ΑΠΌΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΉΣ
της 14ης Απριλίου 2011
για την παράταση της μεταβατικής περιόδου σχετικά με την απόκτηση γεωργικής γης στη Λιθουανία
(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)
(2011/240/ΕΕ)
Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ,
Έχοντας υπόψη τη συνθήκη προσχώρησης της Τσεχικής Δημοκρατίας, της Εσθονίας, της Κύπρου, της Λετονίας, της Λιθουανίας, της Ουγγαρίας, της Μάλτας, της Πολωνίας, της Σλοβενίας και της Σλοβακίας,
Έχοντας υπόψη την πράξη προσχώρησης της Τσεχικής Δημοκρατίας, της Εσθονίας, της Κύπρου, της Λετονίας, της Λιθουανίας, της Ουγγαρίας, της Μάλτας, της Πολωνίας, της Σλοβενίας και της Σλοβακίας, και ιδίως το παράρτημα IX κεφάλαιο 4,
Έχοντας υπόψη την αίτηση που υπέβαλε η Λιθουανία,
Εκτιμώντας τα ακόλουθα:
(1)
Σύμφωνα με την πράξη προσχώρησης του 2003, επιτρέπεται στη Λιθουανία να διατηρήσει σε ισχύ, υπό τους όρους που προβλέπονται στην εν λόγω πράξη, για διάστημα επτά ετών μετά την προσχώρηση, το οποίο λήγει στις 30 Απριλίου του 2011, απαγορεύσεις όσον αφορά την απόκτηση γεωργικής γης από φυσικά ή νομικά πρόσωπα άλλων κρατών μελών της ΕΕ που δεν έχουν εγκατασταθεί ή καταχωριστεί ούτε διαθέτουν υποκατάστημα ή πρακτορείο στη Λιθουανία. Πρόκειται για προσωρινή εξαίρεση στην ελεύθερη κυκλοφορία των κεφαλαίων την οποία εγγυώνται τα άρθρα 63 έως 66 της συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αυτή η μεταβατική περίοδος μπορεί να παραταθεί μόνον άπαξ, για περίοδο που να μην υπερβαίνει τα τρία έτη.
(2)
Στις 4 Φεβρουαρίου 2011, η Λιθουανία ζήτησε να παρατείνει τη μεταβατική περίοδο που αφορά την απόκτηση γεωργικής γης κατά τρία έτη.
(3)
Ο βασικός λόγος για τη μεταβατική περίοδο ήταν η ανάγκη να διαφυλαχθούν οι συναφείς με τις γεωργικές δραστηριότητες κοινωνικοοικονομικές συνθήκες μετά την καθιέρωση της ενιαίας αγοράς και τη μετάβαση στην κοινή γεωργική πολιτική στη Λιθουανία. Ειδικότερα, ο στόχος ήταν να διασκεδασθούν οι ανησυχίες που ανέκυψαν σχετικά με τον πιθανό αντίκτυπο τον οποίο θα είχε στον γεωργικό τομέα η ελευθέρωση της απόκτησης γεωργικής γης λόγω των αρχικών μεγάλων διαφορών στις τιμές της γης και στα εισοδήματα, σε σύγκριση με την Αυστρία, το Βέλγιο, τη Δανία, τη Φινλανδία, τη Γαλλία, τη Γερμανία, την Ελλάδα, την Ιρλανδία, την Ιταλία, το Λουξεμβούργο, τις Κάτω Χώρες, την Πορτογαλία, την Ισπανία, τη Σουηδία και το Ηνωμένο Βασίλειο (εφεξής ΕΕ-15). Η μεταβατική περίοδος είχε επίσης ως σκοπό να εξομαλύνει τη διαδικασία της ιδιωτικοποίησης και της απόδοσης γεωργικών γαιών στους γεωργούς. Η Επιτροπή, στην έκθεσή της από 16 Ιουλίου 2008 σχετικά με την ανασκόπηση των μεταβατικών μέτρων για την απόκτηση γεωργικής γης που περιέχονται στη συνθήκη προσχώρησης του 2003 (εφεξής «ενδιάμεση ανασκόπηση του 2008») έχει ήδη τονίσει τη σημασία της ολοκλήρωσης της προαναφερόμενης γεωργικής μεταρρύθμισης έως τη λήξη της προβλεπόμενης μεταβατικής περιόδου (1).
(4)
Η αγροτική μεταρρύθμιση βρίσκεται ακόμα σε εξέλιξη στη Λιθουανία. Σύμφωνα με στοιχεία που διαβίβασαν οι λιθουανικές αρχές, η συνολική έκταση κρατικής γης ανέρχεται σε 429 000 εκτάρια, το ιδιοκτησιακό καθεστώς των οποίων πρέπει να αποσαφηνιστεί. Προς το παρόν, μόνο 77 200 εκτάρια γεωργικής γης του Δημοσίου έχουν ιδιωτικοποιηθεί ενώ όσον αφορά 351 000 εκτάρια γεωργικής γης, τα οποία αποτελούν το 11,42 % της συνολικής γεωργικής γης στη Λιθουανία, παραμένει ακόμη προς επίλυση το ζήτημα των δικαιωμάτων κυριότητας.
(5)
Κατά την άποψη των αρχών της Λιθουανίας, η απουσία σαφήνειας σχετικά με τα ιδιοκτησιακά δικαιώματα σε συνδυασμό με τη δυσμενή δομή των γεωργικών εκμεταλλεύσεων αναπόφευκτα εμποδίζει τις κτηματικές συναλλαγές και τη συνένωση των γεωργικών κλήρων. Ο κατακερματισμός των γαιών, ωστόσο, οδηγεί σε χαμηλότερη ανταγωνιστικότητα και σε γεωργικές εκμεταλλεύσεις λιγότερο προσανατολισμένες στην αγορά Στο πλαίσιο αυτό, από στοιχεία που αφορούν στο 2009, τα οποία διαβίβασαν οι λιθουανικές αρχές προκύπτει ότι, το εν λόγω έτος, οι εκμεταλλεύσεις μεγέθους έως 5 εκταρίων αποτελούσαν ποσοστό 52,5 % του συνόλου των εκμεταλλεύσεων.
(6)
Η προαναφερόμενη χαμηλότερη ανταγωνιστικότητα του γεωργικού τομέα της Λιθουανίας σε σύγκριση με τον γεωργικό τομέα στην ΕΕ-15 αποτελεί πρόβλημα το οποίο γίνεται πιο σύνθετο εξαιτίας των δυσχερειών πρόσβασης σε χρηματοοικονομικούς πόρους και λόγω των υψηλών επιτοκίων τα οποία εφαρμόζονται στις εμπορικές πιστώσεις που ανοίγονται για την απόκτηση γεωργικής γης (υψηλότερα του 10 % το 2009).
(7)
Επιπλέον, η πρόσφατη παγκόσμια χρηματοπιστωτική και οικονομική κρίση επίσης είχε αρνητικό αντίκτυπο στην οικονομία της Λιθουανίας, ειδικότερα στις τιμές πώλησης των γεωργικών προϊόντων. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Στατιστικής Υπηρεσίας της Λιθουανίας, η οποία εποπτεύεται από την κυβέρνηση της Δημοκρατίας της Λιθουανίας, ο συνολικός δείκτης τιμών αγοράς των γεωργικών προϊόντων το 2009, σε σύγκριση με αυτόν του 2008, ανήλθε στο 77,8. Η πτώση ήταν ιδιαίτερα αξιοσημείωτη στον τομέα των φυτικών καλλιεργειών, όπου ο συνολικός δείκτης τιμών αγοράς των εν λόγω γεωργικών προϊόντων το 2009 σε σύγκριση με το 2008 ήταν ίσος με το 69,1.
(8)
Υπό το πρίσμα των προαναφερόμενων παραγόντων, μπορεί να εξηγηθεί το χάσμα μεταξύ γεωργικού εισοδήματος των αγροτών στη Λιθουανία και στην ΕΕ-15, το οποίο, αν και μειώνεται με την πάροδο του χρόνου, παραμένει ακόμα σημαντικό Σύμφωνα με τη Eurostat, το 2009 σημειώθηκε μείωση του επιπέδου του εισοδήματος των αγροτών στη Λιθουανία κατά 13,6 %, ενώ στην ΕΕ-27, το αντίστοιχο μέσο εισόδημα μειώθηκε κατά 10,7 %.
(9)
Παρόμοια με τα επίπεδα των γεωργικών εισοδημάτων, παραμένει επίσης το χάσμα στις τιμές πώλησης γεωργικής γης μεταξύ της Λιθουανίας και των άλλων κρατών μελών της ΕΕ. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat, οι τιμές των γεωργικών γεωτεμαχίων στη Λιθουανία παραμένουν χαμηλές σε σύγκριση με αυτές των άλλων κρατών μελών της ΕΕ. Η πλήρης σύγκλιση των τιμών πώλησης γεωργικής γης ούτε αναμενόμενη ήταν ούτε θεωρείτο αναγκαία προϋπόθεση για τον τερματισμό της μεταβατικής περιόδου. Όμως, οι αξιοσημείωτες διαφορές μεταξύ των τιμών γεωργικής γης στη Λιθουανία και στην ΕΕ-15 είναι τέτοιες που μπορούν να παρεμποδίσουν την ομαλή πορεία προς τη σύγκλιση των τιμών.
(10)
Με βάση τα ανωτέρω, είμαστε σε θέση να προβλέψουμε, όπως και οι αρχές της Λιθουανίας, ότι η άρση των περιορισμών την 1η Μαΐου 2011 θα ασκήσει πιέσεις στις τιμές γης στη Λιθουανία. Επομένως, υπάρχει απειλή σοβαρών διαταραχών στη λιθουανική αγορά γεωργικής γης με τη λήξη της μεταβατικής περιόδου.
(11)
Θα πρέπει συνεπώς να χορηγηθεί παράταση τριών ετών στη μεταβατική περίοδο που αναφέρεται στο παράρτημα IX κεφάλαιο 4 της πράξης προσχώρησης του 2003.
(12)
Προκειμένου να προετοιμαστεί πλήρως η αγορά για την ελευθέρωση, εξακολουθεί να είναι υψίστης σημασίας, ακόμη και υπό δυσμενείς οικονομικές συνθήκες, η προώθηση της βελτίωσης ορισμένων παραγόντων όπως οι πιστωτικές και ασφαλιστικές διευκολύνσεις για τους αγρότες, και η ολοκλήρωση των διαρθρωτικών γεωργικών μεταρρυθμίσεων εντός της μεταβατικής περιόδου, όπως ήδη τονίστηκε στην ενδιάμεση ανασκόπηση του 2008.
(13)
Δεδομένου ότι η ανοικτή ενιαία αγορά υπήρξε πάντοτε κεντρικής σημασίας στοιχείο της ευρωπαϊκής ευημερίας, η αυξημένη εισροή ξένων κεφαλαίων θα συνεπάγεται επίσης δυνητικά οφέλη για την αγορά γεωργικής γης στη Λιθουανία. Όπως τονίζεται στην ενδιάμεση ανασκόπηση του 2008, οι ξένες επενδύσεις στον τομέα της γεωργίας θα έχουν επίσης σημαντικά μακροπρόθεσμα αποτελέσματα στην προσφορά κεφαλαίων και τεχνογνωσίας, στη λειτουργία των κτηματαγορών και στην παραγωγικότητα της γεωργίας. Η σταδιακή χαλάρωση των περιορισμών όσον αφορά το καθεστώς ξένης ιδιοκτησίας κατά τη διάρκεια της μεταβατικής περιόδου φαίνεται επίσης ότι θα συμβάλει στην προετοιμασία της αγοράς για την πλήρη ελευθέρωση.
(14)
Για σκοπούς ασφάλειας δικαίου και προς αποφυγή νομικού κενού στην έννομη τάξη της Λιθουανίας μετά την εκπνοή της τρέχουσας μεταβατικής περιόδου, η παρούσα απόφαση θα πρέπει να αρχίσει να ισχύει από την ημέρα της δημοσίευσής της στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης,
ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΠΟΦΑΣΗ:
Άρθρο 1
Η μεταβατική περίοδος σχετικά με την απόκτηση γεωργικής γης στη Λιθουανία, που αναφέρεται στο παράρτημα IX κεφάλαιο 4 της πράξης προσχώρησης του 2003, παρατείνεται έως τις 30 Απριλίου του 2014.
Άρθρο 2
Η παρούσα απόφαση αρχίζει να ισχύει την ημέρα της δημοσίευσής της στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Βρυξέλλες, 13 Απριλίου 2011.
ROZHODNUTÍ KOMISE
ze dne 14. dubna 2011
o prodloužení přechodného období pro nabývání zemědělské půdy v Litvě
(Text s významem pro EHP)
(2011/240/EU)
EVROPSKÁ KOMISE,
s ohledem na smlouvu o přistoupení České republiky, Estonska, Kypru, Lotyšska, Litvy, Maďarska, Malty, Polska, Slovinska a Slovenska,
s ohledem na akt o přistoupení České republiky, Estonska, Kypru, Lotyšska, Litvy, Maďarska, Malty, Polska, Slovinska a Slovenska, a zejména na kapitolu 4 přílohy IX tohoto aktu,
s ohledem na žádost podanou Litvou,
vzhledem k těmto důvodům:
(1)
Podle aktu o přistoupení z roku 2003 může Litva za podmínek stanovených v uvedeném aktu po dobu sedmi let ode dne přistoupení, která skončí dne 30. dubna 2011, ponechat v platnosti zákazy týkající se nabývání zemědělské půdy fyzickými a právnickými osobami z jiných členských států EU, které nemají v Litvě bydliště, sídlo, pobočku nebo zastoupení. Jde o dočasnou výjimku z volného pohybu kapitálu, jenž je zaručen články 63 až 66 Smlouvy o fungování Evropské unie. Toto přechodné období může být prodlouženo pouze jednou na maximálně tři roky.
(2)
Dne 4. února 2011 požádala Litva o prodloužení přechodného období pro nabývání zemědělské půdy o tři roky.
(3)
Hlavním důvodem pro zavedení přechodného období byla potřeba zachovat socioekonomické podmínky zemědělských činností po zřízení jednotného trhu a přechodu ke společné zemědělské politice v Litvě. Cílem bylo především zohlednit obavy vzniklé v souvislosti s možným dopadem liberalizace nabývání zemědělské půdy na odvětví zemědělství v důsledku počátečních velkých rozdílů cen půdy a příjmů v porovnání s Rakouskem, Belgií, Dánskem, Finskem, Francií, Německem, Řeckem, Irskem, Itálií, Lucemburskem, Nizozemskem, Portugalskem, Španělskem, Švédskem a Spojeným královstvím (dále jen EU-15). Přechodné období bylo rovněž navrženo, aby se usnadnila restituce a privatizace zemědělské půdy pro zemědělce. Ve své zprávě ze dne 16. července 2008 o přezkumu přechodných opatření pro nabývání zemědělských nemovitostí, která byla stanovena smlouvou o přistoupení z roku 2003 (dále jen „přezkum v polovině období v roce 2008“), Komise zdůraznila význam dokončení výše zmíněné zemědělské reformy do konce plánovaného přechodného období (1).
(4)
Pozemková reforma v Litvě stále probíhá. Podle údajů poskytnutých litevskými orgány zůstává celkem 429 000 ha státní půdy, u které se musí vyjasnit vlastnická práva. V této chvíli bylo privatizováno pouze 77 200 ha státní zemědělské půdy a u 351 000 ha zemědělské půdy, která tvoří 11,42 % celkové výměry zemědělské půdy v Litvě, stále zůstávají nevyřešená vlastnická práva.
(5)
Podle názoru litevských orgánů nejasná vlastnická práva spolu s nepříznivou strukturou zemědělských hospodářství nevyhnutelně brání pozemkovým transakcím a konsolidaci zemědělské půdy. Rozdrobenost pozemků však vede k nižší konkurenceschopnosti a k tomu, že se zemědělské podniky méně zaměřují na trh. V této souvislosti údaje za rok 2009, které zpřístupnily litevské orgány, ukazují, že v tomto roce zemědělské podniky hospodařící na výměře do 5 ha tvořily 52,5 % všech zemědělských podniků.
(6)
Výše zmíněná nižší konkurenceschopnost litevského odvětví zemědělství v porovnání s odvětvím zemědělství v EU-15 je znásobena obtížemi v přístupu k finančním prostředkům a vysokými úrokovými sazbami, které se používají na komerční úvěry pro nabytí zemědělské půdy (více než 10 % v roce 2009).
(7)
Kromě toho nedávná globální finanční a hospodářská krize měla rovněž negativní dopad na litevskou ekonomiku a zvláště na prodejní ceny zemědělských produktů. Podle údajů litevského odboru statistiky vlády Litevské republiky celkový index prodejních cen zemědělských produktů v roce 2009 ve srovnání s rokem 2008 činil 77,8. Pokles byl zvláště výrazný v odvětví pěstování rostlin, kde se celkový index prodejních cen těchto zemědělských produktů v roce 2009 ve srovnání s rokem 2008 rovnal 69,1.
(8)
S ohledem na výše uvedené faktory lze vysvětlit stále značný, i když v čase klesající rozdíl mezi příjmy ze zemědělství zemědělců v Litvě a zemědělců v EU-15. Podle úřadu Eurostat se v roce 2009 úroveň příjmů zemědělců v Litvě snížila o 13,6 %, zatímco průměrný příjem v EU-27 se snížil o 10,7 %.
(9)
Podobně jako u úrovně příjmů ze zemědělství stále přetrvává rozdíl v prodejních cenách zemědělské půdy mezi Litvou a ostatními členskými státy EU. Podle údajů úřadu Eurostat zůstávají ceny zemědělských pozemků v Litvě ve srovnání s ostatními členskými státy EU nízké. Úplné sblížení prodejních cen zemědělské půdy se ani neočekávalo, ani nebylo pokládáno za nezbytnou podmínku ukončení přechodného období. Nicméně rozdíly mezi cenami zemědělské půdy v Litvě a v EU-15 jsou natolik výrazné, že by mohly bránit dalšímu plynulému sbližování cen.
(10)
S ohledem na tyto souvislosti lze spolu s litevskými orgány předpokládat, že by zrušení omezení ode dne 1. května 2011 vyvolalo tlak na ceny půdy v Litvě. Po skončení přechodného období proto existuje nebezpečí vážného narušení litevského trhu se zemědělskou půdou.
(11)
Z tohoto důvodu by se mělo prodloužení přechodného období o tři roky uvedené v kapitole 4 přílohy IX aktu o přistoupení povolit.
(12)
Aby se trh v plném rozsahu připravil na liberalizaci, je i za nepříznivých hospodářských podmínek nadále nanejvýš důležité podporovat zlepšování faktorů, mezi něž patří možnosti získání úvěrů a pojištění pro zemědělce a dokončení zemědělské strukturální reformy během přechodného období, jak již bylo zdůrazněno v přezkumu v polovině období v roce 2008.
(13)
Protože otevřený jednotný trh byl vždy centrem evropské prosperity, zvýšený příliv zahraničního kapitálu by zemědělskému trhu v Litvě rovněž přinesl potenciální prospěch. Jak bylo zdůrazněno v přezkumu v polovině období v roce 2008, mohly by zahraniční investice do odvětví zemědělství mít rovněž důležitý dlouhodobý vliv na poskytování kapitálu a know-how, na fungování trhů s půdou a zemědělskou produktivitu. Postupné uvolnění omezení zahraničního vlastnictví během přechodného období by také přispělo k přípravě trhu na úplnou liberalizaci.
(14)
Z důvodu právní jistoty a s cílem zabránit vzniku právní mezery ve vnitrostátním právním systému Litvy po skončení současného přechodného období by toto rozhodnutí mělo vstoupit v platnost dnem zveřejnění v Úředním věstníku Evropské unie,
PŘIJALA TOTO ROZHODNUTÍ:
Článek 1
Přechodné období pro nabývání zemědělské půdy v Litvě uvedené v kapitole 4 přílohy IX aktu o přistoupení z roku 2003 se prodlužuje do dne 30. dubna 2014.
Článek 2
Toto rozhodnutí vstupuje v platnost dnem vyhlášení v Úředním věstníku Evropské unie.
V Bruselu dne 14. dubna 2011.