ΑΠΌΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΉΣ
της 24ης Μαΐου 2011
σχετικά με μέτρο μερικής ιδιωτικοποίησης C 15/10 (πρώην NN 21/10) το οποίο έθεσε σε εφαρμογή η Ελλάδα για το Καζίνο Πάρνηθας (Mont Parnès)
[κοινοποιηθείσα υπό τον αριθμό Ε(2011) 3505]
(Το κείμενο στην ελληνική γλώσσα είναι το μόνο αυθεντικό)
(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)
(2011/647/ΕΕ)
Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ,
Έχοντας υπόψη τη συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και ιδίως το άρθρο 108 παράγραφος 2 πρώτο εδάφιο,
Έχοντας υπόψη τη συμφωνία για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο, και ιδίως το άρθρο 62 παράγραφος 1 στοιχείο α),
Αφού, σύμφωνα με τις προαναφερόμενες διατάξεις, κάλεσε τους ενδιαφερόμενους να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους (1) και έχοντας υπόψη τις παρατηρήσεις αυτές,
Εκτιμώντας τα ακόλουθα:
1. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ
(1)
Με επιστολή της 23ης Ιουνίου 2002, η Εγνατία ΑΕ, η οποία, μετά από συγχώνευση, εξαγοράστηκε από την Αθηναϊκή Τεχνική και η οποία είναι μέλος της κοινοπραξίας Καζίνο Αττικής (στο εξής «ΚΑ» ή «η καταγγέλλουσα»), υπέβαλε καταγγελία στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή (στο εξής «Επιτροπή») σχετική με παράβαση, κατά τους ισχυρισμούς της, των κανόνων εσωτερικής αγοράς της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όσον αφορά μια καθ’ υπόθεση αδιαφανή και εισάγουσα διακρίσεις διαδικασία διαγωνισμού την οποία ακολούθησαν οι ελληνικές αρχές στο πλαίσιο εκποίησης μεριδίου 49 % του κεφαλαίου της εταιρείας Ελληνικό Καζίνο Πάρνηθας ΑΕ (στο εξής «Καζίνο Mont Parnès») με πώλησή του στον τελικό πλειοδότη, την κοινοπραξία Hyatt Regency (2) (στο εξής «HR» ή «ο εικαζόμενος ως αποδέκτης ενίσχυσης»).
(2)
Με επιστολή της 3ης Οκτωβρίου 2002, η Γενική Διεύθυνση «Εσωτερική Αγορά και Υπηρεσίες» (στο εξής «ΓΔ Εσωτερικής Αγοράς») της Επιτροπής διαβίβασε αντίγραφο του φακέλου στη Γενική Διεύθυνση «Ανταγωνισμός» (στο εξής «ΓΔ Ανταγωνισμού») για παράλληλη εξέταση της υπόθεσης με βάση τους κανόνες της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τις κρατικές ενισχύσεις.
(3)
Με μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου της 9ης Δεκεμβρίου 2002, ο νόμιμος εκπρόσωπος της καταγγέλλουσας παρέσχε στις αρμόδιες υπηρεσίες της Επιτροπής πρόσθετες εξηγήσεις για την υπόθεση.
(4)
Με επιστολή της 24ης Ιανουαρίου 2003, η Επιτροπή κοινοποίησε στις ελληνικές αρχές την καταγγελία κρατικής ενίσχυσης και κάλεσε την Ελλάδα να διευκρινίσει τα ζητήματα που έθετε η καταγγελία. Οι ελληνικές αρχές απάντησαν στις 4 Μαρτίου 2003.
(5)
Στις 27 Ιανουαρίου 2003 οι υπηρεσίες της Επιτροπής είχαν συνάντηση με τον νόμιμο εκπρόσωπο της καταγγέλλουσας.
(6)
Στις 12 Φεβρουαρίου 2003 και στις 22 Αυγούστου 2003 ο νόμιμος εκπρόσωπος του εικαζόμενου ως αποδέκτη ενίσχυσης κατέθεσε αποδεικτικά έγγραφα στις υπηρεσίες της Επιτροπής.
(7)
Με επιστολές της 31ης Μαρτίου 2003 και της 16ης Μαΐου 2003, η καταγγέλλουσα υπέβαλε συμπληρωματικές πληροφορίες στη ΓΔ Ανταγωνισμού.
(8)
Στις 10 Απριλίου 2003 πραγματοποιήθηκε συνάντηση μεταξύ των υπηρεσιών της Επιτροπής και του εκπροσώπου του εικαζόμενου ως αποδέκτη ενίσχυσης.
(9)
Στο διάστημα μεταξύ 15ης Ιουλίου 2003 και 16ης Σεπτεμβρίου 2003 η Επιτροπή είχε ανταλλαγή αρκετής αλληλογραφίας με την καταγγέλλουσα, σχετικά με τη χωριστή αξιολόγηση των ζητημάτων κρατικής ενίσχυσης, και επέστησε την προσοχή της καταγγέλλουσας στην πρακτική λήψης των αποφάσεων της ίδιας της Επιτροπής, σύμφωνα με την οποία, η εκποίηση δημόσιων περιουσιακών στοιχείων στο πλαίσιο διαδικασίας διαγωνισμού ενδέχεται να μη συνιστά κρατική ενίσχυση στις περιπτώσεις που η διαδικασία έχει διεξαχθεί με διαφάνεια και χωρίς διακρίσεις. Κατά συνέπεια, η Επιτροπή ενημέρωσε την καταγγέλλουσα ότι δεν θα εκφέρει γνώμη προτού η ΓΔ Εσωτερικής Αγοράς ολοκληρώσει την εξέταση του ζητήματος της διαδικασίας συνάψεως της δημόσιας σύμβασης.
(10)
Με επιστολές της 22ας Ιανουαρίου 2004 και της 4ης Αυγούστου 2004, η ΓΔ Εσωτερικής Αγοράς περάτωσε την έρευνα εκτιμώντας ότι η διαδικασία σύναψης της συμβάσεως δεν έπασχε από ελάττωμα. Με επιστολή της 2ας Ιουνίου 2004, η ΓΔ Ανταγωνισμού ενημέρωσε την καταγγέλλουσα για το διοικητικό κλείσιμο της καταγγελίας κρατικής ενίσχυσης δυνάμει του άρθρου 20 παράγραφος 2 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999 του Συμβουλίου, της 22ας Μαρτίου 1999, για τη θέσπιση λεπτομερών κανόνων εφαρμογής του άρθρου 93 της συνθήκης ΕΚ (3).
(11)
Στις 18 Φεβρουαρίου 2005 η καταγγέλλουσα άσκησε στο Πρωτοδικείο (νυν Γενικό Δικαστήριο) προσφυγή με αίτημα την ακύρωση της απόφασης της Επιτροπής να κλείσει διοικητικά την υπόθεση.
(12)
Με διάταξή του της 26ης Σεπτεμβρίου 2006, το Πρωτοδικείο απέρριψε ως απαράδεκτη την προσφυγή καθώς έκρινε ότι η επιστολή δεν αποτελούσε πράξη δυνάμενη να προσβληθεί με προσφυγή δυνάμει του άρθρου 230 της συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας (στο εξής «συνθήκη ΕΚ») (νυν άρθρο 263 της συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής «ΣΛΕΕ») (4).
(13)
Στις 18 Δεκεμβρίου 2006 η καταγγέλλουσα άσκησε ενώπιον του Δικαστηρίου αναίρεση κατά της διάταξης του Πρωτοδικείου.
(14)
Με απόφασή του της 17ης Ιουλίου 2008 (5), το Δικαστήριο αναίρεσε τη διάταξη, αποφαινόμενο ότι η αμφισβητηθείσα πράξη ήταν πράξη δυνάμενη να προσβληθεί, μη συνάδουσα με τις υποχρεώσεις τις οποίες υπέχει η Επιτροπή δυνάμει του διαδικαστικού κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999, και ανέπεμψε την υπόθεση στο Πρωτοδικείο.
(15)
Με επιστολή της 26ης Σεπτεμβρίου 2008, οι υπηρεσίες της ΓΔ Ανταγωνισμού ανακάλεσαν την από 2 Ιουνίου 2004 επιστολή διοικητικού κλεισίματος και προέβησαν σε νέο διοικητικό άνοιγμα της υπόθεσης.
(16)
Με διάταξή του της 29ης Ιουνίου 2009, το Πρωτοδικείο έκρινε ότι, δεδομένης της ανάκλησης της επιστολής, παρείλκε πλέον η έκδοση αποφάσεως (6). Η τελευταία αυτή διάταξη του Πρωτοδικείου προσβλήθηκε από την καταγγέλλουσα στις 7 Σεπτεμβρίου 2009 με το επιχείρημα ότι το Πρωτοδικείο όφειλε να είχε θεωρήσει παράνομη την ανάκληση της επιστολής και να είχε ακυρώσει τη διοικητική επιστολή κλεισίματος της υπόθεσης.
(17)
Με μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου της 11ης Σεπτεμβρίου 2009, η καταγγέλλουσα παρέσχε περαιτέρω πληροφοριακά στοιχεία στην Επιτροπή.
(18)
Στις 14 Οκτωβρίου 2009 πραγματοποιήθηκε συνάντηση μεταξύ των υπηρεσιών της Επιτροπής και της καταγγέλλουσας. Μετά τη συνάντηση αυτή, η καταγγέλλουσα παρέσχε περαιτέρω πληροφορίες στην Επιτροπή με διάφορα έγγραφα αλληλογραφίας.
(19)
Με επιστολή της 21ης Οκτωβρίου 2009, η Επιτροπή ζήτησε από την Ελλάδα πρόσθετες πληροφορίες. Με επιστολή της 13ης Νοεμβρίου 2009, η Ελλάδα ζήτησε περισσότερο χρόνο για την αποστολή απάντησης, αίτημα που έγινε δεκτό από την Επιτροπή με μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου της 18ης Νοεμβρίου 2009. Στις 11 Ιανουαρίου 2010 και στις 14 Ιανουαρίου 2010 η Ελλάδα έδωσε απαντήσεις στην Επιτροπή.
(20)
Με απόφασή του της 6ης Μαΐου 2010, το Δικαστήριο ανταποκρίθηκε στο αίτημα του Συμβουλίου της Επικρατείας για έκδοση προδικαστικής απόφασης δυνάμει του άρθρου 234 της συνθήκης ΕΚ (νυν άρθρου 267 της ΣΛΕΕ), ιδίως όσον αφορά την εφαρμογή στη διαδικασία του διαγωνισμού των κανόνων της Ένωσης που διέπουν τις δημόσιες συμβάσεις, θέμα το οποίο αποτελεί επίσης αντικείμενο της παρούσας έρευνας. Το Δικαστήριο κατέληξε μεταξύ άλλων στο συμπέρασμα ότι σύμβαση όπως αυτή που αποτελούσε το αντικείμενο του υπό εξέταση διαγωνισμού δεν ενέπιπτε, ως σύνολο, στο πεδίο εφαρμογής των οδηγιών για τις δημόσιες συμβάσεις (7). Επιπλέον, το Δικαστήριο επεσήμανε ότι το εν λόγω συμπέρασμα δεν απέκλειε την υποχρέωση τηρήσεως, στο πλαίσιο τέτοιας συμβάσεως, των θεμελιωδών κανόνων και των γενικών αρχών της Συνθήκης, ιδίως όσον αφορά την ελευθερία εγκαταστάσεως και την ελεύθερη κυκλοφορία των κεφαλαίων.
(21)
Με επιστολή της 6ης Ιουλίου 2010, η Επιτροπή ενημέρωσε την Ελλάδα σχετικά με την απόφασή της να κινήσει, όσον αφορά το μέτρο, τη διαδικασία που προβλέπεται από το άρθρο 108 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ (στο εξής «η απόφαση κίνησης της διαδικασίας»).
(22)
Η απόφαση της Επιτροπής να κινήσει τη διαδικασία δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης (8). Η Επιτροπή κάλεσε τα ενδιαφερόμενα μέρη να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σχετικά με το μέτρο.
(23)
Σε συνέχεια της κίνησης της διαδικασίας, η Επιτροπή έλαβε παρατηρήσεις από δύο ενδιαφερόμενα μέρη, και συγκεκριμένα από τους εκπροσώπους του εικαζόμενου ως αποδέκτη ενίσχυσης (από την εταιρεία Athens Resort Casino Holdings (9), εξ ονόματος της HR) (10) και από εκπροσώπους της καταγγέλλουσας (από την εταιρεία Club Hotel Casino Loutraki ΑΕ, εξ ονόματος της ΚΑ) (11). Με επιστολή της 6ης Αυγούστου 2010, η Ελλάδα υπέβαλε τις παρατηρήσεις της. Με επιστολή της 29ης Οκτωβρίου 2010, οι παρατηρήσεις και των δύο ενδιαφερόμενων μερών εστάλησαν στην Ελλάδα, η οποία αντέδρασε με επιστολή της 25ης Νοεμβρίου 2010.
(24)
Στις 16 Δεκεμβρίου 2010 (12) το Δικαστήριο αποφάνθηκε ότι εσφαλμένως το Γενικό Δικαστήριο (πρώην Πρωτοδικείο) έκρινε ότι παρείλκε η έκδοση αποφάσεως επί της αρχικής προσφυγής κατά της πράξεως της Επιτροπής για «διοικητικό κλείσιμο» της υπόθεσης.
2. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΟΥ ΜΕΤΡΟΥ
(25)
Τον Οκτώβριο του 2001 οι ελληνικές αρχές κίνησαν διαδικασία σύναψης δημόσιας σύμβασης με στόχο την πώληση του 49 % του κεφαλαίου του Καζίνου Mont Parnès (13). Στη διαδικασία συμμετείχαν δύο διαγωνιζόμενα επιχειρηματικά σχήματα, συγκεκριμένα το σχήμα «Καζίνο Αττικής» (εφεξής «Καζίνο Αττικής» ή «ΚΑ») και το σχήμα με την επωνυμία «ΗΥΑΤΤ Regency - Ελληνική Τεχνοδομική» (στο εξής «κοινοπραξία Hyatt Regency» ή «HR»), τα οποία αμφότερα επελέγησαν να συμμετάσχουν στη δεύτερη φάση του διαγωνισμού (14), υπό τους όρους των ισχυουσών εθνικών διατάξεων. Κατόπιν διαδικασίας η οποία καταγγέλλεται ως παράνομη, η σύμβαση κατακυρώθηκε στην HR. Στις παραγράφους 26 έως 29 της παρούσας αιτιολογικής σκέψης εκτίθενται τα γεγονότα που οδήγησαν στην εν λόγω κατακύρωση του διαγωνισμού, με βάση τις πληροφορίες που διαθέτει η Επιτροπή.
(26)
Σύμφωνα με τις εν προκειμένω εφαρμοστέες διατάξεις της εθνικής έννομης τάξης, η ανάδειξη του επικρατέστερου διαγωνιζόμενου θα γινόταν με την υποβολή προσφορών (πλειοδοτική διαδικασία), και ως τιμή εκκίνησης για την πώληση ορίστηκε η τιμή των 80 εκατ. ευρώ. Η επιτροπή διεξαγωγής διαγωνισμού ανοίγει τους κατατεθέντες από τους διαγωνιζόμενους ενσφράγιστους φακέλους, οι οποίοι περιέχουν την οικονομική προσφορά τους, και ανακοινώνει την προσφορά ενός εκάστου. Ο υποψήφιος που υπέβαλε τη χαμηλότερη προσφορά δικαιούται να υποβάλει, στον επόμενο γύρο, τη νέα προσφορά του σε ενσφράγιστο φάκελο. Η νέα αυτή προσφορά θα πρέπει να είναι ίση τουλάχιστον προς την αρχικά υψηλότερη, προσαυξημένη κατά 1 % (15). Η εν λόγω διαδικασία υποβολής διαδοχικών προσφορών συνεχίζεται επ’ αόριστον σε χωριστούς γύρους, έως ότου αποσυρθεί ένας από τους διαγωνιζόμενους, οπότε ο τελευταίος που υπέβαλε προσφορά κηρύσσεται προσωρινός πλειοδότης. Το πρακτικό που ορίζει τον προσωρινό πλειοδότη υποβάλλεται από την επιτροπή διεξαγωγής διαγωνισμού στο διοικητικό συμβούλιο της εταιρείας Ελληνικά Τουριστικά Ακίνητα (ETA).
(27)
Στον πρώτο γύρο, οι διαγωνιζόμενοι υπέβαλαν την προσφορά τους ταυτόχρονα, σε ενσφράγιστους φακέλους, στις 31 Μαΐου 2002, στην έδρα της ETA. Η προσφορά της ΚΑ ανερχόταν σε ποσό 91 183 652 ευρώ, ενώ αυτή της HR σε ποσό 80 075 000 ευρώ. Ωστόσο, ο φάκελος της τελευταίας περιελάμβανε, πέραν της προσφοράς της, δήλωση που αμφισβητούσε το σύννομο της συμμετοχής της κοινοπραξίας ΚΑ στη διαδικασία του διαγωνισμού. Η ΚΑ ήγειρε ένσταση κατά της δηλώσεως αυτής, προβάλλοντας ότι η διατύπωση επιφυλάξεων καθιστούσε την οικονομική προσφορά της HR μη παραδεκτή. Η ειδική επιτροπή ενστάσεων απέρριψε την ένσταση της ΚΑ, η οποία θεώρησε ότι η δήλωση της HR δεν έθιγε την εγκυρότητα της προσφοράς της.
(28)
Στο δεύτερο γύρο, η HR υπέβαλε σε ενσφράγιστο φάκελο την προσφορά της ύψους 92 105 888 ευρώ, πάλι συνοδευόμενη από την ίδια γραπτή δήλωση. Μετά την ολοκλήρωση του δεύτερου γύρου, ο εκπρόσωπος της ΚΑ κατέθεσε φάκελο με την οικονομική προσφορά για τον τρίτο γύρο και επίσης κατέθεσε χωριστή δήλωση προς το διοικητικό συμβούλιο της ΕΤΑ σχετικά με την παραβίαση των όρων του διαγωνισμού όσον αφορά τις απαιτήσεις εγκυρότητας του διαγωνισμού. Η επιτροπή διεξαγωγής διαγωνισμού απέρριψε την εν λόγω κατάθεση με την αιτιολογία ότι θα μπορούσε να γίνει δεκτή μόνο εφόσον υποβαλλόταν υπό μορφή ένστασης εμπίπτουσας στην αρμοδιότητα της ειδικής επιτροπής ενστάσεων. Κατόπιν τούτου, ο εκπρόσωπος της ΚΑ ζήτησε από την επιτροπή πεντάλεπτη επιπλέον διορία προκειμένου να αποφασίσουν για τις περαιτέρω ενέργειές τους. Η διορία αυτή έγινε δεκτή και ο εκπρόσωπος ανέλαβε από το τραπέζι της επιτροπής διεξαγωγής διαγωνισμού τόσο τη γραπτή δήλωση όσο και τον φάκελο προσφοράς. Όταν επέστρεψε, εντός της πενταλέπτου διορίας, δήλωσε ότι δεν προτίθεται να υποβάλει ένσταση και κατέθεσε φάκελο προσφοράς. Στη συνέχεια, η HR υπέβαλε ένσταση και ζήτησε να κριθεί ο τρίτος γύρος προσφορών απαράδεκτος διότι η ΚΑ είχε υποβάλει προσφορά την οποία απέσυρε και έπειτα την επανυπέβαλε. Η ένσταση της HR έγινε δεκτή από την επιτροπή ενστάσεων και η προσφορά της ΚΑ (16) αποκλείστηκε από τη διαδικασία.
(29)
Αφού, στον τρίτο γύρο, απέρριψε την προσφορά της ΚΑ, η επιτροπή διεξαγωγής διαγωνισμού (17) διαβίβασε στο διοικητικό συμβούλιο της ΕΤΑ αντίγραφο του τελευταίου πρακτικού της όγδοης συνεδρίασής της, με το οποίο κηρύσσει την HR πρώτο προσωρινό πλειοδότη (με προσφορά 92 105 888 ευρώ) και την ΚΑ ως δεύτερο προσωρινό πλειοδότη. Η επιτροπή διεξαγωγής διαγωνισμού φαίνεται ότι δεν άνοιξε τον σφραγισμένο φάκελο της προσφοράς της ΚΑ για τον τρίτο γύρο και δεν επέστρεψε τον φάκελο αυτό στην τελευταία, αλλά τον παρέδωσε στην ΕΤΑ προς φύλαξη στο χρηματοκιβώτιό της (18). Το διοικητικό συμβούλιο της ΕΤΑ συγκάλεσε έκτακτη γενική συνέλευση. Κατόπιν τούτου, στις 5 Ιουνίου 2002, ο διευθύνων σύμβουλος της ΕΤΑ και ο εκπρόσωπος της Kantor Capital ΑΕ, χρηματοοικονομικού συμβούλου επιφορτισμένου με τη διαδικασία, εξουσιοδοτήθηκαν να ζητήσουν από την HR να βελτιώσει την προσφορά της. Η HR αύξησε στη συνέχεια το προτεινόμενο ποσό σε 110 εκατ. ευρώ. Στις 12 Ιουνίου 2002 η ΚΑ υπέβαλε στο διοικητικό συμβούλιο της ETA επιστολή περιέχουσα προσφορά ποσού 162 εκατ. ευρώ, η οποία όμως στη συνέχεια απορρίφθηκε επειδή είχε υποβληθεί μετά το πέρας της πλειοδοτικής διαδικασίας. Τέλος, η HR βελτίωσε περαιτέρω την προσφορά της, ανεβάζοντας το ποσό στα 120 εκατ. ευρώ (19).
3. ΑΠΟΦΑΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΙΝΗΣΗ ΕΠΙΣΗΜΗΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ
(30)
Η επίσημη διαδικασία έρευνας κινήθηκε επειδή η Επιτροπή διατηρούσε ακόμη αμφιβολίες κατά πόσον το μερίδιο ποσοστού 49 % του κεφαλαίου του Καζίνου Mont Parnès πωλήθηκε από το Ελληνικό Δημόσιο στον πλειοδότη σε διαδικασία πώλησης η οποία πληρούσε τις απαιτήσεις να είναι ανοικτή, διαφανής και άνευ διακρίσεων. Ειδικότερα, η Επιτροπή δεν ήταν πεπεισμένη για το εάν κατά τη διαδικασία πώλησης υπήρξε ή όχι οποιαδήποτε παράνομη προτιμησιακή αντιμετώπιση του αγοραστή και κατά συνέπεια για το εάν πληρώθηκε αγοραίο τίμημα ή όχι. Ο αποκλεισμός της ΚΑ από τον πλειοδοτικό διαγωνισμό, σε συνδυασμό με την προσφορά των 162 εκατ. ευρώ την οποία η ΚΑ κατέθεσε μετά την πλειοδοτική διαδικασία, θεωρήθηκε ως ενδεχόμενη απόδειξη μιας πώλησης κάτω της αξίας και, ως εκ τούτου, ενδεχόμενη απόδειξη της ύπαρξης κρατικής ενίσχυσης υπό τη μορφή διαφυγόντων πόρων του Δημοσίου.
4. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ
(31)
Με επιστολή της 6ης Αυγούστου 2010, η Ελλάδα υπέβαλε τις παρατηρήσεις της. Η Ελλάδα αμφισβητεί την ύπαρξη κρατικής ενίσχυσης προβάλλοντας ότι η διαδικασία πλειοδοτικού διαγωνισμού για την πώληση του μεριδίου της στο Καζίνο Mont Parnès διεξήχθη σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία, και ότι το μερίδιο 49 % στο κεφάλαιο του καζίνου πωλήθηκε σε αγοραία τιμή.
(32)
Οι ελληνικές αρχές τονίζουν, πρώτα απ’ όλα, ότι η επιλογή των συμμετεχόντων στο διαγωνισμό και η όλη πλειοδοτική διαδικασία ήταν καθ’ όλα νόμιμες και διεξήχθησαν σύμφωνα με τις διακηρύξεις του διαγωνισμού (20), οι οποίες διέπονται από την ισχύουσα νομοθεσία, και ότι οι εν λόγω όροι των διακηρύξεων είχαν γίνει δεκτοί ανεπιφύλακτα από αμφότερους τους διαγωνιζόμενους.
(33)
Οι ελληνικές αρχές εξηγούν επίσης ότι η δήλωση της HR, που περιλαμβανόταν στον φάκελο της οικονομικής προσφοράς της HR τόσο κατά τον πρώτο όσο και κατά τον δεύτερο γύρο της πλειοδοτικής διαδικασίας, δεν έθιγε την ισχύ των οικονομικών προσφορών της, αλλά αφορούσε αποκλειστικά στη συμμετοχή καθεαυτήν της ΚΑ στον διαγωνισμό, και έτσι οι οικονομικές προσφορές της HR ορθώς κρίθηκαν νόμιμες από την επιτροπή ενστάσεων.
(34)
Οι ελληνικές αρχές υποστηρίζουν περαιτέρω ότι η προσφορά που υπέβαλε η ΚΑ στον τρίτο γύρο της πλειοδοτικής διαδικασίας, η οποία κατά τους ισχυρισμούς της καταγγέλλουσας ήταν ύψους 107 εκατ. ευρώ, αποκλείστηκε επειδή ο φάκελος είχε απομακρυνθεί και διέφευγε του οπτικού πεδίου της επιτροπής διεξαγωγής διαγωνισμού. Υπό τις περιστάσεις αυτές, η επιτροπή δεν μπορούσε να είναι βέβαιη ότι δεν είχε γίνει αλλαγή φακέλου. Σε κάθε περίπτωση, η επανυποβολή της προσφοράς θα σήμαινε υποβολή δεύτερης προσφοράς μέσα στον ίδιο γύρο, πράγμα αντίθετο προς τους εν προκειμένω εφαρμοστέους κανόνες.
(35)
Οι ελληνικές αρχές εξηγούν ότι η προσφορά την οποία υπέβαλε η HR στον δεύτερο γύρο, ύψους 92 105 888 ευρώ, με τίμημα υψηλότερο αυτού της αρχικής προσφοράς της ΚΑ, ύψους 91 183 652 ευρώ, την οποία κατέθεσε στον πρώτο γύρο, ευθυγραμμιζόταν με τους κανόνες υποβολής προσφορών, δεδομένου ότι, σύμφωνα με τους όρους των διακηρύξεων του διαγωνισμού, η εκάστοτε νέα προσφορά έπρεπε να είναι αυξημένη κατά 1 %, και όχι κατά 10 %, όπως είχε διατυπωθεί ως παραδοχή της Επιτροπής στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας. Συνεπώς, είχαν τηρηθεί ως προς τούτο οι όροι του διαγωνισμού.
(36)
Οι ελληνικές αρχές προβάλλουν επίσης το επιχείρημα ότι η τελευταία προσφορά της ΚΑ ύψους 162 εκατ. ευρώ -δηλαδή το ποσό το οποίο η ΚΑ διατεινόταν ότι ήταν έτοιμη να καταβάλει- δεν ήταν έγκυρη, επειδή έλαβε χώρα εκτός και πέραν της διαγωνιστικής διαδικασίας. Τυχόν αποδοχή της προσφοράς αυτής θα προσέκρουε στην αρχή της νομιμότητας, δεδομένου ότι σκοπός ενός δημόσιου πλειοδοτικού διαγωνισμού είναι όχι μόνον η εξυπηρέτηση του οικονομικού συμφέροντος του Δημοσίου, αλλά και η εξυπηρέτηση του ευρύτερου δημόσιου συμφέροντος, να επιτευχθεί δηλαδή το μεγαλύτερο δυνατό τίμημα ενώ παράλληλα να τηρείται η αρχή της νομιμότητας (τηρουμένων δηλαδή των κανόνων των διακηρύξεων και των τευχών δημοπράτησης όπως και των λοιπών εφαρμοστέων νομοθετικών διατάξεων).
(37)
Οι ελληνικές αρχές εξηγούν περαιτέρω ότι δεν ακύρωσαν απλώς τον διαγωνισμό ώστε να προκηρύξουν νέο διαγωνισμό επειδή αυτό θα σήμαινε επανάληψη της όλης διαδικασίας για τέταρτη φορά εντός οκτώ ετών, πράγμα που θα δυσφημούσε την Ελλάδα διεθνώς, ενώ δεν ήταν βέβαιο ότι τυχόν επανάληψη του διαγωνισμού θα οδηγούσε σε επίτευξη τιμήματος 162 εκατ. ευρώ. Στο πλαίσιο αυτό, η Ελλάδα αμφισβητεί ακόμη και την αξιοπιστία της προσφοράς 162 εκατ. ευρώ από την ΚΑ, δεδομένου ότι η τελευταία είχε επίγνωση του γεγονότος ότι τυχόν αποδοχή της προσφοράς θα είχε ως μόνη άμεση συνέπεια τη ματαίωση της διαδικασίας και την έναρξη νέας.
(38)
Επιπλέον, οι ελληνικές αρχές (21) βεβαιώνουν ότι το τίμημα που καταβλήθηκε τελικά (120 εκατ. ευρώ) ήταν εύλογο, καθώς ήταν κατά 25,5 % υψηλότερο από την αποτίμηση ύψους 95,4 εκατ. ευρώ που είχε διενεργήσει ανεξάρτητος εμπειρογνώμονας πριν τη διαγωνιστική διαδικασία και η οποία αποτίμηση είχε παραμείνει σφραγισμένη μέχρι το πέρας της διαδικασίας. Δηλώνουν ότι η αποτίμηση αυτή -παρόλο που δεν απαιτείτο από τη διαγωνιστική διαδικασία- είχε παραγγελθεί για να διασφαλιστούν ακόμη περισσότερο τα συμφέροντα της Ελλάδας (22).
(39)
Επί των ισχυρισμών της καταγγέλλουσας ότι δήθεν οι αρχικοί όροι των διακηρύξεων του διαγωνισμού βελτιώθηκαν με τον μεταγενέστερο νόμο 3139/2003, οι ελληνικές αρχές εξηγούν ότι ούτε με το νόμο 3139/2003 ούτε με οποιονδήποτε άλλον τρόπο δεν επήλθαν τροποποιήσεις στους όρους των διακηρύξεων. Σύμφωνα με την Ελλάδα, ο νόμος αυτός απλώς ρυθμίζει θέματα διαφόρων αδειών συναφών με την επένδυση και με τη λειτουργία του καζίνου, και περιλαμβάνει μέτρα για την προστασία των εργαζομένων μετά την ιδιωτικοποίηση. Ο νόμος αυτός δεν απάλλαξε την HR από την υποχρέωση που υπέχει να επενδύσει 44 εκατ. ευρώ στο Καζίνο Mont Parnès, και η συμβατική ρήτρα περί επιστροφής στην HR του 70 % του τιμήματος σε περίπτωση παραχώρησης σε άλλο καζίνο άδειας λειτουργίας πριν από το 2012 αποτελούσε ήδη ρητό όρο των διακηρύξεων του διαγωνισμού.
(40)
Οι ελληνικές αρχές παρατηρούν συνεπώς ότι το τίμημα της πώλησης αντιπροσωπεύει την αγοραία αξία του μεριδίου 49 % στο κεφάλαιο του Καζίνου Mont Parnès.
(41)
Προς επίρρωση του ισχυρισμού τους ότι δεν σημειώθηκαν παρατυπίες στο πλαίσιο της διαδικασίας του διαγωνισμού, οι ελληνικές αρχές αναφέρονται σε αρκετές αποφάσεις των εθνικών δικαστηρίων, οι οποίες εξέτασαν τη νομιμότητα της διαδικασίας του διαγωνισμού κατά το εθνικό δίκαιο. Μέχρι τώρα, τα εθνικά δικαστήρια δεν έχουν διαπιστώσει καμία παρατυπία στον διαγωνισμό και συνεπώς έχουν απορρίψει τις διάφορες αιτήσεις που υπέβαλε η ΚΑ σχετικά (23). Ανάμεσα στα πορίσματα των εθνικών δικαστηρίων, τα οποία επιβεβαιώνουν τη σύννομη διεξαγωγή του διαγωνισμού, οι ελληνικές αρχές αναφέρονται ειδικότερα στα παρακάτω:
α) Διαδικασία ενώπιον των πολιτικών δικαστηρίων:
(42)
Στην απόφασή του 8118/2002 (24), το Πρωτοδικείο Αθηνών απέρριψε αίτηση που κατέθεσε η ΚΑ και έκρινε ότι:
-
Ορθώς η επιτροπή διεξαγωγής διαγωνισμού και η επιτροπή ενστάσεων έκριναν ότι οι προσφορές της HR στον πρώτο και στο δεύτερο γύρο ήταν σύμφωνες με τις διακηρύξεις του διαγωνισμού. Η δήλωση της HR, συνημμένη στις προσφορές της, δεν επηρέασε την ανεπιφύλακτη φύση των προσφορών της HR.
-
Η ΚΑ κατέθεσε προσφορά στις 15.30, δηλαδή με την εκκίνηση του τρίτου γύρου, όπως είχε καθορίσει η επιτροπή διεξαγωγής διαγωνισμού στο τέλος του δεύτερου γύρου. Ο εκπρόσωπος της ΚΑ ανέλαβε από το τραπέζι την προσφορά, με δική του θέληση και πρωτοβουλία, και παρά το γεγονός ότι η πρόεδρος της επιτροπής διεξαγωγής διαγωνισμού προσπάθησε να τον αποτρέψει ως προς αυτό. Αν η πρόεδρος της επιτροπής διαγωνισμού είχε ρητά προειδοποιήσει τον εκπρόσωπο της ΚΑ σχετικά με την απόσυρση της προσφοράς, κάτι τέτοιο θα συνίστατο σε διαφοροποιημένη μεταχείριση προς όφελος της ΚΑ και εις βάρος της HR.
-
Η δεύτερη προσφορά της ΚΑ στον τρίτο γύρο ορθώς θεωρήθηκε απαράδεκτη από την επιτροπή ενστάσεων. Κάθε πλειοδότης μπορούσε να κάνει μία μόνο προσφορά σε κάθε γύρο. Επιπλέον, αν η δεύτερη προσφορά της ΚΑ στον τρίτο γύρο είχε θεωρηθεί παραδεκτή, αυτό θα οδηγούσε σε παραβίαση της αρχής της διαφάνειας. Ο εκπρόσωπος της ΚΑ ανέλαβε τον πρώτο ενσφράγιστο φάκελο- προσφορά, έφυγε από τον χώρο όπου διεξαγόταν η πλειοδοσία και, όταν επέστρεψε, παρουσίασε έναν ενσφράγιστο φάκελο για τον οποίο δεν ήταν δυνατό να πιστοποιηθεί ότι ήταν ο ίδιος με τον προηγούμενο φάκελο (25).
β) Διαδικασία ενώπιον των διοικητικών δικαστηρίων
(43)
Σύμφωνα με τις ελληνικές αρχές, εκκρεμεί ενώπιον του Συμβουλίου της Επικρατείας υπόθεση σχετική με άλλη προσφυγή που κατέθεσε η ΚΑ προβάλλοντας τον παράνομο χαρακτήρα του διαγωνισμού (26). Η οριστική απόφαση προς το παρόν εκκρεμεί. Παρά ταύτα, οι ελληνικές αρχές παρατήρησαν ότι ο εισηγητής δικαστής έχει προτείνει την απόρριψη της προσφυγής της ΚΑ ως απαράδεκτης για λόγους δικαιοδοσίας αλλά και αβάσιμης για λόγους ουσίας (27).
γ) Διαδικασία ενώπιον της ποινικής δικαιοσύνης
(44)
Μετά από αίτηση της ΚΑ το 2002 κατά των μελών της επιτροπής διεξαγωγής του διαγωνισμού, της επιτροπής ενστάσεων, της ΕΤΑ, του σύμβουλου αποτίμησης (American Appraisal Hellas Ltd.) και του χρηματοοικονομικού συμβούλου (Kantor ΑΕ), αναφορικά με τη συμπεριφορά τους κατά τη διάρκεια του διαγωνισμού, το Συμβούλιο Εφετών, στο οποίο προωθήθηκε η υπόθεση για εκδίκαση, εξέδωσε αθωωτική απόφαση (28), διαπιστώνοντας, ειδικότερα, ότι:
-
Ούτε η πρώτη ούτε η δεύτερη απόφαση της επιτροπής ενστάσεων ήταν παράνομες και δεν βρέθηκαν ικανά στοιχεία ενοχής (δόλου) των μελών. Τα μέλη της επιτροπής ενστάσεων, απορρίπτοντας την ένσταση της ΚΑ στον πρώτο και στον δεύτερο γύρο και αποδεχόμενα από την άλλη πλευρά την ένσταση της HR στον τρίτο γύρο, δεν παραβίασαν τις διακηρύξεις του διαγωνισμού και δεν εφάρμοσαν διαφοροποιημένη μεταχείριση στους δύο πλειοδότες.
-
Οι αποφάσεις της επιτροπής διεξαγωγής διαγωνισμού δεν ήταν παράνομες και τα μέλη της επιτροπής δεν εφάρμοσαν διαφοροποιημένη μεταχείριση στους δύο πλειοδότες· επιπλέον, η επιτροπή ήταν υποχρεωμένη, σύμφωνα με τις διακηρύξεις του διαγωνισμού, να ακολουθήσει τα πορίσματα της επιτροπής ενστάσεων.
-
Ο εκπρόσωπος της ETA δεν παραβίασε τις ισχύουσες εθνικές διατάξεις ζητώντας από τον πρώτο προσωρινό πλειοδότη (HR) να αυξήσει την οικονομική προσφορά του. Ο εκπρόσωπος της ETA δεν ήταν εξουσιοδοτημένος να προβεί σε διαπραγματεύσεις και δεν είχε την αρμοδιότητα να ακυρώσει ή να ματαιώσει τη δημοπρασία.
(45)
Η αθωωτική απόφαση που μνημονεύεται στην παράγραφο 44 προσβλήθηκε ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων (29) και πολύ πρόσφατα το Εφετείο Αθηνών εξέδωσε αθωωτική απόφαση για όλα τα κατηγορούμενα πρόσωπα (απόφαση 466/2011). Το πλήρες κείμενο της απόφασης αυτής δεν είναι ακόμη διαθέσιμο.
(46)
Συμπερασματικά, έχοντας υπόψη όλες τις παραπάνω παρατηρήσεις, οι ελληνικές αρχές εμμένουν στην άποψη ότι το υπό εξέταση μέτρο δεν περιλαμβάνει κρατική ενίσχυση υπό την έννοια του άρθρου 107 της ΣΛΕΕ.
5. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΜΕΝΩΝ ΜΕΡΩΝ
(47)
Με επιστολή τους της 4ης Αυγούστου 2010, εκπρόσωποι του εικαζόμενου ως αποδέκτη ενίσχυσης (δηλαδή της εταιρείας «Athens Resort Casino Holdings» εξ ονόματος της HR) παρενέβησαν στην ενώπιον της Επιτροπής διαδικασία ως ενδιαφερόμενο μέρος. Ο εικαζόμενος ως αποδέκτης ενίσχυσης υπέβαλε τις ίδιες παρατηρήσεις όπως και η Ελλάδα, οι οποίες παρατηρήσεις παρουσιάζονται συνοπτικά στην ενότητα 4 της παρούσας απόφασης.
(48)
Επιπροσθέτως, ο εικαζόμενος ως αποδέκτης διευκρινίζει ότι το τίμημα που κατέβαλε τελικά για το μερίδιο συμμετοχής στο κεφάλαιο του καζίνου ανήλθε σε 120 εκατ. ευρώ, κατά 10 εκατ. ευρώ υψηλότερο από αυτό της προηγούμενης συνεννόησης (30). Επομένως, το ίδιο ποσό ήταν ακόμη μεγαλύτερο από την αποτίμηση των 95,4 εκατ. ευρώ η οποία είχε γίνει από επαγγελματία εμπειρογνώμονα (αλλά δεν είχε κοινολογηθεί) πριν από την έναρξη της διαγωνιστικής διαδικασίας.
(49)
Ο εικαζόμενος ως αποδέκτης ενίσχυσης υποστηρίζει περαιτέρω ότι η ΕΤΑ όχι μόνο δεν ήταν υποχρεωμένη, αλλά επιπλέον δεν είχε το δικαίωμα να απευθυνθεί στον προσωρινό δεύτερο πλειοδότη, επειδή κάτι τέτοιο θα σήμαινε έναρξη νέου γύρου προσφορών, παραβιάζοντας τους κανόνες των διακηρύξεων του διαγωνισμού. Υποστηρίζει, ακόμη, ότι η προσφορά των 162 εκατ. ευρώ από την ΚΑ εκτός της διαγωνιστικής διαδικασίας δεν διέτρεξε κανέναν κίνδυνο να ληφθεί σοβαρά υπόψη και κατατέθηκε μόνο και μόνο για να προκαλέσει την ακύρωση της διαγωνιστικής διαδικασίας. Επιβεβαιώνει ότι θα είχε ασφαλώς αμφισβητήσει οποιαδήποτε απόφαση αποδοχής της προσφοράς, διακινδυνεύοντας την ακύρωση ολόκληρης της διαδικασίας. Επ’ αυτού, τονίζει επίσης τη γνωμοδότηση του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους, το οποίο επιβεβαίωσε ότι η προσφορά της ΚΑ δεν μπορούσε ούτε να ληφθεί υπόψη ούτε να γίνει δεκτή (31).
(50)
Ο εικαζόμενος ως αποδέκτης ενίσχυσης θέτει επίσης υπό αμφισβήτηση την υπόθεση που έκανε η Επιτροπή στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας, όσον αφορά τη στρέβλωση του ανταγωνισμού και τις επιπτώσεις στο εμπόριο, ότι τα τυχερά παιχνίδια είναι διεθνής επιχείρηση και ότι οι επιχειρήσεις στον τομέα αυτόν ασκούν οικονομική δραστηριότητα σε διεθνή αγορά. Ο εικαζόμενος ως αποδέκτης ενίσχυσης υποστηρίζει ότι το Καζίνο Mont Parnès δεν δραστηριοποιείται διεθνώς παρά μόνο λειτουργεί τοπικά και συνεπώς δεν ανταγωνίζεται τα καζίνα του εξωτερικού.
(51)
Με επιστολή της της 29ης Σεπτεμβρίου 2010, η Club Hotel ΚαζίνοΛουτρακίου ΑΕ (εξ ονόματος της ΚΑ) (32) παρενέβη στην ενώπιον της Επιτροπής διαδικασία ως ενδιαφερόμενο μέρος. Στην παρέμβαση αυτή προβάλλει το επιχείρημα ότι, όσον αφορά την ποσοτικοποίηση της εικαζόμενης ενίσχυσης, «πρέπει ακόμη να ληφθεί υπόψη η διαφορά ανάμεσα στις προσφορές και η επίπτωση του κυρωτικού νόμου στις υποχρεώσεις του αγοραστή σύμφωνα με τους όρους του δημόσιου διαγωνισμού».
6. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΜΕΤΡΟΥ
6.1. Το στοιχείο κρατικής ενίσχυσης στο πλαίσιο της διάθεσης των μετοχών με ιδιωτικό συμφωνητικό
(52)
Το άρθρο 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ ορίζει ότι ενισχύσεις που χορηγούνται υπό οποιαδήποτε μορφή από τα κράτη ή με κρατικούς πόρους και που νοθεύουν ή απειλούν να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό διά της ευνοϊκής μεταχειρίσεως ορισμένων επιχειρήσεων ή ορισμένων κλάδων παραγωγής είναι ασυμβίβαστες με την εσωτερική αγορά, κατά το μέτρο που επηρεάζουν τις μεταξύ κρατών μελών συναλλαγές, εκτός αν οι Συνθήκες ορίζουν άλλως.
(53)
Σύμφωνα με πάγια νομολογία του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης (33) και σύμφωνα με τους κανόνες και την πρακτική που ακολουθεί η Επιτροπή όσον αφορά τις κρατικές ενισχύσεις που χορηγούνται στο πλαίσιο ιδιωτικοποιήσεων (34), όταν κράτος μέλος αγοράζει ή πωλεί μετοχές επιχειρήσεων, δεν υπάρχει κανένα πλεονέκτημα αν η συμπεριφορά του κράτους μέλους συνάδει με αυτή ενός ιδιώτη επενδυτή σε οικονομία της αγοράς.
(54)
Ειδικότερα, όταν η πώληση των μετοχών είναι χρηματιστηριακή, γενικά θεωρείται ότι γίνεται υπό τους όρους της αγοράς και ότι δεν περιλαμβάνει κανένα πλεονέκτημα. Ωστόσο, όταν η πώληση γίνεται με ιδιωτικό συμφωνητικό, μπορεί να υποτεθεί ότι δεν παρέχεται κανένα πλεονέκτημα εάν πληρούνται οι εξής προϋποθέσεις: πρώτον, το μερίδιο πωλείται στο πλαίσιο ανταγωνιστικής δημοπρασίας η οποία είναι ανοιχτή σε όλους και εξασφαλίζει τη διαφάνεια και τη μη διάκριση. Δεύτερον, δεν συνοδεύεται από όρους μη συνήθεις σε παρόμοιες συναλλαγές μεταξύ ιδιωτών και οι οποίοι θα μπορούσαν πιθανόν να μειώσουν την τιμή πώλησης. Τρίτον, το μερίδιο πωλείται στον πλειοδότη· και τέλος, τέταρτον, στους πλειοδότες πρέπει να έχουν δοθεί αρκετός χρόνος και πληροφορίες ώστε να διενεργήσουν κανονική αποτίμηση των περιουσιακών στοιχείων, η οποία θα αποτελέσει τη βάση της προσφοράς τους.
(55)
Με άλλα λόγια, όταν η ιδιωτικοποίηση γίνεται με ιδιωτικό συμφωνητικό, το κριτήριο για να κριθεί αν στο πλαίσιο συναλλαγής που αφορά περιουσιακά στοιχεία του Δημοσίου παρέχεται κάποιο πλεονέκτημα είναι το κατά πόσον ένας παράγοντας δραστηριοποιούμενος σε οικονομία της αγοράς θα είχε ενεργήσει με τον ίδιο τρόπο αν είχε βρεθεί σε αντίστοιχη θέση, δηλαδή θα είχε πωλήσει την εταιρεία στην ίδια τιμή. Μη οικονομικής φύσεως σκοπιμότητες, όπως, παραδείγματος χάρη, λόγοι βιομηχανικής πολιτικής, απασχόλησης, ή στόχοι περιφερειακής ανάπτυξης, οι οποίοι δεν θα ήταν αποδεκτοί από έναν οικονομικό παράγοντα σε οικονομία της αγοράς, δεν μπορούν να ληφθούν υπόψη ως λόγοι για να γίνει δεκτή κάποια χαμηλότερη τιμή και, αντίθετα, υποδηλώνουν την ύπαρξη κάποιου πλεονεκτήματος. Αυτή την αρχή έχει επανειλημμένως εξηγήσει η Επιτροπή και παγίως επιβεβαιώσει το Δικαστήριο (35).
(56)
Επομένως, αν οποιοσδήποτε από τους όρους που προαναφέρονται δεν πληρούται, η Επιτροπή θεωρεί ότι η πώληση από το Δημόσιο πρέπει να εξεταστεί για πιθανή περίπτωση κρατικής ενίσχυσης και, επομένως, ότι πρέπει να της κοινοποιηθεί. Συνεπώς, με την τήρηση των όρων αυτών, μπορεί να διασφαλιστεί ότι το κράτος λαμβάνει τη μεγαλύτερη τιμή, δηλαδή την αγοραία τιμή, για τα περιουσιακά του στοιχεία και ότι, επομένως, δεν υπάρχει κανένα πλεονέκτημα.
6.2. Η πώληση του μεριδίου 49 % στο κεφάλαιο του Καζίνου Mont Parnès
(57)
Όταν κίνησε τη διαδικασία που προβλέπεται από το άρθρο 108 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ, η Επιτροπή έτρεφε αμφιβολίες κατά πόσον η πώληση του Καζίνου Mont Parnès είχε διεξαχθεί στο πλαίσιο ενός διαγωνισμού ανοικτού, διαφανούς και αμερόληπτου. Σύμφωνα με τις πληροφορίες που ήταν διαθέσιμες στο στάδιο εκείνο, η Επιτροπή θεώρησε ότι υπήρχαν σημαντικές δυσκολίες να αποφανθεί αν είχε παράνομα παραχωρηθεί κάποια προτιμησιακή μεταχείριση, καθώς επίσης αν είχε πληρωθεί ή όχι η αγοραία τιμή. Η Επιτροπή ανησυχούσε για το ενδεχόμενο παρατυπίες στην πλειοδοτική διαδικασία να είχαν οδηγήσει σε κρατική ενίσχυση.
(58)
Στη συνέχεια, η Επιτροπή προέβη, στο πλαίσιο της επίσημης έρευνας, σε εκτίμηση των συναφών με την υπόθεση γεγονότων. Η εκτίμηση αυτή βασίστηκε στην υπάρχουσα δέσμη ενδείξεων (faisceaux d’indices) όσον αφορά το αξιολογούμενο μέτρο.
(59)
Στη διάρκεια των διαφόρων σταδίων της διαδικασίας έχουν διαβιβαστεί στην Επιτροπή στοιχεία σχετικά με τις πολυάριθμες νομικές ενέργειες, σε εθνικό επίπεδο, οι οποίες δικαιώνουν την αρχική διαγωνιστική διαδικασία. Η Επιτροπή σημειώνει ότι, μέχρι σήμερα, οι διάφορες δικαστικές αποφάσεις σε εθνικό επίπεδο (βλέπε επίσης παραγράφους 41 έως 46 της παρούσας αιτιολογικής σκέψης) δεν φαίνεται να στηρίζουν τις παρατηρήσεις που έγιναν από την καταγγέλλουσα αναφορικά με παρατυπίες και άνιση μεταχείριση στο πλαίσιο της διαγωνιστικής διαδικασίας. Τα εθνικά δικαστήρια φαίνεται μάλλον να έχουν επιβεβαιώσει, βάσει των εθνικών διατάξεων, τον χαρακτήρα του διαγωνισμού ως νόμιμου και μη εισάγοντος διακρίσεις.
(60)
Παρότι η εξέταση από την Επιτροπή δεν εξαρτάται από τα πορίσματα των εθνικών δικαστηρίων, μπορεί να λάβει υπόψη της τα πορίσματα αυτά ως έναν μεταξύ άλλων παραγόντων της ανάλυσης. Η Επιτροπή, ωστόσο, σημειώνει ότι η τωρινή της εκτίμηση δεν έχει σε καμία περίπτωση οδηγηθεί σε ερμηνεία εθνικού δικαίου, κάτι που ανήκει στην αποκλειστική αρμοδιότητα του κράτους μέλους.
(61)
Σε αυτό το πλαίσιο, η Επιτροπή θεωρεί ότι η νομιμότητα του διαγωνισμού σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο, όπως περιγράφεται και δικαιολογείται μέσα από τη διεξοδική και εμπεριστατωμένη εξέταση που έκαναν τα εθνικά δικαστήρια μέχρι τώρα, αποτελεί σημαντική ένδειξη του χαρακτήρα του διαγωνισμού ως νόμιμου και μη εισάγοντος διακρίσεις. Αυτή η πρόδηλη επιβεβαίωση του κύρους του διαγωνισμού σύμφωνα με τους κανόνες του εθνικού δικαίου μπορεί να ληφθεί υπόψη από την Επιτροπή, ανάμεσα σε άλλους παράγοντες, στην εκτίμησή της, σύμφωνα με τους κανόνες της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τις κρατικές ενισχύσεις, για το ότι η πλειοδοτική διαδικασία ήταν ανοικτή, ανεπιφύλακτη και αμερόληπτη.
(62)
Όσον αφορά το ερώτημα που τέθηκε στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας, ότι δηλαδή μία από τις προσφορές φάνηκε να παραβιάζει τους κανόνες των διακηρύξεων του διαγωνισμού αναφορικά με την ελάχιστη προσαύξηση των προσφοράς σε σχέση με την προηγούμενη, η Επιτροπή σημειώνει ότι αυτό το ζήτημα έχει λυθεί από τη στιγμή που η προσαύξηση που απαιτείτο ήταν 1 % και όχι 10 %, όπως δόθηκε στην Επιτροπή να εννοήσει. Επομένως, η Επιτροπή θεωρεί ότι υπήρξε ως προς τούτο συμμόρφωση προς τους κανόνες του διαγωνισμού.
(63)
Όσον αφορά την καταγγελθείσα διακριτική μεταχείριση των διαφόρων ενστάσεων που προβλήθηκαν στη διάρκεια της διαγωνιστικής διαδικασίας, η Επιτροπή επισημαίνει, ακόμη, ότι οι ελληνικές αρχές έδωσαν επαρκή εξήγηση για τον αποκλεισμό της προσφοράς της ΚΑ από τον διαγωνισμό ενόψει των εφαρμοστέων κανόνων που απαγορεύουν δεύτερη υποβολή στον ίδιο γύρο πλειοδοσίας.
(64)
Αναφορικά με την καταγγελλόμενη άνιση μεταχείριση των διαφόρων προσφορών που υποβλήθηκαν μετά τη διαδικασία του διαγωνισμού, η Επιτροπή θεωρεί ότι η διαφορά μεταχείρισης που συνίσταται, αφενός, στη διαπραγμάτευση με τον πρώτο πλειοδότη υψηλότερου τιμήματος και στην άρνησή της, αφετέρου, να λάβει υπόψη την προσφορά της καταγγέλλουσας ύψους 162 εκατ. ευρώ εφόσον υπήρχαν αμφιβολίες σχετικά με τη νομιμότητά της, μπορεί να γίνει δεκτή ως επιτρεπτή πρακτική στο πλαίσιο μιας διαδικασίας πλειοδοτικού διαγωνισμού. Επιπλέον, η Επιτροπή δεν μπορεί να θεωρήσει αξιόπιστη τη μη παραδεκτή προσφορά των 162 εκατ. ευρώ της καταγγέλλουσας, επειδή έγινε μόνο μετά τη διαδικασία του διαγωνισμού και σε αντίθεση με τους διαδικαστικούς κανόνες αυτού.
(65)
Όσον αφορά την υπόδειξη ότι θα μπορούσε να ματαιωθεί η όλη διαδικασία, έχει διευκρινιστεί από τις ελληνικές αρχές ότι τούτο θα σήμαινε νέα διεξαγωγή της διαδικασίας, με ενδεχόμενο κίνδυνο περαιτέρω μειώσεως του τιμήματος που θα έπρεπε να επιτευχθεί.
(66)
Οι ελληνικές αρχές έχουν επίσης διευκρινίσει ότι οι όροι σύναψης της δημόσιας σύμβασης δεν τροποποιήθηκαν ούτε από το νόμο 3139/2003 ούτε με κανέναν άλλο τρόπο.
(67)
Όσον αφορά το τίμημα, η Επιτροπή επισημαίνει ότι το τελικό τίμημα των 120 εκατ. ευρώ (36) που δόθηκε για το καζίνο, αν και παραμένει χαμηλότερο από αυτό της μη παραδεκτής προσφοράς των 162 εκατ. ευρώ που η καταγγέλλουσα ισχυρίζεται, μετά τον αποκλεισμό της από τη διαδικασία, ότι ήταν έτοιμη να υποβάλει, είναι παρά ταύτα υψηλότερο τόσο από την υψηλότερη προσφορά των 107 εκατ. ευρώ που η καταγγέλλουσα φέρεται να έχει καταθέσει κατά την πλειοδοσία, και κατά ένα ακόμη μεγαλύτερο ποσοστό (25,5 %) από την αποτίμηση των 95,4 εκατ. ευρώ που είχε προσδιοριστεί από εμπειρογνώμονα πριν από τη διεξαγωγή του διαγωνισμού.
6.3. Συμπέρασμα
(68)
Μετά την έναρξη της επίσημης διαδικασίας εξέτασης, οι ελληνικές αρχές απάντησαν ικανοποιητικά στις προκαταρκτικές αμφιβολίες που διατύπωσε η Επιτροπή στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας. Συγκεκριμένα, η Επιτροπή δεν έχει βρει αποδείξεις που να επιτρέπουν να συναχθεί το συμπέρασμα ότι στον εικαζόμενο ως αποδέκτη ενίσχυσης επιφυλάχθηκε προτιμησιακή μεταχείριση η οποία να οδήγησε σε χορήγηση οποιουδήποτε πλεονεκτήματος. Με την πώληση του ποσοστού της στο καζίνο στον τελικό πλειοδότη με ανοικτή, άνευ όρων και διακρίσεων, διαγωνιστική διαδικασία, η Ελλάδα θεωρείται ότι έχει επιτύχει το ανώτερο τίμημα στην αγορά και δεν έχει διαφυγόντα δημόσια έσοδα. Η Επιτροπή μπορεί επομένως να δεχθεί ότι, υπό παρόμοιες συνθήκες, ένας οικονομικός παράγοντας σε οικονομία της αγοράς θα είχε πωλήσει το σχετικό μερίδιο στο καζίνο σε παραπλήσια τιμή. Συμπερασματικά, η Επιτροπή θεωρεί ότι η πώληση από το Ελληνικό Δημόσιο του μεριδίου 49 % του κεφαλαίου στο Καζίνο Mont Parnès δεν περιλαμβάνει κανένα πλεονέκτημα και ότι, επομένως, δεν συνιστά κρατική ενίσχυση.
7. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ
(69)
Η Επιτροπή κρίνει ότι η πώληση από το Ελληνικό Δημόσιο του μεριδίου 49 % που κατέχει στο κεφάλαιο του Καζίνου Mont Parnès δεν συνιστά ενίσχυση,
ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΠΟΦΑΣΗ:
Άρθρο 1
Η πώληση από το Ελληνικό Δημόσιο του μεριδίου 49 % που κατέχει στο κεφάλαιο της εταιρείας Ελληνικό Καζίνο Πάρνηθας ΑΕ (Καζίνο Mont Parnès) δεν συνιστά ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Άρθρο 2
Η παρούσα απόφαση απευθύνεται στην Ελληνική Δημοκρατία.
Βρυξέλλες, 24 Μαΐου 2011.
ROZHODNUTÍ KOMISE
ze dne 24. května 2011
o opatření částečné privatizace C 15/10 (ex NN 21/10), které provedlo Řecko u kasina Mont Parnès
(oznámeno pod číslem K(2011) 3505)
(Pouze řecké znění je závazné)
(Text s významem pro EHP)
(2011/647/EU)
EVROPSKÁ KOMISE,
s ohledem na Smlouvu o fungování Evropské unie (SFEU), a zejména na čl. 108 odst. 2 první pododstavec této smlouvy,
s ohledem na Dohodu o evropském hospodářském prostoru, a zejména na čl. 62 odst. 1 písm. a) této dohody,
poté, co vyzvala zúčastněné strany, aby v souladu s výše uvedenými ustanoveními podaly připomínky, a s ohledem na jejich připomínky (1),
vzhledem k těmto důvodům:
1. POSTUP
(1)
Dopisem ze dne 23. června 2002 podala společnost Egnatia AE, jež byla od té doby v důsledku fúze převzata společností Athinaiki Techniki a jež je členem konsorcia Casino Attikis (dále jen „CA“ či „stěžovatel“), Evropské komisi stížnost na údajné porušení pravidel vnitřního trhu EU při údajně netransparentní a diskriminační veřejné soutěži vedené řeckými orgány při prodeji 49 % podílu na kapitálu společnosti Elliniko Kazino Parnithas AE (dále jen „kasino Mont Parnès“) úspěšnému uchazeči, tj. konsorciu Hyatt Regency (dále jen „HR“ nebo „údajný příjemce“) (2).
(2)
Dopisem ze dne 3. října 2002 zaslalo Generální ředitelství pro vnitřní trh a služby Evropské komise (dále jen „GŘ pro vnitřní trh“) kopii spisu Generálnímu ředitelství pro hospodářskou soutěž Evropské komise (dále jen „GŘ pro hospodářskou soutěž“) za účelem souběžné analýzy tohoto případu podle pravidel EU o státních podporách.
(3)
E-mailem ze dne 9. prosince 2002 poskytl zákonný zástupce stěžovatele příslušným útvarům Komise k případu dodatečné informace.
(4)
Dopisem ze dne 24. ledna 2003 informovala Komise o stížnosti na státní podporu řecké orgány a vyzvala Řecko, aby ujasnilo otázky přednesené ve stížnosti. Řecké orgány odpověděly dne 4. března 2003.
(5)
Dne 27. ledna 2003 se pracovníci Komise setkali se zákonným zástupcem stěžovatele.
(6)
Dne 12. února 2003 a 22. srpna 2003 předložil zákonný zástupce údajného příjemce útvarům Komise své podklady.
(7)
Dopisy ze dne 31. března 2003 a 16. května 2003 předložil stěžovatel GŘ pro hospodářskou soutěž dodatečné informace.
(8)
Dne 10. dubna 2003 se zaměstnanci Komise setkali se zástupcem údajného příjemce.
(9)
V období od 15. července 2003 do 16. září 2003 vedla Komise korespondenci se stěžovatelem ohledně odděleného posouzení otázek státní podpory a upozornila stěžovatele na svůj rozhodovací postup, podle nějž postoupení veřejného majetku v rámci veřejné soutěže nepředstavuje státní podporu, bylo-li toto řízení uskutečněno transparentně a bez diskriminace. Stěžovatele proto informovala, že nepřijme žádné stanovisko, dokud GŘ pro vnitřní trh neukončí přezkum postupu při udělení veřejné zakázky.
(10)
Dopisy ze dne 22. ledna 2004 a 4. srpna 2004 ukončilo GŘ pro vnitřní trh své šetření a dospělo k závěru, že postup při udělení zakázky nevykázal žádné nedostatky. Dopisem ze dne 2. června 2004 informovalo GŘ pro hospodářskou soutěž stěžovatele, že podle čl. 20 odst. 2 nařízení Rady (ES) č. 659/1999 ze dne 22. března 1999, kterým se stanoví prováděcí pravidla k článku 93 Smlouvy o ES (3), uzavřelo stížnost na státní podporu.
(11)
Dne 18. února 2005 předložil stěžovatel u Soudu prvního stupně (nyní Tribunál) návrh na zrušení rozhodnutí Komise tento případ uzavřít.
(12)
Usnesením ze dne 26. září 2006 odmítl Soud prvního stupně žalobu jako nepřípustnou, protože dopis nepředstavuje napadnutelný akt ve smyslu článku 230 Smlouvy o založení Evropského společenství (Smlouvy o ES) (nyní článek 263 Smlouvy o fungování Evropské unie - SFEU) (4).
(13)
Dne 18. prosince 2006 podal stěžovatel u Soudního dvora odvolání proti usnesení Soudu prvního stupně.
(14)
Rozsudkem ze dne 17. července 2008 (5) Soudní dvůr usnesení zrušil, protože se domníval, že sporný akt představoval napadnutelný akt, který nebyl v souladu s povinnostmi Komise podle procesního nařízení, a věc vrátil k projednání Soudu prvního stupně.
(15)
Dopisem ze dne 26. září 2008 stáhlo GŘ pro hospodářskou soutěž dopis o uzavření případu ze dne 2. června 2004 a případ znovu otevřelo.
(16)
V usnesení ze dne 29. června 2009 shledal Soud prvního stupně, že o projednávané žalobě již není třeba rozhodnout, protože byl dotčený dopis stažen (6). Proti tomuto usnesení Soudu prvního stupně podal stěžovatel dne 7. září 2009 odvolání se zdůvodněním, že soud měl považovat stažení dopisu za protiprávní a měl je zrušit.
(17)
E-mailem ze dne 11. září 2009 předložil stěžovatel Komisi další informace.
(18)
Dne 14. října 2009 se zaměstnanci Komise setkali se zástupci stěžovatele. Po tomto setkání předložil stěžovatel při korespondenci s Komisí další informace.
(19)
Dopisem ze dne 21. října 2009 si Komise od Řecka vyžádala dodatečné informace. Dopisem ze dne 13. listopadu 2009 požádalo Řecko o více času na odpověď a Komise mu e-mailem ze dne 18. listopadu 2009 vyhověla. Řecko Komisi odpovědělo dne 11. a 14. ledna 2010.
(20)
Rozsudkem ze dne 6. května 2010 odpověděl Soudní dvůr na žádost o vydání rozhodnutí o předběžné otázce podle článku 234 Smlouvy o ES (nyní článek 267 SFEU), jež byla předložena Simvoulio tis Epikreatis (státní radou) a jež se týkala zejména použití pravidel EU v oblasti zadávání veřejných zakázek na dotčenou veřejnou soutěž. Soudní dvůr dospěl mimo jiné k závěru, že smlouva tohoto typu, jež měla být zadána v dotčené veřejné soutěži, nespadá jako celek do působnosti směrnic týkajících se veřejných zakázek (7). Soudní dvůr k tomu dodal, že tento závěr nevylučuje skutečnost, že podobná smlouva musí dodržovat základní pravidla a obecné zásady Smlouvy, a to zejména svobodu usazování a zásadu volného pohybu kapitálu.
(21)
Dopisem ze dne 6. července 2010 informovala Komise Řecko o svém rozhodnutí zahájit ohledně tohoto opatření řízení podle čl. 108 odst. 2 SFEU (dále jen „rozhodnutí o zahájení řízení“).
(22)
Rozhodnutí Komise o zahájení řízení bylo zveřejněno v Úředním věstníku Evropské unie (8). Komise vyzvala zúčastněné strany, aby k opatření podaly své připomínky.
(23)
Po zahájení řízení obdržela Komise připomínky od dvou zúčastněných stran, a to konkrétně od zástupců údajného příjemce (Athens Resort Casino Holdings (9) jménem HR) (10) a od zástupců stěžovatele (Club Hotel Casino Loutraki jménem CA) (11). Řecko podalo své připomínky dopisem ze dne 6. srpna 2010. Připomínky obou zúčastněných stran byly zaslány Řecku dopisem ze dne 29. října 2010 a Řecko na ně reagovalo dopisem ze dne 25. listopadu 2010.
(24)
Dne 16. prosince 2010 (12) Soudní dvůr vynesl rozsudek, podle nějž Tribunál (dříve Soud prvního stupně) při určení, zda je původní žaloba na „správní uzavření“ případu ze strany Komise bezpředmětná, nerozhodl správně.
2. POPIS OPATŘENÍ
(25)
V říjnu roku 2001 řecké orgány vyhlásily výběrové řízení na postoupení 49 % podílu na kapitálu kasina Mont Parnès (13). Do soutěže se přihlásili dva uchazeči, a to konkrétně Kazino Attikis (dále jen „Kasino Attikis“ či „CA“) a konsorcium s názvem Hyatt Regency - Elliniki Technodomiki (dále jen „konsorcium Hyatt Regency“ či „HR“), a oba se v souladu s příslušnými vnitrostátními předpisy dostali do druhého kola veřejné soutěže (14). V řízení, jež bylo údajně neplatné, byla zakázka udělena HR. Následující odstavce 26 až 29 popisují události, které podle informací, jež má Komise k dispozici, vedly k tomuto udělení.
(26)
Podle platných vnitrostátních předpisů měl být vítězný uchazeč vyhlášen na základě předložené nabídky (dražba se vzestupnou cenou), přičemž výchozí prodejní cena byla stanovena na 80 milionů EUR. Hodnotící komise měla rozlepit obálky předložené uchazeči s jejich finanční nabídkou a oznamovat postupně všechny nabídky. Uchazeči s nižší nabídkou měli mít možnost předložit v zapečetěné obálce novou nabídku pro další kolo. Tato nová nabídka měla být přinejmenším rovna původní vyšší nabídce navýšené o 1 % (15). Toto postupné předkládání zvyšujících se nabídek mělo pokračovat v samostatných kolech až do okamžiku, kdy by se jeden z uchazečů stáhl. V tom případě se měla poslední učiněná nabídka prohlásit za prozatímně nejvyšší. Zápis s uvedením prozatímně nejvyšší nabídky měla hodnotící komise předložit správní radě řecké agentury pro rozvoj cestovního ruchu (ETA).
(27)
V prvním kole odevzdali oba uchazeči své nabídky v sídle ETA v zapečetěných obálkách ve stejný okamžik, a to dne 31. května 2002. Konsoricum CA nabídlo částku 91 183 652 EUR, zatímco nabídka HR činila 80 075 000 EUR. Ovšem obálka posledně jmenované společnosti obsahovala kromě nabídky ještě prohlášení s námitkou ohledně legality účasti konsorcia CA ve veřejné soutěži. Konsorcium CA vyjádřilo s tímto prohlášením nesouhlas a tvrdilo, že vyjádření výhrad činí finanční nabídku HR nepřípustnou. Reklamační výbor výhrady CA odmítl s tím, že prohlášení konsorcia HR nemělo vliv na platnost jeho nabídky.
(28)
Ve druhém kole předložilo konsorcium HR v zapečetěné obálce nabídku ve výši 92 105 888 EUR, opět provázenou stejným písemným prohlášením. Po ukončení druhého kola předložil zákonný zástupce konsorcia CA obálku s finanční nabídkou pro třetí kolo a rovněž oddělené prohlášení pro správní radu ETA o porušení pravidel veřejné soutěže z hlediska požadavků na její platnost. Hodnotící komise toto podání odmítla s tím, že by bylo přípustné pouze tehdy, pokud by bylo předloženo v podobě námitky spadající do pravomoci reklamačního výboru. Zákonní zástupci CA poté požádali komisi o pětiminutové odložení, aby mohli rozhodnout o dalších krocích. Odložení jim bylo poskytnuto a zástupci CA odstranili ze stolu výboru jak písemné prohlášení, tak obálku s nabídkou. Když se po pěti minutách vrátili, prohlásili, že nemají v úmyslu námitku podat, a předložili svou nabídku. Konsorcium HR následně podalo námitku a požadovalo, aby bylo třetí kolo nabídkového řízení pokládáno za nepřípustné s odůvodněním, že CA podalo nabídku, kterou následně stáhlo a poté znovu předložilo. Reklamační výbor námitku HR uznal a nabídka CA byla z řízení vyloučena (16).
(29)
Po vyloučení nabídky CA z třetího kola poslala hodnotící komise (17) správní radě ETA kopii zápisu ze svého osmého zasedání, v němž uvedla HR jako uchazeče s první prozatímně nejvyšší nabídkou (nabídka ve výši 92 105 888 EUR) a CA jako uchazeče s druhou prozatímně nejvyšší nabídkou. Hodnotící komise zřejmě nerozpečetila nabídku CA z třetího kola a nevrátila tomuto konsorciu zapečetěnou obálku, ale předala ji ETA za účelem jejího uložení v trezoru ETA (18). Správní rada ETA svolala mimořádnou valnou hromadu. Generální ředitel ETA a právní zástupce Kantor Capital, jenž působil jako hospodářský poradce pověřený tímto řízením, byli poté dne 5. června 2002 pověřeni požádat konsorcium HR o navýšení jeho nabídky. HR následně navýšil navrženou částku na 110 milionů EUR. Dne 12. června 2002 předložilo konsorcium CA správní radě ETA dopis s nabídkou ve výši 162 milionů EUR, jež byla následně odmítnuta, protože byla podána po uzavření veřejné soutěže. Nabídka HR byla nakonec stále zvyšována, až dosáhla částky 120 milionů EUR (19).
3. ROZHODNUTÍ O ZAHÁJENÍ FORMÁLNÍHO VYŠETŘOVACÍHO ŘÍZENÍ
(30)
Komise zahájila formální vyšetřovací řízení, protože se nebyla schopna zbavit pochybností, zda byl podíl na kapitálu kasina Mont Parnès ve výši 49 % prodán řeckým státem za nejvyšší nabídku podanou v nabídkovém řízení, jež splňovalo požadavky na otevřenost, transparentnost a nediskriminaci. Komise si nebyla zejména jista, zda při prodeji nebylo kupujícímu poskytnuto protiprávní preferenční zacházení, a zda tak byla zaplacena tržní cena. Komise se domnívala, že vyloučení CA z veřejné soutěže a vyloučení nabídky CA ve výši 162 milionů EUR podané po ukončení veřejné soutěže může být příznakem prodeje pod hodnotou, a tím i existence podpory v podobě ušlých státních prostředků.
4. PŘIPOMÍNKY ŘECKA
(31)
Řecko předložilo své připomínky dopisem ze dne 6. srpna 2010. Řecko popírá existenci státní podpory s odůvodněním, že veřejná soutěž na prodej jeho podílu na kapitálu kasina Mont Parnès proběhla v souladu s platnými právními předpisy a že 49 % podíl v kasinu byl prodán za tržní cenu.
(32)
Řecké orgány především zdůrazňují, že výběr uchazečů do veřejné soutěže a celé zadávací řízení byly plně v souladu s právními předpisy a proběhly v souladu s pravidly výzev k podávání nabídek (20), které se řídily platnými právními předpisy, a že oba uchazeči veřejné soutěže s těmito výzvami bez výhrad souhlasili.
(33)
Řecké orgány také vysvětlují, že prohlášení HR obsažené v obálce s jeho finanční nabídkou v prvním a druhém kole veřejné soutěže nemělo vliv na platnost jeho finančních nabídek, ale týkalo se pouze účasti CA ve veřejné soutěži jako takové, a že reklamační výbor oprávněně považoval finanční nabídky HR za nabídky v souladu s právními předpisy.
(34)
Řecké orgány dále podrobněji vysvětlují, že nabídka podaná CA ve třetím kole veřejné soutěže, o které stěžovatel prohlašuje, že byla ve výši 107 milionů EUR, byla vyloučena, protože obálka byla odstraněna z dohledu hodnotící komise. Za těchto okolností si hodnotící komise nemohla být jista, zda nabídka nebyla změněna. V každém případě by opětovné podání nabídky představovalo její druhé podání ve stejném kole, což by bylo v rozporu s pravidly.
(35)
Řecké orgány vysvětlují, že nabídka ve výši 92 105 888 EUR učiněná konsorciem HR ve druhém kole, jež byla vyšší než nabídka CA ve výši 91 183 652 EUR z prvního kola, byla v souladu s pravidly veřejné soutěže, protože podle podmínek výzvy k podávání nabídek musela být každá nová nabídka navýšena o 1 % a ne o 10 %, jak se předpokládalo v rozhodnutí Komise o zahájení řízení. Pravidla veřejné soutěže byla proto v tomto ohledu dodržena.
(36)
Řecké orgány také tvrdí, že poslední nabídka konsorcia CA ve výši 162 milionů EUR, což je částka, o které konsorcium CA tvrdí, že ji bylo ochotno zaplatit, není platná, protože byla učiněna po ukončení veřejné soutěže a mimo ni. Přijetí této nabídky by znamenalo porušení zásady zákonnosti, protože cílem veřejného nabídkového řízení není pouze sloužit finančním zájmům státu, ale také širšímu veřejnému zájmu, tj. zajistit co možná nejvyšší cenu při dodržení zásady zákonnosti (tj. zákonných pravidel stanovených v předpisech o výzvách k podávání nabídek, v zadávací dokumentaci a v jiných platných právních předpisech).
(37)
Řecké orgány dále vysvětlují, že veřejnou soutěž prostě nezrušily a nevyhlásily novou, protože by to znamenalo znovu provést celé řízení, a to již počtvrté za osm let, což by poškodilo mezinárodní pověst Řecka, aniž by přitom bylo jisté, že by další veřejná soutěž zajistila cenu ve výši 162 milionů EUR. V tomto ohledu Řecko dokonce zpochybňuje důvěryhodnost nabídky ve výši 162 milionů EUR, protože konsorcium CA si bylo vědomo, že její přijetí by pouze vyvolalo zrušení řízení a zahájení nového.
(38)
Řecké orgány dále potvrzují (21) přiměřenost ceny, jež byla nakonec zaplacena (120 milionů EUR), protože byla o 25,5 % vyšší než znalecké ocenění ve výši 95,4 milionu EUR provedené před veřejnou soutěží nezávislým odhadcem a zapečetěné až do konce řízení. Prohlašují, že o vypracování tohoto ocenění, ačkoliv nebylo kvůli veřejné soutěži nutné, požádaly s cílem chránit zájmy Řecka i v budoucnu (22).
(39)
Pokud jde o tvrzení stěžovatele, že původní podmínky výzvy k podávání nabídek byly vylepšeny následným zákonem č. 3139/2003, který privatizaci potvrdil, řecké orgány vysvětlují, že výzvy k podávání nabídek nebyly změněny ani zákonem č. 3139/2003, ani žádným jiným způsobem. Podle Řecka tento zákon pouze reguluje různá povolení ve spojení s investováním a provozováním kasina a obsahuje opatření k ochraně pracovníků po privatizaci. Tento zákon nezbavil HR povinnosti investovat do kasina Mont Parnès částku 44 milionů EUR a smluvní doložka ohledně vrácení 70 % ceny konsorciu HR v případě, že by před rokem 2012 byla udělena provozní licence jinému kasinu, byla již výslovným ustanovením výzvy k podávání nabídek.
(40)
Řecké orgány proto konstatují, že prodejní cena představuje tržní hodnotu podílu na kapitálu kasina Mont Parnès ve výši 49 %.
(41)
Na podporu svého tvrzení, že při veřejné soutěži nedošlo k žádným nesrovnalostem, poukazují řecké orgány na řadu rozsudků vnitrostátních soudů, které rozebíraly soulad veřejné soutěže se zákonem podle vnitrostátních právních předpisů. K dnešnímu dni vnitrostátní soudy neshledaly ve veřejné soutěži žádné nesrovnalosti, a proto různé stížnosti podané CA v tomto ohledu odmítly (23). Z nálezů vnitrostátních soudů, které potvrdily řádný průběh veřejné soutěže, se řecké orgány odvolávají zejména na následující:
a) Řízení před občanskoprávními soudy
(42)
Ve svém rozsudku 8118/2002 (24) odmítl soud prvního stupně v Aténách stížnost podanou CA a rozhodl, že:
-
Hodnotící komise a reklamační výbor správně rozhodly, že nabídky HR z prvního a druhého kola byly v souladu s výzvami k podávání nabídek. Prohlášení HR připojené k jeho nabídkám neovlivnilo jejich bezpodmínečnou povahu.
-
Konsorcium CA předložilo nabídku v 15:30 hod., tzn. na začátku třetího kola, jak stanovila hodnotící komise na konci druhého kola. Nabídku vzal zástupce CA zpět z vlastní vůle a podnětu, ačkoliv se ho od toho snažil předseda hodnotící komise odradit. Pokud by předseda hodnotící komise zástupce CA výslovně varoval před zpětvzetím nabídky, vedlo by to k diskriminačnímu zacházení vůči HR a ve prospěch CA.
-
Druhou nabídku CA ve třetím kole považoval reklamační výbor správně za nepřípustnou. Každý uchazeč mohl podat v každém kole pouze jednu nabídku. Pokud by druhá nabídka CA ve třetím kole byla považována za přípustnou, mohlo by to navíc vést k porušení zásady transparentnosti. Zástupce CA si vzal zpět první zapečetěnou obálku CA, opustil místo konání veřejné soutěže a při svém návratu předložil zapečetěnou obálku, u které nebylo možno ověřit, zda se jedná o stejnou obálku, jako byla obálka první (25).
b) Řízení před správními soudy
(43)
Podle řeckých orgánů v současné době projednává státní rada (nejvyšší správní soud) věc týkající se jiné stížnosti CA na údajně protiprávní postup při veřejné soutěži (26). Na vynesení konečného rozsudku se v současné době čeká, ale řecké orgány poznamenávají, že soudce zpravodaj navrhl stížnost CA zamítnout jako nepřípustnou z důvodu judikatury a nedůvodnou kvůli podstatě (27).
c) Trestněprávní řízení
(44)
V důsledku žaloby podané společností CA v roce 2002 proti členům hodnotící komise, reklamačního výboru, ETA, posudkovému poradci (American Appraisal Hellas Ltd) a finančnímu poradci (Kantor) kvůli jejich jednání během veřejné soutěže vynesla soudní rada odvolacích soudců, jíž byla věc předložena k přezkoumání, osvobozující výnos (28) a shledala zejména, že:
-
první ani druhé rozhodnutí reklamačního výboru nebylo protiprávní a nebyl zjištěn žádný odpovídající důkaz o pochybení jeho členů. Členové reklamačního výboru zamítnutím námitky CA v prvním a druhém kole a na druhé straně přijetím námitky HR ve třetím kole neporušili podmínky výzev k podávání nabídek a nezacházeli s oběma uchazeči rozdílným způsobem,
-
rozhodnutí hodnotící komise nebylo protiprávní a její členové nezacházeli s oběma uchazeči rozdílným způsobem. Hodnotící komise se navíc podle podmínek výzev k podávání nabídek musela držet zjištění reklamačního výboru,
-
se zástupce ETA nedopustil porušení příslušných vnitrostátních předpisů tím, že požádal uchazeče s první prozatímně nejvyšší nabídkou (HR) o navýšení jeho finanční nabídky. Zástupce ETA neměl povolení vstupovat do jednání a pravomoc zrušit nebo odvolat nabídkové řízení.
(45)
Výše uvedený osvobozující výnos byl dále napaden před vnitrostátními soudy (29) a nedávno vynesl aténský odvolací soud rozsudek osvobozující všechny žalované osoby (rozsudek 466/2011). Plné znění tohoto rozsudku není dosud dostupné.
(46)
Při zohlednění všech výše uvedených připomínek trvají řecké orgány závěrem na tom, že posuzované opatření neobsahuje státní podporu ve smyslu článku 107 SFEU.
5. PŘIPOMÍNKY ZÚČASTNĚNÝCH STRAN
(47)
Dopisem ze dne 4. srpna 2010 vstoupili zástupci údajného příjemce (tj. Athens Resort Casino Holding jménem HR) do řízení Komise jako zúčastněná strana. Údajný příjemce předložil stejné připomínky, jako jsou připomínky Řecka shrnuté v oddílu 4.
(48)
Údajný příjemce navíc prohlašuje, že cena, jež byla skutečně zaplacena za podíl v kasinu, dosáhla výše 120 milionů EUR, což je o 10 milionů EUR více, než bylo předtím domluveno (30). Byla tak dokonce mnohem vyšší než odborné ocenění ve výši 95,4 milionů EUR, které bylo vyhotoveno (ale nezveřejněno) před zahájením veřejné soutěže.
(49)
Údajný příjemce dále tvrdí, že ETA nejen neměla povinnost, ale ani právo vyhlásit uchazeče s druhou prozatímní nejvyšší nabídkou, protože by to znamenalo zahájit nová kola nabídkového řízení, a to v rozporu s podmínkami výzev k podávání nabídek. Dále tvrdí, že nabídka CA ve výši 162 milionů EUR mimo veřejnou soutěž byla podána bez rizika, že by mohla být brána vážně, a byla předložena pouze s cílem vyvolat zrušení veřejné soutěže. Potvrzuje, že by určitě vznesl námitky proti rozhodnutí o přijetí této nabídky i s rizikem, že celé řízení bude zrušeno. V tomto ohledu také zdůrazňuje stanovisko právní rady státu, jež potvrdilo, že na nabídku CA nelze brát zřetel nebo ji přijmout (31).
(50)
Údajný příjemce také zpochybňuje domněnku Komise, uvedenou v rozhodnutí o zahájení řízení, ohledně možného narušení hospodářské soutěže a ovlivnění obchodu, protože hazardní hry představují celosvětové podnikání a společnosti vyvíjející činnost na tomto poli vykonávají hospodářskou činnost na mezinárodním trhu. Údajný příjemce tvrdí, že Mont Parnès nevyvíjí činnost na mezinárodní úrovni, ale působí pouze místně, a nekonkuruje tak zahraničním kasinům.
(51)
Dopisem ze dne 29. září 2010 do řízení Komise zasáhla jako zúčastněná strana společnost Club Hotel Casino Loutraki AE (jménem CA) (32). V tomto dopise tvrdí, že při vyčíslení výše údajné podpory je nutno zohlednit také rozdíl mezi nabídkami a dopad schvalovacího zákona na povinnosti kupce vyplývající z podmínek veřejné soutěže.
6. POSOUZENÍ OPATŘENÍ
6.1 Existence státní podpory při postoupení podílů přímým prodejem
(52)
Čl. 107 odst. 1 SFEU stanoví, že veškeré podpory poskytované v jakékoli formě členským státem nebo ze státních prostředků, které narušují nebo mohou narušit hospodářskou soutěž tím, že zvýhodňují určité podniky nebo určitá odvětví výroby, jsou, pokud ovlivňují obchod mezi členskými státy, neslučitelné s vnitřním trhem, nestanoví-li Smlouvy jinak.
(53)
Podle ustálené judikatury Soudního dvora Evropské unie (33) a pravidel a praxe Komise v oblasti státní podpory v rámci privatizace (34) neexistuje v případě, že členský stát nakupuje nebo prodává akcie podniků, žádné zvýhodnění, je-li chování členského státu v souladu s jednáním soukromého investora v tržním hospodářství.
(54)
Pokud dochází k prodeji akcií na burze, obecně se předpokládá, že se tak děje za tržních podmínek a bez jakéhokoliv zvýhodnění. Pokud ovšem postoupení podílů probíhá formou přímého prodeje, lze předpokládat, že neexistuje žádné zvýhodnění, jsou-li splněny následující podmínky: zaprvé, majetkový podíl je prodán v nediskriminační, transparentní a otevřené veřejné soutěži přístupné všem zájemcům; zadruhé, s postoupením nejsou spojeny žádné podmínky, jež nejsou běžné u srovnatelných transakcí mezi soukromými subjekty a jež mohou případně snížit prodejní cenu; zatřetí, majetkový podíl je prodán subjektu, který předložil nejvyšší nabídku; a začtvrté, všichni účastníci řízení musí mít dostatek času a informací k řádnému ocenění aktiv, jež se stane základem jejich nabídky.
(55)
Jinými slovy: probíhá-li privatizace přímým prodejem, slouží jako měřítko pro posouzení, zda transakce týkající se státního majetku obsahuje zvýhodnění, skutečnost, jestli by se subjekt působící v tržním hospodářství a postavený do podobné situace choval stejně, tj. jestli by prodal společnost za stejnou cenu. Jako důvod pro přijetí nižší ceny nemohou být zohledněny nehospodářské ohledy, jako jsou např. důvody průmyslové politiky, ohledy na zaměstnanost nebo cíle regionálního rozvoje, o kterých by subjekt působící v tržním hospodářství neuvažoval a které naopak poukazují na existenci zvýhodnění. Tato zásada byla opakovaně vysvětlována Komisí a trvale potvrzována Soudním dvorem (35).
(56)
Pokud tedy není některý z výše uvedených požadavků splněn, Komise soudí, že je nutno veřejný prodej přezkoumat z hlediska možné podpory, a musí proto být oznámen. Při dodržení těchto požadavků je možno zaručit, že stát obdrží za svůj majetek nejvyšší cenu, tj. cenu tržní, a že tak neexistuje žádné zvýhodnění.
6.2 Prodej 49 % podílu na kapitálu kasina Mont Parnès
(57)
Při zahájení řízení podle čl. 108 odst. 2 SFEU měla Komise pochybnosti o tom, zda prodej kasina Mont Parnès proběhl v rámci otevřené, transparentní a nediskriminační veřejné soutěže. Podle informací dostupných v této fázi Komise soudila, že je značně obtížné zjistit, zda nebylo protiprávně poskytnuto preferenční zacházení, a zda tak byla zaplacena tržní cena či ne. Komise se obávala, že nesrovnalosti v průběhu veřejné soutěže mohly vést k poskytnutí státní podpory.
(58)
Komise proto provedla v rámci formálního vyšetřování posouzení příslušných skutečností. Toto posouzení je založeno na souboru dostupných důkazů o opatření.
(59)
Během různých fází řízení obdržela Komise informace o řadě právních úkonů na vnitrostátní úrovni, které potvrzují správnost průběhu původní veřejné soutěže. Komise zaznamenává, že k dnešnímu dni zřejmě žádný rozsudek soudu na vnitrostátní úrovni nepotvrdil připomínky stěžovatele ohledně nesrovnalostí a nerovného zacházení při veřejné soutěži (viz také výše odstavce 41 až 46). Vnitrostátní soudy zatím spíše potvrzují zákonnost a nediskriminační povahu veřejné soutěže podle vnitrostátních pravidel.
(60)
Ačkoliv posouzení Komise není závislé na nálezech vnitrostátních soudů, může je ve své analýze zohlednit jako jeden z faktorů. Komise ale poznamenává, že toto posouzení není v žádném případě zamýšleno jako výklad vnitrostátních právních předpisů, což je pouze v pravomoci členského státu.
(61)
V těchto souvislostech se Komise domnívá, že zákonnost veřejné soutěže podle vnitrostátních právních předpisů, jak je popsána a zdůvodněna v rozsáhlém a hloubkovém přezkumu, který dosud provedly různé vnitrostátní soudy, představuje důležitý náznak správnosti a nediskriminační povahy veřejné soutěže. Toto zřejmé potvrzení platnosti veřejné soutěže podle vnitrostátních předpisů může Komise vedle dalších faktorů zohlednit ve svém posouzení podle předpisů EU o státních podporách s tím, že nabídkové řízení bylo otevřené, bezpodmínečné a nediskriminační.
(62)
Pokud jde o otázku vznesenou v rozhodnutí o zahájení řízení ohledně skutečnosti, že jedna z nabídek zřejmě porušila pravidlo výzvy k podávání nabídek ohledně minimálního navýšení oproti předchozí nabídce, Komise poznamenává, že tato otázka byla vyřešena, protože bylo požadováno navýšení o 1 % a nikoliv o 10 %, jak Komise vyrozuměla. Komise proto soudí, že pravidla veřejné soutěže byla v tomto ohledu splněna.
(63)
Pokud jde o údajné rozdílné zacházení s různými námitkami vznesenými během veřejné soutěže, Komise rovněž zaznamenává, že řecké orgány poskytly přijatelné vysvětlení vyloučení nabídky společnosti CA z veřejné soutěže podle použitelných pravidel, jež zakazují druhé předložení ve stejném nabídkovém kole.
(64)
Pokud jde o údajné nerovné zacházení s různými nabídkami učiněnými po ukončení veřejné soutěže, Komise soudí, že rozdílné zacházení - vyjednávání s úspěšným uchazečem o navýšení ceny a zároveň odmítnutí vzít v potaz nabídku stěžovatele ve výši 162 milionů EUR - lze vzhledem k existujícím pochybnostem o zákonnosti druhé z nabídek přijmout jako postup přípustný při veřejné soutěži. Komise navíc nemůže označit nepřípustnou nabídku stěžovatele ve výši 162 milionů EUR za důvěryhodnou, protože byla podána až po ukončení veřejné soutěže a v rozporu s jeho procesními pravidly.
(65)
Pokud jde o domněnku, že celé řízení bylo možno zrušit, řecké orgány uvedly, že by to znamenalo nové konání řízení s možným rizikem dalšího snížení ceny, které se mělo dosáhnout.
(66)
Řecké orgány také uvedly, že podmínky zadání veřejné zakázky nebyly změněny zákonem č. 3139/2003 ani žádným jiným způsobem.
(67)
Pokud jde o obdrženou cenu, Komise zaznamenává, že cena ve výši 120 milionů EUR (36), která byla nakonec za kasino zaplacena, je sice stále nižší než nepřípustná nabídka ve výši 162 milionů EUR, o níž stěžovatel tvrdí, že ji byl připraven učinit po svém vyloučení z veřejné soutěže, ale je vyšší než nejvyšší nabídka ve výši 107 milionů EUR, již stěžovatel zřejmě v soutěži předložil, a dokonce významně vyšší (o 25,5 %) než odborné ocenění podílu na částku 95,4 milionu EUR provedené před veřejnou soutěží.
6.3 Závěr
(68)
Po zahájení formálního vyšetřovacího řízení vyřešily řecké orgány uspokojivým způsobem předběžné pochybnosti vyjádřené Komisí v rozhodnutí o zahájení řízení. Komise zejména nenašla důkaz, který by umožňoval dospět k závěru o preferenčním zacházení s údajným příjemcem, jež by vedlo k poskytnutí jakéhokoliv zvýhodnění. Předpokládá se, že prodejem svého podílu v kasinu v otevřeném, bezpodmínečném a nediskriminačním nabídkovém řízení uchazeči s nejvyšší nabídkou získalo Řecko nejvyšší cenu na trhu a nepřipravilo stát o prostředky. Komise proto může uznat, že by subjekt působící v tržním hospodářství prodal za podobných okolností příslušný podíl v kasinu za podobnou cenu. Komise proto soudí, že prodej 49 % státního podílu na kapitálu kasina Mont Parnès řeckým státem neznamená žádné zvýhodnění, a nepředstavuje tak státní podporu.
7. ZÁVĚR
(69)
Komise soudí, že prodej 49 % státního podílu na kapitálu kasina Mont Parnès řeckým státem nepředstavuje podporu,
PŘIJALA TOTO ROZHODNUTÍ:
Článek 1
Prodej 49 % státního podílu na kapitálu kasina Mont Parnès řeckým státem nepředstavuje státní podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 Smlouvy o fungování Evropské unie.
Článek 2
Toto rozhodnutí je určeno Řecké republice.
V Bruselu dne 24. května 2011.