ΑΠΌΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΉΣ
της 20ής Ιουλίου 2010
σχετικά με την εισφορά για την προώθηση του οίνου που επέβαλε η Πορτογαλία C 43/04 (ex NN 38/03)
[κοινοποιηθείσα υπό τον αριθμό Ε(2010) 4891]
(Το κείμενο στην πορτογαλική γλώσσα είναι το μόνο αυθεντικό)
(2011/6/ΕΕ)
Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ,
Έχοντας υπόψη τη συνθήκη για τη λειτουργία την Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ) (1), και ιδίως το άρθρο 108, παράγραφος 2 πρώτο εδάφιο,
Αφού κάλεσε τους ενδιαφερομένους να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σύμφωνα με το εν λόγω άρθρο (2),
Εκτιμώντας τα ακόλουθα:
I. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ
(1)
Μετά από καταγγελία, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή απηύθυνε στις πορτογαλικές αρχές, με επιστολή της 20ής Ιανουαρίου 2003, αίτημα παροχής πληροφοριών σχετικά με εισφορά για την προώθηση του οίνου που εισπράττει το Instituto da Vinha e do Vinho (Αμπελοοινικό Ινστιτούτο), καθώς και ορισμένα μέτρα χρηματοδοτούμενα με το προϊόν της εισφοράς αυτής.
(2)
Η Μόνιμη Αντιπροσωπεία της Πορτογαλίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση απάντησε στην Επιτροπή με επιστολή της 14ης Μαρτίου 2003. Συμπληρωματικές πληροφορίες διαβιβάστηκαν με επιστολές της 4ης Αυγούστου 2003, της 2ας Σεπτεμβρίου 2003, της 24ης Φεβρουαρίου 2004 και της 15ης Ιουλίου 2004 σε απάντηση στα ερωτήματα που έθεσαν οι υπηρεσίες της Επιτροπής με τηλεομοιοτυπικό μήνυμα στις 14 Μαΐου και στις 22 Δεκεμβρίου 2003.
(3)
Δεδομένου ότι η υπό εξέταση διάταξη τέθηκε σε εφαρμογή από το 1995 χωρίς την προηγούμενη έγκριση της Επιτροπής καταχωρίστηκε στο μητρώο των μη κοινοποιηθεισών ενισχύσεων. Πράγματι, τα μέτρα που εκτέλεσε η Πορτογαλία συνιστούν νέες ενισχύσεις, οι οποίες δεν κοινοποιήθηκαν στην Επιτροπή και, ως εκ τούτου, είναι παράνομες κατά την έννοια του άρθρου 1 στοιχείο στ) του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999 του Συμβουλίου, της 22ας Μαρτίου 1999, για τη θέσπιση λεπτομερών κανόνων εφαρμογής του άρθρου 93 (νυν άρθρο 108 της ΣΛΕΕ) (3).
(4)
Με επιστολή της 6ης Δεκεμβρίου 2004 [C(2004)4522], η Επιτροπή κοινοποίησε στην Πορτογαλία την απόφασή της να κινήσει την επίσημη διαδικασία εξέτασης που προβλέπεται στο άρθρο 108 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ σχετικά με την ενίσχυση αυτή. Η απόφαση της Επιτροπής να κινήσει τη διαδικασία δημοσιεύτηκε στην Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (4). Η Επιτροπή κάλεσε τα ενδιαφερόμενα μέρη να υποβάλουν παρατηρήσεις όσον αφορά το σχετικό μέτρο.
(5)
Οι πορτογαλικές αρχές υπέβαλαν τις παρατηρήσεις τους με επιστολές της 11ης και της 13ης Ιανουαρίου 2005. Συμπλήρωσαν την απάντησή τους με επιστολή της 24ης Μαΐου 2006. Δεν υποβλήθηκαν παρατηρήσεις στην Επιτροπή από τρίτους ενδιαφερόμενους.
II. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ
(6)
Στο παρόν κεφάλαιο παρουσιάζονται συνοπτικά το πλαίσιο και τα κυριότερα πραγματικά περιστατικά των μέτρων που εξετάζονται στην παρούσα απόφαση. Οι λεπτομέρειες σχετικά με τα εν λόγω περιστατικά συμπεριλαμβάνονται στην απόφαση για την κίνηση της διαδικασίας που αναφέρεται στην παράγραφο 4 ανωτέρω.
1. Το Αμπελοοινικό Ινστιτούτο
(7)
Το Αμπελοοινικό Ινστιτούτο (εφεξής: IVV) είναι ένας δημόσιος οργανισμός που ιδρύθηκε το 1986 με σκοπό τη διασφάλιση του ελέγχου και του γενικού συντονισμού του αμπελοοινικού τομέα στην Πορτογαλία. Σύμφωνα με τις διατάξεις του νομοθετικού διατάγματος αριθ. 99/97 της 26ης Απριλίου 1997«Οργανικού νόμου για το Αμπελοοινικό Ινστιτούτο» (5), ανατίθενται στο IVV γενικά καθήκοντα τα οποία αφορούν τη στήριξη, τη μελέτη, τον έλεγχο, την εποπτεία και την προώθηση της παραγωγής και εμπορίας των κρασιών και των αμπελοοινικών προϊόντων και, προς τον σκοπό αυτό, ο οργανισμός αυτός έχει διοικητική και οικονομική αυτοτέλεια.
(8)
Ο οργανισμός αυτός αναπτύσσει δραστηριότητες οι οποίες του ανατέθηκαν βάσει της εθνικής και κοινοτικής νομοθεσίας σχετικά με τον αμπελοοινικό τομέα και, ιδίως, είναι η εθνική υπηρεσία που έχει οριστεί από το πορτογαλικό κράτος (6) ως υπεύθυνη για τον έλεγχο της τήρησης των κοινοτικών διατάξεων για τον αμπελοοινικό τομέα, σύμφωνα με το άρθρο 72 παράγραφος 1 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1493/1999 του Συμβουλίου, της 17ης Μαΐου 1999, για την κοινή οργάνωση της αμπελοοινικής αγοράς (7).
(9)
Στο πλαίσιο των καθηκόντων του γενικού συντονισμού του αμπελοοινικού τομέα, το IVV αναπτύσσει δραστηριότητες δύο ειδών:
-
δραστηριότητες που αφορούν κατά κύριο λόγο τα κρασιά και τα αμπελοοινικά προϊόντα που παράγονται στην Πορτογαλία, και συγκεκριμένα τις αναγνωρίσεις τις σχετικές με το αμπελουργικό μητρώο και την αμπελοοινική κληρονομιά, καθώς και τον έλεγχο των συστημάτων ελέγχου και πιστοποίησης των οίνων VQPRD και των τοπικών οίνων (κατά μέσο όρο, 2,8 % του προϋπολογισμού του IVV), και
-
δραστηριότητες που αφορούν αδιακρίτως τα κρασιά και τα αμπελοοινικά προϊόντα καταγωγής Πορτογαλίας και καταγωγής των λοιπών κρατών μελών ή/και των τρίτων χωρών που διατίθενται στο εμπόριο στην Πορτογαλία, και συγκεκριμένα δραστηριότητες διαχείρισης και συντονισμού της αγοράς των προϊόντων αμπελουργίας, ελέγχου και εποπτείας του αμπελουργικού τομέα σύμφωνα με την εθνική και κοινοτική νομοθεσία (δραστηριότητες που απορροφούν σχεδόν το σύνολο του προϋπολογισμού του IVV).
(10)
Το IVV ενεργεί επίσης ως πάροχος ορισμένων υπηρεσιών σε τρίτους όπως: i) οργάνωση και προώθηση δραστηριοτήτων κατάρτισης για τους επιχειρηματίες, τις επαγγελματικές και διεπαγγελματικές οργανώσεις του αμπελουργικού τομέα και τους υπαλλήλους του IVV· ii) διάθεση στους επιχειρηματίες του τομέα της χωρητικότητας αποθεματοποίησης των υποδομών του IVV, και iii) παροχή υπηρεσιών «εργαστηρίου» του IVV, καθώς και κατάρτιση του δικού του προσωπικού και άλλων απασχολούμενων στον αμπελοοινικό τομέα (κατάρτιση χρηματοδοτούμενη σε μεγάλο μέρος από κοινοτικά και εθνικά προγράμματα στήριξης).
2. Μέτρα προώθησης του κρασιού
(11)
Το IVV εξασφαλίζει επίσης την οργάνωση της προώθησης του κρασιού. Αυτό σημαίνει ότι παρέχει στήριξη στις διεπαγγελματικές ενώσεις που είναι αντιπροσωπευτικές του αμπελοοινικού τομέα και οι οποίες προτίθενται να αναπτύξουν δραστηριότητες προώθησης και διαφήμισης του κρασιού και των αμπελοοινικών προϊόντων. Η στήριξη αυτή χρηματοδοτείται με μέρος των εσόδων της εισφοράς προώθησης που επιβάλλεται στα εγχώρια και εισαγόμενα προϊόντα. Το σχετικό ποσοστό καθορίζεται ετησίως από τις πορτογαλικές αρχές που θεσπίζουν συγχρόνως τα κριτήρια επιλογής των δικαιούχων της στήριξης (8).
(12)
Από το 1997, η στήριξη της γενικής προώθησης του κρασιού και των αμπελοοινικών προϊόντων ανατέθηκε, με ανοικτή διαδικασία διαγωνισμού, στην Viniportugal, πορτογαλική διεπαγγελματική ένωση, αντιπροσωπευτική του πορτογαλικού αμπελοοινικού τομέα. Η Viniportugal, μοναδικός υποψήφιος ανάδοχος από το 1997, εισέπραξε έτσι το σύνολο των εσόδων της εισφοράς που προοριζόταν για τέτοιους σκοπούς.
(13)
Αυτό το ποσοστό της εισφοράς προοριζόταν για τη χρηματοδότηση δύο διαφορετικών ειδών εκστρατειών προώθησης:
-
πρώτον, εκστρατείες γενικής προώθησης του κρασιού και των αμπελοοινικών προϊόντων, χωρίς αναφορά της καταγωγής, στην Πορτογαλία,
-
δεύτερον, εκστρατείες γενικής προώθησης του πορτογαλικού κρασιού και των πορτογαλικών αμπελοοινικών προϊόντων στο έδαφος των λοιπών κρατών μελών και τρίτων χωρών.
2.1. Γενική προώθηση του κρασιού στην Πορτογαλία
(14)
Όσον αφορά τις εκστρατείες γενικής προώθησης του κρασιού στην Πορτογαλία, οι πορτογαλικές αρχές ισχυρίζονται ότι η Viniportugal εκτελεί καθήκοντα στήριξης και υλοποίησης των δραστηριοτήτων προώθησης του κρασιού και των αμπελοοινικών προϊόντων, όπως η προώθηση πολιτιστικών και επιστημονικών δραστηριοτήτων που συνδέονται με τον τομέα του οίνου. Στο πλαίσιο αυτό, η Viniportugal προωθεί την κουλτούρα του κρασιού με τη διοργάνωση εμπορικών πανηγύρεων και εκθέσεων με θέμα το κρασί, δημοσιεύσεις στον τομέα αυτό, δράσεις παρουσίασης και διάδοσης, καθώς και με διαφημιστικές εκστρατείες, από την οπτική γωνία ότι η προώθηση του κρασιού γενικά επηρεάζει άμεσα την κατανάλωση κρασιού στην Πορτογαλία.
(15)
Οι πορτογαλικές αρχές επισημαίνουν ότι, εν πάση περιπτώσει, οι δραστηριότητες προώθησης και διαφήμισης που αναπτύσσει η Viniportugal δεν έχουν στόχο να αποτρέψουν τους καταναλωτές να αγοράσουν αμπελοοινικά προϊόντα άλλων κρατών μελών ή να δυσφημίσουν τα εν λόγω προϊόντα. Ούτε ωφελούν το εμπορικό σήμα συγκεκριμένης επιχείρησης ή μεμονωμένου παραγωγού.
(16)
Κύριος σκοπός των διαφημιστικών εκστρατειών σε εθνικό επίπεδο είναι να προσελκύσουν τους νέους ενήλικες καταναλωτές των δύο φύλων για υγιή κατανάλωση κρασιού εναλλακτικά αντί για μπίρα και άλλα οινοπνευματώδη ποτά.
(17)
Η Viniportugal προωθεί επίσης τη δημοσίευση βιβλίων, φυλλαδίων και πρακτικών οδηγών για το κρασί, με σκοπό τη διάδοση της κουλτούρας του κρασιού· συνάπτει συμφωνίες με ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης για την προώθηση της κατάρτισης επαγγελματιών του τομέα του οίνου και της εστίασης· υποστηρίζει την πορτογαλική ένωση των οινοχόων, με σκοπό την αύξηση της ποιότητας των κρασιών που προσφέρονται στους δημόσιους χώρους και τη διασφάλιση της γνώσης των ιδιοτήτων του κρασιού εν γένει· τέλος, η Viniportugal προωθεί τη συνετή και υπεύθυνη κατανάλωση κρασιού, μέσω της συνεργασίας της με υγειονομικά ιδρύματα με τη διοργάνωση σεμιναρίων για την καταπολέμηση της υπερβολικής κατανάλωσης αλκοόλ και για την οδική ασφάλεια, και την πρόταση ενός κώδικα ορθών πρακτικών για τη διαφήμιση του κρασιού, ώστε να προωθείται το κρασί με αξιοπρέπεια και να αποφεύγεται η προώθηση της κατανάλωσης αλκοόλ πριν από την εφηβεία. Οι πορτογαλικές αρχές έδωσαν επίσης δείγματα διαφημιστικού υλικού που αποδεικνύουν ότι τηρούνται οι εν λόγω αρχές.
2.2. Προώθηση του πορτογαλικού κρασιού στις αγορές των λοιπών κρατών μελών και των τρίτων χωρών
(18)
Όσον αφορά τις εκστρατείες προώθησης του κρασιού και των αμπελοοινικών προϊόντων της Πορτογαλίας στο έδαφος των λοιπών κρατών μελών και τρίτων χωρών, οι πορτογαλικές αρχές ανέφεραν ότι οι δραστηριότητες που αναπτύσσονται στις αγορές των λοιπών κρατών μελών και τρίτων χωρών αποβλέπουν στην προώθηση των πορτογαλικών κρασιών και πραγματοποιούνται με τη δημοσίευση διαφημιστικών μηνυμάτων σε εξειδικευμένα περιοδικά, τη διάδοση ενημερωτικών δελτίων, τη συμμετοχή σε εξειδικευμένες εκθέσεις και την προώθηση επισκέψεων ειδικευμένων δημοσιογράφων στην Πορτογαλία. Οι πορτογαλικές αρχές επιβεβαιώνουν ότι οι εν λόγω εκστρατείες δεν έχουν ως στόχο να αποτρέψουν τους καταναλωτές να αγοράσουν τα προϊόντα άλλων κρατών μελών ή να δυσφημίσουν τα εν λόγω προϊόντα και ότι δεν ωφελούν το εμπορικό σήμα συγκεκριμένης επιχείρησης ή μεμονωμένου παραγωγού. Στο πλαίσιο αυτό, οι πορτογαλικές αρχές έδωσαν παραδείγματα και δείγματα των διαφημιστικών εκστρατειών στον ειδικευμένο ξένο Τύπο.
3. Μέτρα κατάρτισης
(19)
Το IVV είναι υπεύθυνο για την προώθηση και την υλοποίηση των δραστηριοτήτων τεχνικής κατάρτισης και ευαισθητοποίησης των επιχειρηματιών του αμπελοοινικού τομέα, προκειμένου να διασφαλιστεί η ποιότητα των κρασιών και των αμπελοοινικών προϊόντων. Κατά την περίοδο 1997 έως 2002, η υπηρεσία αυτή διοργάνωσε διάφορες δράσεις κατάρτισης για τους υπαλλήλους του IVV (1 449 υπαλλήλους), άλλους δημόσιους υπαλλήλους και, σε μικρότερο βαθμό (135 απασχολούμενους), για τους επιχειρηματίες του τομέα.
(20)
Οι πορτογαλικές αρχές υπογραμμίζουν ότι το κόστος των δράσεων κατάρτισης που διοργανώθηκαν από το IVV κατά την περίοδο αυτή, με εξαίρεση μία δράση κατάρτισης γενικού ενδιαφέροντος με τίτλο «Sistema de Informação e Gestão Vitivinícola - 2000», κόστους ύψους 367,12 ευρώ, καλύφθηκε εξ ολοκλήρου από τα προγράμματα στήριξης για τον εκσυγχρονισμό της γεωργίας και της δασοκομίας (PAMAF) 6 και από το πρόγραμμα Agro/Medida 7, τα οποία συγχρηματοδοτήθηκαν και τα δύο από το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο. Διευκρινίζουν ότι, ως εκ τούτου, δεν χρειάστηκε να συνεισφέρουν στη χρηματοδότηση αυτών των δράσεων κατάρτισης ούτε το IVV ούτε οι επιχειρηματίες.
4. Η εισφορά για την προώθηση του κρασιού
(21)
Το υπό εξέταση μέτρο αφορά τη χρησιμοποίηση των εσόδων μιας εισφοράς που εισπράττει το Αμπελοοινικό Ινστιτούτο (IVV) από τους επιχειρηματίες του τομέα από το 1995 (9). Στόχος της εισφοράς είναι να διατεθούν στον εν λόγω δημόσιο οργανισμό επαρκείς πόροι για την ανάπτυξη των καθηκόντων συντονισμού του αμπελοοινικού τομέα στην Πορτογαλία και αντιπροσωπεύει περισσότερο από το 62 % του προϋπολογισμού για τη λειτουργία του IVV.
(22)
Σύμφωνα με το άρθρο 1 παράγραφος 1 του νομοθετικού διατάγματος 119/97, τα κρασιά και τα αμπελοοινικά προϊόντα που παράγονται στο εθνικό έδαφος, καθώς και εκείνα που παράγονται στο εξωτερικό και διατίθενται στο εμπόριο στην Πορτογαλία, υπόκεινται στην επιβολή μιας εισφοράς, προώθησης, που αποτελεί το αντιστάθμισμα για τις υπηρεσίες τις οποίες παρέχει το IVV σχετικά με τη γενική προώθηση και τον γενικό συντονισμό του τομέα ή, στις αυτόνομες περιφέρειες των Αζορών και της Μαδέρας, από τις αντίστοιχες περιφερειακές υπηρεσίες.
(23)
Η εισφορά προώθησης επιβάλλεται όχι μόνο στα αμπελοοινικά προϊόντα που παράγονται και διατίθενται στο εμπόριο στην Πορτογαλία, αλλά και στα προϊόντα που παράγονται στην Πορτογαλία και διατίθενται στο εμπόριο είτε στα λοιπά κράτη μέλη είτε σε τρίτες χώρες (εξαγωγή), καθώς και στα αμπελοοινικά προϊόντα καταγωγής άλλων κρατών μελών ή τρίτων χωρών τα οποία διατίθενται στο εμπόριο στην Πορτογαλία (εισαγωγή).
(24)
Το ποσό προς καταβολή καθορίζεται ετησίως από τις αρμόδιες αρχές του Υπουργείου Γεωργίας. Το ποσό αυτό ποικίλλει ανάλογα με τη συσκευασία ή μη του προϊόντος και με την περιεκτικότητα του περιέκτη (10).
(25)
Τα έσοδα της εισφοράς προώθησης προορίζονται, παρά την ονομασία της, πρώτον για τη χρηματοδότηση των υπηρεσιών γενικού συντονισμού του τομέα του οίνου που αναπτύσσει το IVV και, δεύτερον, για τις δραστηριότητες προώθησης του κρασιού και των αμπελοοινικών προϊόντων.
(26)
Κατά την κίνηση της διαδικασίας εξέτασης, η Επιτροπή θεώρησε ότι στο πλαίσιο της άσκησης των δραστηριοτήτων γενικού συντονισμού του αμπελοοινικού τομέα που του ανατέθηκαν βάσει της κοινοτικής και της εθνικής νομοθεσίας, καθώς και στις περιπτώσεις που οργανώνει τη διάθεση της ενίσχυσης για την προώθηση του κρασιού, το IVV δεν ενεργεί ως ιδιωτικός φορέας αλλά ως δημόσια αρχή και ότι, συνεπώς, δεν υφίσταται θέμα κρατικής ενίσχυσης έναντι του ινστιτούτου αυτού (βλέπε σημείο 66 της απόφασης για την κίνηση της διαδικασίας εξέτασης).
(27)
Όσον αφορά τις δραστηριότητες του IVV ως παρόχου ορισμένων υπηρεσιών σε τρίτους σύμφωνα με τους όρους της αγοράς (βλέπε σημείο 15 ανωτέρω), δεν υπήρξε οικονομικό πλεονέκτημα για το IVV λόγω της θέσης του στην αγορά και ούτε, επομένως, κρατική ενίσχυση έναντι του ινστιτούτου αυτού (βλέπε σημείο 70 της απόφασης για την κίνηση της διαδικασίας).
(28)
Η Επιτροπή, με βάση τις πληροφορίες που είχε στη διάθεσή της, θεώρησε επίσης ότι δεν υπήρξε οικονομικό πλεονέκτημα και, άρα, ούτε ενίσχυση υπέρ της Viniportugal. Αυτή η διεπαγγελματική ένωση είναι απλώς ένας φορέας παροχής υπηρεσιών, ο οποίος επελέγη σύμφωνα με αντικειμενικά κριτήρια και βάσει ανοικτής, διαφανούς και χωρίς διακρίσεις διαδικασίας για την παροχή των εν λόγω υπηρεσιών (βλέπε σημείο 87 της απόφασης για την κίνηση της διαδικασίας).
(29)
Ωστόσο, στο στάδιο της κίνησης της διαδικασίας εξέτασης, η Επιτροπή θεώρησε ότι υπήρξε κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ υπέρ των επιχειρηματιών του αμπελοοινικού τομέα όσον αφορά τη χρηματοδότηση των εκστρατειών προώθησης και διαφήμισης του κρασιού και των αμπελοοινικών προϊόντων (βλέπε σημείο 80 της απόφασης για την κίνηση της διαδικασίας).
(30)
Όσον αφορά τις δραστηριότητες κατάρτισης, η Επιτροπή θεώρησε επίσης ότι υπήρξε κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ (βλέπε σημεία 79 και 80 της απόφασης για την κίνηση της διαδικασίας).
(31)
Η Επιτροπή κίνησε τη διαδικασία που προβλέπεται στο άρθρο 108 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ, επειδή διατηρούσε αμφιβολίες ως προς το συμβιβάσιμο με την εσωτερική αγορά αυτών των δύο τύπων ενίσχυσης.
(32)
Επομένως, όσον αφορά τη στήριξη της διαφήμισης του πορτογαλικού κρασιού στην αγορά των λοιπών κρατών μελών και των τρίτων χωρών, η Επιτροπή δεν διέθετε, στο στάδιο της κίνησης της διαδικασίας, επαρκείς πληροφορίες που να την οδηγούσαν στο συμπέρασμα ότι οι εκστρατείες αυτές, παρόλο που ανέφεραν την καταγωγή των κρασιών, διέδιδαν μόνο πληροφορίες αναφορικά με τα αντικειμενικά χαρακτηριστικά των σχετικών προϊόντων και δεν περιείχαν υποκειμενικούς ισχυρισμούς για την ποιότητα των προϊόντων με βάση και μόνο την καταγωγή τους (βλέπε σημείο 119 της απόφασης κίνησης της διαδικασίας).
(33)
Όσον αφορά τη χρηματοδότηση των ενισχύσεων προώθησης και κατάρτισης, σύμφωνα με τη νομολογία του Δικαστηρίου, η Επιτροπή θεώρησε ότι η ενίσχυση των εγχώριων παραγωγών δεν μπορούσε να χρηματοδοτείται από εισφορές επιβαλλόμενες επίσης στις εισαγωγές των παραγωγών του ίδιου προϊόντος των λοιπών κρατών μελών, παρά μόνο στο μέτρο που παρέχονταν διαβεβαιώσεις ότι οι τελευταίοι αυτοί μπορούσαν να ωφεληθούν από τα πλεονεκτήματα αυτά κατά τον ίδιο τρόπο όπως οι εγχώριοι παραγωγοί. Όμως, η Επιτροπή δεν διέθετε, στο στάδιο της κίνησης της διαδικασίας, επαρκείς πληροφορίες ώστε να συμπεράνει ότι, στην προκειμένη περίπτωση, δεν υπήρξε διάκριση μεταξύ των εγχώριων και των εισαγόμενων προϊόντων. Δηλαδή, η Επιτροπή δεν μπόρεσε να διαπιστώσει ότι τα προϊόντα με προέλευση τα λοιπά κράτη μέλη, που χρειάστηκε επίσης να καταβάλουν την εισφορά αυτή, ωφελήθηκαν κατά τον ίδιο τρόπο και κατά το ίδιο μέτρο όπως τα εγχώρια προϊόντα από όλα τα πλεονεκτήματα που απορρέουν από την εισφορά αυτή (βλέπε σημείο 135 της απόφασης κίνησης της διαδικασίας).
(34)
Συνεπώς, η Επιτροπή ζήτησε από τις πορτογαλικές αρχές να παράσχουν κάθε χρήσιμη πληροφορία για την αξιολόγηση των συγκεκριμένων μέτρων, ιδίως όσον αφορά τη μη εισαγωγή διακρίσεων με τη μέθοδο χρηματοδότησης των εξεταζόμενων ενισχύσεων (δηλαδή, τις ενισχύσεις για την προώθηση και τη διαφήμιση του κρασιού και των αμπελοοινικών προϊόντων, τόσο στην Πορτογαλία όσο και στο έδαφος των λοιπών κρατών μελών και τρίτων χωρών, καθώς και τις ενισχύσεις για την κατάρτιση), και όσον αφορά τον αντικειμενικό χαρακτήρα των διαφημιστικών εκστρατειών που αναπτύχθηκαν στις αγορές των κρατών μελών και των τρίτων χωρών.
(35)
Η παρούσα απόφαση περιορίζεται στην εξέταση της επιβολής της εισφοράς από την έναρξη ισχύος της έως τις 31 Δεκεμβρίου 2006, ημερομηνία έναρξης ισχύος των νέων κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών για τις κρατικές ενισχύσεις στον τομέα της γεωργίας και της δασοκομίας 2007-2013, και με την επιφύλαξη της θέσης που θα λάβει η Επιτροπή όσον αφορά την επιβολή της εισφοράς προώθησης πέραν της ημερομηνίας αυτής.
III. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΠΟΥ ΥΠΕΒΑΛΕ Η ΠΟΡΤΟΓΑΛΙΑ
(36)
Μετά την απόφαση κίνησης της διαδικασίας σύμφωνα με το άρθρο 108 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ, οι πορτογαλικές αρχές διαβίβασαν τις παρατηρήσεις τους με επιστολές της 11ης και της 13ης Ιανουαρίου 2005. Συμπλήρωσαν την απάντησή τους με επιστολή της 24ης Μαΐου 2006.
1. Ενισχύσεις κατάρτισης
(37)
Όσον αφορά τις ενισχύσεις κατάρτισης, οι πορτογαλικές αρχές διευκρίνισαν τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά.
(38)
Μεταξύ του 1997 και του 2000, το IVV ανέλαβε δραστηριότητες κατάρτισης σχετικά με θεμελιώδη θέματα του αμπελοοινικού τομέα στην Πορτογαλία, με κύριους αποδέκτες τους υπαλλήλους του IVV και άλλων δημόσιων οργανισμών και, σε μικρότερο βαθμό, τους απασχολούμενους στον αμπελοοινικό τομέα.
(39)
Το κόστος όλων των δραστηριοτήτων που προώθησε και ολοκλήρωσε το IVV κατά την εν λόγω περίοδο καλύφθηκε εξ ολοκλήρου από τα «προγράμματα στήριξης του εκσυγχρονισμού της γεωργίας και της δασοκομίας» (PAMAF) 6 και το πρόγραμμα «Agro/Medida 7», που χρηματοδοτήθηκαν εν μέρει από την Κοινότητα μέσω του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου (ΕΚΤ) και εν μέρει με εθνικά κονδύλια, και το «σχέδιο επενδύσεων και δαπανών ανάπτυξης της κεντρικής διοίκησης» (PIDDAC).
(40)
Η μοναδική δραστηριότητα, κατά την υπό εξέταση περίοδο, της οποίας το κόστος καλύφθηκε πράγματι από τον προϋπολογισμό του IVV ήταν η δράση κατάρτισης γενικού ενδιαφέροντος με τίτλο «Sistema de Informação e Gestão Vitivinícola 2000», που πραγματοποιήθηκε το 2000, συνολικού κόστους 367,12 ευρώ, η οποία προοριζόταν για τους υπαλλήλους των περιφερειακών διευθύνσεων γεωργίας (που είναι οι περιφερειακές υπηρεσίες του ίδιου του Υπουργείου Γεωργίας) και τους υπαλλήλους των περιφερειακών επιτροπών αμπελουργίας, που είναι οι αρμόδιοι οργανισμοί για τη διασφάλιση της γνησιότητας και της ποιότητας των κρασιών των συγκεκριμένων περιφερειών.
(41)
Τέλος, οι πορτογαλικές αρχές θεωρούν αναγκαίο να υπογραμμίσουν ότι το αμελητέο κόστος της δραστηριότητας αυτής -μόνον 367,12 ευρώ- καθιστά τις επιπτώσεις της στον ανταγωνισμό στην εσωτερική αγορά ανύπαρκτες ή, το πολύ, ήσσονος σημασίας.
2. Ενισχύσεις για την προώθηση και τη διαφήμιση του πορτογαλικού κρασιού στις αγορές των λοιπών κρατών μελών και των τρίτων χωρών
(42)
Όσον αφορά τις αμφιβολίες που εξέφρασε η Επιτροπή σχετικά με τη στήριξη που χορηγήθηκε για τη διαφήμιση του πορτογαλικού κρασιού στην αγορά των λοιπών κρατών μελών και των τρίτων χωρών, οι πορτογαλικές αρχές διαβίβασαν τις ακόλουθες πληροφορίες.
(43)
Οι δραστηριότητες προώθησης και διαφήμισης της Viniportugal στην Πορτογαλία και στο έδαφος των άλλων κρατών μελών και των τρίτων χωρών είναι γενικής φύσης, δεν αφορούν συγκεκριμένους κλάδους ούτε αποσκοπούν στην προώθηση ορισμένων επιχειρήσεων ή μεμονωμένων παραγωγών.
(44)
Αυτές οι εκστρατείες δεν έχουν ως στόχο να δυσφημίσουν τα αμπελοοινικά προϊόντα άλλων κρατών μελών ούτε να αποτρέψουν τους καταναλωτές να αγοράσουν αμπελοοινικά προϊόντα προέλευσης άλλων κρατών μελών και είναι σύμφωνες με την εφαρμοστέα κοινοτική νομοθεσία (δηλαδή, τη νομοθεσία όσον αφορά την επισήμανση, την παρουσίαση και τη διαφήμιση των τροφίμων). Κατά συνέπεια, οι διαφημιστικές δραστηριότητες της Viniportugal σε άλλα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης και σε τρίτες χώρες πληρούν τα αρνητικά κριτήρια που προβλέπονται στις παραγράφους 18 έως 30 των Κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών περί κρατικών ενισχύσεων που αφορούν στη διαφήμιση προϊόντων που παρατίθενται στο παράρτημα I της συνθήκης ΕΚ και ορισμένων προϊόντων εκτός παραρτήματος I (11) (εφεξής: «Κατευθυντήριες γραμμές περί κρατικών ενισχύσεων για τη διαφήμιση»), που ίσχυαν κατά τη διάρκεια της εφαρμογής της υπό εξέταση ενίσχυσης.
(45)
Ομοίως, οι δραστηριότητες αυτές πληρούν τα θετικά κριτήρια των παραγράφων 31 και επομένων των κατευθυντήριων γραμμών περί κρατικών ενισχύσεων για τη διαφήμιση. Πράγματι, στόχος των εν λόγω δραστηριοτήτων είναι να εξοικειωθούν οι καταναλωτές άλλων κρατών μελών με τα πορτογαλικά κρασιά, διευκολύνοντας με τον τρόπο αυτό την ανάπτυξη των δραστηριοτήτων του πορτογαλικού αμπελουργικού τομέα, κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της ΣΛΕΕ.
(46)
Στόχος των εκστρατειών της Viniportugal εκτός Πορτογαλίας είναι να προβληθούν τα βασικά χαρακτηριστικά του πορτογαλικού κρασιού, ώστε να παροτρυνθούν οι καταναλωτές άλλων κρατών μελών και τρίτων χωρών να δοκιμάσουν αυτά τα προϊόντα με τα οποία δεν είναι εξοικειωμένοι. Οι εκστρατείες δεν περιλαμβάνουν καμία αντικειμενική δήλωση για την ποιότητα των προϊόντων με βάση και μόνο την καταγωγή τους, πράγμα που είναι σύμφωνο με τις κατευθυντήριες γραμμές περί κρατικών ενισχύσεων για τη διαφήμιση.
(47)
Κατά συνέπεια, οι πορτογαλικές αρχές δηλώνουν ότι οι διαφημιστικές δραστηριότητες της Viniportugal σε άλλα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης καθώς και σε τρίτες χώρες θα πρέπει να θεωρηθούν συμβιβάσιμες με την εσωτερική αγορά, βάσει του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της ΣΛΕΕ και των κατευθυντήριων γραμμών περί κρατικών ενισχύσεων για τη διαφήμιση.
(48)
Για να υποστηρίξουν τις παρατηρήσεις τους, οι πορτογαλικές αρχές διαβίβασαν παραδείγματα και δείγματα διαφημιστικών εκστρατειών στον ειδικευμένο ξένο Τύπο.
3. Χρηματοδότηση των εκστρατειών προώθησης και διαφήμισης του πορτογαλικού κρασιού στα λοιπά κράτη μέλη και στις τρίτες χώρες
(49)
Όσον αφορά τις αμφιβολίες που διατύπωσε η Επιτροπή σχετικά με τη χρηματοδότηση των εκστρατειών προώθησης και διαφήμισης του κρασιού στα λοιπά κράτη μέλη και στις τρίτες χώρες, οι πορτογαλικές αρχές υπογραμμίζουν ότι, κατά την περίοδο 1997 έως 2005, τα έσοδα από την είσπραξη της εισφοράς επί των προϊόντων καταγωγής των λοιπών κρατών μελών αντιπροσώπευσαν μόνον το 15 % των συνολικών εσόδων από την εν λόγω εισφορά.
Ετήσια έσοδα από την είσπραξη της εισφοράς για την προώθηση του κρασιού [ετήσιος μέσος όρος για τα έτη 1998-2005] (12)
Καταγωγή
Ποσό
(EUR)
%
Εγχώρια κρασιά και αμπελοοινικά προϊόντα
7 327 957
85
Κρασιά και αμπελοοινικά προϊόντα των λοιπών κρατών μελών και των τρίτων χωρών
1 293 169
15
Σύνολο των ετήσιων μέσων εσόδων (1998-2005)
8 621 126
100
(50)
Στο πλαίσιο αυτό, οι πορτογαλικές αρχές θεωρούν ότι τα εισαγόμενα προϊόντα συνεισφέρουν μόνο στην πληρωμή μέρους της γενικής προώθησης του κρασιού και των αμπελοοινικών προϊόντων που πραγματοποιείται στην Πορτογαλία και η οποία ωφελεί εξίσου τα εγχώρια προϊόντα και τα προϊόντα προέλευσης άλλων κρατών μελών. Σύμφωνα πάντα με τις πορτογαλικές αρχές, η υπόλοιπη χρηματοδότηση των ενεργειών γενικής προώθησης εξασφαλίζεται από το τμήμα της εισφοράς που καταβάλλεται για τα εγχώρια προϊόντα, που ωφελούνται κατά τον ίδιο βαθμό από τα απορρέοντα πλεονεκτήματα. Εξάλλου, οι πορτογαλικές αρχές διευκρίνισαν ότι το μέσο κόστος της γενικής προώθησης του κρασιού και των αμπελοοινικών προϊόντων είναι κατά πολύ υψηλότερο από το τμήμα του ποσού που χορηγήθηκε στην Viniportugal από την εισφορά προώθησης που επιβάλλεται στα προϊόντα των λοιπών κρατών μελών. Σύμφωνα με τις πορτογαλικές αρχές, η στήριξη που χορηγήθηκε ετησίως στη Viniportugal, κατά τη συγκεκριμένη περίοδο, αντιπροσώπευε μεταξύ 25 % και 45 % του προϊόντος της εισφοράς για την προώθηση του κρασιού (βλέπε αιτιολογική σκέψη 15 ανωτέρω). Από το ποσό αυτό, μόνο το 15 % προκύπτει από την είσπραξη εισφοράς επί των εισαγόμενων προϊόντων από τα λοιπά κράτη μέλη. Το υπόλοιπο 85 % προέρχεται από έσοδα της εισφοράς επί των εγχώριων προϊόντων (13). Κατά συνέπεια, η δραστηριότητα της Viniportugal χρηματοδοτείται κυρίως από τα έσοδα της εισφοράς που επιβάλλεται στα εγχώρια προϊόντα.
(51)
Οι πορτογαλικές αρχές προσθέτουν ότι κατά τη διάρκεια της ίδιας περιόδου, οι δαπάνες της Viniportugal για δράσεις γενικής προώθησης του κρασιού στην Πορτογαλία αντιπροσώπευαν κατά μέσο όρο το 32 % του συνόλου των δαπανών της εν λόγω ένωσης.
Δαπάνες της Viniportugal (ετήσιος μέσος όρος για τα έτη 1998-2005) (14)
Δρασεισ
Ποσό
(EUR)
%
Δράσεις προώθησης και διαφήμισης σε άλλα κράτη μέλη και τρίτες χώρες
1 119 293
68
Δράσεις γενικής προώθησης στην Πορτογαλία
525 698
32
Σύνολο των μέσων δαπανών ανά έτος (1998-2005)
1 644 991
100
(52)
Δεδομένου ότι η συνεισφορά των προϊόντων των άλλων κρατών μελών στις δραστηριότητες της Viniportugal αντιπροσωπεύει μόλις το 15 % των συνολικών εσόδων της ένωσης αυτής που προέρχονται από την εισφορά για την προώθηση, οι πορτογαλικές αρχές συμπεραίνουν ότι η συνεισφορά των προϊόντων αυτών περιορίστηκε επομένως στη χρηματοδότηση ελάχιστου μέρους του κόστους των δράσεων γενικής προώθησης που ανέπτυξε η Viniportugal στην Πορτογαλία.
(53)
Αυτές οι δράσεις που, σύμφωνα με τις πορτογαλικές αρχές, μπορεί να ωφελήσουν εξίσου τα εγχώρια προϊόντα όπως και τα εισαγόμενα προϊόντα από τα άλλα κράτη μέλη, χρηματοδοτήθηκαν εν μέρει με τη συνεισφορά των προϊόντων των άλλων κρατών μελών και εν μέρει με τη συνεισφορά των εγχώριων προϊόντων.
(54)
Το εναπομένον μέρος της συνεισφοράς που εισπράχθηκε από τα εγχώρια προϊόντα -για τη δραστηριότητα της Viniportugal- διατέθηκε για τη χρηματοδότηση του συνόλου των δράσεων προώθησης και διαφήμισης των πορτογαλικών κρασιών σε άλλα κράτη μέλη και σε τρίτες χώρες, αποτελώντας έτσι τη μοναδική πηγή χρηματοδότησης αυτών των δραστηριοτήτων.
(55)
Συμπερασματικά, οι πορτογαλικές αρχές δηλώνουν ότι δεν υφίσταται διάκριση στη μεταχείριση μεταξύ των εγχώριων κρασιών και αμπελοοινικών προϊόντων και εκείνων με καταγωγή από τα λοιπά κράτη μέλη, και τούτο στο μέτρο που (i) και οι δύο κατηγορίες προϊόντων συνεισφέρουν στη χρηματοδότηση των δραστηριοτήτων γενικής προώθησης του κρασιού και των αμπελοοινικών προϊόντων στην Πορτογαλία και οι δραστηριότητες αυτές ωφελούν εξίσου τα εγχώρια προϊόντα και τα προϊόντα τα εισαγόμενα από άλλα κράτη μέλη· (ii) οι εκστρατείες προώθησης και διαφήμισης που αναπτύσσει η Viniportugal στα λοιπά κράτη μέλη και στις τρίτες χώρες, που ωφελούν αποκλειστικά το πορτογαλικό κρασί, χρηματοδοτούνται αποκλειστικά με το τμήμα των εσόδων από την εισφορά που εισπράττεται από τα εγχώρια κρασιά και αμπελοοινικά προϊόντα.
(56)
Σύμφωνα με τις πορτογαλικές αρχές ο μηχανισμός χρηματοδότησης των υπό εξέταση ενισχύσεων πρέπει επομένως να θεωρηθεί συμβιβάσιμος με τα άρθρα 107 και 110 της ΣΛΕΕ.
IV. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ
1. Ύπαρξη ενίσχυσης κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ
(57)
Τα άρθρα 107, 108 και 109 της ΣΛΕΕ εφαρμόζονται στην παραγωγή και την εμπορία των προϊόντων του αμπελοοινικού τομέα δυνάμει του άρθρου 71 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1493/99 του Συμβουλίου (15) για την κοινή οργάνωση της αμπελοοινικής αγοράς.
(58)
Σύμφωνα με το άρθρο 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ, ενισχύσεις που χορηγούνται υπό οποιαδήποτε μορφή από τα κράτη ή με κρατικούς πόρους και που νοθεύουν ή απειλούν να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό διά της ευνοϊκής μεταχείρισης ορισμένων επιχειρήσεων ή ορισμένων κλάδων παραγωγής είναι ασυμβίβαστες με την κοινοτική αγορά, κατά το μέτρο που επηρεάζουν τις μεταξύ κρατών μελών συναλλαγές, εκτός αν οι Συνθήκες ορίζουν άλλως.
(59)
Προκειμένου ένα μέτρο να υπάγεται στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ, πρέπει να πληρούνται σωρευτικά οι ακόλουθες τέσσερις προϋποθέσεις: (1) το μέτρο πρέπει να χρηματοδοτείται από το κράτος ή με κρατικούς πόρους, (2) το μέτρο πρέπει να αφορά με επιλεκτικό τρόπο ορισμένες επιχειρήσεις ή ορισμένους κλάδους παραγωγής, (3) το μέτρο πρέπει να συνεπάγεται οικονομικό πλεονέκτημα για τις δικαιούχους επιχειρήσεις, (4) το μέτρο πρέπει να επηρεάζει τις ενδοκοινοτικές συναλλαγές και να νοθεύει ή να απειλεί να νοθεύσει τον ανταγωνισμό.
(60)
Στην απόφαση για την κίνηση της επίσημης διαδικασίας εξέτασης, η Επιτροπή είχε εκφράσει αμφιβολίες ως προς τα ακόλουθα ζητήματα: πρώτον, το συμβιβάσιμο με το άρθρο 107 της ΣΛΕΕ των μέτρων προώθησης στις αγορές των λοιπών κρατών μελών και τρίτων χωρών· δεύτερον, το συμβιβάσιμο με το άρθρο 107 της ΣΛΕΕ των μέτρων κατάρτισης που οργάνωσε το IVV· και τρίτον, το συμβιβάσιμο με το άρθρο 110 της ΣΛΕΕ της χρηματοδότησης μέσω της εισφοράς των μέτρων προώθησης στις αγορές των λοιπών κρατών μελών και τρίτων χωρών. Κατά συνέπεια, η Επιτροπή περιορίζει την εξέτασή της στα ζητήματα αυτά.
1.1. Κρατικοί πόροι
(61)
Οι ενισχύσεις που αποτελούν αντικείμενο της παρούσας διαδικασίας εξέτασης χρηματοδοτήθηκαν μέσω της εισφοράς για την προώθηση του οίνου.
(62)
Όσον αφορά το ερώτημα κατά πόσο τα έσοδα της εισφοράς μπορούν να θεωρηθούν κρατικός πόρος, πρέπει να επισημανθεί ότι καμία διάκριση δεν πρέπει να γίνεται σχετικά με τους κρατικούς πόρους μεταξύ των περιπτώσεων στις οποίες η ενίσχυση χορηγείται απευθείας από το κράτος και των περιπτώσεων στις οποίες η ενίσχυση χορηγείται από δημόσιους ή ιδιωτικούς φορείς που έχει ορίσει ή ιδρύσει το κράτος (16).
(63)
Στις 15 Ιουλίου 2004, το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, στην απόφαση που εξέδωσε στην υπόθεση Pearle (17) (υπόθεση C-345/02), έκρινε ότι οι υποχρεωτικές εισφορές που εισπράττει ένα ενδιάμεσος φορέας για όλες τις επιχειρήσεις ενός επαγγελματικού τομέα δεν πρέπει να θεωρηθούν κρατικοί πόροι αν πληρούνται σωρευτικά οι ακόλουθες τέσσερις προϋποθέσεις:
α)
το υπό εξέταση μέτρο καθορίζεται από την επαγγελματική οργάνωση που εκπροσωπεί τις επιχειρήσεις και τους εργαζομένους ενός επαγγελματικού τομέα και δεν χρησιμεύει ως μέσο για την εκτέλεση πολιτικής του κράτους·
β)
οι καθοριζόμενοι με τον τρόπο αυτό στόχοι χρηματοδοτούνται εξ ολοκλήρου με εισφορές των επιχειρήσεων του τομέα·
γ)
ο τρόπος χρηματοδότησης και το ποσοστό/ποσό των εισφορών καθορίζονται στην επαγγελματική οργάνωση του τομέα από τους εκπροσώπους των εργοδοτών και των εργαζομένων, χωρίς καμία παρέμβαση του κράτους·
δ)
οι εισφορές διατίθενται υποχρεωτικά για τη χρηματοδότηση του μέτρου, χωρίς δυνατότητα παρέμβασης του κράτους.
(64)
Το κοινοποιηθέν μέτρο δεν φαίνεται να πληροί όλες τις προϋποθέσεις. Η εισφορά προώθησης του κρασιού θεσπίζεται από την πορτογαλική αρχή με νομοθετικό διάταγμα (βλέπε σημείο 11) ως μέσο για την εκτέλεση πολιτικής την οποία ορίζει η πορτογαλική κυβέρνηση, και συγκεκριμένα την προώθηση του κρασιού. Επιπλέον, ως νομοθέτης η πορτογαλική αρχή έχει τη δυνατότητα να παρέμβει στον καθορισμό των λεπτομερών χρηματοδοτικών όρων του μέτρου και στη χρήση των εισφορών. Στην προκειμένη περίπτωση, η παρέμβαση του πορτογαλικού κράτους υπό την έννοια αυτή προκύπτει σαφώς από τις διατάξεις των νομοθετικών διαταγμάτων αριθ. 137/95 της 14ης Ιουνίου και αριθ. 119/97 της 15ης Μαΐου.
(65)
Δεδομένου ότι δεν πληρούνται οι προϋποθέσεις α), γ) και δ) της απόφασης Pearle, τα έσοδα της εισφοράς προώθησης του κρασιού θεωρούνται «κρατικοί πόροι».
1.2. Ύπαρξη επιλεκτικού πλεονεκτήματος
(66)
Είναι επίσης σκόπιμο να εξακριβωθεί αν ο υπό εξέταση μηχανισμός «νοθεύει ή απειλεί να νοθεύσει τον ανταγωνισμό διά της ευνοϊκής μεταχειρίσεως ορισμένων επιχειρήσεων ή ορισμένων κλάδων παραγωγής». Η ύπαρξη ενίσχυσης πρέπει να διαπιστώνεται σε επίπεδο δυνητικών δικαιούχων της προώθησης του κρασιού και της χρηματοδότησής της.
(67)
Έτσι, για να συνιστά ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107, το αντιστάθμισμα που χορηγείται με κρατικούς πόρους πρέπει να παρέχει οικονομικό πλεονέκτημα το οποίο δεν θα είχε εξασφαλιστεί υπό κανονικές συνθήκες αγοράς και το πλεονέκτημα αυτό πρέπει να είναι επιλεκτικό. Το κριτήριο της επιλεκτικότητας πληρούται όταν το εν λόγω πλεονέκτημα ευνοεί αποκλειστικά ορισμένες επιχειρήσεις ή έναν συγκεκριμένο κλάδο δραστηριοτήτων. Επομένως, η προϋπόθεση αυτή πληρούται στην προκειμένη περίπτωση, δεδομένου ότι ο τομέας του κρασιού και των αμπελοοινικών προϊόντων είναι σαφώς προσδιορισμένος.
(68)
Κατά την κίνηση της διαδικασίας εξέτασης, η Επιτροπή προσδιόρισε ως δικαιούχους τους επιχειρηματίες αποδέκτες των υπηρεσιών του IVV και της Viniportugal. Ανεξάρτητα από το αν η χρηματοδότηση των δραστηριοτήτων του IVV αντιπροσωπεύει κρατική ενίσχυση υπέρ του οργανισμού αυτού, τίθεται επίσης το ερώτημα του ενδεχόμενου χαρακτηρισμού ως κρατικών ενισχύσεων, κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ, των υπηρεσιών που παρέχονται από τον οργανισμό αυτό στον αμπελοοινικό τομέα. Είναι αναμφισβήτητο ότι οι επιχειρηματίες του εν λόγω τομέα (παραγωγοί, μεταποιητές, χονδρέμποροι, λιανέμποροι κ.λπ.) είναι επιχειρήσεις οι οποίες ασκούν οικονομική δραστηριότητα.
(69)
Σύμφωνα με τη νομολογία του Δικαστηρίου, θεωρούνται μεταξύ άλλων ως ενισχύσεις οι παρεμβάσεις οι οποίες, ανεξαρτήτως μορφής, ελαφρύνουν τις επιβαρύνσεις που κανονικώς βαρύνουν τον προϋπολογισμό μιας επιχείρησης και οι οποίες, κατά συνέπεια, χωρίς να είναι επιδοτήσεις υπό τη στενή έννοια του όρου, είναι της ίδιας φύσης ή έχουν τα ίδια αποτελέσματα (18).
(70)
Είναι επομένως σκόπιμο, κατά δεύτερον, να απαντηθεί το ερώτημα αν και, ενδεχομένως, σε ποιο βαθμό οι δραστηριότητες που χρηματοδοτήθηκαν με αυτούς τους «κρατικούς πόρους», ήτοι οι υπηρεσίες που πρόσφερε στον τομέα το IVV και οι εκστρατείες προώθησης που διοργάνωσε η Viniportugal, αποτελούν οικονομικό πλεονέκτημα για τους επιχειρηματίες του τομέα.
(71)
Όσον αφορά τις εργασίες του IVV, πρέπει να εξακριβωθεί, αφενός, αν και, ενδεχομένως, σε ποιο βαθμό, χωρίς τις εργασίες που εξασφαλίζει το IVV, οι επιχειρηματίες του αμπελοοινικού τομέα στην Πορτογαλία, θα βαρύνονταν με το κόστος των εν λόγω εργασιών, και αν αποτελούν επιβαρύνσεις που κανονικώς βαρύνουν τον προϋπολογισμό μιας επιχείρησης. Για τον σκοπό αυτό, πρέπει να γίνει διάκριση μεταξύ τριών διαφορετικών ομάδων εργασιών:
1.2.1. Υπηρεσίες του IVV ως γενικού συντονιστή του τομέα
(72)
Η Επιτροπή θεωρεί ότι οι υπηρεσίες και οι δραστηριότητες του IVV ως γενικού συντονιστή του αμπελοοινικού τομέα, και ιδίως οι δραστηριότητες εποπτείας, ελέγχου, πιστοποίησης, λογιστικού ελέγχου, διαχείρισης των μηχανισμών της αγοράς αποτελούν συνέπεια της εφαρμογής των απαιτήσεων που προβλέπονται από την κοινοτική και την εθνική νομοθεσία και, ως εκ τούτου, δεν συνιστούν δραστηριότητες που κανονικώς βαρύνουν τον προϋπολογισμό επιχείρησης, αλλά δραστηριότητες που εμπίπτουν στις ουσιώδεις λειτουργίες του κράτους.
1.2.2. Υπηρεσίες κατάρτισης
(73)
Ωστόσο, όσον αφορά τη χρηματοδότηση της διοργάνωσης των δράσεων κατάρτισης από τις οποίες ωφελήθηκαν οι επιχειρηματίες του τομέα, είναι σαφές ότι πρόκειται για πλεονέκτημα προς όφελός τους, διότι η κατάρτιση είναι μια δραστηριότητα που κανονικώς βαρύνει τον προϋπολογισμό των επιχειρήσεων.
(74)
Σύμφωνα με τις πληροφορίες που διαβίβασαν οι πορτογαλικές αρχές κατά την κίνηση της διαδικασίας, με εξαίρεση μία δράση κατάρτισης γενικού ενδιαφέροντος με τίτλο «Sistema de Informação e Gestão Vitivinícola - 2000», της οποίας το κόστος ανήλθε σε 367,12 ευρώ, όλες οι δράσεις κατάρτισης που διοργάνωσε το IVV συγχρηματοδοτήθηκαν από το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο και, επομένως, δεν χρηματοδοτήθηκαν με τα έσοδα της εισφοράς. Για τον λόγο αυτό, οι εν λόγω δράσεις κατάρτισης δεν αποτελούν αντικείμενο της παρούσας διαδικασίας εξέτασης.
(75)
Όσον αφορά τη μοναδική δράση κατάρτισης που χρηματοδοτήθηκε με τα έσοδα της εισφοράς προώθησης του κρασιού, δηλαδή, την κατάρτιση γενικού ενδιαφέροντος με τίτλο «Sistema de Informação e Gestão Vitivinícola - 2000», η Επιτροπή διαπιστώνει ότι μια νέα πληροφορία αλλάζει τον χαρακτηρισμό της και την περιγράφει ως κρατική ενίσχυση. Σύμφωνα με τις νέες πληροφορίες που υποβλήθηκαν, η συγκεκριμένη δράση κατάρτισης προοριζόταν αποκλειστικά για τους υπαλλήλους των περιφερειακών διευθύνσεων του Υπουργείου Γεωργίας και τους υπαλλήλους των περιφερειακών επιτροπών αμπελουργίας, που είναι οι αρμόδιες δημόσιες αρχές για τον έλεγχο και την επαλήθευση της γνησιότητας και της ποιότητας των κρασιών στις σχετικές περιφέρειες. Προκύπτει από τις πληροφορίες αυτές ότι δεν πρόκειται για μέτρο ενίσχυσης που προοριζόταν για τους δικαιούχους των υπηρεσιών του IVV, αλλά για μέτρο εσωτερικής κατάρτισης της δημόσιας διοίκησης.
(76)
Κατά συνέπεια, το εν λόγω μέτρο κατάρτισης δεν συνιστά κρατική ενίσχυση σύμφωνα με το άρθρο 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ.
1.2.3. Υπηρεσίες υλοποίησης των εκστρατειών προώθησης
(77)
Όσον αφορά την υλοποίηση των εκστρατειών προώθησης του κρασιού και των αμπελοοινικών προϊόντων διαμέσου της Viniportugal, υπάρχει πράγματι οικονομικό πλεονέκτημα υπέρ των επιχειρηματιών του τομέα και ιδίως του αμπελοοινικού τομέα στην Πορτογαλία. Η διοργάνωση της προώθησης των προϊόντων αυτών αποτελεί επιβάρυνση που κανονικώς βαρύνει τον προϋπολογισμό μιας επιχείρησης.
(78)
Κατά συνέπεια, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η παροχή υπηρεσιών που συνίστανται στην πραγματοποίηση εκστρατειών προώθησης αποτελεί επιλεκτικό πλεονέκτημα μέσω κρατικών πόρων προς όφελος των επιχειρηματιών του αμπελοοινικού τομέα στην Πορτογαλία.
1.3. Επηρεασμός των συναλλαγών και στρεβλώσεις του ανταγωνισμού
(79)
Προκειμένου να εξακριβωθεί αν οι υπό εξέταση ενισχύσεις εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ πρέπει, τέλος, να προσδιοριστεί αν δύνανται να επηρεάσουν τις συναλλαγές μεταξύ κρατών μελών και αν νοθεύουν ή απειλούν να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό διά της ευνοϊκής μεταχείρισης ορισμένων επιχειρήσεων ή ορισμένων κλάδων παραγωγής.
(80)
Το Δικαστήριο διαπίστωσε ότι όταν με πλεονέκτημα το οποίο παρέχεται από κράτος μέλος ενισχύεται η θέση μιας κατηγορίας επιχειρήσεων σε σχέση με άλλες ανταγωνίστριες επιχειρήσεις στο πλαίσιο των ενδοκοινοτικών συναλλαγών, οι συναλλαγές αυτές πρέπει να θεωρούνται ότι επηρεάζονται από το πλεονέκτημα αυτό (19).
(81)
Φαίνεται ότι τα υπό εξέταση μέτρα δύνανται να επηρεάσουν τις συναλλαγές μεταξύ κρατών μελών στο μέτρο που ευνοούν την εγχώρια παραγωγή σε βάρος της παραγωγής των λοιπών κρατών μελών. Πράγματι, ο αμπελοοινικός τομέας είναι εξαιρετικά ανοικτός στον ανταγωνισμό σε κοινοτικό επίπεδο και, συνεπώς, ιδιαίτερα ευαίσθητος σε κάθε μέτρο που ευνοεί την παραγωγή στο ένα ή στο άλλο κράτος μέλος.
(82)
Το γεγονός ότι υπάρχουν συναλλαγές μεταξύ κρατών μελών στον τομέα του οίνου και των αμπελοοινικών προϊόντων φαίνεται να αποδεικνύεται από την ύπαρξη κοινής οργάνωσης των αγορών στον τομέα αυτό.
(83)
Ο ακόλουθος πίνακας δείχνει, ως παράδειγμα, το επίπεδο των ενδοκοινοτικών εμπορικών συναλλαγών για τα προϊόντα αυτά μεταξύ των ετών 1999 και 2004 (20).
1 000 Hl
Έτος
Εισαγωγές ΕΕ
Εξαγωγές ΕΕ
1999 (ΕΕ15)
35 595
40 921
2000 (ΕΕ15)
-
-
2001 (ΕΕ15)
32 699
35 558,4
2002 (ΕΕ15)
31 810,3
35 002,9
2003 (ΕΕ15)
33 024,7
35 343
2004 (ΕΕ25)
35 513,3
38 696,4
(84)
Κατά συνέπεια, όσον αφορά τη χρηματοδότηση των εκστρατειών προώθησης και διαφήμισης του κρασιού και των αμπελοοινικών προϊόντων με μέρος των εσόδων της εισφοράς προώθησης του κρασιού, η Επιτροπή επιβεβαιώνει τη θέση της σχετικά με την ύπαρξη κρατικής ενίσχυσης υπέρ των επιχειρηματιών του τομέα του οίνου και των αμπελοοινικών προϊόντων κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ.
1.4. Συμπεράσματα σχετικά με τον χαρακτήρα «ενίσχυσης» κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ
(85)
Με βάση τα προαναφερθέντα, η Επιτροπή θεωρεί ότι τα μέτρα υπέρ των επιχειρηματιών του τομέα του οίνου και των αμπελοοινικών προϊόντων, τους παρέχουν ένα πλεονέκτημα το οποίο χρηματοδοτήθηκε με κρατικούς πόρους και από το οποίο δεν μπορούν να ωφεληθούν άλλοι επιχειρηματίες. Αυτό το πλεονέκτημα νοθεύει ή απειλεί να νοθεύσει τον ανταγωνισμό, ευνοώντας ορισμένες επιχειρήσεις και ορισμένους κλάδους παραγωγής, εφόσον δύναται να επηρεάσει το εμπόριο μεταξύ κρατών μελών. Κατά συνέπεια, η Επιτροπή συμπεραίνει ότι τα μέτρα αυτά εμπίπτουν στο άρθρο 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ.
2. Νομιμότητα των ενισχύσεων για την προώθηση και τη διαφήμιση
(86)
Οι πορτογαλικές αρχές δεν κοινοποίησαν στην Επιτροπή, κατά την έννοια του άρθρου 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ, τις διατάξεις με τις οποίες θεσπίστηκε η εν λόγω εισφορά ούτε τη χρηματοδότηση των δράσεων προς όφελος του τομέα του οίνου.
3. Εξέταση του συμβιβάσιμου των ενισχύσεων για την προώθηση και τη διαφήμιση
(87)
Εντούτοις, υπάρχουν εξαιρέσεις από την αρχή του ασυμβίβαστου που ορίζεται στο άρθρο 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ.
(88)
Ειδικότερα, το άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της ΣΛΕΕ προβλέπει ότι δύνανται να θεωρηθούν ότι συμβιβάζονται με την εσωτερική αγορά οι ενισχύσεις για την προώθηση της ανάπτυξης ορισμένων οικονομικών δραστηριοτήτων ή οικονομικών περιοχών, εφόσον δεν αλλοιώνουν τους όρους των συναλλαγών κατά τρόπο που θα αντέκειτο προς το κοινό συμφέρον.
(89)
Σύμφωνα με την ανακοίνωση της Επιτροπής για τον καθορισμό των εφαρμοστέων κανόνων για την αξιολόγηση παράνομης κρατικής ενίσχυσης, κάθε παράνομη ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 1 στοιχείο στ) του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999 πρέπει να αξιολογείται σύμφωνα με τους κανόνες και τις κατευθυντήριες γραμμές που ίσχυαν τη χρονική στιγμή χορήγησης της ενίσχυσης.
(90)
Συνεπώς, το συμβιβάσιμο των ενισχύσεων που χορηγήθηκαν πριν από την 1η Ιανουαρίου 2002 πρέπει να αξιολογηθεί βάσει του πλαισίου των εθνικών ενισχύσεων για τη διαφήμιση γεωργικών προϊόντων και ορισμένων προϊόντων που δεν υπάγονται στο παράρτημα II της συνθήκης ΕΟΚ (21) και, όσον αφορά τις ενισχύσεις που χορηγήθηκαν μετά την ημερομηνία αυτή, βάσει των προαναφερόμενων κατευθυντήριων γραμμών περί κρατικών ενισχύσεων για τη διαφήμιση, με την επιφύλαξη των ειδικών κανόνων χρονικής εφαρμογής που καθορίζονται στις εν λόγω κατευθυντήριες γραμμές.
(91)
Το πλαίσιο του 1987 και οι εν λόγω κατευθυντήριες γραμμές συμμερίζονται, κατ’ ουσίαν, τις ίδιες αρχές. Προβλέπουν αρνητικά και θετικά κριτήρια που πρέπει να τηρούνται από όλα τα καθεστώτα κρατικών ενισχύσεων. Έτσι, οι διαφημιστικές ενέργειες δεν πρέπει να είναι αντίθετες στο άρθρο 28 της συνθήκης (νυν άρθρο 34 της ΣΛΕΕ) ή στο παράγωγο κοινοτικό δίκαιο ούτε να αφορούν συγκεκριμένες επιχειρήσεις.
3.1. Εκστρατείες γενικής προώθησης στην Πορτογαλία
(92)
Σύμφωνα με τις πληροφορίες που απέστειλαν οι πορτογαλικές αρχές, είναι δυνατό να συναχθεί το συμπέρασμα ότι τα μέτρα αυτά θα έχουν στόχους που συμπίπτουν με ορισμένα από τα θετικά κριτήρια τα οποία προβλέπονται στις προαναφερόμενες διατάξεις, εφόσον θα εντάσσονται είτε στον στόχο της ανάπτυξης των μικρομεσαίων επιχειρήσεων ή ορισμένων περιοχών ή ακόμη στον στόχο της ανάπτυξης προϊόντων υψηλής ποιότητας και υγιεινής διατροφής.
(93)
Οι πορτογαλικές αρχές εξήγησαν επίσης ότι τα μηνύματα που διαδίδονται στο πλαίσιο των δράσεων προώθησης και διαφήμισης είναι γενικού χαρακτήρα, συνίστανται κυρίως στην πραγματοποίηση εμπορικών εκθέσεων, στη συμμετοχή σε πανηγύρεις, στην έκδοση καταλόγων και άλλων μέσων, και δεν έχουν ως στόχο να αποτρέψουν τους καταναλωτές να αγοράσουν προϊόντα άλλων κρατών μελών ή να δυσφημίσουν τα εν λόγω προϊόντα ούτε ωφελούν το εμπορικό σήμα συγκεκριμένης επιχείρησης ή μεμονωμένου παραγωγού.
(94)
Στην απόφαση για την κίνηση της επίσημης διαδικασίας εξέτασης (σημείο 108), η Επιτροπή θεώρησε ότι οι κρατικές ενισχύσεις που χορηγήθηκαν για τη χρηματοδότηση των δράσεων προώθησης εν προκειμένω έως την 1η Ιανουαρίου 2002, τήρησαν τα κριτήρια που καθορίζονται στις εφαρμοστέες κοινοτικές ρυθμίσεις.
(95)
Από την 1η Ιανουαρίου 2002, το σημείο 8 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών περί κρατικών ενισχύσεων που αφορούν στη διαφήμιση προϊόντων που παρατίθενται στο παράρτημα I της συνθήκης ΕΚ και ορισμένων προϊόντων εκτός παραρτήματος I ορίζει ότι οι ενέργειες προώθησης, όπως η διάδοση επιστημονικών γνώσεων στο ευρύ κοινό, η διοργάνωση εμπορικών πανηγύρεων ή εκθέσεων, η συμμετοχή σε αυτές και παρεμφερείς δραστηριότητες δημοσίων σχέσεων, συμπεριλαμβανομένων ερευνών της αγοράς και δημοσκοπήσεων, δεν θεωρούνται διαφήμιση. Οι κρατικές ενισχύσεις για τέτοια προώθηση με την ευρύτερη έννοια αποτελούν αντικείμενο των σημείων 13 και 14 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών για τις κρατικές ενισχύσεις στον τομέα της γεωργίας.
(96)
Το σημείο 13.2 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών για τις κρατικές ενισχύσεις στον τομέα της γεωργίας προβλέπει ότι οι ενισχύσεις μπορούν να χορηγηθούν για τη χρήση εμπειρογνωμόνων ή παρόμοιων υπηρεσιών, συμπεριλαμβανομένων τεχνικών μελετών, μελετών σκοπιμότητας και σχεδιασμού καθώς και ερευνών αγοράς, όταν οι σχετικές δραστηριότητες αποβλέπουν στην ανάπτυξη γεωργικών προϊόντων ποιότητας. Επιπλέον, το σημείο 14 επιτρέπει τη χορήγηση ενισχύσεων τεχνικής υποστήριξης στον γεωργικό τομέα. Ειδικότερα, επιτρέπονται οι ενισχύσεις με σκοπό την εκλαΐκευση νέων τεχνικών.
(97)
Οι ενισχύσεις που περιγράφονται ανωτέρω μπορούν να ενταχθούν στη μία ή την άλλη από τις κατηγορίες αυτές, δεδομένου ότι αποβλέπουν, τελικά, στην παροχή τεχνικής υποστήριξης για τη συγκεκριμένη παραγωγή μέσω της στήριξης για τη διάθεση στο εμπόριο γεωργικών προϊόντων ποιότητας και τη γενική εκλαΐκευση των χαρακτηριστικών της.
(98)
Στις περιπτώσεις αυτές επιτρέπεται η χορήγηση ενισχύσεων που καλύπτουν το 100 % του κόστους. Ωστόσο, προκειμένου να αποφευχθεί η χορήγηση σημαντικών ποσών σε μεγάλες εταιρείες, το συνολικό ποσό της ενίσχυσης που μπορεί να χορηγηθεί στο πλαίσιο των δύο αυτών σημείων δεν μπορεί να υπερβαίνει τις 100 000 ευρώ ανά δικαιούχο σε διάστημα τριών ετών ή, εφόσον πρόκειται για ενισχύσεις που χορηγούνται σε επιχειρήσεις που υπάγονται στην κατηγορία των ΜΜΕ όπως ορίζονται από την Επιτροπή, το 50 % των επιλέξιμων δαπανών εάν το ποσό αυτό είναι υψηλότερο. Για τους σκοπούς του υπολογισμού του ποσού της ενίσχυσης, δικαιούχος θεωρείται ο αποδέκτης των υπηρεσιών.
(99)
Οι πορτογαλικές αρχές εξήγησαν ότι, εφόσον πρόκειται για δράσεις γενικής φύσης και εμβέλειας των οποίων το πραγματικό όφελος κατανέμεται πλήρως μεταξύ όλων των παραγόντων του αμπελοοινικού τομέα, το επίπεδο της ενίσχυσης ανά δικαιούχο θα παραμείνει κάτω από το όριο των 100 000 ευρώ ανά τριετή περίοδο.
(100)
Στην απόφαση για την κίνηση της επίσημης διαδικασίας εξέτασης (σημείο 114), η Επιτροπή θεώρησε ότι οι δημόσιες ενισχύσεις που χορηγήθηκαν για τη χρηματοδότηση των δράσεων προώθησης εν προκειμένω μετά την 1η Ιανουαρίου 2002, φαίνεται ότι τήρησαν τα κριτήρια που καθορίζονται στις εφαρμοστέες κοινοτικές ρυθμίσεις.
(101)
Με βάση τις πληροφορίες που διαβίβασαν οι πορτογαλικές αρχές καθ’ όλη τη διάρκεια της εξέτασης του φακέλου αυτού και ελλείψει αντιθέτων παρατηρήσεων από τρίτους μετά την κίνηση της επίσημης διαδικασίας εξέτασης, η Επιτροπή επιβεβαιώνει τη θέση που εξέφρασε κατά την κίνηση της διαδικασίας (22) όσον αφορά το συμβιβάσιμο με τις εφαρμοστέες κοινοτικές διατάξεις των εκστρατειών γενικής προώθησης του κρασιού που ανέπτυξε η Viniportugal στην Πορτογαλία.
-
Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή λαμβάνει ιδίως υπόψη τις διαβεβαιώσεις που υπέβαλαν οι πορτογαλικές αρχές όσον αφορά: τους στόχους του μέτρου, δηλαδή ανάπτυξη των μικρομεσαίων επιχειρήσεων, ανάπτυξη ορισμένων περιφερειών ή ακόμη ανάπτυξη προϊόντων υψηλής ποιότητας και υγιεινής διατροφής (σημείο 32 των κατευθυντήριων γραμμών περί κρατικών ενισχύσεων για τη διαφήμιση),
-
τη φύση των εκστρατειών: τα μηνύματα που διαδίδονται στο πλαίσιο των δράσεων προώθησης και διαφήμισης είναι γενικού χαρακτήρα, συνίστανται κυρίως στην πραγματοποίηση εμπορικών εκθέσεων, στη συμμετοχή σε πανηγύρεις, στην έκδοση καταλόγων και άλλων μέσων, και δεν έχουν ως στόχο να αποτρέψουν τους καταναλωτές να αγοράσουν προϊόντα άλλων κρατών μελών ή να δυσφημίσουν τα εν λόγω προϊόντα ούτε ωφελούν το εμπορικό σήμα συγκεκριμένης επιχείρησης ή μεμονωμένου παραγωγού (σημείο 20 των κατευθυντήριων γραμμών περί κρατικών ενισχύσεων για τη διαφήμιση),
-
το ανώτατο όριο της στήριξης: τα μέτρα χρηματοδοτούνται εξ ολοκλήρου από εισφορές και οι χρηματοδοτικές προσπάθειες των επαγγελματιών στις εκστρατείες αυτές ανέρχονται εξ ορισμού στο 50 % του κόστους τους. Επιπλέον, δεδομένου ότι πρόκειται για δράσεις γενικής φύσης και εμβέλειας, των οποίων το πραγματικό όφελος κατανέμεται πλήρως μεταξύ όλων των παραγόντων του αμπελοοινικού τομέα, το επίπεδο της ενίσχυσης ανά δικαιούχο θα παραμείνει κάτω από το όριο των 100 000 ευρώ ανά τριετή περίοδο.
3.2. Εκστρατείες προώθησης και διαφήμισης του πορτογαλικού κρασιού στις αγορές των λοιπών κρατών μελών και των τρίτων χωρών
(102)
Όσον αφορά τις εκστρατείες προώθησης και διαφήμισης του πορτογαλικού κρασιού στις αγορές των λοιπών κρατών μελών και των τρίτων χωρών που ανέπτυξε η Viniportugal, ιδίως μετά την 1η Ιανουαρίου 2002, η Επιτροπή είχε εκφράσει αμφιβολίες σχετικά με το συμβιβάσιμο των εκστρατειών αυτών με τις διατάξεις των κατευθυντήριων γραμμών περί κρατικών ενισχύσεων για τη διαφήμιση.
(103)
Σύμφωνα με το σημείο 4.1 των εν λόγω κατευθυντήριων γραμμών, είναι αποδεκτές οι εκστρατείες διαφήμισης που αναλαμβάνονται άμεσα ή έμμεσα από το κράτος μέλος στην αγορά των λοιπών κρατών μελών, με σκοπό να εξοικειωθούν οι καταναλωτές με τα γεωργικά προϊόντα των λοιπών κρατών μελών ή περιοχών ή με ολόκληρη κατηγορία προϊόντων άλλου κράτους μέλους. Εντούτοις, οι εκστρατείες αυτές πρέπει να διαδίδουν αντικειμενικές πληροφορίες για τα χαρακτηριστικά των σχετικών προϊόντων και να μην περιλαμβάνουν υποκειμενικούς ισχυρισμούς για την ποιότητα των προϊόντων με βάση και μόνο την καταγωγή τους.
(104)
Ωστόσο, κατά την κίνηση της διαδικασίας εξέτασης, η Επιτροπή δεν είχε επαρκείς πληροφορίες στη διάθεσή της ώστε να συμπεράνει ότι οι εκστρατείες αυτές, παρότι αναφέρεται η καταγωγή των κρασιών, διαδίδουν μόνο πληροφορίες για τα αντικειμενικά χαρακτηριστικά των σχετικών προϊόντων και δεν περιλαμβάνουν υποκειμενικούς ισχυρισμούς σχετικά με την ποιότητα των προϊόντων με βάση και μόνο την καταγωγή τους. Συνεπώς, ζητήθηκε από τις πορτογαλικές αρχές να αποδείξουν ότι η ενδεχόμενη αναφορά της καταγωγής των προϊόντων τηρεί πράγματι τους όρους αυτούς.
(105)
Η Επιτροπή λαμβάνει υπόψη τις διαβεβαιώσεις που υπέβαλαν οι πορτογαλικές αρχές όσον αφορά (i) τη γενική φύση των εκστρατειών προώθησης της Viniportugal (βλέπε σημείο 37 ανωτέρω)· (ii) το γεγονός ότι οι δραστηριότητες προώθησης και διαφήμισης της Viniportugal στην Πορτογαλία, και στο έδαφος των λοιπών κρατών μελών και τρίτων χωρών, δεν αφορούν συγκεκριμένους κλάδους ούτε αποβλέπουν στην προώθηση ορισμένων επιχειρήσεων ή μεμονωμένων παραγωγών (βλέπε σημείο 37 ανωτέρω)· (iii) το γεγονός ότι οι εκστρατείες δεν έχουν ως στόχο να δυσφημίσουν τα αμπελοοινικά προϊόντα άλλων κρατών μελών ούτε επιδιώκουν να αποτρέψουν τους καταναλωτές να αγοράσουν αμπελοοινικά προϊόντα σε άλλα κράτη μέλη και είναι σύμφωνες με την εφαρμοστέα κοινοτική νομοθεσία (δηλαδή, τη νομοθεσία όσον αφορά την επισήμανση, την παρουσίαση και τη διαφήμιση των τροφίμων) (βλέπε σημείο 38 ανωτέρω)· (iv) το ότι στόχος των δραστηριοτήτων αυτών είναι να εξοικειωθούν οι καταναλωτές άλλων κρατών μελών με τα πορτογαλικά κρασιά, διευκολύνοντας με τον τρόπο αυτό την ανάπτυξη των δραστηριοτήτων του πορτογαλικού αμπελουργικού τομέα, κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της ΣΛΕΕ (βλέπε σημείο 39 ανωτέρω)· και, τέλος, (v) το ότι οι εκστρατείες της Viniportugal εκτός Πορτογαλίας αποβλέπουν στην προβολή των βασικών χαρακτηριστικών του πορτογαλικού κρασιού, ενθαρρύνοντας τους καταναλωτές σε άλλα κράτη μέλη και τρίτες χώρες να δοκιμάσουν τα προϊόντα αυτά με τα οποία δεν είναι εξοικειωμένοι, και δεν περιλαμβάνουν καμία υποκειμενική δήλωση σχετικά με την ποιότητα των προϊόντων με βάση και μόνο την καταγωγή τους (βλέπε σημείο 40 ανωτέρω).
(106)
Με βάση τις συμπληρωματικές πληροφορίες που διαβίβασαν οι πορτογαλικές αρχές και ελλείψει αντιθέτων παρατηρήσεων από τρίτους μετά την κίνηση της επίσημης διαδικασίας εξέτασης, η Επιτροπή είναι, συνεπώς, σε θέση να συμπεράνει ότι άρθηκαν οι αμφιβολίες που είχε διατυπώσει κατά την κίνηση της διαδικασίας όσον αφορά τον αντικειμενικό χαρακτήρα των εκστρατειών προώθησης και διαφήμισης που αναπτύχθηκαν στις αγορές των κρατών μελών και των τρίτων χωρών.
(107)
Με βάση το προαναφερθέν σκεπτικό, η Επιτροπή θεωρεί ότι η ενίσχυση για τη γενική προώθηση του κρασιού στην Πορτογαλία, καθώς και η ενίσχυση προώθησης και διαφήμισης των πορτογαλικών κρασιών στις αγορές των λοιπών κρατών μελών και των τρίτων χωρών, είναι συμβιβάσιμες με τα θετικά και αρνητικά κριτήρια που καθορίζονται στις ισχύουσες κατευθυντήριες γραμμές περί κρατικών ενισχύσεων για τη διαφήμιση.
4. Η χρηματοδότηση των ενισχύσεων
(108)
Δεδομένου ότι πρόκειται για κρατικές ενισχύσεις που χρηματοδοτήθηκαν μέσω εισφοράς, οι δράσεις που χρηματοδοτήθηκαν με τις ενισχύσεις καθώς και η χρηματοδότηση των ίδιων των ενισχύσεων πρέπει να αποτελέσουν αντικείμενο εξέτασης από την Επιτροπή. Πράγματι, το ενδεχόμενο του ασυμβίβαστου της χρηματοδότησης κρατικής ενίσχυσης με την κοινή αγορά θα είχε ως συνέπεια οι ίδιες οι ενισχύσεις να είναι επίσης ασυμβίβαστες, ακόμη και σε περίπτωση που η ενίσχυση έχει τηρήσει τους εφαρμοστέους κανόνες ανταγωνισμού.
(109)
Κατά πάγια νομολογία, οι φόροι δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής των διατάξεων της ΣΛΕΕ σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις εκτός αν αποτελούν τον τρόπο χρηματοδότησης του μέτρου ενίσχυσης, οπότε αποτελούν αναπόσπαστο μέρος του μέτρου αυτού (23). Για να θεωρηθεί ότι μια εισφορά ή μέρος της εισφοράς αποτελεί αναπόσπαστο μέρος του μέτρου ενίσχυσης, πρέπει να υφίσταται οπωσδήποτε αναγκαστική σχέση μεταξύ της εισφοράς και της ενίσχυσης βάσει της συναφούς εθνικής νομοθεσίας (24), υπό την έννοια ότι το προϊόν της εισφοράς πρέπει να προορίζεται απαραίτητα για τη χρηματοδότηση της ενίσχυσης. Εάν υπάρχει τέτοια σχέση, το προϊόν της εισφοράς επηρεάζει άμεσα το ύψος της ενίσχυσης (25) και, κατά συνέπεια, την αξιολόγηση του συμβιβάσιμου του μέτρου ενίσχυσης με την κοινή αγορά. (26)
(110)
Επομένως, είναι σκόπιμο να εξεταστεί αν η εισφορά για την προώθηση του κρασιού πληροί τις προαναφερόμενες προϋποθέσεις.
4.1. Η εισφορά προώθησης του κρασιού ως αναπόσπαστο μέρος των ενισχύσεων προώθησης
(111)
Πρώτον, πρέπει να εξεταστεί κατά πόσο το προϊόν της εισφοράς προορίζεται απαραίτητα για τη χρηματοδότηση της ενίσχυσης. Στο πλαίσιο αυτό, πρέπει να επισημανθεί ότι τόσο το νομοθετικό διάταγμα αριθ. 137/95 όσο και το νομοθετικό διάταγμα αριθ. 119/97 με το οποίο καταργήθηκε, προβλέπει ότι «ένα ποσοστό του προϊόντος της εισφοράς προώθησης, το οποίο καθορίζεται ετησίως από τον Υπουργό Γεωργίας, αλλά δεν είναι ποτέ χαμηλότερο του 25 %, θα προορίζεται για τις δράσεις γενικής προώθησης του κρασιού και των αμπελοοινικών προϊόντων»(άρθρο 11 παράγραφος 2 του νομοθετικού διατάγματος αριθ. 119/97). Υπό την έννοια αυτή, ένα μέρος του προϊόντος της εισφοράς διατίθεται υποχρεωτικά -δυνάμει των συναφών εθνικών κανονιστικών διατάξεων- στη χρηματοδότηση των μέτρων προώθησης που αποτελούν αντικείμενο της ενίσχυσης.
(112)
Επιπλέον, το άρθρο 1 παράγραφος 1 του νομοθετικού διατάγματος αριθ. 119/97, που ορίζει το πλαίσιο εφαρμογής του νόμου, αναφέρει ότι «τα κρασιά και τα αμπελοοινικά προϊόντα […] υπόκεινται στην επιβολή μιας εισφοράς, προώθησης, που αποτελεί το αντιστάθμισμα για τις υπηρεσίες τις οποίες παρέχει το IVV όσον αφορά τη γενική προώθηση και τον γενικό συντονισμό του τομέα». Δεύτερον, πρέπει να εξεταστεί κατά πόσο το προϊόν της εισφοράς επηρεάζει άμεσα το ύψος της ενίσχυσης. Στο πλαίσιο αυτό, πρέπει να επισημανθεί ότι η εισφορά προώθησης αποτελεί τη μοναδική πηγή χρηματοδότησης των ενισχύσεων για την προώθηση και τη διαφήμιση που αποτελούν αντικείμενο της παρούσας εξέτασης, με συνέπεια η μείωση του προϊόντος της εισφοράς να συνεπάγεται μείωση των πόρων χρηματοδότησης των μέτρων προώθησης.
(113)
Κατά συνέπεια, η Επιτροπή θεωρεί ότι στην προκειμένη περίπτωση το προϊόν της εισφοράς διατίθεται υποχρεωτικά στη χρηματοδότηση της ενίσχυσης και το προϊόν της εισφοράς επηρεάζει άμεσα το ύψος της ενίσχυσης. Τέλος, συνάγεται το συμπέρασμα, σύμφωνα με τη νομολογία του Δικαστηρίου, ότι υπάρχει αναγκαστική σχέση μεταξύ της εισφοράς και της ενίσχυσης δυνάμει των συναφών εθνικών κανονιστικών διατάξεων και ότι η εισφορά για την προώθηση του κρασιού αποτελεί αναπόσπαστο μέρος του υπό εξέταση μέτρου ενίσχυσης. Συνεπώς, η χρηματοδότηση των δράσεων με την εισφορά πρέπει επίσης να αποτελέσει αντικείμενο εξέτασης από την Επιτροπή.
4.2. Επιβολή της εισφοράς στα εξαγόμενα προϊόντα
(114)
Όπως επισημαίνεται στο σημείο 9 ανωτέρω, η εισφορά επιβάλλεται τόσο στα πορτογαλικά προϊόντα που προορίζονται για κατανάλωση στην Πορτογαλία όσο και στα προϊόντα που προορίζονται για εξαγωγή.
(115)
Ωστόσο, στην απόφασή για την κίνηση της επίσημης διαδικασίας εξέτασης (σημείο 143), η Επιτροπή επιβεβαιώνει ότι δεν φαίνεται να υπάρχει διάκριση μεταξύ των εγχώριων προϊόντων που προορίζονται για την εθνική αγορά και των προϊόντων που προορίζονται για εξαγωγή κατά την ανάπτυξη των εκστρατειών προώθησης και διαφήμισης εκτός του πορτογαλικού εδάφους.
(116)
Όσον αφορά το ζήτημα κατά πόσο τα προϊόντα που προορίζονται για εξαγωγή ωφελούνται κατά το ίδιο μέτρο από τα μέτρα γενικής προώθησης στην Πορτογαλία, με βάση τις πληροφορίες που διέθεσαν οι πορτογαλικές αρχές καθ’ όλη τη διάρκεια της εξέτασης της υπόθεσης και ελλείψει αντιθέτων αρατηρήσεων από τρίτους μετά την κίνηση της επίσημης διαδικασίας εξέτασης, η Επιτροπή είναι σε θέση να συμπεράνει ότι η τελευταία αυτή κατηγορία των προϊόντων ωφελείται σε σημαντικό βαθμό, αφενός, από όλα τα πλεονεκτήματα που απορρέουν από την εισφορά και, αφετέρου, από τις δραστηριότητες προώθησης στο έδαφος των λοιπών κρατών μελών και τρίτων χωρών.
4.3. Επιβολή της εισφοράς στα εισαγόμενα προϊόντα
(117)
Σύμφωνα με τη νομολογία του Δικαστηρίου (27), η Επιτροπή θεωρεί κατά κανόνα ότι η χρηματοδότηση κρατικής ενίσχυσης με υποχρεωτικές επιβαρύνσεις ενδέχεται να επηρεάσει την ενίσχυση, έχοντας προστατευτικό αποτέλεσμα που υπερβαίνει την ενίσχυση αυτή καθεαυτή. Η υπό εξέταση εισφορά συνιστά πράγματι υποχρεωτική επιβάρυνση. Σύμφωνα με την ίδια νομολογία, η Επιτροπή θεωρεί ότι μια ενίσχυση μπορεί να χρηματοδοτείται από τέλη υπέρ τρίτων που επιβαρύνουν επίσης τις εισαγωγές των παραγωγών του ίδιου προϊόντος των λοιπών κρατών μελών μόνον εφόσον υπάρχουν διαβεβαιώσεις ότι οι τελευταίοι αυτοί μπορούν να ωφεληθούν κατά τον ίδιο τρόπο όπως οι εγχώριοι παραγωγοί από όλα τα πλεονεκτήματα αυτά.
(118)
Συνεπώς, κατά την κίνηση της επίσημης διαδικασίας εξέτασης, η Επιτροπή επεσήμανε ότι στο μέτρο που τα προϊόντα προέλευσης άλλων κρατών μελών χρειάστηκε επίσης να καταβάλουν την εισφορά, οι πορτογαλικές αρχές έπρεπε ακόμη να αποδείξουν ότι δεν υπήρξε καμία διάκριση μεταξύ των εγχώριων προϊόντων και των εισαγόμενων προϊόντων και ότι, επομένως, τα προϊόντα προέλευσης άλλων κρατών μελών, τα οποία χρειάστηκε επίσης να καταβάλουν την εισφορά αυτή, ωφελούνταν κατά τον ίδιο τρόπο και κατά το ίδιο μέτρο όπως τα εγχώρια προϊόντα από όλα τα πλεονεκτήματα που απορρέουν από την καταβολή της εισφοράς αυτής (28).
(119)
Έχει ήδη διαπιστωθεί ότι οι εκστρατείες προώθησης και διαφήμισης του κρασιού και των αμπελοοινικών προϊόντων που πραγματοποίησε η Viniportugal χρηματοδοτούνται με μέρος των εσόδων της εισφοράς για την προώθηση του κρασιού.
(120)
Στις παρατηρήσεις και τις συμπληρωματικές πληροφορίες τους, οι πορτογαλικές αρχές διαβεβαιώνουν ότι η συνεισφορά των εσόδων από την εισφορά που επιβλήθηκε στα εισαγόμενα προϊόντα περιορίστηκε στη χρηματοδότηση ελάχιστου μέρους του κόστους των δράσεων γενικής προώθησης τις οποίες πραγματοποίησε η Viniportugal στην Πορτογαλία. Ισχυρίζονται ότι οι εκστρατείες προώθησης και διαφήμισης που πραγματοποιήθηκαν στις αγορές των λοιπών κρατών μελών και των τρίτων χωρών, προς όφελος του πορτογαλικού κρασιού και των πορτογαλικών αμπελοοινικών προϊόντων, χρηματοδοτούνται αποκλειστικά με τα έσοδα της εισφοράς που επιβλήθηκε στα εγχώρια προϊόντα.
(121)
Οι πληροφορίες που υπέβαλαν οι πορτογαλικές αρχές αποδεικνύουν ότι οι εκστρατείες γενικής προώθησης στην Πορτογαλία ωφελούν αναλογικά τα εισαγόμενα προϊόντα. Πράγματι, όπως περιγράφεται στα σημεία 16 και 17 ανωτέρω, ο κύριος στόχος των εκστρατειών διαφήμισης σε εθνική κλίμακα είναι η προσέλκυση των ενήλικων νέων καταναλωτών των δύο φύλων για συνετή κατανάλωση κρασιού εναλλακτικά αντί για μπίρα ή άλλα οινοπνευματώδη ποτά. Οι πορτογαλικές αρχές διαβίβασαν επίσης διαφημιστικά δείγματα των εκστρατειών και έργων διάδοσης που χρηματοδοτήθηκαν με την εισφορά. Στο μέτρο που οι εκστρατείες προώθησης αποβλέπουν στην προώθηση της κατανάλωσης κρασιού, γενικά, τα εισαγόμενα προϊόντα ωφελούνται κατά το ίδιο μέτρο από τα εν λόγω μέτρα.
(122)
Εντούτοις, οι παρασχεθείσες πληροφορίες δεν επαρκούν ώστε να αποδειχθεί ότι τα έσοδα από την εισφορά που επιβλήθηκε στα εισαγόμενα προϊόντα δεν συνέβαλαν στη χρηματοδότηση των εκστρατειών προώθησης και διαφήμισης που πραγματοποιήθηκαν στις αγορές των άλλων κρατών μελών και των τρίτων χωρών και που, αντιθέτως, ωφελούν αποκλειστικά το πορτογαλικό κρασί. Ειδικότερα, σύμφωνα με τα αριθμητικά στοιχεία που διαβίβασαν οι πορτογαλικές αρχές, κατά την περίοδο μεταξύ 1998 και 2005, τα μέσα έσοδα από την είσπραξη της εισφοράς στα εισαγόμενα προϊόντα ήταν 1 293 169 ευρώ, ενώ κατά την ίδια περίοδο, η Viniportugal αφιέρωνε ετησίως 525 698 ευρώ κατά μέσο όρο σε δράσεις γενικής προώθησης στην Πορτογαλία (βλέπε σημεία 36 και 38 ανωτέρω).
(123)
Επιπλέον, ακόμη και αν η εθνική νομοθεσία θεσπίζει την υποχρέωση να προορίζεται ένα ποσοστό, ποτέ χαμηλότερο του 25 %, του προϊόντος της εισφοράς για τις δράσεις γενικής προώθησης του κρασιού και των αμπελοοινικών προϊόντων, δεν υπάρχουν χωριστά λογιστικά στοιχεία γι’ αυτά τα δύο μέρη του προϊόντος της εισφοράς. Οι πορτογαλικές αρχές μπόρεσαν να παρουσιάσουν μόνον εκτιμήσεις όσον αφορά το μέρος του προϊόντος της εισφοράς που επιβλήθηκε στα εισαγόμενα προϊόντα και που προοριζόταν για τη γενική προώθηση.
(124)
Ωστόσο, λαμβανομένης υπόψη της νομολογίας που αναφέρεται στην αιτιολογική σκέψη 116 ανωτέρω, δεδομένου ότι τα μέτρα που χρηματοδοτήθηκαν με την εισφορά συνιστούν κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107 της ΣΛΕΕ και ότι η εισφορά ενέχει χαρακτήρα διάκρισης που αντιβαίνει στο άρθρο 110 της ΣΛΕΕ στο μέτρο που τα προϊόντα με προέλευση τα λοιπά κράτη μέλη χρειάστηκε επίσης να καταβάλουν την εισφορά, χωρίς ωστόσο να ωφεληθούν από όλα τα πλεονεκτήματα που απορρέουν από αυτήν, η Επιτροπή θεωρεί ότι το προϊόν της εισφοράς που επιβλήθηκε στα εισαγόμενα προϊόντα των άλλων κρατών μελών με σκοπό τη χρηματοδότηση των δράσεων προώθησης τις οποίες πραγματοποίησε η Viniportugal στις αγορές των λοιπών κρατών μελών και των τρίτων χωρών συνιστά μη συμβιβάσιμη χρηματοδότηση της ενίσχυσης έναντι των κανόνων ελεύθερης κυκλοφορίας των εμπορευμάτων και ότι, συνεπώς, οι κατ’ αυτόν τον τρόπο χρηματοδοτούμενες κρατικές ενισχύσεις είναι, κατά το ίδιο μέτρο, ασυμβίβαστες με τη συνθήκη.
(125)
Η Επιτροπή μπορεί εύλογα να συμπεράνει, με βάση τις πληροφορίες και τις διαβεβαιώσεις που υπέβαλαν οι πορτογαλικές αρχές (βλέπε αιτιολογική σκέψη 104 της παρούσας απόφασης), ότι οι παραγωγοί και οι έμποροι των λοιπών κρατών μελών ωφελήθηκαν κατά το ίδιο μέτρο όπως οι πορτογάλοι παραγωγοί από τα μέτρα ενίσχυσης για τη γενική προώθηση που αναπτύχθηκε στην Πορτογαλία.
(126)
Απεναντίας, οι πορτογαλικές αρχές δεν αμφισβητούν ότι οι παραγωγοί και οι έμποροι των λοιπών κρατών μελών δεν μπορούν να ωφεληθούν από τα μέτρα ενίσχυσης για τις δραστηριότητες προώθησης και διαφήμισης στο εξωτερικό που πραγματοποιούνται αποκλειστικά προς όφελος των πορτογαλικών κρασιών.
(127)
Πράγματι, κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, όταν το προϊόν φορολογίας που επιβάλλεται στα εγχώρια και στα εισαγόμενα προϊόντα βάσει των ίδιων κριτηρίων προορίζεται για τη χρηματοδότηση δραστηριοτήτων που ωφελούν ιδιαίτερα τα εγχώρια φορολογούμενα προϊόντα, μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα η συνεισφορά που επιβάλλεται, βάσει των ίδιων κριτηρίων, να συνιστά παρ’ όλα αυτά μια εισάγουσα διακρίσεις φορολόγηση, στο μέτρο που η φορολογική επιβάρυνση που πλήττει τα εγχώρια προϊόντα εξουδετερώνεται από πλεονεκτήματα για τη χρηματοδότηση των οποίων αυτή χρησιμεύει, ενώ η επιβάρυνση που πλήττει τα εισαγόμενα προϊόντα αποτελεί καθαρό βάρος (29).
(128)
Στην προκειμένη περίπτωση δεν μπορεί επομένως να αποκλειστεί ότι υπήρξε διάκριση έναντι των εισαγόμενων προϊόντων. Αντιθέτως, προκύπτει από τις πληροφορίες που παρασχέθηκαν από τις πορτογαλικές αρχές ότι τα εισαγόμενα προϊόντα επιβαρύνθηκαν με την εισφορά κατά το ίδιο μέτρο όπως τα εγχώρια προϊόντα, ενώ δεν ωφελήθηκαν από τα πλεονεκτήματα που χρηματοδοτήθηκαν με την εισφορά αυτή κατά το ίδιο μέτρο όπως τα εγχώρια προϊόντα. Όπως επισημαίνεται στην αιτιολογική σκέψη 122 ανωτέρω, σύμφωνα με τα αριθμητικά στοιχεία που διαβίβασαν οι πορτογαλικές αρχές, κατά την περίοδο μεταξύ 1998 και 2005, τα μέσα έσοδα από την είσπραξη της εισφοράς στα εισαγόμενα προϊόντα ήταν 1 293 169 ευρώ, ενώ, κατά την ίδια περίοδο, η Viniportugal αφιέρωνε ετησίως 525 698 ευρώ κατά μέσο όρο σε δράσεις γενικής προώθησης στην Πορτογαλία. Δεν υπάρχουν χωριστά λογιστικά στοιχεία από τα οποία να προκύπτει με βεβαιότητα ότι το προϊόν της εισφοράς που επιβλήθηκε στα εισαγόμενα προϊόντα αφιερώνεται αποκλειστικά στη γενική προώθηση στην Πορτογαλία. Κατά συνέπεια, οι εισφορές και το προϊόν αυτών παραβιάζουν το άρθρο 110 της ΣΛΕΕ.
(129)
Με βάση τις πληροφορίες που της παρασχέθηκαν μετά την κίνηση της επίσημης διαδικασίας εξέτασης, η Επιτροπή δεν είναι σε θέση να συμπεράνει ότι οι ενισχύσεις για την προώθηση του πορτογαλικού κρασιού και των πορτογαλικών αμπελοοινικών προϊόντων στις αγορές των λοιπών κρατών μελών και των τρίτων χωρών δεν έχουν χρηματοδοτηθεί, έστω εν μέρει, με έσοδα από την εισφορά για την προώθηση του κρασιού που επιβλήθηκε στα εισαγόμενα προϊόντα. Ουσιαστικά, δεν εναπόκειται στην Επιτροπή να εξετάσει αυτεπαγγέλτως ποια είναι τα στοιχεία που θα μπορούσαν να της έχουν υποβληθεί, όμως η Επιτροπή οφείλει, αφενός, να αναζητά όλες τις αναγκαίες απόψεις και, αφετέρου, να στηρίζεται στις πληροφορίες που διαθέτει κατά την ημερομηνία έκδοσης της απόφασής της (30). Κατά συνέπεια, η Επιτροπή θεωρεί και συμπεραίνει ότι η χρηματοδότηση των εν λόγω μέτρων ενίσχυσης πρέπει να θεωρηθεί ασυμβίβαστη με την εσωτερική αγορά.
(130)
Συμπερασματικά, στο μέτρο που η χρηματοδότηση κρατικής ενίσχυσης θεωρείται ασυμβίβαστη με τους εφαρμοστέους κανόνες της συνθήκης, η κατ’ αυτόν τον τρόπο χρηματοδοτούμενη ενίσχυση πρέπει επίσης να θεωρείται ασυμβίβαστη από την Επιτροπή, για όσο διάστημα παρατάθηκε χρονικά η παράτυπη χρηματοδότηση. Πράγματι, το νομότυπο μιας χρηματοδοτικής κρατικής ενίσχυσης αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση ώστε να κηρυχθεί συμβιβάσιμη (31).
V. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ
(131)
Η Επιτροπή εκφράζει τη λύπη της για το γεγονός ότι η Πορτογαλία χορήγησε τις εν λόγω ενισχύσεις κατά παράβαση του άρθρου 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ.
(132)
Η Επιτροπή κατέληξε στα ακόλουθα συμπεράσματα:
-
η Πορτογαλία έθεσε παράνομα σε εφαρμογή τη χρηματοδότηση των εκστρατειών γενικής προώθησης του κρασιού που χρηματοδοτήθηκε μέσω εισφοράς η οποία επιβλήθηκε στα εγχώρια προϊόντα και στα προϊόντα εισαγωγής από τα λοιπά κράτη μέλη κατά παράβαση του άρθρου 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ,
-
η μοναδική δράση κατάρτισης που χρηματοδοτήθηκε με τα έσοδα της εισφοράς δεν συνιστά ενίσχυση,
-
οι ενισχύσεις για τη γενική προώθηση και διαφήμιση του κρασιού και των αμπελοοινικών προϊόντων που ανέπτυξε η Viniportugal στο έδαφος της Πορτογαλίας μπορούν να κηρυχθούν συμβιβάσιμες με την εσωτερική αγορά,
-
οι ενισχύσεις για την προώθηση και τη διαφήμιση του κρασιού και των αμπελοοινικών προϊόντων πορτογαλικής καταγωγής στο έδαφος των λοιπών κρατών μελών και των τρίτων χωρών, οι οποίες χρηματοδοτήθηκαν μέσω εισφοράς στην παραγωγή κρασιού και αμπελοοινικών προϊόντων που επιβλήθηκε επίσης στα προϊόντα με προέλευση τα λοιπά κράτη μέλη τήρησαν τις εφαρμοστέες κοινοτικές διατάξεις όσον αφορά τους εν λόγω αποδέκτες. Ωστόσο, η Επιτροπή διαπίστωσε επίσης την ύπαρξη παράβασης του άρθρου 110 της ΣΛΕΕ όσον αφορά τη χρηματοδότηση των ενισχύσεων. Για τον λόγο αυτό, η Επιτροπή δεν μπορεί να κηρύξει το εν λόγω καθεστώς συμβιβάσιμο, δεδομένου ότι εφάρμοσε διάκριση μεταξύ εισαγόμενων προϊόντων και εγχώριων προϊόντων.
(133)
Η παρούσα απόφαση περιορίζεται στην εξέταση της επιβολής της εισφοράς από την έναρξη ισχύος της έως τις 31 Δεκεμβρίου 2006, ημερομηνία έναρξης ισχύος των νέων κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών για τις κρατικές ενισχύσεις στον τομέα της γεωργίας 2007-2013, και με την επιφύλαξη της θέσης την οποία θα λάβει η Επιτροπή όσον αφορά την επιβολή της εισφοράς προώθησης πέραν της ημερομηνίας αυτής.
(134)
Η Επιτροπή κρίνει ενδεδειγμένο, στη συγκεκριμένη περίπτωση, να εκδώσει μια υπό όρους απόφαση, χρησιμοποιώντας τη δυνατότητα που της προσφέρει το άρθρο 7 παράγραφος 4 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999 του Συμβουλίου, σύμφωνα με το οποίο, η Επιτροπή δύναται να συνοδεύει τη θετική της απόφαση με όρους υπό τους οποίους μπορεί να θεωρηθεί μια ενίσχυση συμβιβάσιμη με την κοινή αγορά, και με υποχρεώσεις που να της επιτρέπουν να ελέγχει την τήρηση της απόφασής της.
(135)
Προκειμένου να επανορθωθεί η παράβαση του άρθρου 110 και να καταργηθεί έτσι αναδρομικά η διάκριση, η Πορτογαλία οφείλει να επιστρέψει το μέρος εκείνο της εισφοράς με το οποίο επιβαρύνθηκαν τα προϊόντα προέλευσης των λοιπών κρατών μελών, εντός προθεσμίας και υπό τους όρους που τάσσει η Επιτροπή. Με την επανόρθωση της παράβασης αυτής θα καταστούν οι σχετικές ενισχύσεις συμβιβάσιμες με το άρθρο 107 της ΣΛΕΕ.
(136)
Η Επιτροπή καθορίζει τους όρους που πρέπει να τηρηθούν για τη διενέργεια της εν λόγω επιστροφής. Έτσι, η Πορτογαλία οφείλει να επιστρέψει στους υπόχρεους εισφοράς το μέρος εκείνο της εισφοράς με το οποίο επιβαρύνθηκαν τα προϊόντα προέλευσης των λοιπών κρατών μελών μεταξύ της ημερομηνίας έναρξης εφαρμογής της εισφοράς και της 31ης Δεκεμβρίου 2006, τηρώντας πλήρως τους παρακάτω όρους:
-
εάν μπορούν να προσκομίσουν απόδειξη ότι η εισφορά προώθησης επιβλήθηκε στα εισαγόμενα προϊόντα, οι υπεύθυνοι για την καταβολή της εισφοράς υπόχρεοι μπορούν να ζητήσουν την επιστροφή του αναλογικού μέρους του προϊόντος της εισφοράς που προορίζεται για τη χρηματοδότηση των υπηρεσιών προώθησης οι οποίες ωφελούν αποκλειστικά τα εγχώρια προϊόντα, εντός προθεσμίας που καθορίζεται σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο και σε καμία περίπτωση κατώτερης των έξι μηνών από την κοινοποίηση της παρούσας απόφασης·
-
η Πορτογαλία θα προσδιορίσει την έκταση της τυχόν διάκρισης σε βάρος των εισαγόμενων προϊόντων. Για τον σκοπό αυτό, η Πορτογαλία θα ελέγξει, στο πλαίσιο μιας περιόδου αναφοράς, τη χρηματική αντιστοιχία μεταξύ των ποσών της εν λόγω εισφοράς που εισπράττονται συνολικώς επί των εγχώριων προϊόντων και των πλεονεκτημάτων από τα οποία ωφελούνται αποκλειστικά τα προϊόντα αυτά·
-
η επιστροφή πρέπει να πραγματοποιηθεί εντός μέγιστης προθεσμίας έξι μηνών από την υποβολή της αίτησης·
-
τα επιστρεφόμενα ποσά πρέπει να είναι επικαιροποιημένα, λαμβανομένων υπόψη των τόκων από την ημερομηνία της είσπραξής τους μέχρι την ημερομηνία της πραγματικής επιστροφής τους. Οι τόκοι αυτοί υπολογίζονται με βάση το επιτόκιο αναφοράς της Επιτροπής, που προβλέπεται από τη μέθοδο καθορισμού των επιτοκίων αναφοράς και προεξόφλησης (32)·
-
οι πορτογαλικές αρχές κάνουν δεκτή κάθε εύλογη απόδειξη εκ μέρους των υπόχρεων εισφοράς στην οποία εξειδικεύεται το μέρος της καταβληθείσας εισφοράς με το οποίο επιβαρύνθηκαν τα προϊόντα προέλευσης άλλων κρατών μελών·
-
το δικαίωμα στην επιστροφή ποσών δεν μπορεί να υποβληθεί σε άλλους όρους, ιδίως στον όρο να μην έχει μετακυληθεί η εισφορά·
-
στην περίπτωση που κάποιος φορολογούμενος δεν έχει ακόμη καταβάλει την εισφορά, οι πορτογαλικές αρχές παραιτούνται επισήμως από την πληρωμή του, συμπεριλαμβανομένων των ενδεχόμενων σχετικών τόκων υπερημερίας·
-
εφόσον ζητηθεί από την Επιτροπή, η Πορτογαλία δεσμεύεται να υποβάλει πλήρη έκθεση που να αποδεικνύει την ορθή εκτέλεση του μέτρου επιστροφής των ποσών·
-
εάν άλλο κράτος επέβαλε φόρο στα ίδια προϊόντα τα οποία επιβαρύνθηκαν με την εισφορά προώθησης του κρασιού στην Πορτογαλία, οι πορτογαλικές αρχές δεσμεύονται να επιστρέψουν στους υπόχρεους εισφοράς το μέρος της εισφοράς με το οποίο επιβαρύνθηκαν τα προϊόντα με προέλευση το εν λόγω άλλο κράτος μέλος·
-
η Πορτογαλία δεσμεύεται να γνωστοποιήσει την παρούσα απόφαση σε όλους τους δυνητικούς υπόχρεους εισφοράς,
ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΠΟΦΑΣΗ:
Άρθρο 1
Δεν συνιστά ενίσχυση η μοναδική δράση κατάρτισης, κόστους 367,12 ευρώ, που χρηματοδοτήθηκε με τα έσοδα της εισφοράς.
Άρθρο 2
Οι κρατικές ενισχύσεις για τη γενική προώθηση του κρασιού και των αμπελοοινικών προϊόντων στο πορτογαλικό έδαφος οι οποίες τέθηκαν σε εφαρμογή παράνομα από την Πορτογαλία κατά παράβαση του άρθρου 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ μέσω εισφοράς η οποία θεσπίστηκε με το νομοθετικό διάταγμα αριθ. 137/95, της 14ης Ιουνίου 1995, είναι κρατικές ενισχύσεις συμβιβάσιμες με την εσωτερική αγορά κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της ΣΛΕΕ όσον αφορά την περίοδο από την έναρξη ισχύος της έως τις 31 Δεκεμβρίου 2006.
Άρθρο 3
1. Οι κρατικές ενισχύσεις για την προώθηση και τη διαφήμιση του κρασιού και των αμπελοοινικών προϊόντων πορτογαλικής καταγωγής στο έδαφος των άλλων κρατών μελών και των τρίτων χωρών οι οποίες τέθηκαν σε εφαρμογή παράνομα από την Πορτογαλία κατά παράβαση του άρθρου 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ μέσω εισφοράς η οποία θεσπίστηκε με το νομοθετικό διάταγμα αριθ. 137/95, της 14ης Ιουνίου 1995, είναι, με την επιφύλαξη της εφαρμογής του άρθρου 2, κρατικές ενισχύσεις συμβιβάσιμες με την εσωτερική αγορά κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της ΣΛΕΕ όσον αφορά την περίοδο από την έναρξη ισχύος της έως τις 31 Δεκεμβρίου 2006, εφόσον η Πορτογαλία τηρεί του όρους που παρατίθενται στην παράγραφο 2 του παρόντος άρθρου.
2. Η Πορτογαλία οφείλει να επιστρέψει στους υπόχρεους εισφοράς το μέρος εκείνο της εισφοράς με το οποίο επιβαρύνθηκαν τα προϊόντα προέλευσης των λοιπών κρατών μελών μεταξύ της ημερομηνίας έναρξης εφαρμογής της εισφοράς και της 31ης Δεκεμβρίου 2006, τηρώντας πλήρως τους παρακάτω όρους:
-
εάν μπορούν να προσκομίσουν απόδειξη ότι η εισφορά προώθησης επιβλήθηκε στα εισαγόμενα προϊόντα, οι υπεύθυνοι για την καταβολή της εισφοράς υπόχρεοι μπορούν να ζητήσουν την επιστροφή του αναλογικού μέρους του προϊόντος της εισφοράς που προορίζεται για τη χρηματοδότηση των υπηρεσιών προώθησης οι οποίες ωφελούν αποκλειστικά τα εγχώρια προϊόντα, εντός προθεσμίας που καθορίζεται σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο και σε καμία περίπτωση κατώτερης των έξι μηνών από την κοινοποίηση της παρούσας απόφασης,
-
η Πορτογαλία θα προσδιορίσει την έκταση της τυχόν διάκρισης σε βάρος των εισαγόμενων προϊόντων. Για τον σκοπό αυτό, η Πορτογαλία θα ελέγξει, στο πλαίσιο μιας περιόδου αναφοράς, τη χρηματική αντιστοιχία μεταξύ των ποσών της εν λόγω εισφοράς που εισπράττονται συνολικώς επί των εγχώριων προϊόντων και των πλεονεκτημάτων από τα οποία ωφελούνται αποκλειστικά τα προϊόντα αυτά,
-
η επιστροφή πρέπει να πραγματοποιηθεί εντός μέγιστης προθεσμίας έξι μηνών από την υποβολή της αίτησης,
-
τα επιστρεφόμενα ποσά πρέπει να είναι επικαιροποιημένα, λαμβανομένων υπόψη των τόκων από την ημερομηνία της είσπραξής τους μέχρι την ημερομηνία της πραγματικής επιστροφής τους. Οι τόκοι αυτοί υπολογίζονται με βάση το επιτόκιο αναφοράς της Επιτροπής, που προβλέπεται από τη μέθοδο καθορισμού των επιτοκίων αναφοράς και προεξόφλησης (33),
-
οι πορτογαλικές αρχές κάνουν δεκτή κάθε εύλογη απόδειξη εκ μέρους των υπόχρεων εισφοράς στην οποία εξειδικεύεται το μέρος της καταβληθείσας εισφοράς με το οποίο επιβαρύνθηκαν τα προϊόντα προέλευσης άλλων κρατών μελών,
-
το δικαίωμα στην επιστροφή ποσών δεν μπορεί να υποβληθεί σε άλλους όρους, ιδίως στον όρο να μην έχει μετακυληθεί η εισφορά,
-
στην περίπτωση που κάποιος φορολογούμενος δεν έχει ακόμη καταβάλει την εισφορά, οι πορτογαλικές αρχές παραιτούνται επισήμως από την πληρωμή του, συμπεριλαμβανομένων των ενδεχόμενων σχετικών τόκων υπερημερίας,
-
εφόσον ζητηθεί από την Επιτροπή, η Πορτογαλία δεσμεύεται να υποβάλει πλήρη έκθεση που να αποδεικνύει την ορθή εκτέλεση του μέτρου επιστροφής των ποσών,
-
εάν άλλο κράτος επέβαλε φόρο στα ίδια προϊόντα τα οποία επιβαρύνθηκαν με την εισφορά προώθησης του κρασιού στην Πορτογαλία, οι πορτογαλικές αρχές δεσμεύονται να επιστρέψουν στους υπόχρεους εισφοράς το μέρος της εισφοράς με το οποίο επιβαρύνθηκαν τα προϊόντα με προέλευση το εν λόγω άλλο κράτος μέλος,
-
η Πορτογαλία δεσμεύεται να γνωστοποιήσει την παρούσα απόφαση σε όλους τους δυνητικούς υπόχρεους εισφοράς.
Άρθρο 4
Η Πορτογαλία ενημερώνει την Επιτροπή εντός προθεσμίας δύο μηνών από την κοινοποίηση της παρούσας απόφασης για τα μέτρα που έλαβε για την εφαρμογή της.
Άρθρο 5
Η παρούσα απόφαση απευθύνεται στην Πορτογαλική Δημοκρατία.
Βρυξέλλες, 20 Ιουλίου 2010.
ROZHODNUTÍ KOMISE
ze dne 20. července 2010
o parafiskálním poplatku na podporu vína C 43/04 (ex NN 38/03), který uplatňuje Portugalsko
(oznámeno pod číslem K(2010) 4891)
(Pouze portugalské znění je závazné)
(2011/6/EU)
EVROPSKÁ KOMISE,
s ohledem na Smlouvu o fungování Evropské unie (dále jen „SFEU“) (1), a zejména na čl. 108 odst. 2 první pododstavec této smlouvy,
po vyzvání zúčastněných stran, aby podle výše uvedeného ustanovení předložily své připomínky (2),
vzhledem k těmto důvodům:
I. POSTUP
(1)
Na základě stížnosti zaslala Evropská komise portugalským orgánům dne 20. ledna 2003 žádost o informace týkající se parafiskálního poplatku nazývaného „na podporu vína“, který vybírá Institut révy a vína, a týkající se opatření financovaných takto vybraným poplatkem.
(2)
Stálé zastoupení Portugalska při Evropské unii odpovědělo Komisi dopisem ze dne 14. března 2003. Jako odpověď na dotazy útvarů Komise zaslané faxem dne 14. května a 22. prosince 2003 byly v dopisech ze dne 4. srpna 2003, 2. září 2003, 24. února 2004 a 15. července 2004 zaslány doplňující informace.
(3)
Vzhledem k tomu, že se dotčený mechanismus uplatňuje bez předchozího povolení Komise od roku 1995, byl zapsán do registru neoznámené podpory. Opatření prováděná Portugalskem ve skutečnosti představují novou podporu neoznámenou Komisi, a tudíž protiprávní ve smyslu čl. 1 písm. f) nařízení Rady (ES) č. 659/1999 ze dne 22. března 1999, kterým se stanoví prováděcí pravidla k článku 93 (nyní článek 108) SFEU (3).
(4)
Dopisem ze dne 6. prosince 2004 (K(2004)4522) oznámila Komise Portugalsku své rozhodnutí zahájit ve věci této podpory formální vyšetřovací řízení podle čl. 108 odst. 2 SFEU. Rozhodnutí Komise o zahájení řízení bylo uveřejněno v Úředním věstníku Evropských společenství (4). Komise vyzvala zúčastněné strany, aby předložily své připomínky k dotčené podpoře.
(5)
Portugalské orgány předložily své připomínky dopisy ze dne 11. a 13. ledna 2005. Svoji odpověď doplnily dopisem ze dne 24. května 2006. Komise neobdržela připomínky od třetích zúčastněných stran.
II. POPIS PODPORY
(6)
Tato kapitola stručně rekapituluje souvislosti a hlavní skutečnosti týkající se opatření zkoumaných v tomto rozhodnutí. Podrobnosti o těchto skutečnostech jsou uvedeny v rozhodnutí o zahájení řízení uvedeném ve 4. bodě odůvodnění výše.
1. Institut révy a vína
(7)
Institut révy a vína (dále jen „IRV“) je veřejný orgán založený v roce 1986 s cílem zajistit kontrolu a obecnou koordinaci odvětví vína v Portugalsku. V souladu s ustanoveními legislativního nařízení č. 99/97 ze dne 26. dubna 1997 (základní zákon o Institutu révy a vína) (5) byly IRV uděleny obecné pravomoci v oblasti podpory, studia, kontroly, dohledu a propagace výroby a prodeje vína a vinařských produktů a za těmito účely byl vybaven administrativní a finanční autonomií.
(8)
Tento orgán vykonává činnost, která mu byla přidělena vnitrostátními právními předpisy a právními předpisy Společenství týkajícími se odvětví vína, a zejména funguje jako vnitrostátní instituce, kterou portugalský stát (6) pověřil dohledem nad dodržováním předpisů Společenství v odvětví vína podle čl. 72 odst. 1 nařízení Rady (ES) č. 1493/1999 ze dne 17. května 1999 o společné organizaci trhu s vínem (7).
(9)
V rámci svých úkolů obecné koordinace v odvětví vína IRV vyvíjí dva typy činností:
-
činnosti, které se týkají hlavně vín a vinařských produktů, jež jsou vyprodukovány v Portugalsku, a to pravomoci týkající se vinařského registru a dědictví i auditu kontrolního a certifikačního systému jakostních vín s. o. a regionálních vín (v průměru 2,8 % rozpočtu IRV ), a
-
činnosti týkající se bez rozdílu vín a vinařských produktů pocházejících z Portugalska a vín a vinařských produktů pocházejících z jiných členských států nebo ze třetích států a uváděných na trh v Portugalsku, a to řídící a koordinační činnosti vinařského trhu a kontrolu a dohled nad odvětvím vinařství v souladu s vnitrostátními předpisy a s předpisy Společenství (činnosti, které zahrnují téměř celý rozpočet IRV).
(10)
IRV také poskytuje určité služby třetím stranám, a to: (i) organizování a podporu vzdělávacích činností pro hospodářské subjekty, profesní a mezioborová sdružení v odvětví vína a zaměstnance IRV; (ii) poskytování skladovacích kapacit infrastruktury IRV hospodářským subjektům působícím v dotčeném odvětví a (iii) poskytování laboratorních služeb IRV a vzdělávání vlastních pracovníků a jiných pracovníků odvětví vína (z velké části financované podpůrnými programy Společenství a vnitrostátními podpůrnými programy).
2. Opatření k propagaci vína
(11)
IRV také zajišťuje propagaci vína. To se projevuje poskytnutím podpory reprezentativním mezioborovým sdružením odvětví vína, která plánují rozvoj aktivit na propagaci a reklamu vína a vinařských produktů. Tato podpora je financována částečně z příjmů z poplatku na podporu vína, který se vybírá z domácích a dovezených produktů, kdy dané procento stanoví každoročně portugalské orgány, které současně určují kritéria výběru příjemců podpory (8).
(12)
Od roku 1997 byla podpora obecné propagace vína a vinařských produktů přidělena na základě otevřeného a konkurenčního postupu portugalskému mezioborovému sdružení, které zastupuje portugalské odvětví vína, s názvem „Viniportugal“. Viniportugal se jako jediný kandidát od roku 1997 stal příjemcem celého parafiskálního poplatku určeného k těmto účelům.
(13)
Toto procento z uvedeného poplatku bylo určeno k financování dvou různých typů propagačních kampaní:
-
v první řadě kampaní na obecnou propagaci vína a vinařských produktů v Portugalsku bez odkazu na jejich původ;
-
za druhé kampaní na propagaci portugalského vína a vinařských produktů na území jiných členských států a třetích zemí.
2.1. Obecná propagace vína v Portugalsku
(14)
Co se týče kampaní na obecnou propagaci vína v Portugalsku, potvrzují portugalské orgány, že Viniportugal plní podpůrnou funkci a provádí propagační činnosti v oblasti vína a vinařských produktů, jako je podpora kulturních a vědeckých činností spojených s odvětvím vína. V této souvislosti Viniportugal podporuje kulturu vína pořádáním veletrhů a výstav v této oblasti, vydáváním publikací na toto téma a pomocí prezentací, informačních akcí a reklamních kampaní vzhledem k tomu, že obecná propagace vína má přímý vliv na spotřebu vína v Portugalsku.
(15)
Portugalské orgány uvádějí, že cílem propagačních a reklamních činností, které vyvíjí Viniportugal, není v žádném případě odradit spotřebitele od nákupu vinařských produktů z jiných členských států nebo poškodit jejich pověst. Rovněž nemají přinést prospěch určité výrobní značce nebo jednotlivým producentům.
(16)
Hlavním cílem reklamních kampaní na vnitrostátní úrovni je získat mladé zletilé spotřebitele obou pohlaví pro zdravou konzumaci vína jako alternativy k pivu nebo jiným alkoholickým nápojům.
(17)
Sdružení Viniportugal rovněž podporuje vydávání knih, prospektů a praktických příruček o víně s cílem popularizovat kulturu vína; uzavírá smlouvy s institucemi vyššího vzdělávání na podporu vzdělávání odborníků v odvětví vína a restauratérství; podporuje portugalský svaz someliérů, aby zvýšilo kvalitu vín podávaných ve veřejných prostorách a zajistilo všeobecnou znalost vlastností vína; a konečně Viniportugal podporuje umírněnou a odpovědnou konzumaci vína ve spolupráci se zdravotnickými institucemi tím, že pořádá semináře o boji proti alkoholu v krvi a bezpečnosti silničního provozu a navrhuje kodex správné praxe v oblasti reklamy na víno s cílem propagovat víno důstojným způsobem a vyhnout se podpoře konzumace alkoholu u nezletilých. Portugalské orgány předložily vzorky propagačních materiálů, které prokazují dodržování výše uvedených zásad.
2.2. Podpora portugalského vína na trzích jiných členských států a třetích zemí
(18)
Na druhé straně, co se týče kampaní k propagaci portugalského vína a vinařských produktů na území jiných členských států a třetích zemí, uvedly portugalské orgány, že činnosti vyvíjené na trzích jiných členských států a třetích zemí jsou zacíleny na propagaci portugalských vín a realizují se prostřednictvím zveřejňování reklam v odborných časopisech, rozšiřování informačních bulletinů, účasti na odborných výstavách a podpory návštěv novinářů odborných periodik v Portugalsku. Portugalské orgány tvrdí, že cílem těchto kampaní není odradit spotřebitele od nákupu produktů z jiných členských států nebo poškodit pověst těchto produktů ani přinést prospěch určité výrobní značce nebo jednotlivým producentům. V této souvislosti předložily portugalské orgány příklady a vzorky reklamních kampaní v zahraničním odborném tisku.
3. Opatření v oblasti vzdělávání
(19)
Institut IRV je odpovědný za podporu a zajišťování technického vzdělávání a informačních činností pro hospodářské subjekty v odvětví vína, aby se tak zaručila kvalita vín a vinařských produktů. V letech 1997 až 2002 pořádal tento institut různé vzdělávací akce pro své úředníky (1 449 úředníků), další úředníky státní správy a v menší míře i pro subjekty v daném odvětví (135 zaměstnanců).
(20)
Portugalské orgány zdůrazňují, že náklady na vzdělávací činnost pořádanou IRV v tomto období byly rovněž podpořeny z programů podpory modernizace zemědělství a lesnictví (PAMAF) 6 a z programu Agro - opatření 7, které jsou spolufinancovány Evropským sociálním fondem, kromě obecného školení „Sistema de Informaçao e Gestão Vitivinícola - 2000“, jehož náklady byly 367,12 EUR. Portugalské orgány doplňují, že díky tomu nemusel institut IRV ani hospodářské subjekty přispívat na financování tohoto vzdělávání.
4. Poplatek na podporu vína
(21)
Zkoumané opatření se týká používání výnosů parafiskálního poplatku, který Institut révy a vína (dále jen „IRV “) vybírá od hospodářských subjektů působících v odvětví vína od roku 1995 (9). Cílem tohoto poplatku je zajistit tomuto veřejnému orgánu dostatečné prostředky na provádění úkolů spojených s koordinací odvětví vína v Portugalsku, což představuje více než 62 % rozpočtu na provoz IRV.
(22)
Podle čl. 1 odst. 1 legislativního nařízení 119/97 podléhají vína a vinařské produkty pocházející z ú zemí Portugalska stejně jako vnější produkty prodávané v Portugalsku poplatku na podporu vína, který je náhradou za služby poskytované IRV v souvislosti se všeobecnou podporou a koordinací odvětví vína nebo, v případě autonomních oblastí Azorských ostrovů a Madeiry, za služby poskytované příslušnými regionálními orgány.
(23)
Poplatek na podporu vína se vybírá nejen z vinařských produktů vyráběných a prodávaných v Portugalsku, ale i z produktů vyráběných v Portugalsku a prodávaných v jiných členských státech nebo ve třetích zemích (vývoz) a z vinařských produktů pocházejících z jiných členských států nebo ze třetích zemí a prodávaných v Portugalsku (dovoz).
(24)
Sazbu poplatku každoročně stanoví příslušné orgány ministerstva zemědělství. Sazba se liší podle obalové úpravy produktu a objemu obalu (10).
(25)
Výnosy z poplatku na podporu vína jsou i přes název poplatku určeny především na financování služeb všeobecné koordinace odvětví vína, které poskytuje IRV, a ve druhé řadě na propagaci vína a vinařských produktů.
(26)
Při zahájení řízení se Komise domnívala, že při obecné koordinaci odvětví vína svěřené právními předpisy Společenství a vnitrostátními právními předpisy i při organizování poskytování podpory na propagaci vína institut IRV nevystupuje jako soukromý subjekt, ale jako veřejný orgán, a že se tedy u něj nejedná o státní podporu (viz bod 66 rozhodnutí o zahájení řízení).
(27)
Co se týče činnosti IRV jakožto poskytovatele některých služeb třetím stranám podle podmínek trhu (viz 15. bod odůvodnění výše), institut IRV neměl na základě svého postavení na trhu žádnou hospodářskou výhodu, a tudíž se u něj nejedná o státní podporu (viz bod 70 rozhodnutí o zahájení řízení).
(28)
Na základě informací, které měla Komise k dispozici, se rovněž domnívala, že sdružení Viniportugal nezískalo ekonomickou výhodu, a tudíž se nejednalo o státní podporu ve prospěch tohoto sdružení. Toto mezioborové sdružení je pouze poskytovatelem služeb, který byl vybrán podle objektivních kritérií otevřeným, transparentním a nediskriminujícím postupem, aby poskytoval takové služby (viz bod 87 rozhodnutí o zahájení řízení).
(29)
Ve chvíli zahájení vyšetřovacího řízení se tedy Komise domnívala, že došlo ke státní podpoře ve smyslu čl. 107 odst. 1 SFEU ve prospěch hospodářských subjektů odvětví vína z hlediska financování kampaní k propagaci a reklamě v oblasti vína a vinařských produktů (viz bod 80 rozhodnutí o zahájení řízení).
(30)
Co se týče vzdělávání, měla Komise rovněž za to, že se jednalo o státní podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 SFEU (viz body 79 a 80 rozhodnutí o zahájení řízení).
(31)
Komise zahájila řízení podle čl. 108 odst. 2 SFEU, jelikož měla pochybnosti o slučitelnosti těchto dvou druhů podpory s vnitřním trhem.
(32)
Pokud tedy jde o podporu reklamy portugalského vína na trhu jiných členských států a třetích zemí, Komise neměla v době zahájení řízení dostatečné informace, aby uzavřela, zda tyto akce přes uvádění původu vína nesdělují pouze informace o objektivních vlastnostech dotčených produktů a zda neobsahují subjektivní tvrzení o kvalitě produktů pouze z důvodu jejich původu (viz bod 119 rozhodnutí o zahájení řízení).
(33)
Co se týče financování podpor na propagaci a na vzdělávání, Komise měla v souladu s judikaturou Soudního dvora za to, že podpora vnitrostátních producentů může být financována parafiskálními poplatky uloženými i na dovoz od producentů stejného produktu jiných členských států pouze v tom případě, že budou existovat pojistky, že tito producenti mohou využívat všech těchto podpor stejným způsobem jako vnitrostátní producenti. Komise tedy ve stádiu zahájení řízení neměla dostatečné informace k tomu, aby uzavřela, zda v této věci nedochází k diskriminaci mezi vnitrostátními a dovezenými produkty. Nemohla tedy dojít k závěru, zda produkty pocházející z jiných členských států, ze kterých také musel být zaplacen poplatek, mohly stejným způsobem a stejnou měrou využívat všech výhod vyplývajících z uvedeného poplatku jako vnitrostátní produkty (viz bod 135 rozhodnutí o zahájení řízení).
(34)
Komise rovněž požadovala po portugalských orgánech, aby poskytly veškeré informace potřebné k vyhodnocení dotčených opatření, zejména v souvislosti s nediskriminačním charakterem metody financování uvedených podpor (tj. podpor na propagaci a reklamu vína a vinařských produktů v Portugalsku i na území jiných členských států a třetích zemí a podpor na vzdělávání) a v souvislosti s objektivní povahou reklamních kampaní pořádaných na trzích členských států a třetích zemí.
(35)
Toto rozhodnutí zkoumá uplatňování parafiskálního poplatku od jeho vstupu v platnost až do 31. prosince 2006, kdy vstoupily v platnost nové pokyny Společenství ke státní podpoře v odvětvích zemědělství a lesnictví na období 2007-2013, aniž by to mělo vliv na postoj, který Komise zaujme k uplatňování tohoto poplatku na podporu vína po tomto datu.
III. PŘIPOMÍNKY, KTERÉ PŘEDLOŽILO PORTUGALSKO
(36)
V reakci na rozhodnutí o zahájení řízení podle čl. 108 odst. 2 SFEU zaslaly portugalské orgány své připomínky v dopisech ze dne 11. a 13. ledna 2005. Svoji odpověď doplnily dopisem ze dne 24. května 2006.
1. Podpory na vzdělávání
(37)
Co se týče podpor na vzdělávání, portugalské orgány upřesnily následující skutečnosti.
(38)
V letech 1997 až 2000 institut IRV pořádal vzdělávací činnosti v souvislosti se základními otázkami odvětví vína v Portugalsku, které byly určeny zejména zaměstnancům IRV a dalších veřejných orgánů a v menší míře subjektům v odvětví vína.
(39)
Náklady na všechny činnosti podporované a prováděné IRV v uvedeném období byly zcela hrazeny z programů podpory modernizace zemědělství a lesnictví (PAMAF) 6 a z programu Agro - opatření 7, které jsou částečně financovány Společenstvím - Evropským sociálním fondem (ESF) - a částečně z vnitrostátních prostředků - z plánu investic a výdajů na rozvoj ústřední správy.
(40)
Jedinou činností za uvedené období, jejíž náklady byly skutečně hrazeny z rozpočtu IRV, bylo obecné školení „Sistema de Informação e Gestão Vitivinícola 2000“, které proběhlo v roce 2000, s celkovými náklady ve výši 367,12 EUR, a které bylo určeno zaměstnancům regionálních zemědělských odborů (regionálních útvarů ministerstva zemědělství) a zaměstnancům regionálních vinařských výborů, což jsou odpovědné orgány zaručující pravost a kvalitu vín z určitých regionů.
(41)
A konečně, portugalské orgány považovaly za nezbytné zdůraznit, že zanedbatelné náklady na tuto činnost - pouze 367,12 EUR - znamenají, že dopad na hospodářskou soutěž na vnitřním trhu je nulový nebo přinejmenším minimální.
2. Podpory na propagaci a reklamu portugalského vína na trzích jiných členských států a třetích zemí
(42)
Pokud jde o pochybnosti Komise ohledně podpory reklamy portugalského vína na trhu jiných členských států a třetích zemí, poskytly portugalské orgány tyto informace:
(43)
Propagační a reklamní činnosti sdružení Viniportugal v Portugalsku a na území jiných členských států a třetích zemí jsou obecné povahy, netýkají se konkrétních odvětví a nejsou zacílena na propagaci určitých podniků nebo jednotlivých producentů.
(44)
Cílem těchto kampaní není poškodit pověst vinařských produktů z jiných členských států ani odradit spotřebitele od nákupu vinařských produktů z jiných členských států a tyto kampaně se řídí platnými právními předpisy Společenství (tj. předpisy týkajícími se označování a obchodní úpravy potravin a reklam na potraviny). Reklamní činnosti sdružení Viniportugal v jiných členských státech Evropské unie a ve třetích zemích tedy dodržují negativní kritéria uvedená v odstavcích 18 až 30 pokynů Společenství ke státním podporám na reklamu výrobků uvedených v příloze I Smlouvy o ES a určitých výrobků, které v této příloze uvedeny nejsou (11) (dále jen „pokyny ke státním podporám na reklamu“), jež platilo v době provádění dotčené podpory.
(45)
Tyto činnosti rovněž splňuji pozitivní kritéria stanovená v odstavci 31 a násl. pokynů ke státním podporám na reklamu. Cílem těchto činností je skutečně seznámit spotřebitele v jiných členských státech s portugalskými víny, a napomoci tak rozvoji činností portugalského odvětví vína ve smyslu čl. 107 odst. 3 písm. c) SFEU.
(46)
Cílem kampaní sdružení Viniportugal mimo Portugalsko je představit základní vlastnosti portugalského vína a pozvat spotřebitele z jiných členských států a třetích zemí, aby ochutnali produkty, které neznají. Kampaně neobsahují žádné subjektivní prohlášení o kvalitě produktů pouze na základě jejich původu, což je v souladu s pokyny ke státním podporám na reklamu.
(47)
Portugalské orgány tedy prohlašují, že reklamní činnosti sdružení Viniportugal v jiných členských státech Evropské unie a ve třetích zemích je třeba považovat za slučitelné s vnitřním trhem ve světle čl. 107 odst. 3 písm. c) SFEU a pokynů ke státním podporám na reklamu.
(48)
Na podporu svého tvrzení předložily portugalské orgány příklady a vzorky reklamních kampaní v zahraničním odborném tisku.
3. Financování propagačních a reklamních kampaní portugalského vína v jiných členských státech a třetích zemích
(49)
Co se týče pochybností Komise ohledně financování kampaní určených na propagaci a reklamu vína v jiných členských státech a třetích zemích, portugalské orgány zdůrazňují, že v období 1997-2005 představovaly příjmy z poplatku uvaleného na produkty pocházející z jiných členských států pouze 15 % celkových příjmů z tohoto poplatku.
Roční příjmy z poplatku na podporu vína (roční průměr za období 1998-2005 (12))
Původ
Částka
(EUR)
%
Vína a vinařské produkty portugalského původu
7 327 957
85 %
Vína a vinařské produkty pocházející z jiných členských států a ze třetích zemí
1 293 169
15 %
Průměrné roční příjmy celkem (1998-2005)
8 621 126
100 %
(50)
V této souvislosti mají portugalské orgány za to, že dovážené produkty se podílejí na úhradě pouze části obecné propagace vína a vinařských produktů prováděné v Portugalsku, která je přínosem jak pro portugalské produkty, tak pro produkty pocházející z jiných členských států. Podle portugalských orgánů je ostatní financování obecné propagace zajištěno částí dávky uvalené na vnitrostátní produkty, které mají do stejné míry prospěch z výhod, jež z nich plynou. Portugalské orgány na druhé straně uvedly, že průměrné náklady na obecnou propagaci vína a vinařských produktů jsou mnohem vyšší, než je částka přidělovaná sdružení Viniportugal pocházející z poplatku na podporu uvaleného na produkty jiných členských států. Podle portugalských orgánů představuje podpora udělovaná každoročně sdružení Viniportugal v dotčeném období 25 až 45 % příjmu z poplatku na podporu vína (viz 15. bod odůvodnění výše). Z této částky pouze 15 % pochází z poplatku uvaleného na produkty dovážené z jiných členských států. Zbylých 85 % pochází z příjmů z daně uvalené na portugalské produkty (13). Činnost sdružení Viniportugal je tedy zejména financována z příjmů z poplatku uvaleného na portugalské produkty.
(51)
Portugalské orgány dodávají, že během tohoto období představovaly výdaje sdružení Viniportugal na akce spojené s obecnou podporou vína v Portugalsku průměrně 32 % celkových výdajů tohoto sdružení.
Výdaje sdružení Viniportugal (roční průměr za období 1998-2005 (14))
Činnosti
Částka
(EUR)
%
Propagační a reklamní akce v jiných členských státech a třetích zemích
1 119 293
68 %
Akce na obecnou propagaci vína v Portugalsku
525 698
32 %
Průměrné roční výdaje celkem (1998-2005)
1 644 991
100 %
(52)
Vzhledem k tomu, že příspěvek produktů z jiných členských států k činnosti sdružení Viniportugal představuje maximálně 15 % celkových příjmů tohoto sdružení plynoucích z poplatku na podporu vína, dospěly portugalské orgány k závěru, že příspěvek těchto produktů je tedy omezen na financování stěží jedné části výdajů na akce obecné propagace, které sdružení Viniportugal v Portugalsku pořádá.
(53)
Tyto akce, z nichž mohou podle portugalských orgánů mít užitek portugalské produkty i produkty dovážené z jiných členských států, byly na jedné straně financovány z příspěvku produktů z jiných členských států a na straně druhé z příspěvku portugalských produktů.
(54)
Zbývající část příspěvku získaného z portugalských produktů - na činnost sdružení Viniportugal - byla určena na financování všech akcí na propagaci a reklamu portugalských vín v jiných členských státech a třetích zemích, kdy se tedy jednalo o jediný zdroj financování těchto činností.
(55)
Portugalské orgány závěrem prohlašují, že neexistuje diskriminační zacházení mezi vnitrostátními víny a vinařskými produkty a těmi, které pocházejí z jiných členských zemí, z toho důvodu, že (i) obě kategorie přispívají k financování činností obecné propagace vína a vinařských produktů v Portugalsku, jež jsou přínosem jak pro vnitrostátní produkty, tak pro produkty dovážené z jiných členských států; (ii) kampaně na propagaci a reklamu pořádané sdružením Viniportugal v jiných členských státech a třetích zemích, které jsou přínosem pouze pro portugalské víno, jsou financovány výhradně z příjmů z poplatku, který se vybírá z vnitrostátních vín a vinařských produktů.
(56)
Podle portugalských orgánů je tedy třeba finanční mechanismus dotčené podpory považovat za slučitelný s články 107 a 110 SFEU.
IV. POSOUZENÍ
1. Existence podpory podle čl. 107 odst. 1 SFEU
(57)
Na výrobu a obchod týkající se výrobků odvětví vína se v souladu s článkem 71 nařízení (ES) č. 1493/99 (15) o společné organizaci trhů s těmito produkty použijí články 107 až 109 SFEU.
(58)
Podle čl. 107 odst. 1 SFEU podpory poskytované v jakékoli formě státem nebo ze státních prostředků, které narušují nebo mohou narušit hospodářskou soutěž tím, že zvýhodňují určité podniky nebo určitá odvětví výroby, jsou, pokud ovlivňují obchod mezi členskými státy, neslučitelné s vnitřním trhem, nestanoví-li Smlouvy jinak.
(59)
Aby se na určité opatření vztahovalo ustanovení čl. 107 odst. 1 SFEU, musí současně splňovat čtyři specifické podmínky: 1 opatření musí být financováno státem nebo ze státních prostředků, 2 musí se selektivně vztahovat pouze na určité podniky nebo určitá odvětví výroby, 3 pro podniky, kterým se podpora poskytuje, musí zahrnovat hospodářskou výhodu, 4 musí ovlivňovat obchod uvnitř Společenství a musí narušovat nebo může narušit hospodářskou soutěž.
(60)
Ve svém rozhodnutí o zahájení formálního vyšetřovacího řízení vyslovila Komise své pochybnosti ohledně následujících otázek: za prvé ohledně slučitelnosti propagačních opatření na trzích ostatních členských států a třetích zemí s článkem 107 SFEU, za druhé ohledně slučitelnosti vzdělávání organizovaného IRV s článkem 107 SFEU a za třetí ohledně slučitelnosti s článkem 110 SFEU, pokud jde o financování propagačních opatření financovaných pomocí parafiskálního poplatku na trzích jiných členských států a třetích zemí. Komise proto své vyšetřovací řízení omezí na tyto otázky.
1.1. Státní prostředky
(61)
Podpory, které jsou předmětem tohoto vyšetřovacího řízení, byly financovány prostřednictvím parafiskálního poplatku nazývaného „na podporu vína“.
(62)
Pokud jde o otázku, zda je možné výnosy z parafiskálních poplatků považovat za státní prostředky, je nutné připomenout, že u státních zdrojů nelze rozlišovat mezi případy, kdy je podpora přímo poskytnuta státem, a těmi, kdy je poskytnuta veřejnými nebo soukromými orgány, které jsou určené nebo zřízené státem (16).
(63)
Dne 15. července 2004 Soudní dvůr Evropských společenství ve svém rozsudku vyneseném ve věci Pearle (17) (věc C-345/02) uvedl, že povinné příspěvky všech podniků v odvětví shromažďované prostřednictvím jedné organizace nemohou být považovány za státní prostředky, pokud jsou současně splněny čtyři následující podmínky:
a)
Dotčené opatření je určeno profesní organizací, která zastupuje podniky a zaměstnance daného odvětví, a neslouží jako nástroj výkonu politiky vymezené státem;
b)
takto stanovené cíle jsou financovány zcela z příspěvků podniků daného odvětví;
c)
způsob financování a procentuální podíl/výši příspěvků stanoví v profesní organizaci daného odvětví zástupci zaměstnavatelů a zaměstnanců bez jakéhokoliv zásahu státu;
d)
příspěvky se povinně použijí na financování opatření bez možného zásahu státu.
(64)
Zdá se, že oznámené opatření všechny tyto podmínky nesplňuje. Poplatek nazvaný „na podporu vína“ je stanoven portugalským orgánem na základě legislativního nařízení (viz 11. bod odůvodnění) jako nástroj pro výkon politiky přijaté portugalskou vládou, a to podpory vína. Portugalský orgán má navíc jako zákonodárce možnost zasahovat do stanovení způsobů financování opatření a použití příspěvků. V tomto případě vyplývá zásah portugalského státu jasně z ustanovení legislativních nařízení č. 137/95 ze dne 14. června a č. 119/97 ze dne 15. května.
(65)
Vzhledem k tomu, že nejsou splněny podmínky a), c) a d) rozsudku ve věci Pearle, výnosy z poplatku nazvaného „na podporu vina“ se tudíž považují za „státní zdroje“.
1.2. Existence selektivní výhody
(66)
Rovněž je nutné ověřit, zda analyzovaný mechanismus „narušuje nebo může narušit hospodářskou soutěž tím, že zvýhodňuje určité podniky nebo určitá odvětví výroby“. Existenci podpory je nutno stanovit na úrovni možných příjemců podpory vína a příslušného financování.
(67)
Aby vyrovnání poskytnuté ze státních zdrojů představovalo státní podporu ve smyslu článku 107, musí poskytovat ekonomické zvýhodnění, které by nebylo možné získat za normálních tržních podmínek, a tato výhoda musí být selektivní. Kritérium selektivity je splněno, pokud je uvedené zvýhodnění vyhrazeno několika podnikům nebo jednomu odvětví hospodářské činnosti. Tato podmínka je tudíž v tomto případě splněna, neboť odvětví vína a vinařské produkty jsou jasně vymezeny.
(68)
Při zahájení vyšetřovacího řízení určila Komise za příjemce hospodářské subjekty, které jsou příjemci služeb poskytovaných IRV a sdružením Viniportugal. Bez ohledu na to, zda financování činností IRV představuje státní podporu ve prospěch této organizace, vyvstává rovněž otázka, zda je možné kvalifikovat podle čl. 107 odst. 1 SFEU jako státní podporu služby poskytované touto organizací ve prospěch odvětví vína. Není pochyb o tom, že subjekty dotčeného odvětví (výrobci, zpracovatelé, velkoobchodníci, maloobchodníci atd.) jsou podniky vykonávajícími hospodářskou činnost.
(69)
Podle judikatury Soudního dvora se za podpory považují zejména zásahy, které různou formou zmírňují náklady, jež běžně zatěžují rozpočet podniku, a které, aniž by byly dotacemi v přísném slova smyslu, jsou proto stejné povahy a mají stejné účiny (18).
(70)
Proto je na druhém místě důležité odpovědět na otázku, zda a případně v jaké míře činnosti financované těmito „státními zdroji“, tj. služby nabízené příslušnému odvětví IRV a propagační akce organizované sdružením Viniportugal, představují pro hospodářské subjekty daného odvětví ekonomické zvýhodnění.
(71)
Pokud jde o služby IRV, je nutné na jedné straně vědět, zda a případně v jaké míře by bez služeb zajišťovaných IRV musely nést hospodářské subjekty odvětví vína v Portugalsku náklady za dané služby a zda tyto služby představují náklady, jež běžně zatěžují rozpočet podniku. Za tímto účelem je nutno rozlišit tři různé skupiny služeb:
1.2.1. Služby IRV jako generálního koordinátora daného odvětví
(72)
Komise je toho názoru, že služby a činnosti IRV jako generálního koordinátora odvětví vína a zejména služby týkající se dozorování, kontroly, certifikace, auditu a řízení tržních mechanismů představují důsledek dodržování požadavků stanovených právními předpisy Společenství a vnitrostátními právními předpisy a jako takové nepředstavují činnosti, jež běžně zatěžují rozpočet podniku, nýbrž činnosti, které vyplývají ze základních funkcí státu.
1.2.2. Služby spojené se vzděláváním
(73)
Nicméně pokud jde o financování školení určených hospodářským subjektům daného odvětví, zdá se jasné, že se jedná o výhodu ve prospěch těchto subjektů, neboť vzdělávání představuje činnost, jež běžně zatěžuje rozpočet podniků.
(74)
Podle informací poskytnutých portugalskými orgány při zahájení řízení byla všechna školení s výjimkou školení obecného zájmu „Sistema de Informação e Gestão Vitivinícola - 2000“, jehož náklady činily 367,12 EUR, spolufinancována Evropským sociálním fondem, a nebyla tudíž financována z výnosů parafiskálního poplatku. Z tohoto důvodu nejsou dotčená školení předmětem tohoto vyšetřovacího řízení.
(75)
Pokud jde o jediné školení financované z výnosů z poplatku na podporu vína, tj. školení obecného zájmu „Sistema de Informação e Gestão Vitivinícola - 2000“, Komise uvedla, že na základě nové informace došlo ke změně jeho kvalifikace jako státní podpory. Podle nově poskytnutých informací bylo toto školení určeno výlučně zaměstnancům regionálních odborů ministerstva zemědělství a zaměstnancům regionálních vinařských výborů, které jsou příslušnými státními úřady v oblasti kontroly a ověřování pravosti a jakosti vín v dotčených regionech. Z těchto informací vyplývá, že se nejedná o opatření podpory určené příjemcům služeb poskytovaných IRV, ale o opatření spojené se vzděláváním uvnitř státní správy.
(76)
Na základě výše uvedeného nepředstavuje toto vzdělávání státní podporu podle čl. 107 odst. 1 SFEU.
1.2.3. Služby v oblasti realizace propagačních akcí
(77)
Pokud jde o realizaci akcí na propagaci vína a vinařských produktů prostřednictvím sdružení Viniportugal, jedná se skutečně o ekonomické zvýhodnění hospodářských subjektů daného odvětví a zejména odvětví vína v Portugalsku. Organizování propagace těchto produktů je nákladem, jenž běžně zatěžuje rozpočet podniku.
(78)
Proto Komise dospěla k závěru, že poskytování služeb spočívající v realizaci propagačních akcí představuje selektivní výhodu ze státních prostředků ve prospěch hospodářských subjektů odvětví vína v Portugalsku.
1.3. Ovlivnění obchodu a narušení hospodářské soutěže
(79)
Za účelem stanovení, zda předmětné podpory spadají do působnosti čl. 107 odst. 1 SFEU, je nakonec nutné stanovit, zda mohou ovlivnit obchod mezi členskými státy a zda narušují nebo mohou narušit hospodářskou soutěž tím, že zvýhodňují určité podniky nebo určitá odvětví výroby.
(80)
Soudní dvůr dospěl k závěru, že pokud zvýhodnění poskytnuté členským státem posílí postavení určité kategorie podniků vůči jiným konkurenčním podnikům v rámci obchodu uvnitř Společenství, je nutné považovat tento obchod za ovlivněný dotčeným zvýhodněním (19).
(81)
Jeví se, že opatření, která jsou předmětem šetření, obchod mezi členskými státy ovlivnit mohou, neboť domácí výrobu zvýhodňují na úkor výroby ostatních členských států. Odvětví vína je na úrovni Společenství široce otevřeno hospodářské soutěži, a je tudíž velmi citlivé na jakákoliv opatření ve prospěch toho či onoho členského státu.
(82)
Skutečnost, že mezi členskými státy existují obchodní výměny v odvětví vína a vinařských produktů, dokazuje existence společné organizace trhů v tomto odvětví.
(83)
Níže uvedená tabulka uvádí příklad úrovně obchodních výměn těchto produktů ve Společenství v rozmezí let 1999 až 2004 (20).
1 000 hl
Rok
Dovoz EU
Vývoz EU
1999 (EU-15)
35 595
40 921
2000 (EU-15)
-
-
2001 (EU-15)
32 699
35 558,4
2002 (EU-15)
31 810,3
35 002,9
2003 (EU-15)
33 024,7
35 343
2004 (EU-25)
35 513,3
38 696,4
(84)
Proto pokud jde o financování propagačních akcí a reklamy na víno a vinařské produkty z části výnosů z poplatku nazývaného „na podporu vína“, potvrzuje Komise v souladu s čl. 107 odst. 1 SFEU svoje stanovisko týkající se existence státní podpory ve prospěch hospodářských subjektů odvětví vína a vinařských produktů.
1.4. Závěry o povaze „podpory“ ve smyslu čl. 107 odst. 1 SFEU
(85)
Komise se ve světle výše uvedeného domnívá, že opatření ve prospěch hospodářských subjektů odvětví vína a vinařských produktů poskytují ze státních zdrojů financované zvýhodnění, na které ostatní subjekty nemají nárok. Toto zvýhodnění narušuje nebo může narušit hospodářskou soutěž tím, že zvýhodňuje určité podniky nebo určitá odvětví výroby, a proto může ovlivnit obchod mezi členskými státy. V důsledku toho Komise dospěla k závěru, že tato opatření spadají do působnosti čl. 107 odst. 1 SFEU.
2. Legitimita podpor propagace a reklamy
(86)
Portugalské orgány Komisi v souladu s čl. 108 odst. 3 SFEU neoznámily ustanovení, kterými se zavádí jmenovaný parafiskální poplatek, ani ji neinformovaly o financování činností ve prospěch odvětví vína.
3. Posouzení slučitelnosti podpor propagace a reklamy
(87)
Zásada neslučitelnosti zakotvená v čl. 107 odst. 1 SFEU nicméně zná výjimky.
(88)
Zejména čl. 107 odst. 3 písm. c) SFEU stanoví, že za slučitelné s vnitřním trhem mohou být považovány podpory, které mají usnadnit rozvoj určitých hospodářských činností nebo hospodářských oblastí, pokud nemění podmínky obchodu v takové míře, jež by byla v rozporu se společným zájmem.
(89)
Podle sdělení Komise o stanovení použitelných pravidel pro posuzování protiprávní státní podpory musí být každá protiprávní podpora ve smyslu čl. 1 písm. f) nařízení (ES) č. 659/1999 posouzena v souladu s pravidly a pokyny platnými v okamžiku, kdy je podpora poskytnuta.
(90)
Proto je slučitelnost podpor poskytnutých před 1. lednem 2002 nutno ověřit ve světle právního rámce platného pro státní podpory určené na reklamu zemědělských produktů a některých produktů nespadajících do přílohy II Smlouvy o EHS (21) a slučitelnost podpor poskytnutých po tomto datu ve světle již zmíněných pokynů ke státní podpoře na reklamu, aniž jsou dotčena zvláštní prováděcí pravidla stanovená ve výše uvedených pokynech.
(91)
Právní rámec z roku 1987 a uvedené pokyny nicméně v podstatě sdílejí stejné zásady. Stanoví záporná a kladná kritéria, která musí všechny režimy vnitrostátních podpor dodržovat. Nesmí se tedy jednat o reklamní opatření, která jsou v rozporu s článkem 28 Smlouvy (nyní článek 34 SFEU ) nebo s odvozeným právem Společenství, a tato opatření nesmějí být zaměřena na podporu určitých podniků.
3.1. Obecné propagační akce v Portugalsku
(92)
Podle informací zaslaných portugalskými orgány je možné dojít k závěru, že tato opatření mají cíle, které jsou v souladu s mnohými z kladných kritérií obsažených ve výše uvedených ustanoveních, neboť spadají buď pod cíl rozvoje malých a středních podniků či některých oblastí nebo pod cíl zlepšení produktů vysoké jakosti nebo zdravé výživy.
(93)
Portugalské orgány mimo jiné vysvětlily, že sdělení předávaná prostřednictvím propagačních akcí a reklamy jsou obecného charakteru, spočívají především v realizaci výstav, účasti na veletrzích a vydávání katalogů a jiných nosičů, nemají za cíl odradit spotřebitele od nákupu výrobků jiných členských států nebo uvedené produkty očerňovat a nejsou ve prospěch konkrétního podniku či jednotlivého výrobce.
(94)
Ve svém rozhodnutí o zahájení formálního vyšetřovacího řízení (bod 108) Komise uvedla, že veřejné podpory poskytnuté na financování propagačních akcí do 1. ledna 2002 jsou v tomto případě v souladu s kritérii stanovenými v příslušných ustanoveních Společenství.
(95)
Od 1. ledna 2002 bod 8 pokynů Společenství ke státní podpoře na reklamu produktů spadajících do přílohy I Smlouvy o ES a některých produktů nespadajících do přílohy I stanoví, že propagační akce, jako šíření vědeckých poznatků, organizace veletrhů a výstav nebo účast na podobných akcích či analogických iniciativách v odvětví veřejných vztahů včetně průzkumu veřejného mínění a průzkumu trhu, nejsou považovány za reklamu. Státní podpory týkající se takové propagace v širším slova smyslu jsou předmětem bodů 13 a 14 pokynů Společenství pro státní podpory v zemědělství.
(96)
Bod 13.2 zemědělských pokynů týkající se státních podpor v zemědělství stanoví, že podpory lze poskytnout na využití znalců nebo služeb tohoto druhu včetně technických studií, studií proveditelnosti a koncepčních studií, jakož i průzkumů trhu, pokud dotčené činnosti mají za cíl zlepšení jakosti zemědělských produktů. Bod 14 dále umožňuje poskytnutí podpor v oblasti technické pomoci v zemědělství. Zejména jsou povoleny podpory týkající se šíření nových technologií.
(97)
Výše popsané podpory mohou spadat do první či do druhé z těchto kategorií, neboť jejich konečným cílem je poskytnout dotčené produkci technickou pomoc v podobě podpory uvádění na trh jakostních zemědělských produktů a obecného seznamování s vlastnostmi těchto produktů.
(98)
Povoleny jsou v tomto případě podpory pokrývající 100 % nákladů. Aby se však zamezilo poskytování vysokých částek velkým společnostem, celková výše podpory, kterou je možno v souladu s těmito dvěma body poskytnout, nesmí překročit 100 000 EUR na příjemce a na tříleté období, nebo jedná-li se o podpory poskytované podnikům spadajícím do kategorie malé a střední podniky tak, jak je vymezila Komise, 50 % způsobilých výdajů, přičemž se použije nejvyšší částka. Za účelem výpočtu výše podpory je za příjemce považován ten, komu jsou služby určeny.
(99)
Portugalské orgány vysvětlily, že v případě všeobecných akcí obecně platného dosahu, jejichž skutečný příjemce je zcela rozmělněný mezi všemi subjekty vinařského oboru, zůstane tudíž úroveň podpory na příjemce a období tří let pod prahem 100 000 EUR.
(100)
Ve svém rozhodnutí o zahájení formálního vyšetřovacího řízení (bod 114) Komise uvedla, že veřejné podpory poskytnuté na financování propagačních akcí po 1. lednu 2002 se v tomto případě zdají v souladu s kritérii stanovenými v příslušných ustanoveních Společenství.
(101)
S ohledem na informace poskytované portugalskými orgány v průběhu šetření tohoto spisu a při neexistenci opačných připomínek třetích stran po zahájení formálního vyšetřovacího řízení potvrzuje Komise své stanovisko ke slučitelnosti s ustanoveními Společenství v oblasti akcí na všeobecnou propagaci vína zajišťovaných sdružením Viniportugal v Portugalsku tak, jak jej vyjádřila při zahájení řízení (22).
-
v tomto názoru bere Komise na vědomí zejména záruky poskytnuté portugalskými orgány, které se týkají: cílů daného opatření: rozvoje malých a středních podniků či některých oblastí nebo zlepšení vysoce jakostních produktů a produktů zdravé výživy (bod 32 pokynů ke státní podpoře na reklamu);
-
povahy propagací: sdělení předávaná prostřednictvím propagačních akcí a reklamy jsou obecného charakteru, spočívají především v realizaci výstav, účasti na veletrzích a vydávání katalogů a jiných nosičů, nemají za cíl odradit spotřebitele od nákupu výrobků jiných členských států nebo uvedené produkty očerňovat a nejsou ve prospěch konkrétního podniku či jednotlivého výrobce (bod 20 pokynů ke státní podpoře na reklamu);
-
stanovení horního limitu podpory: opatření jsou zcela financována z parafiskálních poplatků a finanční úsilí odborníků dosahuje při těchto propagacích z definice 50 % jejich nákladů. Navíc v případě všeobecných akcí obecně platného dosahu, jejichž skutečný příjemce je zcela rozmělněný mezi všemi subjekty vinařského oboru, zůstává úroveň podpory na příjemce a období tří let pod prahem 100 000 EUR.
3.2. Propagační akce a reklama týkající se portugalského vína na trzích ostatních členských států a třetích zemí
(102)
Pokud jde o propagační akce a reklamu portugalského vína na trzích ostatních členských států a třetích zemí zajišťovaných sdružením Viniportugal, zejména po 1. lednu 2002, uvedla Komise pochybnosti o slučitelnosti těchto akcí s ustanoveními pokynů ke státní podpoře na reklamu.
(103)
V souladu s bodem 4.1 těchto pokynů je přípustné, aby členský stát přímo či nepřímo podnikal propagační akce na trhu ostatních členských států s cílem seznámit spotřebitele ostatních členských států či oblastí se zemědělskými produkty, nebo dokonce s celou kategorií produktů jiného členského státu. Nicméně je nutné, aby tyto propagační akce předávaly objektivní informace o vlastnostech dotčených produktů a neobsahovaly subjektivní tvrzení o jakosti produktů pouze na základě jejich původu.
(104)
Při zahájení řízení však neměla Komise dostatečné informace k tomu, aby mohla dojít k závěru, že i přesto, že tyto propagační akce zmiňují původ vín, předávají pouze informace o objektivních vlastnostech dotčených produktů a neobsahují subjektivní tvrzení o jakosti produktů pouze na základě jejich původu. Portugalské orgány byly tudíž vyzvány, aby prokázaly, že případný odkaz na původ produktů je v souladu s těmito podmínkami.
(105)
Komise vzala v úvahu ujištění poskytnutá portugalskými orgány ohledně (i) obecné povahy propagačních akcí sdružení Viniportugal (viz výše uvedený 37. bod odůvodnění); (ii) skutečnosti, že se propagační akce a reklama sdružení Viniportugal v Portugalsku a na území ostatních členských států a třetích zemí netýkají konkrétních značek ani nemají za cíl propagovat určité podniky či jednotlivé výrobce (viz výše uvedený 37. bod odůvodnění); (iii) že propagační akce nemají za cíl očernit vinařské produkty jiných členských států, nesnaží se odradit spotřebitele od nákupu vinařských produktů v jiných členských státech a jsou v souladu s platnými právními předpisy Společenství (a to právními předpisy týkajícími se označování a obchodní úpravy potravin a související reklamy) (viz výše uvedený 38. bod odůvodnění); (iv) skutečnosti, že cílem těchto akcí je seznámit spotřebitele jiných členských států s portugalskými víny a podpořit tak rozvoj činností portugalského odvětví vína ve smyslu čl. 107 odst. 3 písm. c) SFEU (viz výše uvedený 39. bod odůvodnění); a konečně, (v) skutečnosti, že účelem propagačních akcí sdružení Viniportugal mimo Portugalsko je informovat o základních vlastnostech portugalského vína a vyzvat tak spotřebitele jiných členských států a třetích zemí k degustaci těchto pro ně zatím neznámých produktů a že propagační akce neobsahují žádná subjektivní prohlášení o jakosti produktů založená pouze na jejich původu (viz výše uvedený 40. bod odůvodnění).
(106)
Na základě doplňujících informací poskytnutých portugalskými orgány a při neexistenci opačných připomínek třetích stran po zahájení formálního vyšetřovacího řízení byla Komise s to uzavřít, že pochybnosti vyjádřené při zahájení řízení týkající se objektivní povahy propagačních a reklamních akcí podniknutých na trzích členských států a třetích zemí byly rozptýleny.
(107)
Ve světle výše uvedeného považuje Komise podporu obecné propagace vína v Portugalsku, jakož i podporu propagace a reklamy portugalského vína na trzích ostatních členských států a třetích zemí za slučitelnou s kladnými a zápornými kritérii stanovenými v pokynech ke státní podpoře na reklamu.
4. Financování podpor
(108)
Pokud se jedná o státní podporu financovanou pomocí parafiskálního poplatku, předmětem vyšetřovacího řízení ze strany Komise musí být jak činnosti financované podporou, tak i financování samotných podpor. Případná neslučitelnost financování státní podpory se společným trhem by totiž způsobila následnou neslučitelnost samotných podpor, a to i v případě, že by bylo poskytnutí podpory v souladu s platnými pravidly hospodářské soutěže.
(109)
Podle ustálené judikatury nespadají poplatky do působnosti ustanovení SFEU týkajících se státních podpor, ledaže představují způsob financování podpory, takže jsou její nedílnou součástí (23). Aby mohl být poplatek nebo část poplatku považován za nedílnou součást opatření podpory, musí nutně existovat vztah omezující závislosti mezi poplatkem a podporou podle příslušných vnitrostátních předpisů (24) v tom smyslu, že výtěžek z poplatku je nezbytně určen na financování podpory. Při existenci takové vazby výtěžek z poplatku přímo ovlivňuje výši podpory (25) a v důsledku toho i posouzení slučitelnosti této podpory s vnitřním trhem (26).
(110)
Dále je tedy nutné zkoumat, zda poplatek na podporu vína splňuje výše uvedené podmínky.
4.1. Poplatek na podporu vína jako nedílná součást podpor propagace
(111)
Na prvním místě je nutné posoudit, zda je výtěžek z poplatku nezbytně určen k financování podpory. V této souvislosti je nutno upozornit na skutečnost, že jak v legislativním nařízení č. 137/95, tak i v legislativním nařízení č. 119/97, kterým se stanoví výjimky, je stanoveno, že „příslušný procentuální podíl z výtěžku z poplatku na podporu, který má každoročně povinnost stanovit ministr zemědělství a který nicméně nepředstavuje nikdy méně než 25 %, je určen na obecné propagační akce v oblasti vína a vinařských produktů“ (čl. 11 odst. 2 legislativního nařízení č. 119/97). V tomto smyslu je část výtěžku z poplatku povinně - v souladu s příslušnými vnitrostátními předpisy - určena na financování propagačních opatření, která jsou předmětem podpory.
(112)
Dále čl. 1 odst. 1 legislativního nařízení č. 119/97, kterým je vymezen rámec uplatnění poplatku, stanoví, že „na vína a vinařské produkty […] se vztahuje poplatek na podporu jako protihodnota vůči službám poskytovaným IRV v oblasti obecné podpory a celkové koordinace daného odvětví“. Na druhém místě je nutné posoudit, zda výtěžek z poplatku přímo ovlivňuje výši podpory. V této souvislosti je nutno zdůraznit, že poplatek na podporu představuje jediný zdroj financování podpor propagace a reklamy, které jsou předmětem tohoto posuzování, a snížení výtěžku z poplatku by tedy následně předpokládalo snížení zdrojů financování propagačních opatření.
(113)
Proto se Komise domnívá, že v tomto případě je výtěžek z poplatku nezbytně určen na financování podpory a přímo ovlivňuje její výši. Na závěr je nutno shrnout, že v souladu s judikaturou Soudního dvora existuje podle vnitrostátních právních předpisů mezi poplatkem a podporou vztah omezující závislosti a poplatek na podporu vína je nedílnou součástí opatření podpory, jež je předmětem posuzování. V důsledku toho musí být financování akcí z poplatku rovněž posouzeno Komisí.
4.2. Uvalení poplatku na vyvážené produkty
(114)
Jak je zmíněno ve výše uvedeném 9. bodě odůvodnění, poplatek se vztahuje jak na portugalské produkty určené ke spotřebě v Portugalsku, tak i na produkty určené k vývozu.
(115)
V rozhodnutí o zahájení formálního vyšetřovacího řízení (bod 143) Komise uvádí, že se nezdá, že by při propagačních či reklamních akcích docházelo k diskriminaci mezi domácími výrobky určenými pro domácí trh a výrobky určenými k vývozu.
(116)
Pokud jde o otázku, do jaké míry produkty určené k vývozu těží z obecných propagačních opatření v Portugalsku, dospěla Komise s ohledem na informace poskytované portugalskými orgány během šetření tohoto spisu a při neexistenci opačných připomínek třetích stran po zahájení formálního vyšetřovacího řízení k závěru, že tato kategorie produktů v široké míře těží ze všech zvýhodnění vyplývajících z dotčeného poplatku a dále má značný prospěch z propagačních akcí na území jiných členských států a třetích zemí.
4.3. Uvalení poplatku na dovážené produkty
(117)
V souladu s judikaturou Soudního dvora (27) je Komise obvykle toho názoru, že financování státní podpory prostřednictvím povinných odvodů může mít dopad na podporu, jelikož má ochranný účinek přesahující podporu ve vlastním slova smyslu. Dotčený poplatek ve skutečnosti představuje povinný odvod. Podle stejné judikatury je Komise toho názoru, že podpora domácím výrobcům nemůže být financována z parafiskálních poplatků, jimiž je zatížen rovněž dovoz výrobců stejného produktu z jiných členských států, ledaže by existovaly záruky, že i ti mohou stejným způsobem jako domácí výrobci využívat všech těchto zvýhodnění.
(118)
Při zahájení formálního vyšetřovacího řízení Komise tedy uvedla, že pokud musel být za výrobky pocházející z ostatních členských států rovněž zaplacen poplatek, musely portugalské orgány ještě prokázat, že mezi domácími a dovezenými výrobky neexistuje žádná diskriminace a že dovezené výrobky, za které byl zaplacen poplatek, budou stejným způsobem a stejnou měrou jako domácí výrobky využívat všech z toho vyplývajících výhod (28).
(119)
Již bylo shledáno, že propagační a reklamní akce týkající se vína a vinařských produktů a zajišťované sdružením Viniportugal jsou financovány z části výnosů z poplatku na podporu vína.
(120)
Ve svých dalších připomínkách a informacích portugalské orgány přinesly ujištění, že příspěvek z výnosů z poplatku vybraného za dovezené produkty byl stěží použit na financování části nákladů na obecné propagační akce, které sdružení Viniportugal realizovalo v Portugalsku. Portugalské orgány potvrdily, že propagační a reklamní akce organizované na trzích ostatních členských států a třetích zemí ve prospěch portugalského vína a vinařských produktů jsou výlučně financovány z výnosů z poplatku vybraného za domácí výrobky.
(121)
Informace poskytnuté portugalskými orgány dokazují, že dovezené výrobky těží z obecných propagačních akcí v Portugalsku poměrným způsobem. Jak je již popsáno výše v 16. a 17. bodě odůvodnění, je hlavním cílem reklamních akcí organizovaných na vnitrostátní úrovni získat mladé dospělé spotřebitele obou pohlaví pro zdravou spotřebu vína jako alternativy k pivu nebo jiným alkoholickým nápojům. Portugalské orgány poskytly z propagačních akcí a osvětových projektů financovaných z dotčeného poplatku také reklamní vzorky. Jelikož mají propagační akce za cíl obecně podporovat spotřebu vína, dovážené produkty těží z uvedených opatření stejnou měrou.
(122)
Poskytnuté informace nicméně nestačí k prokázání skutečnosti, že výnosy z poplatku vybraného za dovezené produkty nepřispěly k financování propagačních a reklamních akcí realizovaných na trzích ostatních členských států a třetích zemí, z kterých naopak výlučně těží portugalské víno. Zejména podle číselných údajů poskytnutých portugalskými orgány dosahovaly průměrné výnosy z poplatku vybraného za dovezené produkty v období od roku 1998 do roku 2005 výše 1 293 169 EUR, zatímco ve stejném období věnovalo sdružení Viniportugal na obecné propagační akce v Portugalsku ročně průměrně 525 698 EUR (viz výše uvedený 36. a 38. bod odůvodnění).
(123)
I když vnitrostátní právní předpisy stanoví povinnost přidělit na obecnou propagaci vína a vinařských produktů určitý procentuální podíl z výtěžku z poplatku, který není nikdy nižší než 25 %, mezi těmito dvěma částmi výtěžku z poplatku neexistuje oddělené účetnictví. Portugalské orgány mohly předložit pouze odhady části výtěžku z poplatku vybraného za dovezené produkty a určeného na obecnou propagaci.
(124)
Vzhledem k judikatuře citované ve výše uvedeném 116. bodě odůvodnění a ke skutečnosti, že opatření financovaná z poplatku představují státní podporu ve smyslu článku 107 SFEU, jakož i ke skutečnosti, že poplatek má diskriminační charakter, což je v rozporu s článkem 110 SFEU, neboť poplatek se rovněž vztahuje na výrobky pocházející z ostatních členských států, aniž by tyto výrobky těžily ze všech výhod z dotčeného poplatku vyplývajících, se tedy Komise domnívá, že výnos z poplatku získaný zatížením výrobků dovážených z jiných členských států za účelem financování propagačních akcí uskutečňovaných sdružením Viniportugal na trzích ostatních členských států a třetích zemí představuje financování podpory, které je neslučitelné s pravidly volného pohybu zboží, a v důsledku toho jsou takto financované státní podpory ve stejné míře neslučitelné se Smlouvou.
(125)
Na základě informací a záruk poskytnutých portugalskými orgány (viz 104. bod odůvodnění tohoto rozhodnutí) může Komise právoplatně dospět k závěru, že výrobci a obchodníci z ostatních členských států těžili stejnou měrou jako portugalští výrobci z opatření podpory obecné propagace organizované v Portugalsku.
(126)
Portugalské orgány však nepopřely, že výrobci a obchodníci z ostatních členských států nemohou těžit z opatření podpory propagace a reklamy mimo území Portugalska organizovaných výlučně ve prospěch portugalských vín.
(127)
Podle ustálené judikatury Soudního dvora, pokud je výnos odvodů, které postihují domácí a dovážené výrobky na základě shodných kritérií, určen k financování činností, z nichž zvláště těží domácí výrobky podléhající odvodům, může z toho vyplývat, že příspěvek vybíraný podle týchž kritérií je nicméně diskriminačním odvodem v rozsahu, v jakém je odvod uvalený na domácí výrobky neutralizován výhodami, k jejichž financování slouží, zatímco odvod zatěžující dovezené výrobky představuje čistou zátěž (29).
(128)
V tomto případě nemůže být tudíž vyloučeno, že nedošlo k diskriminaci dovezených výrobků. Z informací poskytnutých portugalskými orgány naopak vyplývá, že dovezené výrobky byly zatíženy poplatkem stejnou měrou jako domácí výrobky, ale netěžily z výhod financovaných z tohoto poplatku stejnou měrou jako domácí výrobky. Jak bylo uvedeno výše ve 122. bodě odůvodnění, dosahovaly podle číselných údajů poskytnutých portugalskými orgány průměrné výnosy z poplatku vybraného za dovezené výrobky v období od roku 1998 do roku 2005 výše 1 293 169 EUR, zatímco ve stejném období věnovalo sdružení Viniportugal na obecné propagační akce v Portugalsku ročně průměrně 525 698 EUR. Neexistuje oddělené účetnictví umožňující se ujistit, že výnos z poplatku pocházející z dovezených produktů je výlučně určen na obecnou propagaci v Portugalsku. Parafiskální poplatky a výnos z nich tudíž porušují článek 110 SFEU.
(129)
Na základě informací, které jí byly poskytnuty v souvislosti se zahájením formálního vyšetřovacího řízení, Komise není s to dospět k závěru, že podpory propagace portugalského vína a portugalských vinařských produktů na trzích ostatních členských států a třetích zemí nebyly byť jen zčásti financovány z výnosů poplatku na podporu vína pocházejících z dovezených výrobků. Komisi totiž nepřísluší zkoumat, jaké jsou skutečnosti, které jí mohly být předloženy, ale Komise musí jednak prozkoumat všechna nezbytná stanoviska a jednak vycházet z informací, jež má k dispozici v době přijetí rozhodnutí (30). Komise se domnívá a následně uzavírá, že financování těchto opatření podpory je nutno považovat za neslučitelné s vnitřním trhem.
(130)
Pokud je tedy financování státní podpory považováno za neslučitelné s použitými pravidly Smlouvy, musí být takto financovaná podpora považována Komisí rovněž za neslučitelnou tak dlouho, jak dlouho trvalo nesprávné financování, neboť regulérnost financování státní podpory je skutečně nezbytnou podmínkou k prohlášení její slučitelnosti (31).
V. ZÁVĚRY
(131)
Komise lituje, že Portugalsko poskytlo dotčené podpory a porušilo tak čl. 108 odst. 3 SFEU.
(132)
Komise dospěla k následujícím závěrům:
-
Portugalsko v rozporu s čl. 108 odst. 3 SFEU protiprávně financovalo obecné propagační akce v oblasti vína financované pomocí poplatku z domácích výrobků a výrobků dovezených z ostatních členských států.
-
Podporu nepředstavuje pouze vzdělávání financované z výnosů z parafiskálního poplatku.
-
Podpory ve prospěch propagace a obecné reklamy v oblasti vína a vinařských výrobků zajišťovaných sdružením Viniportugal na území Portugalska lze prohlásit za slučitelné s vnitřním trhem.
-
Podpory propagace a reklamy vína a vinařských výrobků portugalského původu na území ostatních členských států a třetích zemí financované pomocí poplatku z výroby vína a vinařských produktů uvalené rovněž na výrobky pocházející z ostatních členských států byly na úrovni uvedených příjemců v souladu s použitými ustanoveními Společenství. Komise však rovněž musela konstatovat existenci porušení článku 110 SFEU na úrovni financování těchto podpor. Z tohoto důvodu nemůže Komise dotčený režim prohlásit za slučitelný, neboť způsobil diskriminaci mezi dovezenými a domácími výrobky.
(133)
Toto rozhodnutí se omezuje pouze na posouzení uplatnění parafiskálního poplatku počínaje jehom vstupem v platnost a konče dnem 31. prosince 2006, kdy vstoupily v platnost nové pokyny Společenství ke státní podpoře v odvětvích zemědělství a lesnictví na období 2007-2013, aniž by bylo dotčeno stanovisko, které Komise zaujme vzhledem k uplatnění poplatku na podporu po tomto datu.
(134)
Komise považuje za vhodné přijmout v tomto případě podmíněné rozhodnutí s použitím možnosti nabídnuté čl. 7 odst. 4 nařízení (ES) č. 659/1999, podle něhož může Komise připojit ke kladnému rozhodnutí podmínky, za kterých může být podpora považována za slučitelnou se společným trhem, a může stanovit povinnosti pro umožnění kontroly plnění rozhodnutí.
(135)
K nápravě porušení článku 110, a tedy k odstranění diskriminace se zpětnou působností musí Portugalsko ve lhůtě a za podmínek stanovených Komisí přistoupit k navrácení části poplatku, kterou byly zatíženy výrobky pocházející z jiných členských států. Náprava tohoto porušení by učinila dotčené podpory slučitelnými s článkem 107 SFEU.
(136)
Komise stanoví podmínky, jimiž se uvedené navrácení musí řídit. Portugalsko musí za naprostého dodržení následujících podmínek navrátit poplatníkům část poplatku, která byla v období mezi datem účinnosti daně a 31. prosincem 2006 uvalena na výrobky pocházející z jiných členských států:
-
Pokud budou moci dokázat, že poplatek na podporu byla uvalen na dovezené výrobky, mohou poplatníci odpovědní za zaplacení poplatku požadovat náhradu poměrné části výnosu z poplatku určené na financování propagačních služeb, z kterých těžily výlučně domácí výrobky, a to ve lhůtě stanovené v souladu s vnitrostátními předpisy a v žádném případě kratší než šest měsíců počínaje dnem oznámení tohoto rozhodnutí;
-
Portugalsko stanoví míru případné diskriminace, kterou jsou zatíženy dovážené výrobky. Za tímto účelem musí Portugalsko během referenčního období ověřit peněžní rovnocennost mezi částkami celkově vybranými jako uvedený poplatek za domácí výrobky a výhodami, které se na tyto výrobky výlučně vztahují;
-
navrácení musí být provedeno v maximální lhůtě šesti měsíců od podání žádosti;
-
navrácené částky musí být od data, kdy byly vybrány, až do data skutečného navrácení aktualizovány s ohledem na úroky. Tyto úroky jsou počítány na základě referenční sazby Komise stanovené metodou určení referenčních úrokových a diskontních sazeb (32);
-
portugalské orgány přijmou všechny přiměřené důkazy ze strany poplatníků, jimiž bude dokázána zaplacená část poplatku, kterou byly zatíženy výrobky pocházející z jiných členských států;
-
právo na refundaci nesmí podléhat dalším podmínkám, zejména podmínce nepřevedení poplatku;
-
v případě, kdy poplatník poplatek ještě nezaplatil, portugalské orgány se formálně zřeknou požadavku na její zaplacení včetně případných narostlých úroků z prodlení;
-
v případě, že o to Komise požádá, předloží portugalské orgány Komisi komplexní zprávu, kterou prokážou řádné provedení opatření k refundaci;
-
pokud byl v jiném členském státě uvalen poplatek na stejné produkty, které jsou zatíženy poplatkem na podporu vína v Portugalsku, portugalské orgány se zavazují navrátit poplatníkům část poplatku, která zatížila produkty pocházející z tohoto členského státu;
-
Portugalsko se zavazuje seznámit s tímto rozhodnutím všechny potenciální poplatníky dotčeného poplatku,
PŘIJALA TOTO ROZHODNUTÍ:
Článek 1
Podporu nepředstavuje pouze vzdělávání financované z výnosů z parafiskálního poplatku ve výši 367,12 EUR.
Článek 2
Státní podpory na obecnou propagaci vína a vinařských výrobků na portugalském území protiprávně zavedené Portugalskem v rozporu s čl. 108 odst. 3 SFEU prostřednictvím parafiskálního poplatku stanoveného legislativním nařízením č. 137/95 ze dne 14. června 1995 jsou státní podpory slučitelné s vnitřním trhem podle čl. 107 odst. 3 písm. c) SFEU, pokud jde o období od vstupu tohoto poplatku v platnost až do 31. prosince 2006.
Článek 3
1. Státní podpory na obecnou propagaci vína a vinařských výrobků portugalského původu na území ostatních členských států a třetích zemí protiprávně zavedené Portugalskem v rozporu s čl. 108 odst. 3 SFEU prostřednictvím parafiskálního poplatku stanoveného legislativním nařízením č. 137/95 ze dne 14. června 1995 jsou, aniž je dotčeno uplatňování článku 2, státní podpory slučitelné s vnitřním trhem podle čl. 107 odst. 3 písm. c) SFEU, pokud jde o období od vstupu tohoto poplatku v platnost až do 31. prosince 2006 a pokud Portugalsko dodrží podmínky uvedené v odstavci 2 tohoto článku.
2. Portugalsko musí za naprostého dodržení následujících podmínek navrátit poplatníkům část poplatku, která byla v období mezi datem účinnosti poplatku a 31. prosincem 2006 uvalena na výrobky pocházející z jiných členských států:
-
pokud budou moci dokázat, že poplatek na podporu byl uvalen na dovážené produkty, mohou poplatníci odpovědní za zaplacení poplatku požadovat náhradu poměrné části výnosu z poplatku určené na financování propagačních služeb, z kterých těžily výlučně domácí výrobky, a to ve lhůtě stanovené v souladu s vnitrostátními předpisy a v žádném případě kratší než šest měsíců počínaje dnem oznámení tohoto rozhodnutí;
-
Portugalsko stanoví míru případné diskriminace, která zatěžuje dovážené výrobky. Za tímto účelem musí Portugalsko během referenčního období ověřit peněžní rovnocennost mezi částkami celkově vybranými jako uvedený poplatek za domácí výrobky a výhodami, které se na tyto výrobky výlučně vztahují;
-
navrácení musí být provedeno v maximální lhůtě šesti měsíců od podání žádosti;
-
navrácené částky musí být od data, kdy byly vybrány, až do data skutečného navrácení aktualizovány s ohledem na úroky. Tyto úroky se vypočítají na základě referenční sazby Komise stanovenou metodou určení referenčních úrokových a diskontních sazeb (33);
-
portugalské orgány přijmou všechny přiměřené důkazy ze strany poplatníků, jimiž bude dokázána zaplacená část poplatku, kterou byly zatíženy produkty pocházející z jiných členských států;
-
právo na refundaci nesmí podléhat dalším podmínkám, zejména podmínce nepřevedení poplatku;
-
v případě, kdy poplatník poplatek ještě nezaplatil, portugalské orgány se formálně zřeknou požadavku na jeho zaplacení včetně případných narostlých úroků z prodlení;
-
v případě, že o to Komise požádá, předloží portugalské orgány Komisi komplexní zprávu, kterou prokážou řádné provedení opatření k refundaci;
-
pokud byl v jiném členském státě uvalen poplatek na stejné produkty, které jsou zatíženy poplatkem na podporu vína v Portugalsku, portugalské orgány se zavazují navrátit poplatníkům část poplatku, jež zatížila produkty pocházející z tohoto členského státu;
-
Portugalsko se zavazuje seznámit s tímto rozhodnutím všechny potenciální poplatníky dotčeného poplatku.
Článek 4
Portugalsko informuje Komisi do dvou měsíců ode dne oznámení tohoto rozhodnutí o opatřeních, která přijalo za účelem dosažení souladu s tímto rozhodnutím.
Článek 5
Toto rozhodnutí je určeno Portugalsku.
V Bruselu dne 20. července 2010.