ΑΠΌΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΉΣ
της 27ης Ιουνίου 2012
σχετικά με την κρατική ενίσχυση SA.28356 (C 37/09, πρώην N 226/09) - Habidite Alonsotegi
[κοινοποιηθείσα υπό τον αριθμό C(2012) 4194]
(Το κείμενο στην ισπανική γλώσσα είναι το μόνο αυθεντικό)
(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)
(2013/198/ΕΕ)
Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ,
Έχοντας υπόψη τη Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και ιδίως το άρθρο 108 παράγραφος 2 πρώτο εδάφιο (1),
Έχοντας υπόψη τη Συμφωνία για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο, και ιδίως το άρθρο 62 παράγραφος 1 στοιχείο α),
Έχοντας υπόψη την απόφαση της Επιτροπής να κινήσει τη διαδικασία του άρθρου 108 παράγραφος 2 της Συνθήκης σε σχέση με την ενίσχυση C 37/09 (πρώην N 226/09) (2),
Αφού κάλεσε τα ενδιαφερόμενα μέρη να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους κατ' εφαρμογή των ανωτέρω διατάξεων και έλαβε υπόψη τις παρατηρήσεις τους,
Εκτιμώντας τα ακόλουθα:
I. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ
(1)
Στις 15 Απριλίου 2009, οι ισπανικές αρχές κοινοποίησαν, για λόγους ασφάλειας δικαίου, δύο συμβάσεις που συνάφθηκαν στις 15 Δεκεμβρίου 2006 μεταξύ της BIZKAILUR S.A. (εφεξής «BIZKAILUR») και της Diputación Foral de Bizkaia (εφεξής «Diputación»), αφενός, και των ιδιωτικών επιχειρήσεων Habidite Technologies País Vasco S.A. (εφεξής «Habidite»), Grupo Empresarial AFER S.L. (εφεξής «όμιλος AFER») και του ομίλου Habidite, αφετέρου.
(2)
Στις 2 Δεκεμβρίου 2009, η Επιτροπή κίνησε επίσημη διαδικασία έρευνας κατ' εφαρμογήν του άρθρου 108 παράγραφος 2 της Συνθήκης όσον αφορά τις κοινοποιηθείσες συμβάσεις (εφεξής: «απόφαση για την κίνηση της διαδικασίας») (3). Η απόφαση για την κίνηση διαδικασίας δημοσιεύτηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις 12 Μαρτίου 2010 (4).
(3)
Οι ισπανικές αρχές δεν υπέβαλαν παρατηρήσεις επί της απόφασης για την κίνηση της διαδικασίας. Η Habidite υπέβαλε παρατηρήσεις επί της απόφασης για την κίνηση διαδικασίας με επιστολή της 9ης Απριλίου 2010. Οι παρατηρήσεις αυτές διαβιβάστηκαν με επιστολή της 15ης Απριλίου 2010 στις ισπανικές αρχές, οι οποίες απάντησαν με επιστολή της 12ης Μαΐου 2010. Κανένα άλλο ενδιαφερόμενο μέρος δεν σχολίασε την απόφαση για την κίνηση διαδικασίας.
(4)
Στις 6 Σεπτεμβρίου 2010, η Habidite ζήτησε πρόσβαση στον φάκελο των εγγράφων που υπέβαλαν οι ισπανικές αρχές, βάσει του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1049/2001 (5). Η Επιτροπή ζήτησε τη γνώμη των ισπανικών αρχών σχετικά με το εν λόγω αίτημα στις 10 Σεπτεμβρίου 2010. Οι ισπανικές αρχές απάντησαν στις 13 Σεπτεμβρίου ότι δεν είχαν αντίρρηση να έχει η Habidite πρόσβαση στα έγγραφα που ζήτησε. Τα εν λόγω έγγραφα διαβιβάστηκαν στη Habidite στις 7 Οκτωβρίου 2010.
(5)
Η Επιτροπή ζήτησε συμπληρωματικές πληροφορίες από τις ισπανικές αρχές με επιστολή της 28ης Ιουνίου 2010, στην οποία οι ισπανικές αρχές απάντησαν στις 26 Ιουλίου 2010, και της 8ης Δεκεμβρίου 2010, στην οποία οι ισπανικές αρχές απάντησαν στις 14 Ιανουαρίου 2011.
(6)
Η Habidite υπέβαλε συμπληρωματικές παρατηρήσεις και πληροφορίες στις 27 Ιουλίου 2010, στις οποίες οι ισπανικές αρχές απάντησαν στις 3 Νοεμβρίου 2011, στις 6 Απριλίου 2011 (πρωτοκολλήθηκε στις 13 Απριλίου 2011), στις οποίες οι ισπανικές αρχές απάντησαν στις 30 Μαΐου 2011 (πρωτοκολλήθηκε στις 6 Ιουνίου 2011), και στις 7 Ιουλίου 2011. Με αίτημα της Habidite, πραγματοποιήθηκε στις 3 Φεβρουαρίου 2011 στις Βρυξέλλες σύσκεψη των υπηρεσιών της Επιτροπής με εκπροσώπους της εταιρείας.
II. ΙΣΤΟΡΙΚΟ
(7)
Οι δύο συμβάσεις τις οποίες αφορά η παρούσα απόφαση υπογράφηκαν στις 15 Δεκεμβρίου 2006 μεταξύ της BIZKAILUR και της Diputación, αφενός, και της Habidite, του ομίλου AFER και του ομίλου Habidite, αφετέρου.
(8)
Η BIZ KAILUR ήταν εταιρεία που ανήκε εξ ολοκλήρου στην Diputación, κοινωνικός σκοπός της οποίας ήταν η αγορά και προσαρμογή οικοπέδων για την προώθηση βιομηχανικών έργων και έργων κοινωνικής κατοικίας στην επαρχία Bizkaia. Τον Ιούνιο του 2010, η BIZKAILUR συγχωνεύθηκε, μαζί με άλλες δημόσιες εταιρείες παρόμοιου σκοπού και δραστηριότητας, στην υφιστάμενη AZPIEGITURAK S.A.U., η οποία ανήκε εξ ολοκλήρου στη Diputación και ασκούσε ομοειδείς δραστηριότητες (6).
(9)
Η Habidite, μαζί με άλλες συνδεδεμένες επιχειρήσεις του ομίλου Habidite, ανήκει στον ιδιωτικό όμιλο AFER, με έδρα την Ortuella, Bizkaia (7). Την ημέρα της κοινοποίησης, ο όμιλος AFER περιελάμβανε συνολικά 13 εταιρείες (8) που δραστηριοποιούνται στον κλάδο των κατασκευών και σε συναφείς τομείς. Την περίοδο εκείνη, η […] (9) κατείχε την πλειοψηφία και ασκούσε τον έλεγχο σε όλες τις εταιρείες του ομίλου AFER. Σύμφωνα με την Diputación και την Habidite, ούτε η Habidite ούτε ο όμιλος AFER ήταν προβληματικές επιχειρήσεις κατά την έννοια των σημείων 9, 10 και 11 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών για τις κρατικές ενισχύσεις διάσωσης και αναδιάρθρωσης προβληματικών επιχειρήσεων (10) (εφεξής «κατευθυντήριες γραμμές Δ&Α») κατά τον χρόνο σύναψης των δύο κοινοποιηθεισών συμβάσεων.
(10)
Οι κοινοποιηθείσες συμβάσεις συνάφθηκαν για να στηριχθεί ένα νέο επενδυτικό σχέδιο που θα υλοποιούσε η Habidite: η ανέγερση εργοστασίου κατασκευής δομικών στοιχείων (εφεξής «εργοστάσιο Habidite») στο Alonsotegi, χωριό στη διοικητική περιφέρεια Gran Bilbao (comarca). Κατά την ημερομηνία σύναψης των κοινοποιηθεισών συμβάσεων, η comarca Gran Bilbao θεωρούνταν περιοχή ενισχυόμενη βάσει του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της Συνθήκης (11). Το εργοστάσιο Habidite επρόκειτο να δημιουργήσει 1 100 νέες θέσεις απασχόλησης σε αυτήν την ενισχυόμενη περιοχή.
(11)
Το νέο εργοστάσιο προοριζόταν να παράγει τα «δομικά στοιχεία Habidite», δηλ. προκατασκευασμένα στοιχεία που θα χρησιμοποιούνταν για την άμεση συναρμολόγηση κατοικιών/κτιρίων. Τα δομικά στοιχεία Habidite θα παράγονταν με τεχνολογία γραμμής συναρμολόγησης, παρόμοια με εκείνη που χρησιμοποιείται στην αυτοκινητοβιομηχανία, και στη συνέχεια θα μεταφέρονταν και θα συναρμολογούνταν απευθείας στον μελλοντικό τόπο εγκατάστασής τους. Το προϊόν θεωρούνταν καινοτόμο όχι μόνο λόγω της μοναδικής τεχνολογίας παραγωγής του, αλλά και λόγω εξοικονόμησης χρόνου και πόρων κατά την συναρμολόγηση του τελικού προϊόντος (κτιρίων και κατοικιών) και της χρήσης υλικών που επιτρέπουν την εξοικονόμηση ενέργειας. Η εταιρεία είχε υποβάλει διάφορες αιτήσεις διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας σε σχέση με το εν λόγω προϊόν (12).
(12)
Σύμφωνα με πληροφορίες που παρέσχε η Diputación, κατά τον χρόνο υπογραφής των δύο κοινοποιηθεισών συμβάσεων, το κατ' εκτίμηση κόστος αυτού του επενδυτικού σχεδίου στο Alonsotegi ανερχόταν σε 55 εκατ. ευρώ, και αναλύεται ως εξής:
Γήπεδα
4,8 εκατ. ευρώ
Βιομηχανικό κτίριο
22,5 εκατ. ευρώ
Έργα προσαρμογή ς εδάφους (urbanización)
4,04 εκατ. ευρώ
Εγκαταστάσεις
24,0 εκατ. ευρώ
Σύνολο
55,34 εκατ. ευρώ
(13)
Σύμφωνα με εκτιμήσεις, το εργοστάσιο Habidite θα μπορούσε να κατασκευάζει 3 500 κατοικίες ετησίως κατά τα πρώτα έτη λειτουργίας του και 4 500 κατοικίες όταν το εργοστάσιο θα ήταν σε πλήρη παραγωγική ικανότητα.
(14)
Για να γίνει κατανοητό το πλαίσιο εντός του οποίου συνάφθηκαν οι κοινοποιηθείσες συμβάσεις στις 15 Δεκεμβρίου 2006, απαιτείται συνοπτική περιγραφή του νομικού πλαισίου που διέπει την κοινωνική κατοικία στην País Vasco («Χώρα των Βάσκων»).
(15)
Οι μέσες τιμές ακινήτων ήταν υψηλότερες σε αυτή την αυτόνομη κοινότητα (comunidad autónoma) σε σύγκριση με την υπόλοιπη Ισπανία πριν ξεσπάσει η κρίση το 2008 και εξακολούθησαν να είναι υψηλότερες μέχρι την ημερομηνία της παρούσας απόφασης. Οι βασκικές αρχές επιδιώκουν να εξασφαλίσουν πρόσβαση στη στέγη για τις πλέον ευπαθείς ομάδες του πληθυσμού, παρέχοντας κοινωνική κατοικία υπό καθεστώς προστασίας (viviendas protegidas) και καθεστώς μερικής προστασίας (viviendas tasadas). Η φύση της καθεμίας από αυτές τις δύο κατηγορίες κοινωνικής στέγης εξηγείται κατωτέρω.
(16)
Ο νόμος Ley 2/2006 del suelo y de urbanismo (13) (εφεξής «Περιφερειακός Νόμος 2/2006») όριζε τα ακόλουθα:
(α)
το 40 % της αστικής γης που προορίζεται για δόμηση πρέπει να χρησιμοποιείται για κατοικίες υπό καθεστώς προστασίας (viviendas protegídas) και κατοικίες υπό καθεστώς μερικής προστασίας (viviendas tasadas), σε ποσοστό 20 % για την κάθε κατηγορία (άρθρο 80 παράγραφος 2 του Περιφερειακού Νόμου 2/2006)·
(β)
το 55 % της αστικής γης που κρίνεται κατάλληλη για δόμηση πρέπει να προορίζεται για κατοικίες υπό καθεστώς προστασίας (viviendas protegídas) και το 20 % για κατοικίες υπό καθεστώς μερικής προστασίας (viviendas tasadas) (άρθρο 80 παράγραφος 3o του Περιφερειακού Νόμου 2/2006).
(17)
Οι κατοικίες υπό καθεστώς μερικής προστασίας (viviendas tasadas) ανήκουν σε μια ενδιάμεση κατηγορία μεταξύ της κατοικίας κοινωνικής προστασίας και των κατοικιών που πωλούνται ελεύθερα στην αγορά. Οι τιμές των κατοικιών υπό καθεστώς μερικής προστασίας (viviendas tasadas) υπόκεινται σε περιορισμούς που ορίζει ο Περιφερειακός Νόμος 2/2006 και δεν μπορούν να είναι υψηλότερες σε αναλογία άνω του 1,7 από τις ανώτατες τιμές ισοδύναμων κατοικιών του καθεστώτος πλήρους προστασίας (viviendas protegídas). Οι ανώτατες τιμές των κατοικιών της τελευταίας κατηγορίας στην επαρχία Bizkaia καθορίζονται βάσει του Orden (Διατάγματος) της 1ης Αυγούστου 2004 του Υπουργείου Οικισμού και Κοινωνικών Υποθέσεων (14), το οποίο καθόριζε την αρχική ρυθμιζόμενη τιμή, η οποία στη συνέχεια αναπροσαρμοζόταν ετησίως βάσει του ĺndice de Precios al Consumo (δείκτης τιμών καταναλωτή) (ΔΤΚ) που καθορίζεται από το Instituto Nacional de Estadística (Ισπανική Εθνική Στατιστική Υπηρεσία).
(18)
Σύμφωνα με την Diputacíon, το 2006, κατά τη σύναψη των κοινοποιηθεισών συμβάσεων, οι συνακόλουθες ανώτατες τιμές των κατοικιών υπό καθεστώς προστασίας (viviendas protegídas) ήταν οι ακόλουθες:
-
1 351,86 ευρώ/τ.μ. για τους δήμους που παρατίθενται στο παράρτημα Ι του Διατάγματος της 1ης Αυγούστου 2004·
-
1 307,94 ευρώ/τ.μ. για τους δήμους που απαριθμούνται στο παράρτημα II του Διατάγματος της 1ης Αυγούστου 2004·
-
1 181,54 ευρώ/τ.μ. για τους άλλους δήμους·
-
472,40 ευρώ/τ.μ. για τους βοηθητικούς χώρους (πάρκινγκ, αποθήκες κλπ.).
Οι τιμές των κατοικιών υπό καθεστώς μερικής προστασίας (viviendas tasadas) δεν μπορούσαν να είναι υψηλότερες σε αναλογία άνω του 1,7 από τις ανωτέρω τιμές.
(19)
Η Diputación αναφέρει ότι, όταν η BIZKAILUR συνήψε τις κοινοποιηθείσες συμβάσεις με την Habidite, η πρώτη ενεργούσε στο πλαίσιο του Νόμου Ley 7/1985 de 2 de abril del 1985 reguladora de las Bases del Régimen Local (Νόμος 7/1985) (15), ο οποίος παρέχει στους δήμους την αυτονομία να διαχειρίζονται θέματα τοπικού ενδιαφέροντος, που περιλαμβάνουν την παροχή κοινωνικής στέγης (άρθρο 25). Βάσει του άρθρου 109 παράγραφος 2 του Real Decreto 1372/1986 (Βασιλικό Διάταγμα 1372/1986) και του άρθρου 79 του νόμου 7/1985 (στην ενοποιημένη μορφή του), οι δήμοι μεταβίβασαν στην BIZKAILUR, δωρεάν ή χωρίς αντιπαροχή, περιουσιακά στοιχεία που είναι αναγκαία για την υλοποίηση των στόχων της κοινωνικής στέγης. Όταν συνάφθηκαν οι κοινοποιηθείσες συμβάσεις (στις 15 Δεκεμβρίου 2006), οι στόχοι για την κοινωνική στέγη καθορίζονταν σε σχέδιο που ενέκρινε η Diputación το 2004 σχετικά με την παροχή κοινωνικής στέγης στην Bizkaia την περίοδο 2004-2007, Plan Foral de actuación en materia de vivienda 2004-2007 («Plan Foral»). Σύμφωνα με την Diputación, το Plan Foral προέβλεπε ότι, κατά την περίοδο 2004-2007, η BIZKAILUR θα παρείχε συνολικά 3 000 κατοικίες υπό καθεστώς προστασίας.
(20)
Βάσει της πρώτης σύμβασης, που προσδιορίστηκε στην απόφαση για την κίνηση διαδικασίας και στο εξής αναφέρεται ως «σύμβαση οικοπέδου» ως «Μέτρο 1», η Diputación και η BIZKAILUR ανέλαβαν τη δέσμευση να αγοράσει η BIZKAILUR και να προσαρμόσει για βιομηχανική χρήση οικόπεδο συνολικής έκτασης 101 430 τ.μ. (81 600 τ.μ. για τη βιομηχανική μονάδα, 5 300 τ.μ. για γραφεία και 14 300 τ.μ. για πρόσθετες βιομηχανικές εγκαταστάσεις) στη βιομηχανική περιοχή Montealegre στο Alonsotegi, εντός 24 μηνών από την ημερομηνία υπογραφής της σύμβασης (Μέρος δύο, άρθρο 1 (ii) της σύμβασης). Η BIZKAILUR θα μεταβίβαζε στη Habidite την ιδιοκτησία του διαμορφωμένου οικοπέδου εντός 12 μηνών από την υπογραφή της σύμβασης (Μέρος δύο, άρθρο 1 (iii) της σύμβασης), «δωρεάν, χωρίς έξοδα ή αντιπαροχή», έναντι τιμήματος ισόποσου με «τις πραγματικές δαπάνες που πραγματοποίησε η BIZKAILUR για την αγορά του» (Μέρος δύο, άρθρο 1 (vi) της σύμβασης). Η Habidite έπρεπε να καταβάλει αυτό το ποσό εντός 7 ετών από την ημερομηνία μεταβίβασης της ιδιοκτησίας, σε τέσσερις ισόποσες δόσεις (του 25 % η καθεμία), οι οποίες θα καταβάλλονταν στο τέλος του 4ου, 5ου, 6ου και 7ου έτους (Μέρος δύο, άρθρο 1 (vii) της σύμβασης).
(21)
Βάσει της δεύτερης σύμβασης, που προσδιορίζεται στην απόφαση για την κίνηση διαδικασίας ως «μέτρο 2», στο εξής «σύμβαση κατοικιών», η Diputación, απευθείας ή μέσω της BIZKAILUR, θα αγόραζε από την Habidite συνολικά 1 500 κατοικίες, οι 750 από τις οποίες θα είχαν επιφάνεια μικρότερη των 75 τ.μ. Η Diputación ή η BIZKAILUR θα προέβαινε στην παραγγελία των 1 500 κατοικιών κατά το διάστημα μεταξύ του Μαΐου 2007 και τέλους Ιουνίου 2010, ώστε να είναι εφικτή η παράδοση του συνόλου των 1 500 κατοικιών έως τον Μάιο του 2011.
(22)
Οι κατοικίες της σύμβασης θα κατασκευάζονταν σε έκταση η οποία είχε τεθεί στη διάθεση της Habidite από την BIZKAILUR και στη συνέχεια θα πωλούνταν με καθεστώς μερικής προστασίας (ως viviendas tasadas) απευθείας από τη Diputación ή τη BIZKAILUR ή την ίδια την Habidite, σύμφωνα με τις εφαρμοστέες διατάξεις για τις ανώτατες τιμές (βλ. αιτιολογικές σκέψεις (14) έως (19)). Όταν θα πωλούνταν οι κατοικίες από τη Diputación ή τη BIZKAILUR, η Habidite δεν θα αποκτούσε την ιδιοκτησία του οικοπέδου στο οποίο θα κατασκευάζονταν οι κατοικίες. Σε αυτές τις περιπτώσεις, είχε ως αποκλειστικό έργο την κατασκευή των κατοικιών.
(23)
Η σύμβαση προέβλεπε επίσης, κατ’ εξαίρεση, ότι για ορισμένες από τις κατοικίες που αποτελούν αντικείμενο της σύμβασης, η Habidite ή ο όμιλος AFER θα ενεργούσαν επίσης ως εργολάβοι κατασκευών (άρθρο Α (f) της σύμβασης κατοικιών). Σε αυτές τις έκτακτες περιπτώσεις, η Habidite ή η AFER θα αποκτούσαν πρώτα την ιδιοκτησία του οικοπέδου που είναι αναγκαίο για την κατασκευή των κατοικιών και στη συνέχεια θα εκτελούσαν τα κατασκευαστικά έργα και, τέλος, θα πωλούσαν οι ίδιες τις κατοικίες με καθεστώς μερικής προστασίας (ως viviendas tasadas). Σε αυτές τις περιπτώσεις, η Habidite ή η AFER θα κρατούσαν μόνο την ορισθείσα τιμή για τις κατοικίες, όπως αναφέρεται κατωτέρω, ενώ το μέρος της τιμής που αντιστοιχεί στο οικόπεδο θα μεταβιβάζονταν στην Diputación ή/και την BIZKAILUR.
(24)
Σύμφωνα με το άρθρο Α (e) της σύμβασης κατοικιών, η τιμή που θα ελάμβανε η Habidite για τις 1 500 κατοικίες ήταν η ακόλουθη:
(α)
κατοικίες επιφάνειας άνω των 75 τ.μ.: 83 % της τιμής που εφάρμοζε η BIZKAILUR για τους χώρους κατοικίας, συν 100 % της τιμής για τις πρόσθετες κατασκευές (πάρκινγκ, αποθήκη)·
(β)
κατοικίες κάτω των 75 τ.μ.: 83.30 % της τιμής θα ελάμβανε η BIZKAILUR για τους χώρους κατοικίας, συν 100 % της τιμής για τις πρόσθετες κατασκευές (πάρκινγκ, αποθήκη κλπ.).
(25)
Συνεπώς, η BIZKAILUR θα κρατούσε το υπόλοιπο 17 % ή 16,70 % αντίστοιχα της τιμής που θα λαμβάνονταν για τις κατοικίες (με εξαίρεση τις πρόσθετες κατασκευές - πάρκινγκ, αποθήκη κλπ. - για τα οποία η Habidite θα κρατούσε ολόκληρη την τιμή πώλησης).
(26)
Η Diputación ανέφερε ενδεικτικά ότι για μια κατοικία 75 τ.μ., που θα πωλούνταν με το καθεστώς της μερικής προστασίας το 2006, η Habidite θα ελάμβανε: 143 060,58 (83 % των 75 τ.μ. × 1,351 × 1,7 ευρώ), συν 28 107,6 ευρώ για τους βοηθητικούς χώρους (100 % των 35 τ.μ. × 472,4 ευρώ), από τη συνολική τιμή των 200 459,5 ευρώ στην οποία η BIZKAILUR θα πωλούσε την κατοικία με καθεστώς της μερικής προστασίας (ως viviendas tasadas).
(27)
Σύμφωνα με το άρθρο Α (g) της σύμβασης κατοικιών, κατ’ εξαίρεση, η Diputación ή η BIZKAILUR θα πωλούσαν ορισμένες από τις 1 500 κατοικίες της σύμβασης της Habidite στην αγοραία τιμή, στην οποία η Habidite θα αποκτούσε τα ίδια ποσοστά της τιμής πώλησης, όπως όριζε το άρθρο Α (e) και αναφέρεται στην αιτιολογική σκέψη (24).
(28)
Η Diputación και η BIZKAILUR δεν διενήργησαν δημόσιο διαγωνισμό πριν τη σύναψη της σύμβασης κατοικιών με την Habidite.
(29)
Τελικά, το έργο Habidite εγκαταλείφθηκε εκ των πραγμάτων. Η βασική αιτία, σύμφωνα με την Diputación, ήταν το ότι η BIZKAILUR θα επιβαρυνόταν με μεγαλύτερες δαπάνες από αυτές που είχαν αρχικά εκτιμηθεί για την αγορά και προσαρμογή για βιομηχανική χρήση του γηπέδου στο οποίο θα κατασκευάζονταν το εργοστάσιο Habidite.
(30)
Η Diputación γνωστοποίησε (16) ότι, από τον Μάιο 2007 έως τον Απρίλιο 2008, η BIZKAILUR είχε αγοράσει έκταση 205 487,73 τ.μ. για το εν λόγω έργο, για την οποία είχε καταβάλει συνολικό ποσό 4,7 εκατ. ευρώ. Σύμφωνα με την Diputación, η αγορά πρόσθετης έκτασης 95 000 τ.μ. ήταν αναγκαία, με κατ' εκτίμηση πρόσθετη δαπάνη 2,6 εκατ. ευρώ. Κατά τις εκτιμήσεις, το κόστος προσαρμογής του οικοπέδου για βιομηχανική χρήση ανερχόταν τον Μάρτιο του 2009 σε 28,5 εκατ. ευρώ.
(31)
Η BIZKAILUR είχε ήδη αποκτήσει την ιδιοκτησία της γης με την προοπτική ότι το εξεταζόμενο έργο δεν θα μεταβιβαζόταν στη Habidite.
III. Η ΑΠΟΦΑΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΙΝΗΣΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ
(32)
Στην απόφαση για την κίνηση της διαδικασίας, της 2ας Δεκεμβρίου 2009 (17), η Επιτροπή έκρινε ότι τόσο η σύμβαση οικοπέδου όσο και η σύμβαση κατοικιών ενείχε, κατά τα φαινόμενα, στοιχείο κρατικής ενίσχυσης, κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης. Επίσης, η ενίσχυση δεν ήταν, εκ πρώτης όψεως, συμβιβάσιμη με τη Συνθήκη βάσει των σχετικών κανόνων περί κρατικών ενισχύσεων.
(33)
Όσον αφορά τη σύμβαση οικοπέδου, η Επιτροπή έκρινε αρχικά ότι οι όροι της αποπληρωμής από τον δικαιούχο της αγοράς και της προσαρμογής του γηπέδου ήταν παρόμοιοι με άτοκο δάνειο, παρέχοντας στην Habidite πλεονέκτημα το οποίο δεν θα μπορούσε να αποκομίσει στην αγορά.
(34)
Όσον αφορά τη σύμβαση κατοικιών, η απόφαση για την κίνηση της διαδικασίας επισήμανε ότι η τιμή που πρέπει να καταβάλει η BIZKAILUR για τις 1 500 κατοικίες δεν ήταν, κατά τα φαινόμενα, η συνήθης αγοραία τιμή, εφόσον ο δικαιούχος είχε εκτιμήσει στο δικό του επιχειρηματικό σχέδιο ότι η μέση τιμή που θα κατέβαλε η BIZKAILUR θα ήταν 2 012,19 ευρώ/τ.μ., ενώ η μέση τιμή που εκτιμήθηκε ότι θα λαμβάνονταν στην αγορά θα ήταν 1 762,6 ευρώ/τ.μ.
(35)
Η Επιτροπή επισήμανε ακόμη διάφορες ενδείξεις ύπαρξης πλεονεκτήματος προς όφελος της Habidite με βάση την απόφαση του Δικαστηρίου στην υπόθεση P&O Ferries (18): (α) η σύμβαση κατοικιών δεν ανατέθηκε με διαδικασία διαγωνισμού· (β) ούτε η Diputación Foral de Bizkaia ούτε η BIZKAILUR ισχυρίστηκαν ούτε απέδειξαν την ανάγκη παροχής κοινωνικής στέγης, και (γ) η σύμβαση κατοικιών παρείχε τη δυνατότητα να πωληθούν στην αγορά ορισμένες από τις 1 500 κατοικίες που αγόρασε η Habidite. Επισημαίνεται ακόμη ότι η αγορά ενός μεγάλου μέρους της παραγωγής του νέου εργοστασίου κατά τα πρώτα έτη της λειτουργίας του περιόρισε τους συνήθεις εγγενείς κινδύνους ενός νέου επενδυτικού σχεδίου. Όσον αφορά το κριτήριο της χρησιμοποίησης κρατικών πόρων και του καταλογισμού στο κράτος, η απόφαση επισήμανε, σε σχέση με τα δυνητικά στοιχεία κρατικής ενίσχυσης και στις δύο συμβάσεις, ότι η BIZKAILUR είναι εταιρεία υπό την πλήρη ιδιοκτησία και τον έλεγχο των δημόσιων αρχών και εκτελεί καθήκοντα που της αναθέτει το κράτος. Αναφορικά με τον επιλεκτικό χαρακτήρα, επισημάνθηκε ότι οι συμβάσεις σαφώς ωφέλησαν αποκλειστικά την Habidite και τον όμιλο AFER. Σχετικά με τη νόθευση του ανταγωνισμού και τον επηρεασμό των συναλλαγών στο εσωτερικό της Ένωσης, επισημάνθηκε ότι η Habidite δραστηριοποιούνταν στον κατασκευαστικό κλάδο, όπου ο ανταγωνισμός είναι ισχυρότατος και η χορήγηση ενίσχυσης σε μια επιχείρηση θα μπορούσε να προκαλέσει ζημία σε επιχειρήσεις άλλων κρατών μελών.
(36)
Στην απόφαση για την κίνηση διαδικασίας, διατυπώθηκαν αμφιβολίες όσον αφορά το συμβιβάσιμο με τη Συνθήκη της ενίσχυσης που ενδεχομένως ενείχαν οι κοινοποιηθείσες συμβάσεις, με βάση τα κριτήρια συμβατότητας που ορίζουν οι κατευθυντήριες γραμμές της Επιτροπής σχετικά με τις περιφερειακές εθνικές ενισχύσεις την περίοδο 2007-2013 (19), τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 800/2008 της Επιτροπής της 6ης Αυγούστου 2008 για την κήρυξη ορισμένων κατηγοριών ενισχύσεων ως συμβατών με την κοινή αγορά, κατ' εφαρμογή των άρθρων 87 και 88 της Συνθήκης (20), και το προσωρινό πλαίσιο για τη λήψη μέτρων κρατικής ενίσχυσης με σκοπό να στηριχθεί η πρόσβαση στη χρηματοδότηση κατά τη διάρκεια της τρέχουσας χρηματοπιστωτικής και οικονομικής κρίσης (21).
IV. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΙΣΠΑΝΙΚΩΝ ΑΡΧΩΝ
(37)
Οι ισπανικές αρχές δεν υπέβαλαν παρατηρήσεις σχετικά με την απόφαση για την κίνηση διαδικασίας (βλ. αιτιολογική σκέψη 3 ανωτέρω), αλλά υπέβαλαν συμπληρωματικά στοιχεία απαντώντας σε αιτήσεις της Επιτροπής μετά την έκδοση της απόφασης για την κίνηση διαδικασίας και απάντησαν επίσης και σε ορισμένα από τα επιχειρήματα που προέβαλε η Habidite. Οι απαντήσεις αυτές και τα συμπληρωματικά στοιχεία παρατίθενται συνοπτικά στις αιτιολογικές σκέψεις (48) έως (54).
V. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΡΙΤΩΝ ΜΕΡΩΝ
(38)
Όπως αναφέρεται στις αιτιολογικές σκέψεις (3) και (6), η Habidite υπέβαλε παρατηρήσεις σχετικά με την απόφαση για την κίνηση διαδικασίας στις 9 Απριλίου 2010 και συμπληρωματικά στοιχεία και παρατηρήσεις στις 27 Ιουλίου 2010, 6 Απριλίου 2011 και 7 Ιουλίου 2011. Με τα έγγραφα αυτά, η Habidite παρουσίασε συναφή πραγματικά στοιχεία τα οποία δεν ήταν γνωστά στην Επιτροπή όταν εξέδωσε την απόφαση για την κίνηση διαδικασίας και προέβαλε επιχειρήματα για να αντικρούσει τον ισχυρισμό ότι οι κοινοποιηθείσες συμβάσεις ενείχαν στοιχείο κρατικής ενίσχυσης. Τα επιχειρήματα αυτά και τα πρόσθετα πραγματικά στοιχεία που υπέβαλε η Habidite παρουσιάζονται συνοπτικά στις αιτιολογικές σκέψεις (39) έως (47).
(39)
Πρώτον, η Habidite δήλωσε ότι είχε συναφθεί και τρίτη σύμβαση την ίδια ημερομηνία με αυτήν των συμβάσεων οικοπέδου και κατοικιών (15 Δεκεμβρίου 2006). Με αυτή την τρίτη σύμβαση (εφεξής «σύμβαση ενίσχυσης για κατάρτιση»), η Diputación δεσμεύτηκε να χορηγήσει στη Habidite ενίσχυση κατάρτισης για τους 1 100 νεοπροσληφθέντες στο εργοστάσιο της Habidite. Συγκεκριμένα, η Diputación ανέλαβε να καλύψει τα έξοδα κατάρτισης των 1 100 εργαζομένων, ενώ η Habidite από την πλευρά της δεσμεύτηκε να διατηρήσει τις 1 100 νέες θέσεις απασχόλησης για διάστημα τουλάχιστον 5 ετών. Η σύμβαση ενίσχυσης κατάρτισης αναστάλθηκε επίσης εκ των πραγμάτων λόγω της μη υλοποίησης του έργου της Habidite (βλ. αιτιολογικές σκέψεις (29) έως (31)).
(40)
Δεύτερον, η Habidite υπέβαλε έγγραφα που αποδεικνύουν ότι το έργο Habidite είχε λάβει, με απόφαση της Gobierno Vasco (κυβέρνηση της Χώρας των Βάσκων) της 30ής Δεκεμβρίου 2008, περιφερειακή ενίσχυση συνολικού ύψους 6 εκατ. ευρώ κατ' εφαρμογή του καθεστώτος περιφερειακών ενισχύσεων απαλλαγής κατά κατηγορία XR 175/2007 (22).
(41)
Τρίτον, η Habidite δήλωσε ότι, μετά την αναστολή του έργου Habidite, υπέβαλε, με επιστολές της 6ης Φεβρουαρίου 2009 και 17ης Σεπτεμβρίου 2009, διοικητικές καταγγελίες για μη συμμόρφωση της Diputación και της BIZKAILUR με τις υποχρεώσεις τις οποίες ανέλαβαν βάσει των τριών συμβάσεων. Η Habidite ανέφερε ακόμη ότι είχε την πρόθεση να ασκήσει αγωγές αποζημίωσης ενώπιον του αρμόδιου ισπανικού δικαστηρίου.
(42)
Η Habidite υποστηρίζει ότι οι συμβάσεις γηπέδου και κατοικιών δεν τηρούν σωρευτικά τα κριτήρια ύπαρξης κρατικής ενίσχυσης κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης.
(43)
Όσον αφορά την ύπαρξη άλλων στοιχείων κρατικής ενίσχυσης εκτός από το στοιχείο του πλεονεκτήματος, η Habidite πρόβαλε τα ακόλουθα επιχειρήματα, που είναι κοινά και για τις δύο κοινοποιηθείσες συμβάσεις:
(α)
Οι δύο συμβάσεις δεν συνεπάγονται μεταβίβαση κρατικών πόρων διότι, εφόσον αφορούν συναλλαγές με ισότιμους όρους ανταγωνισμού, δεν προκαλούν απώλεια δημόσιων πόρων (σύμφωνα με την απόφαση του Δικαστηρίου στην υπόθεση PreussenElektra (23)).
(β)
Δεν πρέπει να τεκμαίρεται ότι η σύμβαση κατοικιών πληροί το κριτήριο της επιλεκτικότητας για τον αποκλειστικό λόγο ότι δεν ανατέθηκε με διαδικασία δημόσιου διαγωνισμού. Με βάση το Real Decreto Legislativo No 781/1986 de 18 de abril, por el que se aprueba el texto refundido de las disposiciones legales vigentes en materia de Régimen Local (24) και το άρθρο 31 της οδηγίας 2004/18/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 31ης Μαρτίου 2004 για τις δημόσιες συμβάσεις (25), επιτρέπεται η απευθείας ανάθεση συμβάσεων, δηλ. χωρίς ανοικτό διαγωνισμό, όταν αυτό δικαιολογείται από τον τεχνικό χαρακτήρα του έργου ή για λόγους προστασίας αποκλειστικών δικαιωμάτων.
(γ)
Ο μοναδικός χαρακτήρας των προκατασκευασμένων δομικών στοιχείων Habidite, όσον αφορά τα χαρακτηριστικά του προϊόντος και την τεχνολογία συναρμολόγησης, αποκλείουν τη δυνατότητα νόθευσης του ανταγωνισμού ή επηρεασμού των συναλλαγών μεταξύ των κρατών μελών. Στις υποθέσεις N-09084 Ristretto Group/Williams Scottsman και N-04059 TDR Capital/Agelco, η ισπανική αρχή ανταγωνισμού όρισε ως σχετική αγορά την αγορά «παραγωγής, πώλησης και μίσθωσης προκατασκευασμένων κατοικιών». Σύμφωνα με αυτόν τον ορισμό, λόγω της μοναδικότητας των δομικών στοιχείων Habidite δεν υπάρχουν άμεσοι ανταγωνιστές που θα μπορούσαν να υποστούν ζημία από τις δύο συμβάσεις. Επιπλέον, η απόφαση της Επιτροπής στην υπόθεση M2473 Finnforest/Moelven Industrier (26), έκρινε ότι η αγορά προκατασκευασμένων κτιρίων είναι τοπική ή περιφερειακή, διότι το κόστος μεταφοράς αποκλείει τη δυνατότητα ανταγωνισμού από μεγαλύτερες αποστάσεις. Οι τιμές της Habidite ήταν από κάθε άποψη ανταγωνιστικές λόγω των τεχνολογικών χαρακτηριστικών του προϊόντος.
(44)
Η Habidite πρόβαλε επίσης ειδικά αναλυτικά επιχειρήματα υποστηρίζοντας ότι καμία από τις δύο κοινοποιηθείσες συμβάσεις δεν της απέφερε πλεονέκτημα.
(45)
Όσον αφορά τη σύμβαση κατοικιών, η Habidite ουσιαστικά ισχυρίζεται ότι δεν θα μπορούσε να αποκομίσει κανένα πλεονέκτημα, διότι στην πραγματικότητα οι ορισθείσες τιμές πώλησης δεν ήταν υψηλότερες αλλά κατώτερες από τις αγοραίες τιμές. Συγκεκριμένα:
(α)
Οι τιμές που θα ελάμβανε η Habidite βάσει της σύμβασης κατοικιών ήταν εξ ορισμού χαμηλότερες από τα επίπεδα της αγοράς, δεδομένου ότι οι κατοικίες θα πωλούνταν από την BIZKAILUR σε ρυθμιζόμενες, χαμηλότερες από τις αγοραίες τιμές που ορίζονται με νόμο για τις κατοικίες που πωλούνται βάσει του καθεστώτος μερικής προστασίας (viviendas tasadas) - βλ. αιτιολογικές σκέψεις (14) έως (19).
(β)
Η μέση τιμή την οποία θα κατέβαλε η BIZKAILUR για τις κατασκευαζόμενες από την Habidite κατοικίες, δηλ. 2 010,19 ευρώ/τ.μ., ήταν συγκρίσιμη με τις μέσες τιμές τις οποίες κατέβαλε η BIZKAILUR την περίοδο εκείνη βάσει παρόμοιων συμβάσεων για την κατασκευή κατοικιών προς πώληση υπό καθεστώς προστασίας και μερικής προστασίας. Ενδεικτικά, σύμφωνα με την Habidite, το 2007 η BIZKAILUR κατέβαλε για την κατασκευή κοινωνικών κατοικιών στο Lemoiz 2 277 ευρώ/τ.μ., στη Ziérbana 1 964 ευρώ/τ.μ. και στην Areatza 2 021ευρώ/τ.μ.. Το 2007, η μέση τιμή κατοικιών που πωλήθηκαν υπό καθεστώς μερικής προστασίας (viviendas tasadas) σε τέσσερις δήμους της Bizkaia ήταν 1 808,69 ευρώ/τ.μ. για κατοικίες 84 τ.μ. (27).
(γ)
Σε κάθε περίπτωση, η Habidite θα ελάμβανε μόνο το 83 % και, αντίστοιχα, το 83,30 % αυτής της μέσης τιμής των 2 010,19 ευρώ/τ.μ. (για κατοικίες επιφάνειας μικρότερης των 75 τ.μ.) βάσει της σύμβασης κατοικιών - βλ. αιτιολογικές σκέψεις (24) έως (25). Ως προς αυτό, η απόφαση για την κίνηση διαδικασίας λανθασμένα ανέφερε ότι η τιμή των 2 010,19 ευρώ/τ.μ. ήταν η τιμή την οποία θα ελάμβανε εξ ολοκλήρου η Habidite βάσει της εν λόγω σύμβασης.
(δ)
Η μέση τιμή την οποία θα κατέβαλε η BIZKAILUR για τις κατασκευαζόμενες από την Habidite κατοικίες ήταν σαφώς κατώτερη από τα επίπεδα των τιμών για ισοδύναμες κατοικίες που πωλούνται ελεύθερα στην αγορά της εν λόγω επαρχίας. Το 2007, η μέση τιμή στην αγορά της επαρχίας Bizkaia ήταν 2 921,9 ευρώ/τ.μ. (28)
(46)
Σε σχέση με τη σύμβαση οικοπέδου, η Habidite ισχυρίζεται ότι δεν θα αποκόμιζε κανένα πλεονέκτημα διότι, κατά την άποψή της, θα έπρεπε να επιστρέψει στην BIZKAILUR όχι μόνο τις δαπάνες για την αγορά και τη προσαρμογή του γηπέδου, όπως όριζε η σύμβαση, αλλά και τα έξοδα χρηματοδότησης αυτής της συναλλαγής.
(47)
Επιπλέον, η Habidite αμφισβητεί τις δαπάνες κατά την εκτίμηση της Diputación για την αγορά και την προσαρμογή του γηπέδου. Σύμφωνα με τη σύμβαση οικοπέδου, η BIZKAILUR θα αγόραζε έκταση μόνο 101 403 τ.μ. για το εν λόγω έργο και όχι 205 000 τ.μ. όπως ανέφερε η Diputación. Ακόμη, είναι ανακριβές το ποσό των εξόδων για τη προσαρμογή γηπέδου επιφάνειας 254 778 τ.μ. για βιομηχανική χρήση, που κατά τους ισχυρισμούς της Diputación ανέρχονται σε 28,5 εκατ. ευρώ. Τα έξοδα αυτά κατά τα φαινόμενα αντιστοιχούν στα έξοδα τα οποία πραγματοποίησε η Diputación για ένα άλλο έργο, συγκεκριμένα την κατασκευή του αυτοκινητόδρομου Kadagua, τμήμα Kastrexana Arbuio-Sodupe. Η Habidite ισχυρίζεται ακόμη ότι το οικόπεδο που αγοράστηκε για το έργο της Habidite χρησιμοποιήθηκε παράνομα για τη διάθεση αποβλήτων, όπως έκρινε απόφαση εθνικού δικαστηρίου (απόφαση αριθ. 148/2010 της 1ης Σεπτεμβρίου 2010 του Πρωτοδικείου Barakaldo).
VI. ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΙΣΠΑΝΙΚΩΝ ΑΡΧΩΝ ΣΤΙΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΗΣ HABIDITE
(48)
Απαντώντας στις ερωτήσεις της Επιτροπής, η Diputación επιβεβαίωσε την αναστολή της εκτέλεσης του έργου Habidite και ότι οι συμβατικές υποχρεώσεις που είχαν αναληφθεί έναντι της Habidite βάσει των συμβάσεων οικοπέδου και κατοικιών δεν είχαν τηρηθεί.
(49)
Όσον αφορά τη σύμβαση ενίσχυσης κατάρτισης (βλ. αιτιολογική σκέψη (39) ανωτέρω), η Diputación εφιστά την προσοχή στο γεγονός ότι η δέσμευση αυτή για την παροχή ενίσχυσης κατάρτισης σε 1 100 απασχολούμενους του εργοστασίου Habidite ήταν, σύμφωνα με το άρθρο 10 της σύμβασης, όρος για τη συμμόρφωση με τη σχετική νομοθεσία, που περιλαμβάνει εμμέσως πιθανή ανακοίνωση της Επιτροπής ή εκκαθάριση βάσει των εφαρμοστέων κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις. Η Diputación επιβεβαιώνει ότι η επίμαχη ενίσχυση κατάρτισης δεν εκταμιεύθηκε.
(50)
Όταν ρωτήθηκε η Diputación σχετικά με τη σχέση ανάμεσα στις κοινοποιηθείσες συμβάσεις και την περιφερειακή ενίσχυση που χορήγησε το 2008 η βασκική κυβέρνηση και αν και οι δύο δέσμες μέτρων αφορούσαν το ίδιο επενδυτικό σχέδιο, η Diputación δεν απέκλεισε ότι το επενδυτικό σχέδιο ήταν το ίδιο, αλλά επισήμανε ότι αυτό δεν σήμαινε κατ' ανάγκη ότι οι επιλέξιμες δαπάνες επένδυσης τις οποίες έλαβε υπόψη το 2008 η περιφερειακή κυβέρνηση για την ενίσχυση των 6 εκατ. ευρώ ήταν οι ίδιες επιλέξιμες δαπάνες του έργου με αυτές του 2006 όταν υπεγράφησαν οι κοινοποιηθείσες συμβάσεις. Ως προς αυτό, η Diputación παραπέμπει στις πληροφορίες που υπέβαλαν η βασκική κυβέρνηση και η Habidite.
(51)
Σχετικά με την οφειλόμενη αποπληρωμή από την Habidite βάσει της σύμβασης οικοπέδου, και ιδίως το επιχείρημα της Habidite ότι, κατά την άποψή της, οι υποχρεώσεις αποπληρωμής περιελάμβαναν τα έξοδα χρηματοδότησης που συνδέονται με την αγορά και την προσαρμογή του οικοπέδου, η Diputación παραπέμπει στην ακριβή διατύπωση της σύμβασης οικοπέδου. Το άρθρο 1 (vi) της σύμβασης οικοπέδου αναφέρει τα ακόλουθα: «Η τιμή την οποία θα καταβάλει [η Habidite] είναι ίση με το πραγματικό κόστος με το οποίο θα επιβαρυνθεί η BIZKAILUR S.A. […] για την αγορά του οικοπέδου που περιγράφεται […]» (η έμφαση είναι των συντακτών).
(52)
Τέλος, σύμφωνα με τις πληροφορίες που έχει στη διάθεσή της η Diputación, η Habidite και ο όμιλος AFER δεν χαρακτηρίζονταν προβληματικές επιχειρήσεις κατά την έννοια των σημείων 9, 10 και 11 των κατευθυντήριων γραμμών Δ&Α κατά τον χρόνο σύναψης των δύο κοινοποιηθεισών συμβάσεων.
(53)
Η βασκική κυβέρνηση υπέβαλε στοιχεία σχετικά με την περιφερειακή ενίσχυση των 6 εκατ. ευρώ που χορηγήθηκε στην Habidite στις 30 Δεκεμβρίου 2008, και για την επιλέξιμη δαπάνη που ελήφθη υπόψη για τη χορήγηση της εν λόγω ενίσχυσης. Οι κατηγορίες επιλέξιμων δαπανών παρατίθενται στον κατωτέρω πίνακα:
Συνολική επένδυση (εκατ. ευρώ)
90,42
Δαπάνες Ε&Α
13,71
Επιλέξιμες δαπάνες, εκ των οποίων:
76,71
ΤΠ
2,85
Οικόπεδο
5,5
Κτίρια
34,76
Τεχνικός εξοπλισμός
19,14
Μηχανολογικός εξοπλισμός
11,94
Άλλες εγκαταστάσεις
0,737
Εξοπλισμός ΤΠ
0,965
Επιπλέον οικόπεδο και κτίρια
3,9
Συνολικές επιλέξιμες δαπάνες
72,8
Χορηγηθείσα ενίσχυση
6
(54)
Η ενίσχυση αυτή δεν έχει εκταμιευθεί. Σύμφωνα με το σημείο 65 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών για τις εθνικές περιφερειακές ενισχύσεις 2007-2013 (29), της 19ης Φεβρουαρίου 2009, οι ισπανικές αρχές υπέβαλαν στην Επιτροπή το δελτίο πληροφοριών για ενισχύσεις που χορηγούνται σε μεγάλα επενδυτικά σχέδια χωρίς υποχρέωση κοινοποίησης βάσει ενός υφιστάμενου καθεστώτος ενισχύσεων (30).
VII. ΕΚΤΙΜΗΣΗ
(55)
Η παρούσα απόφαση δεν αφορά (α) τη σύμβαση ενίσχυσης κατάρτισης που συνάφθηκε μεταξύ της Diputación και της Habidite στις 15 Δεκεμβρίου 2006 και (β) την περιφερειακή ενίσχυση 6 εκατ. ευρώ που χορήγησε η βασκική κυβέρνηση στον όμιλο Habidite στις 30 Δεκεμβρίου 2008, για τους ακόλουθους λόγους.
(56)
Όσον αφορά τη σύμβαση ενίσχυσης κατάρτισης που συνάφθηκε από την Diputación και την Habidite την ίδια ημερομηνία με αυτήν των κοινοποιηθεισών συμβάσεων (βλ. αιτιολογικές σκέψεις (39) και (49)), η Επιτροπή επισημαίνει ότι το μέτρο αυτό δεν κοινοποιήθηκε από τις ισπανικές αρχές και δεν καλυπτόταν από την απόφαση για την κίνηση της διαδικασίας. Κατά πάγια πρακτική (31), κρατική ενίσχυση θεωρείται ότι χορηγείται κατά τον χρόνο ανάληψης νομικά δεσμευτικής και χωρίς όρους δέσμευσης για την εκταμίευσή της. Το άρθρο 10 της σύμβασης ενίσχυσης κατάρτισης (βλ. αιτιολογική σκέψη (49)) θέτει ως όρο για τη δέσμευση εκταμίευσης της ενίσχυσης κατάρτισης, τη συμμόρφωση με τη συναφή νομοθεσία, που περιλαμβάνει και τους κανόνες της Ένωσης περί κρατικών ενισχύσεων. Εξυπακούεται ότι η ανάληψη υποχρέωσης για την εκταμίευση της ενίσχυσης κατάρτισης που ορίζεται στην εν λόγω σύμβαση δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι ήταν άνευ όρων κατά τον χρόνο σύναψης της σύμβασης. Επιπλέον, οι ισπανικές αρχές επιβεβαίωσαν ότι η προβλεπόμενη από την εν λόγω σύμβαση ενίσχυση κατάρτισης δεν εκταμιεύθηκε. Σε κάθε περίπτωση, εφόσον το έργο της Habidite στο Alonsotegi δεν υλοποιήθηκε, η ενίσχυση αυτή είναι απίθανο να εκταμιευθεί στο μέλλον.
(57)
Η απόφαση δεν εξετάζει ούτε και την περιφερειακή ενίσχυση ύψους 6 εκατ. ευρώ την οποία χορήγησε η βασκική κυβέρνηση στην Habidite στις 30 Δεκεμβρίου 2008 (βλ. αιτιολογικές σκέψεις (40) και (50)). Εντούτοις, πρέπει να επισημανθεί ότι οι καλυπτόμενες από την παρούσα απόφαση δύο κοινοποιηθείσες συμβάσεις και η χορηγηθείσα το 2008 περιφερειακή ενίσχυση αφορούν το ίδιο επενδυτικό σχέδιο, δηλ. τη δημιουργία του εργοστασίου κατασκευής δομικών στοιχείων της Habidite στο Alonsotegi. Ούτε η βασκική κυβέρνηση ούτε η Diputación αμφισβήτησαν ειδικά αυτή τη διαπίστωση (βλ. αιτιολογική σκέψη (50)).
(58)
Σύμφωνα με το σημείο 66 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών για τις εθνικές περιφερειακές ενισχύσεις 2007-2013 (32), οι ισπανικές αρχές πρέπει να διασφαλίσουν την τήρηση των διατάξεων σχετικά με τη συσσώρευση ενισχύσεων που εφαρμόζονται στην περιφερειακή ενίσχυση του 2008.
(59)
Επιπλέον, πρέπει να υπενθυμιστεί ότι, σύμφωνα με τα στοιχεία που υπέβαλε η Diputación (βλ. αιτιολογική σκέψη (30)), η αγορά του αναγκαίου οικοπέδου για την υλοποίηση του εξεταζόμενου επενδυτικού σχεδίου άρχισε τον Μάιο του 2007 και στη συνέχεια, μέχρι τον Απρίλιο του 2008, αγοράστηκαν διάφορα οικόπεδα για τον ίδιο σκοπό. Έτσι, το έργο άρχισε ήδη να υλοποιείται τον Μάιο του 2007. Σύμφωνα με το σημείο 38 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών για τις εθνικές περιφερειακές ενισχύσεις 2007-2013 (33), για να διασφαλίζεται ότι η περιφερειακή ενίσχυση θα αποτελέσει πραγματικό κίνητρο για την ανάληψη επενδυτικών πρωτοβουλιών, οι ενισχύσεις είναι δυνατόν να χορηγούνται μόνο στο πλαίσιο καθεστώτων, εφόσον ο δικαιούχος έχει υποβάλει σχετική αίτηση και η αρμόδια για τη διαχείριση του καθεστώτος αρχή έχει εν συνεχεία επιβεβαιώσει εγγράφως ότι, πριν από την έναρξη των εργασιών του σχεδίου, το σχέδιο ικανοποιεί καταρχήν τους όρους επιλεξιμότητας που τίθενται από το εν λόγω καθεστώς.
(60)
Πριν εκτιμηθούν η ύπαρξη ενίσχυσης και η συμβατότητά της με τη Συνθήκη, η Επιτροπή πρέπει να καθορίσει τους εφαρμοστέους κανόνες κρατικής ενίσχυσης rationae temporis.
(61)
Οι συμβάσεις οικοπέδου και κατοικιών υπεγράφησαν στις 15 Δεκεμβρίου 2006, αλλά κοινοποιήθηκαν στην Επιτροπή για επανεξέταση μόλις τον Απρίλιο του 2009. Όπως έχει ήδη αναφερθεί στην αιτιολογική σκέψη (56) ανωτέρω, κατά πάγια πρακτική (34), η κρατική ενίσχυση θεωρείται ότι χορηγείται κατά τον χρόνο ανάληψης νομικά δεσμευτικής και χωρίς όρους δέσμευσης για την εκταμίευσή της. Στην περίπτωση των δύο κοινοποιηθεισών συμβάσεων, αυτή η νομικά δεσμευτική και χωρίς όρους δέσμευση αναλήφθηκε στις 15 Δεκεμβρίου 2006, όταν η Diputación και η BIZKAILUR υπέγραψαν τις δύο κοινοποιηθείσες συμβάσεις. Κάθε ενεχόμενη ενίσχυση στις δύο συμβάσεις είναι, συνεπώς, παράνομη, εφόσον χορηγήθηκε κατά παράβαση της υποχρέωσης κοινοποίησης που ορίζεται στο άρθρο 108 παράγραφος 3 της Συνθήκης.
(62)
Σύμφωνα με την απόφαση στην υπόθεση CELF/SIDE (35), κάθε εκ των υστέρων κοινοποίηση ή διαπίστωση της συμβατότητας δεν αναιρεί τον παράνομο χαρακτήρα ενίσχυσης που χορηγήθηκε κατά παράβαση της υποχρέωσης κοινοποίησης ή αναμονής. Όπως αναφέρεται στην ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τον καθορισμό των εφαρμοστέων κανόνων για την εκτίμηση παράνομης κρατικής ενίσχυσης (36), οι εφαρμοστέοι κανόνες στην παράνομη ενίσχυση είναι οι κανόνες που ίσχυαν κατά τον χρόνο χορήγησης της ενίσχυσης - στην προκειμένη περίπτωση, στις 15 Δεκεμβρίου 2006. Οι αρχές αυτές επιβεβαιώνονται επίσης από τα σημεία 63 και 105 των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών για τις κρατικές περιφερειακές ενισχύσεις 2007-2013 (37). Η Επιτροπή θα βασιστεί, συνεπώς, στους κανόνες κρατικών ενισχύσεων που ίσχυαν στις 15 Δεκεμβρίου 2006, όταν υπεγράφησαν οι κοινοποιηθείσες συμβάσεις, κατά την εκτίμηση τόσο της ύπαρξης ενίσχυσης όσο και του συμβιβάσιμου της.
VII.1. Ύπαρξη ενίσχυσης
(63)
Για να διαπιστώσει εάν τα υπό εξέταση μέτρα ενέχουν στοιχείο κρατικής ενίσχυσης, η Επιτροπή οφείλει να εξετάσει αν πληρούν σωρευτικά τους όρους του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης. Η διάταξη αυτή ορίζει ότι «ενισχύσεις που χορηγούνται υπό οποιαδήποτε μορφή από τα κράτη ή με κρατικούς πόρους και που νοθεύουν ή απειλούν να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό διά της ευνοϊκής μεταχειρίσεως ορισμένων επιχειρήσεων ή ορισμένων κλάδων παραγωγής είναι ασυμβίβαστες με την κοινή αγορά, κατά το μέτρο που επηρεάζουν τις μεταξύ κρατών μελών συναλλαγές, εκτός αν η παρούσα συνθήκη ορίζει άλλως». Αυτά τα σωρευτικά κριτήρια εξετάζονται κατά σειρά κατωτέρω για κάθε μία από τις δύο κοινοποιηθείσες συμβάσεις.
VII.1.1 Μέτρο 1: Σύμβαση οικοπέδου
(64)
Ένα από τα κριτήρια για να διαπιστωθεί αν ένα συγκεκριμένο μέτρο ενέχει στοιχείο κρατικής ενίσχυσης κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης είναι η χρήση κρατικών πόρων, είτε μέσω της εκταμίευσης κρατικών πόρων ή ως διαφυγόντα έσοδα για το κράτος. Επιπλέον, κατά πάγια νομολογία (38), οι πόροι δημόσιων ή ιδιωτικών επιχειρήσεων στις οποίες οι κρατικές αρχές μπορούν να ασκήσουν καθοριστικό έλεγχο, είτε άμεσα είτε έμμεσα, χαρακτηρίζονται επίσης ως κρατικοί πόροι από την άποψη ότι παραμένουν υπό κρατικό έλεγχο και, ως εκ τούτου, διαθέσιμοι στις αρμόδιες δημόσιες αρχές. Ως προς αυτό, η Επιτροπή επισημαίνει τα ακόλουθα στις αιτιολογικές σκέψεις (65) και (65).
(65)
Πρώτον, η σύμβαση οικοπέδου συνάφθηκε από κοινού από την Diputación και την BIZKAILUR. Η σύμβαση περιέχει διάφορες σαφείς ενδείξεις ότι, εντός του πλαισίου της παρούσας σύμβασης, η BIZKAILUR ενεργούσε ως «βραχίονας» της Diputación. Η σύμβαση οικοπέδου υπογράφηκε εξ ονόματος της Diputación και της BIZKAILUR από τον Diputado General (Πρόεδρο) της Diputación. Το σημείο 2 του προοιμίου της σύμβασης οικοπέδου ορίζει ότι οι στόχοι δημόσιας πολιτικής της Diputación, ως κατόχου της BIZKAILUR κατά 100 %, περιλαμβάνουν την προώθηση νέων και καινοτόμων επενδυτικών σχεδίων, τη δημιουργία θέσεων απασχόλησης και τη διευκόλυνση της πρόσβασης στην κοινωνική κατοικία για πολίτες της επαρχίας της Bizkaia. Το σημείο 5 του προοιμίου της σύμβασης οικοπέδου προβλέπει ότι η σύμβαση συνάπτεται με στόχο να επιδιωχθούν, είτε άμεσα είτε μέσω δημοσίων επιχειρήσεων, όπως η BIZKAILUR, οι αναφερόμενοι στο σημείο 2 του προοιμίου στόχοι οικονομικής και κοινωνικής πολιτικής.
(66)
Δεύτερον, οι πόροι που επρόκειτο να διατεθούν από την BIZKAILUR για την τήρηση των υποχρεώσεών της να αγοράσει το οικόπεδο και να κατασκευάσει το εργοστάσιο της Habidite στο Alonsotegi και να το προσαρμόσει για βιομηχανική χρήση ήταν υπό τον έλεγχο της Diputación. Από το 1999 και μετά, η BIZKAILUR ανήκε κατά 100 % και ελέγχονταν από την Diputación. (39) Πληρούνται οι ακόλουθοι «οργανικοί» και «διαρθρωτικοί» δείκτες που θεσπίστηκαν με την απόφαση στην υπόθεση Stardust Marine (40) οι οποίοι καθορίζουν αν οι ενέργειες της BIZKAILUR στο πλαίσιο της σύμβασης οικοπέδου καταλογίζονται στο κράτος:
(α)
το πεδίο των ενεργειών της BIZKAILUR εντός του πλαισίου της σύμβασης οικοπέδου καθορίζονταν από την Diputación·
(β)
για τους σκοπούς της εν λόγω σύμβασης, η BIZKAILUR ενεργούσε ρητά για λογαριασμό της Diputación·
(γ)
ο ειδικός χαρακτήρας των δραστηριοτήτων της BIZKAILUR, που εστιάζονταν αποκλειστικά στην επίτευξη στόχων δημόσιας πολιτικής, δείχνει ότι η επιχείρηση αυτή δεν ήταν ένας συνήθης φορέας της αγοράς που ασκεί ανταγωνισμό με τους όρους της αγοράς.
(67)
Με βάση τους δείκτες που αναφέρονται στις αιτιολογικές σκέψεις (65) και (65), το κριτήριο της χρησιμοποίησης κρατικών πόρων και του καταλογισμού στο κράτος κρίνεται ότι ικανοποιείται στην περίπτωση της σύμβασης οικοπέδου.
(68)
Η Επιτροπή εξέτασε τους όρους της αποπληρωμής για το γήπεδο από την Diputación και την BIZKAILUR για το έργο Habidite στο Alonsotegi, όπως ορίζεται στο Μέρος 2, άρθρο 1(vi) και (vii) της σύμβασης οικοπέδου (βλ. επίσης αιτιολογική σκέψη (20) ανωτέρω), και με βάση τα ανωτέρω παρατηρεί τα ακόλουθα στις αιτιολογικές σκέψεις (69) έως (83).
(69)
Βάσει του Μέρους δύο, άρθρο 1(vi) της σύμβασης οικοπέδου, η τιμή την οποία πρέπει να καταβάλει η Habidite για το γήπεδο που αγόρασε και προσάρμοσε για βιομηχανική χρήση η BIZKAILUR ήταν «οι πραγματικές δαπάνες που ανέλαβε η BIZKAILUR […] για την αγορά του οικοπέδου […]». Η Habidite ισχυρίστηκε (βλ. αιτιολογική σκέψη (46)) ότι, κατά την άποψή της, στις δαπάνες αυτές περιλαμβάνονταν και τα έξοδα χρηματοδότησης. Όμως η ερμηνεία αυτή δεν μπορεί να γίνει αποδεκτή. Η αναφορά στις «πραγματικές δαπάνες για την αγορά του οικοπέδου» είναι αρκετά σαφής και δεν επιδέχεται περαιτέρω ερμηνείας: καλύπτει μόνο την τιμή που πράγματι κατέβαλε η BIZKAILUR για την αγορά του οικοπέδου.
(70)
Πρέπει, συνεπώς, να κριθεί ότι, πρώτον, η διατύπωση αυτή αποκλείει σαφώς τις δαπάνες που πραγματοποίησε πράγματι η BIZKAILUR για την προσαρμογή του οικοπέδου για βιομηχανική χρήση.
(71)
Δεύτερον, οι διευκολύνσεις αποπληρωμής οι οποίες ορίζονται στο Μέρος δύο, άρθρο 1(vii) της σύμβασης οικοπέδου, δηλαδή η «περίοδος χάριτος» τεσσάρων ετών και η συνακόλουθη κατάτμηση των διαδοχικών τεσσάρων ετήσιων δόσεων αποπληρωμής στο 25 % της τιμής που πράγματι κατέβαλε η BIZKAILUR για την αγορά γηπέδου, ισοδυναμούν ουσιαστικά με άτοκο δάνειο. Η διατύπωση του άρθρου 1 (vii) της σύμβασης οικοπέδου δεν μπορεί να ερμηνευθεί κατά τρόπο που να περιλαμβάνει και τα έξοδα χρηματοδότησης ισόποσου δανείου, δηλ. τους τόκους με τους οποίους θα επιβαρυνόταν η Habidite για παρόμοιο δάνειο από έναν πιστωτή της αγοράς. Πράγματι, είναι αμφίβολο αν ένας ιδιώτης επιχειρηματίας σε παρόμοια κατάσταση με αυτή της BIZKAILUR θα είχε δεχθεί να μην επιβαρυνθεί η Habidite με τα έξοδα προσαρμογής του οικοπέδου και, επιπλέον, ότι θα είχε αποδεχθεί «περίοδο χάριτος» τεσσάρων ετών για την αποπληρωμή της τιμής της αγοράς του οικοπέδου και πλήρη αποπληρωμή εντός 7 ετών από την ημερομηνία μεταβίβασης της ιδιοκτησίας του οικοπέδου στη Habidite, χωρίς κανένα τόκο γι' αυτή τη χρηματοδότηση.
(72)
Σύμφωνα με τα συμπεράσματα στις αιτιολογικές σκέψεις (69) έως (71), πρέπει να εξαχθεί ότι η Habidite θα είχε αποκομίσει πλεονέκτημα από τη σύμβαση οικοπέδου το οποίο δεν θα αποκτούσε με τους συνήθεις όρους της αγοράς. Το πλεονέκτημα συνίσταται στα ακόλουθα δύο στοιχεία:
(α)
στους διαφυγόντες τόκους για δάνειο που αντιστοιχεί στις συνολικές δαπάνες τις οποίες πραγματοποίησε η BIZKAILUR για την αγορά του οικοπέδου σύμφωνα με την εξεταζόμενη σύμβαση - δάνειο διάρκειας 7 ετών, με περίοδο χάριτος 4 ετών και 4 ισόποσες ετήσιες δόσεις αποπληρωμής (καθεμία 25 % του οφειλόμενου ποσού)· και
(β)
στις δαπάνες τις οποίες θα πραγματοποιούσε η BIZKAILUR για την προσαρμογή για βιομηχανική χρήση οικοπέδου συνολικής επιφάνειας τουλάχιστον 101 403 τ.μ. που απαιτείται για το εν λόγω έργο, όπως ορίζεται στο άρθρο 1 (ii) της σύμβασης οικοπέδου (δηλ. τουλάχιστον 81 600 τ.μ. για το εργοστάσιο, 5 300 τ.μ. για γραφεία και πρόσθετες κατασκευές και 14 300 τ.μ. για βιομηχανική χρήση).
(73)
Όσον αφορά το πρώτο στοιχείο, δηλ. τους διαφυγόντες τόκους σε σχέση με την αποπληρωμή του ποσού για την αγορά του οικοπέδου, η Επιτροπή εκτιμά ότι αυτή θα ανέρχονταν σε καθαρό ισοδύναμο επιχορήγησης (ΚΙΕ) 13,21 % της τιμής την οποία κατέβαλε η BIZKAILUR για την αγορά του γηπέδου. Αυτό το ΚΙΕ υπολογίστηκε με τον τρόπο που εξηγείται στις αιτιολογικές σκέψεις (74) έως (77).
(74)
Σε ένα πρώτο στάδιο, προσδιορίστηκε το επιτόκιο που εφαρμόζεται σε παρόμοιο δάνειο βάσει του επιτοκίου αναφοράς 4,36 % που εφαρμοζόταν στην Ισπανία τον Δεκέμβριο του 2006, όπως αναφέρεται στην ανακοίνωση της Επιτροπής για τα επιτόκια αναφοράς (41).
(75)
Σε ένα δεύτερο στάδιο, σύμφωνα με την ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τη μέθοδο καθορισμού των επιτοκίων αναφοράς και προεξόφλησης του 1997 (42) (εφεξής «ανακοίνωση της Επιτροπής του 1997», που ίσχυε κατά τον χρόνο σύναψης της σύμβασης οικοπέδου), δεν είναι απαραίτητο να προστεθεί πρόσθετο ποσοστό σε αυτό το επιτόκιο αναφοράς για να αντανακλά τα χαρακτηριστικά πιστωτικού κινδύνου της Habidite. Βάσει της ανακοίνωσης της Επιτροπής του 1997, τα επιτόκια αναφοράς θεωρούνταν ότι απεικονίζουν το μέσο επίπεδο των ισχυόντων επιτοκίων στα διάφορα κράτη μέλη για τα μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα δάνεια (διάρκειας πέντε έως δέκα ετών) που συνοδεύονται με συνήθεις εγγυήσεις. Αυτή η γενική αρχή δεν τροποποιήθηκε ειδικά με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 794/2004 της Επιτροπής (43). Επειδή δεν υπάρχουν άμεσα στοιχεία για την αξιολόγηση πιστωτικού κινδύνου της Habidite ή του ομίλου AFER κατά την περίοδο εκείνη, η Επιτροπή θεωρεί ότι μπορεί να εικασθεί ότι, εκείνη την περίοδο, η Habidite χαρακτηριζόταν ως κανονική επιχείρηση με συνήθη εξασφάλιση. Πράγματι, τόσο η Diputación όσο και Habidite συμφώνησαν ότι η Habidite και ο όμιλος AFER δεν χαρακτηρίζονταν προβληματικές επιχειρήσεις κατά την έννοια των σημείων 9, 10 και 11 των κατευθυντήριων γραμμών Δ&Α κατά την περίοδο εκείνη (βλ. αιτιολογική σκέψη (52) ανωτέρω).
(76)
Σε ένα τρίτο στάδιο, το ακαθάριστο ισοδύναμο επιχορήγησης της ενίσχυσης την οποία ενείχε αυτή η ρύθμιση αποπληρωμής προσαρμόστηκε προκειμένου να ληφθεί υπόψη ο εταιρικός φόρος που θα έπρεπε να είχε καταβληθεί από τον δικαιούχο, ο οποίος την περίοδο εκείνη στην Ισπανία ήταν 35 %.
(77)
Με βάση τα στοιχεία που παρατίθενται στις αιτιολογικές σκέψεις (74) έως (76), το ΚΙΕ που προκύπτει γι' αυτό το επιδοτούμενο δάνειο ορίζεται στον κατωτέρω πίνακα:
Ποσό δανείου
100 %
Διάρκεια δανείου
7 έτη
Περίοδος χάριτος αποπληρωμής
4 έτη
Επιτόκιο αναφοράς
4,36 %
Περιθώριο /προσαύξηση
0
Συνολικό εφαρμοστέο επιτόκιο
4,6 %
Ακαθάριστο ισοδύναμο επιχορήγησης της ενίσχυσης
20,33 %
Εταιρικός φόρος
35 %
Καθαρό ισοδύναμο επιχορήγησης (μετά φόρου)
13,21 %
(78)
Η Επιτροπή επισημαίνει ακόμη ότι το πραγματικό κόστος για την αγορά του οικοπέδου για το εν λόγω έργο, το οποίο αποτελεί τη βάση στην οποία θα πρέπει να εφαρμοστεί το ΚΙΕ για να προσδιοριστεί το ποσό της ενίσχυσης, αποτελεί αντικείμενο διαπραγμάτευσης μεταξύ των μερών. Όπως αναφέρεται στην αιτιολογική σκέψη (30) ανωτέρω, η Diputación ισχυρίζεται ότι, έως τον Σεπτέμβριο του 2009, η BIZKAILUR είχε καταβάλει ποσό 4,7 εκατ. ευρώ για την αγορά έκτασης 205 000 τ.μ. και, κατά την εκτίμησή της, θα απαιτούνταν πρόσθετο ποσό 2,6 εκατ. ευρώ για την αγορά της πρόσθετης έκτασης 95 000 τ.μ. που ήταν αναγκαία για την υλοποίηση του εξεταζόμενου έργου. Η Habidite, ωστόσο, ισχυρίζεται ότι η BIZKAILUR δεν ήταν αναγκασμένη να αγοράσει μια τόσο μεγάλη έκταση για το εν λόγω έργο, εφόσον η σύμβαση οικοπέδου όριζε συνολική έκταση μόνο 101 403 τ.μ. (βλ. αιτιολογική σκέψη (47) ανωτέρω).
(79)
Όσον αφορά αυτή τη διαφορά, η Επιτροπή επισημαίνει καταρχήν ότι, σύμφωνα με τη συγκεκριμένη διατύπωση του άρθρου 1 (ii) της σύμβασης οικοπέδου, η έκταση για το έργο θα έπρεπε να είναι «τουλάχιστον»101 403 τ.μ. συνολικά. Δεύτερον, η Επιτροπή δεν μπορεί να διαμορφώσει τεκμηριωμένη άποψη για το θέμα βάσει των στοιχείων που υπέβαλαν τα μέρη κατά τη διάρκεια της επίσημης διαδικασίας έρευνας. Εντούτοις, εφόσον η ενίσχυση στη σύμβαση οικοπέδου δεν έχει εκταμιευθεί και δεν απαιτείται εντολή ανάκτησης, το ζήτημα του ακριβούς ποσού που θα έπρεπε να είχε επιστρέψει η Habidite για την αγορά οικοπέδου μπορεί να παραμείνει ανοικτό. Για τους σκοπούς της παρούσας απόφασης, είναι αρκετό να προσδιοριστεί το στοιχείο ενίσχυσης που προκύπτει από τους όρους αποπληρωμής οι οποίοι ορίζονται στη σύμβαση οικοπέδου.
(80)
Αυτό το στοιχείο ενίσχυσης προσδιορίζεται συνεπώς στο 13,21 % των εξόδων που θα έπρεπε να επιστραφούν στην BIZKAILUR για την αγορά της έκτασης που ήταν αναγκαία για το έργο Habidite, βάσει των όρων του Μέρους δύο, άρθρο 1 (ii) της σύμβασης οικοπέδου. Το ποσό που προσδιορίζεται με τον τρόπο αυτό αντιστοιχεί στους διαφυγόντες τόκους για την BIZKAILUR και τους οποίους θα είχε χρεώσει ένας φορέας της αγοράς για δάνειο διάρκειας 7 ετών, με περίοδο χάριτος 4 ετών και 4 ισόποσες ετήσιες δόσεις αποπληρωμής (καθεμία ύψους 25 % του οφειλόμενου ποσού). Η βάση υπολογισμού αυτού του στοιχείου της ενίσχυσης είναι το πραγματικό κόστος που θα έπρεπε να είχε καταβάλει η BIZKAILUR για την αγορά του οικοπέδου που ορίζεται στο Μέρος δύο, άρθρο 1 (ii) της σύμβασης οικοπέδου.
(81)
Παρόμοιες εκτιμήσεις πρέπει να διατυπωθούν όσον αφορά το άλλο στοιχείο ενίσχυσης στη σύμβαση οικοπέδου, δηλ. το κόστος προσαρμογής του γηπέδου για βιομηχανική χρήση - το οποίο, σύμφωνα με τη σύμβαση οικοπέδου, δεν έπρεπε να αποπληρωθεί στη BIZKAILUR (βλ. σχετικά αιτιολογικές σκέψεις (69) και (70)). Και σε αυτή την περίπτωση, τα εμπλεκόμενα μέρη διαφωνούν ως προς τα ποσά. Σύμφωνα με την Diputación, τον Μάρτιο του 2009, τα έξοδα αυτά ανέρχονταν κατ' εκτίμηση σε 28,5 εκατ. ευρώ (βλ. αιτιολογική σκέψη (30)). Η Habidite, ωστόσο, θεωρεί ότι η εκτίμηση αυτή είναι διογκωμένη (βλ. αιτιολογική σκέψη (47)), εν μέρει διότι η BIZKAILUR αγόρασε μεγαλύτερη έκταση από αυτήν που ήταν αναγκαία βάσει της σύμβασης οικοπέδου για το εν λόγω έργο και, εν μέρει, επειδή χρησιμοποίησε μέρος της έκτασης που είχε ήδη χρησιμοποιηθεί για το έργο για άλλους σκοπούς, π.χ. διάθεση αποβλήτων.
(82)
Και σε αυτή την περίπτωση, εφόσον η ενίσχυση δεν έχει εκταμιευθεί και δεν συντρέχει λόγος ανάκτησης, είναι αρκετό για τους σκοπούς της παρούσας απόφασης να προσδιοριστεί αυτό το στοιχείο της ενίσχυσης στη σύμβαση οικοπέδου: συνίσταται στο συνολικό κόστος με το οποίο θα επιβαρυνόταν η BIZKAILUR για την προσαρμογή του οικοπέδου για βιομηχανική χρήση, βάσει των όρων του Μέρους δύο, άρθρο 1(iii) της σύμβασης οικοπέδου, κόστος το οποίο, σύμφωνα με τη διατύπωση στο Μέρος δύο, άρθρο 1 (vi) της σύμβασης, δεν θα έπρεπε να επιστρέψει η Habidite στην BIZKAILUR.
(83)
Η Επιτροπή κρίνει επίσης ότι το πλεονέκτημα που προσδιορίστηκε στις αιτιολογικές σκέψεις (68) έως (77), το οποίο συνίσταται στα δύο στοιχεία που περιγράφονται στις αιτιολογικές σκέψεις (80) και (82), πρέπει να θεωρηθεί επιλεκτικό, εφόσον θα είχε αποδοθεί, βάσει τη σύμβασης οικοπέδου, σε ένα συγκεκριμένο δικαιούχο, δηλ. την Habidite και τον όμιλο AFER στον οποίο ανήκει.
(84)
Όπως αναφέρεται στην αιτιολογική σκέψη (43), η Habidite υποστηρίζει ότι οι κοινοποιηθείσες συμβάσεις δεν νοθεύουν τον ανταγωνισμό διότι: (α) η σχετική αγορά περιορίζεται στην «παραγωγή, πώληση και εκμίσθωση προκατασκευασμένων δομικών στοιχείων» και (β) τα μοναδικά ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των προκατασκευασμένων δομικών στοιχείων Habidite συνεπάγονται ότι η εταιρεία αυτή δεν έχει ανταγωνιστές.
(85)
Η Επιτροπή δεν μπορεί να αποδεχθεί τα επιχειρήματα που πρόβαλε η Habidite. Ακόμη και αν τα προκατασκευασμένα δομικά στοιχεία της Habidite θα μπορούσαν να θεωρηθούν ως ιδιαίτερο προϊόν λόγω των χαρακτηριστικών τους, στην προκειμένη περίπτωση, η σχετική αγορά προϊόντος πρέπει να καθοριστεί κατά την ευρύτερη έννοια ως αγορά για την κατασκευή και πώληση κατοικιών γενικά - συμπεριλαμβανομένων και των κατοικιών που πωλούνται στην ελεύθερη αγορά και των κατοικιών που πωλούνται σε ένα τμήμα της αγοράς που υπόκειται σε ρύθμιση (κοινωνική στέγη).
(86)
Όπως υποστηρίζει η ίδια η Habidite, οι τιμές των κατοικιών που επρόκειτο να πωληθούν στη BIZKAILUR μπορούν να συγκριθούν με τις τιμές των κατοικιών που πωλούνται στην ελεύθερη αγορά ή των κατοικιών που ενδεχομένως πωλούνται υπό καθεστώς προστασίας ή μερικής προστασίας. Το γεγονός ότι η BIZKAILUR είχε συνάψει συμβάσεις και με άλλους κατασκευαστές εκτός από την Habidite για την πώληση άλλων κατοικιών βάσει του καθεστώτος μερικής προστασίας αποδεικνύει ότι, πράγματι, και άλλοι κατασκευαστές ασκούσαν κατά την περίοδο εκείνη ανταγωνιστική δραστηριότητα με αυτήν της Habidite για την προμήθεια στη BIZKAILUR κατοικιών που θα πωλούνταν υπό καθεστώς προστασίας και μερικής προστασίας.
(87)
Επιπλέον, το επιχειρηματικό σχέδιο που υπέβαλε η βασκική κυβέρνηση για να στηρίξει την αίτηση για περιφερειακή ενίσχυση του 2008 (του Νοεμβρίου 2008, σελίδες 10-12), η ίδια η Habidite ανέφερε ότι ήταν σε ανταγωνισμό με κατασκευαστές παραδοσιακών κατοικιών σε διάφορες ισπανικές περιφερειακές αγορές στις οποίες είχε την πρόθεση να πωλήσει τα προϊόντα της (ιδίως στη Χώρα των Βάσκων, τη Ναβάρρα, την Καντάμπρια, την La Rioja, τη Μαδρίτη και την Καταλονία, αλλά και σε άλλες αυτόνομες κοινότητες, σε μικρότερο βαθμό). Έκρινε ότι το συνολικό μερίδιο αγοράς της στην ισπανική αγορά (ελεύθερη αγορά και έργα κοινωνικής κατοικίας) θα αυξάνονταν από 0,4 % το 2011 σε 1 % την περίοδο 2012-2016. Για το έτος 2011, παραδείγματος χάρη, η Habidite έκρινε ότι ο συνολικός αριθμός κατοικιών που θα πωλούνταν σε ολόκληρη την ισπανική αγορά θα ανέρχονταν περίπου σε 320 000 κατοικίες, εκ των οποίων, με παραγωγή 1 403 κατοικιών το 2011, θα κάλυπτε μερίδιο αγοράς 0,4 %. Όσον αφορά ειδικότερα την αγορά στην Χώρα των Βάσκων, κατά την εκτίμηση της Habidite, το μερίδιό της θα αυξανόταν από 0,5 % το 2011 σε ποσοστό άνω του 2,8 % από το 2014 και μετά, με την παραδοχή ότι η συνολική ετήσια ζήτηση για κατοικίες σε αυτή την περιφέρεια θα ήταν 8 000 κατοικίες για την περίοδο 2011-2016.
(88)
Κατά πάγια νομολογία, μια ενίσχυση πρέπει να θεωρείται ότι νοθεύει τον ανταγωνισμό εάν ενισχύει την οικονομική θέση και τις ευκαιρίες της δικαιούχου εταιρείας έναντι των ανταγωνιστών της που δεν λαμβάνουν ενίσχυση (44). Με βάση αυτή την αρχή και τις ανωτέρω εκτιμήσεις, πρέπει να εξαχθεί ότι η ενίσχυση που χορηγήθηκε στη Habidite και τον όμιλο AFER μέσω της σύμβασης οικοπέδου θα είχε στρεβλωτικές επιπτώσεις στον ανταγωνισμό, διότι θα επέτρεπε στη Habidite να μειώσει το επενδυτικό κόστος που συνήθως βαρύνει την ίδια την εταιρεία και να αποκτήσει ανταγωνιστικό πλεονέκτημα έναντι των πραγματικών και δυνητικών ανταγωνιστών της.
(89)
Παρομοίως, όπως εξηγείται στις αιτιολογικές σκέψεις (84) έως (87), δεν μπορεί να γίνει αποδεκτό το επιχείρημα της Habidite ότι η σχετική γεωγραφική αγορά είναι μόνο τοπική ή περιφερειακή, ιδίως όσον αφορά τις προκατασκευασμένες κατοικίες, εξαιτίας του κόστους μεταφοράς των προκατασκευασμένων στοιχείων. Λόγω της γεωγραφικής εγγύτητας της Χώρας των Βάσκων με άλλα κράτη μέλη και με τη θάλασσα, το πρόσθετο κόστος μεταφοράς δεν θα ήταν κατά πάσα πιθανότητα καθοριστικό για την εξάλειψη δυνητικών ανταγωνιστών της Habidite σε αυτή την comunidad autónoma. Αντιθέτως, τα έξοδα μεταφοράς ενδεχομένως δεν θα εμπόδιζαν την Habidite να ανταγωνίζεται στην αγορά της κατασκευής κατοικιών σε γειτονικά κράτη μέλη.
(90)
Σύμφωνα με την ίδια νομολογία με αυτήν που παρατίθεται στην αιτιολογική σκέψη (88), όταν κρατική ενίσχυση ενισχύει την οικονομική θέση μιας επιχείρησης έναντι των ανταγωνιστών της κατά τις συναλλαγές στο εσωτερικό της Ένωσης, πρέπει να θεωρείται ότι οι επιχειρήσεις αυτές επηρεάζονται από την ενίσχυση. Η ενίσχυση μπορεί να επηρεάσει το εμπόριο στο εσωτερικό της Ένωσης ακόμη και αν η δικαιούχος επιχείρηση δεν συμμετέχει η ίδια σε διασυνοριακές δραστηριότητες (45).
(91)
Με βάση τις εκτιμήσεις στις αιτιολογικές σκέψεις (89) και (90), η Επιτροπή κρίνει ότι η ενίσχυση που ενέχει η σύμβαση οικοπέδου θα μπορούσε να επηρεάσει τις συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών.
VII.1.2 Μέτρο 2: Σύμβαση κατοικιών
(92)
Οι εκτιμήσεις στις αιτιολογικές σκέψεις (64) έως (67), (84) έως (88) και (89) έως (90) σχετικά με τα κριτήρια χρησιμοποίησης κρατικών πόρων και καταλογισμού στο κράτος, νόθευσης του ανταγωνισμού και επηρεασμού του εμπορίου στο εσωτερικό της Ένωσης στον ορισμό της κρατικής ενίσχυσης εφαρμόζονται επίσης, κατ' αναλογία, στη σύμβαση κατοικιών. Κατά συνέπεια, στις αιτιολογικές σκέψεις (93) έως (96), θα εξεταστεί μόνο το κριτήριο του επιλεκτικού πλεονεκτήματος.
(93)
Όπως εξηγείται στην αιτιολογική σκέψη (45), η Habidite υποστηρίζει ότι η σύμβαση κατοικιών δεν παρείχε κανένα πλεονέκτημα σε αυτήν διότι, κατ' ουσίαν, οι τιμές που έπρεπε να καταβάλει η BIZKAILUR για τις 1 500 κατοικίες που θα κατασκεύαζε η Habidite βάσει της εν λόγω σύμβασης ήταν κατώτερες από τις τιμές της αγοράς.
(94)
Συγκεκριμένα, η Habidite καταρχήν ισχυρίζεται ότι οι 1 500 κατοικίες τις οποίες έπρεπε να παραδώσει η Habidite βάσει της παρούσας σύμβασης θα πωλούνταν από τη BIZKAILUR υπό καθεστώς μερικής προστασίας (ως viviendas tasadas) σε ανώτατη τιμή η οποία σύμφωνα με τον εφαρμοστέο περιφερειακό νόμο ότι δεν μπορεί να είναι ανώτερη κατά ποσοστό άνω του 70 % από την τιμή που καθόρισε το Διάταγμα της βασκικής κυβέρνησης της 1ης Αυγούστου 2004, όπως αυτή αναπροσαρμοζόταν διαδοχικά βάσει του δείκτη τιμών καταναλωτή (ΔΤΚ), ο οποίος προσδιορίζεται από την Ισπανική Εθνική Στατιστική Υπηρεσία (βλ. σχετικά αιτιολογικές σκέψεις (17) και (18)). Η μέση τιμή την οποία θα ελάμβανε η BIZKAILUR για τις 1 500 κατοικίες ήταν συνεπώς 2 010,10 ευρώ ανά τ.μ. η οποία είναι κατώτερη από τη μέση τιμή των 2 921,9 ευρώ ανά τ.μ. για κατοικίες που πωλούνταν στην ελεύθερη αγορά στην επαρχία Bizkaia το 2007. Ακόμη, η Habidite θα ελάμβανε μόνο το 83 % και 83,30 % αντίστοιχα (για τις 750 κατοικίες με επιφάνεια κάτω των 75 τ.μ.) της τιμής των 2 010,10 ευρώ ανά τ.μ. την οποία ελάμβανε η ίδια η BIZKAILUR από την πώληση αυτών των κατοικιών υπό καθεστώς μερικής προστασίας.
(95)
Δεύτερον, η Habidite ισχυρίζεται ότι η τιμή την οποία θα ελάμβανε από τη BIZKAILUR βάσει της σύμβασης κατοικιών για τις 1 500 κατοικίες ήταν συγκρίσιμη με τις τιμές που ελάμβαναν άλλες κατασκευαστικές εταιρείες οι οποίες είχαν συνάψει παρόμοιες συμβάσεις με τη BIZKAILUR την περίοδο εκείνη (παραδείγματα παρέχονται στην αιτιολογική σκέψη (45)).
(96)
Τέλος, η Habidite ισχυρίστηκε επίσης ότι, βάσει του νομοθετικού διατάγματος 78/1986 και του άρθρου 31 της οδηγίας 2004/18/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 31ης Μαρτίου 2004, για τις δημόσιες συμβάσεις (46), οι συμβάσεις αυτές μπορούν επίσης να ανατίθενται απευθείας, δηλ. χωρίς δημόσιο διαγωνισμό, όταν αυτό δικαιολογείται από τον τεχνικό χαρακτήρα του έργου ή για λόγους προστασίας αποκλειστικών δικαιωμάτων.
(97)
Αφού αξιολόγησε τα στοιχεία και τα επιχειρήματα της Habidite, η Επιτροπή διατυπώνει τις ακόλουθες παρατηρήσεις στις αιτιολογικές σκέψεις (98) έως (107).
(98)
Πρώτον, πρέπει να επισημανθεί ότι τα στοιχεία σχετικά με τις μέσες τιμές που ελάμβαναν άλλες κατασκευαστικές εταιρείες οι οποίες είχαν συνάψει παρόμοιες συμβάσεις με τη BIZKAILUR βασίζονται αποκλειστικά σε στοιχεία που δημοσιεύονται στον τύπο. Η Επιτροπή δεν έλαβε άμεσα στοιχεία γι' αυτό το ζήτημα από τη Diputación - όπως αντίγραφα παρόμοιων συμβάσεων της BIZKAILUR με άλλες κατασκευαστικές εταιρείες. Σε κάθε περίπτωση, οι εκτιμήσεις τιμών που παρείχαν και η Habidite και η Diputación παραπέμπουν στα έτη 2006 και 2007, ενώ, σύμφωνα με το άρθρο Α(c) της σύμβασης κατοικιών και με το επιχειρηματικό σχέδιο της Habidite, όπως δημοσιοποιήθηκε το 2009, οι 1 500 κατοικίες θα παραδίδονταν στη BIZKAILUR κατά το διάστημα 2009-2011.
(99)
Ακόμη και αν γινόταν αποδεκτό ότι οι τιμές που θα ελάμβανε η Habidite από την BIZKAILUR για τις 1 500 κατοικίες βάσει της εν λόγω σύμβασης ήταν συγκρίσιμες με τις τιμές που ελάμβαναν άλλες κατασκευαστικές εταιρείες από την BIZKAILUR βάσει παρομοίων συμβάσεων και ότι αυτές ήταν σε κάθε περίπτωση χαμηλότερες από τις τιμές που παρατηρούνται στην ελεύθερη αγορά για παρόμοιες κατοικίες, το επιχείρημα αυτό δεν είναι αρκετό για να μπορέσει η Επιτροπή να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι η Habidite δεν αποκόμισε πλεονέκτημα από αυτή τη σύμβαση. Όπως επισημαινόταν επίσης και στην απόφαση για την κίνηση διαδικασίας (47), το πλεονέκτημα που αποκόμισε η Habidite από την εν λόγω σύμβαση συνίσταται κυρίως στο γεγονός ότι η σύμβαση διασφάλιζε την πώληση σημαντικού μέρος της αρχικής παραγωγής της, περιορίζοντας συνεπώς τους εγγενείς κινδύνους ενός νέου επενδυτικού σχεδίου, οι οποίοι είναι εξ ορισμού ακόμη υψηλότεροι για την προώθηση ενός νέου προϊόντος, όπως ήταν τα δομικά στοιχεία της Habidite.
(100)
Κατά κοινή αποδοχή, ο ανταγωνισμός στην ισπανική κατασκευαστική αγορά ήταν την περίοδο εκείνη, και εξακολουθεί να είναι, εντονότατος. Το γεγονός ότι η BIZKAILUR συνήψε σύμβαση αγοράς 1 500 κατοικιών από την Habidite πρέπει να αποφέρει όχι ασήμαντο πλεονέκτημα στη Habidite έναντι των ανταγωνιστών της, ακόμη και αν λαμβάνονταν υπόψη μόνο η ζήτηση για την κατασκευή κατοικιών που πωλούνται υπό καθεστώς προστασίας και μερικής προστασίας.
(101)
Το γεγονός ότι, όπως επισήμανε η Diputación, σύμφωνα με το σχέδιο Foral (βλ. αιτιολογική σκέψη (19)) η BIZKAILUR επρόκειτο να διαθέσει συνολικά 3 000 κατοικίες προς πώληση υπό καθεστώς προστασίας κατά την περίοδο 2004-2007 είναι ικανή ένδειξη ότι ο αριθμός κατοικιών τον οποίο αφορούσε η σύμβαση με την Habidite δεν ήταν αμελητέος. Το σχέδιο Foral καλύπτει την περίοδο 2004 έως 2007, ενώ οι 1 500 κατοικίες της σύμβασης μεταξύ της BIZKAILUR και Habidite επρόκειτο να παραδοθούν κατά το διάστημα 2009 έως 2011 (σύμφωνα με το επιχειρηματικό σχέδιο της επιχείρησης στην έκδοση που δημοσιεύτηκε το 2009). Παρέχει, ωστόσο, ένδειξη του συνολικού αριθμού κατοικιών που η BIZKAILUR είχε την πρόθεση να πωλήσει με καθεστώς προστασίας κατά τον χρόνο σύναψης της σύμβασης κατοικιών.
(102)
Το στοιχείο αυτό πρέπει να εκτιμηθεί με βάση την αναλογία κατοικιών τις οποίες αφορούσε η σύμβαση μεταξύ Diputación και BIZKAILUR από την εκτιμώμενη συνολική παραγωγή της Habidite για την εξεταζόμενη περίοδο. Σύμφωνα με το επιχειρηματικό σχέδιο που δημοσιεύτηκε το 2009, η Habidite εκτιμούσε ότι η συνολική παραγωγή της των 433 κατοικιών το 2009 θα αγοραζόταν αποκλειστικά από την BIZKAILUR. Το 2010, η BIZKAILUR θα αγόραζε 670 κατοικίες, ενώ η συνολική παραγωγή της Habidite θα ανερχόταν σε 1 113 κατοικίες. Το 2011, η BIZKAILUR θα αγόραζε 342 κατοικίες, ενώ η συνολική παραγωγή της Habidite θα ήταν 3 151 κατοικίες. Αυτό αποτελεί ένδειξη ότι, κατά τον χρόνο σύναψης της σύμβασης κατοικιών, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της ίδιας της Habidite, η Diputación και η BIZKAILUR θα αγόραζαν σημαντικό μέρος της παραγωγής κατά τα δύο πρώτα παραγωγικά έτη του εργοστασίου της Habidite στο Alonsotegi (2009 και 2010). Αυτό ενισχύει το συμπέρασμα ότι η σύμβαση κατοικιών μείωσε σημαντικά τους εγγενείς κινδύνους ενός νέου επενδυτικού σχεδίου, ιδίως σε σχέση με την εισαγωγή ενός νέου προϊόντος στην αγορά (των δομικών στοιχείων Habidite).
(103)
Μια ακόμη ένδειξη ότι μέσω αυτής της σύμβασης η Habidite θα απαλλασσόταν από σημαντικό μέρος του κινδύνου που συνδεόταν με την πώληση του προϊόντος της στην αγορά πηγάζει από το επιχειρηματικό σχέδιο της Habidite (του Νοεμβρίου 2008), όπως υποβλήθηκε με σκοπό την εξασφάλιση περιφερειακής ενίσχυσης το 2008. Κατά την εκτίμηση της Habidite σε αυτό το επιχειρηματικό σχέδιο, η συνολική ζήτηση κατοικιών που θα πωλούνταν στη ρυθμιζόμενη αγορά σε ολόκληρη τη Χώρα των Βάσκων για το διάστημα 2011-2016 θα ανερχόταν περίπου σε 8 000 κατοικίες ετησίως. Με βάση το ίδιο επιχειρηματικό σχέδιο, η Habidite είχε την πρόθεση να πωλήσει κατά προτεραιότητα στο ρυθμιζόμενο τμήμα της αγοράς (κοινωνική στέγη) τόσο στη Χώρα των Βάσκων όσο και σε άλλες περιοχές της Ισπανίας. Συγκεκριμένα, η Habidite πρόβλεψε ότι το 2011 θα πωλούσε συνολικά 289 κατοικίες στη ρυθμιζόμενη αγορά στην Ισπανία, από συνολική παραγωγή 1 403 κατοικιών το ίδιο έτος. Από αυτό συνάγεται ότι, μετά τη λήξη της σύμβασης κατοικιών (εφόσον οι 1 500 κατοικίες που είχαν παραγγείλει η Diputación και η BIZKAILUR θα παραδίδονταν το αργότερο έως τον Μάιο του 2011), το ποσοστό κατοικιών που η Habidite ήλπιζε να πωλήσει στη ρυθμιζόμενη αγορά από τη συνολική ετήσια παραγωγή της, δηλ. 289 κατοικίες επί συνόλου 1 403 κατοικιών, ήταν πολύ χαμηλότερο από την ίδια αναλογία κατά τα τρία πρώτα έτη λειτουργίας της μονάδας της Habidite στο Alonsotegi, που καλύπτονταν από τη σύμβαση κατοικιών.
(104)
Ένα άλλο συναφές στοιχείο είναι η πραγματική ζήτηση για κοινωνική στέγη στην επαρχία Bizkaia, η οποία καλυπτόταν από την BIZKAILUR μέσω της σύμβασης κατοικιών. Ούτε η Diputación ούτε η Habidite παρουσίασαν συγκεκριμένα στοιχεία όσον αφορά την πραγματική ζήτηση για κοινωνική κατοικία η οποία θα καλύπτονταν από την BIZKAILUR μέσω της σύμβασης κατοικιών που είχε συναφθεί με την Habidite με τους συγκεκριμένους όρους. Όπως ήδη αναφέρθηκε στην αιτιολογική σκέψη (98), οι 1 500 κατοικίες που προβλέπονταν από την εν λόγω σύμβαση θα παραδίδονταν κατά το διάστημα 2009-2011. Επιπλέον, η Diputación δεν ισχυρίστηκε ότι η σύμβαση συνάφθηκε με σκοπό την παροχή υπηρεσίας γενικού οικονομικού συμφέροντος, όπως η κοινωνική στέγη. Θα πρέπει επίσης να επισημανθεί ότι η σύμβαση κατοικιών δεν ανατέθηκε με δημόσιο διαγωνισμό, μολονότι, σύμφωνα με τα στοιχεία που υπέβαλε η ίδια η Habidite όταν παρέπεμψε σε παρόμοιες συμβάσεις τις οποίες συνήψε η BIZKAILUR με άλλες κατασκευαστικές εταιρείες, η BIZKAILUR θα έπρεπε να είχε δημοπρατήσει αυτή τη σύμβαση.
(105)
Ως προς αυτό, δεν μπορεί να γίνει αποδεκτό το επιχείρημα της Habidite (βλ. αιτιολογική σκέψη (96)) ότι ο ειδικός τεχνικός χαρακτήρας αυτού του έργου επέτρεπε την απευθείας ανάθεση χωρίς ανοικτό διαγωνισμό. Πρώτον, οι διατάξεις που επικαλείται η Habidite δεν αφορούν καταστάσεις όπως της παρούσας περίπτωσης, όπου ο ειδικός χαρακτήρας του έργου συνίσταται στην εισαγωγή ενός νέου προϊόντος στην αγορά. Το αντικείμενο της σύμβασης κατοικιών ήταν η αγορά κατοικιών οι οποίες στη συνέχεια θα πωλούνταν υπό καθεστώς μερικής προστασίας για πολίτες που βρίσκονται σε μειονεκτική θέση. Η τεχνολογία που χρησιμοποιείται για την κατασκευή παρόμοιων κατοικιών δεν έχει συνάφεια και οι κατοικίες που κατασκευάζονται με προκατασκευασμένα δομικά στοιχεία ήταν σε απευθείας ανταγωνισμό με κατοικίες οι οποίες κατασκευάζονται με τη χρήση παραδοσιακών μεθόδων. Δεύτερον, σε έκθεση του Ιανουαρίου 2009 (48), το Tribunal Vasco de Cuentas Públicas (Ελεγκτικό Συνέδριο της Χώρας των Βάσκων) εξέφρασε αμφιβολίες όσον αφορά τη νομιμότητα των συμβάσεων οικοπέδου και κατοικιών, εφιστώντας την προσοχή για την ανάθεση δημόσιων συμβάσεων κατά παράβαση των αρχών της διαφάνειας και της ανταγωνιστικής διαδικασίας υποβολής προσφορών.
(106)
Σύμφωνα με την απόφαση στην υπόθεση P&O Ferries (49), και μόνο το γεγονός ότι μια δημόσια αρχή αγοράζει αγαθά με τιμολογιακούς όρους αγοράς δεν είναι αφ' εαυτού αρκετό για να εξαχθεί το συμπέρασμα ότι η συναλλαγή είναι δίκαιη, εάν το κράτος δεν έχει πραγματική ανάγκη αυτών των αγαθών, ιδίως όταν τα εν λόγω αγαθά αποκτώνται χωρίς δημόσιο διαγωνισμό. Στην προκειμένη περίπτωση, η έλλειψη πληροφοριών σχετικά με την πραγματική ανάγκη να πωλήσει η BIZKAILUR τις 1 500 κατοικίες της σύμβασης υπό καθεστώς μερικής προστασίας την περίοδο 2009 - 2011, σε συνδυασμό με την απουσία ανοικτού διαγωνισμού, αποτελούν ενδείξεις ότι η συναλλαγή δεν ήταν σύμφωνη με τους όρους της αγοράς.
(107)
Με βάση τις εκτιμήσεις που παρατίθενται στις αιτιολογικές σκέψεις (97) έως (106), η Επιτροπή κρίνει ότι η σύμβαση κατοικιών δεν μπορεί να θεωρηθεί συνήθης συναλλαγή της αγοράς. Αντίθετα, η σύμβαση παρέχει πλεονέκτημα στην Habidite και τον όμιλο AFER, καθότι την απαλλάσσει από τον κίνδυνο να είναι αναγκασμένη να πωλήσει την παραγωγή της με τους όρους της αγοράς σε άμεσο ανταγωνισμό με άλλους κατασκευαστές. Το στοιχείο ενίσχυσης στην προκειμένη περίπτωση ορίζεται ως το κέρδος το οποίο θα είχε αποκομίσει η Habidite από την πώληση των 1 500 κατοικιών στην Diputación και την BIZKAILUR με τους όρους της σύμβασης κατοικιών, συγκεκριμένα η διαφορά ανάμεσα στην τιμή που θα κατέβαλε η BIZKAILUR για τις 1 500 κατοικίες βάσει των τιμολογιακών όρων που ορίζονται στο άρθρο Α(e) της σύμβασης κατοικιών και του κόστους παραγωγής της Habidite για τις 1 500 κατοικίες. Το πλεονέκτημα είναι επιλεκτικό, εφόσον αποδίδεται μέσω της σύμβασης κατοικιών ειδικά στην Habidite και τον όμιλο AFER.
VII.1.3 Προκαταρκτικά συμπεράσματα
(108)
Με βάση τις αιτιολογικές σκέψεις (64) έως (90) και (92) έως (106), και με την επιφύλαξη ενδεχόμενων περαιτέρω συμπερασμάτων όσον αφορά το συμβιβάσιμο με το δίκαιο της ΕΕ για τις δημόσιες συμβάσεις, πρέπει να εξαχθεί ότι τόσο η σύμβαση οικοπέδου όσο και η σύμβαση κατοικιών ενέχουν στοιχείο κρατικής ενίσχυσης κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης.
(109)
Όσον αφορά τη σύμβαση οικοπέδου, η ενεχόμενη κρατική ενίσχυση έχει δύο στοιχεία:
(α)
Τους διαφυγόντες τόκους για δάνειο που ανέρχεται συνολικά στις δαπάνες που πραγματοποίησε η BIZKAILUR για την αγορά του γηπέδου για το έργο Habidite το οποίο θα χορηγούνταν άτοκα για περίοδο 7 ετών με περίοδο χάριτος 4 ετών. Οι διαφυγόντες τόκοι αντιστοιχούν σε ΚΙΕ 13,41 % των εξόδων αγοράς γηπέδου με τα οποία βαρύνθηκε η BIZKAILUR βάσει του Μέρους δύο, άρθρο 1 (ii) της σύμβασης οικοπέδου.
(β)
Τα συνολικά έξοδα που θα πραγματοποιούσε η BIZKAILUR για την προσαρμογή για βιομηχανική χρήση του εν λόγω οικοπέδου, συνολικής επιφάνειας τουλάχιστον 101 430 τ.μ., όπως προβλέπεται στο Μέρος δύο, άρθρο 1 (iii) της σύμβασης οικοπέδου.
(110)
Στην περίπτωση της σύμβασης κατοικιών, το στοιχείο ενίσχυσης συνίσταται στο κέρδος που θα είχε αποκομίσει η Habidite από την πώληση των 1 500 κατοικιών βάσει της παρούσας σύμβασης, συγκεκριμένα στη διαφορά ανάμεσα στην τιμή που ορίζεται από το άρθρο Α (e) της σύμβασης κατοικιών για τις 1 500 κατοικίες και το κόστος παραγωγής με το οποίο βαρύνθηκε η Habidite για την κατασκευή των 1 500 κατοικιών.
VII.2. Το συμβιβάσιμο
(111)
Στην απόφαση για την κίνηση διαδικασίας της 2ας Δεκεμβρίου 2009, η Επιτροπή εξέφρασε αμφιβολίες αν η ενίσχυση την οποία ενέχουν οι συμβάσεις οικοπέδου και κατοικιών θα μπορούσε να θεωρηθεί συμβιβάσιμη με τη Συνθήκη βάσει των εφαρμοστέων κανόνων κατά τον χρόνο της εκτίμησης, παραπέμποντας ιδίως στο αρχικό προσωρινό πλαίσιο (50), τις κατευθυντήριες γραμμές Δ&Α του 2004 και τις κοινοτικές κατευθυντήριες γραμμές για τις εθνικές περιφερειακές ενισχύσεις 2007-2013 (51) και τον γενικό κανονισμό απαλλαγής κατά κατηγορία (52).
(112)
Εντούτοις, όπως αναφέρεται στις αιτιολογικές σκέψεις (60) έως (62), η χορηγηθείσα ενίσχυση μέσω των συμβάσεων οικοπέδου και κατοικιών χορηγήθηκε παράνομα (δηλ. πριν την κοινοποίηση στην Επιτροπή) στις 15 Δεκεμβρίου 2006. Το συμβιβάσιμό της πρέπει, συνεπώς, να εκτιμηθεί βάσει των κανόνων περί κρατικών ενισχύσεων που ίσχυαν κατά τον χρόνο χορήγησης της ενίσχυσης.
(113)
Από αυτή τη χρονική σκοπιά, το συμβιβάσιμο της χορηγηθείσας ενίσχυσης βάσει των συμβάσεων οικοπέδου και κατοικιών δεν μπορεί να εξεταστεί με βάση τους ειδικούς κανόνες που εφαρμόζονται σε σχέση με την οικονομική κρίση, οι οποίοι εγκρίθηκαν και τέθηκαν σε ισχύ αργότερα.
(114)
Επίσης, σύμφωνα με την Diputación, η Habidite και ο όμιλος AFER δεν χαρακτηρίζονταν στις 15 Δεκεμβρίου 2006 προβληματικές επιχειρήσεις κατά την έννοια των σημείων 9, 10 και 11 των κατευθυντήριων γραμμών Δ&Α του 2004. Συνεπώς, δεν ήταν επιλέξιμες για ενίσχυση διάσωσης ή αναδιάρθρωσης όταν συνάφθηκαν οι συμβάσεις οικοπέδου και κατοικιών.
(115)
Οι συμβάσεις οικοπέδου και κατοικιών συνάφθηκαν στις 15 Δεκεμβρίου 2006 για να στηρίξουν ένα νέο επενδυτικό σχέδιο στο Alonsotegi, χωριό που βρίσκεται εντός της μείζονος περιοχής Μπιλμπάο (comarca), η οποία την περίοδο εκείνη ήταν ενισχυόμενη περιφέρεια βάσει του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της Συνθήκης (53). Πρέπει, συνεπώς, να εξεταστεί αν η χορηγηθείσα βάσει των συμβάσεων οικοπέδου και κατοικιών ενίσχυση θα μπορούσε να είναι συμβιβάσιμη με τη Συνθήκη σύμφωνα με τους κανόνες που εφαρμόζονταν στις περιφερειακές ενισχύσεις στις 15 Δεκεμβρίου 2006, και συγκεκριμένα: τις κατευθυντήριες γραμμές του 1998 για τις εθνικές περιφερειακές ενισχύσεις (54) («κατευθυντήριες γραμμές 1998») και το Πολυτομεακό Πλαίσιο του 2002 σχετικά με τις περιφερειακές ενισχύσεις σε μεγάλα επενδυτικά σχέδια (55) («Πλαίσιο 2002») και βάσει του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της Συνθήκης.
(116)
Για να θεωρηθεί συμβιβάσιμη με την εσωτερική αγορά, μια περιφερειακή επενδυτική ενίσχυση πρέπει να τηρεί ένα σύνολο τυποποιημένων κριτηρίων συμβατότητας τα οποία, κατά τον χρόνο σύναψης της σύμβασης οικοπέδου στις 15 Δεκεμβρίου 2006 ορίζονταν στις κατευθυντήριες γραμμές του 1998. Συγκεκριμένα, η ενίσχυση θα έπρεπε να είναι σε θέση να συμβάλει στην περιφερειακή ανάπτυξη και τη στήριξη ενός αρχικού επενδυτικού σχεδίου τα έργα του οποίου άρχισαν αφού προηγουμένως ο δικαιούχος της ενίσχυσης είχε υποβάλει αίτηση ενίσχυσης (κίνητρο), το επενδυτικό σχέδιο θα έπρεπε να είχε χρηματοδοτηθεί από τον δικαιούχο με ποσοστό τουλάχιστον 25 % και το επενδυτικό σχέδιο θα έπρεπε να υλοποιηθεί εντός της ενισχυόμενης περιφέρειας στην οποία θα παρέμενε επί τουλάχιστον πέντε έτη. Επιπλέον, οι επιλέξιμες δαπάνες που λαμβάνονταν υπόψη για τη χορήγηση της ενίσχυσης έπρεπε να περιορίζονται σε συγκεκριμένες επιλέξιμες δαπάνες και η ενίσχυση δεν έπρεπε να συνδυάζεται με άλλη ενίσχυση κατά τρόπο που να υπερβαίνει το ισχύον ανώτατο όριο περιφερειακής ενίσχυσης.
(117)
Σύμφωνα με το σημείο 2 των κατευθυντήριων γραμμών του 1998, οι ad hoc περιφερειακές ενισχύσεις που χορηγούνται σε μεμονωμένες επιχειρήσεις, ή ενισχύσεις που περιορίζονται σε έναν μόνο τομέα δραστηριότητας, κατά κανόνα κρίνονταν ασυμβίβαστες με τη Συνθήκη, διότι οι στρεβλωτικές επιπτώσεις τους θα ήταν καταρχήν μεγαλύτερες από τις θετικές επιπτώσεις τους στην περιφερειακή ανάπτυξη. Επιπλέον, απαγορεύονταν ad hoc ενισχύσεις σε προβληματικές επιχειρήσεις.
(118)
Η ενίσχυση που χορηγήθηκε στη Habidite βάσει της σύμβασης οικοπέδου δεν κοινοποιήθηκε από τις ισπανικές αρχές ως ενίσχυση που χορηγείται βάσει επιτρεπόμενου καθεστώτος περιφερειακής ενίσχυσης. Η ενίσχυση αυτή χαρακτηρίζεται μάλλον ως ad hoc μέτρο που ωφέλησε μόνο την Habidite και τον όμιλο AFER, και έμμεσα τον κατασκευαστικό κλάδο.
(119)
Εντούτοις, βάσει του ίδιου σημείου 2 των κατευθυντήριων γραμμών του 1998, παρόμοιες κρατικές ενισχύσεις που ωφελούν ένα συγκεκριμένο κλάδο και επιχείρηση μπορούν κατ' εξαίρεση να κριθούν συμβιβάσιμες με τη Συνθήκη, εάν μπορεί να αποδειχθεί ότι συμβάλλουν ουσιαστικά στην περιφερειακή ανάπτυξη, που υπερβαίνει τις στρεβλωτικές επιπτώσεις της στο εμπόριο στο εσωτερικό της Ένωσης και στον ανταγωνισμό. Μολονότι οι ισπανικές αρχές δεν πρόβαλαν επιχειρήματα ως προς αυτό, η Επιτροπή θα εξετάσει παρόλα αυτά με δική της πρωτοβουλία, βάσει των πληροφοριών που έχει στη διάθεσή της, αν πληρούνται οι όροι γι' αυτή την εξαίρεση στην περίπτωση της ενίσχυσης που χορηγήθηκε μέσω της σύμβασης οικοπέδου.
(120)
Σκοπός της σύμβασης οικοπέδου ήταν σαφώς η στήριξη ενός νέου επενδυτικού σχεδίου, δηλ. του εργοστασίου Habidite στο Alonsotegi. Το έργο θα δημιουργούσε την εποχή εκείνη κατ' εκτίμηση 1 100 άμεσες νέες θέσεις απασχόλησης σε μια ενισχυόμενη περιοχή και, κατά πάσα πιθανότητα, και ένα μη αμελητέο αριθμό έμμεσων θέσεων απασχόλησης στην ίδια περιοχή. Το στοιχείο αυτό ενισχύεται από το γεγονός ότι, βάσει της παράλληλης σύμβασης κατοικιών, το νέο επενδυτικό σχέδιο θα συνέβαλε επίσης στην επίτευξη στόχων περιφερειακής πολιτικής, συγκεκριμένα στην παροχή κοινωνικής στέγης για πολίτες που βρίσκονται σε δυσχερή θέση στην επαρχία Bizkaia. Επιπλέον, ούτε η Habidite ούτε ο όμιλος AFER χαρακτηρίζονταν προβληματικές επιχειρήσεις κατά την έννοια των σημείων 9, 10 και 11 των κατευθυντήριων γραμμών Δ&Α όταν υπεγράφησαν οι συμβάσεις οικοπέδου και κατοικιών (βλ. αιτιολογική σκέψη (9)). Συνεπώς, η Επιτροπή κρίνει ότι, όσον αφορά τη σύμβαση οικοπέδου, πληρούνται οι όροι εξαίρεσης που προβλέπει η τελευταία παράγραφος του σημείου 2 των κατευθυντήριων γραμμών 1998.
(121)
Σύμφωνα με το σημείο 4.4 των κατευθυντήριων γραμμών 1998, η έννοια της περιφερειακής ενίσχυσης καλύπτει μόνο την αρχική επένδυση η οποία ορίζεται ως επένδυση παγίου κεφαλαίου που αφορά τη δημιουργία νέων εγκαταστάσεων, την επέκταση υφισταμένων εγκαταστάσεων ή την εκκίνηση δραστηριότητας η οποία συνεπάγεται θεμελιώδη αλλαγή στο προϊόν ή τη μέθοδο παραγωγής μιας υφιστάμενης εγκατάστασης. Η χορηγηθείσα βάσει της σύμβασης οικοπέδου ενίσχυση είναι σύμφωνη με αυτόν τον ορισμό, διότι η ενίσχυση χορηγήθηκε για τη στήριξη της υλοποίησης ενός νέου επενδυτικού σχεδίου στο Alonsotegi.
(122)
Σύμφωνα με το σημείο 4.5 των κατευθυντήριων γραμμών του 1998, οι ενισχύσεις για αρχικές επενδύσεις πρέπει να προορίζονται να καλύπτουν αποκλειστικά τις επιλέξιμες επενδυτικές δαπάνες και, κατά συνέπεια, το ανώτατο ποσό της περιφερειακής ενίσχυσης ορίζεται ως ποσοστό των επιλέξιμων επενδυτικών δαπανών. Σύμφωνα με τα σημεία 4.5 και 4.6 των κατευθυντήριων γραμμών του 1998, η κατηγορία «επιλέξιμων δαπανών» ενός νέου επενδυτικού σχεδίου περιλαμβάνει γήπεδα, κτίρια και εξοπλισμό καθώς και ορισμένες κατηγορίες άυλων επενδύσεων (διπλώματα ευρεσιτεχνίας, άδειες εκμετάλλευσης, τεχνογνωσία) με ανώτατο όριο το 25 % της πρότυπης βάσης υπολογισμού για τις μεγάλες επιχειρήσεις.
(123)
Συνεπώς, θα πρέπει να προσδιοριστούν καταρχήν οι επιλέξιμες δαπάνες του έργου Habidite στο Alonsotegi στις 15 Δεκεμβρίου 2006.
(124)
Εφόσον η ενίσχυση την οποία ενέχει η σύμβαση οικοπέδου δεν χορηγήθηκε βάσει προηγούμενης αίτησης ενίσχυσης, ο δικαιούχος δεν υπέβαλε εκείνη τη χρονική στιγμή τα στοιχεία που είναι απαραίτητα για τον προσδιορισμό των επιλέξιμων δαπανών σε ένα νέο επενδυτικό σχέδιο σε περιπτώσεις περιφερειακής ενίσχυσης. Τα στοιχεία που είχε στη διάθεσή της η Diputación για το ζήτημα των επιλέξιμων δαπανών αναφέρθηκαν στην αιτιολογική σκέψη (12) ανωτέρω ως ακολούθως:
Οικόπεδο
4,8 εκατ. ευρώ
Βιομηχανικό κτίριο
22,5 εκατ. ευρώ
Προσαρμογή οικοπέδου (urbanización)
4,04 εκατ. ευρώ
Εγκαταστάσεις
24 εκατ. ευρώ
Σύνολο
55,34 εκατ. ευρώ
(125)
Οι αναφερόμενες κατηγορίες δαπανών μπορούν πράγματι να θεωρηθούν «επιλέξιμες δαπάνες» κατά την έννοια του σημείου 4.5 των κατευθυντήριων γραμμών του 1998. Εξάλλου, εφόσον η ενίσχυση την οποία ενείχε η σύμβαση οικοπέδου συνδεόταν άμεσα με την αγορά και προσαρμογή για βιομηχανική χρήση του οικοπέδου για το νέο επενδυτικό σχέδιο, ικανοποιεί επίσης αυτή την απαίτηση βάσει του σημείου 4.5 των κατευθυντήριων γραμμών του 1998.
(126)
Σύμφωνα με το σημείο 4.10 των κατευθυντήριων γραμμών του 1998, οι ενισχύσεις για αρχικές επενδύσεις πρέπει να υπόκεινται, λόγω του τρόπου καταβολής τους ή των όρων που συνδέονται με τη χορήγησή τους, στη διατήρηση της εν λόγω επένδυσης για ελάχιστη περίοδο 5 ετών. Ενώ ο όρος αυτός δεν επιβάλλεται ρητά στην Habidite στο πλαίσιο της σύμβασης οικοπέδου, πρέπει παρόλα αυτά να επισημανθεί ότι, στο πλαίσιο της παράλληλης σύμβασης ενίσχυσης κατάρτισης (που περιγράφεται στην αιτιολογική σκέψη (39) ανωτέρω), η οποία επίσης συνάφθηκε στις 15 Δεκεμβρίου 2006 και αφορά το ίδιο επενδυτικό σχέδιο, η Habidite είχε αναλάβει τη δέσμευση να διατηρήσει 1 000 θέσεις απασχόλησης για διάστημα τουλάχιστον 5 ετών. Συνεπώς, η Επιτροπή κρίνει ότι ικανοποιείται επίσης και το σημείο 4.10 των κατευθυντήριων γραμμών του 1998.
(127)
Ελλείψει στοιχείων σχετικά με τις εκτιμώμενες μισθολογικές δαπάνες για τους 1100 απασχολούμενους του εργοστασίου Habidite στο Alonsotegi, η Επιτροπή δεν μπορεί να προβεί σε σοβαρή εκτίμηση του συμβιβάσιμου της ενίσχυσης που χορηγήθηκε βάσει της σύμβασης οικοπέδου με τα σημεία 4.1 έως 4.17 των κατευθυντήριων γραμμών του 1998 σχετικά με τη δημιουργία απασχόλησης. Εντούτοις, εφόσον η ενίσχυση στη σύμβαση οικοπέδου συνδεόταν με την αγορά του οικοπέδου, η οποία είναι επιλέξιμη δαπάνη, δεν είναι απαραίτητο να διενεργηθεί εκτίμηση βάσει των σημείων 4.11 έως 4.17 των κατευθυντήριων γραμμών του 1998.
(128)
Πριν την υπογραφή της σύμβασης οικοπέδου, το επενδυτικό σχέδιο Habidite δεν είχε λάβει καμία άλλη επενδυτική ενίσχυση η οποία θα έπρεπε να ληφθεί υπόψη για την εκτίμηση των συνολικών επιπτώσεων βάσει του σημείου 4.18 των κατευθυντήριων γραμμών του 1998.
(129)
Το σημείο 4.2 των κατευθυντήριων γραμμών του 1998 αναφέρει ότι τα καθεστώτα ενίσχυσης πρέπει να προβλέπουν ότι η αίτηση για ενίσχυση πρέπει να υποβάλλεται πριν από την έναρξη της εκτέλεσης των επενδυτικών σχεδίων. Σκοπός της διάταξης αυτής είναι να διασφαλίζεται ότι η περιφερειακή ενίσχυση χορηγείται μόνο εάν έχει επαληθεύσιμο χαρακτήρα κινήτρου: εάν τα έργα για ένα δεδομένο επενδυτικό σχέδιο άρχισαν πριν την υποβολή της αίτησης ενίσχυσης, η περιφερειακή ενίσχυση που θα χορηγούνταν μεταγενέστερα δεν θα είχε προφανώς χαρακτήρα κινήτρου, από την άποψη ότι το έργο κατά πάσα πιθανότητα θα υλοποιούνταν ακόμα και χωρίς την ενίσχυση.
(130)
Ως προς αυτό, πρέπει καταρχήν να επισημανθεί ότι η σύμβαση οικοπέδου ήταν ένα ad hoc μέτρο και όχι ενίσχυση που χορηγήθηκε στο πλαίσιο ενός εγκεκριμένου καθεστώτος. Παρόλα αυτά, ο χαρακτήρας κινήτρου είναι ένα γενικό κριτήριο συμβατότητας βάσει του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της Συνθήκης που θα πρέπει σε κάθε περίπτωση να επαληθεύεται για τη σύμβαση οικοπέδου. Μολονότι η Diputación δεν ισχυρίστηκε ότι το εν λόγω μέτρο είχε χαρακτήρα κινήτρου, η Επιτροπή πρέπει παρόλα αυτά να εξετάσει με δική της πρωτοβουλία εάν ικανοποιείται αυτός ο βασικός όρος συμβατότητας.
(131)
Η Επιτροπή θεωρεί ότι ο όρος του χαρακτήρα κινήτρου τηρείται στην περίπτωση της ενίσχυσης που ενέχει η σύμβαση οικοπέδου για τους εξής λόγους. Πρώτον, μολονότι η ενίσχυση δεν κοινοποιήθηκε πριν την ημερομηνία χορήγησής της (15 Δεκεμβρίου 2006), τα έργα για την υλοποίηση του επενδυτικού σχεδίου δεν είχαν αρχίσει πριν τη χορήγηση της ενίσχυσης. Πράγματι, σύμφωνα με στοιχεία που υπέβαλε η Diputación, η αγορά του οικοπέδου που είναι απαραίτητο για το έργο, η οποία μπορεί να θεωρηθεί ως έναρξη των εργασιών για το εν λόγω επενδυτικό σχέδιο, πραγματοποιήθηκε τον Μάιο του 2007, δηλ. μετά την υπογραφή της σύμβασης οικοπέδου στις 15 Δεκεμβρίου 2006. Δεύτερον, το γεγονός ότι το έργο Habidite δεν εκτελέστηκε μετά την αναστολή των συμβάσεων γηπέδου και κατοικιών μπορεί να θεωρηθεί ως απόδειξη του γεγονότος ότι η ενίσχυση είχε χαρακτήρα κινήτρου: το έργο δεν εκτελέστηκε χωρίς την ενίσχυση.
(132)
Το σημείο 4.2 των κατευθυντήριων γραμμών του 1998 επέβαλε επίσης ότι ο δικαιούχος της ενίσχυσης έπρεπε να εισφέρει στο έργο ίδια συνεισφορά που να ανέρχεται τουλάχιστον στο 25 % των επιλέξιμων δαπανών. Ικανοποιείται προφανώς και αυτός ο όρος όσον αφορά την ενίσχυση που ενέχει η σύμβαση οικοπέδου. Οι δηλωθείσες από την Diputación επιλέξιμες δαπάνες για το εν λόγω έργο ανήλθαν συνολικά σε 55 εκατ. ευρώ· συνεπώς, η Habidite θα έπρεπε να διαθέσει από δικούς της πόρους τουλάχιστον το 25 % αυτού του ποσού, δηλ. τουλάχιστον 13,75 εκατ. ευρώ. Η Επιτροπή θεωρεί ότι το στοιχείο ενίσχυσης στη σύμβαση οικοπέδου, όπως προσδιορίζεται στην αιτιολογική σκέψη (109) ανωτέρω, δεν θα μπορούσε να υπερβαίνει το 75 % των επιλέξιμων δαπανών, δηλ. τα 41,25 εκατ. ευρώ, ακόμη και στην περίπτωση που το συνολικό ποσό της ενίσχυσης θα αυξάνονταν σημαντικά εάν γινόταν αποδεκτό ότι η ενίσχυση συνίστατο σε 28,2 εκατ. ευρώ πραγματικών δαπανών για την προσαρμογή του οικοπέδου για βιομηχανική χρήση συν 0,98 εκατ. ευρώ (δηλ. το 13,41 % συνολικού ποσού 7,3 εκατ. ευρώ των δαπανών για την αγορά του οικοπέδου, σύμφωνα με την εκτίμηση της Diputación).
(133)
Με βάση τις εκτιμήσεις στις αιτιολογικές σκέψεις (116) έως (132), η Επιτροπή κρίνει ότι η ενεχόμενη ενίσχυση στη σύμβαση οικοπέδου τηρούσε τους όρους του συμβιβάσιμου των κατευθυντήριων γραμμών του 1998.
(134)
Τα στοιχεία σχετικά με τις επιλέξιμες επενδυτικές δαπάνες που αναφέρονται στις αιτιολογικές σκέψεις (12) και (124) δείχνουν επίσης ότι το επενδυτικό σχέδιο Habidite χαρακτηριζόταν τον Δεκέμβριο του 2006 ως μεγάλο επενδυτικό σχέδιο του Πολυτομεακού Πλαισίου του 2002, εφόσον οι συνολικές επιλέξιμες δαπάνες γι' αυτό το σχέδιο υπερέβαιναν τα 50 εκατ. ευρώ. Συνεπώς, το συμβιβάσιμο της ενεχόμενης στη σύμβαση οικοπέδου ενίσχυσης πρέπει επίσης να εξεταστεί ως προς τη συμμόρφωσή της με τους όρους του Πλαισίου 2002.
(135)
Η ανώτατη ένταση ενίσχυσης που ίσχυε στη μείζονα περιοχή Μπιλμπάο (comarca) τον Δεκέμβριο του 2006, εκφρασμένη ως ΚΙΕ ήταν 20 %. Βάσει του σημείου 21 του Πλαισίου του 2002, και λαμβάνοντας υπόψη τις επιλέξιμες δαπάνες για το έργο Habidite το 2006, όπως αναφέρεται στην αιτιολογική σκέψη (12), η ανώτατη επιτρεπόμενη ένταση ενίσχυσης για το εν λόγω έργο θα έπρεπε να κλιμακώνεται ως ακολούθως:
Επιλέξιμες δαπάνες
Προσαρμοζόμενο ανώτατο όριο ενίσχυσης
Έως 50 εκατ. ευρώ
10 εκατ. ευρώ (20 % - το ανώτατο όριο περιφερειακής ενίσχυσης των 50 εκατ. ευρώ)
Μεταξύ 50 εκατ. ευρώ και 100 εκατ. ευρώ
0,5 εκατ. ευρώ (10 % - ήμισυ του ανώτατου περιφερειακού ορίου των 5 εκατ. ευρώ)
Μέρος που υπερβαίνει τα 100 εκατ. ευρώ
-
Σύνολο
10,5 εκατ. ευρώ
(136)
Εξυπακούεται ότι η ενεχόμενη στη σύμβαση οικοπέδου ενίσχυση θα ήταν συμβιβάσιμη μόνο μέχρι του ποσού των 10,5 εκατ. ευρώ και ασυμβίβαστη ως προς κάθε ποσό που θα υπερέβαινε το ποσό των 10,5 εκατ. ευρώ. Πράγματι, όπως αναφέρεται στις αιτιολογικές σκέψεις (78) έως (82) και (109), το ποσό της ενίσχυσης στη σύμβαση οικοπέδου δεν μπορεί να προσδιοριστεί ποσοτικά με ακρίβεια λόγω της διαφοράς ως προς τις πραγματικές δαπάνες τις οποίες θα έπρεπε να πραγματοποιήσει η BIZKAILUR για την εκτέλεση των συμβατικών υποχρεώσεων της να αγοράσει και να προσαρμόσει το οικόπεδο για βιομηχανική χρήση για την ανέγερση του εργοστασίου Habidite στο Alonsotegi, διαφορά για την οποία η Επιτροπή δεν μπορεί να καταλήξει σε τεκμηριωμένο συμπέρασμα.
(137)
Το πρώτο στοιχείο ενίσχυσης θα αντιπροσώπευε το 13,21 % των πραγματικών δαπανών της BIZKAILUR για την αγορά του οικοπέδου. Η Diputación ισχυρίζεται ότι αυτές οι πραγματικές δαπάνες θα ανέρχονταν συνολικά σε 7,3 εκατ. ευρώ, αλλά η Habidite θεωρεί την εκτίμηση αυτή υπερβολική. Επισήμανε ακόμη ότι, σύμφωνα με τις πληροφορίες που παρείχε η ίδια η Diputación (βλ. αιτιολογική σκέψη (12)), οι κατ' εκτίμηση δαπάνες για την αγορά του οικοπέδου ήταν, σε μια δεδομένη στιγμή, 4,8 εκατ. ευρώ. Τέλος, το κατ' εκτίμηση κόστος, τον Νοέμβριο του 2008, για την αγορά του οικοπέδου, όπως αναφέρει το επιχειρηματικό σχέδιο της Habidite που υποβλήθηκε με την αίτηση της για περιφερειακή ενίσχυση το 2008, ανερχόταν σε 5,5 εκατ. ευρώ.
(138)
Όσον αφορά το δεύτερο στοιχείο ενίσχυσης, συγκεκριμένα το σύνολο των πραγματικών δαπανών που πραγματοποίησε η BIZKAILUR για την προσαρμογή για βιομηχανική χρήση του εν λόγω οικοπέδου, αυτές ανέρχονταν τον Μάρτιο του 2009, κατά την εκτίμηση της Diputación, σε 28,5 εκατ. ευρώ, αλλά αναφέρεται επίσης ότι σε κάποια δεδομένη στιγμή, οι δαπάνες αυτές εκτιμήθηκαν μόλις σε 4,04 εκατ. ευρώ (βλ. αιτιολογική σκέψη (12)).
(139)
Εν κατακλείδι, με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία, δεν μπορεί να αποκλειστεί με απόλυτη βεβαιότητα ότι η ενεχόμενη στη σύμβαση οικοπέδου ενίσχυση δεν θα υπερέβαινε το επιτρεπόμενο ποσό των 10,5 εκατ. ευρώ για το εν λόγω έργο.
(140)
Το σημείο 24 του Πλαισίου του 2002 καθορίζει πρόσθετους όρους συμβατότητας για μέτρα, όταν το ποσό της ενίσχυσης υπερβαίνει την ανώτατη επιτρεπόμενη ενίσχυση για μια επένδυση 100 εκατ. ευρώ στην ίδια ενισχυόμενη περιφέρεια. Στην προκειμένη περίπτωση, βάσει του σημείου 21 του Πλαισίου 2002, η ανώτατη επιτρεπόμενη ενίσχυση για επένδυση 100 εκατ. ευρώ στην comarca Gran Bilbao τον Δεκέμβριο του 2006 ήταν 15 εκατ. ευρώ (που αποτελείται από ποσό 10 εκατ. ευρώ το οποίο αντιπροσωπεύει το 20 % των πρώτων 50 εκατ. ευρώ, στα οποία προστίθενται 5 εκατ. ευρώ που αντιπροσωπεύουν το 10 % των υπόλοιπων 50 εκατ. ευρώ).
(141)
Όπως εξηγήθηκε ήδη στις αιτιολογικές σκέψεις (78) έως (82), το συνολικό ποσό της ενίσχυσης που ενέχει η σύμβαση οικοπέδου δεν μπορεί να προσδιοριστεί ποσοτικά με ακρίβεια βάσει των διαθέσιμων πληροφοριών. Εντούτοις, η Επιτροπή δεν μπορεί να αποκλείσει ότι το ποσό της ενίσχυσης ενδεχομένως υπερέβη το ανώτατο όριο των 15 εκατ. ευρώ. Με βάση τα ανωτέρω, η Επιτροπή εξέτασε αν πληρούνται οι δύο πρόσθετοι όροι για την έγκριση αυτής της ενίσχυσης στην περίπτωση της σύμβασης οικοπέδου.
(142)
Ο πρώτος όρος είναι ότι ο δικαιούχος της ενίσχυσης δεν θα έπρεπε να πραγματοποιήσει πωλήσεις άνω του 25 % του σχετικού προϊόντος πριν ή μετά την επένδυση. Ο δεύτερος όρος είναι ότι η παραγωγική ικανότητα που δημιουργήθηκε με το επενδυτικό σχέδιο δεν θα έπρεπε να υπερβαίνει το 5 % της σχετικής αγοράς. Σύμφωνα με το σημείο 24 του Πλαισίου 2002, το εκάστοτε κράτος μέλος φέρει το βάρος της αποδείξεως ότι πληρούνται αυτοί οι όροι. Στην προκειμένη περίπτωση, οι ισπανικές αρχές δεν υπέβαλαν στοιχεία που επιτρέπουν στην Επιτροπή να επαληθεύσει αν τηρούνταν ο καθένας από αυτούς τους δύο όρους.
(143)
Εντούτοις, με βάση τις εκτιμήσεις για τις τιμές της αγοράς που υπέβαλε η Habidite τον Νοέμβριο του 2008 για να λάβει την περιφερειακή ενίσχυση του 2008 (βλ. αιτιολογική σκέψη (87)), η επιχείρηση εκτίμησε το δικό της μερίδιο στη συνολική ισπανική αγορά κατασκευής κατοικιών (που περιλαμβάνει την ελεύθερη αγορά και το τμήμα της αγοράς κοινωνικής στέγης) σε [0,1-1,0]% το 2011, δηλ. μετά την προσθήκη της νέας παραγωγικής ικανότητας με αυτό το επενδυτικό σχέδιο, και ότι αυτό θα αυξανόταν σε [0,5-1,5]% από το 2012 και μετά. Εάν επρόκειτο να ληφθεί υπόψη μόνο η βασκική αγορά, το μερίδιο της Habidite το 2011 στην ελεύθερη αγορά κατασκευής κατοικιών θα ήταν [0,1-1,0]% και θα αυξανόταν σε [2,0-3,0]% από το 2014 και μετά.
(144)
Με βάση αυτές τις εκτιμήσεις, οι οποίες δεν αμφισβητούνται από άλλα στοιχεία που έχει στη διάθεσή της η Επιτροπή, μπορεί να εικασθεί ότι η Habidite θα υπερέβαινε, τον Δεκέμβριο του 2006, τα ανώτατα όρια μεριδίου αγοράς και παραγωγικής ικανότητας που ορίζονται στο σημείο 24 του Πλαισίου 2002 όσον αφορά την επένδυση που ενισχύεται με τη σύμβαση οικοπέδου.
(145)
Συμπερασματικά, θα ικανοποιούνταν επίσης και οι όροι συμβατότητας του Πλαισίου 2002, εφόσον το σκέλος της ενεχόμενης στη σύμβαση οικοπέδου ενίσχυσης δεν θα υπερέβαινε το ανώτατο επιτρεπόμενο ποσό των 10,5 εκατ. ευρώ. Ενίσχυση που υπερβαίνει αυτό το όριο δεν θα ήταν συμβιβάσιμη με τη Συνθήκη, εφόσον δεν θα πληρούσε τους όρους συμβατότητας των κατευθυντήριων γραμμών του 1998 και του Πλαισίου του 2002.
(146)
Εφόσον η ενίσχυση δεν εκταμιεύθηκε και δεν απαιτείται ανάκτηση, αυτά τα συμπεράσματα σχετικά με το συμβιβάσιμο της ενεχόμενης στη σύμβαση οικοπέδου ενίσχυσης είναι επαρκή για τους σκοπούς της παρούσας απόφασης.
(147)
Η Επιτροπή εφιστά την προσοχή των αρμόδιων ισπανικών αρχών στο γεγονός ότι η ενεχόμενη στη σύμβαση οικοπέδου ενίσχυση πρέπει να ληφθεί υπόψη για την εξέταση της συμμόρφωσης με τους κανόνες σχετικά με τη συσσώρευση των ενισχύσεων όσον αφορά την περιφερειακή ενίσχυση του 2008 που χορηγήθηκε από την βασκική κυβέρνηση για το ίδιο έργο. Αυτό είναι επίσης αναγκαίο, εάν ληφθεί υπόψη ότι τόσο η ενίσχυση στη σύμβαση οικοπέδου όσο και η περιφερειακή ενίσχυση του 2008 κάλυπταν επιλέξιμες δαπάνες που αφορούσαν την αγορά και την προσαρμογή του ίδιου οικοπέδου. Επισημαίνεται εκ νέου ότι τα έργα γι' αυτό το επενδυτικό σχέδιο άρχισαν τον Μάιο του 2007, ενώ η αίτηση για την περιφερειακή ενίσχυση του 2008 υποβλήθηκε το 2008.
(148)
Όπως αναφέρεται στις αιτιολογικές σκέψεις (93) έως (107), η ενεχόμενη στη σύμβαση κατοικιών ενίσχυση μειώνει τους κινδύνους που συνδέονται με την αρχική επένδυση, εφόσον εξασφαλίζει την πώληση σημαντικού μέρους της αρχικής παραγωγής της νέας εγκατάστασης, και επίσης παρέχει πλεονέκτημα στην Habidite έναντι των άλλων ανταγωνιστών της, εφόσον η Habidite εξασφάλισε, χωρίς δημόσιο διαγωνισμό, σύμβαση για την προμήθεια στις δημόσιες αρχές 1 500 κατοικιών που θα πωλούνταν υπό καθεστώς μερικής προστασίας. Η ενεχόμενη στη σύμβαση κατοικιών ενίσχυση προσδιορίστηκε ως το κέρδος που θα αποκόμιζε η Habidite από την αγορά των 1 500 κατοικιών από τη Habidite από την αγορά των 1 500 κατοικιών από την Diputación και την BIZKAILUR, συγκεκριμένα ως η διαφορά μεταξύ της τιμής την οποία η BIZKAILUR θα πωλούσε τις κατοικίες και των ίδιων δαπανών της Habidite για να κατασκευάσει αυτές τις κατοικίες.
(149)
Βάσει των κατευθυντήριων γραμμών του 1998, η περιφερειακή ενίσχυση συνδέεται με τις επιλέξιμες δαπάνες. Μολονότι το σημείο 4.2 των εν λόγω κατευθυντήριων γραμμών δεν περιορίζει τις μορφές τις οποίες μπορεί να λάβει μια επενδυτική ενίσχυση, είναι επίσης σαφές, από το σημείο 4.5 και από το συνολικό περιεχόμενο των κατευθυντήριων γραμμών, ότι η επενδυτική ενίσχυση πρέπει να στηρίζει επιλέξιμες επενδυτικές δαπάνες. Σύμφωνα με το σημείο 4.5 των ίδιων κατευθυντήριων γραμμών, για τη χορήγηση περιφερειακής ενίσχυσης μπορούν να λαμβάνονται υπόψη μόνο δαπάνες για την αγορά περιουσιακών στοιχείων, όπως γήπεδα, κτίρια και εξοπλισμός. Βάσει του σημείου 4.6, άλλες δαπάνες, όπως οι δαπάνες για την απόκτηση διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας, αδειών εκμετάλλευσης και τεχνογνωσίας, μπορούν επίσης να χρηματοδοτούνται με περιφερειακή ενίσχυση.
(150)
Εντούτοις, λόγω του χαρακτήρα της, η ενίσχυση που χορηγήθηκε μέσω της σύμβασης κατοικιών δεν στηρίζει τέτοιες επιλέξιμες δαπάνες. Η εν λόγω ενίσχυση έχει μάλλον στόχο να μειώσει τα τρέχοντα λειτουργικά έξοδα του δικαιούχου. Βάσει του σημείου 4.15 των κατευθυντήριων γραμμών του 1998, οι λειτουργικές ενισχύσεις κατά κανόνα απαγορεύονται, και μόνο κατ' εξαίρεση επιτρέπονται σε ενισχυόμενες περιφέρειες βάσει του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο (α) της Συνθήκης. Όμως, το έργο της Habidite επρόκειτο να εκτελεστεί σε περιφέρεια ενισχυόμενη βάσει του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) και όχι του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο α) της Συνθήκης.
(151)
Συνεπώς, η Επιτροπή κρίνει ότι η ενεχόμενη στη σύμβαση κατοικιών ενίσχυση ήταν λειτουργική ενίσχυση η οποία, σύμφωνα με το σημείο 4.15 των κατευθυντήριων γραμμών του 1998, δεν θα ήταν συμβιβάσιμη με τη Συνθήκη.
VIII. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ
(152)
Με βάση την ανωτέρω εκτίμηση στις αιτιολογικές σκέψεις (63) έως (151) και με την επιφύλαξη ενδεχόμενων συμπληρωματικών πορισμάτων όσον αφορά το συμβιβάσιμο με τη νομοθεσία της ΕΕ περί δημοσίων συμβάσεων, η Επιτροπή κρίνει ότι η σύμβαση οικοπέδου και η σύμβαση κατοικιών ενέχει στοιχείο κρατικής ενίσχυσης κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης.
(153)
Όσον αφορά τη σύμβαση οικοπέδου, η ενεχόμενη κρατική ενίσχυση έχει δύο στοιχεία:
(α)
Τους διαφυγόντες τόκους για δάνειο που ανέρχεται συνολικά στις δαπάνες που πραγματοποίησε η BIZKAILUR για την αγορά του οικοπέδου για το έργο Habidite το οποίο θα χορηγούνταν άτοκα για περίοδο 7 ετών με περίοδο χάριτος 4 ετών. Οι διαφυγόντες τόκοι αντιστοιχούν σε ΚΙΕ 13,41 % των εξόδων αγοράς γηπέδου με τα οποία βαρύνθηκε η BIZKAILUR βάσει του Μέρους δύο, άρθρο 1 (ii) της σύμβασης οικοπέδου.
(β)
Τα συνολικά έξοδα τα οποία θα πραγματοποιούσε η BIZKAILUR για τη προσαρμογή για βιομηχανική χρήση του εν λόγω οικοπέδου, συνολικής επιφάνειας τουλάχιστον 101 430 τ.μ., όπως προβλέπεται στο Μέρος δύο, άρθρο 1 (iii) της σύμβασης οικοπέδου.
(154)
Όσον αφορά τη σύμβαση κατοικιών, το στοιχείο της ενίσχυσης συνίσταται στο κέρδος το οποίο θα αποκόμιζαν η Habidite και ο όμιλος AFER από την πώληση των 1 500 κατοικιών που παρήγγειλαν η Diputación και η BIZKAILUR, που ισοδυναμεί με τη διαφορά ανάμεσα στην τιμή στην οποία η BIZKAILUR θα πωλούσε τις κατοικίες βάσει των διατάξεων της σύμβασης κατοικιών και στο κόστος κατασκευής τους από την Habidite.
(155)
Τα διαθέσιμα στοιχεία δεν επιτρέπουν τον ακριβή ποσοτικό προσδιορισμό των ποσών της ενίσχυσης που εμπεριέχουν οι συμβάσεις γηπέδου και κατοικιών. Εντούτοις, ο ποσοτικός προσδιορισμός της ενίσχυσης δεν είναι απαραίτητος για τους σκοπούς της παρούσας απόφασης. Η ενίσχυση δεν έχει εκταμιευθεί και, συνεπώς, δεν απαιτείται ανάκτησή της.
(156)
Επισημαίνεται επίσης ότι οι συμβάσεις γηπέδου και κατοικιών ενέχουν στοιχείο παράνομης ενίσχυσης. Η ενίσχυση που εμπεριέχεται και στις δύο συμβάσεις χορηγήθηκε στις 15 Δεκεμβρίου 2006, κατά παράβαση της επιβαλλόμενης από τη Συνθήκη υποχρέωσης προηγούμενης κοινοποίησης. Με βάση την απόφαση στην υπόθεση CELF/SIDE (56), η μετέπειτα κοινοποίηση των δύο συμβάσεων και η διαπίστωση της μερικής συμβατότητας της ενίσχυσης που ενέχεται στη σύμβαση οικοπέδου μέχρι του επιτρεπόμενου ποσού των 10,5 εκατ. ευρώ δεν αναιρεί τον παράνομο χαρακτήρα της ενίσχυσης. Η Επιτροπή ζητεί από τις αρμόδιες ισπανικές αρχές να συναγάγουν όλες τις αναγκαίες νομικές συνέπειες από τον παράνομο χαρακτήρα της ενίσχυσης που εμπεριέχεται στις συμβάσεις οικοπέδου και κατοικιών.
(157)
Η ενίσχυση που χορηγήθηκε μέσω της σύμβασης οικοπέδου είναι συμβιβάσιμη με τη Συνθήκη βάσει των κατευθυντήριων γραμμών του 1998 και του πλαισίου 2002 μέχρι το επιλέξιμο ποσό των 10,5 εκατ. ευρώ. Το σκέλος της ενίσχυσης που χορηγήθηκε βάσει της σύμβασης οικοπέδου το οποίο ενδεχομένως θα υπερέβαινε αυτό το επιτρεπόμενο ποσό είναι ασυμβίβαστο με τη Συνθήκη.
(158)
Η ενίσχυση που χορηγήθηκε μέσω της σύμβασης κατοικιών συνιστά λειτουργική ενίσχυση, η οποία είναι εξ ολοκλήρου ασυμβίβαστη με τη Συνθήκη βάσει του σημείου 4.15 των κατευθυντήριων γραμμών του 1998.
(159)
Τα συμπεράσματα της παρούσας απόφασης σχετικά με την ύπαρξη ενίσχυσης στη σύμβαση οικοπέδου αφορούν την περιφερειακή ενίσχυση 2008 η οποία χορηγήθηκε για το ίδιο επενδυτικό σχέδιο από τη βασκική κυβέρνηση. Επισημαίνεται ότι τα έργα γι' αυτό το επενδυτικό σχέδιο ξεκίνησαν τον Μάιο του 2007, δηλ. πριν την αίτηση περιφερειακής ενίσχυσης για το 2008.
(160)
Οι δικαιούχοι της ενίσχυσης η οποία χορηγήθηκε μέσω των συμβάσεων οικοπέδου και κατοικιών είναι η Habidite Technologies País Vasco S.A. και ο όμιλος AFER, αμφότερες συμβαλλόμενα μέρη στις συμβάσεις οικοπέδου και κατοικιών, και είναι συνδεδεμένες κατά την έννοια του άρθρου 3 παράγραφοι 2 και 3 του παραρτήματος της σύστασης της Επιτροπής της 6ης Μαΐου 2003 σχετικά με τον ορισμό των μικρών και μικρομεσαίων επιχειρήσεων (57),
ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΠΟΦΑΣΗ
Άρθρο 1
Οι κοινοποιηθείσες από το Βασίλειο της Ισπανίας στις 15 Απριλίου 2009 δύο συμβάσεις, που συνάφθηκαν στις 15 Δεκεμβρίου 2006, μεταξύ της Diputación Foral de Bizkaia και της BIZKAILUR S.A., αφενός, και της Habidite Technologies País Vasco S.A. και του ομίλου AFER, αφετέρου, ενέχουν στοιχείο κρατικής ενίσχυσης κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης.
Άρθρο 2
Η ενίσχυση που ενέχουν οι κοινοποιηθείσες συμβάσεις είναι παράνομη, διότι χορηγήθηκε κατά παράβαση της υποχρέωσης προηγούμενης κοινοποίησης βάσει του άρθρου 108 παράγραφος 3 της Συνθήκης.
Άρθρο 3
Η ενίσχυση την οποία ενέχει η σύμβαση οικοπέδου εμπεριέχει δύο στοιχεία:
(α)
Τους διαφυγόντες τόκους από την Diputación και τη BIZKAILUR για δάνειο που ισοδυναμεί συνολικά με τις δαπάνες αγοράς του οικοπέδου για το έργο Habidite, το οποίο θα αποπληρωνόταν άτοκα μετά από περίοδο χάριτος 4 ετών σε τέσσερις ισόποσες δόσεις του 25 %. Το ΚΙΕ αυτού του άτοκου δανείου θα ανερχόταν στο 13,41 % των πραγματικών δαπανών της BIZKAILUR για την αγορά του οικοπέδου με σκοπό την υλοποίηση αυτού του έργου βάσει του Μέρους δύο, άρθρο 1 (ii) της σύμβασης οικοπέδου.
(β)
Τις συνολικές πραγματικές δαπάνες που θα πραγματοποιούσε η BIZKAILUR για την προσαρμογή για βιομηχανική χρήση του οικοπέδου που θα αγοραζόταν για το εν λόγω έργο, συνολικής επιφάνειας τουλάχιστον 101 430 τ.μ., όπως ορίζεται στο Μέρος δύο, άρθρο 1 (iii) της σύμβασης οικοπέδου.
Άρθρο 4
Η ενίσχυση την οποία εμπεριέχει η σύμβαση κατοικιών συνίσταται στο κέρδος που θα αποκόμιζαν η Habidite και ο όμιλος AFER από την πώληση των 1 500 κατοικιών που παρήγγειλε η Diputación Foral de Bizkaia και η BIZKAILUR S.A. βάσει της εν λόγω σύμβασης. Το κέρδος αυτό ορίζεται ως η διαφορά μεταξύ της τιμής που έλαβε η Habidite από τη BIZKAILUR βάσει του άρθρου Α(e) της εν λόγω σύμβασης και των ίδιων δαπανών της Habidite για την κατασκευή των 1 500 κατοικιών.
Άρθρο 5
Η ενίσχυση την οποία εμπεριέχει η σύμβαση οικοπέδου είναι συμβιβάσιμη με τη Συνθήκη βάσει των κατευθυντήριων γραμμών για τις εθνικές περιφερειακές ενισχύσεις του 1998 και του πολυτομεακού πλαισίου για τις περιφερειακές ενισχύσεις προς μεγάλα επενδυτικά σχέδια του 2002 μέχρι το επιτρεπόμενο ποσό των 10,5 εκατ. ευρώ. Ενίσχυση που υπερβαίνει αυτό το ανώτατο όριο είναι ασυμβίβαστη με τη Συνθήκη.
Άρθρο 6
Η ενίσχυση την οποία εμπεριέχει η σύμβαση κατοικιών είναι ασυμβίβαστη με τη Συνθήκη βάσει του σημείου 4.15 των κατευθυντήριων γραμμών για τις εθνικές περιφερειακές ενισχύσεις του 1998, εφόσον αποτελεί λειτουργική ενίσχυση.
Άρθρο 7
Η παρούσα απόφαση απευθύνεται στο Βασίλειο της Ισπανίας.
Βρυξέλλες, 27 Ιουνίου 2012.
ROZHODNUTÍ KOMISE
ze dne 27. června 2012
o státní podpoře SA.28356 (C 37/09, ex N 226/09) - Habidite Alonsotegi
(oznámeno pod číslem C(2012) 4194)
(Pouze španělské znění je závazné)
(Text s významem pro EHP)
(2013/198/EU)
EVROPSKÁ KOMISE,
s ohledem na Smlouvu o fungování Evropské unie, a zejména na první pododstavec čl. 108 odst. 2 této smlouvy (1),
s ohledem na Dohodu o Evropském hospodářském prostoru, a zejména na čl. 62 odst. 1 písm. a) této dohody,
s ohledem na rozhodnutí Komise zahájit řízení podle čl. 108 odst. 2 Smlouvy ve věci podpory C 37/09 (ex N 226/09) (2),
po vyzvání zúčastněných stran k podání připomínek v souladu s výše uvedenými články a s ohledem na tyto připomínky,
vzhledem k těmto důvodům:
I. POSTUP
(1)
Španělské orgány 15. dubna 2009 oznámily z důvodu právní jistoty dvě smlouvy uzavřené dne 15. prosince 2006 mezi podnikem Bizkailur S.A. (dále jen „Bizkailur“) a zastupitelstvem provincie Biskajsko (Diputación Foral de Bizkaia, dále jen „biskajské zastupitelstvo“) na straně jedné a soukromými podniky Habidite Technologies País Vasco S.A. (dále jen, „společnost Habidite“), Grupo Empresarial Afer S.L (dále jen „skupina Afer) a Grupo Habidite (dále jen „skupina Habidite“) na straně druhé.
(2)
Komise ve věci těchto oznámených smluv zahájila dne 2. prosince 2009 formální vyšetřovací řízení podle čl. 108 odst. 2 Smlouvy (dále jen „rozhodnutí o zahájení řízení“) (3). Rozhodnutí o zahájení řízení bylo dne 12. března 2010 zveřejněno v Úředním věstníku Evropské unie (4).
(3)
Španělské orgány nepředložily k rozhodnutí o zahájení řízení žádné připomínky. Společnost Habidite se k rozhodnutí vyjádřila v dopise ze dne 9. dubna 2010 a její připomínky byly dopisem s datem 15. dubna 2010 předány španělským orgánům, které na ně zareagovaly dopisem ze dne 12. května 2010. K rozhodnutí o zahájení řízení se nevyjádřila žádná třetí strana.
(4)
Dne 6. září 2010 požádala společnost Habidite v souladu s nařízením (ES) č. 1049/2001 (5) o přístup k dokumentům pocházejícím od španělských orgánů. Komise tuto žádost dne 10. září 2010 zkonzultovala se španělskými orgány, které dne 13. září odpověděly, že proti zpřístupnění požadovaných dokumentů společnosti Habidite nic nenamítají. Dokumenty tak byly společnosti Habidite předány dne 7. října 2010.
(5)
Dopisy ze dne 28. června 2010 a 8. prosince 2010 si Komise vyžádala od španělských orgánů dodatečné informace. Španělské orgány na tyto žádosti odpověděly dne 26. července 2010 a dne 14. ledna 2011.
(6)
Dne 27. července 2010 společnost Habidite předložila dodatečné připomínky a další informace, na něž španělské orgány zareagovaly dne 3. listopadu 2011. Dodatečné připomínky a další informace předložila společnost Habidite také 6. dubna 2011 (dopis zaevidován 13. dubna 2011) a 7. července 2011. Na dopis ze 6. dubna 2011 španělské orgány odpověděly dne 30. května 2011 (dopis zaevidován dne 6. června 2011). Dne 3. února 2011 se útvary Komise na žádost společnosti Habidite sešly v Bruselu s jejími zástupci.
II. PŘEDCHOZÍ SOUVISLOSTI
(7)
Dvě smlouvy, jež jsou předmětem tohoto rozhodnutí, byly uzavřeny 15. prosince 2006 mezi podnikem Bizkailur a biskajským zastupitelstvem na straně jedné a společností Habidite, skupinou Afer a skupinou Habidite na straně druhé.
(8)
Bizkailur je podnik ve stoprocentním vlastnictví biskajského zastupitelstva a předmětem jeho činnosti bylo nabývání a úprava pozemků za účelem podpory průmyslových projektů a sociálního bydlení v Biskajsku. V červnu 2010 proběhla fúze podniku Bizkailur a dalších podobně zaměřených podniků ve veřejném vlastnictví. Touto fúzí vznikla dnešní společnost Azpiegiturak S.A.U., která je ve stoprocentním vlastnictví biskajského zastupitelstva a pokračuje ve stejné podnikatelské činnosti (6).
(9)
Společnost Habidite je spolu s ostatními podniky spojenými ve skupině Habidite součástí soukromé skupiny Afer sídlící v biskajském městě Ortuella (7). Skupina Afer sdružovala ke dni oznámení celkem třináct podniků činných ve stavebnictví a souvisejících odvětvích (8). V oné době byl většinovým vlastníkem všech podniků skupiny Afer […] (9). Biskajské zastupitelstvo a společnost Habidite uvedly, že v době uzavření obou oznámených smluv nebyla ani společnost Habidite, ani skupina Afer podnikem v obtížích ve smyslu 9., 10. a 11 bodu pokynů Společenství pro státní podporu na záchranu a restrukturalizaci podniků v obtížích (10) (dále jen „pokyny pro podporu na záchranu a restrukturalizaci“).
(10)
Oznámené smlouvy byly uzavřeny s cílem podpořit nový investiční projekt, který měla realizovat společnost Habidite. Tento projekt spočíval ve vybudování továrny na stavební moduly (dále jen „továrna Habidite“) v lokalitě Alonsotegi v konurbaci Gran Bilbao, která byla v době uzavření oznámených smluv oblastí způsobilou pro podporu ve smyslu čl. 107 odst. 3 písm. c) Smlouvy (11). Továrna Habidite měla pro tuto oblast vytvořit 1 100 nových pracovních míst.
(11)
V nové továrně se měly vyrábět tzv. moduly Habidite - prefabrikované stavební moduly pro využití k přímému sestavování domů a budov. Moduly Habidite se měly vyrábět na montážní lince podobné té, která se používá v automobilovém průmyslu, poté se měly přepravovat na konkrétní místo budoucí stavby a tam se v danou stavbu přímo sestavovat. Výrobek se považoval za inovační, a to nejen díky ojedinělé výrobní technologii, ale také díky úspoře času a zdrojů dosahované sestavováním konečného produktu (domů a budov) a díky využívání energeticky úsporných materiálů. Podnik v souvislosti s tímto výrobkem podal řadu žádostí o patent (12).
(12)
Podle informací poskytnutých biskajským zastupitelstvem se náklady předmětného investičního projektu v Alonsotegi v době podpisu oznámených smluv odhadovaly na 55 milionů EUR, které lze rozložit následovně:
Pozemky
4,8 milionu EUR
Průmyslová stavba
22,5 milionu EUR
Urbanizace
4,04 milionu EUR
Zařízení
24,0 milionu EUR
Celkem
55,34 milionu EUR
(13)
Roční produkce budoucí továrny Habidite se odhadovala na 3 500 bytů v prvních letech provozu a na 4 500 bytů po dosažení plné výrobní kapacity.
(14)
V zájmu porozumění okolnostem, za nichž se oznámené smlouvy dne 15. prosince 2006 uzavřely, je třeba stručně popsat právní rámec pro udílení sociálního bydlení v Baskicku.
(15)
Průměrné ceny nemovitostí v této autonomní oblasti byly před propuknutím krize v roce 2008 vyšší než ve zbytku Španělska a to stále platí i k datu tohoto rozhodnutí. Baskické orgány se snaží zaručit přístup k bydlení nejvíce znevýhodněným občanům pomocí nabídek sociálního bydlení v plně a částečně chráněném režimu (chráněného, resp. regulovaného bydlení). Povaha obou kategorií sociálního bydlení je vysvětlena v 16.-19. bodě odůvodnění.
(16)
Pozemkový a urbanistický zákon baskické autonomní oblasti (Ley 2/2006 de Suelo y Urbanismo, dále jen „zákon č. 2/2006“) (13) stanoví, že:
a)
40 % urbanistické obytné výstavby je určeno na chráněné a regulované bydlení, přičemž na každé z nich připadá 20 % (čl. 82 odst. 2 zákona č. 2/2006);
b)
v každé oblasti se stavebními pozemky určenými přednostně k obytné výstavbě se vyhradí 55 % území pro chráněné bydlení a 20 % pro regulované bydlení (čl. 80 odst. 3 zákona č. 2/2006).
(17)
Úředně chráněné bydlení s regulovaným režimem (regulované bydlení) spadá do kategorie, která se nachází mezi úředně chráněným bydlením a bydlením volně prodávaným na trhu. Ceny regulovaného bydlení omezuje zákon č. 2/2006 na nejvýše 1,7 násobek maximálních cen chráněného bydlení. Maximální ceny chráněného bydlení v biskajské provincii se určují podle nařízení odboru bydlení a sociální péče (14) z 1. srpna 2004, jež stanovilo počáteční regulovanou cenu a ta se měla následně každým rokem upravovat v souladu s indexem spotřebitelských cen stanoveným španělským státním statistickým úřadem.
(18)
Biskajské zastupitelstvo uvedlo, že v roce 2006, kdy se uzavíraly oznámené smlouvy, platily pro chráněné bydlení následující maximální ceny:
-
1 351,86 EUR/m2 v obcích uvedených v příloze I nařízení z 1. srpna 2004,
-
1 307,94 EUR/m2 v obcích uvedených v příloze II nařízení z 1. srpna 2004,
-
1 181,54 EUR/m2 v ostatních obcích,
-
472,40 EUR/m2 za nebytové prostory (garáž/odkládací prostory atd.).
Ceny regulovaného bydlení byly omezeny na maximálně 1,7 násobek výše uvedených cen.
(19)
Biskajské zastupitelstvo oznámilo, že když Bizkailur uzavíral se společností Habidite oznámené smlouvy, postupovalo se v souladu se zákonem č. 7/1985 ze dne 2. dubna 1985 o územní samosprávě (Ley 7/1985, de 2 de abril de 1985, reguladora de las Bases del Regímen Local, dále jen „zákon č. 7/1985“) (15), který ukládá obcím pravomoc řídit místní záležitosti včetně sociálního bydlení (článek 25). Na základě čl. 109 odst. 2 královského dekretu 1372/1986 a článku 79 zákona č. 7/1985 (konsolidovaného znění) převedly obce na Bizkailur za úplatu, nebo bez úplaty aktiva potřebná pro splnění cílů v oblasti sociálního bydlení. V době uzavření oznámených smluv (15. prosince 2006) byly tyto cíle definovány v plánu, který přijalo zastupitelstvo v roce 2004 pro nabídku sociálního bydlení v Biskajsku na roky 2004-2007: v akčním plánu v oblasti bydlení na období 2004-2007 (dále jen „akční plán“). Podle biskajského zastupitelstva se v akčním plánu počítalo s tím, že Bizkailur vybuduje v období 2004-2007 celkem 3 000 bytů v chráněném režimu.
(20)
V první smlouvě, která se v rozhodnutí o zahájení řízení označuje jako „1. opatření“ a o které se bude dále mluvit jako o „smlouvě o pozemcích“, se zastupitelstvo a Bizkailur zavázaly, že do 24 měsíců od podpisu smlouvy Bizkailur nakoupí v průmyslové oblasti Montealegre v obci Alonsotegi plochu o rozloze 101 430 m2 a upraví ji pro průmyslové využití (81 600 m2 pro továrnu, 5 300 m2 pro kanceláře a 14 300 m2 pro jiné průmyslové využití) (část druhá, čl. 1 bod ii) smlouvy). Bizkailur měl upravené pozemky do 12 měsíců od podpisu smlouvy převést do vlastnictví společnosti Habidite (část druhá, čl. 1 bod iii) smlouvy), přičemž tyto pozemky měly být „zproštěny veškerých břemen, nákladů nebo poplatků“ a převedeny měly být za částku rovnající se „reálné částce, kterou Bizkailur zaplatí za jejich nabytí“ (část druhá, čl. 1 bod vi) smlouvy). Společnost Habidite měla tuto částku zaplatit ve čtyřech splátkách ve výši odpovídající 25 %, a to na konci čtvrtého, pátého, šestého a sedmého roku od převodu vlastnictví.
(21)
Podle druhé smlouvy, která se v rozhodnutí o zahájení řízení označuje jako „2. opatření“ a o které se dále mluví jako o „smlouvě o bytech“, mělo zastupitelstvo přímo, nebo prostřednictvím podniku Bizkailur odkoupit od společnosti Habidite celkem 1 500 bytů, z nichž 750 mělo mít plochu menší než 75 m2. Zastupitelstvo nebo Bizkailur měl od května 2007 do konce června 2010 objednat 1 500 bytů tak, aby mohlo být celkem 1 500 bytů odevzdáno v květnu 2011.
(22)
Nasmlouvané byty měly být postaveny na pozemcích, které měl společnosti Habidite poskytnout Bizkailur, a měly se následně prodávat jako regulované bydlení, a to buď přímo biskajským zastupitelstvem či podnikem Bizkailur, nebo samotnou společností Habidite, přičemž měla být dodržena ustanovení o maximálních cenách (viz 14.-19. bod odůvodnění). Pokud by prodejcem nasmlouvaných bytů bylo biskajské zastupitelstvo či Bizkailur, společnost Habidite by nenabyla vlastnictví pozemků, na nichž by byly byty postaveny. V těchto případech by se úkol společnosti Habidite omezil výhradně na stavbu bytů.
(23)
Smlouva také ve výjimečných případech dovolovala, aby společnost Habidite nebo skupina Afer u některých bytů předpokládaných ve smlouvě zajišťovala propagaci (článek A písm. f) smlouvy o bytech). V těchto výjimečných případech by společnost Habidite nebo skupina Afer dříve nabyla vlastnictví pozemků, které by byly pro stavbu těchto bytů zapotřebí, následně by zrealizovala výstavbu a nakonec by se postarala o prodej bytů jako regulovaného bydlení. Společnost Habidite nebo skupina Afer by si v takových případech ponechala pouze částku stanovenou za byty (jak je uvedeno v 24. bodě odůvodnění), zatímco část ceny, jež odpovídá částce za pozemek, by plynula biskajskému zastupitelstvu nebo Bizkailuru.
(24)
Podle článku A písm. e) smlouvy o bytech by společnost Habidite získala za 1 500 bytů následující částku:
a)
u bytů o užitné ploše větší než 75 m2: 83 % částky účtované Bizkailurem a k tomu 100 % částky získané za nebytové prostory (garáže, odkládací prostory);
b)
u bytů o užitné ploše menší než 75 m2: 83,30 % částky účtované Bizkailurem a k tomu 100 % částky získané za nebytové prostory (garáže, odkládací prostory).
(25)
Podniku Bizkailur by tak z částky získané za byty zůstalo zbývajících 17 %, resp. 16,70 % (s výjimkou nebytových prostor: garáží, odkládacích prostor atd., jejichž celková prodejní cena by náležela společnosti Habidite).
(26)
Podle hypotézy biskajského zastupitelstva by společnost Habidite v roce 2006 získala za jeden byt o ploše 75 m2 prodaný jako regulované bydlení: 143 060,58 EUR (83 % z částky 75 m2 × 1,351 EUR × 1,7) plus 28 107,60 EUR za nebytové prostory (100 % z částky 35 m2 × 472,40 EUR) z celkové částky 200 459,50 EUR, za jakou by dané regulované bydlení prodal Bizkailur.
(27)
Podle článku A písm. g) smlouvy o bytech by biskajské zastupitelstvo nebo Bizkailur mohly část z 1 500 bytů nasmlouvaných se společností Habidite výjimečně prodat za tržní cenu, přičemž v tomto případě by společnost Habidite z prodejní ceny získala stejný procentní podíl, který je stanoven v článku A písm. e) a výše uveden v 24. bodě odůvodnění.
(28)
Před uzavřením smlouvy o bytech se společností Habidite nevypsalo biskajské zastupitelstvo nabídkové řízení.
(29)
Od projektu Habidite se nakonec de facto upustilo. Biskajské zastupitelstvo skutečnost vysvětluje především tím, že Bizkailuru by při nabývání pozemků pro výstavbu továrny Habidite a při jejich úpravě pro průmyslové využití ve výsledku vznikly vyšší náklady, než se původně předpokládalo.
(30)
Biskajské zastupitelstvo Komisi sdělilo (16), že od května 2007 do dubna 2008 nakoupil Bizkailur pro tento projekt pozemky o rozloze 205 487,73 m2 za celkových 4,7 milionu EUR. Pro projekt bylo podle biskajského zastupitelstva zapotřebí získat dalších 95 000 m2, jež by si vyžádaly další částku v přibližné výši 2,6 milionu EUR. Co se týče nákladů na úpravu pozemků pro průmyslové využití, ty se v březnu 2009 odhadovaly na 28,5 milionu EUR.
(31)
Pozemky, které již Bizkailur pro projekt získal, nebyly převedeny do vlastnictví společnosti Habidite.
III. ROZHODNUTÍ O ZAHÁJENÍ ŘÍZENÍ
(32)
V rozhodnutí o zahájení řízení ze dne 2. prosince 2009 (17) Komise vyjádřila domněnku, že smlouva o pozemcích a smlouva o bytech by podle všeho mohly obsahovat státní podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 Smlouvy. Tato podpora se jí navíc nezdála být slučitelná se Smlouvou podle žádného z pravidel pro státní podporu.
(33)
Pokud jde o smlouvu o pozemcích, Komise dospěla k předběžnému závěru, že stanovené podmínky, za jakých má příjemce vrátit částku zaplacenou za nákup a úpravu pozemků, se podobají poskytnutí bezúročného úvěru, což pro společnost Habidite představuje výhodu, již by jinak nemohla na trhu získat.
(34)
Co se týče smlouvy o bytech, Komise v rozhodnutí o zahájení řízení poukázala na to, že částka, kterou by Bizkailur za 1 500 bytů zaplatil, by zřejmě neodpovídala situaci na trhu, jelikož příjemce ve svém vlastním podnikatelském plánu vypočetl, že zatímco od Bizkailuru by získal průměrnou cenu 2 012,19 EUR/m2, na trhu by získal průměrnou cenu v odhadované výši 1 762,60 EUR/m2.
(35)
Komise rovněž poukázala na řadu skutečností, jež ve světle rozsudku Soudu prvního stupně ve věci P&O Ferries (18) nasvědčují existenci výhody ve prospěch společnosti Habidite: a) smlouva o bytech nebyla uzavřena v rámci nabídkového řízení; b) biskajské zastupitelstvo a Bizkailur nezdůvodnily ani nedoložily potřebu nabídnout sociální bydlení a c) smlouva o bytech připouští, že část z 1 500 bytů získaných od společnosti Habidite by se mohla prodat na trhu. Komise kromě toho uvedla, že odkup významné části produkce od nové továrny v prvních letech jejího provozu snižuje rizika, která jsou obvykle spojena s novým investičním projektem. Co se týče kritéria využití státních prostředků a přičitatelnosti státu, k možnému zahrnutí podpory do obou smluv Komise v rozhodnutí o zahájení řízení uvedla, že Bizkailur je podnikem ve stoprocentním vlastnictví veřejných orgánů, že je jimi kontrolován a že plní úkoly, kterými jej pověří stát. Pokud jde o selektivnost, Komise podotkla, že ze smlouvy jasně a výhradně profitují společnost Habidite a skupina Afer. Co se týče narušení hospodářské soutěže a ovlivnění obchodu, rozhodnutí zdůrazňuje, že společnost Habidite působí v odvětví stavebnictví, kde probíhá velmi intenzivní hospodářská soutěž, a že podpora jednoho podniku by mohla poškodit podniky z jiných členských států.
(36)
V rozhodnutí o zahájení řízení vyjádřila Komise pochybnosti o tom, zda je podpora potenciálně obsažená v oznámených smlouvách slučitelná se Smlouvou ve smyslu kritérií pro slučitelnost stanovených v pokynech k regionální podpoře na období 2007 - 2013 (19), v nařízení Komise (ES) č. 800/2008 ze dne 6. srpna 2008, kterým se v souladu s články 87 a 88 Smlouvy o ES prohlašují určité kategorie podpory za slučitelné se společným trhem (20), a v dočasném rámci Společenství pro opatření státní podpory zlepšující přístup k financování za současné finanční a hospodářské krize (21).
IV. PŘIPOMÍNKY ŠPANĚLSKÝCH ORGÁNŮ
(37)
Španělské orgány se k rozhodnutí o zahájení řízení nevyjádřily (viz 3. bod odůvodnění), poskytly však dodatečné informace, o které je Komise po jeho vydání požádala, a odpověděly i na některé argumenty společnosti Habidite. Jejich odpovědi a dodatečné informace jsou shrnuty v 48.-54. bodě odůvodnění.
V. PŘIPOMÍNKY TŘETÍCH STRAN
(38)
V 3. a 6. bodě odůvodnění je uvedeno, že k rozhodnutí o zahájení řízení předložila dne 9. dubna 2010 své připomínky společnost Habidite, která dne 27. července 2010, 6. dubna 2011 a 7. července 2011 Komisi zaslala další vyjádření a dodatečné informace. V těchto podáních společnost Habidite sdělila určité skutkové okolnosti, jež nebyly Komisi v době přijetí rozhodnutí známy, a uvedla v nich také argumenty, proč existenci podpory v oznámených smlouvách odmítá. Argumenty a dodatečné skutkové okolnosti předložené společností Habidite jsou shnruty v 39.-47. bodě odůvodnění.
(39)
Za prvé, společnost Habidite Komisi sdělila, že ve stejný den jako smlouva o pozemcích a smlouva o bytech (15. prosince 2006) byla uzavřena ještě třetí smlouva. V této třetí smlouvě (dále jen „smlouva o podpoře na školení“) se biskajské zastupitelstvo zavazovalo, že společnosti Habidite nabídne podporu na školení pro 1 100 nových zaměstnanců továrny Habidite. Zatímco biskajské zastupitelstvo se konkrétně zavazovalo, že uhradí náklady na školení pro 1 100 pracovníků, společnost Habidite přislíbila zachovat všech 1 100 nových pracovních míst po dobu nejméně pěti let. Od smlouvy o podpoře na školení se kvůli neúspěchu projektu Habidite (viz 29-31. bod odůvodnění) rovněž de facto upustilo.
(40)
Za druhé, společnost Habidite poskytla Komisi dokumentaci, jež nasvědčovala tomu, že z rozhodnutí baskické autonomní vlády ze dne 30. prosince 2008 byla na projekt Habidite v rámci režimu regionální podpory XR 175/2007, na který se vztahuje bloková výjimka, udělena regionální podpora v celkové výši 6 milionů EUR (22).
(41)
Za třetí, společnost Habidite informovala Komisi, že po upuštění od projektu Habidite byla dopisy ze dne 6. února a 17. září 2009 podána správní žaloba na biskajské zastupitelstvo a podnik Bizkailur pro nedodržení povinností vyplývajících ze tří uvedených smluv. Společnost Habidite rovněž uvedla svůj záměr pokračovat v uplatňování svého nároku u příslušných španělských soudů.
(42)
Společnost Habidite tvrdí, že smlouva o pozemcích a smlouva o bytech nesplňují kumulativní kritéria, na jejichž základě by bylo možno se domnívat, že jsou spojeny se státní podporou ve smyslu čl. 107 odst. 1 Smlouvy.
(43)
Pokud jde o prvky pojmu „státní podpora“ jiné než zvýhodnění, společnost Habidite uvedla následující argumenty, jež platí pro obě oznámené smlouvy:
a)
žádná ze smluv neznamená převod státních prostředků - smlouvy se týkají transakcí prováděných za tržních podmínek, a nejsou tudíž spojeny se ztrátou veřejných prostředků (podle rozsudku Soudního dvora ve věci PreussenElektra (23));
b)
skutečnost, že smlouva o bytech byla uzavřena bez předchozího nabídkového řízení, neznamená, že je splněno kritérium selektivnosti. Podle královského legislativního dekretu č. 781/1986 ze dne 18. dubna 1986, kterým se schvaluje přepracované znění platných právních ustanovení v oblasti územní samosprávy (Real Decreto Legislativo no 781/1986, de 18 de abril de 1986, por el que se aprueba el texto refundido de las disposiciones legales vigentes en materia de Régimen Local) (24), a podle článku 31 směrnice Evropského parlamentu a Rady 2004/18/ES ze dne 31. března 2004 o koordinaci postupů při zadávání veřejných zakázek na stavební práce, dodávky a služby (25) lze tyto smlouvy uzavřít i přímo, tj. bez nabídkového řízení, pokud je takový postup oprávněn technickou povahou projektu nebo ochranou výlučných práv;
c)
povaha prefabrikovaných modulů Habidite, která je z hlediska vlastností produktu a z hlediska technologie sestavování ojedinělá, vylučuje možnost narušení hospodářské soutěže nebo ovlivnění obchodu mezi členskými státy. Španělský úřad pro ochranu hospodářské soutěže definoval ve věcech N-09084 Ristretto Group/Williams Scottsman a N-04059 TDR Capital/Agelco relevantní trhy jako „výrobu, prodej a pronájem modulových staveb“. Podle této definice ojedinělost modulů Habidite znamená, že společnost Habidite nemá přímé konkurenty, kteří by mohli být dvěma předmětnými smlouvami poškozeni. V rozhodnutí Komise ve věci M2473 Finnforest/Moelven Industrier (26) je pak navíc uvedeno, že trh s modulovými stavbami je místní či regionální, jelikož hospodářská soutěž na velké vzdálenosti je kvůli nákladům na dopravu nereálná. V každém případě ceny společnosti Habidite byly vzhledem k technologickým vlastnostem produktu velmi konkurenční.
(44)
Společnost Habidite předložila rovněž konkrétní podrobné argumenty, jimiž odmítá, že by jí některá ze dvou oznámených smluv poskytovala výhodu.
(45)
Co se týče smlouvy o bytech, společnost Habidite v zásadě tvrdí, že by nemohla žádnou výhodu získat, protože stanovené prodejní ceny nepřevyšovaly ceny na trhu, ale ve skutečnosti byly nižší:
a)
ceny, které by společnost Habidite podle smlouvy získala za byty, by byly ze své podstaty nižší než ceny na trhu - Bizkailur by totiž byty prodával za regulované ceny, které jsou nižší než ceny tržní a jsou pro regulované bydlení stanoveny zákonem (viz 14.-19. bod odůvodnění);
b)
průměrná cena ve výši 2 010,19 EUR/ m2, kterou by Bizkailur získal za byty postavené společností Habidite, byla srovnatelná s průměrnými cenami, které Bizkailur v dané době platil podle podobných smluv o výstavbě chráněného a regulovaného bydlení. Podle společnosti Habidite například Bizkailur v roce 2007 zaplatil za výstavbu sociálního bydlení v obcích Lemoiz 2 277 EUR/m2, Ziérbana 1 964 EUR/m2 a Areatza 2 021 EUR/m2. Průměrná cena bytů o ploše 84 m2 prodávaných v režimu chráněného regulovaného bydlení ve čtyřech obcích biskajské provincie odpovídala v roce 2007 částce 1 808,69 EUR/m2 (27);
c)
z průměrné ceny ve výši 2 010,19 EUR/m2 by společnost Habidite podle smlouvy o bytech (viz 24. a 25. bod odůvodnění) v každém případě získala 83 % (za byty o ploše větší než 75 m2), respektive 83,30 % (za byty o ploše menší než 75 m2). V tomto směru stojí za zmínku, že v rozhodnutí o zahájení řízení bylo chybně uvedeno, že částka 2 010,19 EUR/m2 odpovídá ceně, již by podle této smlouvy získala samotná společnost Habidite;
d)
průměrná cena, kterou by Bizkailur získal za byty postavené společností Habidite, by byla výrazně nižší, než jaké jsou ceny podobných bytů, které se v provincii volně prodávají na trhu. Průměrná tržní cena v biskajské provincii se v roce 2007 rovnala částce 2 921,90 EUR/m2 (28).
(46)
Co se týče smlouvy o pozemcích, společnost Habidite tvrdí, že nezískala žádnou výhodu, jelikož vyrozuměla, že by musela podniku Bizkailur vrátit nejen reálné náklady vynaložené na nákup a úpravu pozemků, jak je uvedeno ve smlouvě, ale i náklady na financování s tím spojené.
(47)
Společnost Habidite kromě toho nesouhlasí s náklady, jež biskajské zastupitelstvo odhaduje v souvislosti s nákupem a úpravou pozemků. Bizkailur měl podle smlouvy o pozemcích získat pro tento projekt pouze 101 403 m2, a nikoli 205 000 m2, jak uvádí zastupitelstvo. Chybné jsou i náklady na úpravu 254 785 m2 pozemků za účelem průmyslového využití, které podle biskajského zastupitelstva dosahují výše 28,5 milionu EUR. Uvedené náklady podle všeho odpovídají spíše nákladům, jež zastupitelstvo vynaložilo na jiný projekt, a sice na výstavbu úseku Kastrexana - Arbuio - Sodupe silničního koridoru Kadagua. Společnost Habidite rovněž tvrdí, že pozemky získané pro projekt Habidite byly protiprávně využity pro skládkování odpadu, jak ostatně uvádí ve svém rozsudku č. 148/2010 ze dne 1. září 2010 i soud prvního stupně v Barakoldu.
VI. DODATEČNÉ INFORMACE A ODPOVĚDI, KTERÉ POSKYTLY ŠPANĚLSKÉ ORGÁNY NA PŘIPOMÍNKY SPOLEČNOSTI HABIDITE
(48)
Biskajské zastupitelstvo v návaznosti na otázky Komise potvrdilo, že se od projektu Habidite upustilo a že ke splnění smluvních závazků učiněných se společností Habidite ve smlouvě o pozemcích a ve smlouvě o bytech nedošlo.
(49)
Co se týče smlouvy o podpoře na školení (viz 39. bod odůvodnění), biskajské zastupitelstvo zdůrazňuje, že jeho závazek poskytnout podporu na školení pro 1 100 pracovníků továrny Habidite byl podle článku 10 této smlouvy podmíněn dodržením příslušných právních předpisů, což by tudíž bylo implicitně spojeno i s eventuálním oznámením podpory Komisi nebo s jejím povolením v souladu s pravidly pro státní podporu. Biskajské zastupitelstvo potvrdilo, že uvedená podpora na školení nebyla vyplacena.
(50)
Komisi zajímal vztah mezi oznámenými smlouvami a regionální podporou poskytnutou baskickou vládou v roce 2008 a v této souvislosti vznesla otázku, zda se oba soubory opatření vztahovaly na tentýž investiční projekt. Že by se mohlo jednat o jeden a ten samý projekt baskické zastupitelstvo nevyloučilo, avšak zdůraznilo, že to nemusí nutně znamenat, že by způsobilé investiční náklady, se kterými baskická vláda počítala v roce 2008 pro podporu ve výši 6 milionů EUR, byly týmiž způsobilými náklady na projekt, tak jak byl předložen v roce 2006, kdy byly oznámené smlouvy podepsány. Biskajské zastupitelstvo se v tomto směru odvolává na informace předložené baskickou vládou a společností Habidite.
(51)
Pokud jde o navrácení dlužných prostředků ze strany společnosti Habidite podle smlouvy o pozemcích, a zejména pokud jde o tvrzení společnosti Habidite, že podle jejího chápání zahrnuje tato povinnost navrátit prostředky i navrácení nákladů na financování spojených s nabytím a úpravou pozemků, biskajské zastupitelstvo doslovně cituje text smlouvy o pozemcích, konkrétně pak ustanovení čl. 1 bodu vi): „částka, jež má být navrácena [společností Habidite], se rovná reálné částce, jež společnost Bizkailur S. A. […] zaplatí za nabytí pozemků uvedených v […]“.
(52)
Podle informací, jež má biskajské zastupitelstvo k dispozici, se v době uzavření dvou oznámených smluv ani společnost Habidite, ani skupina Afer nepovažovala za podnik v obtížích ve smyslu 9., 10. a 11. bodu pokynů pro podporu na záchranu a restrukturalizaci.
(53)
Baskická vláda dodala informace o regionální podpoře ve výši 6 milionů EUR poskytnuté společnosti Habidite dne 30. prosince 2008 včetně způsobilých nákladů, jež byly pro poskytnutí této podpory vzaty v úvahu. Kategorie způsobilých nákladů figurují v níže uvedené tabulce:
Celková investice (v milionech EUR)
90,42
Náklady na výzkum a vývoj
13,71
Způsobilé náklady, z nichž:
76,71
- IT
2,85
- pozemky
5,5
- výstavba
34,76
- technické vybavení
19,14
- stroje
11,94
- ostatní zařízení
0,737
- IT vybavení
0,965
Nadbytečné pozemky a stavby
3,9
Způsobilé náklady celkem
72,8
Poskytnutá podpora
6
(54)
Tato podpora nebyla vyplacena. V souladu s 65. bodem pokynů k regionální podpoře na období 2007-2013 (29) španělské orgány dne 19. února 2009 předložily Komisi formulář s informacemi o podporách, které byly v rámci povoleného režimu regionální podpory (30) poskytnuty na velké investiční projekty nepodléhající oznamovací povinnosti.
VII. POSOUZENÍ
(55)
Toto rozhodnutí se z důvodů uvedených v 56.-59. bodě odůvodnění nezabývá: a) smlouvou o podpoře na školení uzavřenou mezi biskajským zastupitelstvem a společností Habidite dne 15. prosince 2006 a b) regionální podporou ve výši 6 milionů EUR poskytnutou baskickou vládou skupině Habidite dne 30. prosince 2008.
(56)
Co se týče smlouvy o podpoře na školení, kterou biskajské zastupitelstvo a společnost Habidite uzavřely v tentýž den jako oznámené smlouvy (viz 39. a 49. bod odůvodnění), Komise poukazuje na to, že toto opatření nebylo španělskými orgány oznámeno a nebylo zahrnuto do rozhodnutí o zahájení řízení. Zavedená praxe říká, že státní podpora je poskytnuta v okamžiku, kdy existuje právně závazný a bezpodmínečný závazek k jejímu vyplacení (31). Článek 10 smlouvy o podpoře na školení (viz 49. bod odůvodnění) podmiňuje závazek vyplatit podporu na školení dodržením příslušných právních předpisů včetně pravidel Unie pro státní podporu. Z toho vyplývá, že závazek vyplatit podporu na školení, který je v této smlouvě učiněn, nelze v okamžiku uzavření smlouvy považovat za bezpodmínečný. Španělské orgány kromě toho potvrdily, že zmiňovaná podpora na školení nebyla vyplacena, a v každém případě je nepravděpodobné, že by byla vyplacena v budoucnu, jelikož projekt Habidite v Alonsotegi se neuskutečnil.
(57)
Předmětné rozhodnutí se nezabývá ani regionální podporou ve výši 6 milionů EUR poskytnutou baskickou vládou společnosti Habidite dne 30. prosince 2008 (viz 40. a 50. bod odůvodnění). Je však třeba poukázat na skutečnost, že dvě oznámené smlouvy analyzované v tomto rozhodnutí i regionální podpora poskytnutá v roce 2008 se týkají téhož investičního projektu, a sice vybudování továrny na moduly Habidite v lokalitě Alonsotegi. Ani baskická vláda, ani biskajské zastupitelstvo toto tvrzení zvlášť nezpochybnily (viz 50. bod odůvodnění).
(58)
Podle 66. bodu pokynů k regionální podpoře na období 2007-2013 (32) mají španělské orgány dohlédnout na dodržení ustanovení o kumulaci podpor, která platí pro regionální podporu poskytnutou v roce 2008.
(59)
Navíc je třeba připomenout, že podle informací předložených biskajským zastupitelstvem (viz 30. bod odůvodnění) začal nákup pozemků potřebných pro investiční projekt v květnu 2007 a další parcely byly za tímto účelem následně nabývány až do dubna 2008. Projekt se tudíž začal provádět již v květnu 2007. V 38. bodě pokynů k regionální podpoře na období 2007-2013 (33) se uvádí, že v zájmu zajištění, aby regionální podpora měla pobídkový účinek k investování, lze podporu na základě režimu podpory poskytnout pouze tehdy, jestliže příjemce podal žádost o podporu a odpovědný orgán písemně potvrdil, že projekt ještě před zahájením prací v zásadě vyhověl podmínkám způsobilosti, které jsou v režimu podpory stanoveny.
(60)
Před posouzením existence podpory a její slučitelnosti se Smlouvou musí Komise určit pravidla pro státní podporu použitelná ratione temporis.
(61)
Smlouva o pozemcích a smlouva o bytech byly uzavřeny dne 15. prosince 2006, ale Komisi byly za účelem přezkoumání oznámeny až v dubnu 2009. Jak je uvedeno v 56. bodě odůvodnění, zavedená praxe (34) říká, že státní podpora je poskytnuta v okamžiku, kdy existuje právně závazný a bezpodmínečný závazek k jejímu vyplacení. V případě dvou oznámených smluv byl tento právně závazný a bezpodmínečný závazek učiněn dne 15. prosince 2006, kdy biskajské zastupitelstvo a Bizkailur smlouvy uzavřely. Jakákoliv podpora obsažená v těchto dvou smlouvách je tudíž protiprávní, neboť byla poskytnuta za porušení oznamovací povinnosti stanovené v čl. 108 odst. 3 Smlouvy.
(62)
Podle judikatury ve věci CELF a SIDE (35) nebrání žádné pozdější oznámení či prohlášení týkající se slučitelnosti tomu, aby se podpory poskytnuté za porušení oznamovací povinnosti nebo povinnosti přerušit poskytování podpory považovaly za protiprávní. Podle oznámení Komise o stanovení použitelných pravidel pro posuzování protiprávní státní podpory (36) jsou pravidly použitelnými pro protiprávní podporu ta pravidla, jež platila v době jejího poskytnutí, v předmětném případě tedy k 15. prosinci 2006. Tyto zásady jsou potvrzeny i v 63. a 105. bodě pokynů k regionální podpoře na období 2007-2013 (37). Při posuzování existence podpory a její slučitelnosti tedy Komise musí vycházet z pravidel pro státní podporu platných k 15. prosinci 2006, kdy byly dvě oznámené smlouvy uzavřeny.
VII.1 Existence podpory
(63)
V zájmu zjištění, jestli jsou předmětná opatření spojena se státní podporou, musí Komise posoudit, zda jsou splněny kumulativní podmínky stanovené v čl. 107 odst. 1 Smlouvy. V tomto ustanovení se uvádí, že: „podpory poskytované v jakékoli formě státem nebo ze státních prostředků, které narušují nebo mohou narušit hospodářskou soutěž tím, že zvýhodňují určité podniky nebo určitá odvětví výroby, jsou, pokud ovlivňují obchod mezi členskými státy, neslučitelné s vnitřním trhem, nestanoví-li Smlouvy jinak.“ Tato kumulativní kritéria se přezkoumávají v 64.-107. bodě odůvodnění pro každou ze dvou oznámených smluv.
VII.1.1 1. opatření: smlouva o pozemcích
(64)
Jedním z kritérií pro zjištění, zda určité opatření představuje státní podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 Smlouvy, je využití státních prostředků, a to jak ve formě jejich vyplacení, tak ve formě ztráty příjmů ze strany státu. Podle ustálené judikatury se navíc za státní prostředky považují i prostředky podniků ve veřejném vlastnictví nebo soukromých podniků, nad nimiž mohou vykonávat přímou či nepřímou kontrolu veřejné orgány, neboť tyto prostředky jsou pod veřejnou kontrolou, a tudíž v dispozici příslušných vnitrostátních orgánů (38). K tomuto aspektu se Komise vyjadřuje v 65. a 66. bodě odůvodnění.
(65)
Za prvé, smlouvu o pozemcích společně uzavřely biskajské zastupitelstvo a Bizkailur. Ve smlouvě lze nalézt několik jasných známek toho, že Bizkailur v jejím rámci vystupuje jako subjekt řízený biskajským zastupitelstvem. Smlouvu o pozemcích podepsal za biskajské zastupitelstvo a Bizkailur předseda biskajského zastupitelstva. V preambuli smlouvy se v bodě 2 stanoví, že biskajské zastupitelstvo coby stoprocentní vlastník společnosti Bizkailur usiluje v rámci cílů své veřejné politiky o podporu nových a inovačních investičních projektů, tvorbu pracovních míst a jednodušší přístup k sociálnímu bydlení pro občany biskajské provincie. Bod 5 preambule pak říká, že smlouva se uzavírá za účelem lepšího dosažení cílů hospodářské a sociální politiky uvedených v preambuli v bodě 2, a to dosažení přímého či zprostředkovaného za pomoci podniků ve veřejném vlastnictví, jako je Bizkailur.
(66)
Za druhé, prostředky, které měl Bizkailur používat k plnění svých povinností spočívajících v nabývání a úpravě pozemků za účelem jejich průmyslového využití v podobě vybudování továrny Habidite v Alonsotegi, byly pod kontrolou biskajského zastupitelstva. Bizkailur byl totiž od roku 1999 podnikem ve stoprocentním vlastnictví biskajského zastupitelstva a byl jím kontrolován (39). K zjištění toho, zda lze činnosti společnosti Bizkailur v rámci smlouvy o pozemcích přičíst státu, poslouží následující indicie, které se týkají zřízení a struktury podniku a byly stanoveny v judikatuře ve věci Stardust Marine (40):
a)
cíl činností společnosti Bizkailur v rámci smlouvy o pozemcích definovalo biskajské zastupitelstvo;
b)
Bizkailur podle smlouvy jednal výslovně jménem biskajského zastupitelstva;
c)
ze zvláštní povahy činností společnosti Bizkailur, která měla sledovat výhradně cíle veřejné politiky, vyplývá, že tento podnik nebyl normálním hospodářským subjektem, jenž by s ostatními soutěžil za tržních podmínek.
(67)
Ve světle indicií uvedených v 65. a 66. bodě odůvodnění dospívá Komise k závěru, že v případě smlouvy o pozemcích je splněno kritérium využití státních prostředků a kritérium přičitatelnosti státu.
(68)
Komise přezkoumala způsoby a podmínky navrácení prostředků zaplacených za pozemky, které měly biskajské zastupitelstvo a Bizkailur poskytnout pro projekt Habidite v Alonsotegi, tak jak jsou tyto způsoby a podmínky definovány v části druhé, čl. 1 bodech vi) a vii) smlouvy o pozemcích (viz také 20. bod odůvodnění), a na základě tohoto přezkoumání vyvodila skutečnosti popsané v 69.-83. bodě odůvodnění.
(69)
Podle části druhé, čl. 1 bodu vi) smlouvy o pozemcích se částka, kterou měla společnost Habidite zaplatit Bizkailuru za nabytí a úpravu pozemků pro průmyslové využití, rovnala „reálné částce, již společnost Bizkailur zaplatí […] za nabytí pozemků […]“. Společnost Habidite uvedla (viz 46. bod odůvodnění), že tato částka zahrnuje dle jejího mínění i náklady na financování. Takový výklad však nelze přijmout. Zmínka o „reálné částce zaplacené za nabytí pozemků“ je dostatečně jasná na to, aby byl zapotřebí dodatečný výklad: částka zahrnuje pouze cenu, kterou Bizkailur skutečně zaplatí za nabytí pozemků.
(70)
Z tohoto důvodu je nutno konstatovat, že tato formulace v prvé řadě jednoznačně vylučuje reálné náklady, které vzniknou společnosti Bizkailur při úpravě pozemků za účelem průmyslové využití.
(71)
Za druhé, způsoby navrácení stanovené v části druhé, čl. 1 bodě vi) smlouvy o pozemcích - tedy čtyřletý odklad a následné navrácení prostředků rozdělené do čtyř ročních splátek po 25 % částky, kterou Bizkailur skutečně zaplatí za nákup pozemků - se v praxi rovnají bezúročnému úvěru. Ustanovení čl. 1 bodu vii) smlouvy o pozemcích nelze vykládat tak, že by byly zahrnuty i náklady na financování odpovídajícího úvěru, tj. úroky, které by společnosti Habidite za podobný úvěr účtoval věřitel na trhu. O tom, zda by soukromý hospodářský subjekt v podobné situaci jako Bizkailur souhlasil s tím, že společnosti Habidite nebude účtovat náklady na úpravu pozemků, a dále s tím, že částka jím zaplacená za nákup pozemků se mu začne vracet po čtyřletém odkladu a že k navrácení celkové částky dojde ve lhůtě sedmi let od data převodu pozemků do vlastnictví společnosti Habidite, aniž by mu za takové financování plynuly nějaké úroky, lze skutečně pochybovat.
(72)
Ve světle závěrů učiněných v 69.-71. bodě odůvodnění nezbývá než konstatovat, že společnost Habidite získala díky smlouvě o pozemcích výhodu, jež by jí za běžných tržních podmínek nebyla poskytnuta. Předmětná výhoda má dvě složky:
a)
nulové úroky z úvěru, který odpovídá celkovým nákladům, jež vzniknou podniku Bizkailur při nabývání pozemků v souladu s citovanou smlouvou, tj. sedmiletého úvěru s odkladem splátek v délce čtyř let a čtyřmi stejně velkými ročními splátkami (ve výši 25 % celkové částky), a
b)
náklady, jež vzniknou podniku Bizkailur při úpravě pozemků za účelem průmyslového využití, a to pozemků o minimální celkové rozloze 101 403 m2, která je pro tento projekt zapotřebí, jak je uvedeno v čl. 1 bodě ii) smlouvy o pozemcích (tj. minimálně 81 600 m2 pro továrnu, 5 300 m2 pro kanceláře a nebytové prostory a 14 300 m2 pro průmyslové využití).
(73)
Co se týče první složky, tedy nulových úroků spojených s navrácením kupní ceny pozemků, tato výhoda se podle propočtů Komise rovná čistému grantovému ekvivalentu ve výši 13,21 % ceny, kterou Bizkailur zaplatil za nabytí pozemků. Tento čistý grantový ekvivalent byl vypočten podle postupu uvedeného v 74.-77. bodě odůvodnění.
(74)
Na základě referenční sazby ve výši 4,36 % platné ve Španělsku v prosinci 2006, jak je uvedena v oznámení Komise o referenčních sazbách (41), byla nejprve určena úroková sazba použitelná na podobný úvěr.
(75)
Na základě oznámení Komise o způsobu stanovování referenčních a diskontních sazeb z roku 1997 (42) (dále jen „oznámení Komise z roku 1997“), jež platilo v době uzavření smlouvy o pozemcích, nebylo nutné k této referenční sazbě připočítávat přirážku, aby se zohlednil profil úvěrového rizika společnosti Habidite. Podle oznámení Komise z roku 1997 se předpokládalo, že referenční sazby odráží průměrnou výši úrokových sazeb platných v jednotlivých členských státech pro střednědobé a dlouhodobé úvěry (od pěti do deseti let) s obvyklými zárukami. Nařízení Komise (ES) č. 794/2004 konkrétně tuto obecnou zásadu nezměnilo (43). Jelikož schází přímé informace o tom, jaký měla společnost Habidite nebo skupina Afer v daném okamžiku úvěrový rating, lze podle názoru Komise předpokládat, že společnost Habidite byla v danou chvíli běžným podnikem s běžným zajištěním. Ostatně jak biskajské zastupitelstvo, tak společnost Habidite se shodovaly v názoru, že společnost Habidite ani skupina Afer nebyla v oné době podnikem v obtížích ve smyslu 9., 10. a 11. bodu pokynů pro podporu na záchranu a restrukturalizaci (viz 52. bod odůvodnění).
(76)
Hrubý grantový ekvivalent podpory obsažené ve smlouvě o navrácení prostředků byl následně upraven tak, aby se zohlednila daň z příjmu právnických osob, kterou měl příjemce zaplatit a která ve Španělsku v dané době odpovídala 35 %.
(77)
Na základě skutečností uvedených v 74.-76. bodě odůvodnění se v následující tabulce uvádí čistý grantový ekvivalent tohoto zvýhodněného úvěru:
Výše úvěru
100 %
Doba trvání úvěru
7 let
Odklad splátek
4 roky
Referenční sazba
4,36 %
Marže/přirážka
Použitelná úroková sazba celkem
4,36 %
Hrubý grantový ekvivalent podpory
20,33 %
Daň z příjmu právnických osob
35 %
Čistý grantový ekvivalent (po zdanění)
13,21 %
(78)
Komise kromě toho podotýká, že reálná částka za nabytí pozemků pro tento projekt, tedy základ, na který se má za účelem zjištění výše podpory čistý grantový ekvivalent použít, je předmětem neshod mezi stranami. V 30. bodě odůvodnění jsme uvedli, že podle biskajského zastupitelstva Bizkailur do září 2009 zaplatil 4,7 milionu EUR za koupi 205 000 m2 pozemků a dalších odhadem 2,6 milionu EUR by bylo zapotřebí na koupi zbývajících 95 000 m2, jež projekt vyžaduje. Společnost Habidite ale na druhé straně tvrdí, že Bizkailur pro tento projekt tak velkou plochu kupovat nemusel, protože ve smlouvě o pozemcích byla stanovena pouze plocha o celkem 101 403 m2 (viz 47. bod odůvodnění).
(79)
Pokud jde o tuto neshodu, Komise konstatuje, že podle formulace čl. 1 bodu ii) smlouvy o pozemcích měla celková plocha určená pro projekt zaujímat „minimálně“101 403 m2. Na základě informací, které jí v průběhu formálního vyšetřovacího řízení strany poskytly, se však Komise v tomto směru nemůže dobrat správného názoru. Jelikož však podpora obsažená ve smlouvě o pozemcích nebyla vyplacena, a není nutné nařídit její vrácení, otázka přesné ceny, již měla společnost Habidite zaplatit za nabytí pozemků, může zůstat otevřena. Pro účely tohoto rozhodnutí postačí definovat složku podpory, která z podmínek pro navrácení stanovených ve smlouvě o pozemcích vyplývá.
(80)
Tato složka podpory se tudíž definuje jako 13,21 % nákladů, které mají být vráceny podniku Bizkailur za nákup pozemků potřebných pro projekt Habidite podle části druhé, čl. 1 bodu ii) smlouvy o pozemcích. Částka určená tímto způsobem odpovídá úrokům, jež si neúčtuje podnik Bizkailur, ale účtoval by si je hospodářský subjekt na trhu za sedmiletý úvěr s odkladem splátek v délce čtyř let a se čtyřmi stejně velkými ročními splátkami (ve výši 25 % celkové částky). Základem pro výpočet této složky podpory je reálná částka, již měl Bizkailur zaplatit za nabývání pozemků stanovených v části druhé, čl. 1 bodě ii) smlouvy o pozemcích.
(81)
Podobně je třeba uvažovat u druhé složky podpory obsažené ve smlouvě o pozemcích, tj. u nákladů na úpravu pozemků za účelem průmyslového využití. Jedná se o náklady, které se podniku Bizkailur neměly vracet (viz 69. a 70. bod odůvodnění). Ani v tomto případě se strany neshodnou na částkách. Podle biskajského zastupitelstva se v březnu 2009 tyto náklady odhadovaly na 28,5 milionu EUR (viz 30. bod odůvodnění). Společnost Habidite se nicméně domnívá, že tento odhad je zveličený (viz 47. bod odůvodnění), a to částečně proto, že Bizkailur koupil větší plochu, než jaká byla pro tento projekt podle smlouvy o pozemcích potřeba, a částečně proto, že část pozemků pro projekt již zakoupených Bizkailur využil pro jiné účely, např. pro skládkování odpadu.
(82)
I v tomto případě platí, že jelikož podpora nebyla vyplacena, a nemusí být získána zpět, pro účely tohoto rozhodnutí postačí tuto složku podpory obsažené ve smlouvě o pozemcích definovat: tato složka spočívá v celkových nákladech, které by Bizkailur vynaložil na úpravu potřebných pozemků za účelem průmyslového využití, jak je stanoveno v části druhé, čl. 1 bodě iii) smlouvy o pozemcích; jedná se o náklady, které v souladu s formulací části druhé, čl. 1 bodu iii) uvedené smlouvy společnost Habidite nemá podniku Bizkailur vracet.
(83)
Komise rovněž dospívá k závěru, že výhodu popsanou v 68.-77. bodě odůvodnění, jež sestává ze dvou složek popsaných v 80. a 82. bodě odůvodnění, je třeba považovat za selektivní, neboť byla na základě smlouvy o pozemcích poskytnuta konkrétnímu příjemci - společnosti Habidite a skupině Afer, k níž náleží.
(84)
Jak se uvádí v 43. bodě odůvodnění, společnost Habidite tvrdí, že oznámené smlouvy nenarušují hospodářskou soutěž, protože: a) relevantní trh se omezuje na „výrobu, prodej a pronájem modulových staveb“ a b) vzhledem k ojedinělým vlastnostem prefabrikovaných modulů Habidite nemá podnik konkurenty.
(85)
Komise nemůže argumenty společnosti Habidite přijmout. I kdyby bylo možné prefabrikované moduly Habidite považovat pro jejich vlastnosti za ojedinělý výrobek, v předmětném případě je třeba relevantní výrobkový trh vymezit v širším pojetí jako stavební trh a prodej bytů obecně, k nimž patří jak byty prodávané na volném trhu, tak byty prodávané na trhu regulovaném (sociální bydlení).
(86)
Jak uvádí sama společnost Habidite, ceny bytů, jež by se prodávaly Bizkailuru, je možné srovnat s cenami bytů prodávaných na volném trhu nebo s cenami bytů nakonec prodávaných v chráněném či částečně chráněném režimu. Skutečnost, že Bizkailur za účelem prodeje bydlení v částečně chráněném režimu uzavřel smlouvy o výstavbě i s jinými výrobci než se společností Habidite, je důkazem toho, že v předmětné době působily na trhu i jiné stavební firmy a tyto stavební firmy ve skutečnosti se společností Habidite o dodávky bytů pro Bizkailur, který je hodlal prodávat jako chráněné či částečně chráněné bydlení, soutěžily.
(87)
V podnikatelském plánu předloženém baskické vládě na podporu své žádosti o regionální podporu v roce 2008 (datovaném v listopadu 2008, s. 10-12) kromě toho sama společnost Habidite uvádí, že na četných regionálních trzích ve Španělsku, kde se snaží prodávat své produkty, soutěžila s tradičními stavebními firmami (jednalo se zejména o trhy jako Baskicko, Navarra, Kantábrie, La Rioja, Madrid a Katalánsko, ale v menší míře také o trhy v jiných španělských autonomních oblastech). Společnost Habidite odhadovala, že její celkový podíl na španělském trhu (na volném trhu a trhu se sociálním bydlením) by se zvýšil z 0,4 % v roce 2011 na 1 % v období 2012-2016. Pro rok 2011 například počítala, že na celém španělském trhu by se prodalo celkem asi 320 000 bytů, přičemž společnost Habidite by se na tomto čísle v roce 2011 podílela 1 403 byty, tj. její tržní podíl by dosahoval výše 0,4 %. Co se týče konkrétně trhu v Baskicku, společnost Habidite počítala s tržním podílem ve výši 0,5 % pro rok 2011 a ve výši až 2,8 % od roku 2014 za předpokladu, že v tomto regionu by celková poptávka po bydlení v období 2011-2016 odpovídala 8 000 bytů ročně.
(88)
Podle ustálené judikatury je třeba mít za to, že podpora narušuje hospodářskou soutěž, pokud posiluje finanční postavení a zvyšuje možnosti přijímajícího podniku ve srovnání s jeho konkurenty, kterým se podpory nedostává (44). Ve světle této zásady a vzhledem k výše uvedeným úvahám nezbývá než učinit závěr, že podpora poskytnutá prostřednictvím smlouvy o pozemcích společnosti Habidite a skupině Afer by měla rušivé účinky na hospodářskou soutěž, jelikož by společnosti Habidite umožnila snížit investiční náklady, jež běžně vznikají samotnému podniku, a umožnila by jí tak získat konkurenční výhodu vůči reálným a potenciálním konkurentům.
(89)
Podobně jako je uvedeno v 84.-87. bodě odůvodnění, přijmout nelze ani argument společnosti Habidite, že relevantní zeměpisný trh je zejména v případě prefabrikovaných obytných staveb pouze místní či regionální, a to z důvodu nákladů spojených s dopravou prefabrikovaných dílů. Vzhledem k zeměpisné blízkosti Baskicka k jiným členským státům a vzhledem k jeho přímořskému umístění je pravděpodobné, že dodatečné náklady na dopravu již nebyly z hlediska odstranění možných soutěžitelů společnosti Habidite v této autonomní oblasti rozhodující. Právě naopak - je možné, že při soutěži o výstavbu bydlení v blízkých členských státech nebyly náklady na dopravu pro společnost Habidite překážkou.
(90)
V duchu judikatury dříve citované v 88. bodě odůvodnění platí, že když státní podpora posiluje z hlediska obchodu v rámci Unie postavení jednoho podniku vůči jiným soutěžitelům, je třeba mít za to, že tito jiní soutěžitelé jsou podporou poškozeni. Podpora může být taková, že bude mít vliv na obchod v Unii, dokonce i kdyby samotný přijímající podnik nepůsobil přeshraničně (45).
(91)
Na základě skutečností uvedených v 89. a 90. bodě odůvodnění dochází Komise k závěru, že podpora obsažená ve smlouvě o pozemcích by pravděpodobně ovlivňovala obchod mezi členskými státy.
VII.1.2 2. opatření: smlouva o bytech
(92)
Úvahy v bodech odůvodnění 64-67, 84-88 a 89-90 týkající se kritérií stanovených v definici státní podpory, tj. úvahy o využití státních prostředků, o přičitatelnosti státu, o narušení hospodářské soutěže a o vlivu na obchod v rámci Unie, platí mutatis mutandis i pro smlouvu o bytech. V 93.-96. bodě odůvodnění se tudíž budeme zabývat pouze kritériem selektivního zvýhodnění.
(93)
Jak bylo uvedeno v 45. bodě odůvodnění, společnost Habidite tvrdí, že jí smlouva o bytech neposkytla žádnou výhodu, a to v zásadě proto, že ceny, které měl platit Bizkailur za 1 500 bytů, jež měla společnost Habidite podle uvedené smlouvy postavit, se ve skutečnosti nacházely pod úrovní cen na trhu.
(94)
Za prvé, společnost Habidite konkrétně trvá na tom, že zmíněných 1 500 bytů, jež měla podle smlouvy dodat, by Bizkailur prodával jako regulované bydlení za maximální cenu, kterou platné regionální předpisy omezují na 1,7 ceny stanovené nařízením baskické vlády ze dne 1. srpna 2004 a následně upravené v souladu s indexem spotřebitelských cen stanoveným španělským státním statistickým úřadem (viz 17. a 18 bod odůvodnění). Průměrná cena, kterou by tudíž Bizkailur za zmíněných 1 500 bytů získal, by byla 2 010,19 EUR/m2, tedy méně, než jaká byla průměrná cena bytů volně prodávaných na trhu v biskajské provincii v roce 2007 (2 921,90 EUR/m2). Společnost Habidite by kromě toho z této částky 2 010,19 EUR/m2, kterou by za prodej bytů v částečně chráněném režimu získal samotný Bizkailur, obdržela jen 83 %, respektive 83,30 % v případě 750 bytů o ploše menší než 75 m2.
(95)
Za druhé, společnost Habidite tvrdí, že cena, kterou by podle smlouvy obdržela od Bizkailuru za zmíněných 1 500 bytů, je srovnatelná s cenami, jež obdržely i jiné stavební firmy, s nimiž Bizkailur v dané době uzavřel podobné smlouvy (příklady viz 45. bod odůvodnění).
(96)
A konečně společnost Habidite také uvádí, že podle legislativního dekretu č. 781/1986 a článku 31 směrnice Evropského parlamentu a Rady 2004/18/ES ze dne 31. března 2004 o koordinaci postupů při zadávání veřejných zakázek na stavební práce, dodávky a služby se mohou tyto smlouvy uzavřít i přímo, tj. bez nabídkového řízení, pokud je takový postup oprávněn technickou povahou projektu nebo ochranou výlučných práv (46).
(97)
Po posouzení informací a argumentů předložených společností Habidite dospěla Komise k závěrům vysvětleným v 98.-107. bodě odůvodnění.
(98)
Komise by v prvé řadě ráda poukázala na skutečnost, že informace o průměrných cenách, jež obdržely jiné stavební firmy, s nimiž Bizkailur uzavřel obdobné smlouvy, vychází výhradně z údajů zveřejněných v tisku. Komise v tomto směru neobdržela od biskajského zastupitelstva žádné přímé informace, například ve formě kopií podobných smluv, jež Bizkailur uzavřel s jinými stavebními firmami. Odhady cen poskytnuté jak společností Habidite, tak biskajským zastupitelstvem se však v každém případě týkají let 2006 a 2007, zatímco v článku A, písm. c) smlouvy o bytech a v podnikatelském plánu společnosti Habidite (zveřejněném v roce 2009) se uvádí, že předmětných 1 500 bytů mělo být Bizkailuru dodáno v průběhu let 2009-2011.
(99)
I kdyby se přijalo, že ceny, které měla společnost Habidite od Bizkailuru podle smlouvy získat za předmětných 1 500 bytů, byly srovnatelné s cenami, jež od Bizkailuru obdržely na základě podobných smluv jiné stavební firmy, a že byly v každém případě nižší než ceny pozorované u těchto bytů na volném trhu, tento argument Komisi nepostačuje k tomu, aby mohla vyvodit závěr, že společnosti Habidite neplynula z této smlouvy žádná výhoda. Jak jsme poukázali i v rozhodnutí o zahájení řízení (47), výhoda, kterou společnost Habidite díky této smlouvě získala, spočívá v zásadě v tom, že smlouva společnosti zaručovala prodej významné části její počáteční produkce, čímž výrazně snižovala rizika spojená s novým investičním projektem, jež se v případě zavádění nového produktu (jako jsou „moduly Habidite“) z podstaty ještě zvyšují.
(100)
Je známo, že ve španělském stavebnictví v danou dobu probíhala (a stále probíhá) intenzivní hospodářská soutěž. Fakt, že Bizkailur si u společnosti Habidite objednal 1 500 bytů, musí z tohoto pohledu znamenat pro společnost Habidite nijak nezanedbatelnou výhodu vůči jejím konkurentům, a to i kdybychom brali v úvahu pouze poptávku po stavbě bytů určených k prodeji v regulovaném či chráněném režimu.
(101)
Skutečnost, že podle biskajského zastupitelstva se v akčním plánu (viz 19. bod odůvodnění) počítalo s tím, že během období 2004-2007 by Bizkailur nabídl do prodeje v chráněném režimu celkem 3 000 bytů, je dobrou známkou toho, že počet bytů objednaných u společnosti Habidite nebyl vůbec bezvýznamný. Je jisté, že akční plán se týkal období 2004-2007, kdy se předpokládalo, že 1 500 bytů, které si Bizkailur u společnosti Habidite objednal, by bylo dodáno v letech 2009-2011 (podle podnikatelského plánu společnosti ve verzi zveřejněné v roce 2009). Jedná se však o určení celkového počtu bytů, jež Bizkailur hodlal prodávat v chráněném režimu v okamžiku, kdy byla uzavřena smlouva o bytech.
(102)
Záležitost je třeba posoudit ve světle podílu, jaký měly byty nasmlouvané biskajským zastupitelstvem a společností Bizkailur na celkové odhadované produkci společnosti Habidite v příslušném období. V podnikatelském plánu zveřejněném v roce 2009 společnost Habidite odhadovala, že v roce 2009 by její celkovou produkci 433 bytů odkoupil výhradně Bizkailur. V roce 2010 by od ní Bizkailur koupil 670 bytů, přičemž celková produkce společnosti Habidite by měla dosáhnout čísla 1 113. V roce 2011 by pak Bizkailur koupil 342 bytů z celkové produkce 3 151. Tato čísla naznačují, že v době uzavření smlouvy o bytech sama společnost Habidite odhadovala, že by biskajské zastupitelstvo a Bizkailur v prvních dvou letech fungování továrny Habidite v Alonsotegi (2009 a 2010) odkoupily významnou část její produkce. Výše uvedené podtrhuje závěr, že smlouva o bytech skutečně významnou měrou snížila inherentní rizika spojená s novým investičním projektem, zejména pak s uváděním nového produktu („modulů Habidite“) na trh.
(103)
O tom, že by se společnosti Habidite díky této smlouvě značně snížila rizika spojená s prodejem jejího produktu na trhu, dále svědčí i její samotný podnikatelský plán (z listopadu 2008) předložený za účelem získání regionální podpory v roce 2008. Společnost Habidite v tomto podnikatelském plánu vypočetla, že celková poptávka po bytech, jež se mají v období 2011-2016 prodat na regulovaném trhu v celém Baskicku, odpovídá přibližně 8 000 bytů ročně. Uvedený plán nasvědčuje tomu, že záměrem společnosti Habidite bylo prodávat přednostně na regulovaném trhu (sociální bydlení), a to jak v Baskicku, tak v jiných španělských autonomních oblastech. Konkrétně v roce 2011 měla společnost Habidite na španělském regulovaném trhu prodat celkem 289 bytů, přičemž její celková produkce se měla v témže roce rovnat 1 403 bytům. Z toho vyplývá, že po vypršení platnosti smlouvy o bytech (vzhledem k tomu, že 1 500 bytů, které si objednaly biskajské zastupitelstvo a Bizkailur, mělo být dodáno nejpozději v květnu 2011) byl podíl bytů, jež měla společnost Habidite podle očekávání prodat na regulovaném trhu z celkové roční produkce (tj. 289 bytů z celkové produkce 1 403), mnohem nižší, než podíl v prvních třech letech fungování továrny Habidite v Alonsotegi, kdy byla produkce kryta smlouvou o bytech.
(104)
Dalším důležitým aspektem je reálná poptávka po sociálním bydlení v provincii Biskajsko, kterou Bizkailur prostřednictvím smlouvy o bytech uspokojoval. O reálné poptávce po sociálním bydlení, již by Bizkailur pokryl pomocí smlouvy o bytech uzavřené se společností Habidite za stanovených podmínek, nepředložilo ani biskajské zastupitelstvo, ani společnost Habidite žádné konkrétní důkazy. V 98. bodě odůvodnění se uvádí, že předmětných 1 500 bytů uvedených ve smlouvě mělo být dodáno během let 2009-2011. Biskajské zastupitelstvo navíc nezpochybnilo, že se smlouva uzavřela za účelem poskytování služeb obecného hospodářského zájmu (jako je sociální bydlení). Rovněž je třeba poukázat na skutečnost, že smlouva o bytech nebyla uzavřena v návaznosti na nabídkové řízení, ačkoli podle informací, jež poskytla sama společnost Habidite v souvislosti se zmínkou o podobných smlouvách uzavřených mezi Bizkailurem a jinými stavebními firmami, se zdá, že Bizkailur by za normálních okolností musel na smlouvu podobné povahy vypsat výběrové řízení.
(105)
Z tohoto pohledu nelze přijmout argument společnosti Habidite (viz 96. bod odůvodnění), že specifická technická povaha projektu dovolovala přímé zadání zakázky bez nabídkového řízení. Za prvé, ustanovení, na něž se společnost Habidite odvolává, se nevztahují na situaci, kterou se zaobíráme a ve které zvláštní povaha projektu spočívá v uvedení nového produktu na trh. Cílem smlouvy o bytech bylo získat byty za účelem jejich pozdějšího prodeje jako regulovaného bydlení pro znevýhodněné občany. Technologie použitá pro výstavbu tohoto bydlení je irelevantní, jelikož byty postavené z prefabrikovaných modulů přímo soutěžily s byty postavenými tradičními metodami. Za druhé, pokud jde o smlouvu o pozemcích a smlouvu o bytech, jejich zákonnost zpochybnil ve své zprávě z ledna 2009 baskický kontrolní úřad (48), když poukázal na skutečnost, že došlo k udělení veřejné zakázky za porušení zásad transparentnosti a veřejné soutěže.
(106)
Judikatura ve věci P&O Ferries (49) říká, že pouhý fakt, že veřejný orgán získá majetek za běžných tržních podmínek, nepostačuje k tomu, aby taková operace představovala transakci realizovanou za tržních podmínek, jestliže stát tento majetek ve skutečnosti nepotřeboval, a zejména jestliže byl takový majetek získán prostřednictvím smlouvy bez nabídkového řízení. Chybějící informace o reálné potřebě, aby Bizkailur v letech 2009-2011 prodával 1 500 bytů v částečně chráněném režimu, a také absence nabídkového řízení v našem případě nasvědčují tomu, že operace neproběhla za tržních podmínek.
(107)
S ohledem na skutečnosti uvedené v 97.-106. bodě odůvodnění dochází Komise k závěru, že smlouvu o bytech nelze považovat za běžnou tržní operaci. Je naopak zcela zřejmé, že tato smlouva poskytuje společnosti Habidite a skupině Afer výhodu tím, že snižuje riziko spočívající v prodeji produkce za tržních podmínek v přímé soutěži s ostatními stavebními firmami. Prvek podpory je v tomto případě definován jako zisk, který by společnost Habidite obdržela z prodeje předmětných 1 500 bytů biskajskému zastupitelstvu a podniku Bizkailur za podmínek smlouvy o bytech, tj. jako rozdíl mezi částkou, kterou měl z prodeje 1 500 bytů získat Bizkailur za cenových podmínek stanovených v článku A písm. e) smlouvy o bytech, a náklady na výstavbu těchto 1 500 bytů. Výhoda je selektivní, neboť je podle smlouvy o bytech poskytována konkrétně společnosti Habidite a skupině Afer.
VII.1.3. Předběžný závěr
(108)
Vzhledem ke skutečnostem uvedeným v bodech odůvodnění 64-90 a 92-106, a aniž by tím byl dotčen jakýkoliv dodatečný závěr týkající se slučitelnosti s právními předpisy Unie o zadávání veřejných zakázek, Komise dochází k závěru, že smlouva o pozemcích a smlouva o bytech představují státní podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 Smlouvy.
(109)
V případě smlouvy o pozemcích jsou součástí státní podpory:
a)
nulové úroky z úvěru odpovídajícího celkovým nákladům, jež vzniknou podniku Bizkailur při nabývání pozemků pro projekt Habidite, poskytnutého bez úroků na sedm let a s odkladem splátek v délce čtyř let. Tyto nulové úroky představují čistý grantový ekvivalent ve výši 13,41 % nákladů na nabytí pozemků, jež Bizkailuru vznikly podle části druhé, čl. 1 bodu ii) smlouvy o pozemcích;
b)
celkové náklady, jež by vznikly podniku Bizkailur při úpravě uvedených pozemků o minimální celkové rozloze 101 403 m2 za účelem průmyslového využití, jak je uvedeno v části druhé čl. 1 bodě iii) smlouvy o pozemcích.
(110)
V případě smlouvy o bytech představuje podporu zisk, který by společnost Habidite podle této smlouvy vytvořila z prodeje 1 500 bytů, tj. rozdíl mezi cenou stanovenou pro těchto 1 500 bytů v článku A písm. e) a náklady, jež by společnosti Habidite vznikly v souvislosti s jejich výstavbou.
VII.2 Slučitelnost
(111)
V rozhodnutí o zahájení řízení ze dne 2. prosince 2009 Komise zpochybnila, zda by bylo možné podporu obsaženou ve smlouvě o pozemcích a ve smlouvě o bytech považovat za slučitelnou se Smlouvou ve smyslu příslušných pravidel použitelných v daný okamžik, zejména pak ve smyslu dočasného rámce (50), pokynů pro podporu na záchranu a restrukturalizaci z roku 2004, pokynů k regionální podpoře na období 2007-2013 (51) a nařízení o blokových výjimkách (52).
(112)
Jak již bylo uvedeno v 60.-62. bodě odůvodnění, podpora poskytnutá prostřednictvím smlouvy o pozemcích a smlouvy o bytech však byla protiprávně poskytnuta dne 15. prosince 2006 (tedy před jejím oznámením Komisi), a její slučitelnost je tudíž třeba posoudit s přihlédnutím k pravidlům, jež v oblasti státní podpory platila v okamžiku jejího poskytnutí.
(113)
Vzhledem k této časové perspektivě nelze slučitelnost podpory poskytnuté podle smlouvy o pozemcích a smlouvy o bytech posuzovat ve světle zvláštních pravidel, jež platí v souvislosti s krizí a k jejichž přijetí a vstupu v platnost došlo k pozdějšímu datu.
(114)
Podle biskajského zastupitelstva navíc společnost Habidite ani skupina Afer nesplňovala k 15. prosinci 2006 kritéria pro označení za podnik v obtížích ve smyslu 9., 10. a 11. bodu pokynů pro podporu na záchranu a restrukturalizaci z roku 2004. Z tohoto důvodu se na ně v okamžiku uzavření smlouvy o pozemcích a smlouvy o bytech nemohla vztahovat podpora na záchranu a restrukturalizaci.
(115)
Smlouva o pozemcích a smlouva o bytech byly uzavřeny dne 15. prosince 2006 s cílem podpořit investiční projekt v lokalitě Alonsotegi v konurbaci Gran Bilbao, jež v oné době patřila k oblastem způsobilým pro podporu ve smyslu čl. 107 odst. 3 písm. c) Smlouvy (53). S ohledem na výše uvedené je tedy nutno posoudit, zda by podpora poskytnutá podle smlouvy o pozemcích a smlouvy o bytech nemohla být slučitelná se Smlouvou ve smyslu pravidel pro regionální podporu použitelných ke dni 15. prosince 2006, a sice podle pokynů ke státní regionální podpoře z roku 1998 (54) (dále jen „pokyny k regionální podpoře z roku 1998“) a podle víceodvětvového rámce regionální podpory velkým investičním projektům z roku 2002 (55) (dále jen „víceodvětvový rámec z roku 2002“), v kontextu čl. 107 odst. 3 písm. c) Smlouvy.
(116)
Aby se regionální podpora investic považovala za slučitelnou s vnitřním trhem, musí vyhovovat řadě standardních kritérií slučitelnosti, jež byla v době uzavření smlouvy o pozemcích dne 15. prosince 2006 stanovena v pokynech k regionální podpoře z roku 1998. V dané době musela podpora konkrétně přispívat k regionálnímu rozvoji a podporovat počáteční investici do projektu, jehož realizace by začala až po předložení žádosti o podporu jejím příjemcem (pobídkový účinek), přičemž daný investiční projekt měl být až do výše minimálně 25 % financován příjemcem a měl by v oblasti způsobilé pro podporu, kde je umístěn, zůstat po dobu přinejmenším pěti let. Způsobilé výdaje, které se měly zohledňovat pro poskytnutí podpory, se navíc měly omezovat jen na určité způsobilé náklady a podpora se neměla kumulovat s jinými podporami tak, že by byl překročen horní limit platný pro regionální podporu.
(117)
Podle bodu 2 pokynů k regionální podpoře z roku 1998 obecně platilo, že regionální podpora ad hoc poskytnutá jednomu jedinému podniku nebo přinášející prospěch jedinému odvětví nebyla považována za slučitelnou se Smlouvou, neboť její pozitivní účinky na regionální rozvoj by byly v zásadě převáženy účinky rušivými. Kromě toho byla zakázána podpora ad hoc podnikům v obtížích.
(118)
Podpora poskytnutá společnosti Habidite podle smlouvy o pozemcích nebyla španělskými orgány oznámena v rámci povoleného režimu regionální podpory. Tato podpora může spíše splňovat kritéria pro označení za opatření ad hoc, jež přinášelo prospěch pouze společnosti Habidite a skupině Afer a implicitně pak odvětví stavebnictví.
(119)
Podle téhož bodu 2 pokynů k regionální podpoře z roku 1998 však tato podpora ad hoc, jež přináší prospěch jedinému odvětví a jednomu jedinému podniku, může být výjimečně prohlášena za slučitelnou se Smlouvou, pokud lze prokázat, že je významným přínosem pro regionální rozvoj a že její přínos převažuje nad rušivými účinky na hospodářskou soutěž a obchod v rámci Unie. Ačkoli španělské orgány v tomto směru neuvedly žádné argumenty, Komise z vlastní iniciativy a na základě údajů, které má k dispozici, prozkoumá, zda v případě podpory poskytnuté prostřednictvím smlouvy o pozemcích nejsou splněny podmínky pro použití takovéto výjimky.
(120)
Cílem smlouvy o pozemcích bylo jednoznačně podpořit nový investiční projekt, a sice novou továrnu Habidite v Alonsotegi. V daný okamžik bylo vypočteno, že tento projekt by vytvořil 1 100 nových přímých pracovních míst v oblasti způsobilé pro podporu a velmi pravděpodobně by v ní vytvořil i významný počet pracovních míst nepřímých. V této souvislosti je třeba zohlednit i další skutečnost, a sice že podle paralelní smlouvy o bytech by tento nový investiční projekt rovněž přispěl k dosažení cílů regionální politiky, a to výstavby sociálního bydlení pro nejvíce znevýhodněné občany biskajské provincie. V době uzavření obou smluv (viz 9. bod odůvodnění) navíc společnost Habidite ani skupina Afer nesplňovala podmínky pro označení za podnik v obtížích ve smyslu 9., 10. a 11. bodu pokynů pro podporu na záchranu a restrukturalizaci. Komise tudíž musí konstatovat, že v případě smlouvy o pozemcích jsou splněny podmínky pro použití výjimky podle posledního odstavce 2. bodu pokynů k regionální podpoře z roku 1998.
(121)
Podle bodu 4.4 pokynů k regionální podpoře z roku 1998 zahrnuje pojem regionální podpora pouze podporu počáteční investice, jež je definována jako investice do fixního kapitálu související s vybudováním nové provozovny, rozšířením provozovny již existující nebo se zahájením činnosti spojené se zásadní změnou produktu nebo výrobního postupu uplatňovaného v existující provozovně. Podpora poskytnutá podle smlouvy o pozemcích této definici vyhovuje, neboť byla poskytnuta s cílem podpořit založení nového investičního projektu v Alonsotegi.
(122)
Podle bodu 4.5 pokynů k regionální podpoře z roku 1998 má podpora počáteční investice pokrývat výhradně způsobilé investiční výdaje, a maximální výše regionální podpory je tudíž vymezena jako procentní podíl způsobilých investičních výdajů. V souladu s body 4.5 a 4.6 pokynů k regionální podpoře z roku 1998 zahrnuje kategorie „způsobilých výdajů“ nového investičního projektu pozemky, budovy a zařízení, jakož i některé druhy nehmotných investic (patenty, licence, odborné know-how) až do výše 25 % standardního základu, pokud se jedná o velké podniky.
(123)
S ohledem na výše uvedené je tedy třeba v prvé řadě určit způsobilé výdaje projektu Habidite v Alonsotegi ke dni 15. prosince 2006.
(124)
Jelikož podpora obsažená ve smlouvě o pozemcích nebyla poskytnuta na základě předchozí žádosti o podporu, informace potřebné k určení způsobilých výdajů nového investičního projektu v případě regionální podpory nebyly příjemcem v danou chvíli poskytnuty. Informace, jež mělo biskajské zastupitelstvo o způsobilých výdajích k dispozici, jsou uvedeny v 12. bodě odůvodnění takto:
Pozemky
4,8 milionu EUR
Průmyslová stavba
22,5 milionu EUR
Urbanizace
4,00 milionu EUR
Zařízení
24,0 milionu EUR
Celkem
55,34 milionu EUR
(125)
Výše uvedené kategorie výdajů lze považovat za „způsobilé výdaje“ ve smyslu bodu 4.5 pokynů k regionální podpoře z roku 1998. Podpora obsažená ve smlouvě o pozemcích kromě toho přímo souvisela s nabýváním a úpravou pozemků za účelem průmyslového využití v novém investičním projektu, čímž je splněna další podmínka vyplývající z ustanovení bodu 4.5 pokynů k regionální podpoře z roku 1998.
(126)
Bod 4.10 pokynů k regionální podpoře z roku 1998 stanoví, že podpora počáteční investice je podmíněna tím, že předmětná investice přetrvá po období přinejmenším pěti let. Tato podmínka sice nebyla společnosti Habidite v rámci smlouvy o pozemcích konkrétně uložena, je však třeba poukázat na skutečnost, že v paralelní smlouvě o podpoře na školení (popsané v 39. bodě odůvodnění), jež byla rovněž uzavřena 15. prosince 2006 a týkala se téhož investičního projektu, se společnost Habidite zavázala, že zachová 1 100 pracovních míst po dobu minimálně pěti let. Komise tudíž dochází k závěru, že podmínka v bodě 4.10 pokynů k regionální podpoře z roku 1998 je také splněna.
(127)
Komise nemá žádné informace o odhadovaných nákladech na mzdy pro 1 100 zaměstnanců továrny Habidite v Alonsotegi, a nemůže tudíž řádně posoudit, zda je podpora poskytnutá podle smlouvy o pozemcích slučitelná s body 4.11-4.17 pokynů k regionální podpoře z roku 1998, pokud jde o tvorbu pracovních míst. Jelikož je však podpora obsažená ve smlouvě o pozemcích spojena s nákupem pozemků, které způsobilým výdajem jsou, není třeba se posouzením podle bodů 4.11-4.17 pokynů k regionální podpoře z roku 1998 zabývat.
(128)
Pokud jde o posouzení kumulativních účinků ve smyslu bodu 4.18 pokynů k regionální podpoře z roku 1998, investiční projekt Habidite neobdržel před uzavřením smlouvy o pozemcích žádnou jinou dřívější podporu investic, kterou by bylo třeba brát v úvahu.
(129)
V bodě 4.2 pokynů k regionální podpoře z roku 1998 se uvádí, že režimy podpory musí stanovit, že žádost o podporu musí být předložena před zahájením realizace projektů. Cílem tohoto ustanovení je zaručit, aby se regionální podpora poskytovala jen případech, kdy má ověřitelný pobídkový účinek: pokud by práce na určitém projektu započaly již před podáním žádosti o podporu, následně poskytnutá regionální podpora by pobídkový účinek zjevně neměla, což znamená, že projekt by se s největší pravděpodobností uskutečnil i bez podpory.
(130)
V tomto směru je třeba v prvé řadě zdůraznit, že smlouva o pozemcích byla opatřením ad hoc, a nikoli podporou poskytnutou v rámci povoleného režimu. Pobídkový účinek je však obecným kritériem slučitelnosti ve smyslu čl. 107 odst. 3 písm. c) Smlouvy, jehož splnění je v každém případě třeba ověřit. Ačkoli biskajské zastupitelstvo přítomností pobídkového účinku v předmětném opatření neargumentovalo, Komise musí z úřední povinnosti splnění této zásadní podmínky slučitelnosti prozkoumat.
(131)
Komise se domnívá, že podmínka týkající se pobídkového účinku je v případě podpory obsažené ve smlouvě o pozemcích splněna, a to z níže uvedených důvodů. Za prvé, podpora sice nebyla oznámena před jejím poskytnutím (15. prosince 2006), ale práce související s projektem byly zahájeny až po poskytnutí podpory. Z informací předložených biskajským zastupitelstvem vyplývá, že nákup pozemků potřebných pro projekt, což lze považovat za začátek prací na předmětném investičním projektu, byl zahájen až v květnu 2007, tj. po uzavření smlouvy o pozemcích, k němuž došlo dne 15. prosince 2006. Za druhé, skutečnost, že projekt Habidite nebyl po odstoupení od smlouvy o pozemcích a smlouvy o bytech realizován, lze považovat za důkaz toho, že podpora pobídkový účinek měla: projekt nebyl bez podpory uskutečněn.
(132)
Bod 4.2 pokynů k regionální podpoře z roku 1998 také požadoval, aby samotný příjemce podpory vložil do projektu finanční příspěvek bez podpory ve výši přinejmenším 25 % způsobilých výdajů. Je zřejmé, že v případě podpory obsažené ve smlouvě o pozemcích je i tato podmínka splněna. Způsobilé výdaje, které pro tento projekt uvedlo biskajské zastupitelstvo, dosahovaly výše 55 milionů EUR, a společnost Habidite by tudíž musela z vlastních zdrojů uhradit přinejmenším 25 % z této částky, což odpovídá minimálně 13,75 milionu EUR. Komise má za to, že prvek podpory obsažený ve smlouvě o pozemcích, tak jak je popsán ve 109. bodě odůvodnění, by nemohl převýšit 75 % způsobilých výdajů (41,25 milionu EUR), a to ani za předpokladu výrazného nárůstu celkové výše podpory v tom smyslu, že by podpora sestávala z 28,2 milionu EUR reálných nákladů vzniklých při úpravě pozemků za účelem průmyslového využití a z dalších 0,98 milionu EUR (13,41 % z celkových výdajů na nákup pozemků odhadovaných biskajským zastupitelstvem na 7,3 milionu EUR).
(133)
Na základě skutečností uvedených v 116.-132. bodě odůvodnění Komise konstatuje, že podpora spojená se smlouvou o pozemcích splňovala podmínky slučitelnosti podle pokynů k regionální podpoře z roku 1998.
(134)
Z informací o způsobilých investičních nákladech uvedených v 12. a 124. bodě odůvodnění také vyplývá, že investiční projekt Habidite splňoval v prosinci 2006 podmínky pro označení za velký investiční projekt ve smyslu víceodvětvového rámce z roku 2002, neboť celkové způsobilé náklady na tento projekt převyšovaly 50 milionů EUR. Slučitelnost podpory obsažené ve smlouvě o pozemcích je proto třeba posoudit i z hlediska souladu s podmínkami víceodvětvového rámce z roku 2002.
(135)
Maximální použitelná intenzita podpory v konurbaci Gran Bilbao v prosinci 2006 byla 20 % (vyjádřeno v čistém grantovém ekvivalentu). V souladu s 21. bodem víceodvětvového rámce z roku 2002 a vzhledem k způsobilým výdajům na projekt Habidite od roku 2006, tak jak jsou uvedeny v 12. bodě odůvodnění, měla být maximální přípustná intenzita podpory pro tento projekt snížena následovně:
Způsobilé výdaje
Upravený horní limit podpory
do 50 milionů EUR
10 milionů EUR (20 % - horní limit pro regionální podporu - z 50 milionů EUR)
50-100 milionů EUR
0,5 milionu EUR (10 % - polovina horního limitu pro regionální podporu - z 5 milionů EUR)
část převyšující 100 milionů EUR
-
celkem
10,5 milionu EUR
(136)
Z výše uvedeného vyplývá, že podpora obsažená ve smlouvě o pozemcích by byla slučitelná pouze do celkové výše 10,5 milionu EUR, a její část, která by tuto částku převyšovala, by slučitelná nebyla. Jak bylo uvedeno v bodech odůvodnění 78-82 a v bodě odůvodnění 109, výši podpory obsažené ve smlouvě o pozemcích nejde přesně vyčíslit kvůli neshodám, které panují ohledně reálných nákladů, jež měly podniku Bizkailur vzniknout při plnění jeho smluvních povinností spočívajících v nabytí pozemků pro vybudování továrny Habidite v Alonsotegi a v jejich úpravě za účelem průmyslového využití. Přijetí správného konečného stanoviska v tomto sporu není v silách Komise.
(137)
První složka podpory by představovala 13,21 % reálných nákladů, které by Bizkailuru vznikly za nákup pozemků. Biskajské zastupitelstvo tvrdí, že tyto reálné náklady by dosáhly celkem 7,3 milionu EUR, avšak společnost Habidite se domnívá, že odhad zastupitelstva je nadhodnocený. Za zmínku rovněž stojí, že podle informací předložených biskajským zastupitelstvem samotným (viz 12. bod odůvodnění) se náklady na nákup pozemků jednu dobu odhadovaly na 4,8 milionu EUR. A konečně v listopadu 2008 byly náklady na nákup pozemků odhadnuty na 5,5 milionu EUR, a to v podnikatelském plánu společnosti Habidite předloženém v roce 2008 spolu se žádostí o regionální podporu.
(138)
Co se týče druhé složky podpory, tj. veškerých reálných nákladů, jež by podniku Bizkailur vznikly při úpravě předmětných pozemků za účelem průmyslového využití, biskajské zastupitelstvo v březnu 2009 vypočetlo částku 28,5 milionu EUR, ačkoli zároveň sdělilo, že jednu dobu se výše těchto nákladů odhadovala na pouhé 4,04 milionu EUR (viz 12. bod odůvodnění).
(139)
Ve výsledku nelze na základě stávajících informací s naprostou jistotou vyloučit, že by podpora obsažená ve smlouvě o pozemcích nepřekročila výši povolenou pro tento projekt (10,5 milionu EUR).
(140)
V 24. bodě víceodvětvového rámce z roku 2002 jsou stanoveny dodatečné podmínky slučitelnosti pro opatření, u nichž výše podpory překračuje výši maximální přípustné podpory pro investici v rozsahu 100 milionů EUR v téže oblasti způsobilé pro podporu. Na základě 21. bodu víceodvětvového rámce z roku 2002 by se v našem případě maximální přípustná podpora pro investici v rozsahu 100 milionů EUR v konurbaci Gran Bilbao rovnala v prosinci 2006 částce 15 milionů EUR (složené jednak z 10 milionů EUR představujících 20 % z prvních 50 milionů EUR, jednak z dalších 5 milionů EUR představujících 10 % z následujících 50 milionů EUR).
(141)
Jak již bylo vysvětleno v 78.-82. bodě odůvodnění, celkovou výši podpory obsažené ve smlouvě o pozemcích není možné na základě dostupných informací přesně vyčíslit. Komise však nemůže vyloučit, že by výše podpory mohla překročit horní limit ve výši 15 milionů EUR. Za těchto okolností Komise ověřila, zda byly v případě smlouvy o pozemcích splněny dvě dříve zmíněné dodatečné podmínky pro to, aby tato podpora mohla být schválena.
(142)
První podmínkou je, že na příjemce podpory nesmí v době před investicí a po investici připadat více než 25 % objemu prodeje daného produktu. Druhá podmínka pak říká, že výrobní kapacita vytvořená investičním projektem nesmí na daném trhu přesahovat 5 %. Podle 24. bodu víceodvětvového rámce z roku 2002 musí splnění těchto dvou podmínek dokázat dotčený členský stát. V předmětném případě španělské orgány neposkytly informace, jež by Komisi splnění některé z těchto dvou dodatečných podmínek umožnily ověřit.
(143)
Na základě odhadů tržních cen poskytnutých společností Habidite v listopadu 2008 za účelem získání regionální podpory v roce 2008 (viz 87. bod odůvodnění) však tato společnost vypočítala, že její podíl na španělském trhu výstavby bydlení obecně (bydlení prodávaného na volném trhu i bydlení sociálního) dosahoval v roce 2011 (tj. po přičtení nové výrobní kapacity vytvořené předmětným investičním projektem) výše [0,1-1,0] % a že od roku 2012 by se zvýšil na [0,5-1,5] %. Pokud bychom uvažovali pouze o baskickém trhu, podíl společnosti Habidite na volném trhu v odvětví stavebnictví by v roce 2011 byl [0,1-1,0], přičemž tento podíl by měl tendenci se zvyšovat na [2,0-3,0] % od roku 2014.
(144)
S ohledem na tyto odhady - nezpochybněné žádnými jinými, Komisi dostupnými údaji - se lze domnívat, že v souvislosti s investicí podporovanou prostřednictvím smlouvy o pozemcích by společnost Habidite v roce 2006 limity co do tržního podílu a kapacity podle 24. bodu víceodvětvového rámce z roku 2002 nepřekročila.
(145)
Na závěr je třeba uvést, že část podpory obsažené ve smlouvě o pozemcích, jež nepřekračuje maximální povolenou výši 10,5 milionu EUR, by splnila podmínky slučitelnosti i podle víceodvětvového rámce z roku 2002. Část podpory, jež by tento horní limit mohla překročit, by se Smlouvou slučitelná nebyla, protože by nebyly splněny podmínky slučitelnosti podle pokynů k regionální podpoře z roku 1998 ani podle víceodvětvového rámce z roku 2002.
(146)
Jelikož podpora nebyla vyplacena, a nemusí se vracet, pro účely tohoto rozhodnutí jsou výše uvedené závěry ohledně slučitelnosti podpory obsažené ve smlouvě o pozemcích postačující.
(147)
Komise by ráda upozornila příslušné španělské orgány na skutečnost, že podporu obsaženou ve smlouvě o pozemcích je třeba zohlednit při posuzování toho, zda jsou u regionální podpory udělené baskickou autonomní vládou v roce 2008 na tentýž projekt splněna pravidla pro kumulaci. Nutné je to mimo jiné proto, že jak podpora obsažená ve smlouvě o pozemcích, tak regionální podpora z roku 2008 zahrnovala způsobilé výdaje spojené s nákupem a úpravou týchž pozemků. Komise by také ještě jednou ráda zdůraznila, že práce na tomto investičním projektu byly započaty v květnu 2007, ale žádost o regionální podporu v roce 2008 byla podána v roce 2008.
(148)
V 93.-107. bodě odůvodnění se uvádí, že podpora obsažená ve smlouvě o bytech snižuje rizika spojená s počáteční investicí, neboť zaručuje prodej významné části počáteční produkce nové továrny, a že společnosti Habidite poskytuje výhodu oproti jiným soutěžitelům tím, že jí bez nabídkového řízení zaručuje veřejnou zakázku na dodání 1 500 bytů, které se mají prodávat v částečně chráněném režimu. Podpora obsažená ve smlouvě o bytech byla definována jako zisk, který by společnost Habidite získala z prodeje předmětných 1 500 bytů biskajskému zastupitelstvu a podniku Bizkailur, tj. jako rozdíl mezi částkou, kterou by Bizkailur získal z prodeje bytů, a samotnými náklady, které by společnosti Habidite vznikly při jejich výstavbě.
(149)
Podle pokynů k regionální podpoře z roku 1998 jsou regionální podpory vázány na způsobilé náklady. Bod 4.2 pokynů k regionální podpoře z roku 1998 sice rozhodně neomezuje formy, jakými lze podporu poskytnout, avšak z bodu 4.5 a z celého obsahu uvedených pokynů zároveň jasně vyplývá i to, že podpora investic musí být určena na způsobilé investiční náklady. V souladu s bodem 4.5 pokynů k regionální podpoře z roku 1998 by se mohly pro poskytnutí regionální podpory brát v úvahu pouze náklady na nabytí aktiv, jako jsou pozemky, budovy a zařízení/stroje. Podle bodu 4.6 zmiňovaných pokynů může být regionální podpora určena i na dotování jiných nákladů, např. nákladů na koupi patentů, licencí a odborného know-how.
(150)
Podpora obsažená ve smlouvě o bytech však není s ohledem na její povahu určena na takovéto způsobilé výdaje, nýbrž na snížení aktuálních provozních výdajů příjemce. Podle bodu 4.15 pokynů k regionální podpoře z roku 1998 je provozní podpora v zásadě zakázána a povoluje se pouze výjimečně v oblastech způsobilých pro podporu ve smyslu čl. 107 odst. 3 písm. a) Smlouvy. Projekt Habidite se však měl realizovat v oblasti způsobilé pro podporu ve smyslu čl. 107 odst. 3 písm. c) Smlouvy, a ne ve smyslu čl. 107 odst. 3 písm. a).
(151)
Komise musí tudíž konstatovat, že podpora obsažená ve smlouvě o bytech představovala provozní podporu, jež by ve smyslu bodu 4.5 pokynů k regionální podpoře z roku 1998 nebyla slučitelná se Smlouvou.
VIII. ZÁVĚR
(152)
Vzhledem ke skutečnostem uvedeným v 63.-151. bodě odůvodnění, a aniž by tím byl dotčen jakýkoliv dodatečný závěr týkající se slučitelnosti s právními předpisy Unie o zadávání veřejných zakázek, Komise dochází k závěru, že smlouva o pozemcích a smlouva o bytech obsahují státní podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 Smlouvy.
(153)
V případě smlouvy o pozemcích jsou součástí státní podpory:
a)
nulové úroky z úvěru odpovídajícího celkovým nákladům, jež vzniknou podniku Bizkailur při nabývání pozemků pro projekt Habidite, poskytnutého bez úroků na sedm let a s odkladem splátek v délce čtyř let. Tyto nulové úroky představují čistý grantový ekvivalent ve výši 13,41 % nákladů na nabytí pozemků, jež Bizkailuru vznikly podle části druhé, čl. 1 bodu ii) smlouvy o pozemcích;
b)
celkové náklady, jež by vznikly podniku Bizkailur při úpravě pozemků o minimální celkové rozloze 101 403 m2 za účelem průmyslového využití, jak je uvedeno v části druhé čl. 1 bodě iii) smlouvy o pozemcích.
(154)
V případě smlouvy o bytech spočívá podpora v zisku, který by společnost Habidite a skupina Afer obdržely z prodeje 1 500 bytů objednaných biskajským zastupitelstvem a podnikem Bizkailur, tj. v rozdílu mezi cenou, za kterou by Bizkailur podle uvedené smlouvy tyto byty prodal, a náklady, které by společnosti Habidite vznikly při jejich výstavbě.
(155)
Dostupné informace nedovolují přesně vyčíslit výši podpory obsaženou ve smlouvě o pozemcích a smlouvě o bytech. Vyčíslení této podpory však není pro účely tohoto rozhodnutí nutné, jelikož podpora nebyla vyplacena, a není tudíž zapotřebí ji získat zpět.
(156)
Komise musí rovněž podtrhnout, že smlouva o pozemcích a smlouva o bytech obsahují protiprávní podporu. Podpora obsažená v těchto smlouvách byla poskytnuta dne 15. prosince 2006 za porušení povinnosti předchozího oznámení stanovené ve Smlouvě. Zohlední-li se judikatura ve věci CELF a SIDE (56), pozdější oznámení obou smluv ani závěr o částečné slučitelnosti podpory obsažené v dohodě o pozemcích až do povolené výše 10,5 milionu EUR nezbavují podporu protiprávní povahy. Komise žádá španělské orgány, aby z protiprávní povahy podpory obsažené ve smlouvě o pozemcích a smlouvě o bytech vyvodily veškeré potřebné právní důsledky.
(157)
Podpora poskytnutá prostřednictvím smlouvy o pozemcích je slučitelná se Smlouvou v souladu s pokyny k regionální podpoře z roku 1998 a s víceodvětvovým rámcem z roku 2002 až do povolené výše 10,5 milionu EUR. Část podpory, jež byla poskytnuta prostřednictvím smlouvy o pozemcích a jež by mohla tuto povolenou výši přesáhnout, se Smlouvou slučitelná není.
(158)
Podpora poskytnutá prostřednictvím smlouvy o bytech představuje provozní podporu, která je ve své úplnosti neslučitelná se Smlouvou ve smyslu bodu 4.15 pokynů k regionální podpoře z roku 1998.
(159)
Závěr tohoto rozhodnutí, pokud jde o existenci podpory ve smlouvě o pozemcích, je relevantní z hlediska regionální podpory, kterou baskická autonomní vláda v roce 2008 poskytla na tentýž investiční projekt. Komise konstatuje, že práce na tomto investičním projektu začaly v květnu 2007, tedy před podáním žádosti o regionální podporu v roce 2008.
(160)
Příjemci podpory poskytnuté prostřednictvím smlouvy o pozemcích a smlouvy o bytech jsou společnost Habidite Technologies País Vasco S.A. a skupina Afer, které jsou obě stranami uvedených smluv a existuje mezi nimi spojitost ve smyslu čl. 3 odst. 2 a 3 přílohy doporučení Komise ze dne 6. května 2003, pokud jde o definici velmi malých, malých a středních podniků (57),
PŘIJALA TOTO ROZHODNUTÍ:
Článek 1
Obě smlouvy oznámené Španělským královstvím dne 15. dubna 2009 a uzavřené dne 15. prosince 2006 mezi zastupitelstvem provincie Biskajsko a podnikem Bizkailur S.A. na straně jedné a společností Habidite Technologies País Vasco S.A. a skupinou Afer na straně druhé obsahují státní podporu ve smyslu ustanovení čl. 107 odst. 1 Smouvy.
Článek 2
Podpora obsažená v oznámených smlouvách je protiprávní, neboť byla poskytnuta za porušení povinnosti předchozího oznámení stanovené v čl. 108 odst. 3 Smlouvy.
Článek 3
Podpora obsažená ve smlouvě o pozemcích sestává:
a)
z nulových úroků, které si biskajské zastupitelstvo a podnik Bizkailur účtovaly za úvěr, jenž odpovídá celkovým nákladům vzniklým při nabývání pozemků a jenž se má začít splácet po uplynutí čtyřletého odkladu a má být bez úroků splacen ve čtyřech stejně velkých splátkách ve výši 25 %. Čistý grantový ekvivalent bezúročného úvěru, jako je ten, jímž se zabývá toto rozhodnutí, by odpovídal 13,41 % reálných nákladů vzniklých podniku Bizkailur při nabývání pozemků určených pro předmětný projekt podle části druhé, čl. 1 bodu ii) smlouvy o pozemcích;
b)
z celkových reálných nákladů, které by vznikly podniku Bizkailur v souvislosti s úpravou pozemků, jež měly být pro předmětný projekt získány, za účelem průmyslového využití, a to pozemků o minimální celkové rozloze 101 403 m2, podle části druhé, čl. 1 bodu iii) smlouvy o pozemcích.
Článek 4
Podpora obsažená ve smlouvě o bytech spočívá v zisku, který by společnost Habidite a skupina Afer podle smlouvy obdržely z prodeje 1 500 bytů objednaných zastupitelstvem provincie Biskajsko a podnikem Bizkailur S.A. Tímto ziskem se rozumí rozdíl mezi cenou, kterou by společnost Habidite obdržela od podniku Bizkailur podle čl. A písm. e) smlouvy, a samotnými náklady, jež by společnosti Habidite vznikly při výstavbě těchto 1 500 bytů.
Článek 5
Podpora obsažená ve smlouvě o pozemcích je ve smyslu pokynů ke státní regionální podpoře z roku 1998 a víceodvětvového rámce regionální podpory velkým investičním projektům z roku 2002 slučitelná se Smlouvou až do přípustné výše 10,5 milionu EUR. Podpora, jež tento horní limit převýší, se Smlouvou slučitelná není.
Článek 6
Podpora obsažená ve smlouvě o bytech je neslučitelná se Smlouvou ve smyslu bodu 4.15 pokynů ke státní regionální podpoře z roku 1998, neboť se v jejím případě jedná o provozní podporu.
Článek 7
Toto rozhodnutí je určeno Španělskému království.
V Bruselu dne 27. června 2012.