PROVÁDĚCÍ ROZHODNUTÍ KOMISE
ze dne 20. května 2011,
kterým se stanoví, že čl. 30 odst. 1 směrnice Evropského parlamentu a Rady 2004/17/ES o koordinaci postupů při zadávání zakázek subjekty působícími v odvětví vodního hospodářství, energetiky, dopravy a poštovních služeb není použitelný na těžbu černého uhlí v České republice
(oznámeno pod číslem K(2011) 3406)
(Pouze české znění je závazné)
(Text s významem pro EHP)
(2011/306/EU)
EVROPSKÁ KOMISE,
s ohledem na Smlouvu o fungování Evropské unie,
s ohledem na směrnici Evropského parlamentu a Rady 2004/17/ES ze dne 31. března 2004 o koordinaci postupů při zadávání zakázek subjekty působícími v odvětví vodního hospodářství, energetiky, dopravy a poštovních služeb (1), a zejména na čl. 30 odst. 4 a 6 uvedené směrnice,
vzhledem k těmto důvodům:
I. SKUTEČNOSTI
(1)
Dne 22. listopadu 2010 obdržela Komise elektronickou poštou žádost České republiky podle čl. 30 odst. 4 směrnice 2004/17/ES o vynětí dobývání černého uhlí v České republice z použitelnosti ustanovení směrnice 2004/17/ES. Komise si dne 21. ledna 2011 vyžádala elektronickou poštou doplňující informace. Odpověď na žádost o informace byla českými orgány zaslána elektronickou poštou dne 9. února 2011.
(2)
Žádost byla doplněna dopisem nezávislého vnitrostátního orgánu (Úřadu pro ochranu hospodářské soutěže) v podobě předběžného stanoviska ze dne 7. listopadu 2008. Český Úřad pro ochranu hospodářské soutěže analyzoval podmínky přístupu na relevantní trh a shledal, že přístup je neomezený. Ve stanovisku se však neuvádí, že byly splněny ostatní podmínky týkající se přímého vystavení hospodářské soutěži, pokud jde o dobývání černého uhlí v České republice.
(3)
Jediným subjektem, který v České republice těží černé uhlí, je společnost OKD a.s., což je soukromá společnost, již 100 % vlastní nizozemská soukromá holdingová společností New World Resources (NWR).
II. PRÁVNÍ RÁMEC
(4)
Článek 30 směrnice 2004/17/ES stanoví, že zakázky určené pro umožnění výkonu jedné z činností, na které se směrnice vztahuje, se touto směrnicí neřídí, pokud je daná činnost v členském státě, ve kterém je vykonávána, přímo vystavena hospodářské soutěži na trzích, na které není omezen přístup. Přímé vystavení hospodářské soutěži se posuzuje na základě objektivních kritérií s přihlédnutím ke zvláštnostem dotyčného odvětví. Přístup na trh se považuje za neomezený, pokud členský stát provedl a uplatňuje příslušné právní předpisy EU k otevření daného odvětví nebo jeho části. Tyto právní předpisy jsou uvedeny v příloze XI směrnice 2004/17/ES. Pro průzkum ložisek uhlí a jiných pevných paliv a jejich těžbu však příloha XI neuvádí žádné příslušné právní předpisy, které by tento sektor liberalizovaly. Z toho vyplývá, že volný přístup na dotyčný trh nelze předpokládat, a je tedy nutno jej prokázat fakticky i právně.
(5)
Přezkum právních ustanovení upravujících vydávání povolení k těžbě v České republice ukazuje, že tato povolení jsou v současné době vydávána bez diskriminace, na základě posouzení odborné kvalifikace žadatele a technické a finanční způsobilosti k provádění těžebních prací. Pro účely tohoto rozhodnutí lze možnost získat povolení k těžbě považovat právně za neomezenou.
(6)
Přímé vystavení hospodářské soutěži by se mělo posoudit na základě různých ukazatelů, z nichž žádný není nutně sám o sobě rozhodující. Pokud jde o trhy dotčené tímto rozhodnutím, jedním kritériem, které by se mělo vzít v úvahu, je úhrnný podíl tří hlavních účastníků na daném trhu (2). Dalším kritériem je stupeň koncentrace na těchto trzích. Vzhledem k charakteristice daných trhů by měla být vzata v úvahu i další kritéria, jako je míra, v jaké zákazníci mění dodavatele.
(7)
Tímto rozhodnutím není dotčeno uplatňování pravidel hospodářské soutěže.
III. POSOUZENÍ
(8)
Žádost předložená Českou republikou se týká dobývání černého uhlí v České republice.
(9)
Česká žádost se týká tzv. „primárního trhu černého uhlí“, který zahrnuje produkci černého uhlí a velkoobchodní prodej uhlí (3). Při posuzování hospodářské soutěže na trhu v oblasti produkce černého uhlí je nutno zohlednit vazby mezi produkcí a prvním prodejem nebo velkoobchodním prodejem vytěženého černého uhlí. Tato definice je rovněž v souladu s předchozími rozhodnutími Komise (4) ohledně využívání jiných druhů paliv.
(10)
Vytěžené černé uhlí má různé chemické složení a jakost v závislosti na geologických podmínkách jednotlivých těžených slojí. Černé uhlí lze dělit na uhlí vhodné pro koksování (koksovatelné uhlí) a energetické uhlí. Ačkoli se tyto dva druhy černého uhlí těží stejným způsobem a za použití stejných technologií, mají zcela odlišné konečné užití a rozdílnou zákaznickou základnu. Jejich ceny se liší a tyto výrobky nejsou navzájem zaměnitelné.
(11)
Koksovatelné uhlí je definováno jako černé uhlí s kvalitou, která umožňuje výrobu koksu vhodného pro použití do vysokých pecí, a nepoužívá se k přímému vytápění nebo výrobě energie. Koksovatelné uhlí nakupují výhradně společnosti, které vyrábějí koks. Koksovatelné uhlí je jedinou surovinou pro výrobu koksu a nemá v podstatě žádné jiné využití. Koksovatelné uhlí nelze nahradit energetickým uhlím.
(12)
Energetické uhlí je uhlí, které nelze označit za koksovatelné uhlí. Energetické uhlí se používá v elektrárnách jako palivo pro výrobu elektřiny, tepla a technologické páry a rovněž při výrobním procesu v takových průmyslových závodech, jako jsou cukrovary, cihelny, cementárny a vápenky, papírny apod. Energetické uhlí lze nahradit koksovatelným uhlím, ale takové nahrazování by nebylo hospodářsky únosné.
(13)
Koksovatelné uhlí lze dále rozdělit do několika kategorií podle jeho jakosti. Nejkvalitnějším koksovatelným uhlím je tvrdé koksovatelné uhlí, po němž z hlediska jakosti následuje polotvrdé koksovatelné uhlí a dále poloměkké koksovatelné uhlí. Trh s jednotlivými druhy koksovatelného uhlí však není oddělený a pro účely posouzení v rámci tohoto rozhodnutí se mezi nimi nebude takto rozlišovat.
(14)
S ohledem na výše uvedené skutečnosti a v souladu s žádostí se pro účely posouzení podmínek stanovených v čl. 30 odst. 1 směrnice 2004/17/ES považují trh s koksovatelným uhlím a trh s energetickým uhlím za oddělené výrobkové trhy, a proto by se měly zkoumat odděleně.
(15)
Česká žádost vychází z toho, že relevantní zeměpisný trh by přesahoval české území a v případě koksovatelného uhlí by zahrnoval území České republiky, Slovenska, Rakouska, Polska a Maďarska. V případě energetického uhlí se žadatel domnívá, že zeměpisný trh by měl být vymezen jako trh, který zahrnuje území České republiky, Slovenska, Rakouska, Polska, Maďarska a Německa. Žadatel tvrdí, že hlavním důvodem pro toto vymezení trhu je významný objem vzájemných přeshraničních dodávek, dále skutečnost, že zákazníci mění dodavatele, a také neexistence správních překážek (celních překážek, kvót apod.).
(16)
Podle žádosti (5) je Česká republika čistým vývozcem koksovatelného i energetického uhlí. V roce 2009 vyvezla Česká republika 3 581 tisíc tun koksovatelného uhlí a 2 389 tisíc tun energetického uhlí (6), což činí přibližně 61 % a 47 % příslušných objemů domácí produkce. V tomtéž roce činil dovoz do České republiky 771 tisíc tun koksovatelného uhlí a 954 tisíc tun energetického uhlí, což představuje 13 % a 19 % příslušných objemů domácí produkce (7), přičemž tento dovoz pocházel hlavně z Polska. Dovoz z Polska ve skutečnosti činil přibližně 90 % celkového dovozu koksovatelného uhlí a 80 % celkového dovozu energetického uhlí.
(17)
Ačkoliv žadatel uvádí, že uhlí z produkce OKD v České republice - ať už koksovatelné nebo energetické - je konkurenceschopné do vzdálenosti 500 km, je třeba poznamenat, že zákazníci společnosti OKD se nacházejí v okruhu přibližně 350 km od místa produkce uhlí, kterým je Ostrava.
(18)
Pokud jde o prodej koksovatelného uhlí, OKD má jednoho významného zákazníka ve Slovenské republice, který koupil v roce 2007 asi 26 % a v roce 2009 30 % produkce OKD, a dalšího významného zákazníka v Rakousku, který koupil v roce 2007 13 % a v roce 2009 19 % produkce OKD. Žadatel mezi svými hlavními zákazníky mimo území České republiky rovněž uvádí jednu společnost v Polsku, ale její nákupy představují pouze asi 8 % produkce OKD.
(19)
Pokud jde o prodej energetického uhlí, kromě českých zákazníků uvádí OKD jednoho významného zákazníka v Rakousku, na kterého připadlo v roce 2007 asi 12 % a v roce 2009 21% odbytu společností OKD, a jednoho zákazníka v Německu, na kterého připadlo v roce 2007 5 % a v roce 2009 3 % odbytu energetického uhlí.
(20)
Podle žádosti existuje „vysoká koncentrace tří největších soutěžitelů“ (8), což lze skutečně pozorovat na všech vnitrostátních trzích posuzovaných odděleně, a to jak pokud jde o energetické uhlí, tak i pokud jde o koksovatelné uhlí. Žadatel rovněž připouští, že „naprostá většina vytěženého uhlí je spotřebována na domácím trhu“ (9), což se potvrzuje ve všech zemích produkujících černé uhlí, jež tvoří zeměpisnou oblast, která je v žádosti brána v úvahu (v České republice, Polsku, Německu).
(21)
Podle sdělení Komise o definici relevantního trhu (10) je relevantní zeměpisný trh tvořen oblastí, ve které jsou podmínky hospodářské soutěže dostatečně stejnorodé a kterou lze odlišit od sousedních zeměpisných oblastí, protože podmínky hospodářské soutěže jsou v těchto oblastech zjevně odlišné. V této souvislosti je možné poznamenat, že pobřežní oblasti střední Evropy (zejména severní Německo a severní Polsko) jsou vystaveny dovozu uhlí přepravovaného po moři a vzhledem k tomu, že mimo jiné například sazby za námořní přepravu jsou podstatně nižší než náklady na pozemní přepravu, mohou být podmínky hospodářské soutěže v těchto oblastech odlišné (11).
(22)
V žádosti se uvádí, že důležitým faktorem při určování ceny uhlí je stabilita a zabezpečení dodávek a doba, na kterou se smlouva uzavírá (12), a že smlouvy o dodávkách uhlí, ať už energetického nebo koksovatelného, jsou zpravidla dlouhodobé.
(23)
Odběratelé černého uhlí v České republice kupují uhlí od OKD nebo v omezeném množství od polských společností. Přestože dovoz z jiných zemí roste, není dosud významný (13).
(24)
S ohledem na výše uvedené faktory se pro účely hodnocení podmínek stanovených v čl. 30 odst. 1 směrnice 2004/17/ES považuje zeměpisný trh za omezený na území České republiky a Polska, a to jak pokud jde o energetické uhlí, tak i pokud jde o koksovatelné uhlí. V důsledku výše uvedených rozdílů mezi oblastmi, které lze snadno zásobovat uhlím přepravovaným po moři, a oblastmi, které jsou nejspíše příliš daleko od jakéhokoli pobřeží, by mohl být tento zeměpisný trh ještě menší, tvořený pouze Českou republikou a jihem Polska. Tato otázka však může zůstat nezodpovězena, jelikož větší vymezení trhu je pro žadatele příznivější. Podle obou definic trhu vede rozbor ke stejnému výsledku.
(25)
Vychází se z úvahy, že pokud jde o těžbu černého uhlí, jedním z ukazatelů míry hospodářské soutěže na vnitrostátních trzích je celkový podíl tří největších producentů na trhu.
(26)
OKD a dva polští dodavatelé koksovatelného uhlí jsou zdaleka nejvýznamnějšími dodavateli v rámci relevantního zeměpisného trhu. Společnost OKD je největším dodavatelem koksovatelného uhlí v České republice (její podíl na trhu v České republice v roce 2008 činil 75,5 %). Dva polští dodavatelé koksovatelného uhlí jsou největšími dodavateli v Polsku (jejich podíl na trhu v Polsku v roce 2008 činil 60,2 % a 19,3 %). Na zeměpisném trhu zahrnujícím Českou republiku a Polsko činil úhrnný tržní podíl tří největších producentů v roce 2008 přibližně 93 %. Stojí rovněž za zmínku, že největší konkurent společnosti OKD má sám o sobě podíl na trhu přibližně 49 %.
(27)
I v případě, že vezmeme v úvahu větší trh zahrnující Českou republiku, Slovensko, Rakousko, Polsko a Maďarsko, jak požaduje žadatel, by úhrnné tržní podíly tří největších konkurentů byly stále velmi vysoké (91,3 % v roce 2005, 87,7 % v roce 2006, 85 % v roce 2007 a 86,6 % v roce 2008 (14)), takže na jejich základě nelze vyvozovat, že je trh s koksovatelným uhlím dostatečně vystaven hospodářské soutěži.
(28)
Jak připomíná 22. bod odůvodnění, zabezpečení a stabilita dodávek hrají důležitou úlohu ve smluvních vztazích. Informace poskytnuté žadatelem o míře, v jaké zákazníci mění své dodavatele koksovatelného uhlí, ukazují, že u tohoto produktu prakticky nedochází k žádnému přecházení zákazníků mezi dodavateli. Smlouvy na dodávky koksovatelného uhlí jsou dlouhodobé a nebyly předloženy žádné důkazy, že by některý ze zákazníků přešel od OKD k jinému dodavateli. Nelze tedy předpokládat, že by některý odběratel koksovatelného uhlí byl ochoten nebo dokonce schopen snadno přejít k jinému dodavateli v případě malého, ale významného zvýšení ceny společností OKD.
(29)
OKD a dva polští dodavatelé energetického uhlí jsou zdaleka nejvýznamnějšími producenty energetického uhlí v rámci relevantního zeměpisného trhu. Společnost OKD je největším dodavatelem energetického uhlí v České republice (její podíl na trhu v České republice v roce 2008 činil 61,6 %). Dva polští dodavatelé energetického uhlí jsou největšími dodavateli v Polsku (jejich podíl na trhu v Polsku v roce 2008 činil 52,5 % a 17,7 %). V rámci zeměpisného trhu zahrnujícího Českou republiku a Polsko činil úhrnný tržní podíl tří největších producentů v roce 2008 přibližně 72 %. Stojí rovněž za zmínku, že největší konkurent společnosti OKD měl sám o sobě na zeměpisném trhu zahrnujícím Českou republiku a Polsko podíl přibližně 50 %.
(30)
Kromě toho, v rámci všech tří zeměpisných trhů s energetickým uhlím, které jsou uvedeny v 29. bodě odůvodnění (v samotné České republice, v samotném Polsku a v rámci zeměpisného trhu zahrnujícího obě tyto země), existuje hospodářský subjekt, který má sám o sobě podíl na trhu přibližně 50 % nebo více. V této souvislosti je tudíž nutno připomenout ustálenou judikaturu (15), podle které „jsou až na výjimečné případy značně velké podíly na trhu samy o sobě důkazem existence dominantního postavení. To je situace, kdy podíl na trhu činí 50 %“.
(31)
I v případě, že vezmeme v úvahu větší trh zahrnující Českou republiku, Slovensko, Rakousko, Polsko, Maďarsko a Německo, jak požaduje žadatel, by úhrnné tržní podíly tří největších konkurentů byly stále dosti vysoké (62,7 % v roce 2005, 60,2 % v roce 2006, 56,9 % v roce 2007 a 57,3 % v roce 2008 (16)).
(32)
Podobně jako v případě koksovatelného uhlí hrají zabezpečení a stabilita dodávek energetického uhlí důležitou úlohu ve smluvních vztazích. Informace poskytnuté žadatelem o míře, v jaké zákazníci mění své dodavatele, ukazují, že řada odběratelů energetického uhlí v určitých letech přerušuje své dodávky od OKD nebo že některé roční či okamžité smlouvy nebyly nikdy obnoveny. Jelikož však žadatel neposkytl informace o objemech dotyčných dodávek ani o jejich poměru k produkci OKD, jak bylo požadováno, bylo by obtížné dospět k závěru, že by některý zákazník OKD snadno přešel k jinému dodavateli v případě malého, ale významného zvýšení ceny společností OKD.
IV. ZÁVĚRY
(33)
Pokud jde o dobývání černého uhlí v České republice, lze tudíž situaci shrnout takto: v případě energetického i koksovatelného uhlí jsou úhrnné tržní podíly tří největších konkurentů v rámci zeměpisného trhu vymezeného pro účely tohoto rozhodnutí vysoké a ještě důležitější je, že největší producent má sám o sobě podíl na trhu téměř 50 %, a proto by dotyčné trhy měly být považovány za trhy s vysokou koncentrací, přičemž - jak bylo připomenuto ve 20. bodě odůvodnění - převážná většina vytěženého uhlí se spotřebovává na místním trhu. Informace o míře, v jaké zákazníci mění své dodavatele, nevedou k závěru, že by některý odběratel černého uhlí hodlal nebo mohl snadno přejít k jinému dodavateli v případě malého, ale významného zvýšení ceny.
(34)
Žadatel rovněž připustil, že jelikož těžba černého uhlí není rentabilní na jiných místech než těch, která se již využívají (a zejména těch, jež využívá OKD), „není vstup dalšího subjektu na český trh reálný a v posledních pěti letech se ani neuskutečnil“ (17). Totéž platí, pokud jde o dodávky uhlí, přičemž žadatel uvádí, že mu není znám žádný významný vstup na český trh a že většina významných velkoodběratelů má uzavřeny dlouhodobé smlouvy (18).
(35)
Na základě faktorů posouzených v 8. až 34. bodě odůvodnění je třeba vyvodit závěr, že trh v oblasti dobývání černého uhlí, a to jak koksovatelného, tak energetického, není v České republice v současné době přímo vystaven hospodářské soutěži. Ustanovení čl. 30 odst. 1 směrnice 2004/17/ES se proto nepoužije na smlouvy, které mají umožnit vykonávání uvedených činností v České republice. Směrnice 2004/17/ES se tedy nadále použije v případě, kdy zadavatelé zadávají zakázky, které mají umožnit dobývání černého uhlí v České republice, nebo když pořádají veřejné soutěže na vykonávání takových činností v České republice.
(36)
Toto rozhodnutí se zakládá na právní a skutkové situaci v období od listopadu 2010 do března 2011, jak se jeví z informací předložených Českou republikou. Může být revidováno, pokud by v případě zásadních změn právní či skutkové situace došlo k tomu, že by byly splněny podmínky pro uplatnění čl. 30 odst. 1 směrnice 2004/17/ES.
(37)
Opatření stanovená tímto rozhodnutím jsou v souladu se stanoviskem Poradního výboru pro veřejné zakázky,
PŘIJALA TOTO ROZHODNUTÍ:
Článek 1
Ustanovení čl. 30 odst. 1 směrnice 2004/17/ES není použitelné na dobývání černého uhlí v České republice. Směrnice 2004/17/ES se nadále použije na zakázky zadávané zadavateli, které jim mají umožnit vykonávat tyto činnosti v České republice.
Článek 2
Toto rozhodnutí je určeno České republice.
V Bruselu dne 20. května 2011.
KOMISIJOS ĮGYVENDINIMO SPRENDIMAS
2011 m. gegužės 20 d.
kuriuo nustatoma, kad Europos Parlamento ir Tarybos direktyvos 2004/17/EB dėl subjektų, vykdančių veiklą vandens, energetikos, transporto ir pašto paslaugų sektoriuose, vykdomų pirkimų tvarkos derinimo 30 straipsnio 1 dalis netaikoma bituminių akmens anglių kasybai Čekijos Respublikoje
(pranešta dokumentu Nr. C(2011) 3406)
(Tekstas autentiškas tik čekų kalba)
(Tekstas svarbus EEE)
(2011/306/ES)
EUROPOS KOMISIJA,
atsižvelgdama į Sutartį dėl Europos Sąjungos veikimo,
atsižvelgdama į 2004 m. kovo 31 d. Europos Parlamento ir Tarybos direktyvą 2004/17/EB dėl subjektų, vykdančių veiklą vandens, energetikos, transporto ir pašto paslaugų sektoriuose, vykdomų pirkimų tvarkos derinimo (1), ypač į jos 30 straipsnio 4 ir 6 dalis,
kadangi:
I. FAKTAI
(1)
2010 m. lapkričio 22 d. Komisija gavo Čekijos Respublikos elektroniniu paštu pateiktą prašymą pagal Direktyvos 2004/17/EB 30 straipsnio 4 dalį, kuriame prašoma bituminių akmens anglių kasybai Čekijos Respublikoje netaikyti Direktyvos 2004/17/EB nuostatų. Komisija 2011 m. sausio 21 d. elektroniniu paštu paprašė papildomos informacijos. Atsakymą į prašymą pateikti informacijos Čekijos Respublikos valdžios institucijos elektroniniu paštu atsiuntė 2011 m. vasario 9 d.
(2)
Prie prašymo pridėtas 2008 m. lapkričio 7 d. nepriklausomos nacionalinės institucijos (Úřad pro ochranu hospodářské soutěže - Čekijos Respublikos konkurencijos apsaugos tarnybos) raštas, kuriame pateikta pirminė nuomonė. Čekijos Respublikos konkurencijos apsaugos tarnyba išnagrinėjo patekimo į atitinkamą rinką sąlygas ir nustatė, kad patekimas į rinką yra neribojamas. Tačiau pateiktoje nuomonėje neteigiama, kad Čekijos Respublikos bituminių akmens anglių kasybos sektoriuje buvo laikomasi kitų su tiesiogine konkurencija susijusių sąlygų.
(3)
Vienintelė įmonė, vykdanti bituminių akmens anglių kasybą Čekijos Respublikoje, yra bendrovė „OKD a.s.“ - privati bendrovė, kurios visas nuosavybės teises turi Nyderlandų kontroliuojančioji bendrovė „New World Resources“ (NWR).
II. TEISINIS PAGRINDAS
(4)
Direktyvos 2004/17/EB 30 straipsnyje nustatyta, kad sutartims, kurių paskirtis - sudaryti sąlygas vykdyti vieną iš direktyvos taikymo sričiai priklausančių veiklos sričių, ta direktyva netaikoma, jeigu valstybėje narėje, kurioje ji vykdoma, tokią veiklą tiesiogiai veikia konkurencija rinkose, į kurias patekti nėra jokių apribojimų. Tiesioginė konkurencija vertinama remiantis objektyviais kriterijais, atsižvelgiant į konkretaus sektoriaus ypatumus. Laikoma, kad patekimas į rinką yra neribojamas, jei valstybė narė įgyvendina ir taiko atitinkamus ES teisės aktus, kuriais tas sektorius ar jo dalis atveriami. Šie teisės aktai išvardyti Direktyvos 2004/17/EB XI priede. Tačiau XI priede nenurodytas joks atitinkamas teisės aktas, kuriuo būtų liberalizuojamas akmens anglių ir kito kietojo kuro žvalgymo ir gavybos sektorius. Todėl negalima daryti prielaidos dėl laisvo patekimo į rinką - jį reikia įrodyti de facto ir de jure.
(5)
Išnagrinėjus teisės nuostatas, kurios taikomos Čekijos Respublikoje išduodant licencijas kasybai, matyti, kad šiuo metu licencijos išduodamos nediskriminuojant, remiantis pareiškėjo profesinės kvalifikacijos ir jo techninių ir finansinių galimybių vykdyti darbus vertinimu. Šio sprendimo tikslais galėtų būti laikoma, kad de jure licenciją kasybai galima gauti laisvai.
(6)
Tiesioginės konkurencijos sąlygas reikėtų vertinti remiantis įvairiais rodikliais, iš kurių nė vienas per se nėra būtinai lemiamas. Kalbant apie rinkas, kurioms taikomas šis sprendimas, vienas iš kriterijų, į kurį reikėtų atsižvelgti, yra trijų pagrindinių rinkos dalyvių užimama bendra atitinkamos rinkos dalis (2). Kitas kriterijus - koncentracijos tose rinkose laipsnis. Atsižvelgiant į atitinkamų rinkų ypatumus, reikėtų atsižvelgti ir į kitus kriterijus, pavyzdžiui, pirkėjų polinkį keisti tiekėją.
(7)
Šis sprendimas nedaro įtakos konkurencijos taisyklių taikymui.
III. VERTINIMAS
(8)
Čekijos Respublika pateikė prašymą dėl bituminių akmens anglių kasybos Čekijos Respublikoje.
(9)
Čekijos Respublikos prašymas susijęs su vadinamąja pirmine bituminių akmens anglių rinka, kuri apima bituminių akmens anglių gavybą ir didmeninį akmens anglių platinimą (3). Nagrinėjant konkurencijos bituminių akmens anglių gavybos rinkoje klausimą, reikia atsižvelgti į bituminių akmens anglių gavybos ir jų pirmojo pardavimo ir (arba) didmeninio platinimo sąsajas. Be to, ši apibrėžtis dera su ankstesniais Komisijos sprendimais (4), kuriuose daroma nuoroda į kitų rūšių kuro eksploatavimą.
(10)
Priklausomai nuo kiekvieno klodo, kuriame vykdomi kasybos darbai, geologinių sąlygų, išgaunamų bituminių akmens anglių cheminė sudėtis ir kokybė skiriasi. Bituminės akmens anglys gali būti skirstomos į koksuoti tinkamas akmens anglis ir dujines akmens anglis. Nors šių dviejų rūšių bituminės akmens anglys kasamos vienodai ir naudojant tas pačias technologijas, jų galutinė paskirtis ir pirkėjų ratas visiškai skirtingi. Jos skiriasi savo kaina, o jų produktai nėra pakeičiami vieni kitais.
(11)
Koksuoti tinkamos bituminės akmens anglys apibrėžiamos kaip bituminės akmens anglys, iš kurių dėl joms būdingų savybių aukštakrosnėse gali būti gaminamas koksas; jos nėra naudojamos tiesioginio šildymo tikslais ar energijai gaminti. Koksuoti tinkamas bitumines akmens anglis perka tik koksą gaminančios bendrovės. Koksuoti tinkamos bituminės akmens anglys - tai vienintelė koksui gaminti naudojama žaliava ir, iš tiesų, jos nėra naudojamos kitais tikslais. Koksuoti tinkamos bituminės akmens anglys negali būti pakeistos dujinėmis akmens anglimis.
(12)
Dujinės akmens anglys - tai akmens anglys, kurioms negali būti taikoma koksinių akmens anglių apibrėžtis. Dujinės akmens anglys naudojamos elektrinėse kaip kuras elektros energijai, šilumai ir technologiniam garui gaminti, taip pat tokių pramonės įmonių kaip cukraus rafinavimo ir plytų gamyklos, cemento fabrikai, kalkių deginimo krosnys, popieriaus fabrikai ir pan. gamybos procese. Dujinės akmens anglys gali būti pakeičiamos koksuoti tinkamomis bituminėmis akmens anglimis, tačiau tai nebūtų ekonomiškai naudinga.
(13)
Koksuoti tinkamos bituminės akmens anglys pagal kokybę dar gali būti skirstomos į kelias kategorijas. Kietosiomis koksinėmis akmens anglimis vadinamų koksuoti tinkamų bituminių akmens anglių kokybė - geriausia, po jų pagal kokybę seka pusiau kietomis ir pusiau minkštomis koksinėmis akmens anglimis vadinamos koksuoti tinkamos bituminės akmens anglys. Tačiau rinka nėra dalinama pagal skirtingas koksuoti tinkamų bituminių akmens anglių rūšis, todėl vertinimo siekiant priimti šį sprendimą tikslais jos pagal šį kriterijų nebus skirstomos.
(14)
Atsižvelgiant į tai, kas išdėstyta anksčiau, ir remiantis paraiška, taip pat siekiant įvertinti Direktyvos 2004/17/EB 30 straipsnio 1 dalyje nustatytas sąlygas, laikoma, kad koksuoti tinkamų bituminių akmens anglių ir dujinių akmens anglių rinkos sudaro atskiras produktų rinkas ir todėl jos turėtų būti nagrinėjamos atskirai.
(15)
Čekijos Respublikos prašyme teigiama, kad atitinkama koksuoti tinkamų bituminių akmens anglių geografinė rinka yra platesnė nei nacionalinė šalies teritorija ir apima Čekijos, Slovakijos, Austrijos, Lenkijos ir Vengrijos teritorijas. Dujinių akmens anglių geografinė rinka, pareiškėjo nuomone, turėtų būti apibrėžiama apimant Čekijos, Slovakijos, Austrijos, Lenkijos, Vengrijos ir Vokietijos teritorijas. Teigiama, kad pagrindinė tokių rinkos ribų nustatymo priežastis - svarbus abipusis tarpvalstybinis tiekimas, pirkėjų polinkis keisti tiekėją ir administracinių kliūčių (muitų kliūčių, kvotų ir pan.) nebuvimas.
(16)
Paraiškoje teigiama (5), kad Čekijos Respublika tiek koksuoti tinkamų bituminių akmens anglių, tiek dujinių akmens anglių eksportuoja daugiau, nei importuoja. 2009 m. Čekijos Respublika eksportavo 3 581 tūkst. tonų koksuoti tinkamų bituminių akmens anglių ir 2 389 tūkst. tonų dujinių akmens anglių (6); tai sudaro apie 61 % ir 47 % jos atitinkamos vidaus produkcijos. Tais pačiais metais į Čekiją (daugiausia iš Lenkijos) importuota 771 tūkst. tonų koksuoti tinkamų bituminių akmens anglių ir 954 tūkst. tonų dujinių akmens anglių; tai atitinkamai sudarė 13 % ir 19 % jos vidaus produkcijos (7). Iš tiesų, iš Lenkijos importuota apie 90 % visų koksuoti tinkamų bituminių akmens anglių ir 80 % visų dujinių akmens anglių.
(17)
Nors pareiškėjas teigia, kad Čekijos Respublikoje akmens anglis - tiek koksuoti tinkamas bitumines akmens anglis, tiek dujines akmens anglis - išgaunanti bendrovė OKD konkuruoja 500 km spinduliu, pažymima, kad bendrovės OKD klientai išsidėstę apie 350 km spinduliu nuo Ostravoje esančios akmens anglių gavybos vietos.
(18)
Koksuoti tinkamų bituminių akmens anglių pardavimo srityje bendrovė OKD turi vieną svarbų klientą Slovakijoje, kuris 2007 m. nupirko apie 26 %, o 2009 m. - 30 % bendrovės OKD produkcijos, ir kitą svarbų klientą Austrijoje - šis 2007 m. nupirko 13 %, o 2009 m. - 19 % bendrovės OKD produkcijos. Be to, pagrindinių už Čekijos Respublikos ribų esančių pirkėjų sąraše pareiškėjas nurodo vieną Lenkijos bendrovę, tačiau jos nupirktas produkcijos kiekis sudaro tik apie 8 % bendrovės OKD produkcijos.
(19)
Dujinių akmens anglių pardavimo srityje bendrovė OKD, be Čekijos Respublikoje esančių klientų, nurodo vieną svarbų klientą Austrijoje, kuriam bendrovė OKD 2007 m. pardavė apie 12 %, o 2009 m. - 21 % parduotų produktų, ir vieną klientą Vokietijoje, kuriam 2007 m. pardavė apie 5 %, o 2009 m. - 3 % dujinių akmens anglių parduotų produktų.
(20)
Paraiškoje nurodoma, kad „trys didžiausi konkurentai veikia labai koncentruotoje rinkoje“ (8) - tai iš tiesų galima pastebėti atskirai nagrinėjant kiekvieną tiek dujinių akmens anglių, tiek koksuoti tinkamų bituminių akmens anglių nacionalinę rinką. Be to, pareiškėjas pripažįsta, kad „didžioji dalis išgautų akmens anglių sunaudojama vietos rinkoje“ (9); tai pasitvirtina visose paraiškoje aptariamai geografinei teritorijai priklausančiose šalyse, kuriose išgaunamos bituminės akmens anglys (Čekijoje, Lenkijoje, Vokietijoje).
(21)
Pagal Komisijos pranešimą dėl atitinkamos rinkos apibrėžimo (10) atitinkama geografinė rinka - tai teritorija, kurioje konkurencijos sąlygos yra pakankamai vienodos ir kuri nuo gretimų teritorijų skiriasi tuo, kad joje yra pastebimai skirtingos konkurencijos sąlygos. Todėl verta paminėti, kad Vidurio Europos pakrančių regionai (visų pirma, šiaurės Vokietija ir šiaurės Lenkija) importuoja iš jūros dugno išgaunamas anglis, ir, be kita ko, atsižvelgiant į tai, kad vežimo jūrų laivais kaina yra daug mažesnė už vežimo sausumos transportu kainą, tose teritorijose konkurencijos sąlygos gali būti skirtingos (11).
(22)
Paraiškoje nurodoma, kad svarbus akmens anglių kainą lemiantis veiksnys - tiekimo stabilumas ir saugumas, taip pat sutarties galiojimo trukmė (12) ir kad paprastai tiek dujinių akmens anglių, tiek koksuoti tinkamų akmens anglių tiekimo sutartys yra ilgalaikės.
(23)
Bituminių akmens anglių pirkėjai Čekijos Respublikoje akmens anglis perka iš bendrovės OKD arba ribotą kiekį - iš Lenkijos bendrovių. Nors importas iš kitų šalių auga, jis šiuo metu nėra itin reikšmingas (13).
(24)
Atsižvelgiant į tai, kas išdėstyta anksčiau, ir siekiant įvertinti Direktyvos 2004/17/EB 30 straipsnio 1 dalyje nustatytas sąlygas, laikoma, kad tiek dujinių akmens anglių, tiek koksuoti tinkamų bituminių akmens anglių atveju geografinės rinkos ribos apima tik Čekiją ir Lenkiją. Dėl anksčiau minėtų skirtumų, būdingų regionams, į kuriuos gali būti lengvai tiekiamos iš jūros dugno išgaunamos akmens anglys, ir regionams, kurie yra gerokai nutolę nuo bet kokio kranto, rinka galėtų būti dar mažesnė ir apimti tik Čekiją ir Lenkijos pietinę dalį. Tačiau šis klausimas gali likti atviras, nes pareiškėjui naudingesnė platesnės rinkos apibrėžtis. Nepriklausomai nuo to, kuri iš šių dviejų rinkos apibrėžčių pasirenkama, analizės rezultatai yra vienodi.
(25)
Laikoma, kad bituminių akmens anglių kasybos atžvilgiu vienas konkurencijos laipsnio nacionalinėse rinkose rodiklis yra trijų didžiausių gamintojų bendra rinkos dalis.
(26)
Bendrovė OKD ir du Lenkijos koksuoti tinkamų bituminių akmens anglių tiekėjai - svarbiausi atitinkamos geografinės rinkos tiekėjai. Bendrovė OKD - didžiausia koksuoti tinkamų bituminių akmens anglių tiekėja Čekijos Respublikoje (2008 m. jos užimama Čekijos Respublikos rinkos dalis sudarė 75,5 % rinkos). Du Lenkijos koksuoti tinkamų bituminių akmens anglių tiekėjai - didžiausi tiekėjai Lenkijoje (2008 m. jų užimama Lenkijos rinkos dalis sudarė 60,2 % ir 19,3 % rinkos). 2008 m. Čekijos ir Lenkijos teritorijas apimančioje geografinėje rinkoje trijų didžiausių gamintojų bendrai užimama rinkos dalis sudarė apie 93 % rinkos. Be to, verta paminėti, kad didžiausiam bendrovės OKD konkurentui priklausanti rinkos dalis sudaro apie 49 % rinkos.
(27)
Net jei būtų nagrinėjama platesnė rinka, kuri, pareiškėjo tvirtinimu, apimtų Čekiją, Slovakiją, Austriją, Lenkiją ir Vengriją, trys didžiausios konkuruojančios bendrovės vis tiek užimtų labai didelę bendrą rinkos dalį (2005 m. jų užimama rinkos dalis sudarė 91,3 %, 2006 m. - 87,7 %, 2007 m. - 85 % ir 2008 m. - 86,6 % rinkos (14)); o tai negali būti laikoma pakankamos konkurencijos koksuoti tinkamų bituminių akmens anglių rinkoje požymiu.
(28)
Kaip primenama 22 konstatuojamoje dalyje, sutartiniuose santykiuose svarbus vaidmuo tenka tiekimo saugumui ir stabilumui. Iš pareiškėjo pateiktos informacijos apie pirkėjų polinkį keisti koksuoti tinkamų bituminių akmens anglių tiekėją matyti, kad pirkėjai iš esmės nekeičia šio produkto tiekėjo. Koksuoti tinkamų bituminių akmens anglių tiekimo sutartys yra ilgalaikės ir nepateikta įrodymų, iš kurių būtų matyti, kad bendrovės OKD klientai ją būtų pakeitę kitu tiekėju. Todėl negalima daryti prielaidos, kad bendrovei OKD nedaug, bet reikšmingai padidinus koksuoti tinkamų bituminių akmens anglių kainą šio produkto pirkėjas norėtų ar iš tiesų galėtų lengvai pakeisti tiekėją.
(29)
Bendrovė OKD ir dvi Lenkijos dujinių akmens anglių tiekimo bendrovės - svarbiausi atitinkamos geografinės rinkos dujinių akmens anglių išgavėjai. Bendrovė OKD - didžiausia dujinių akmens anglių tiekėja Čekijos Respublikoje (2008 m. jos užimama Čekijos rinkos dalis sudarė 61,6 % rinkos). Du Lenkijos dujinių akmens anglių tiekėjai - didžiausi tiekėjai Lenkijoje (2008 m. jų užimama Lenkijos rinkos dalis sudarė 52,5 % ir 17,7 % rinkos). 2008 m. Čekijos ir Lenkijos teritorijas apimančioje geografinėje rinkoje trijų didžiausių gamintojų bendrai užimama rinkos dalis sudarė apie 72 % rinkos. Be to, verta paminėti, kad didžiausiam bendrovės OKD konkurentui priklausanti rinkos dalis sudarė apie 50 % geografinės rinkos, apimančios Čekiją ir Lenkiją.
(30)
Be to, visose trijose 29 konstatuojamoje dalyje minimose dujinių akmens anglių geografinėse rinkose (vien tik Čekijoje, vien tik Lenkijoje ir šias abi šalis apimančioje geografinėje rinkoje) vienam ūkinės veiklos vykdytojui priklausanti rinkos dalis sudaro apie 50 % rinkos ar daugiau. Todėl šiomis aplinkybėmis reikėtų prisiminti, kad pagal nusistovėjusią teismo praktiką (15)„labai didelės rinkos dalys pačios savaime, išskyrus išimtines aplinkybes, yra įrodymas, kad rinkos dalyvis užima dominuojančią padėtį. Tai tokia padėtis, kai rinkos dalis yra 50 %“.
(31)
Net jei nagrinėjama rinka būtų platesnė už šalies teritoriją ir, kaip tvirtina pareiškėjas, apimtų Čekiją, Slovakiją, Austriją, Lenkiją, Vengriją ir Vokietiją, trys didžiausios konkuruojančios bendrovės vis tiek užimtų pakankamai didelę bendrą rinkos dalį (2005 m. jų užimama rinkos dalis sudarė 62,7 %, 2006 m. - 60,2 %, 2007 m. - 56,9 % ir 2008 m. - 57,3 % rinkos (16)).
(32)
Kaip ir koksuoti tinkamų bituminių akmens anglių atveju, sutartiniuose santykiuose svarbus vaidmuo tenka dujinių akmens anglių tiekimo saugumui ir stabilumui. Iš pareiškėjo pateiktos informacijos apie pirkėjų polinkį keisti tiekėją matyti, kad tam tikrais metais buvo nutrauktos kai kurių dujines akmens anglis iš bendrovės OKD pirkusių klientų ir bendrovės OKD tiekimo sutartys arba kad kai kurios vienerių metų arba trumpalaikės sutartys nebuvo atnaujintos. Tačiau atsižvelgiant į tai, kad pareiškėjas nepateikė prašomos informacijos apie tiekiamos atitinkamos produkcijos kiekius arba apie tai, kokią bendrovės OKD produkcijos dalį jie sudaro, būtų sunku daryti išvadą, kad bendrovei OKD nedaug, bet reikšmingai padidinus kainą šios bendrovės klientas lengvai pakeistų tiekėją.
IV. IŠVADOS
(33)
Bituminių akmens anglių kasybos padėtį Čekijos Respublikoje galima apibendrinti taip: tiek dujinių akmens anglių, tiek koksuoti tinkamų bituminių akmens anglių atžvilgiu trys didžiausios šio sprendimo tikslais apibrėžtoje geografinėje rinkoje konkuruojančios bendrovės užima didelę bendrą rinkos dalį, o dar svarbiau - didžiausiam gamintojui atskirai tenkanti rinkos dalis sudaro beveik 50 %, todėl rinkos turi būti laikomos labai koncentruotomis ir, kaip primenama 20 konstatuojamoje dalyje, didžioji dalis išgautų akmens anglių sunaudojama vietos rinkoje. Informacija apie vartotojų polinkį keisti tiekėją neleidžia daryti išvados, kad nedaug, bet reikšmingai padidinus kainą bituminių akmens anglių pirkėjas norėtų ar galėtų lengvai pakeisti tiekėją.
(34)
Be to, pareiškėjas pripažino, kad, kadangi bituminių akmens anglių kasyba nėra pelninga kitose vietose, išskyrus jau eksploatuojamas vietas (t. y. tas, kurias jau eksploatuoja bendrovė OKD), „nėra realu, kad į Čekijos Respublikos rinką patektų kita įmonė, ir tokio atvejo nepasitaikė per paskutinius penkerius metus“ (17). Tą patį galima pasakyti ir apie akmens anglių tiekimą, kadangi pareiškėjas teigia, kad jam nėra žinoma jokio didelės bendrovės patekimo į Čekijos Respublikos rinką atvejo ir daugelis svarbių didmeninių pirkėjų yra sudarę ilgalaikes sutartis (18).
(35)
Atsižvelgiant į 8-34 konstatuojamosiose dalyse išnagrinėtus veiksnius, reikėtų daryti išvadą, kad bituminių akmens anglių - tiek koksuoti tinkamų bituminių akmens anglių, tiek dujinių akmens anglių - kasybos rinka Čekijos Respublikoje nėra tiesiogiai veikiama konkurencijos. Todėl Direktyvos 2004/17/EB 30 straipsnio 1 dalis netaikoma sutartims, kurių paskirtis - suteikti galimybę tą veiklą vykdyti Čekijos Respublikoje. Taigi Direktyva 2004/17/EB ir toliau taikoma, kai perkantieji subjektai sudaro sutartis, kurių paskirtis - suteikti galimybę išgauti bitumines akmens anglis Čekijos Respublikoje, arba kai jie rengia projektų konkursus tokiai veiklai vykdyti Čekijos Respublikoje.
(36)
Šis sprendimas pagrįstas teisine ir faktine padėtimi nuo 2010 m. lapkričio mėn. iki 2011 m. kovo mėn., kaip matyti iš Čekijos Respublikos pateiktos informacijos. Jis gali būti persvarstytas, jei įvykus reikšmingiems teisinės ar faktinės padėties pokyčiams, būtų tenkinamos Direktyvos 2004/17/EB 30 straipsnio 1 dalies taikymo sąlygos.
(37)
Šiame sprendime numatytos priemonės atitinka Viešųjų sutarčių patariamojo komiteto nuomonę,
PRIĖMĖ ŠĮ SPRENDIMĄ:
1 straipsnis
Direktyvos 2004/17/EB 30 straipsnio 1 dalis bituminių akmens anglių kasybai Čekijos Respublikoje netaikoma. Taigi Direktyva 2004/17/EB ir toliau taikoma perkančiųjų subjektų sudarytoms sutartims, kurių paskirtis - suteikti galimybę vykdyti tokią veiklą Čekijos Respublikoje.
2 straipsnis
Šis sprendimas skirtas Čekijos Respublikai.
Priimta Briuselyje 2011 m. gegužės 20 d.