steunniveau, waterzones
FOR-L_2013285NL.01000801.notes.0001.xml.jpg
Steunniveau, natuurzones
FOR-L_2013285NL.01000801.notes.0002.xml.jpg
Kempen Antwerpen
55 700
20 088
8 948
Duinen
33 167
11 638
5 004
Gemiddelde
44 160
15 760
9 928
Ander grasland
SBW
Steunniveau, waterzones
FOR-L_2013285NL.01000801.notes.0003.xml.jpg
Steunniveau, natuurzones
FOR-L_2013285NL.01000801.notes.0004.xml.jpg
Zandleemstreek West-Vlaanderen
36 100
12 738
5 518
Duinen
24 633
8 437
3 511
Gemiddelde
31 941
11 177
4 789
(42)
De Belgische autoriteiten wijzen erop dat het hier maximumbedragen per hectare betreft. Het totale voor vergoeding in aanmerking komende areaal grasland bedraagt 31 003 ha, waarvan 17 468 ha in waterzones en 13 535 ha in natuurzones. Het theoretische maximum van de vergoedingen bedraagt 202 822 411 BEF in waterzones en 65 900 155 BEF in natuurzones. De lagere vergoeding voor niet voor melkproductie gebruikt grasland in acht genomen, bedroeg de daadwerkelijke vergoeding voor grasland echter BEF 250 275 012 per jaar. Hiervan is BEF 186 505 640 verleend voor waterzones en BEF 63 769 372 voor natuurzones. lag het theoretische maximum van de vergoedingen op Non-milk grassland Het verschil tussen dit theoretische maximum en het effectief uitgekeerde bedrag heeft volgens de Belgische autoriteiten een aantal oorzaken, in het bijzonder het feit dat de vergoeding uitsluitend is toegekend voor grasland dat bij hetzelfde bedrijf al in 1994 als grasland in gebruik was.
(43)
Voor de daling van de maïsproductie wordt een forfaitaire vergoeding van 3 600 BEF/ha toegekend, op voorwaarde dat de maïs altijd op hetzelfde perceel is verbouwd en niet is ingezaaid op omgeploegd grasland. De vergoeding is gebaseerd op schattingen dat de gemiddelde maïsopbrengst (droge stof) 14 500 kg/ha bedraagt en de opbrengstdaling als gevolg van de strengere normen 900 kg/ha. Bij een geschatte kostprijs van 4 BEF/kg droge stof betekent dit een inkomensverlies van 3 600 BEF.
(44)
Landbouwers die gras na maïs inzaaien en op die wijze de nitraatuitspoeling beperken, krijgen een additionele vergoeding van 3 600 BEF/ha. De vergoeding dekt volgens de Belgische autoriteiten enkel de kosten van het graszaad.
(45)
Voor bedrijven in waterzones en in natuurzones wordt voorzien in een vergoeding ter compensatie van de uit de strengere bemestingsnormen voortvloeiende extra kosten voor het verwijderen van mestoverschotten.
(46)
De vergoeding wordt toegekend als het bedrijf extra mestoverschotten heeft die door de verscherping van de wetgeving inzake bemesting in het gebied zijn ontstaan. Voor de berekening van de steun wordt een onderscheid gemaakt tussen:
(a)
gezinsveeteeltbedrijven en andere veeteeltbedrijven die tussen 1993 en 1996 geen bijkomende cultuurgrond hebben verworven: voor deze bedrijven worden de mestafzetmogelijkheden berekend op basis van de oppervlakte cultuurgrond van de registratie 1996,
(b)
niet-gezinsveeteeltbedrijven die tussen 1993 en 1996 wel bijkomende cultuurgrond hebben verworven: voor deze bedrijven worden de mestafzetmogelijkheden berekend op basis van de oppervlakte cultuurgrond van de aangifte 1994 (bedrijfssituatie in 1993).
(47)
Bij de berekening van de steun wordt gebruikgemaakt van een gewogen gemiddelde dat wordt verkregen door het aantal dieren dat van iedere soort (rundvee, varkens, pluimvee, andere) in Vlaanderen wordt gehouden, te verrekenen met de soortspecifieke mineralensamenstelling van de geproduceerde mest.
(48)
Aldus wordt geraamd dat een ton mest gemiddeld 6,6 kg stikstof en 4,2 kg difosforpentoxide bevat.
(49)
De vergoeding wordt uitbetaald per eenheid mineraal, d.i. per kg difosforpentoxide (P2O5) en per kg stikstof (N), die in aanmerking komt. De hoogte van het bedrag is afhankelijk van de ligging van het bedrijf. De steun bedraagt:
(a)
13 BEF/eenheid: voor bedrijven in een „witte” gemeente met een geactualiseerde productiedruk 75 kg P2O5/ha,
(b)
20 BEF/eenheid: voor bedrijven in „grijze” gemeenten met een geactualiseerde productiedruk van 75-125 kg P2O5/ha,
(c)
27 BEF/eenheid: voor bedrijven waarvan minstens één entiteit is gelegen in een gemeente met een geactualiseerde productiedruk 125 kg P2O5/ha.
(50)
De bedragen zijn hoger voor gemeenten met een hogere geactualiseerde productiedruk omdat de mest over langere afstanden moet worden vervoerd.
(51)
Er wordt ook steun betaald aan landbouwers die het voordeel van „burenregelingen” verliezen, d.w.z. contracten met naburige bedrijven om mestoverschotten daar af te zetten. Om in aanmerking te komen, moet een bedrijf in 1995 een burenregeling voor afname van mestoverschotten hebben gehad met een gebruiker met gronden in een gebied waar de strengere bemestingsnormen gelden, en moet het gelegen zijn in een gemeente met een geactualiseerde productiedruk van meer dan 100 kg P2O5/ha. De vergoeding wordt betaald per eenheid mineraal, i.e. per kg P2O5 en per kg N, die het bedrijf minder bij de voornoemde gebruikers heeft kunnen afzetten. De maximaal vergoedbare hoeveelheid is gelijk aan het verschil in afzetmogelijkheden tussen de gebieden met de normale bemestingsnormen en die met de strengere bemestingsnormen. De hoogte van het bedrag is afhankelijk van de ligging van het bedrijf. De bedragen zijn:
(a)
27 BEF/eenheid: voor bedrijven waarvan minstens één entiteit is gelegen in een gemeente met een geactualiseerde productiedruk van 125 kg P2O5/ha,
(b)
20 BEF/eenheid voor alle andere bedrijven.
(52)
Gezinsveeteeltbedrijven met mestoverschotten op percelen grond in het subhydrografisch bekken voor oppervlaktewaterwinning Kluizen of op nitraatgevoelige gronden aan de Maaskant kunnen met bijkomende mestoverschotten die het gevolg zijn van de strengere bemestingsnormen terecht bij de Mestbank, die verplicht is deze hoeveelheden af te nemen. De vergoeding voor mestafzet en mestopslag wordt in dat geval gekort naar rata van de door de Mestbank afgenomen hoeveelheid mineralen.
(53)
Doordat in waterzones en in natuurzones het uitrijverbod inging op 1 september, in plaats van 21 september in andere zones, zijn sommige landbouwers in de problemen gekomen omdat op veel bedrijven na de oogst wordt bemest en na het ingaan van de (jaarlijkse) verbodsperiode een aantal gewassen wordt geoogst. Dit was in water- en natuurzones niet meer toegestaan. Volgens de Belgische autoriteiten zouden de betrokken bedrijven maatregelen moeten treffen voor drie extra maanden opslag.
(54)
Het verschil in bemestingsnormen tussen gewone gebieden en water- en natuurzones vertegenwoordigt ongeveer 50 kg P2O5/ha. In de wetenschap dat één ton mest gemiddeld 5,2 kg P2O5 bevat, betekent dit dat er per ha ongeveer 10 ton extra opslagcapaciteit nodig is.
(55)
Op basis van een geschatte kostprijs van 1 263 120 BEF voor een opslaginrichting van 500 m3 worden de investeringen om tot de benodigde capaciteit te komen door de Belgische autoriteiten geraamd op circa 2 500 BEF per ton capaciteit, wat bij afschrijving over twintig jaar neerkomt op 125 BEF/t/jaar. De landbouwers-producenten van dierlijke mest met cultuurgrond in gebieden met strengere bemestingsnormen en uitrijbepalingen kunnen bijgevolg aanspraak maken op een jaarlijkse vergoeding van 1 250 BEF/jaar.
(56)
Landbouwers die in 1996 een vergoeding voor mestopslag in het kader van het mestdecreet ontvingen, kunnen voor hetzelfde jaar geen rentesubsidies en/of kapitaalpremies ontvangen voor het bouwen van opslagcapaciteit voor dierlijke mest in het kader van het Vlaams Landbouwinvesteringsfonds (VLIF).
(57)
Omdat de toegestane hoeveelheid stikstof per ha in waterzones niet volledig in de vorm van dierlijke mest mag worden opgebracht, zullen de betrokken landbouwers - zo voorzien de Belgische autoriteiten althans - het productiepeil trachten te handhaven door meer kunstmest te gebruiken, met name voor „andere gewassen” en voor maïs.
(58)
Aangenomen wordt dat deze bedrijven 60 kg N/ha meer zullen gebruiken, à 16 BEF/kg. De vergoeding hiervoor bedraagt 960 BEF (60 × 16), afgerond tot 1 000 BEF/ha.
(59)
Landbouwers die in 1994 cultuurgrond hadden die in water- en natuurzones was gelegen, kunnen voor de betrokken percelen een aanvraag voor vergoeding indienen bij de Mestbank, die voor het beheer van de regeling verantwoordelijk is. Deze aanvraag dient vergezeld te gaan van cartografisch materiaal waarop de percelen evenals het teeltplan voor 1994 en voor het jaar van aanvraag zijn aangeduid. Indien de cultuurgrond in verschillende gebieden of zones gelegen is, wordt de vergoeding berekend op basis van de strengste bemestingsnormen en uitrijbepalingen. De Mestbank onderzoekt de aanvragen op grond van alle haar bekende informatie en deelt het bedrag van de vergoedingen aan de betrokkenen mee. Vergoedingen van minder dan 1 000 BEF worden niet uitbetaald. De aanvrager kan verzet tegen de beslissing van de Mestbank aantekenen bij de Vlaamse minister van Leefmilieu, die binnen zes maanden een besluit dient te nemen, zo niet wordt het verzet geacht te zijn aangenomen.
(60)
De Mestbank, de officieren van gerechtelijke politie, de milieu-inspecteurs van de administratie Milieu-, Natuur-, Land- en Waterbeheer, evenals andere ambtenaren zijn bevoegd om te controleren of de landbouwers hun verplichtingen in het kader van het mestdecreet nakomen. De betaalde vergoedingen kunnen worden teruggevorderd wanneer inbreuken worden geconstateerd. Er kan geen vergoeding uit hoofde van het mestdecreet worden toegekend voor gronden die uit productie zijn genomen.
III. BEOORDELING VAN DE STEUN
(61)
De hierboven uiteengezette maatregelen vormen staatssteun in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU. De steun wordt bekostigd met staatsmiddelen en wordt toegekend aan bepaalde categorieën landbouwers, nl. die welke in waterzones en natuurzones zijn gevestigd. Deze steun vervalst de mededinging tussen de lidstaten of dreigt dit te doen door de landbouwers die de steun ontvangen een concurrentievoordeel te bezorgen ten opzichte van landbouwers in andere delen van België of in andere lidstaten die de vergoeding niet ontvangen. Bovendien kan deze steun, voor zover de producten van de begunstigde landbouwers in het intra-uniale verkeer worden gebracht, het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig beïnvloeden.
(62)
De Belgische autoriteiten hebben in hun schriftelijke toelichtingen de milieudoelstellingen van de steunregeling benadrukt en daarbij verwezen naar Verordening (EEG) nr. 2078/92 van de Raad betreffende landbouwproductiemethoden die verenigbaar zijn met de eisen inzake milieubescherming, en betreffende natuurbeheer (8) (hierna Verordening (EEG) nr. 2078/92), alsmede naar de communautaire kaderregeling inzake staatssteun ten behoeve van het milieu (9). In de landbouwsector geldt deze kaderregeling, overeenkomstig punt 2.1 ervan, evenwel niet op het terrein dat onder Verordening (EEG) nr. 2078/92 valt. Het is daarom dienstig deze beoordeling te beginnen met een toetsing van de steunmaatregelen aan Verordening (EEG) nr. 2078/92.
(63)
Met de vergoeding die landbouwers in water- en natuurzones op grond van de maatregel ontvangen, wordt volgens de Belgische autoriteiten uitvoering gegeven aan Verordening (EEG) nr. 2078/92.
(64)
Bij Verordening (EEG) nr. 2078/92 wordt een gemeenschappelijke steunregeling ingesteld die onder andere tot doel heeft het vrijwillige gebruik van milieuvriendelijkere landbouwproductiemethoden te bevorderen op basis van verbintenissen die door de landbouwer worden aangegaan (artikel 2, lid 1). De lidstaten bepalen de voorwaarden voor toekenning van de steun en het te betalen steunbedrag, afhankelijk van de begunstigde aangegane verbintenis, het inkomensverlies en het stimulerende karakter van de maatregel (artikel 5, lid 1, onder a) en b)). Bovendien kan de Gemeenschap onder door de Commissie nader te bepalen voorwaarden ook bijdragen in de financiering van premies die de lidstaten toekennen ter compensatie van inkomensverliezen als gevolg van de verplicht gestelde toepassing van de in artikel 2 van de genoemde verordening bedoelde restricties in het kader van in die lidstaten op grond van communautaire voorschriften ten uitvoer gelegde maatregelen (artikel 4, lid 5, van Verordening (EEG) nr. 2078/92).
(65)
Bovendien hebben de lidstaten op grond van artikel 10, lid 1, de mogelijkheid om door de lidstaat gefinancierde regelingen te treffen voor aanvullende steunmaatregelen waarvan de toekenningsvoorwaarden of -bepalingen verschillen van de welke bij de verordening zijn vastgesteld of waarvan de bedragen de in die verordening vastgestelde maxima overschrijden. Weliswaar moeten deze maatregelen in overeenstemming zijn met de doelstellingen van de verordening en met de voorschriften inzake staatssteun.
(66)
De onderhavige regeling heeft niet tot doel een vergoeding toe te kennen voor verliezen die verband houden met de naleving van vrijwillig door de landbouwers aangegane verbintenissen. Evenmin verleent de Gemeenschap medefinanciering voor deze vergoeding in het kader van maatregelen die door België worden uitgevoerd overeenkomstig door de Commissie bepaalde voorwaarden. De regeling betreft veeleer de (exclusief) nationale financiering ter vergoeding van verliezen als gevolg van de naleving van verplichtingen die voortvloeien uit de nationale wetgeving inzake meststoffen.
(67)
Bijgevolg valt de steun buiten het toepassingsgebied van de verordening en dient hij te worden getoetst aan de vigerende voorschriften op het gebied van staatssteun.
IV. TOEPASSING VAN DE COMMUNAUTAIRE KADERREGELING INZAKE STAATSSTEUN TEN BEHOEVE VAN HET MILIEU
(68)
Nagegaan moet worden of de maatregel kan worden aangemerkt als verenigbaar met de in 1994 door de Commissie vastgestelde kaderregeling inzake staatssteun ten behoeve van het milieu (10) (hierna „de kaderregeling”) die gold toen de maatregel van toepassing was (11).
(69)
In dit verband moet worden opgemerkt dat de vergoedingen ter compensatie van productiedalingen op grasland en in de maïsteelt, de vergoedingen voor de extra kosten van de afzet van mestoverschotten en de vergoedingen voor de extra kosten van kunstmestaankoop exploitatiesteun vormen. In antwoord op een vraag van de diensten van de Commissie hebben de Belgische autoriteiten toegelicht dat de mestopslagkosten weliswaar met de kosten van investeringen in extra opslagcapaciteit kunnen worden vergeleken, maar eigenlijk niet rechtstreeks verband staan met concrete investeringen. Op grond van die toelichting oordeelt Commissie dat deze vorm van vergoeding ook als exploitatiesteun moet worden aangemerkt.
(70)
Het is de vaste opvatting van de Commissie dat het verlenen van exploitatiesteun aan landbouwbedrijven naar alle waarschijnlijkheid geen duurzame bijdrage levert tot de ontwikkeling van de sector en een vervalsing van de mededingingsvoorwaarden met zich kan brengen ten nadele van landbouwers die de steun niet ontvangen. De Commissie is dan ook strikt in haar beoordeling van dergelijke steun.
(71)
De betaling van exploitatiesteun voor milieubeschermingsmaatregelen wordt behandeld in punt 3.4 van de kaderregeling. Daarin is het volgende bepaald:
„In overeenstemming met het vaste beleid van de Commissie wordt normaliter geen goedkeuring verleend voor exploitatiesteun, die verleend wordt om ondernemingen te ontlasten van de kosten in verband met de door hen veroorzaakte vervuiling of hinder. De Commissie kan evenwel in welbepaalde omstandigheden een uitzondering op dit principe maken. Zij heeft dit tot dusverre gedaan op het gebied van afvalbeheer en de vermindering van milieuheffingen. De Commissie zal ook in de toekomst dergelijke gevallen op hun verdiensten onderzoeken aan de hand van de strikte criteria die zij op de twee voornoemde gebieden heeft ontwikkeld. Deze houden in dat de steun alleen mag worden verleend om de extra kosten ten opzichte van de traditionele productiekosten te vergoeden; deze compensatie moet tijdelijk en in beginsel degressief van aard zijn, teneinde sneller tot een vermindering van de vervuiling of een rationeler gebruik van hulpbronnen te komen. Deze steun mag voorts niet in strijd zijn met de overige bepalingen van het EG-Verdrag, in het bijzonder die met betrekking tot het vrije verkeer van goederen en diensten.
Met betrekking tot afvalbeheer zij opgemerkt dat de financiering door de overheid van de extra kosten van de selectieve inzameling, terugwinning en behandeling van gemeentelijke afval ten behoeve van zowel het bedrijfsleven als de consument wordt toegestaan, mits de kosten die ondernemingen worden aangerekend in verhouding staan tot het gebruik dat zij van het systeem maken of tot de hoeveelheid afval die zij produceren. Steun voor de inzameling, terugwinning en behandeling van industrieel en agrarisch afval zal geval per geval worden bekeken.
Tijdelijke vrijstelling van nieuwe milieuheffingen kan worden toegestaan om een verlies van concurrentievermogen goed te maken, met name op internationaal niveau. Daarbij dient tevens rekening te worden gehouden met de tegenprestatie die van de betrokken ondernemingen wordt verlangd in de vorm van maatregelen tot beperking van de door hen veroorzaakte vervuiling. Deze bepaling is ook van toepassing op belastingverlichting in het kader van de EG-wetgeving waarbij de toekenning van de verlichting of de hoogte ervan aan het oordeel van de lidstaten wordt overgelaten.”
(72)
In verband met de opslag en de afzet van mestoverschotten is de Commissie van mening dat mestoverschotten als een vorm van agrarisch afval kunnen worden aangemerkt. Overeenkomstig de bovenbedoelde kaderregeling dient de steun voor de verwijdering van dergelijk afval geval per geval te worden bekeken in het licht van de in punt 3.4 van de kaderregeling vastgestelde criteria.
(73)
De Commissie stelt vast dat de huidige maatregel enkel voor 1996 en 1997 geldt en dus van tijdelijke aard is. De Commissie merkt bovendien op dat de Belgische autoriteiten de voortzetting van de rechtstreekse steunbetalingen voor mestafzet en mestopslag niet hebben aangemeld, niettegenstaande de regelingen voor de afname van mest van sommige landbouwers door de Mestbank ongewijzigd blijven.
(74)
De Commissie kan niet om de vaststelling heen dat de steunmaatregelen niet degressief van aard zijn, aangezien de hoogte van de steun voor elk van beide jaren van toepassing gelijk is (zie de punten 38, 39 en 40 en de punten 49, 50 en 51).
(75)
Bovendien blijkt uit de informatie van de Belgische autoriteiten dat het de bedoeling van de maatregel is om de kosten voor de afzet en opslag van mestoverschotten die uit de strengere bemestingsnormen in de kwetsbare gebieden voortvloeien, volledig te compenseren. Dit zou dus betekenen dat de landbouwers de kosten van de afvalverwijdering niet zelf hoeven te betalen. Voorts lijken de landbouwers in de kwetsbare gebieden niet te worden verplicht maatregelen te nemen om hun mestproductie te verminderen. Er wordt met andere woorden geen tegenprestatie van de landbouwers voor de steun verlangd, die dus gewoon neerkomt op compensatie voor het naleven van de strengere bemestingsnormen in de kwetsbare zones. Bijgevolg stimuleert de maatregel niet tot vermindering van de mestproductie.
(76)
Om deze redenen zijn deze steunmaatregelen volgens de Commissie niet verenigbaar met de kaderregeling, noch met de doelstellingen van Verordening (EEG) nr. 2078/92. De Commissie is dan ook van mening dat de maatregelen niet verenigbaar zijn met de interne markt.
(77)
Wat betreft de steun ter compensatie van landbouwers voor productiedalingen als gevolg van de beperkingen op het gebruik van dierlijke mest, met inbegrip van de vergoeding voor de extra kosten van kunstmestaankoop, merkt de Commissie op dat steun voor productieverlies niet expliciet wordt behandeld in de kaderregeling. Het is evenwel een feit dat de strengere bemestingsnormen de opbrengsten van de gewassen doen dalen en de kosten waartegen de landbouwer de resterende hoeveelheid gewassen produceert, waarschijnlijk doen stijgen. Overeenkomstig de beginselen die in de kaderregeling zijn vastgesteld, zijn de betrokken steunmaatregelen daarom enkel goed te keuren indien is voldaan aan de volgende voorwaarden (12):
(a)
de steun moet tijdelijk en in principe degressief zijn, teneinde sneller tot een vermindering van de vervuiling of een rationeler gebruik van hulpbronnen te komen;
(b)
de steun mag enkel de extra productiekosten ten opzichte van de traditionele productiekosten vergoeden,
(c)
de steun mag niet in strijd zijn met de overige bepalingen van het EG-Verdrag.
Bovendien vloeit uit artikel 10 van Verordening (EEG) nr. 2078/92 voort dat steun die buiten het toepassingsgebied van die verordening wordt toegekend met als doel één van de in artikel 2 vastgestelde beperkingen te bereiken, moet voldoen aan de doelstellingen van die verordening.
(78)
De steun geldt slechts voor twee jaar en is dus op het eerste gezicht tijdelijk. Naar aanleiding van de indiening van informatie op 14 januari 2013 hebben de Belgische autoriteiten bevestigd dat de maatregelen in 1998 zijn stopgezet.
(79)
De steun was gedurende de periode van toepassing van de maatregel echter niet degressief (zie de punten 38, 39 en 40 en de punten 49, 50 en 51) en vormde dus geen stimulans om sneller tot een rationeler gebruik van hulpbronnen te komen.
(80)
Zoals hierboven is uiteengezet, wordt de vergoeding voor productiedalingen op grasland berekend op basis van het toegestane mestgebruik in de niet-kwetsbare gebieden, namelijk 450 kg N/ha voor grasland en 325 kg N/ha voor maïs. Volgens de Belgische autoriteiten zijn deze cijfers vastgesteld op wetenschappelijke basis, zodanig dat het nitraatgehalte van grondwater en oppervlaktewater niet meer bedraagt dan 50 mg NO3-N/l, of 11,3 mg NO3-N/l, rekening houdende met een gemiddeld toelaatbaar verlies van 70 kg NO3-N/l per hectare per jaar. Het doel is optimale productie te combineren met minimale uitspoeling. De normen voor de natuurzones en de waterzones zijn op dezelfde manier bepaald, voor ogen houdende dat zij nitraatgevoeliger zijn dan de andere gebieden.
(81)
In hun brief van 7 augustus 1998 delen de Belgische autoriteiten mee dat is besloten de compensatie voor het verschil in normen te bepalen op basis van de totale hoeveelheid stikstof (zowel uit kunstmest als uit dierlijke mest) die wettelijk mag worden opgebracht. Volgens de Belgische autoriteiten is deze aanpak gekozen omdat het noodzakelijk werd geacht de gelijke behandeling van landbouwers in een zelfde gebied te waarborgen, zodanig dat landbouwers met grond in zones waar strengere bemestingsnormen gelden, geen nadeel ondervonden ten opzichte van landbouwers zonder gronden met strengere normen. Indien de normen identiek zijn voor alle landbouwers in alle gebieden, zou het concurrentievoordeel worden geëlimineerd en zou geen compensatie te hoeven worden betaald. Indien landbouwers dan inspanningen leveren die verder gaan de voorgeschreven basismilieunorm, kan een vergoeding worden toegekend voor het verschil tussen de norm en de daadwerkelijk bereikte resultaten.
(82)
Doordat het beginsel van gelijke behandeling binnen een zelfde gebied het uitgangspunt vormt, is er volgens de Belgische autoriteiten geen sprake van dat de huidige regeling landbouwers overcompenseert en/of compenseert voor het stopzetten van landbouwproductiemethoden die eigenlijk in strijd zijn met de EU-wetgeving. Zij voeren aan dat het concurrentievoordeel of -nadeel binnen een zelfde landbouwregio nadrukkelijker zal spelen dan binnen de EU als geheel. Daarom werd, binnen het Vlaamse gewest, het gehele verlies dat landbouwers met grond in de zones met strengere bemestingsnormen lijden, gecompenseerd (het effectief geleden opbrengstverlies).
(83)
De Belgische autoriteiten hebben er voorts op gewezen dat het Vlaamse Gewest al in 1996 en 1997 strengere lokale normen heeft opgelegd, terwijl dit volgens de nitraatrichtlijn pas vanaf 20 december 1998 moest gebeuren. In de kwetsbare waterzones werd een beperking tot 200 kg N/ha opgelegd voor grasland en tot 170 kg N/ha voor maïs en andere gewassen. De toegestane hoeveelheid dierlijke mest is, aldus de Belgische autoriteiten, bijgevolg al sedert 1996 kleiner dan het in het eerste actieprogramma in het kader van Richtlijn 91/676/EEG bepaalde niveau, en voor sommige gewassen geldt een beperking tot het niveau dat in het tweede actieprogramma is bepaald.
(84)
Op 14 januari 2013 hebben de Belgische autoriteiten gedetailleerde informatie over de berekeningsmethode ingediend om aan te tonen dat zowel de landbouwpraktijken als de EU-wetten die ten tijde van de maatregel van kracht waren, in aanmerking zijn genomen.
(85)
Toch blijkt uit de beschikbare informatie niet dat de voorschriften voor de waterzones en de natuurzones effectief substantieel verder gaan dan de verplichtingen van Richtlijn 91/676/EEG. In dit verband wijst de Commissie erop dat de Belgische autoriteiten in hun schriftelijke toelichtingen zelf hebben aangegeven dat zij de waterzones en de natuurzones als bijzonder kwetsbaar voor nitraatverontreiniging beschouwen en dat zij daarom scherpere normen noodzakelijk hebben geacht om te garanderen dat het doel van 50 mg/l in oppervlaktewater, in het bijzonder het water dat voor drinkwaterwinning wordt gebruikt, en in grondwater zou worden bereikt. Dit was het niveau dat eind 1995 verplicht was op grond van Richtlijn 91/676/EEG.
(86)
Voorts heeft de Commissie de Belgische autoriteiten verzocht om geverifieerde studies over de wijze van berekening van de vergoeding over te leggen waaruit blijkt dat de gegevens die als basis voor de berekeningen hebben gediend, kloppen. In het bijzonder werd gevraagd studieresultaten in te dienen die aantonen dat een beperking van de totale bemesting van 450 kg N/ha tot 350 kg N/ha effectief in een opbrengstdaling van 15 % resulteert, en een beperking van 450 kg N/ha tot 400 kg N/ha in een opbrengstdaling van 7 %. De Belgische autoriteiten hebben op 14 januari 2013 aangetoond dat de gegevens die als basis voor de berekening zijn gebruikt, kloppen.
(87)
Voorts werden de Belgische autoriteiten verzocht aanvullende inlichtingen te verstrekken met betrekking tot de basisgegevens die zijn gebruikt om het effect van de productiedalingen op de algemene winstgevendheid van de bedrijven te meten, en dit voor verschillende types bedrijfsvoering, zoals zuivere akkerbouwbedrijven en gemengde akkerbouw-/veeteeltbedrijven. In het bijzonder heeft de Commissie de Belgische autoriteiten gevraagd omstandig toe te lichten waarom ervan wordt uitgegaan dat een productiedaling van 15 % op grasland op een gemengd akkerbouw-/veeteeltbedrijf de winstgevendheid van het bedrijf met 40 % doet afnemen, rekening houdende met de verschillende types veehouderij. De Belgische autoriteiten hebben deze informatie op 14 januari 2013 verstrekt.
(88)
Tevens werd de Belgische autoriteiten verzocht berekeningen over te leggen voor alternatieve wijzen van compensatie, zoals een berekening van de kosten voor het aankopen van voeder ter vervanging van de gederfde productie. In hun antwoord van 14 januari 2013 houden de Belgische autoriteiten staande dat dergelijke berekeningen ten tijde van de maatregelen niet zijn uitgevoerd en nu niet meer kunnen worden overgedaan.
(89)
De Belgische autoriteiten, zo concludeert de Commissie, hebben bijgevolg niet aangetoond dat de steun uitsluitend werd verleend ter vergoeding van de extra productiekosten. Bovendien was de steun niet degressief (zie punt 79).
(90)
Derhalve voldoet de toekenning van steun voor productieverlies niet aan de voorwaarden van de kaderregeling. De Commissie is dan ook van mening dat deze steunmaatregelen niet verenigbaar zijn met het Verdrag.
V. CONCLUSIE
(91)
De Commissie stelt vast dat België de in het kader van het mestdecreet toegekende vergoeding onrechtmatig, in strijd met artikel 93, lid 3, van het EG-Verdrag (nu artikel 108, lid 3, VWEU), ten uitvoer heeft gelegd.
(92)
De maatregelen vallen buiten het toepassingsgebied van Verordening (EEG) nr. 2078/92.
(93)
De steun ter vergoeding van de kosten voor opslag en afzet van mestoverschotten en productieverlies dient te worden beschouwd als exploitatiesteun, een vorm van steun die slechts bij uitzondering als verenigbaar met de interne markt kan worden aangemerkt. Dit kan slechts indien de opslag- en afzetsteun volgens de stringente aanpak in de kaderregeling inzake staatssteun ten behoeve van het milieu tijdelijk en degressief is en de landbouwer in ruil voor de steun een tegenprestatie moet leveren. De steun voor productieverlies kan slechts als verenigbaar met de interne markt worden aangemerkt als hij tijdelijk en degressief is en uitsluitend bestemd is om de extra productiekosten te vergoeden. Zoals uit de analyse hierboven blijkt, zijn deze voorwaarden niet vervuld.
(94)
Aangezien de begunstigden deze steun ontvangen zonder daarvoor enige tegenprestatie te hoeven leveren en aangezien de steunmaatregelen geen enkele prikkel voor de begunstigden lijken te bevatten om zich extra voor de bescherming van het milieu in te spannen, draagt deze steunmaatregel volgens de Commissie niet bij tot de ontwikkeling van bepaalde vormen van economische bedrijvigheid in de zin van artikel 107, lid 3, onder c), VWEU.
(95)
In 1998 is het mestdecreet opgeschort en zijn alle maatregelen stopgezet.
(96)
Om de hierboven uiteengezette redenen is de Commissie van mening dat de steun die op grond van de maatregel gedurende de toepassingsjaren 1996 en 1997 is toegekend, onwettig en onverenigbaar was en in beginsel moet worden teruggevorderd.
(97)
Aangezien de bevoegdheden van de Commissie om steun terug te vorderen, na een termijn van tien jaar verjaren (13), kan de onderhavige niet-verenigbare steun niet worden teruggevorderd
(98)
Individuele steun die ten tijde van de toekenning ervan voldeed aan de voorwaarden van een groepsvrijstelling of een goedgekeurde regeling, is verenigbaar met de interne markt, voor zover de voor dat type steun geldende maximale steunintensiteit in acht is genomen.
HEEFT HET VOLGENDE BESUIT VASTGESTELD:
Artikel 1
De staatssteun die België als vergoeding in het kader van het mestdecreet in strijd met artikel 93, lid 3, van het EG-Verdrag op onrechtmatige wijze heeft toegekend, is onverenigbaar met de interne markt.
Artikel 2
Individuele steun die in het kader van de in artikel 1 bedoelde regeling is toegekend en ten tijde van de toekenning ervan voldeed aan de voorwaarden van een groepsvrijstelling of een goedgekeurde regeling, is verenigbaar met de interne markt, voor zover de voor dat type steun geldende maximale steunintensiteit in acht is genomen.
Artikel 3
Dit besluit is gericht tot het Koninkrijk België.
Gedaan te Brussel, 16 september 2013.