ДИРЕКТИВА 2014/54/ЕС НА ЕВРОПЕЙСКИЯ ПАРЛАМЕНТ И НА СЪВЕТА
от 16 април 2014 година
относно мерки за улесняване на упражняването на правата, предоставени на работниците в контекста на свободното движение на работници
(текст от значение за ЕИП)
ЕВРОПЕЙСКИЯТ ПАРЛАМЕНТ И СЪВЕТЪТ НА ЕВРОПЕЙСКИЯ СЪЮЗ,
като взеха предвид Договора за функционирането на Европейския съюз, и по-специално член 46 от него,
като взеха предвид предложението на Европейската комисия,
след предаване на проекта на законодателния акт на националните парламенти,
като взеха предвид становището на Европейския икономически и социален комитет (1),
след консултация с Комитета на регионите,
в съответствие с обикновената законодателна процедура (2),
като имат предвид, че:
(1)
Свободното движение на работници, установено в член 45 от Договора за функционирането на Европейския съюз (ДФЕС), е основна свобода на гражданите на Съюза и един от стълбовете на вътрешния пазар на Съюза. Неговото прилагане е доразвито от правото на Съюза, чиято цел е да се гарантира, че правата, предоставени на гражданите на Съюза и на членовете на техните семейства, се упражняват в пълна степен. Понятието „членове на техните семейства“ следва да има същото значение като понятието, определено в член 2, точка 2 от Директива 2004/38/ЕО на Европейския парламент и на Съвета (3), и се прилага и за членовете на семействата на погранични работници.
(2)
Свободното движение на работници е и ключов елемент за развитието на истински пазар на труда в Съюза, който позволява на работниците да се местят към райони, в които има недостиг на работна ръка или повече възможности за работа, като по този начин се помага на повече хора да намерят работа, която съответства по-точно на техните умения, и се преодоляват проблемите на пазара на труда.
(3)
Свободното движение на работници дава на всеки гражданин на Съюза, независимо от неговото място на пребиваване, правото да се придвижва свободно в друга държава членка, за да работи и/или да пребивава в нея с цел работа. То ги защитава срещу дискриминация въз основа на гражданство по отношение на достъпа до заетост, условията на заетост и труд, и по-конкретно по отношение на трудовото възнаграждение, прекратяването на трудовите правоотношения, както и социалните придобивки и данъчните облекчения, като им гарантира равно третиране, съгласно националното право, практика и колективни трудови договори, с гражданите на тази държава членка. Тези права следва да се ползват без дискриминация от всички граждани на Съюза, упражняващи правото си на свободно движение, включително постоянните, сезонните и пограничните работници. Необходимо е да се прави разграничение между свободното движение на работници и свободното предоставяне на услуги, което включва правото на предприятията да предоставят услуги в друга държава членка, за което могат да командироват временно свои собствени работници в друга държава членка с цел командированите работници да извършат работата, необходима за предоставянето на услугите в тази държава членка.
(4)
С член 45 от ДФЕС се предоставят значими права по отношение на работниците на Съюза, упражняващи правото си на свободно движение, и членовете на техните семейства, които са по-детайлно определени в Регламент (ЕС) № 492/2011 на Европейския парламент и на Съвета (4).
(5)
Реалното упражняване на свободата на движение на работници обаче продължава да бъде съществено предизвикателство и много работници от Съюза в голяма част от случаите не са запознати със своето право на свободно движение. Поради факта, inter alia, че се намират в потенциално по-уязвимо положение, при придвижването си в друга държава членка работниците от Съюза могат да продължат да бъдат обект на необосновани ограничения или пречки пред упражняване на правото им на свободно движение, като непризнаване на квалификациите, дискриминация, основаваща се на гражданство, и експлоатация. Следователно между правото и неговото прилагане на практика съществува разминаване, което трябва да бъде отстранено.
(6)
През юли 2010 г. в съобщението си, озаглавено „За свободното движение на работници: права и основни аспекти на развитието“, Комисията посочи, че ще проучи възможности за намирането на решения предвид новите нужди и предизвикателства, по-специално от гледна точка на новите тенденции в сферата на мобилността, пред които са изправени работниците на Съюза и членовете на техните семейства. Комисията заяви също, че в контекста на новата стратегия за вътрешния пазар ще разгледа възможностите за развитие и усъвършенстване на механизмите за ефективно прилагане на принципа на равно третиране за работниците на Съюза, упражняващи правото си на свободно движение, и членовете на техните семейства. Освен това Комисията обобщи и тенденциите в развитието на законодателството и съдебната практика, по-конкретно по отношение на определянето на лицата, които са в обхвата на правото на Съюза за свободното движение на работници, и същността на правата, от които се ползват работниците на Съюза и членовете на техните семейства.
(7)
В доклада за гражданството на ЕС за 2010 г., озаглавен „Премахване на пречките за упражняване на правата на гражданите на ЕС“, от 27 октомври 2010 г. Комисията установи, че нееднаквото и неправилното прилагане на правото на Съюза по отношение на правото на свободно движение е една от основните пречки, с които гражданите на Съюза се сблъскват при реалното упражняване на правата си съгласно правото на Съюза. Съответно Комисията обяви намерението си да предприеме действия, за да „улесни свободното движение на граждани на ЕС и членовете на техните семейства от трети държави, като следи за стриктното прилагане на правилата на ЕС, включително по отношение на недискриминацията, като насърчава добрите практики и повишаването на осведомеността в държавите членки за правилата на ЕС и като увеличи разпространението на информация сред гражданите на ЕС относно правата им за свободно придвижване“ (действие 15 от Доклада за гражданството на ЕС за 2010 г.). Освен това в доклада за гражданството на ЕС за 2013 г., озаглавен „Граждани на ЕС: вашите права, вашето бъдеще“, Комисията разгледа необходимостта от премахване на административните пречки и опростяване на процедурите за гражданите на Съюза, които живеят, работят или пътуват в други държави членки.
(8)
В съобщение на Комисията, озаглавено „Към възстановяване и създаване на работни места“, от 18 април 2012 г. (Пакет „Заетост“) Комисията обяви намерението си да „представи законодателно предложение, за да окаже подкрепа на мобилните работници (предоставяне на информация и консултации) при упражняването на правата, произтичащи от ДФЕС и от Регламент (ЕС) № 492/2011“, и настойчиво призова държавите членки: „да повишават осведомеността и достъпа до правата, предоставени от правото на Съюза в областта на борбата с дискриминацията, равенството между половете и свободното движение на работниците, както и да предоставят по-лесен достъп на гражданите на Съюза до длъжности в своя публичен сектор в съответствие с правото на Съюза, така както се тълкува от Съда на Европейския съюз“. В този контекст Съдът последователно застъпва позицията, че ограничаването на достъпа до някои длъжности в държавната служба само до собствените граждани на държава членка следва да се тълкува стеснително и че се отнася само до длъжности, които предполагат пряко или непряко участие в упражняването на правомощия, възложени по силата на публичното право, и в изпълнението на задължения, предназначени да опазват общите интереси на държавата или на други публични органи.
(9)
Адекватното и ефективно прилагане на член 45 от ДФЕС и на Регламент (ЕС) № 492/2011, както и осведомеността за правата играят ключова роля за защитата на правата и равното третиране на работниците на Съюза и членовете на техните семейства, докато лошото прилагане подкопава ефективността на правилата на Съюза, приложими в тази област, и застрашава правата и защитата на работниците на Съюза и членовете на техните семейства.
(10)
По-ефективно и единно прилагане на правата, предоставени с правилата на Съюза в областта на свободното движение на работници, е необходимо и за правилното функциониране на вътрешния пазар.
(11)
Прилагането и мониторингът на правилата на Съюза относно свободното движение на работници следва да бъдат подобрени, за да се гарантира, че работниците на Съюза и членовете на техните семейства, както и работодателите, публичните органи и други заинтересовани лица са по-добре осведомени за правата и отговорностите, свързани със свободното движение, за да се предоставя на работниците на Съюза и членовете на техните семейства съдействие и защита при упражняването на тези права и да се противодейства на заобикалянето на тези правила от публичните органи и работодателите в държавния или частния сектор. В този контекст държавите членки могат да вземат под внимание и последиците от повишената мобилност, като например „изтичането на мозъци“ и отлива на млади хора.
(12)
За да се гарантира правилното прилагане и да се следи за спазването на материалноправните норми на Съюза относно свободното движение на работници, държавите членки следва да предприемат необходимите мерки за защита на работниците на Съюза, упражняващи правото си на свободно движение, и членовете на техните семейства както срещу дискриминация, основаваща се на гражданство, така и срещу всяко необосновано ограничение или пречка пред упражняването на това право.
(13)
За тази цел е целесъобразно да се предвидят конкретни правила за ефективно прилагане и да се улесни по-доброто и единно прилагане на материалноправните норми, уреждащи свободното движение на работници, в съответствие с член 45 от ДФЕС и с Регламент (ЕС) № 492/2011. При прилагането на тази основна свобода следва да се взема под внимание принципът за равенство между жените и мъжете и забраната за дискриминация на работниците на Съюза и членовете на техните семейства на което и да е от основанията, посочени в член 21 от Хартата на основните права на Европейския съюз („Хартата“).
(14)
В този контекст на работниците на Съюза и членовете на техните семейства, които са били обект на дискриминация, основаваща се на гражданство, или на необосновани ограничения или пречки при упражняването на правото им на свободно движение, следва да се гарантира реална и ефективна съдебна защита. Когато държавите членки са предвидили административни процедури като средство за правна защита, те следва да гарантират, че всяко административно решение може да бъде обжалвано пред съд по смисъла на член 47 от Хартата. Като се отчита правото на ефективна правна защита, работниците на Съюза следва да бъдат защитени срещу неблагоприятно третиране или последици, възникнали в резултат на жалба или на производство, целящо осигуряване изпълнението на защитените с настоящата директива права.
(15)
За да се осигурят по-ефективни равнища на защита, на сдруженията и правните субекти, включително социалните партньори, следва също да се предостави правото да участват в производства по начин, определен от държавите членки, от името на или в подкрепа на предполагаемите жертви на дискриминация, с тяхно съгласие. Това не следва да засяга националните процесуални правила по отношение на представителството и защитата пред съдилищата, нито други правомощия и колективни права на социалните партньори, представителите на служителите и работодателите, като например свързаните с прилагането на колективните трудови договори, когато това е приложимо, включително искове от името на колективен интерес, съгласно националното право или практика. С цел да се гарантира ефективна правна защита и без да се засягат съществуващите механизми за колективна защита, предоставени на социалните партньори, и националното право или практика, държавите членки се приканват да разгледат въвеждането на общи принципи на механизмите за колективни искове за преустановяване на нарушения и колективни искове за обезщетение.
(16)
В съответствие със съдебната практика на Съда националните правила относно сроковете за осигуряване на изпълнението на правата по настоящата директива следва да бъдат такива, че да не правят практически невъзможно или прекомерно трудно упражняването на тези права.
(17)
На свой ред защитата срещу дискриминация, основаваща се на гражданство, би била подобрена чрез наличието на ефективни органи с подходящ експертен опит във всяка държава членка, в чийто обхват на компетентност се включва насърчаване на равното третиране, анализ на проблемите, пред които са изправени работниците на Съюза и членовете на техните семейства, проучване на възможните решения и предоставянето им на конкретна помощ. В обхвата на компетентност на тези органи inter alia следва да се включва и предоставянето на работниците на Съюза и членовете на техните семейства на независима правна и/или друга помощ, като например правен съвет относно прилагането спрямо тях на съответните правила на Съюза и национални правила относно свободното движение на работници, информация относно процедурите за обжалване и предоставянето на помощ за защита на правата на работниците и членовете на техните семейства. Тя може да включва и помощ в съдебните производства.
(18)
Всяка държава членка следва да преценява дали задачите, които трябва да се изпълняват по настоящата директива от посочените по-горе органи, да бъдат възложени на вече съществуващи органи, които имат сходни цели на национално равнище, като например насърчаване на свободното движение на хора, прилагане на принципа на равно третиране или закрила на личните права. В случай че държава членка реши да разшири мандата на съществуващ орган, тя следва да осигури достатъчно средства на съществуващия орган за ефективното и адекватно изпълнение на съществуващите и допълнителните му задачи. Когато задачите са възложени на повече от един орган, държавите членки следва да вземат мерки за адекватната координация на тези задачи.
(19)
Държавите членки следва да направят необходимото, за да се гарантира, че един или повече от тези органи действат като точка за контакт и че си сътрудничат и споделят информация, като например данните за контакт на всички органи, средствата за защита и данните за контакт на сдруженията, организациите или други правни субекти, които предоставят информация и услуги на работници на Съюза и членове на техните семейства, с равностойни точки за контакт в други държави членки. Списъкът на точките за контакт следва да бъде обществено достъпен.
(20)
Държавите членки следва да насърчават сътрудничеството между органите, определени от тях по настоящата директива, и съществуващите услуги за информация и помощ, предоставяни от социалните партньори, сдружения, организации или други имащи отношение правни субекти, като организации с отговорности по отношение на договореностите за координация съгласно Регламент (ЕО) № 883/2004 на Европейския парламент и на Съвета (5), и където е уместно - инспекциите по труда.
(21)
Държавите членки следва да направят възможното да насърчават взаимодействието със съществуващите на равнището на Съюза инструменти за информация и подкрепа, като за тази цел следва да гарантират, че съществуващите или новосъздадените органи работят в тясно сътрудничество със съществуващите структури за информация и съдействие, като например Your Europe, SOLVIT, Enterprise Europe Network, единичните звена за контакт и EURES, включително трансграничните партньорства в рамките на EURES, ако е уместно.
(22)
Държавите членки следва да насърчават диалога със социалните партньори и с подходящи неправителствени организации с цел преодоляване и противодействие на необоснованите ограничения и пречки пред правото на свободно движение или различните форми на дискриминация, основаваща се на гражданство.
(23)
Държавите членки следва да установят по какъв начин граждани на Съюза, като например работници, студенти, наскоро дипломирали се, както и работодатели, социални партньори и други заинтересовани страни могат да получават съответната леснодостъпна информация относно разпоредбите на настоящата директива и на Регламент (ЕС) № 492/2011, включително информация за органите, определени съгласно настоящата директива, и наличните средства за защита и обезщетение. Държавите членки следва да вземат мерки за предоставянето на тази информация на повече от един от официалните езици на Съюза, като отчитат търсенето на пазара на труда. Това следва да бъде съобразено със законодателството на държавите членки относно възприетите за използване езици. Тази информация може да се предоставя посредством индивидуални консултации и следва също да бъде леснодостъпна чрез Your Europe и EURES.
(24)
С цел да се улесни упражняването на практика на правата, предоставени от правото на Съюза, следва да се осигури съгласуваното изпълнение и наблюдение на Директива 91/533/ЕИО (6) на Съвета.
(25)
С настоящата директива се определят минимални изисквания, като по този начин се предоставя възможност на държавите членки да въведат или да запазят по-благоприятни разпоредби. Държавите членки имат и възможността да разширят обхвата на компетентност на организациите, на които са възложени задачи, свързани със закрилата на работниците на Съюза срещу дискриминация, основаваща се на гражданство, така че да обхванат и правото на равно третиране без дискриминация, основаваща се на гражданство, на всички граждани на Съюза, упражняващи правото си на свободно движение, и членовете на техните семейства, както е установено в член 21 от ДФЕС и Директива 2004/38/ЕО. Прилагането на настоящата директива не следва да служи като основание за влошаване на условията в сравнение със съществуващата ситуация във всяка държава членка.
(26)
Ефективното прилагане на настоящата директива предполага, че когато държавите членки приемат съответните мерки в изпълнение на задълженията си по настоящата директива, те следва да се позовават на нея или да включват такова позоваване при официалното публикуване на мерките за изпълнение.
(27)
В съответствие със Съвместната политическа декларация на държавите членки и на Комисията от 28 септември 2011 г. относно обяснителните документи държавите членки се задължават в обосновани случаи да прилагат към съобщението за своите мерки за транспониране един или повече документи, обясняващи връзката между компонентите на дадена директива и съответните елементи от националните инструменти за транспониране. Законодателят смята, че предоставянето на тези документи е обосновано по отношение на настоящата директива.
(28)
След изтичане на достатъчно време от въвеждането на настоящата директива Комисията следва да изготви доклад за прилагането ѝ, като по-специално направи оценка на възможността да се внесе евентуално необходимо предложение, чиято цел е да гарантира по-добро прилагане на правото на Съюза в областта на свободното движение. В посочения доклад Комисията следва да разгледа възможните трудности, пред които са изправени дипломираните млади хора, търсещи работа в рамките на Съюза, и съпрузите на работници на Съюза, когато тези съпрузи са граждани на трети държави.
(29)
В настоящата директива се зачитат основните права и се съблюдават принципите, признати в Хартата, и по-конкретно свободата при избор на професия и правото на труд, правото на недискриминация, по-специално основана на гражданството, правото на колективни преговори и действия, правото на справедливи и равни условия на труд, правото на свободно движение и пребиваване и правото на ефективни правни средства за защита и на справедлив съдебен процес. Директивата трябва да се изпълнява в съответствие с тези права и принципи.
(30)
Настоящата директива съблюдава различните модели на трудови пазари на държавите членки, включително моделите на трудови пазари, които се регулират от колективни трудови договори.
(31)
Доколкото целта на настоящата директива, а именно установяването на основна обща рамка от целесъобразни разпоредби, мерки и механизми, необходими за по-добро и единно прилагане и изпълнение на практика на правата за свободно движение на работници, предоставени с ДФЕС и с Регламент (ЕС) № 492/2011, не може да бъде постигната в достатъчна степен от държавите членки и следователно поради обхвата и последиците от действието може да бъде постигната по-добре на равнището на Съюза, Съюзът може да приеме мерки в съответствие с принципа на субсидиарност, уреден в член 5 от Договора за Европейския съюз. В съответствие с принципа на пропорционалност, уреден в същия член, настоящата директива не надхвърля необходимото за постигането на тази цел,
ПРИЕХА НАСТОЯЩАТА ДИРЕКТИВА:
Член 1
Предмет
В настоящата директива се предвиждат разпоредби, които улесняват единното прилагане и изпълнение на практика на правата, предоставени от член 45 от ДФЕС и членове 1 - 10 от Регламент (ЕС) № 492/2011. Настоящата директива се прилага за гражданите на Съюза, упражняващи тези права, и членовете на техните семейства („работниците на Съюза и членовете на техните семейства“).
Член 2
Обхват
1. Настоящата директива се прилага по отношение на следните въпроси, както са посочени в членове 1 - 10 от Регламент (ЕС) № 492/2011, в областта на свободното движение на работници:
а)
достъп до заетост;
б)
условия на заетост и труд, по-специално по отношение на трудовото възнаграждение, прекратяването на трудовите правоотношения, здравето и безопасността на работното място и в случай на безработица - на възстановяването на работа или новото наемане на работа;
в)
достъп до социални придобивки и данъчни облекчения;
г)
членство в синдикални организации и право на избиране в представителни органи на работниците;
д)
достъп до обучение;
е)
достъп до жилищно настаняване;
ж)
достъп до образование, курсове за производствено и професионално обучение за децата на работниците на Съюза;
з)
съдействие, предоставяно от бюрата по труда.
2. Обхватът на настоящата директива е идентичен с обхвата на Регламент (ЕС) № 492/2011.
Член 3
Защита на правата
1. Държавите членки гарантират, че след евентуално сезиране на други компетентни органи, включително когато те сметнат това за уместно, помирителни производства, съдебни процедури за привеждане в изпълнение на задълженията по член 45 от ДФЕС и членове 1 - 10 от Регламент (ЕС) № 492/2011 са достъпни за всички работници на Съюза и членовете на техните семейства, които смятат, че са били или са ощетени в резултат на необосновани ограничения и пречки пред правото им на свободно движение, или които смятат, че са засегнати от неспазването на принципа на равно третиране спрямо тях, дори след като отношението, при което се твърди, че са възникнали ограничение и пречка или дискриминация, е прекратено.
2. Държавите членки гарантират, че сдруженията, организациите, включително социалните партньори, или други правни субекти, които съгласно критериите, установени в националното им право, практика или колективни договори, имат законен интерес да следят за спазването на настоящата директива, могат да участват, от името или в подкрепа на работници на Съюза и членовете на техните семейства и с тяхно одобрение, във всички съдебни и/или административни процедури, предвидени с оглед осигуряване на изпълнението на правата, посочени в член 1.
3. Параграф 2 се прилага, без да се засягат другите компетенции и колективни права на социалните партньори, представителите на служителите и на работодателите, където е приложимо, включително правото на колективен иск, съгласно националното право или практика.
4. Параграф 2 се прилага, без да се засягат националните процесуални правила за представителство и защита в съдебното производство.
5. Параграфи 1 и 2 от настоящия член се прилагат, без да се засягат националните правила относно сроковете за осигуряване на изпълнението на правата, посочени в член 1. Тези национални срокове обаче са такива, че не правят практически невъзможно или прекомерно трудно упражняването на посочените права.
6. Държавите членки въвеждат в националните си правни системи такива мерки, каквито са необходими за защита на работниците на Съюза от неблагоприятно третиране или неблагоприятни последици в резултат на подадена от тях жалба или на започнато от тях производство, целящи осигуряване на изпълнението на правата, посочени в член 1.
Член 4
Органи за насърчаване на равното третиране и за подкрепа на работниците на Съюза и членовете на техните семейства
1. Всяка държава членка определя една или повече структури или органи („органи“) за насърчаване, анализ, наблюдение и подкрепа на равното третиране на работниците на Съюза и членовете на техните семейства без дискриминация, основаваща се на гражданство, необосновани ограничения или пречки пред правото им на свободно движение, и осигурява необходимите условия за доброто функциониране на тези органи. Тези органи могат да бъдат част от съществуващи органи на национално равнище, които имат сходни цели.
2. Държавите членки гарантират, че тези органи имат компетентност:
а)
да предоставят или осигуряват предоставянето на независима правна и/или друга помощ на работниците на Съюза и членовете на техните семейства, без да се засягат техните права и правата на сдруженията, организациите и другите правни субекти, посочени в член 3.
б)
да действат като точка за контакт по отношение на равностойни точки за контакт в други държави членки с цел сътрудничество и споделяне на съответната информация;
в)
да извършват или възлагат извършването на независими проучвания и анализи, свързани с необосновани ограничения и пречки пред правото на свободно движение или с дискриминация, основаваща се на гражданство, по отношение на работници на Съюза и членовете на техните семейства;
г)
да правят необходимото за публикуването на независими доклади и отправянето на препоръки по въпроси, свързани с такива ограничения и пречки или дискриминация;
д)
да публикуват съответната информация относно прилагането на национално равнище на правилата на Съюза в областта на свободното движение на работници.
Във връзка с първа алинея, буква а), когато органите предоставят помощ в рамките на съдебно производство, тази помощ е безплатна за лицата, които не разполагат с достатъчно средства, в съответствие с националното право или практика.
3. Държавите членки съобщават на Комисията имената и данните за връзка на точките за контакт, както и всякаква актуализирана информация или промени в нея. Комисията поддържа списък на точките за контакт и го предоставя на държавите членки.
4. Държавите членки гарантират, че съществуващите или новосъздадените органи са запознати и са в състояние да използват и да си сътрудничат със съществуващите структури на равнището на Съюза за информация и съдействие, като например Your Europe, SOLVIT, EURES, Enterprise Europe Network и единичните звена за контакт.
5. Когато задачите, посочени в параграф 2, са възложени на повече от един орган, държавите членки вземат мерки за адекватната координация на тези задачи.
Член 5
Диалог
Държавите членки утвърждават диалога със социалните партньори и със съответните неправителствени организации, които в съответствие с тяхното национално право или практика имат законен интерес да допринасят за борбата срещу необоснованите ограничения и пречки пред правото на свободно движение и дискриминацията, основаваща се на гражданство, по отношение на работници на Съюза и членовете на техните семейства, с цел насърчаване на принципа за равно третиране.
Член 6
Достъп до и разпространяване на информация
1. Държавите членки гарантират, че разпоредбите, приети съгласно настоящата директива и съгласно членове 1 - 10 от Регламент (ЕС) № 492/2011, се свеждат до знанието на заинтересованите лица на цялата им територия, и по-конкретно работниците и работодателите на Съюза, чрез всички подходящи средства.
2. Държавите членки предоставят на повече от един от официалните езици на институциите на Съюза ясна, безплатна, леснодостъпна, подробна и актуална информация относно правата, предоставени от правото на Съюза във връзка със свободното движение на работници. Тази информация следва също да бъде леснодостъпна чрез структурите Your Europe и EURES.
Член 7
Минимални изисквания
1. Държавите членки могат да въвеждат или да запазят разпоредби, които по отношение на защитата на принципа на равното третиране са по-благоприятни от предвидените в настоящата директива.
2. Държавите членки могат да предвидят, че компетенциите на органите, посочени в член 4 от настоящата директива, за насърчаване, анализ, наблюдение и подкрепа на равното третиране на работниците на Съюза и членовете на техните семейства без дискриминация, основаваща се на гражданство, обхващат и правото на равно третиране без дискриминация, основаваща се на гражданство, за всички граждани на Съюза, упражняващи правото си на свободно движение, и членовете на техните семейства в съответствие с член 21 от ДФЕС и с Директива 2004/38/ЕО.
3. Прилагането на настоящата директива при никакви обстоятелства не представлява достатъчно основание за намаляване равнището на защита на работниците на Съюза и членовете на техните семейства в областите, попадащи в нейния обхват, без да се засяга правото на държавите членки да реагират на изменения в положението, като въведат законови, подзаконови и административни разпоредби, които се различават от тези, които са в действие към 20 май 2014 г., при условие че настоящата директива е спазена.
Член 8
Транспониране
1. Държавите членки въвеждат в сила законовите, подзаконовите и административните разпоредби, необходими за спазването на настоящата директива до 21 май 2016 г. Те незабавно съобщават на Комисията текста на тези мерки.
Когато държавите членки приемат тези мерки, в тях се съдържа позоваване на настоящата директива или то се извършва при официалното им публикуване. Условията и редът на позоваване се определят от държавите членки.
2. Държавите членки съобщават на Комисията текста на основните разпоредби от националното право, които те приемат в областта, уредена с настоящата директива.
Член 9
Докладване
До 21 ноември 2018 г. Комисията представя доклад на Европейския парламент, Съвета и Европейския икономически и социален комитет за прилагането на настоящата директива с оглед на предлагането, когато е уместно, на необходими изменения.
Член 10
Влизане в сила
Настоящата директива влиза в сила на двадесетия ден след публикуването ѝ в Официален вестник на Европейския съюз.
Член 11
Адресати
Адресати на настоящата директива са държавите членки.
Съставено в Страсбург на 16 април 2014 година.
EUROOPAN PARLAMENTIN JA NEUVOSTON DIREKTIIVI 2014/54/EU,
annettu 16 päivänä huhtikuuta 2014,
työntekijöiden vapaan liikkuvuuden puitteissa työntekijöille myönnettyjen oikeuksien käyttämistä helpottavista toimenpiteistä
(ETA:n kannalta merkityksellinen teksti)
EUROOPAN PARLAMENTTI JA EUROOPAN UNIONIN NEUVOSTO, jotka
ottavat huomioon Euroopan unionin toiminnasta tehdyn sopimuksen ja erityisesti sen 46 artiklan,
ottavat huomioon Euroopan komission ehdotuksen,
sen jälkeen kun esitys lainsäätämisjärjestyksessä hyväksyttäväksi säädökseksi on toimitettu kansallisille parlamenteille,
ottavat huomioon Euroopan talous- ja sosiaalikomitean lausunnon (1),
ovat kuulleet alueiden komiteaa,
noudattavat tavallista lainsäätämisjärjestystä (2),
sekä katsovat seuraavaa:
(1)
Työntekijöiden vapaa liikkuvuus on unionin kansalaisten perusvapaus ja yksi unionin sisämarkkinoiden pilareista, joka on kirjattu Euroopan unionin toiminnasta tehdyn sopimuksen 45 artiklaan. Sen täytäntöönpanoa on kehitetty edelleen unionin lainsäädännöllä, jolla pyritään takaamaan unionin kansalaisille ja heidän perheenjäsenilleen myönnettyjen oikeuksien täysimääräinen käyttö. Ilmaisun ”heidän perheenjäsenensä” olisi ymmärrettävä tarkoittavan samaa kuin Euroopan parlamentin ja neuvoston direktiivin 2004/38/EY (3) 2 artiklan 2 alakohdassa määritelty termi, jota sovelletaan myös rajatyöntekijöiden perheenjäseniin.
(2)
Työntekijöiden vapaa liikkuvuus on keskeinen tekijä myös todellisten unionin työmarkkinoiden kehittämisessä, jotta työntekijät voivat siirtyä työvoimapulasta kärsiville tai enemmän työllistymismahdollisuuksia tarjoaville alueille, ja vapaan liikkuvuuden ansiosta useammat ihmiset voivat löytää taidoilleen paremmin soveltuvia työpaikkoja ja voidaan torjua työmarkkinoiden pullonkauloja.
(3)
Työntekijöiden vapaa liikkuvuus antaa kaikille unionin kansalaisille asuinpaikasta riippumatta oikeuden muuttaa vapaasti toiseen jäsenvaltioon työskentelemään ja/tai asumaan työskentelytarkoituksessa. Oikeudella annetaan suoja kansalaisuuteen perustuvalta syrjinnältä työn saantiin ja erityisesti palkkausta, irtisanomista sekä vero- ja sosiaalietuuksia koskeviin työehtoihin ja -oloihin nähden turvaamalla kansallisen lainsäädännön, käytännön ja työehtosopimusten puitteissa yhdenvertainen kohtelu kyseisen jäsenvaltion kansalaisiin verrattuna. Kaikkien oikeuttaan vapaaseen liikkuvuuteen käyttävien unionin kansalaisten, mukaan lukien pysyvät työntekijät, kausityöntekijät ja rajatyöntekijät, olisi voitava hyötyä näistä oikeuksista ilman syrjintää. Työntekijöiden vapaata liikkuvuutta ei tule sekoittaa palvelujen tarjoamisen vapauteen, johon kuuluu yritysten oikeus suorittaa palveluja toisessa jäsenvaltiossa, minkä yhteydessä ne voivat lähettää omia työntekijöitään tilapäisesti työkomennukselle toiseen jäsenvaltioon, jotta nämä voivat suorittaa tehtäviä, joita palvelun tarjoaminen kyseisessä jäsenvaltiossa edellyttää.
(4)
Euroopan unionin toiminnasta tehdyn sopimuksen 45 artiklassa annetaan oikeuttaan vapaaseen liikkuvuuteen käyttäville unionin työntekijöille ja heidän perheenjäsenilleen tämän perusvapauden käyttämiseksi merkittäviä oikeuksia, joita täsmennetään edelleen Euroopan parlamentin ja neuvoston asetuksessa (EU) N:o 492/2011 (4).
(5)
Työntekijöiden vapaan liikkuvuuden tosiasiallinen harjoittaminen on kuitenkin edelleen erittäin haastavaa, eivätkä monet unionin työntekijät useinkaan tiedä vapaata liikkuvuutta koskevista oikeuksistaan. Muun muassa mahdollisesti haavoittuvamman asemansa vuoksi unionin työntekijät saattavat yhä kärsiä tutkintojen tunnustamatta jättämisen kaltaisista vapaata liikkuvuutta koskevan oikeutensa käyttämiseen kohdistuvista perusteettomista rajoituksista tai esteistä ja kohdata kansalaisuuteen perustuvaa syrjintää ja hyväksikäyttöä muuttaessaan toiseen jäsenvaltioon. Lain ja sen käytännön soveltamisen välillä on näin ollen kuilu, johon on puututtava.
(6)
Komissio toi esiin heinäkuussa 2010 julkaistussa tiedonannossaan ”Työntekijöiden vapaan liikkuvuuden vahvistaminen: oikeudet ja tärkeimmät kehitysaskelet”, että se aikoo tarkastella, miten unionin työntekijöiden ja heidän perheenjäsentensä uusia tarpeita ja haasteita voitaisiin käsitellä erityisesti uudet liikkuvuustavat huomioon ottaen. Se ilmoitti myös aikovansa pohtia uuden sisämarkkinastrategian puitteissa, miten voitaisiin edistää ja vahvistaa mekanismeja oikeuttaan vapaaseen liikkuvuuteen käyttävien unionin työntekijöiden ja heidän perheenjäsentensä yhdenvertaisen kohtelun periaatteen täytäntöönpanon tehostamiseksi. Komissio esitti myös yhteenvedon lainsäädännön ja oikeuskäytännön kehityksestä erityisesti työntekijöiden vapaata liikkuvuutta koskevan unionin lainsäädännön henkilöllisen soveltamisalan ja unionin työntekijöiden ja heidän perheenjäsentensä oikeuksien sisällön osalta.
(7)
Vuoden 2010 katsauksessa Euroopan unionin kansalaisuuteen ”Unionin kansalaisoikeuksien esteiden poistaminen”, joka annettiin 27 päivänä lokakuuta 2010, komissio yksilöi vapaata liikkuvuutta koskevaan oikeuteen liittyvän unionin lainsäädännön hajanaisen ja virheellisen soveltamisen yhdeksi keskeiseksi esteeksi, jonka vuoksi unionin kansalaiset eivät pysty käyttämään tehokkaasti unionin lainsäädännön mukaisia oikeuksiaan. Komissio ilmoitti aikeestaan toteuttaa toimia, joilla helpotetaan EU:n kansalaisten ja heidän perheenjäsentensä, jotka ovat kolmannen maan kansalaisia, vapaata liikkuvuutta valvomalla tiukasti syrjintäkiellon ja muiden EU:n sääntöjen noudattamista, edistämällä EU:n sääntöjä koskevien käytänteiden ja EU-sääntöjen tuntemuksen parantamista sekä jakamalla EU:n kansalaisille entistä enemmän tietoa oikeudesta vapaaseen liikkuvuuteen (Katsaus EU:n kansalaisuuteen vuonna 2010, toimi 15). Lisäksi komissio käsitteli vuoden 2013 katsauksessa EU:n kansalaisuuteen ”EU:n kansalaiset: sinun oikeutesi, sinun tulevaisuutesi” tarvetta poistaa hallinnollisia esteitä ja muissa jäsenvaltioissa asuvia, työskenteleviä ja matkustavia unionin kansalaisia koskevien menettelyjen yksinkertaistamista.
(8)
Komissio ilmoitti 18 päivänä huhtikuuta 2012 antamassaan tiedonannossa ”Tavoitteena työllistävä elpyminen” (työllisyyspaketti), että se aikoo esittää lainsäädäntöehdotuksen, jolla pyritään tukemaan liikkuvia työntekijöitä (antamalla heille tietoa ja neuvoja) niiden oikeuksien käytössä, joita heillä on Euroopan unionin toiminnasta tehdyn sopimuksen ja asetuksen (EU) N:o 492/2011 nojalla, ja kehotti jäsenvaltioita lisäämään tietoisuutta syrjinnän torjuntaa, sukupuolten tasa-arvoa ja työntekijöiden vapaata liikkuvuutta koskevasta unionin lainsäädännöstä johtuvista oikeuksista sekä avaamaan ja helpottamaan unionin kansalaisten pääsyä jäsenvaltioiden julkisen sektorin tehtäviin unionin lainsäädännön mukaisesti siten kuin Euroopan unionin tuomioistuin sitä tulkitsee. Tässä yhteydessä unionin tuomioistuin on vakiintuneessa oikeuskäytännössään todennut, että tiettyihin julkisen sektorin virkoihin pääsyn rajoittamista jäsenvaltion omille kansalaisille on tulkittava suppeasti ja että se kattaa ainoastaan virat, joihin suoraan tai välillisesti liittyy julkisen vallan käyttämistä ja tehtäviä, joilla on tarkoitus suojata valtion tai muiden julkisyhteisöjen yleistä etua.
(9)
Euroopan unionin toiminnasta tehdyn sopimuksen 45 artiklan ja asetuksen (EU) N:o 492/2011 asianmukainen ja tehokas soveltaminen ja täytäntöönpanon valvonta sekä tietoisuus oikeuksista ovat keskeisiä tekijöitä unionin työntekijöiden ja heidän perheenjäsentensä oikeuksien ja yhdenvertaisen kohtelun suojelemisen kannalta, kun taas täytäntöönpanon valvonnan heikkous horjuttaa alalla sovellettavien unionin sääntöjen tehokkuutta ja vaarantaa unionin työntekijöiden ja heidän perheenjäsentensä oikeudet ja suojelun.
(10)
Myös työntekijöiden vapaata liikkuvuutta koskevilla unionin säännöillä annettujen oikeuksien tehokkaampi ja yhdenmukaisempi soveltaminen on tarpeen sisämarkkinoiden moitteettoman toiminnan kannalta.
(11)
Työntekijöiden vapaata liikkuvuutta koskevien unionin sääntöjen soveltamista ja soveltamisen valvontaa olisi tehostettava, jotta voidaan varmistaa, että unionin työntekijät ja heidän perheenjäsenensä sekä työnantajat, viranomaiset ja muut asianosaiset saavat paremmin tietoa vapaata liikkuvuutta koskevista oikeuksista ja velvollisuuksista, jotta voidaan avustaa ja suojella unionin työntekijöitä ja heidän perheenjäseniään näiden oikeuksien käytössä sekä torjua näiden sääntöjen kiertämistä viranomaisten sekä julkisten tai yksityisten työnantajien parissa. Tässä yhteydessä jäsenvaltiot voivat lisäksi ottaa huomioon liikkuvuuden lisääntymisen vaikutukset, kuten ”aivovuodon” tai ”nuorisopaon”.
(12)
Jotta voidaan varmistaa työntekijöiden vapaata liikkuvuutta koskevien aineellisten unionin sääntöjen moitteeton soveltaminen ja seurata niiden noudattamista, jäsenvaltioiden olisi toteutettava asianmukaiset toimenpiteet oikeuttaan vapaaseen liikkuvuuteen käyttävien unionin työntekijöiden ja heidän perheenjäsentensä suojelemiseksi kansalaisuuteen perustuvalta syrjinnältä ja kaikilta tämän oikeuden käytön perusteettomilta rajoituksilta tai esteiltä.
(13)
Tätä varten on asianmukaista säätää erityisistä tehokasta täytäntöönpanon valvontaa koskevista säännöistä ja edistää työntekijöiden vapaata liikkuvuutta koskevien aineellisten sääntöjen parempaa ja yhdenmukaisempaa soveltamista Euroopan unionin toiminnasta tehdyn sopimuksen 45 artiklan ja asetuksen (EU) N:o 492/2011 mukaisesti. Tämän perusvapauden toteutumisen valvonnassa olisi otettava huomioon naisten ja miesten välisen tasa-arvon periaate ja unionin työntekijöiden ja heidän perheenjäsentensä millä tahansa Euroopan unionin perusoikeuskirjan, jäljempänä ’perusoikeuskirja’, 21 artiklassa mainitulla perusteella tapahtuvan syrjinnän kielto.
(14)
Tässä yhteydessä unionin työntekijöille ja heidän perheenjäsenilleen, joihin on kohdistunut kansalaisuuteen perustuvaa syrjintää tai muita perusteettomia rajoituksia tai esteitä heidän käyttäessään oikeuttaan vapaaseen liikkuvuuteen, olisi taattava todellinen ja tehokas oikeusturva. Jos jäsenvaltiot säätävät hallinnollisista menettelyistä oikeussuojakeinona, niiden olisi varmistettava, että kaikkia hallinnollisia päätöksiä kohtaan voidaan nostaa kanne tuomioistuimessa perusoikeuskirjan 47 artiklan mukaisesti. Ottaen huomioon oikeuden tehokkaaseen oikeussuojaan unionin työntekijöitä olisi suojeltava kaikelta epäsuotuisalta kohtelulta tai epäsuotuisilta seurauksilta, jotka johtuvat kantelusta tai oikeudellisesta menettelystä, jonka tarkoituksena on tämän direktiivin mukaisten oikeuksien toteutumisen valvonta.
(15)
Tehokkaamman suojelun turvaamiseksi järjestöillä tai oikeushenkilöillä sekä työmarkkinaosapuolilla olisi myös oltava - sen mukaan mitä jäsenvaltiot päättävät - valtuudet aloittaa oletetun uhrin suostumuksella menettely joko tämän puolesta tai tätä tukeakseen. Tämän ei tulisi rajoittaa tuomioistuimissa edustamista ja puolustamista koskevien kansallisten menettelysääntöjen eikä tapauksen mukaan työmarkkinaosapuolten, työntekijöiden ja työnantajien edustajien muiden, esimerkiksi työehtosopimusten täytäntöönpanoon, myös yhteisen edun turvaamiseen tähtääviin kanteisiin, liittyvien valtuuksien ja kollektiivisten oikeuksien kansallisen lainsäädännön tai käytännön mukaista soveltamista. Tehokkaan oikeussuojan varmistamiseksi ja vaikuttamatta työmarkkinaosapuolten käytettävissä olevien nykyisten puolustusmekanismien ja kansallisen lainsäädännön tai käytännön soveltamiseen, jäsenvaltioita kehotetaan tarkastelemaan kieltokanteita ja vahingonkorvausvaatimuksia koskeviin kollektiivisiin oikeussuojakeinoihin sovellettavien yhteisten periaatteiden täytäntöönpanoa.
(16)
Euroopan unionin tuomioistuimen oikeuskäytännön mukaisesti tämän direktiivin mukaisten oikeuksien täytäntöönpanon valvontaan sovellettavat kansalliset määräaikoja koskevat säännöt eivät saisi olla sellaisia, että niiden voidaan katsoa olevan omiaan tekemään kyseisten oikeuksien käyttämisen käytännössä mahdottomaksi tai suhteettoman vaikeaksi.
(17)
Suojaa kansalaisuuteen perustuvalta syrjinnältä vahvistaisi se, että kussakin jäsenvaltiossa olisi tehokkaat ja tarvittavan asiantuntemuksen omaavat elimet, joilla olisi toimivalta edistää yhdenvertaista kohtelua, analysoida oikeuttaan vapaaseen liikkuvuuteen käyttävien unionin työntekijöiden ja heidän perheenjäsentensä kohtaamia ongelmia, tutkia mahdollisia ratkaisuja ja antaa heille erityistä tukea. Tällaisten elinten olisi muun muassa oltava toimivaltaisia antamaan oikeuttaan vapaaseen liikkuvuuteen käyttäville unionin työntekijöille ja heidän perheenjäsenilleen riippumatonta oikeudellista ja/tai muuta apua, kuten tarjoamaan oikeudellista neuvontaa asiaankuuluvien unionin ja kansallisten vapaata liikkuvuutta koskevien sääntöjen soveltamisesta heihin, antamaan tietoa noudatettavista kanteluita koskevista menettelyistä ja tarjoamaan apua työntekijöiden ja heidän perheenjäsentensä oikeuksien suojaamisessa. Tähän voi myös kuulua avustaminen oikeudellisissa menettelyissä.
(18)
Tulisi olla kunkin jäsenvaltion vastuulla päättää, annetaanko tämän direktiivin mukaan suoritettavat tehtävät edellä tarkoitetuille elimille vai annetaanko kyseiset tehtävät jo olemassa oleville elimille, joilla on kansallisella tasolla vastaavat tavoitteet, kuten esimerkiksi henkilöiden vapaan liikkuvuuden edistäminen, yhdenvertaisen kohtelun periaatteen toteuttaminen tai yksilön oikeuksien turvaaminen. Jos jäsenvaltio päättää laajentaa olemassa olevan elimen toimeksiantoa, sen olisi varmistettava, että olemassa olevalle elimelle myönnetään riittävät resurssit sekä sille jo annettujen että lisätehtävien tehokkaaseen ja asianmukaiseen hoitamiseen. Jos tehtävät annetaan useammalle kuin yhdelle elimelle, jäsenvaltioiden olisi huolehdittava, että tehtäviä koordinoidaan asianmukaisesti.
(19)
Jäsenvaltioiden olisi varmistettava, että vähintään yksi näistä elimistä toimii yhteyspisteenä, joka tekee yhteistyötä vastaavien yhteyspisteiden kanssa muissa jäsenvaltioissa, ja jakaa niiden kanssa esimerkiksi seuraavia tietoja: kaikkien elinten yhteystiedot; muutoksenhakukeinot sekä niiden järjestöjen, organisaatioiden tai muiden oikeushenkilöiden yhteystiedot, jotka antavat tietoja ja tarjoavat palveluja unionin työntekijöille ja heidän perheenjäsenilleen. Yhteyspisteiden luettelon olisi oltava julkisesti saatavilla.
(20)
Jäsenvaltioiden olisi edistettävä yhteistyötä tämän direktiivin mukaisiin tehtäviin nimettyjen elinten ja niiden olemassa olevien tiedotus- ja neuvontapalvelujen välillä, joita tarjoavat työmarkkinaosapuolet, järjestöt, organisaatiot tai muut oikeushenkilöt, kuten Euroopan parlamentin ja neuvoston asetuksen (EY) N:o 883/2004 (5) mukaiset koordinointimenettelyistä vastaavat organisaatiot, ja soveltuvin osin työsuojeluviranomaiset.
(21)
Jäsenvaltioiden olisi varmistettava synergiaetujen edistäminen nykyisten unionin tason tiedotus- ja tukivälineiden kanssa, ja tätä varten varmistettava, että jo olemassa olevat tai perustettavat uudet elimet tekevät tiivistä yhteistyötä nykyisten tiedotus- ja neuvontapalvelujen, kuten Sinun Eurooppasi -neuvonnan, SOLVIT-verkon, Enterprise Europe Networkin, keskitettyjen asiointipisteiden ja Euroopan työnvälitysverkoston Euresin kanssa, tarvittaessa mukaan lukien rajatylittävät Eures-kumppanuudet.
(22)
Jäsenvaltioiden olisi edistettävä vuoropuhelua työmarkkinaosapuolten ja asianmukaisten kansalaisjärjestöjen kanssa, jotta voitaisiin puuttua vapaan liikkuvuuden oikeuden perusteettomiin rajoituksiin ja esteisiin tai kansalaisuuteen perustuviin erilaisiin syrjinnän muotoihin ja torjua niitä.
(23)
Jäsenvaltioiden olisi säädettävä, miten unionin kansalaisille, kuten työntekijöille, opiskelijoille ja vastavalmistuneille sekä työnantajille, työmarkkinaosapuolille ja muille asianosaisille voidaan tarjota helposti saatavilla olevia asiaankuuluvia tietoja tämän direktiivin ja asetuksen (EU) N:o 492/2011 säännöksistä sekä tietoja tämän direktiivin mukaisesti nimetyistä elimistä ja käytettävissä olevista muutoksenhaku- ja suojakeinoista. Jäsenvaltioiden olisi toteutettava toimenpiteitä, joilla edellä mainitut tiedot asetetaan saataville useammalla unionin virallisella kielellä ottaen huomioon työmarkkinoiden vaatimukset. Tämä ei saisi vaikuttaa eri kielten käyttöä koskevaan jäsenvaltioiden lainsäädäntöön. Näitä tietoja voitaisiin antaa henkilökohtaisen neuvonnan yhteydessä, ja niiden olisi myös oltava helposti saatavilla Sinun Eurooppasi -portaalin ja Eures-verkoston kautta.
(24)
Unionin lainsäädännön mukaisten oikeuksien toteutumisen edistämiseksi neuvoston asetus 91/533/ETY (6) olisi pantava täytäntöön ja sen noudattamista olisi valvottava johdonmukaisesti.
(25)
Tässä direktiivissä säädetään vähimmäisvaatimuksista, joten jäsenvaltiot voivat antaa tai pitää voimassa suotuisampia säännöksiä. Jäsenvaltioilla on myös mahdollisuus laajentaa niiden organisaatioiden toimivaltaa, joille on annettu tehtäväksi suojella unionin työntekijöitä kansalaisuuteen perustuvalta syrjinnältä, jotta katetaan kaikkien niiden unionin kansalaisten, jotka käyttävät oikeuttaan vapaaseen liikkuvuuteen, ja heidän perheenjäsentensä oikeus yhdenvertaiseen kohteluun ilman kansalaisuuteen perustuvaa syrjintää, sellaisena kuin se on kirjattuna Euroopan unionin toiminnasta tehdyn sopimuksen 21 artiklaan ja direktiiviin 2004/38/EY. Tämän direktiivin täytäntöönpanoa ei saisi käyttää perusteena jäsenvaltiossa vallitsevan tilanteen heikentämiseksi.
(26)
Tämän direktiivin tehokas täytäntöönpano merkitsee sitä, että toteuttaessaan asianmukaisia toimenpiteitä tämän direktiivin mukaisten velvoitteidensa noudattamiseksi jäsenvaltioiden olisi viitattava tähän direktiiviin tai täytäntöönpanotoimenpiteisiin olisi liitettävä tällainen viittaus, kun ne virallisesti julkaistaan.
(27)
Jäsenvaltiot ovat selittävistä asiakirjoista 28 päivänä syyskuuta 2011 annetun jäsenvaltioiden ja komission yhteisen poliittisen lausuman mukaisesti sitoutuneet perustelluissa tapauksissa liittämään ilmoitukseen toimenpiteistä, jotka koskevat direktiivin saattamista osaksi kansallista lainsäädäntöä, yhden tai useamman asiakirjan, joista käy ilmi direktiivin osien ja kansallisen lainsäädännön osaksi saattamiseen tarkoitettujen välineiden vastaavien osien suhde. Lainsäätäjä pitää tämän direktiivin osalta tällaisten asiakirjojen toimittamista perusteltuna.
(28)
Kun tämän direktiiviin täytäntöönpanoa varten on kulunut riittävästi aikaa, komissio laatii sen täytäntöönpanosta raportin, jossa arvioidaan erityisesti mahdollisuutta esittää mahdollinen tarvittava ehdotus, jolla pyritään takaamaan vapaata liikkuvuutta koskevan unionin lainsäädännön parempi täytäntöönpano. Komission olisi käsiteltävä kyseisessä raportissa ongelmia, joita loppututkinnon suorittaneet nuoret ja unionin työntekijöiden kolmansista maista olevat puolisot kohtaavat hakiessaan työtä unionissa.
(29)
Tässä direktiivissä noudatetaan perusoikeuksia ja otetaan huomioon perusoikeuskirjassa tunnustetut periaatteet, erityisesti ammatillinen vapaus ja oikeus tehdä työtä, syrjintäkielto ja erityisesti kansalaisuuteen perustuvan syrjinnän kieltäminen, neuvotteluoikeus ja oikeus työtaistelutoimiin, oikeudenmukaiset ja kohtuulliset työolot ja -ehdot, liikkumisvapaus ja oleskeluoikeus sekä oikeus tehokkaisiin oikeussuojakeinoihin ja puolueettomaan tuomioistuimeen. Direktiivi on pantava täytäntöön kyseisten oikeuksien ja periaatteiden mukaisesti.
(30)
Tässä direktiivissä otetaan huomioon jäsenvaltioiden erilaiset työmarkkinamallit, myös työehtosopimuksilla säännellyt mallit.
(31)
Jäsenvaltiot eivät voi riittävällä tavalla saavuttaa tämän direktiivin tavoitetta eli vahvistaa asianmukaisista säännöksistä, toimenpiteistä ja menettelyistä koostuvia yleisiä ja yhteisiä puitteita, joita tarvitaan Euroopan unionin toiminnasta tehdystä sopimuksesta ja asetuksesta (EU) N:o 492/2011 johtuvien unionin työntekijöiden vapaata liikkuvuutta koskevien oikeuksien parempaa ja yhtenäisempää käytännön soveltamista ja täytäntöönpanoa varten, vaan se voidaan kyseisen toimen laajuuden ja vaikutusten vuoksi saavuttaa paremmin unionin tasolla. Sen vuoksi unioni voi toteuttaa toimenpiteitä Euroopan unionista tehdyn sopimuksen 5 artiklassa vahvistetun toissijaisuusperiaatteen mukaisesti. Mainitussa artiklassa vahvistetun suhteellisuusperiaatteen mukaisesti tässä asetuksessa ei ylitetä sitä, mikä on tarpeen tämän tavoitteen saavuttamiseksi,
OVAT HYVÄKSYNEET TÄMÄN DIREKTIIVIN:
1 artikla
Kohde
Tässä direktiivissä annetaan säännökset, joilla helpotetaan Euroopan unionin toiminnasta tehdyn sopimuksen 45 artiklalla ja asetuksen (EU) N:o 492/2011 1-10 artiklan säännöksillä myönnettyjen oikeuksien yhdenmukaista soveltamista ja täytäntöönpanoa käytännössä. Tätä direktiiviä sovelletaan kyseisiä oikeuksia käyttäviin unionin kansalaisiin ja heidän perheenjäseniinsä, jäljempänä ’unionin työntekijät ja heidän perheenjäsenensä’.
2 artikla
Soveltamisala
1. Tätä direktiiviä sovelletaan työntekijöiden vapaan liikkuvuuden alalla seuraaviin asetuksen (EU) N:o 492/2011 1-10 artiklassa tarkoitettuihin seikkoihin:
a)
työn saanti;
b)
työolot ja -ehdot etenkin palkkauksen, irtisanomisen, työterveyden ja -turvallisuuden osalta ja jos on kyse työttömyydestä, saman alan työhön paluun tai uudelleen työllistämisen osalta;
c)
sosiaali- ja veroetuuksien saaminen;
d)
ammattiliittojen jäsenyys ja vaalikelpoisuus yrityksen työntekijöitä edustaviin elimiin;
e)
koulutukseen pääsy;
f)
asunnon saanti;
g)
unionin työntekijöiden lasten oikeus osallistua koulutukseen, oppisopimuskoulutukseen ja ammatilliseen koulutukseen;
h)
työvoimatoimistojen tarjoama apu.
2. Tällä direktiivillä on sama soveltamisala kuin asetuksella (EU) N:o 492/2011.
3 artikla
Oikeuksien turvaaminen
1. Jäsenvaltioiden on varmistettava, että muiden toimivaltaisten viranomaisten mahdollisen kuulemisen jälkeen, mukaan lukien jäsenvaltioiden aiheellisina pitämät sovittelumenettelyt, Euroopan unionin toiminnasta tehdyn sopimuksen 45 artiklan ja asetuksen (EU) N:o 492/2011 1-10 artiklan mukaisten velvoitteiden täytäntöönpanoon tarkoitetut oikeudelliset menettelyt ovat - myös sen työsuhteen päätyttyä, jossa rajoittamisen ja estämisen tai syrjinnän väitetään tapahtuneen - kaikkien niiden unionin työntekijöiden ja heidän perheenjäsentensä käytettävissä, jotka katsovat kärsineensä tai kärsivänsä vapaata liikkuvuutta koskevaan oikeuteensa kohdistuvista perusteettomista rajoituksista tai esteistä, tai jotka katsovat tulleensa kohdelluiksi väärin sen vuoksi, että heihin ei ole sovellettu yhdenvertaisen kohtelun periaatetta.
2. Jäsenvaltioiden on varmistettava, että järjestöt ja organisaatiot, myös työmarkkinaosapuolet, tai muut oikeushenkilöt, joilla on kansallisessa lainsäädännössä, käytännössä tai työehtosopimuksissa vahvistettujen kriteerien mukaisesti oikeutettu intressi varmistaa, että tätä direktiiviä noudatetaan, voivat aloittaa unionin työntekijöiden suostumuksella menettelyn joko heidän ja heidän perheenjäsentensä puolesta tai heitä tukeakseen kaikissa oikeudellisissa ja/tai hallinnollisissa menettelyissä, joista säädetään 1 artiklassa tarkoitettujen oikeuksien täytäntöönpanemiseksi.
3. Edellä olevaa 2 kohtaa sovelletaan rajoittamatta työmarkkinaosapuolten, työntekijöiden ja työnantajien edustajien muiden valtuuksien ja kollektiivisten oikeuksien, soveltuvin osin mukaan lukien myös oikeus nostaa yhteistä etua koskeva kanne, kansallisen lainsäädännön ja/tai käytännön mukaista soveltamista.
4. Edellä olevaa 2 kohtaa sovelletaan rajoittamatta oikeuskäsittelyissä edustamista ja puolustamista koskevien kansallisten menettelysääntöjen soveltamista.
5. Tämän artiklan 1 ja 2 kohtaa sovelletaan rajoittamatta 1 artiklassa tarkoitettujen oikeuksien täytäntöönpanon määräaikoja koskevien kansallisten sääntöjen soveltamista. Nämä kansalliset määräajat eivät kuitenkaan saa olla omiaan tekemään kyseisten oikeuksien käyttämisen käytännössä mahdottomaksi tai suhteettoman vaikeaksi.
6. Jäsenvaltioiden on kansallisissa oikeusjärjestelmissään otettava käyttöön tarvittavat toimenpiteet unionin työntekijöiden suojelemiseksi kaikelta epäsuotuisalta kohtelulta tai epäsuotuisilta seurauksilta, jotka johtuvat kantelusta tai oikeudellisesta menettelystä, jonka tarkoituksena on 1 artiklassa tarkoitettujen oikeuksien täytäntöönpano.
4 artikla
Yhdenvertaista kohtelua edistävät ja unionin työntekijöitä ja heidän perheenjäseniään tukevat elimet
1. Kunkin jäsenvaltion on nimettävä yksi tai useampi rakenne tai elin, jäljempänä ’elimet’, joiden tehtävänä on edistää, analysoida, valvoa ja tukea, että unionin työntekijöitä ja heidän perheenjäseniään kohdellaan yhdenvertaisesti ilman kansalaisuuteen perustuvaa syrjintää tai perusteettomia vapaan liikkuvuuden oikeuteen kohdistuvia rajoituksia tai esteitä, sekä toteutettava näiden elinten asianmukaista toimintaa koskevat tarpeelliset järjestelyt. Nämä elimet voivat muodostaa osan olemassa olevista kansallisista elimistä, joilla on samanlaiset tavoitteet.
2. Jäsenvaltioiden on varmistettava, että näiden elinten toimivaltaan kuuluu
a)
riippumattoman oikeudellisen ja/tai muun avun antaminen unionin työntekijöille ja heidän perheenjäsenilleen tai kyseisen avun tarjonnan varmistaminen, sanotun kuitenkaan rajoittamatta heidän oikeuksiaan ja 3 artiklassa tarkoitettujen järjestöjen, organisaatioiden ja muiden oikeushenkilöiden oikeuksia;
b)
toimiminen yhteyspisteenä muissa jäsenvaltioissa oleviin vastaaviin yhteyspisteisiin yhteistyö- ja keskeisen tiedon jakamistarkoituksissa;
c)
riippumattomien tutkimusten ja analyysien tekeminen tai teettäminen unionin työntekijöiden ja heidän perheenjäsentensä vapaan liikkuvuuden oikeuden perusteettomista rajoituksista ja esteistä tai kansalaisuuteen perustuvasta syrjinnästä;
d)
riippumattomien raporttien julkaisemisen varmistaminen ja suositusten antaminen kaikista tällaiseen rajoittamiseen ja estämiseen tai syrjintään liittyvistä kysymyksistä;
e)
olennaisten tietojen julkaiseminen työntekijöiden vapaata liikkuvuutta koskevien unionin sääntöjen soveltamisesta jäsenvaltioissa.
Ensimmäisen alakohdan a alakohdan osalta, kun elimet tarjoavat apua oikeudellisissa menettelyissä, tällaisen avun on oltava ilmaista henkilöille, joilla ei ole riittäviä varoja, kansallisen lainsäädännön ja käytännön mukaisesti.
3. Jäsenvaltioiden on ilmoitettava komissiolle yhteyspisteiden nimet ja yhteystiedot sekä kaikki yhteyspisteitä koskevat päivitetyt tiedot tai muutokset. Komissio pitää yhteyspisteistä luetteloa ja antaa sen jäsenvaltioiden käyttöön.
4. Jäsenvaltioiden on varmistettava, että olemassa olevat tai perustettavat uudet elimet ovat tietoisia nykyisistä unionin tason tiedotus- ja neuvontapalveluista, kuten Sinun Eurooppasi -neuvonnasta, SOLVIT-verkosta, Euresista, Enterprise Europe Networkistä sekä keskitetyistä asiointipisteistä, ja kykenevät hyödyntämään niitä ja tekemään niiden kanssa yhteistyötä.
5. Jos 2 kohdassa tarkoitetut tehtävät annetaan useammalle kuin yhdelle elimelle, jäsenvaltioiden olisi huolehdittava, että kyseisiä tehtäviä koordinoidaan asianmukaisesti.
5 artikla
Vuoropuhelu
Jäsenvaltioiden on edistettävä vuoropuhelua sellaisten työmarkkinaosapuolten ja asianomaisten kansalaisjärjestöjen kanssa, joilla on jäsenvaltioiden kansallisen lainsäädännön tai käytännön mukaisesti oikeutettu intressi myötävaikuttaa unionin työntekijöiden ja heidän perheenjäsentensä vapaata liikkuvuutta koskevaan oikeuteen kohdistuvien perusteettomien rajoitusten ja esteiden ja kansalaisuuteen perustuvan syrjinnän torjumiseen yhdenvertaisen kohtelun periaatteen edistämiseksi.
6 artikla
Oikeus tietoon ja tiedon levittäminen
1. Jäsenvaltioiden on huolehdittava siitä, että tämän direktiivin ja asetuksen (EU) N:o 492/2011 1-10 artiklan mukaisesti hyväksytyt säännökset saatetaan niiden koko alueella kaikin sopivin keinoin asianosaisten, erityisesti unionin työntekijöiden ja työnantajien tietoon.
2. Jäsenvaltioiden on tarjottava useammalla unionin toimielimen virallisella kielellä selkeää, ilmaista, helposti saatavilla olevaa, kattavaa ja ajantasaista tietoa unionin lainsäädännön mukaisista työntekijöiden vapaata liikkuvuutta koskevista oikeuksista. Näiden tietojen olisi myös oltava helposti saatavilla Sinun Eurooppasi -neuvonnan ja Eures-verkoston kautta.
7 artikla
Vähimmäisvaatimukset
1. Jäsenvaltiot voivat ottaa käyttöön tai pitää voimassa säännöksiä, jotka ovat yhdenvertaisen kohtelun periaatteen turvaamiseksi edullisempia kuin tämän direktiivin säännökset.
2. Jäsenvaltiot voivat säätää, että tämän direktiivin 4 artiklassa tarkoitettujen elinten toimivalta edistää, analysoida, valvoa ja tukea unionin työntekijöiden ja heidän perheenjäsentensä yhdenvertaista kohtelua ilman kansalaisuuteen perustuvaa syrjintää kattaa myös oikeuden yhdenvertaiseen kohteluun ilman kansalaisuuteen perustuvaa syrjintää kaikkien niiden unionin kansalaisten, jotka käyttävät oikeuttaan vapaaseen liikkuvuuteen, ja heidän perheenjäsentensä osalta Euroopan unionin toiminnasta tehdyn sopimuksen 21 artiklan ja direktiivin 2004/38/EY mukaisesti.
3. Tämän direktiivin säännösten täytäntöönpano ei ole missään tapauksessa riittävä peruste unionin työntekijöiden ja heidän perheenjäsentensä suojelun tason laskemiselle direktiivin soveltamisalaan kuuluvissa asioissa, sanotun kuitenkaan rajoittamatta jäsenvaltioiden oikeutta saattaa tilanteen kehittyminen huomioon ottaen voimaan lakeja, asetuksia ja hallinnollisia määräyksiä, jotka ovat erilaisia kuin 20 päivänä toukokuuta 2014 voimassa olleet lait, asetukset ja hallinnolliset määräykset, sillä edellytyksellä, että tätä direktiiviä noudatetaan.
8 artikla
Saattaminen osaksi kansallista lainsäädäntöä
1. Jäsenvaltioiden on saatettava tämän direktiivin noudattamisen edellyttämät lait, asetukset ja hallinnolliset määräykset voimaan viimeistään 21 päivänä toukokuuta 2016. Niiden on viipymättä toimitettava nämä säännökset kirjallisina komissiolle.
Näissä jäsenvaltioiden antamissa säädöksissä on viitattava tähän direktiiviin tai niihin on liitettävä tällainen viittaus, kun ne julkaistaan virallisesti. Jäsenvaltioiden on säädettävä siitä, miten viittaukset tehdään.
2. Jäsenvaltioiden on toimitettava tässä direktiivissä säännellyistä kysymyksistä antamansa keskeiset kansalliset säännökset kirjallisina komissiolle.
9 artikla
Raportti
Viimeistään 21 päivänä marraskuuta 2018 komissio antaa Euroopan parlamentille, neuvostolle sekä Euroopan talous- ja sosiaalikomitealle raportin tämän direktiivin säännösten täytäntöönpanosta ja ehdottaa tarpeen mukaan tarvittavia muutoksia.
10 artikla
Voimaantulo
Tämä direktiivi tulee voimaan kahdentenakymmenentenä päivänä sen jälkeen, kun se on julkaistu Euroopan unionin virallisessa lehdessä.
11 artikla
Osoitus
Tämä direktiivi on osoitettu kaikille jäsenvaltioille.
Tehty Strasbourgissa 16 päivänä huhtikuuta 2014.