ΑΠΌΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΉΣ
της 29ης Σεπτεμβρίου 2010
σχετικά με την κρατική ενίσχυση C 32/09 (πρώην NN 50/09) της Γερμανίας για την αναδιάρθρωση του Sparkasse KölnBonn
[κοινοποιηθείσα υπό τον αριθμό Ε(2010) 6470]
(Το κείμενο στη γερμανική γλώσσα είναι το μόνο αυθεντικό)
(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)
(2011/526/ΕΕ)
Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ,
Έχοντας υπόψη τη συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και ιδίως το άρθρο 108 παράγραφος 2,
Έχοντας υπόψη τη συμφωνία για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο, και ιδίως το άρθρο 62 παράγραφος 1 στοιχείο α),
Αφού κάλεσε τα κράτη μέλη και τα λοιπά ενδιαφερόμενα μέρη να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σύμφωνα με τα ανωτέρω άρθρα (1),
Εκτιμώντας τα ακόλουθα:
1. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ
(1)
Η Γερμανία κοινοποίησε τα μέτρα στις 21 Οκτωβρίου 2009.
(2)
Στην απόφασή της στις 4 Νοεμβρίου 2009 (2) (στο εξής «απόφαση κίνησης της διαδικασίας»), η Επιτροπή κατέληξε στο προκαταρκτικό συμπέρασμα ότι τα μέτρα ανακεφαλαιοποίησης υπέρ του Sparkasse KölnBonn (στο εξής «Sparkasse») συνιστούν κρατική ενίσχυση. Η Επιτροπή εξέφρασε επίσης αμφιβολίες σχετικά με το κατά πόσο τα μέτρα υπέρ του Sparkasse μπορούν να χαρακτηριστούν ως συμβιβάσιμα με την εσωτερική αγορά δυνάμει του άρθρου 107 παράγραφος 3 ΣΛΕΕ. Η Επιτροπή ζήτησε επίσης από τη Γερμανία να υποβάλει σχέδιο αναδιάρθρωσης.
(3)
Με τη δημοσίευση της απόφασης κίνησης της διαδικασίας στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις 6 Ιανουαρίου 2010, όλοι οι ενδιαφερόμενοι κλήθηκαν να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους.
(4)
Στις 11 Φεβρουαρίου 2010 η Γερμανία διαβίβασε το σχέδιο αναδιάρθρωσης υπέρ του Sparkasse KölnBonn, το οποίο αποτέλεσε αντικείμενο πολυάριθμων συνεδριάσεων και τηλεδιασκέψεων κατά την περίοδο που μεσολάβησε από τον Δεκέμβριο του 2009 έως τον Σεπτέμβριο του 2010.
(5)
Η Γερμανία διαβίβασε στις 15 Ιανουαρίου 2010, στις 10, 12 και 24 Φεβρουαρίου 2010, στις 10 και 26 Μαρτίου 2010, στις 21 και στις 28 Μαΐου 2010, στις 8 και στις 11 Ιουνίου 2010, στις 23 Ιουλίου 2010 καθώς και στις 10 και στις 23 Αυγούστου 2010 περαιτέρω πληροφορίες και επικαιροποιημένα στοιχεία σχετικά με το σχέδιο αναδιάρθρωσης. Η τελική έκδοση του σχεδίου αναδιάρθρωσης διαβιβάστηκε την 1η Σεπτεμβρίου 2010.
2. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΟΥ ΩΦΕΛΟΥΜΕΝΟΥ ΧΡΗΜΑΤΟΠΙΣΤΩΤΙΚΟΥ ΙΔΡΥΜΑΤΟΣ
(6)
Το Sparkasse KölnBonn είναι γερμανικό ταμιευτήριο (Sparkasse). Δημιουργήθηκε το 2005 από τη συγκέντρωση του Stadtsparkasse Köln και του Sparkasse Bonn, των οποίων επιχειρηματικοί φορείς (δημόσιες οντότητες υπεύθυνες για το ταμιευτήριο, στο εξής «ιδιοκτήτες») ήταν ο δήμος Κολωνίας και ο δήμος Βόννης αντίστοιχα. Ο δήμος Κολωνίας έχει έμμεση συμμετοχή της τάξεως του 70 % στο νέο χρηματοπιστωτικό ίδρυμα, ενώ ο δήμος Βόννης 30 %. Μετά τη συγκέντρωση των δύο ταμιευτηρίων, επιχειρηματικός φορέας του νέου Sparkasse είναι η ένωση ειδικού σκοπού Zweckverband Sparkasse KölnBonn (στο εξής «ένωση ειδικού σκοπού»). Η ένωση ειδικού σκοπού είναι οργανισμός δημοσίου δικαίου στον οποίο συμμετέχει ο δήμος Κολωνίας με ποσοστό 70 % και ο δήμος Βόννης με ποσοστό 30 %.
(7)
Στα τέλη του 2008, το Sparkasse αποτελούσε με σύνολο ισολογισμού ύψους 31 δισεκατ. ευρώ το μεγαλύτερο ταμιευτήριο της Γερμανίας. Η πιστοληπτική διαβάθμισή του σύμφωνα με τη Moody’s ήταν την εποχή εκείνη «Aa2». Στις 15 Μαρτίου 2010 η πιστοληπτική διαβάθμιση υποβαθμίστηκε σε «A1».
(8)
Το Sparkasse παρέχει τραπεζικές υπηρεσίες για ιδιώτες πελάτες (επιχειρηματικές δραστηριότητες για ιδιώτες πελάτες) και επιχειρήσεις (επιχειρηματικές δραστηριότητες για εταιρικούς πελάτες). Επίσης, δραστηριοποιείται στη χρηματοδότηση έργων περιφερειακού χαρακτήρα, σε δραστηριότητες κεφαλαιαγορών, καθώς και σε άλλους τομείς του χρηματοπιστωτικού κλάδου, όπως στη διαχείριση περιουσιακών στοιχείων.
(9)
Το Sparkasse διεκπεραιώνει τις επιχειρηματικές του δραστηριότητες αποκλειστικά στον οικονομικό χώρο Κολωνίας-Βόννης, όπου κατά το 2008 κατείχε στον τομέα των καταθέσεων ιδιωτών πελατών μερίδιο αγοράς της τάξεως περίπου του [30-35] (3) %. Στις επιχειρηματικές δραστηριότητες παροχής πιστώσεων σε ιδιώτες πελάτες κατείχε το 2008 μερίδιο αγοράς περίπου [20-25] % και σε εταιρικούς πελάτες το [15-20] % (4).
3. ΤΑ ΜΕΤΡΑ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ
(10)
Το μετοχικό κεφάλαιο του Sparkasse ενισχύθηκε συνολικά με 650 εκατ. ευρώ, και συγκεκριμένα:
i)
μέσω της χορήγησης δικαιωμάτων συμμετοχής (Genussrechte) στο τέλος του 2008, και
ii)
μέσω σιωπηρής συμμετοχής (Stille Einlage) στις αρχές του 2009.
3.1. Δικαιώματα συμμετοχής
(11)
Τον Δεκέμβριο του 2008, η Rheinische Sparkassen-Förderungsgesellschaft (στο εξής «εταιρεία προώθησης» (Förderungsgesellschaft) προέβη στη χορήγηση ονομαστικών δικαιωμάτων συμμετοχής στο Sparkasse συνολικού ύψους 300 εκατ. ευρώ (σε δύο δόσεις των 150 εκατ. ευρώ).
(12)
Η εταιρεία προώθησης είναι σε ποσοστό 100 % θυγατρική του Rheinischer Sparkassen- und Giroverband (στο εξής «RSGV»). Το RSGV είναι οργανισμός δημοσίου δικαίου και αποτελεί τον οργανισμό-ομπρέλα για όλα τα ταμιευτήρια που είναι εγκατεστημένα στη Ρηνανία, εκπροσωπώντας τα ταμιευτήρια και, προσφάτως, τους οργανισμούς δημοσίου δικαίου και τους (κρατικούς) ιδιοκτήτες αυτών. Ο επιχειρηματικός στόχος της εταιρείας προώθησης συνίσταται, βάσει του καταστατικού της, στην προώθηση των ταμιευτηρίων που είναι μέλη του RSGV. Έχει το δικαίωμα να ενισχύει το κεφάλαιο των ταμιευτηρίων αποκλειστικά για την προώθηση της δανειοδοσίας καθώς και να δανείζεται.
(13)
Η απόδοση τοκομεριδίου των δικαιωμάτων συμμετοχής είναι 8 %. Έχουν διάρκεια έως την 31η Δεκεμβρίου 2013. Τα δικαιώματα συμμετοχής από άποψης τραπεζικής εποπτείας αποτελούν δευτεροβάθμιο κεφάλαιο (Tier 2) (συμπληρωματικό κεφάλαιο).
(14)
Τα δικαιώματα συμμετοχής συμμετέχουν στις ζημίες χρήσης βάσει της αναλογίας του κεφαλαίου των δικαιωμάτων συμμετοχής προς τα λοιπά ίδια κεφάλαια που συμμετέχουν στις ζημίες και συνοδεύονται από […] δικαίωμα καθυστερημένης πληρωμής, δηλ. οι εκπρόθεσμες πληρωμές επί των δικαιωμάτων συμμετοχής πρέπει να καταβάλλονται εντός [2-6] ετών από τη λήξη τους. Το ίδιο ισχύει για πληρωμές αναπλήρωσης της ονομαστικής αξίας των δικαιωμάτων συμμετοχής που απομειώνεται λόγω ζημιών.
(15)
Για τη χρηματοδότηση των δικαιωμάτων συμμετοχής η εταιρεία προώθησης έλαβε από την […] δύο δάνεια. Τα δάνεια αυτά έχουν σταθερό ετήσιο επιτόκιο [4-5] % καθ’ όλη τη διάρκεια των δικαιωμάτων συμμετοχής. Το RSGV παρέχει εγγυήσεις στην […] για τα εν λόγω δάνεια και λαμβάνει για τον σκοπό αυτό από την εταιρεία προώθησης προμήθεια εγγύησης της τάξεως του [1,8-2,5] %.
3.2. Σιωπηρή συμμετοχή
(16)
Στις 2 Ιανουαρίου 2009 και στις 27 Φεβρουαρίου 2009 υπεγράφησαν συμφωνίες μεταξύ του Sparkasse και της ένωσης ειδικού σκοπού για τη συγκρότηση κεφαλαίων σιωπηρής συμμετοχής συνολικού ύψους 350 εκατ. ευρώ. Η πρώτη δόση ύψους 300 εκατ. ευρώ καταβλήθηκε στις 2 Ιανουαρίου 2009 και η δεύτερη δόση ύψους 50 εκατ. ευρώ την 1η Απριλίου 2009. Η σιωπηρή συμμετοχή είναι μια δομή στην οποία ο επενδυτής δεν αποκτά δικαιώματα ψήφου αλλά λαμβάνει αποζημίωση. Δεν περιορίζεται χρονικά και καταγράφεται στα βιβλία του Sparkasse ως κεφάλαιο Tier 1 (βασικό ίδιο κεφάλαιο). Η σιωπηρή συμμετοχή διατηρείται από την ένωση ειδικού σκοπού.
(17)
Για τη χρηματοδότηση της σιωπηρής συμμετοχής, η ένωση ειδικού σκοπού έλαβε για την πρώτη δόση δάνειο ύψους 300 εκατ. ευρώ. Το δάνειο αυτό χορηγήθηκε από την […] και την […] σε ποσοστό 50 % αντίστοιχα. Η ένωση ειδικού σκοπού καταβάλλει για το δάνειο αυτό προμήθεια [0,7-1,1] % βάσει Euribor 1 έτους. Η δεύτερη δόση ύψους 50 εκατ. ευρώ αναχρηματοδοτήθηκε με τη βοήθεια δανείου από την […] με προμήθεια [0,7-1,1] % βάσει Euribor. Για τα δάνεια της ένωσης ειδικού σκοπού δεν παρασχέθηκαν ειδικές εγγυήσεις από τον δήμο Κολωνίας ή από τον δήμο Βόννης. Ωστόσο, σύμφωνα με το καταστατικό της ένωσης ειδικού σκοπού υφίσταται απεριόριστη ευθύνη των δύο δήμων για τις χρηματοπιστωτικές υποχρεώσεις της ένωσης ειδικού σκοπού.
(18)
Το Sparkasse καταβάλλει για τη σιωπηρή συμμετοχή προμήθεια της τάξεως του 7,25 % βάσει Euribor 1 έτους. Το ύψος της προμήθειας αυτής καθορίστηκε βάσει πιστοποιητικού δίκαιης αποτύπωσης των οικονομικών στοιχείων (fairness opinion) της Deutsche Bank. Οι πληρωμές αποζημίωσης εξαρτώνται από τα έσοδα προηγούμενης χρήσης και διακόπτονται όταν το Sparkasse δεν έχει επιδείξει κέρδη για το συγκεκριμένο έτος. Αποκλείεται η καταβολή πληρωμής όταν ο δείκτης ιδίων κεφαλαίων κατά τη χρονική στιγμή λήξης της προθεσμίας είναι χαμηλότερος από 9 % και η πληρωμή ενδέχεται να οδηγήσει σε ζημία χρήσης ή στην αύξηση υφιστάμενης ζημίας χρήσης για το συγκεκριμένο οικονομικό έτος. Σε περίπτωση μη εξυπηρέτησης της σιωπηρής συμμετοχής δεν υφίσταται υποχρέωση καθυστερημένης πληρωμής των απολεσθέντων ποσών. Η σιωπηρή συμμετοχή επιβαρύνεται επίσης αναλογικά με τις συνολικές ζημίες του κεφαλαίου, σε περίπτωση ζημιών προς μεταφορά στην επόμενη χρήση.
4. ΤΟ ΣΧΕΔΙΟ ΑΝΑΔΙΑΡΘΡΩΣΗΣ
(19)
Το σχέδιο αναδιάρθρωσης προβλέπει τον προσανατολισμό του Sparkasse -βάσει καταστατικού- προς το επιχειρηματικό μοντέλο ενός ταμιευτηρίου με πολιτική εμπορικής διανομής περιφερειακής εμβέλειας. Το χρηματοπιστωτικό ίδρυμα θα επικεντρωθεί στις συνήθεις υπηρεσίες που παρέχει μια τράπεζα λιανικής προς τις παραδοσιακές κατηγορίες πελατών της, ήτοι σε ιδιώτες πελάτες και σε ΜΜΕ, θα αποσυρθεί από δραστηριότητες διαπραγματεύσεων για ίδιο όφελος και επενδύσεων σε δομημένα προϊόντα και δεν θα πωλήσει θυγατρικές εταιρείες που ανήκουν στο βασικό επιχειρηματικό του πεδίο. Επιπλέον, το Sparkasse θα μειώσει σημαντικά τις λειτουργικές του δαπάνες.
4.1. Περιγραφή του σχεδίου αναδιάρθρωσης
(20)
Το κύριο επιχειρηματικό πεδίο του Sparkasse θα αφορά πελάτες εγκατεστημένους στον οικονομικό χώρο της Κολωνίας και της Βόννης στους τομείς ιδιωτών πελατών, ιδιωτικής τραπεζικής, ΜΜΕ, εταιρικών πελατών και θεσμικών πελατών. Στον τομέα των εταιρικών πελατών το Sparkasse θα επικεντρωθεί σε πελάτες με ετήσιο κύκλο εργασιών χαμηλότερο από 250 εκατ. ευρώ.
(21)
Το Sparkasse θα καταργήσει τα μεγαλύτερα δάνεια που χορηγεί, μεταξύ άλλων, μέσω της μείωσης των πιστωτικών ορίων, της εισαγωγής επιπρόσθετων εξασφαλίσεων και συναλλαγών πιστωτικού κινδύνου σε συνεργασία με άλλα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα. Στον τομέα των εταιρικών πελατών, το Sparkasse έχει ήδη μειώσει κατά 551,5 εκατ. ευρώ τις δανειοδοτήσεις. Έως τα τέλη του 2013 πρέπει να επιτευχθεί περαιτέρω μείωση των αρχικών δανειοδοτήσεων ύψους 2,8 δισεκατ. ευρώ (στοιχεία 2008) κατά [0,9-1,1] δισεκατ. ευρώ. Επιπλέον, έως τα τέλη του 2013, πρέπει με τα ίδια μέσα ιδίου κεφαλαίου (βλ. παράρτημα Ι σημείο 4), να μειώσει ένα δάνειο ύψους [0,8-0,9] δισεκατ. ευρώ προς δημόσιους οργανισμούς μη εγκατεστημένους στην επικράτεια Κολωνίας-Βόννης.
(22)
Το Sparkasse έχει ήδη μειώσει τις συναλλαγές διαπραγμάτευσης για ίδιο όφελος αρχικού ύψους 550 εκατ. ευρώ σε [20-23] εκατ. ευρώ και πρόκειται να τις καταργήσει ολοσχερώς. Το Sparkasse δεν θα αναλαμβάνει πλέον στο μέλλον ανάλογες συναλλαγές διαπραγμάτευσης για ίδιο όφελος και προτίθεται να εγκαταλείψει τις δραστηριότητες οργανισμού διαπραγμάτευσης, έτσι ώστε να διεξάγει τις υπόλοιπες και περιορισμένες σε έκταση συναλλαγές διαπραγμάτευσης για ίδιο όφελος ως τραπεζικές δραστηριότητες. Θα περιορίζονται σε συγκεκριμένα προϊόντα και δεν πρέπει να υπερβαίνουν συγκεκριμένο ημερήσιο πιστωτικό κίνδυνο (κίνδυνος αγοραίας τιμής [3-5] εκατ. ευρώ, βλ. παράρτημα I σημείο 2).
(23)
Μια από τις κύριες αιτίες για τις ζημίες του Sparkasse κατά το έτος 2008 ήταν οι επενδύσεις του στα χαρτοφυλάκια χρεογράφων εξασφαλισμένων με περιουσιακά στοιχεία (asset-backed securities, «ABS») και στρατηγικής κατανομής επενδύσεων (strategic asset allocation, «SAA»). Κατά την αγορά του χαρτοφυλακίου ABS, το Sparkasse αγόρασε γεωγραφικά διαφοροποιημένα (5) στοιχεία ενεργητικού με πιστοληπτική διαβάθμιση «AAA», μεταξύ άλλων, RMBS (6), CDO (7), CMBS (8), ABS (9) και CLO (10). Στα τέλη του 2007 το χαρτοφυλάκιο ABS κατέγραψε 1,05 δισεκατ. ευρώ στον ισολογισμό του Sparkasse. Το χαρτοφυλάκιο SAA αφορά τη διαχείριση διαφοροποιημένων χρεογράφων μέσω ειδικών κεφαλαίων τα οποία, μεταξύ άλλων, αποτελούνται από διεθνείς συμμετοχές κεφαλαίου, REIT (11) και ομολογίες, περιλαμβανομένων των κατηγοριών ενεργητικού υψηλής απόδοσης (high yield) και αναδυόμενων αγορών (emerging markets). Στα τέλη του 2007, το εν λόγω χαρτοφυλάκιο κατέγραψε 2,2 δισεκατ. ευρώ στον ισολογισμό του Sparkasse. Παρά τις προσπάθειες του Sparkasse για ευρεία διαφοροποίηση των χαρτοφυλακίων ABS και SAA, η κρίση στη χρηματοπιστωτική αγορά είχε ως αποτέλεσμα απτές ζημίες στην αξία των εν λόγω στοιχείων ενεργητικού. Το 2008 το Sparkasse έπρεπε να προβεί σε αποσβέσεις ύψους 249 εκατ. ευρώ (12), οι οποίες αφορούσαν κυρίως τα εν λόγω δύο χαρτοφυλάκια. Κατά το 2007 είχε ήδη αναγκαστεί να καταγράψει αποσβέσεις ύψους 108 εκατ. ευρώ.
(24)
Σύμφωνα με το σχέδιο αναδιάρθρωσης του Sparkasse, οι επενδύσεις ABS και SAA δεν αντιστοιχούν στο προφίλ κινδύνου ενός παραδοσιακού ταμιευτηρίου με πολιτική διανομής ούτε στον νέο στρατηγικό προσανατολισμό του προς το βασικό επιχειρηματικό πεδίο του. Για τον λόγο αυτό, το Sparkasse αποφάσισε να εκποιήσει και/ή να καταργήσει τις εν λόγω υποχρεώσεις έως το 2014. Τον Μάρτιο του 2008 το Sparkasse μείωσε τις επενδύσεις SAA κατά το ήμισυ για να ελαττώσει τον κίνδυνο που αυτές συνεπάγονταν. Πραγματοποιήθηκαν περαιτέρω πωλήσεις το 2009 που κατέστησαν εφικτή τη μείωση του χαρτοφυλακίου SAA σε 468 εκατ. ευρώ (στοιχεία της 30ής Σεπτεμβρίου 2009). Οι επιπτώσεις των υπολειπόμενων χαρτοφυλακίων ABS (κατά την ημερομηνία αναφοράς της 30ής Σεπτεμβρίου 2009 με ονομαστική αξία 970 εκατ. ευρώ) αντισταθμίστηκαν στον ισολογισμό του Sparkasse για το 2010 μέσω αντίστοιχης πρόληψης κινδύνου και εξασφαλίσεων. Κατά την περίοδο [2012-2014] πρόκειται να πωληθούν και τα υπόλοιπα στοιχεία του χαρτοφυλακίου.
(25)
Το Sparkasse ξεκίνησε την εφαρμογή ενός ολοκληρωμένου προγράμματος μείωσης των δαπανών, το οποίο προβλέπει, μεταξύ άλλων, τη μείωση προσωπικού, τη βελτιστοποίηση των εσωτερικών διεργασιών και, έως τα μέσα του 2011, το κλείσιμο 22 (εκ των συνολικά 131) υποκαταστημάτων. Με αυτόν τον τρόπο σχεδιάζεται η μείωση των λειτουργικών δαπανών κατά [5-8] % έως το 2014 (13).
(26)
Η Γερμανία διαβεβαιώνει ότι το Sparkasse θα τηρήσει περιορισμούς στις πληρωμές τοκομεριδίων (παράρτημα I σημείο 7) και στις διαφημιστικές δαπάνες (παράρτημα I σημείο 9), απαγορεύσεις σχετικά με εξαγορές (παράρτημα I σημείο 8) καθώς και απαγόρευση ηγετικής θέσης στον καθορισμό τιμών. Τέλος, μέχρι τα τέλη του 2014 το Sparkasse δεν θα μπορεί να προσφέρει χαμηλότερες τιμές για καταθέσεις και χρηματοδότηση ανέγερσης κατοικιών από τον ανταγωνιστή με τις ελκυστικότερες τιμές μεταξύ των δέκα μεγαλύτερων ανταγωνιστών (κατά γενικό κανόνα, στον τομέα των καταθέσεων βάσει των μεριδίων αγοράς που ισχύουν στη σχετική αγορά, στον οικονομικό χώρο Κολωνίας/Βόννης, ενώ στον τομέα της χρηματοδότησης ανέγερσης κατοικιών βάσει των μεριδίων αγοράς σε νέες εργασίες που ισχύουν στην Ομοσπονδία της Γερμανίας, βλ. παράρτημα Ι σημείο 5).
4.2. Αναδιάρθρωση των θυγατρικών εταιρειών
(27)
Το Sparkasse σχεδιάζει να μειώσει τον αριθμό θυγατρικών εταιρειών κατά ένα τρίτο. Η λογιστική αξία των συνδεδεμένων επιχειρήσεων στον ισολογισμό του Sparkasse στις 31 Δεκεμβρίου 2008 ανερχόταν στα 635 εκατ. ευρώ. [20-40] εκατ. ευρώ εκποιήθηκαν και/ή ρευστοποιήθηκαν έως τα τέλη του 2009, ενώ σχεδιάζονται περαιτέρω πωλήσεις ύψους [180-250] εκατ. ευρώ. Το Sparkasse επιδιώκει με αυτόν τον τρόπο, και ανάλογα με τον τύπο της θυγατρικής εταιρείας, δύο στόχους: πρώτον, μέσω της εκποίησης θυγατρικών εταιρειών που δεν ανήκουν στο βασικό επιχειρηματικό πεδίο (14), και οι οποίες συμμετέχουν σε έργα περιφερειακής ανάπτυξης ή δημοτικά έργα ή κρατικά στεγαστικά προγράμματα, θα μειωθεί ο πιστωτικός κίνδυνος και η τρωτότητα του Sparkasse· δεύτερον, τα κέρδη από την πώληση συμμετοχών κεφαλαίου, οι οποίες μόνο έμμεσα συνδέονται με τις επιχειρηματικές δραστηριότητες του Sparkasse, θα χρησιμοποιηθούν για τη χρηματοδότηση της αναδιάρθρωσής του (βλ. παράρτημα Ι σημείο 10). Ο πλήρης κατάλογος των θυγατρικών εταιρειών προς πώληση παρατίθεται στο παράρτημα Ι σημεία 10 και 13.
(28)
Στην τελευταία ομάδα ανήκουν, μεταξύ άλλων, οι συμμετοχές στις εταιρείες RW Holding AG, S ProFinanz Versicherungsmakler GmbH, Schufa Holding AG και Neue Leben Pensionsverwaltung AG. Οι συμμετοχές αυτές έχουν ήδη εκποιηθεί και τα έσοδα που απέφεραν ανέρχονται συνολικά σε περίπου [25-35] εκατ. ευρώ.
(29)
Για ορισμένες θυγατρικές εταιρείες με αξία πώλησης ύψους περίπου [70-100] εκατ. ευρώ, λόγω του τύπου των επιχειρήσεων αυτών, το Sparkasse αναμένει ελάχιστο μόνο ενδιαφέρον από τον ιδιωτικό τομέα για την αγορά τους. Το ελάχιστο αυτό ενδιαφέρον οφείλεται κυρίως στο γεγονός ότι πρόκειται κατά κύριο λόγο για μικρές επιχειρήσεις οι οποίες, σε συνεργασία με τον δήμο Κολωνίας, δραστηριοποιούνται στους τομείς δημόσιων στεγαστικών προγραμμάτων και περιφερειακής ανάπτυξης ή των οποίων η ιδιοκτησιακή δομή έχει ήδη επηρεαστεί έντονα από τη συμμετοχή του δήμου Κολωνίας. Για τον λόγο αυτό, το Sparkasse προτίθεται να εκποιήσει τις δραστηριότητες αυτές στον [δήμο Κολωνίας ή σε εταιρεία συνδεδεμένη με αυτόν]. Η μεταβίβαση θα γίνει έναντι της αγοραίας τιμής που θα υπολογιστεί από ανεξάρτητο εμπειρογνώμονα. Τα στοιχεία ενεργητικού των θυγατρικών εταιρειών που πρόκειται να πωληθούν στον δήμο Κολωνίας αφορούν κυρίως τον τομέα των ακινήτων.
(30)
Κατά την υλοποίηση των μέτρων αναδιάρθρωσης, το Sparkasse πρόκειται να μειώσει το σταθμισμένο ενεργητικό του (RWA) κατά [2-5] δισεκατ. ευρώ στα [15-20] δισεκατ. ευρώ (ήτοι κατά [15-20] %). (Η ανάπτυξη του βασικού επιχειρηματικού πεδίου κατά την περίοδο αναδιάρθρωσης δεν λαμβάνεται υπόψη στην ως άνω εκτίμηση). Εάν συνυπολογιστεί η ανάπτυξη του βασικού επιχειρηματικού πεδίου, η μείωση του σταθμισμένου ενεργητικού έως το 2014 θα ανέρχεται σε [10-15] %. Το […] του Sparkasse Köln μειώνεται ονομαστικά κατά [4-6] δισεκατ. ευρώ, στα [20-30] δισεκατ. (ήτοι κατά [15-20] %). (Η ανάπτυξη του βασικού επιχειρηματικού πεδίου κατά την περίοδο αναδιάρθρωσης δεν λαμβάνεται υπόψη στην ως άνω εκτίμηση.) Εάν συνυπολογιστεί η ανάπτυξη του βασικού επιχειρηματικού πεδίου, η μείωση που επιτυγχάνεται στα στοιχεία ενεργητικού στο πλαίσιο των μέτρων αναδιάρθρωσης ανέρχεται στο 5 %.
4.3. Αποκατάσταση της βιωσιμότητας στο βασικό σενάριο και στο σενάριο προσομοίωσης κρίσης
(31)
Για να αποδείξει ότι το Sparkasse είναι σε θέση να αποκαταστήσει μακροπρόθεσμα τη βιωσιμότητά του η Γερμανία υπέβαλε ένα βασικό σενάριο και ένα σενάριο προσομοίωσης κρίσης.
(32)
Οι χρηματοπιστωτικές προβλέψεις στις οποίες βασίζεται το βασικό σενάριο στηρίζονται στις προβλέψεις διακεκριμένων οικονομικών ινστιτούτων της Γερμανίας. Τίθεται ως προϋπόθεση ότι η αύξηση του ΑΕΠ κατά τη συνολική περίοδο αναδιάρθρωσης θα κυμαίνεται στα ίδια μέτρια επίπεδα και ότι το ποσοστό ανεργίας θα συνεχίσει να αυξάνεται έως το 2011 ενώ, στη συνέχεια, θα μειωθεί σταδιακά. Για το 2010 αναμένεται βελτίωση του δυσμενούς λόγω των χαμηλών επιτοκίων επιχειρηματικού πλαισίου, η οποία θα διατηρηθεί και κατά την υπόλοιπη περίοδο αναδιάρθρωσης.
(33)
Σύμφωνα με τον πίνακα 1, το Sparkasse στο βασικό σενάριο θα επανακτήσει το 2010 τη βιωσιμότητά του και θα συνεχίσει έως το 2014 να βελτιώνει τα επιχειρηματικά του αποτελέσματα. Για το 2014 αναμένεται απόδοση ιδίων κεφαλαίων (ROE) της τάξεως του [9-10] %. Στη διαφάνεια 1 παρουσιάζονται τα σημαντικότερα αριθμητικά στοιχεία του Sparkasse για την περίοδο 2008-2014.
Πίνακας 1
Sparkasse KölnBonn - Κέρδη προ φόρων 2010-2014 (Βασικό σενάριο)
Σενάριο
2009
2010
2011
2012
2013
2014
Βασικό σενάριο
- 98,8
[5-10]
[80-100]
[125-150]
[150-175]
[200-225]
Διαφάνεια 1
Αριθμητικά στοιχεία του Sparkasse KölnBonn για την περίοδο 2008-2014 (Βασικό σενάριο)
Αριθμητικά στοιχεία
2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014
RWA (15) (σε δισεκατ. ευρώ)
20,2
19,1
[17,5-20]
[…]
[…]
[…]
[15-20]
Δείκτης Tier 1 (16)
6,4 %
(5,5 %)
6,9 %
(6,1 %)
[7-8] %
([6-7] %)
[8-9] %
([7-8] %)
[8-9] %
([7-8] %)
[8-9] %
([7-8] %)
[8-10] %
([8-9] %)
RoE
- 13,5 %
- 6,5 %
[0-3] %
[4-6] %
[7-9] %
[7-9] %
[9-10] %
CIR
73,0 %
70,0 %
[65-75] %
[60-70] %
[55-65] %
[50-60] %
[50-60] %
VZÄ
3 824
3 672
[3 500-3 750]
[3 250-3 500]
[3 000-3 250]
[3 000-3 250]
[2 750-3 000]
(34)
Στο σενάριο προσομοίωσης κρίσης ως προϋπόθεση στις μακροοικονομικές υποθέσεις τίθεται η συνέχιση της χρηματοπιστωτικής κρίσης έως το 2011 και μικρή βελτίωση της οικονομικής συγκυρίας το 2012. Σε αντίθεση με το βασικό σενάριο, τίθεται ως προϋπόθεση η παράταση του δυσμενούς λόγων χαμηλών επιτοκίων επιχειρηματικού πλαισίου για ακόμη δύο χρόνια.
(35)
Στο σενάριο προσομοίωσης κρίσης τίθεται ως προϋπόθεση ότι το Sparkasse θα αποκαταστήσει το 2012 τη βιωσιμότητά του και, στη συνέχεια, θα βελτιώνει συνεχώς τα αποτελέσματά του έως το 2014. Για το 2014 αναμένεται απόδοση ιδίων κεφαλαίων (RoE) της τάξεως του [10-12,5] %. Σύμφωνα με το σενάριο προσομοίωσης κρίσης, οι δείκτες κεφαλαίου του Sparkasse και όλου του ενοποιημένου ομίλου καθ’ όλη τη διάρκεια της περιόδου αναδιάρθρωσης κυμαίνονται σαφώς πάνω από τα κατώτατα όρια που έχουν θεσπίσει οι ρυθμιστικές αρχές. Ο πίνακας 2 και η διαφάνεια 2 παρουσιάζουν τα σημαντικότερα αριθμητικά στοιχεία για το Sparkasse KölnBonn κατά την περίοδο 2008-2014 βάσει του σεναρίου προσομοίωσης κρίσης.
Πίνακας 2
Sparkasse KölnBonn - Κέρδη προ φόρων 2010-2014 (Σενάριο προσομοίωσης κρίσης)
Σενάριο
2009
2010
2011
2012
2013
2014
Σενάριο προσομοίωσης κρίσης
- 98,8
- [125-150]
- [25-50]
[50-75]
[125-150]
[175-200]
Διαφάνεια 2
Αριθμητικά στοιχεία του Sparkasse KölnBonn για την περίοδο 2008-2014 (σενάριο προσομοίωσης κρίσης)
Αριθμητικά στοιχεία
2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014
RWA (17) (σε δισεκατ. ευρώ)
20,2
19,1
[17-20]
[17-19]
[17-19]
[17-19]
[16-18]
Δείκτης Tier 1 (18)
6,4 %
(5,5 %)
6,9 %
(6,1 %)
[6-7] %
([5-6])
[6-7] %
([6-7])
[6-7] %
([6-7])
[6-7] %
([6-7])
[7-8] %
([6-7])
ROE
- 13,5 %
- 6,5 %
- [8-9] %
- [1-3] %
[3-5] %
[8-10] %
[10-12] %
CIR
73,0 %
70,0 %
[70-75] %
[65-70] %
[60-65] %
[55-60] %
[50-55] %
VZÄ
3 824
3 672
[3 500-3 750]
[3 250-3 500]
[3 000-3 250]
[3 000-3 250]
[2 750-3 000]
(36)
Καθότι τα έσοδα του Sparkasse επηρεάζονται κυρίως από τα ισχύοντα χαμηλά βραχυπρόθεσμα επιτόκια, διενεργήθηκε δεύτερη ανάλυση ευαισθησίας σχετικά με τα επιτόκια (σενάριο 1: ανοδική πορεία της καμπύλης επιτοκίων κατά 100 μονάδες βάσης και, σενάριο 2: πτωτική πορεία κατά 50 μονάδες βάσης). Η ανάλυση επιβεβαίωσε ότι η συνεχιζόμενη αύξηση των επιτοκίων θα ήταν ευνοϊκή για τη βιωσιμότητα του Sparkasse, ενώ η μείωση των επιτοκίων θα την συρρίκνωνε. Η γραμμική μείωση των βραχυπρόθεσμων επιτοκίων κατά 50 μονάδες βάσης θα συνεπάγετο απώλειες κερδών ύψους [20-25] εκατ. ευρώ ετησίως. Συνολικά, από την ανάλυση ευαισθησίας που διαβίβασε η Γερμανία προκύπτει ότι η τρωτότητα του Sparkasse για μεγαλύτερες διακυμάνσεις επιτοκίων είναι περιορισμένη.
4.4. Εταιρική διακυβέρνηση (Corporate Governance)
(37)
Από τα στοιχεία που διαβίβασε η Γερμανία προκύπτει ότι οι επενδύσεις βάσει πολιτικών κινήτρων, οι οποίες συνέβαλαν στα προβλήματα του Sparkasse, αποφασίστηκαν κατά την περίοδο 1997-2004, ήτοι οι αποφάσεις λήφθηκαν πριν από τη συγκέντρωση του Stadtsparkasse Köln με το Sparkasse Bonn το 2005, που οδήγησε στο σημερινό δημοτικό ταμιευτήριο (Stadtsparkasse), και επί διαφορετικής νομικής βάσης η οποία ρυθμιζόταν κυρίως από τον νόμο περί ταμιευτηρίων του ομόσπονδου κράτους Βόρειας Ρηνανίας-Βεστφαλίας (Sparkassengesetz Nordrhein-Westfalen) (19). Εν τω μεταξύ η εταιρική διακυβέρνηση του Sparkasse έχει βελτιωθεί.
(38)
Μετά τις διαρθρωτικές αλλαγές που υλοποίησε ο νέος επιχειρηματικός φορέας λόγω της συγκέντρωσης των δύο ταμιευτηρίων το 2005, για τη λήψη σημαντικών αποφάσεων στην ένωση ειδικού σκοπού απαιτείται πλέον ειδική πλειοψηφία των μετόχων. Η ειδική πλειοψηφία ορίστηκε στο 85 % και κυμαίνεται, συνεπώς, πάνω από το ποσοστό συμμετοχής του ενός μόνο δήμου.
(39)
Ο αριθμός και το μέγεθος των οργάνων του ταμιευτηρίου μειώθηκαν, ενώ παράλληλα συρρικνώθηκε σημαντικά το διοικητικό συμβούλιο και το προεδρείο (20). Καταργήθηκε επίσης η επιτροπή συμμετοχών αποτελούμενη από τρία μέλη του προεδρείου, η οποία στο πρώην Stadtsparkasse Köln ήταν επιφορτισμένη με τη λήψη προκαταρκτικών αποφάσεων σχετικά με επενδύσεις σε θυγατρικές εταιρείες. Η ευθύνη για την επενδυτική πολιτική σε ζητήματα συμμετοχών κεφαλαίου, οι οποίες πρέπει να ελέγχονται βάσει οικονομικών κριτηρίων, μεταβιβάστηκε στο προεδρείο. Όλες οι νέες επενδύσεις του Sparkasse πρέπει επίσης να εγκρίνονται από το διοικητικό συμβούλιο.
(40)
Βάσει των υποχρεώσεων που υπέχει βάσει του τροποποιημένου νόμου περί ταμιευτηρίων, το Sparkasse όφειλε να συστήσει μια επιτροπή διαχείρισης κινδύνων και ελέγχου ισολογισμού στην οποία εκχώρησε ευρείες ελεγκτικές αρμοδιότητες. Επιπλέον, απαιτείται διά του νόμου τα μέλη του διοικητικού συμβουλίου να διαθέτουν την απαραίτητη τεχνογνωσία για την αξιολόγηση και τον έλεγχο των επιχειρηματικών δραστηριοτήτων ενός ταμιευτηρίου. Το προεδρείο φέρει αποκλειστικά την ευθύνη για τη διαχείριση του Sparkasse και δεν δεσμεύεται σε καμία περίπτωση από τις οδηγίες του διοικητικού συμβουλίου ή των μετόχων.
(41)
Εκτός από τις ήδη υλοποιηθείσες βελτιώσεις στη δομή εταιρικής διακυβέρνησης, το Sparkasse πρόκειται να την ενισχύσει αυξάνοντας στο μέλλον τον αριθμό των ανεξάρτητων (21) μελών του διοικητικού συμβουλίου από 2 σε 4, από τα συνολικά 18 μέλη. Από την 1η Ιανουαρίου 2011 η επιτροπή ελέγχου ισολογισμού θα αριθμεί 7 αντί 9 μελών και η επιτροπή διαχείρισης κινδύνων θα αποτελείται από 6 αντί των 9 μελών που αριθμεί σήμερα. Πρέπει να καταργηθεί έως το τέλος του 2011 η επιτροπή συμμετοχών και έως το τέλος του 2010 η επιτροπή σχεδιασμού στρατηγικών. Η επιτροπή συμμετοχών θα αποκτήσει αυτομάτως μικρότερο κύρος αφότου πωλήσει το Sparkasse μεγάλο μέρος των θυγατρικών εταιρειών του. Τα καθήκοντα της επιτροπής σχεδιασμού στρατηγικών αναλαμβάνονται πλέον από το προεδρείο. Τέλος, οι διαδικασίες λήψης αποφάσεων, σε περίπτωση εξαγοράς επιχειρήσεων, αλλάζουν ώστε το προεδρείο να μπορεί να λάβει αποφάσεις σε ζητήματα συμμετοχών μόνο ομόφωνα, ενώ για συμμετοχές ονομαστικού ποσού άνω των [2-5] εκατ. ευρώ απαιτείται προηγουμένως η διενέργεια ελέγχου δέουσας επιμέλειας ή αξιολόγησης της επιχείρησης από ανεξάρτητο εμπειρογνώμονα.
4.5. Υβριδικά χρηματοδοτικά μέσα
(42)
Το Sparkasse διατηρεί σε ανεξάρτητους επενδυτές υβριδικό κεφάλαιο (πιστοποιητικά συμμετοχής πελατών) ύψους 224 εκατ. ευρώ. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Γερμανίας, τα δικαιώματα συμμετοχής και τα πιστοποιητικά συμμετοχής πελατών είναι ισότιμα. Η σιωπηρή συμμετοχή κατατάσσεται μετά από τα δύο αυτά μέσα. Όπως παρουσιάζεται στον πίνακα 3, από το 2008 δεν καταβλήθηκαν πλέον τοκομερίδια σε υβριδικό κεφάλαιο. Το 2008 και το 2009 τα δικαιώματα συμμετοχής συμμετείχαν στις ζημίες κατά 57,4 εκατ. ευρώ. Η σιωπηρή συμμετοχή και τα πιστοποιητικά συμμετοχής πελατών συμμετείχαν στις ζημίες του έτους 2009. Από το 2010 θα αναπληρωθούν τα υβριδικά χρηματοδοτικά μέσα, ενώ από το 2011 θα καταβληθούν έως το 2012 οι μέχρι τότε μη πραγματοποιηθείσες πληρωμές τοκομεριδίων. Το 2013 θα αναπληρωθούν όλα τα υβριδικά χρηματοδοτικά μέσα εκ νέου και θα γίνουν όλες οι μέχρι τότε μη πραγματοποιηθείσες πληρωμές τοκομεριδίων έτσι ώστε για κάθε χρηματοδοτικό μέσο να πραγματοποιηθεί πλήρης πληρωμή τοκομεριδίου. Επειδή οι πληρωμές τοκομεριδίων πρέπει να πραγματοποιούνται όταν υπάρχει θετική αναλογία κερδών και ζημιών, ήτοι σε θετικό ισολογισμό, το Sparkasse δεν διαθέτει σε καμία περίπτωση διακριτική ευχέρεια σχετικά με το ενδεχόμενο αναστολής των πληρωμών τοκομεριδίων, εφόσον διασφαλίσει τη βιωσιμότητά του και αναπληρώσει εκ νέου ενδεχόμενες μειώσεις του ονομαστικού κεφαλαίου.
Πίνακας 3
Κατανομή κερδών του Sparkasse KölnBonn για την περίοδο 2009-2014 (Βασικό σενάριο)
2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014
Κέρδη προ φόρου
- 98,8
[5-10]
[80-100]
[125-150]
[150-175]
[200-225]
Κατανομή κερδών ανά μέσο κεφαλαίου
Δικαιώματα συμμετοχής
Απορρόφηση ζημιών
40,6
16,8
0
0
0
0
0
Αναπλήρωση κεφαλαίου
0
0
[…]
[…]
[…]
[…]
[…]
Τοκομερίδιο
0
0
[…]
[…]
[…]
[…]
[…]
Πιστοποιητικά συμμετοχής πελατών
Απορρόφηση ζημιών
0
12,5
0
0
0
0
0
Αναπλήρωση κεφαλαίου
0
0
[…]
[…]
[…]
[…]
[…]
Τοκομερίδιο
0
0
[…]
[…]
[…]
[…]
[…]
Σιωπηρή συμμετοχή
Απορρόφηση ζημιών
0
19,5
0
0
0
0
0
Αναπλήρωση κεφαλαίου
0
0
[…]
[…]
[…]
[…]
[…]
Τοκομερίδιο
0
0
[…]
[…]
[…]
[…]
[…]
(43)
Η Γερμανία διαβεβαίωσε ότι το Sparkasse -εκτός της ύπαρξης συμβατικής υποχρέωσης- δεν θα προβεί σε πληρωμές τοκομεριδίων για υβριδικό κεφάλαιο ιδιωτών επενδυτών (βλ. παράρτημα I σημείο 7).
4.6. WestLB
(44)
Μια περαιτέρω αιτία για τα χρηματοπιστωτικά προβλήματα του Sparkasse ήταν η συμμετοχή του στην WestLB. Το Sparkasse υπέστη συνολικές ζημίες ύψους […] εκατ. ευρώ, διότι ως μέλος της Rheinischer Sparkassen- und Giroverband (RSGV) συνέβαλε στην ενίσχυση του αποθεματικού κεφαλαίου το οποίο είχε συστήσει η RSGV ως δίχτυ ασφαλείας για τα μέλη της ένωσης και τις Landesbank. Το αποθεματικό κεφάλαιο χρησιμοποιήθηκε στο πλαίσιο των μέτρων διάσωσης υπέρ της WestLB το 2008. Η υπολειπόμενη έκθεση σε κίνδυνο υφίσταται λόγω της έμμεσης συμμετοχής του Sparkasse στην WestLB και της υπολειπόμενης έμμεσης ευθύνης που έχει για την τράπεζα επισφαλειών (Bad Bank) της WestLB ως μέλος της RSGV.
(45)
Παρόλο που το Sparkasse δεν διαθέτει άμεσες επενδύσεις στην West LB, εκτίθεται σε κίνδυνο μέσω της συμμετοχής του στη RSGV στην οποία συμμετέχει με ποσοστό 19 %. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Γερμανίας, ο κίνδυνος αρνητικών επιπτώσεων για το Sparkasse από την ενδεχόμενη επιδείνωση της λογιστικής αξίας της RSGV λόγω της WestLB είναι ελάχιστος. Πρώτον, η WestLB αξιολογήθηκε πρόσφατα από ανεξάρτητο τρίτο εμπειρογνώμονα και, επιπλέον, η λογιστική αξία της στον ισολογισμό της RSGV κατά την ημερομηνία αναφοράς της 31ης Δεκεμβρίου 2009 διορθώθηκε από το ιστορικό ποσό των […] δισεκατ. ευρώ στα […] εκατ. ευρώ. Η έμμεση συμμετοχή του Sparkasse στη WestLB αντιστοιχεί συνεπώς επί του παρόντος σε περίπου […] ευρώ. Επειδή το Sparkasse διατρέχει κίνδυνο από τη WestLB μόνο λόγω της συμμετοχής του στην RSGV, αυτό που έχει σημασία για το Sparkasse είναι μόνο η εσωτερική αξία της RSGV. Αυτή διαμορφώνεται, ωστόσο, όχι μόνο σύμφωνα με την αξία της WestLB αλλά και οιασδήποτε άλλης θυγατρικής εταιρείας και επένδυσης που υπάγεται στη RSGV. Από την αξιολόγηση των υπόλοιπων θυγατρικών εταιρειών της RSGV που διενεργήθηκε στο τέλος του 2009 προέκυψε ότι υπάρχουν σημαντικά σιωπηρά αποθεματικά τα οποία θα επαρκούσαν να καλύψουν ακόμη και την απαιτούμενη απόσβεση της WestLB σε 0 βάσει του χειρότερου σεναρίου.
(46)
Η υποχρεωτική συνεισφορά του Sparkasse [στην …], με την οποία θα καλυφθούν ενδεχόμενες ζημίες τής πρόσφατα συσταθείσας τράπεζας επισφαλειών της WestLB, ανέρχεται σε […] εκατ. ευρώ για χρονική περίοδο 25 ετών. Η συνεισφορά αυτή δεν έχει ωστόσο αρνητικές επιπτώσεις στην ικανότητα του Sparkasse να επιτύχει στο μέλλον τους δείκτες κεφαλαίου που απαιτούνται από τις ρυθμιστικές αρχές, διότι η συνεισφορά [στην …] θα καταβληθεί αποκλειστικά από μελλοντικά κέρδη.
4.7. Μερική πρόωρη αποχώρηση
(47)
Η Γερμανία διαβεβαίωσε ότι το Sparkasse θα εξοφλήσει μέρος του ληφθέντος κεφαλαίου νωρίτερα από τη συμβατική προθεσμία που προβλέπεται για τα χρηματοδοτικά μέσα (βλ. παράρτημα Ι σημείο 27). Η εξόφληση θα ξεκινήσει το 2011 και θα πραγματοποιηθεί σε δύο στάδια.
(48)
Καταρχάς η ένωση ειδικού σκοπού […] θα εισπράξει μια πρώτη δόση ύψους 150 εκατ. ευρώ από τα δικαιώματα συμμετοχής της εταιρείας προώθησης. Η κατάσταση της εταιρείας προώθησης δεν θα βελτιωθεί περισσότερο μέσω της συναλλαγής και ιδίως μέσω του ύψους της τιμής αγοράς από ό,τι αν διατηρούσε το χρηματοδοτικό μέσο (22). Η ένωση ειδικού σκοπού θα μετατρέψει στη συνέχεια τα δικαιώματα συμμετοχής, τα οποία επί του παρόντος αποτελούν κεφάλαιο Tier 2 (συμπληρωματικό κεφάλαιο), σε χρηματοδοτικά μέσα κεφαλαίου Tier 1. Το νέο αυτό μέσο με μη σωρευτικά τοκομερίδια θα αποτελείται από τίτλους μειωμένης εξασφάλισης, ελάχιστης διάρκειας 30 ετών. Η διαδικασία αυτή αναμένεται να βελτιώσει τον δείκτη Tier 1 του Sparkasse κατά [0,8-1,0] %.
(49)
Ο βελτιωμένος δείκτης βασικού κεφαλαίου αποτελεί με τη σειρά του προϋπόθεση για το δεύτερο στάδιο το οποίο συνίσταται στην επαναγορά το 2011 από το Sparkasse της δεύτερη δόσης των δικαιώματα συμμετοχής που διατηρεί η εταιρεία προώθησης (ονομαστικής αξίας ύψους 150 εκατ. ευρώ). Αμφότερα τα στάδια θα έχουν ως αποτέλεσμα τη μείωση του κεφαλαίου Tier 2 συνολικά κατά [0,5-1,0] %. Επιπλέον, η RSGV ή άλλο μέλος του κλάδου ταμιευτηρίων θα αγοράσει τις συμμετοχές που έχει το Sparkasse σε δύο […] συνδεδεμένες με το Sparkasse και […] στην τιμή που ισχύει στην αγορά (23). Μέσω της πώλησης των έμμεσων συμμετοχών στις δύο αυτές εταιρείες, αναμένεται ότι το σύνολο ισολογισμού του Sparkasse θα μειωθεί περαιτέρω κατά [0,2-0,5] %. Η εκποίηση των δύο αυτών εταιρειών σχετίζεται άρρηκτα με την επαναγορά της δεύτερης δόσης δικαιωμάτων συμμετοχής, διότι η RSGV προτίθεται να χρηματοδοτήσει την αγορά των δύο εταιρειών από τα έσοδα της πώλησης των δικαιωμάτων συμμετοχής.
5. ΛΟΓΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΙΝΗΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΣΗΜΗΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΛΕΓΧΟ ΤΟΥ ΜΕΤΡΟΥ ΑΝΑΚΕΦΑΛΑΙΟΠΟΙΗΣΗΣ
(50)
Πρέπει να υπομνησθεί ότι στην προκείμενη περίπτωση η Επιτροπή κίνησε την επίσημη διαδικασία έρευνας για να ελέγξει, σύμφωνα με το άρθρο 107 παράγραφος 3 ΣΛΕΕ (24), το συμβιβάσιμο των υπό εξέταση μέτρων ανακεφαλαιοποίησης που χορηγήθηκαν ως ενίσχυση αναδιάρθρωσης στις 4 Νοεμβρίου 2009 με την εσωτερική αγορά.
(51)
Επιπλέον, η Επιτροπή εξέφρασε αμφιβολίες για το κατά πόσο διασφαλίζεται κατάλληλος επιμερισμός των βαρών και περιορίζεται η νόθευση του ανταγωνισμού, όπως ορίζεται στους κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις (βλ. αιτιολογική σκέψη 50 της απόφασης κίνησης της διαδικασίας).
(52)
Επειδή δεν ήταν σαφές κατά πόσο τα προβλήματα του Sparkasse προκλήθηκαν από επενδυτικές αποφάσεις, οι οποίες είχαν ληφθεί πολύ πριν από την έναρξη της κρίσης, ή οφείλονται όντως στη χρηματοπιστωτική κρίση, η Επιτροπή δεν είχε ακόμη αποφασίσει εάν τα μέτρα ανακεφαλαιοποίησης εμπίπτουν στο άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο β) ΣΛΕΕ ή στο άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) ΣΛΕΕ. Η Επιτροπή αποφάσισε, με στόχο τον καθορισμό της ισχύουσας νομικής βάσης, να προβεί σε αναλυτικό έλεγχο των γεγονότων και να λάβει απόφαση σε μεταγενέστερο στάδιο.
6. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΑΛΛΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΜΕΝΩΝ
(53)
Η Επιτροπή διαπιστώνει ότι δεν υποβλήθηκαν παρατηρήσεις άλλων ενδιαφερομένων στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας σχετικά με το υπό εξέταση μέτρο ανακεφαλαιοποίησης.
7. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΓΕΡΜΑΝΙΑΣ
(54)
Η Γερμανία εξέτασε την απόφαση της Επιτροπής της 4ης Νοεμβρίου 2009 σχετικά με την κίνηση διαδικασίας δυνάμει του άρθρου 108 παράγραφος 2 ΣΛΕΕ. Η Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας δήλωσε στην Επιτροπή, ότι κατά την άποψή της, τα υπό εξέταση μέτρα ανακεφαλαιοποίησης υπέρ του Sparkasse υπό μορφή σιωπηρής συμμετοχής και κεφαλαίου δικαιωμάτων συμμετοχής δεν συνιστούν κρατικές ενισχύσεις κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 ΣΛΕΕ. Σύμφωνα με τη Γερμανία, τα μέτρα, όπως παρουσιάζονται στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας (βλ. αιτιολογικές σκέψεις 24 έως 28 της απόφασης κίνησης της διαδικασίας) είναι συμβιβάσιμα με την αρχή του επενδυτή υπό όρους οικονομίας της αγοράς.
(55)
Η Γερμανία αντικρούει την εκτίμηση της Επιτροπής σύμφωνα με την οποία η αγορά για υβριδικά κεφάλαια κατά τη στιγμή της υλοποίησης των μέτρων ανακεφαλαιοποίησης (ήτοι τέλη 2008/αρχές 2009) ήταν τελείως «στεγνή» (25), και ότι σύμφωνα με το συμπέρασμά της τη δεδομένη στιγμή κανένας επενδυτής ή ιδιοκτήτης που ενεργεί υπό όρους οικονομίας της αγοράς δεν θα προέβαινε σε ανάλογη επένδυση -έστω και με υψηλότερο αντιστάθμισμα- (βλ. αιτιολογική σκέψη 38 της απόφασης κίνησης της διαδικασίας). Η Γερμανία υποστηρίζει ότι το Sparkasse δεν είχε επηρεαστεί από τις εν λόγω εξελίξεις στην αγορά διότι ήταν σε θέση να εκδώσει τίτλους μειωμένης εξασφάλισης ύψους περίπου [10-15] εκατ. ευρώ κατά το τελευταίο τρίμηνο του 2008 και περίπου [35-40] εκατ. ευρώ κατά το πρώτο τρίμηνο του 2009 σε δόσεις πολλών εκατοντάδων χιλιάδων ευρώ.
(56)
Η Γερμανία υποστηρίζει ότι η ανακεφαλαιοποίηση του Sparkasse Köln Bonn μέσω της εταιρείας προώθησης δεν χρηματοδοτήθηκε από κρατικούς πόρους.
(57)
Εάν η Επιτροπή αποφανθεί ωστόσο στο προκαταρκτικό συμπέρασμά της ότι η ανακεφαλαιοποίηση του Sparkasse εμπεριέχει κρατική ενίσχυση, η Γερμανία είναι πεπεισμένη ότι πρόκειται για ενίσχυση συμβιβάσιμη με την εσωτερική αγορά δυνάμει του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο β) ΣΛΕΕ.
(58)
Η Γερμανία υποστηρίζει ότι το σχέδιο αναδιάρθρωσης πληροί όλες τις προϋποθέσεις της ανακοίνωσης της Επιτροπής της 23ης Ιουλίου 2009 περί αποκατάστασης της βιωσιμότητας και αξιολόγησης των μέτρων αναδιάρθρωσης στον χρηματοπιστωτικό τομέα, στο πλαίσιο της παρούσας κρίσης, βάσει των κανόνων περί κρατικών ενισχύσεων (26) (στο εξής «ανακοίνωση περί αναδιάρθρωσης»).
(59)
Κατά την άποψη της Γερμανίας, μέσω του σχεδίου αναδιάρθρωσης διασφαλίζεται ότι το Sparkasse θα επιτύχει εκ νέου τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητά του, ότι θα έχει επαρκή ιδία συνεισφορά στα έξοδα αναδιάρθρωσης και ότι οι ενδεχόμενες στρεβλώσεις στον ανταγωνισμό λόγω της ενίσχυσης περιορίζονται μέσω εκτεταμένων διαρθρωτικών μέτρων και διασφαλίσεων σε επίπεδο συμπεριφοράς.
(60)
Οι δεσμεύσεις της Γερμανίας παρατίθενται στα παραρτήματα I, II και III και αποτελούν άρρηκτο στοιχείο της παρούσας απόφασης. Για να διασφαλιστεί ότι οι υποχρεώσεις υλοποιούνται πραγματικά, ορίζεται εντολοδόχος παρακολούθησης. Η διαδικασία διορισμού καθώς και τα καθήκοντα του εντολοδόχου παρακολούθησης καθορίζονται στο παράρτημα ΙΙ. Η Γερμανία έχει επίσης δεσμευτεί ως προς το χρονικό πλαίσιο υλοποίησης των εκποιήσεων (παράρτημα Ι αιτιολογικές σκέψεις 10 και 13). Εάν δεν τηρηθεί το εν λόγω χρονικό πλαίσιο, διορίζεται εντολοδόχος παρακολούθησης. Η διαδικασία διορισμού καθώς και τα καθήκοντα του εντολοδόχου παρακολούθησης καθορίζονται στο παράρτημα ΙΙΙ.
8. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΜΕΤΡΟΥ ΒΑΣΕΙ ΤΩΝ ΚΑΝΟΝΩΝ ΠΕΡΙ ΚΡΑΤΙΚΩΝ ΕΝΙΣΧΥΣΕΩΝ
8.1. Ύπαρξη κρατικής ενίσχυσης και ποσό ενίσχυσης
(61)
Η Επιτροπή οφείλει να ελέγξει εάν τα υπό εξέταση μέτρα συνιστούν κρατικές ενισχύσεις. Το άρθρο 107 παράγραφος 1 ΣΛΕΕ ορίζει ότι: «Ενισχύσεις που χορηγούνται υπό οποιαδήποτε μορφή από τα κράτη ή με κρατικούς πόρους και που νοθεύουν ή απειλούν να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό διά της ευνοϊκής μεταχειρίσεως ορισμένων επιχειρήσεων ή ορισμένων κλάδων παραγωγής είναι ασυμβίβαστες με την εσωτερική αγορά, κατά το μέτρο που επηρεάζουν τις μεταξύ κρατών μελών συναλλαγές.».
(62)
Στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας (τμήμα 5.1) η Επιτροπή καταλήγει στο προκαταρκτικό συμπέρασμα ότι τα δύο μέτρα ανακεφαλαιοποίησης υπέρ του Sparkasse συνιστούν κρατικές ενισχύσεις. Η Επιτροπή δεν μπορεί να δεχτεί το επιχείρημα της Γερμανίας, ότι δηλαδή τα μέτρα δεν συνιστούν κρατικές ενισχύσεις διότι οι όροι για αμφότερα τα χρηματοδοτικά μέσα διατυπώθηκαν κατά τέτοιο τρόπο που και ένας επενδυτής υπό όρους οικονομίας της αγοράς θα τους είχε αποδεχτεί. Ακόμη και αν η προμήθεια για αμφότερα τα μέσα αντιστοιχούσε έως τις αρχές του 2008 στους τόκους που καταβάλλονται για συγκρίσιμα χρηματοδοτικά μέσα, στην προκείμενη περίπτωση και λόγω του υψηλού κινδύνου που διέτρεχε το Sparkasse εξαιτίας ελλιπούς κερδοφορίας, η εν λόγω προμήθεια ήταν υπερβολικά χαμηλή. Επιπλέον, η αγορά για υβριδικό κεφάλαιο ήταν κατά τη χρονική στιγμή της ανακεφαλαιοποίησης τελείως «στεγνή». Για τον λόγο αυτό, η Επιτροπή δεδομένων των όρων πλαισίου και ιδίως της κατάστασης της αγοράς, δεν μπορεί να δεχτεί το επιχείρημα της Γερμανίας, ότι δηλαδή ένας επενδυτής υπό όρους οικονομίας της αγοράς -και μάλιστα υπό τις συγκεκριμένες συνθήκες- θα είχε πραγματοποιήσει την εν λόγω επένδυση.
(63)
Από τον ενδελεχή έλεγχο δεν προέκυψαν πληροφορίες ότι οι διαπιστώσεις αυτές θα μπορούσαν να αλλάξουν. Οι τίτλοι μειωμένης εξασφάλισης που εκδόθηκαν από το Sparkasse στα τέλη του 2008 και κατά το πρώτο τρίμηνο του 2009, λόγω του χαμηλού ύψους των επιμέρους δόσεων δεν αποτελούν αξιόπιστη απόδειξη για το ότι οι αγορές για υβριδικά κεφάλαια πράγματι λειτουργούσαν. Ο κίνδυνος που συνδέεται με δόσεις υβριδικού κεφαλαίου αξίας μερικών εκατοντάδων χιλιάδων ευρώ δεν μπορεί να συγκριθεί με τον κίνδυνο ενός χρηματοδοτικού μέσου ονομαστικής αξίας ύψους 150 εκατ. ευρώ και είναι ευκολότερα αποδεκτός από τις ιδιωτικές αγορές. Για τον λόγο αυτό, η Επιτροπή επιμένει στη διαπίστωσή της ότι κατά τη συγκεκριμένη χρονική περίοδο κανένας επενδυτής υπό όρους οικονομίας της αγοράς δεν θα αγόραζε ομολογίες υβριδικού κεφαλαίου με έκταση και χαρακτηριστικά συγκρίσιμα με τα μέτρα ανακεφαλαιοποίησης που χορηγήθηκαν υπέρ του Sparkasse.
(64)
Σε ό,τι αφορά τον τύπο των πόρων που διατέθηκαν από την εταιρεία προώθησης για την ανακεφαλαιοποίηση του Sparkasse, η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι ήδη σε άλλες περιπτώσεις είχε αποφανθεί ότι οι πόροι των εταιρειών προώθησης αποτελούν πόρους που ελέγχονται άμεσα ή έμμεσα από δημόσιους φορείς (27). Κατά την άποψη της Επιτροπής αυτό ισχύει επίσης για τη συγκεκριμένη εταιρεία προώθησης, η οποία είναι κατά 100 % θυγατρική της RSGV. Για τον λόγο αυτό, οι συγκεκριμένοι πόροι πρέπει να χαρακτηριστούν ως κρατικοί πόροι κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 ΣΛΕΕ.
(65)
Για τους ανωτέρω λόγους η Επιτροπή επιβεβαιώνει το προκαταρκτικό συμπέρασμα που διατύπωσε στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας, ότι δηλαδή τα μέτρα ανακεφαλαιοποίησης υπέρ του Sparkasse συνιστούν κρατικές ενισχύσεις κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 ΣΛΕΕ.
(66)
Επιπλέον, πρέπει να σημειωθεί ότι οι ενισχύσεις διάσωσης μετατράπηκαν σε ενισχύσεις αναδιάρθρωσης, οι οποίες συνιστούν περαιτέρω πλεονέκτημα υπέρ του Sparkasse. Τα μέτρα κατέστησαν εφικτή τη χρηματοδότηση του Sparkasse σε χρονική στιγμή κατά την οποία, ιδίως λόγω της χρηματοπιστωτικής και οικονομικής κρίσης, δεν ήταν σε θέση να αντλήσει κεφάλαια από την αγορά. Αυτό συνεπάγεται οικονομικό πλεονέκτημα υπέρ του Sparkasse και ενισχύει τη θέση του έναντι των ανταγωνιστών του στη Γερμανία και σε άλλα κράτη μέλη στους οποίους δεν παρασχέθηκε η ίδια στήριξη. Τα μέτρα είναι συνεπώς ικανά να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό και να επηρεάσουν τις συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών.
(67)
Το στοιχείο ενίσχυσης στις εισφορές κεφαλαίου ανέρχεται σε 650 εκατ. ευρώ και αντιστοιχεί στο 3,3 % των σταθμισμένων κατά τον κίνδυνο στοιχείων ενεργητικού του Sparkasse (στοιχεία: τέλη του 2008).
8.2. Συμβιβάσιμο της ενίσχυσης με την εσωτερική αγορά
8.2.1. Νομική βάση για τον έλεγχο του συμβιβάσιμου
(68)
Στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας της 4ης Νοεμβρίου 2009, η Επιτροπή δεν είχε λάβει ακόμη απόφαση σχετικά με τη νομική βάση που ισχύει για τον έλεγχο των μέτρων ανακεφαλαιοποίησης. Σύμφωνα με τις τότε διαθέσιμες πληροφορίες, οι αποφάσεις που λήφθηκαν πολύ πριν από την έναρξη της χρηματοπιστωτικής κρίσης σχετικά με επενδύσεις σε έργα περιφερειακής ανάπτυξης φάνηκε ότι αποτελούσαν την κύρια αιτία για τα προβλήματα του Sparkasse. Επειδή η χρηματοπιστωτική κρίση μάλλον επιδείνωσε μόνο τα ήδη υφιστάμενα χρηματοοικονομικά προβλήματα του Sparkasse, δεν αποκλείεται η εφαρμογή του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) ΣΛΕΕ. Επειδή τα μέτρα ανακεφαλαιοποίησης υλοποιήθηκαν στο ζενίθ της χρηματοπιστωτικής κρίσης, θα μπορούσε πιθανόν επίσης να εφαρμοστεί -μεταξύ άλλων σε ό,τι αφορά την πάγια πρακτική λήψης αποφάσεων της Επιτροπής σε περιπτώσεις προβληματικών τραπεζών- το άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο β) ΣΛΕΕ.
(69)
Ακόμη και αν οι μέχρι τώρα αποφάσεις λήφθηκαν βάσει των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις για τη διάσωση και αναδιάρθρωση προβληματικών επιχειρήσεων (στο εξής «κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με ενισχύσεις διάσωσης και αναδιάρθρωσης») (28), η Επιτροπή στο σημείο 49 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης διασαφήνισε ότι όλες οι ενισχύσεις που κοινοποιήθηκαν στην Επιτροπή έως και την 31η Δεκεμβρίου 2010, βάσει της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης και όχι βάσει των κατευθυντήριων γραμμών σχετικά με ενισχύσεις διάσωσης και αναδιάρθρωσης, πρέπει να εξετάζονται ως ενισχύσεις αναδιάρθρωσης υπέρ χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων.
(70)
Σε ό,τι αφορά τη συνεχιζόμενη τρωτότητα του γερμανικού τραπεζικού κλάδου, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η ενδεχόμενη διάλυση ενός από τα μεγαλύτερα ταμιευτήρια της Γερμανίας λόγω […] θα είχε συστημικές επιπτώσεις και θα έθετε σε κίνδυνο τη χρηματοοικονομική σταθερότητα της Γερμανίας.
(71)
Για τον λόγο αυτό, ως νομική βάση για τον έλεγχο του κατά πόσο η χρηματοπιστωτική στήριξη του Sparkasse είναι συμβιβάσιμη με την εσωτερική αγορά ως ενίσχυση αναδιάρθρωσης για τη διατήρηση της χρηματοοικονομικής σταθερότητας λαμβάνεται το άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο β) ΣΛΕΕ.
8.2.2. Συμβιβάσιμο της ενίσχυσης αναδιάρθρωσης με την εσωτερική αγορά
(72)
Σύμφωνα με την ανακοίνωση περί αναδιάρθρωσης πρέπει, καταρχάς, από το σχέδιο αναδιάρθρωσης να προκύπτει για το ωφελούμενο χρηματοπιστωτικό ίδρυμα, το οποίο υποβάλλεται σε αναδιάρθρωση, ότι είναι σε θέση να αποκαταστήσει τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητά του. Δεύτερον, η ενίσχυση πρέπει να περιορίζεται στο ελάχιστο απαραίτητο ποσό και τόσο το ωφελούμενο χρηματοπιστωτικό ίδρυμα όσο και οι κάτοχοι του κεφαλαίου του θα πρέπει να συνεισφέρουν στον μέγιστο δυνατό βαθμό με ιδίους πόρους στην αναδιάρθρωση. Τρίτον, πρέπει να προβλέπονται μέτρα για τον περιορισμό των στρεβλώσεων που προκαλούνται στον ανταγωνισμό από την τεχνητή ενίσχυση της θέσης του ωφελούμενου χρηματοπιστωτικού ιδρύματος στην αγορά καθώς και για την εξασφάλιση ενός ανταγωνιστικού τραπεζικού τομέα. Επιπλέον, πρέπει να ληφθούν υπόψη ζητήματα παρακολούθησης και διαδικαστικά θέματα.
i) Αποκατάσταση της μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας
(73)
Η Γερμανία, όπως προβλέπεται στις παραγράφους 9 έως 11 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης, διαβίβασε ολοκληρωμένο και λεπτομερές σχέδιο αναδιάρθρωσης με πλήρη στοιχεία σχετικά με το επιχειρηματικό μοντέλο του Sparkasse. Στο σχέδιο αναδιάρθρωσης αναλύονται επίσης οι λόγοι για τα χρηματοοικονομικά προβλήματα του Sparkasse.
(74)
Το επιχειρηματικό μοντέλο προβλέπει νέο στρατηγικό προσανατολισμό στις βασικές επιχειρηματικές δραστηριότητες ενός παραδοσιακού περιφερειακού ταμιευτηρίου με πολιτική εμπορικής διανομής. Το Sparkasse θα επικεντρωθεί στις συνήθεις υπηρεσίες ενός χρηματοπιστωτικού ιδρύματος λιανικής για τις παραδοσιακές κατηγορίες πελατών του στον οικονομικό χώρο Κολωνίας-Βόννης, ήτοι σε ιδιώτες πελάτες, ΜΜΕ, καθώς και σε μικρότερους βιομηχανικούς και θεσμικούς πελάτες. Το Sparkasse θα επικεντρωθεί επίσης στα επιχειρηματικά πεδία που ορίζει το καταστατικό του και στις βασικές αρμοδιότητές του και θα αποσυρθεί από τους τομείς που προκάλεσαν τα χρηματοοικονομικά προβλήματα που αντιμετωπίζει. Το Sparkasse θα αποσυρθεί στο μέλλον από οιεσδήποτε δραστηριότητες διαπραγματεύσεων για ίδιο όφελος, θα εκποιήσει θυγατρικές εταιρείες που δεν ανήκουν στο βασικό επιχειρηματικό του πεδίο και δεν θα προβαίνει πλέον σε επενδύσεις χαρτοφυλακίων SAA και ABS. Κατά την άποψη της Επιτροπής, το νέο επιχειρηματικό μοντέλο του Sparkasse παρουσιάζει συνοχή και μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα.
(75)
Τα προβλήματα του Sparkasse οφείλονται κυρίως σε τρία επιχειρηματικά πεδία: i) σχέδια περιφερειακής ανάπτυξης, ii) επενδύσεις σε χαρτοφυλάκια ABS και SAA και iii) συμμετοχή του Sparkasse στη WestLB.
(76)
Το Sparkasse ξεκίνησε ήδη το 2008 την εκποίηση και/ή εκκαθάριση θυγατρικών εταιρειών που δεν ανήκαν στο βασικό επιχειρηματικό του πεδίο και δραστηριοποιούνταν στον τομέα της περιφερειακής ανάπτυξης. Η πλήρης παύση των εν λόγω επιχειρηματικών δραστηριοτήτων είναι απαραίτητη και κατάλληλη για να καθησυχάσει τις ανησυχίες της Επιτροπής σε ό,τι αφορά το δίκαιο του ανταγωνισμού, διότι μέσω των εκποιήσεων μπορούν να αποκλειστούν περαιτέρω ζημίες ή έκθεση σε περαιτέρω κινδύνους που σχετίζονται με τις θυγατρικές εταιρείες. Επιπλέον, με τον τρόπο αυτό δεν αποδεσμεύεται μόνο κεφάλαιο αλλά και ανθρώπινοι πόροι στον τομέα της διαχείρισης οι οποίοι μπορούν να χρησιμοποιηθούν εκ νέου για τις βασικές επιχειρηματικές δραστηριότητες του Sparkasse. Οι εκποιήσεις θα μειώσουν επίσης τον ισολογισμό του Sparkasse κατά περίπου [180-230] εκατ. ευρώ ([0-2] %) (29).
(77)
Καθότι οι επιχειρηματικές δραστηριότητες των θυγατρικών εταιρειών που πρέπει να πωληθούν στον δήμο Κολωνίας αφορούν κυρίως την ανάπτυξη ακινήτων και υπηρεσίες σε σχέση με ακίνητα, η εφαρμογή της ανακοίνωσης της Επιτροπής σχετικά με την αντιμετώπιση των απομειωμένων περιουσιακών στοιχείων στον κοινοτικό τραπεζικό τομέα (ανακοίνωση περί απομειωμένων περιουσιακών στοιχείων) (30) δεν είναι ούτε απαραίτητη ούτε πρόσφορη κατά την άποψη της Επιτροπής. Η λογιστική αξία των εν λόγω θυγατρικών εταιρειών έχει ήδη διορθωθεί σημαντικά προς τα κάτω τα τελευταία χρόνια προκειμένου να προσαρμοστεί στην αγοραία αξία. Για τον λόγο αυτό, η εκποίηση των θυγατρικών εταιρειών δεν θα συνεπάγετο σημαντικές ζημίες για το Sparkasse. Επιπλέον, σύμφωνα με τις δηλώσεις της Γερμανίας, το Sparkasse θα πωλήσει τις θυγατρικές εταιρείες στην αγοραία αξία τους, η οποία πρόκειται να καθοριστεί από ανεξάρτητο εμπειρογνώμονα προκειμένου να διασφαλιστεί ότι οι εκποιήσεις δεν θα συνοδευτούν από περαιτέρω κρατικές ενισχύσεις.
(78)
Τα χαρτοφυλάκια ABS και SAA ήταν μια ακόμη αιτία για τα χρηματοοικονομικά προβλήματα του Sparkasse. Οι επενδύσεις αυτές έχουν ήδη περιοριστεί σημαντικά. Το Sparkasse πρόκειται να αποσυρθεί τελείως από τα εν λόγω χαρτοφυλάκια έως το 2014. Επειδή οι επενδύσεις δεν αντιστοιχούν πλέον στο νέο επιχειρηματικό μοντέλο του Sparkasse, η απόσυρση από τα εν λόγω χαρτοφυλάκια αποτελεί απαραίτητο βήμα για την εφαρμογή της νέας στρατηγικής του. Καθότι η τρέχουσα λογιστική αξία των υπολειπόμενων στοιχείων ενεργητικού στα χαρτοφυλάκια ABS και SAA αντιστοιχούν συνολικά στην αγοραία αξία τους, η υπολειπόμενη έκθεση σε κίνδυνο για τα εν λόγω χαρτοφυλάκια είναι περιορισμένη και δεν επηρεάζει τη βιωσιμότητα του Sparkasse.
(79)
Τέλος, ο υπολειπόμενος κίνδυνος του Sparkasse σε σχέση με τη συμμετοχή του στη WestLB, η οποία οδήγησε σε ζημίες ύψους […] εκατ. ευρώ, είναι περιορισμένος και εξασφαλίζεται από σιωπηρά αποθέματα στο επενδυτικό χαρτοφυλάκιο της RSGV. Επειδή η εισφορά του Sparkasse [στην …] θα προέρχεται μόνο από μελλοντικά καθαρά κέρδη, η υποχρεωτική αυτή εισφορά δεν διακυβεύει τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα του Sparkasse. Επιπλέον, η Επιτροπή χαρακτηρίζει ως θετικό το γεγονός ότι οι εισφορές [στην …] μπορούν να πληρωθούν μόνο αφότου επιστραφεί το κρατικό κεφάλαιο σύμφωνα με τους όρους ανακεφαλαιοποίησης.
(80)
Η Επιτροπή διαπιστώνει ότι οι αδυναμίες στη διοίκηση του Sparkasse έχουν ήδη αποτελέσει και συνεχίζουν να αποτελούν αντικείμενο στοχευμένων βελτιωτικών μέτρων εκ μέρους του Sparkasse. Η αλλαγή που πραγματοποιήθηκε το 2005, μετά την ολοκλήρωση της συγκέντρωσης του Stadtsparkasse Köln και του Sparkasse Bonn, στη μετοχική δομή και στην εισαγωγή της ψηφοφορίας με ειδική πλειοψηφία διασφαλίζει ότι τα πολιτικά συμφέροντα των ιδιοκτητών δεν θα υπερτερούν των οικονομικών συμφερόντων του Sparkasse. Επιπλέον, οι αλλαγές στη σύνθεση και στον αριθμό μελών των οργάνων του Sparkasse καθώς και οι βελτιώσεις στη διαδικασία λήψης αποφάσεων καθιστούν εφικτή τη λογοδοσία των ανώτατων στελεχών της διοίκησης. Η αυστηρότερη ανάληψη ευθυνών και το υψηλότερο ποσοστό [εξωτερικών …] καθώς και ο διορισμός μελών στα όργανα του Sparkasse μη προερχόμενων από πολιτικούς κύκλους διασφαλίζουν μεγαλύτερη διαφάνεια και αποτελεσματικότητα στη διαδικασία λήψης αποφάσεων. Τα μέτρα αυτά -σε συνδυασμό με την τροποποιημένη μετοχική δομή- εστιάζουν στις αιτίες των προβλημάτων του Sparkasse έτσι ώστε να ελαχιστοποιηθεί ο κίνδυνος να συμμετάσχει εκ νέου το Sparkasse σε έργα με πολιτικά κίνητρα, τα οποία συγκρούονται με τα οικονομικά του συμφέροντα. Επιπλέον, ο υφιστάμενος νόμος περί ταμιευτηρίων φαίνεται ότι διασφαλίζει επαρκώς την ανεξαρτησία της διοίκησης του Sparkasse. Οι αποδείξεις που έχει υποβάλει το Sparkasse, βάσει των οποίων δεν έχει συμμετάσχει από το 2004 σε νέα έργα με πολιτικό κίνητρο, καθιστούν σαφές ότι είναι επιτυχή τα υλοποιηθέντα μέτρα. Συνολικά, ο νέος κώδικας εταιρικής διακυβέρνησης συνάδει με τα αποτελέσματα τα οποία έχουν επιτευχθεί σε συγκρίσιμες περιπτώσεις (31). Οι υλοποιηθείσες και εξασφαλισμένες αλλαγές στην εταιρική διακυβέρνηση του Sparkasse μπορούν για τον λόγο αυτό να χαρακτηριστούν ως κατάλληλη και επαρκής συνεισφορά στην αποκατάσταση της μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας του Sparkasse.
(81)
Κατά την άποψη της Επιτροπής το σχέδιο αναδιάρθρωσης του Sparkasse πληροί τους όρους των σημείων 9 και 12 έως 15 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης. Βάσει αυτής, από το σχέδιο πρέπει να προκύπτει ο τρόπος με τον οποίο το χρηματοπιστωτικό ίδρυμα θα αποκαταστήσει το συντομότερο δυνατόν την μακροπρόθεσμη βιωσιμότητά του χωρίς τη λήψη κρατικών ενισχύσεων. Επιπλέον, το χρηματοπιστωτικό ίδρυμα πρέπει να είναι σε θέση να διασφαλίσει επαρκή απόδοση ιδίων κεφαλαίων και, παράλληλα, να αναλάβει όλα τα έξοδα της συνήθους επιχειρηματικής του δραστηριότητας και να πληροί τα ισχύοντα κριτήρια που ορίζουν οι ρυθμιστικές αρχές.
(82)
Το Sparkasse διαβίβασε τις χρηματοοικονομικές προβλέψεις για την περίοδο 2008-2014 με στοιχεία σχετικά με τα έσοδα, τα έξοδα, τις απομειώσεις αξίας, τα κέρδη και τις τοποθετήσεις κεφαλαίου. Κατά την άποψη της Επιτροπής, οι προβλέψεις βασικού σεναρίου βασίζονται σε ρεαλιστικές μακροοικονομικές υποθέσεις. Το Sparkasse θέτει ως προϋπόθεση ότι από το 2010 θα επιτυγχάνει κέρδη και, στη συνέχεια, καθ’ όλη τη διάρκεια του προγράμματος αναδιάρθρωσης θα βελτιώνει διαρκώς τα ετήσια αποτελέσματά του. Σύμφωνα με τις προβλέψεις, η απόδοση ιδίων κεφαλαίων για το 2014 θα ανέρχεται στο [9-10] %, που υπό κανονικές συνθήκες αγοράς αποτελεί ικανοποιητικό αποτέλεσμα για χρηματοπιστωτικά ιδρύματα λιανικής. Επιπλέον, το Sparkasse θα καταβάλει από το 2013 την πλήρη αποζημίωση για τα μέτρα ενίσχυσης. Οι δείκτες κεφαλαίου του Sparkasse θα κυμαίνονται εκ νέου σαφώς πάνω από τις ελάχιστες απαιτήσεις που προβλέπουν οι ρυθμιστικές αρχές, ενώ για το 2014 αναμένεται δείκτης βασικού κεφαλαίου της τάξεως του [8-9] % (έναντι του 6,1 % για το 2009).
(83)
Επιπλέον, το Sparkasse απέδειξε ότι θα ήταν βιώσιμο ακόμη και βάσει του σεναρίου προσομοίωσης κρίσης. Οι παραδοχές στις οποίες βασίστηκε το σενάριο προσομοίωσης κρίσης ήταν εύλογες. Επειδή βάσει της δοκιμασίας αντοχής προέκυψε ότι τα αποτελέσματα του Sparkasse θα κυμαίνονται πάνω από τους δείκτες κεφαλαίου που προβλέπουν οι ρυθμιστικές αρχές, πληρούνται οι προϋποθέσεις του σημείου 13 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης. Επιπλέον, από την ανάλυση ευαισθησίας προέκυψε ότι το Sparkasse θα ήταν σε θέση να επιδείξει ανθεκτικότητα σε ενδεχόμενη σημαντική μεταβολή των επιτοκίων στο μέλλον.
(84)
Επιπλέον, το Sparkasse πρότεινε μια στρατηγική για την πρόωρη μερική επιστροφή των κρατικών εισφορών κεφαλαίου. Η μερική αυτή επιστροφή θα ήταν εφικτή χωρίς να επηρεαστεί η κεφαλαιακή βάση του Sparkasse διότι ο δείκτης βασικού κεφαλαίου του Sparkasse εκτιμάται για το 2010 στο [6-7] %, και σύμφωνα με το βασικό σενάριο αναμένεται να είναι ακόμη υψηλότερος. Αλλά και στο σενάριο προσομοίωσης κρίσης ο δείκτης θα κυμαινόταν πάνω από τις ελάχιστες απαιτήσεις που ορίζουν οι ρυθμιστικές αρχές. Για την πρόωρη μερική επιστροφή δεν απαιτείται ούτε για το Sparkasse ούτε για άλλη επιχείρηση που συμμετέχει στη συναλλαγή επιπρόσθετη υποστήριξη. Πρώτον, δεν θα βελτιωνόταν η θέση της εταιρείας προώθησης, λόγω της διαμόρφωσης της τιμής αγοράς για την πρώτη δόση των δικαιωμάτων συμμετοχής ύψους 150 εκατ. ευρώ, που αντιστοιχεί σχεδόν στην ταμειακή ροή της εταιρείας προώθησης που θα λάμβανε εάν διατηρούσε το χρηματοδοτικό μέσο. Δεύτερον, η μεταβίβαση γίνεται μεταξύ δύο δημόσιων οντοτήτων. Καθότι το χρηματοδοτικό μέσο που μετατράπηκε σε κεφάλαιο Tier 1 έχει ήδη χαρακτηριστεί ως ενίσχυση και το Sparkasse μετά τη μετατροπή θα καταβάλει εξίσου υψηλή αποζημίωση στην ένωση ειδικού σκοπού, κατά την άποψη της Επιτροπής, η μετατροπή δεν συνεπάγεται περαιτέρω ενίσχυση. Τέλος, η επιστροφή της δεύτερης δόσης ύψους 150 εκατ. ευρώ εκ μέρους του Sparkasse αντιστοιχεί σχεδόν στην ταμειακή ροή της εταιρείας προώθησης που θα λάμβανε αν διατηρούσε το χρηματοδοτικό μέσο.
(85)
Κατά συνέπεια, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι το σχέδιο αναδιάρθρωσης που υποβλήθηκε από το Sparkasse πληροί τα κριτήρια της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης σε ό,τι αφορά την αποκατάσταση της μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας και, άρα, καθησυχάζει τις ανησυχίες που εξέφρασε η Επιτροπή στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας για ζητήματα δικαίου του ανταγωνισμού.
ii) Ίδια συνεισφορά/Επιμερισμός των βαρών
(86)
Σύμφωνα με την ανακοίνωση περί αναδιάρθρωσης τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα και οι κάτοχοι κεφαλαίου αυτών πρέπει να συνεισφέρεουν στον μέγιστο δυνατό βαθμό με ιδίους πόρους στην αναδιάρθρωση προκειμένου να διασφαλιστεί ο περιορισμός της ενίσχυσης στο ελάχιστο απαραίτητο ποσό. Για τον σκοπό αυτό μπορούν, για παράδειγμα, να πωληθούν στοιχεία του ενεργητικού του χρηματοπιστωτικού ιδρύματος. Επιπλέον, οι κάτοχοι κεφαλαίου πρέπει να περιορίσουν στον βαθμό του δυνατού τις ζημίες του χρηματοπιστωτικού ιδρύματος. Μέσω των υποχρεώσεων που υπέχει το Sparkasse διασφαλίζεται ότι θα χρησιμοποιήσει ιδίους πόρους και ότι οι ιδιώτες επενδυτές που διατηρούν υβριδικό κεφάλαιο του Sparkasse θα συμβάλουν στην αναδιάρθρωση.
(87)
Από το σχέδιο αναδιάρθρωσης δεν προκύπτει ότι η ενίσχυση υπερβαίνει τα έξοδα που συνδέονται με την αποκατάσταση της βιωσιμότητας. Μέσω της χορηγηθείσας ενίσχυσης πρέπει να διασφαλιστεί ότι το Sparkasse διαθέτει στο βασικό σενάριο επαρκή κεφαλαιακή εφεδρεία και ότι στο σενάριο προσομοίωσης κρίσης πληρούνται οι απαιτήσεις ιδίων κεφαλαίων που ορίζουν οι εποπτικές αρχές.
(88)
Πρέπει να σημειωθεί ότι το Sparkasse υλοποιεί μέτρα μείωσης των εξόδων και, έτσι, μέσω των εσωτερικών πόρων που εξοικονομεί διασφαλίζει ίδια συνεισφορά στα έξοδα αναδιάρθρωσης. Τα εν λόγω μέτρα αναμένεται ότι στο τέλος της περιόδου αναδιάρθρωσης θα έχουν ως αποτέλεσμα τη μείωση των ετήσιων δαπανών κατά [25-35] εκατ. ευρώ (περίπου [5-8] % των συνολικών δαπανών κατά το 2009).
(89)
Επιπλέον, μέσω της εκποίησης κερδοφόρων θυγατρικών εταιρειών που δεν ανήκουν στο βασικό επιχειρηματικό πεδίο επιδιώκονται έσοδα τα οποία μπορούν να χρησιμοποιηθούν στη χρηματοδότηση των εξόδων αναδιάρθρωσης.
(90)
Το Sparkasse δεν μπορεί να αναστείλει ούτε να καθυστερήσει την εξυπηρέτηση των τοκομεριδίων των υβριδικών χρηματοδοτικών μέσων, εφόσον επιτευχθούν κέρδη για κάποιο συγκεκριμένο έτος. Ωστόσο, και οι κάτοχοι υβριδικών χρηματοδοτικών μέσων περιορίζουν στον μέγιστο δυνατό βαθμό τις ζημίες του Sparkasse διότι οι πληρωμές τοκομεριδίων για το υβριδικό κεφάλαιο θα αναστέλλονταν ή η ονομαστική αξία του υβριδικού κεφαλαίου θα μειωνόταν σε περίπτωση συμμετοχής στις ζημίες του Sparkasse. Η Επιτροπή κρίνει συνεπώς ότι απαιτείται από τους ιδιώτες επενδυτές υβριδικού κεφαλαίου να επωμιστούν όσο το δυνατόν μεγαλύτερο βάρος ώστε να πληρούνται οι απαιτήσεις της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης αναφορικά με τη συμμετοχή των ιδιωτών επενδυτών στα έξοδα αναδιάρθρωσης.
(91)
Σύμφωνα με το σημείο 24 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης, ο πρόσφορος επιμερισμός των βαρών μπορεί να διασφαλιστεί και από την πρόσφορη αποζημίωση της κρατικής ενίσχυσης. Κατά την άποψη της Επιτροπής, η αποζημίωση που ορίζεται στο πλαίσιο των μέτρων ανακεφαλαιοποίησης σε συνδυασμό με τα υπόλοιπα ήδη περιγραφέντα μέτρα είναι εύλογη για τον επιμερισμό των βαρών. Τα αναμενόμενα κέρδη θα επιτρέψουν στο Sparkasse να επιστρέψει το κεφάλαιο που του διέθεσε το Δημόσιο και να καταβάλει τα καθυστερημένα τοκομερίδια σύμφωνα με τις διατάξεις που ισχύουν για την ανακεφαλαιοποίηση και, συγκεκριμένα, από το 2011 για τα δικαιώματα συμμετοχής και από το 2013 για τη σιωπηρή συμμετοχή μετά την αναπλήρωση του ονομαστικού κεφαλαίου των χρηματοδοτικών μέσων. Οι τόκοι των δικαιωμάτων συμμετοχής που διατηρεί το κράτος σωρεύονται για [2-6] χρόνια και το κεφάλαιο που μειώθηκε λόγω συμμετοχής στις ζημίες αναπληρώνεται εκ νέου με τα δύο μέσα ανακεφαλαιοποίησης. Σύμφωνα με τις προβλέψεις του βασικού σεναρίου το Δημόσιο θα λάβει του τόκους που δεν έχουν καταβληθεί επί των δικαιωμάτων συμμετοχής καθώς και την απομειωμένη ονομαστική αξία αμφότερων των χρηματοδοτικών μέσων σε μεταγενέστερο χρόνο.
(92)
Ως εκ τούτου, πρέπει να σημειωθεί ότι το σχέδιο αναδιάρθρωσης που υπέβαλε η Γερμανία προβλέπει επαρκή ιδία συνεισφορά στην αναδιάρθρωση και, άρα, διασκεδάζει τις αμφιβολίες περί στρέβλωσης του ανταγωνισμού που εκφράστηκαν στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας.
iii) Μέτρα για τον περιορισμό των στρεβλώσεων του ανταγωνισμού
(93)
Σύμφωνα με την ανακοίνωση περί αναδιάρθρωσης, το σχέδιο αναδιάρθρωσης πρέπει να προβλέπει μέτρα για τον περιορισμό των στρεβλώσεων του ανταγωνισμού και την εξασφάλιση ενός ανταγωνιστικού χρηματοπιστωτικού τομέα. Επιπλέον, πρέπει να αντιμετωπίζει το πρόβλημα του ηθικού κινδύνου και να διασφαλίζει ότι οι κρατικές ενισχύσεις δεν θα χρησιμοποιηθούν για τη χρηματοδότηση συμπεριφορών αθέμιτου ανταγωνισμού.
(94)
Η δέσμη μέτρων αντιμετωπίζει επαρκώς το πρόβλημα του ηθικού κινδύνου. Το Sparkasse υποχρεούται να εκποιήσει σε μεγάλο βαθμό κερδοφόρες εταιρείες που δεν ανήκουν στο βασικό επιχειρηματικό του πεδίο. Μεταξύ αυτών ανήκουν οι συμμετοχές σε διάφορες μεγάλες […] του Sparkasse: […], […], RW Holding AG, S ProFinanz Versicherungsmakler GmbH, Schufa Holding AG και Neue Leben Pensionsverwaltung AG.
(95)
Η Γερμανία υπέβαλε λεπτομερές χρονοδιάγραμμα για τις προγραμματισμένες εκποιήσεις και δεσμεύεται να διορίσει εντολοδόχο παρακολούθησης ο οποίος θα διασφαλίσει ότι όλες οι υποχρεώσεις θα εκπληρωθούν εμπρόθεσμα. Σε περίπτωση αθέτησης του συμφωνηθέντος χρονοδιαγράμματος, διορίζεται για τις εκποιήσεις εντολοδόχος εκποίησης.
(96)
Στο πλαίσιο της αναδιάρθρωσης του Sparkasse, πρέπει να μειωθεί η παρουσία του σε ορισμένες κατηγορίες πελατών. Μέσω των σχεδιαζόμενων μέτρων οι ανταγωνιστές διατηρούν πρόσβαση σε μέρος των μεγάλων εταιρικών και θεσμικών πελατών του Sparkasse. Επειδή πρόκειται κυρίως για μεγάλες επιχειρήσεις, οι οποίες έχουν γενικά πρόσβαση στις κεφαλαιαγορές, η Επιτροπή θεωρεί αμελητέο τον κίνδυνο πιθανών επιπτώσεων του μέτρου στην πραγματική οικονομία.
(97)
Επιπλέον, το Sparkasse, μέσω των μέτρων αναδιάρθρωσης πρόκειται να μειώσει ονομαστικά το σύνολο του ισολογισμού του κατά [15-20] % των σταθμισμένων κατά τον κίνδυνο στοιχείων ενεργητικού ([15-20] % επί του συνόλου του ισολογισμού) και κατά [10-15] % συνυπολογιζόμενης της μελλοντικής ανάπτυξης (5 % επί του συνόλου ισολογισμού). Αναμένεται ότι η μείωση αυτή θα προκύψει κυρίως από την απόσυρση από τις επενδύσεις SAA και ABS, από την παύση των συναλλαγών διαπραγμάτευσης για ίδιο όφελος ([6-8] % των σταθμισμένων κατά τον κίνδυνο στοιχείων ενεργητικού, [6-8] % του συνόλου ισολογισμού), καθώς και από την κατάργηση μεγάλων πιστώσεων και τη μείωση των πιστωτικών ορίων για θεσμικούς πελάτες ([5-7] % των σταθμισμένων στοιχείων ενεργητικού, [5-7] % του συνόλου ισολογισμού).
(98)
Σε ό,τι αφορά το ύψος της ενίσχυσης για το Sparkasse (3,3 % των σταθμισμένων κατά τον κίνδυνο στοιχείων ενεργητικού), τα εν λόγω μέτρα μπορούν να χαρακτηριστούν ως επαρκή αναφορικά με τη μείωση του όγκου και της εμβέλειας των επιχειρηματικών δραστηριοτήτων του Sparkasse. Το Sparkasse δραστηριοποιείται αποκλειστικά στον οικονομικό χώρο Κολωνίας-Βόννης, όπου κατέχει σημαντική ([18-23] - [30-35] % ανάλογα με το προϊόν), όμως όχι κυρίαρχη θέση στην αγορά. Επιπλέον, το Sparkasse δεν κατέχει στους τομείς του βασικού επιχειρηματικού του πεδίου ηγετική θέση όσον αφορά τον καθορισμό τιμών. Για τον λόγο αυτό, πρόσθετα μέτρα τα οποία στοχεύουν σε περαιτέρω μείωση του μεριδίου αγοράς του Sparkasse στο επιχειρηματικό πεδίο των ιδιωτών πελατών δεν θεωρούνται εύλογα για τους εξής λόγους. Το βασικό επιχειρηματικό πεδίο δεν ευθύνεται για τα προβλήματα του Sparkasse. Επιπλέον, η Γερμανία έχει αποδείξει επαρκώς ότι η υλοποίηση ανάλογων επιπρόσθετων μέτρων θα ήταν δύσκολη και θα συνδεόταν με μη αναλογικά υψηλά έξοδα σε βαθμό που η επιδιωκόμενη απόδοση του Sparkasse θα επηρεαζόταν αρνητικά και θα διακυβευόταν η μακροπρόθεσμη βιωσιμότητά του. Επιπλέον, ανάλογα μέτρα θα είχαν αρνητικές επιπτώσεις στους τομείς του βασικού επιχειρηματικού πεδίου του Sparkasse, ήτοι στις επιχειρηματικές δραστηριότητες προς μικρομεσαίες επιχειρήσεις και ιδιώτες πελάτες, που ωστόσο δεν ευθύνονται για τα προβλήματα του Sparkasse. Δεδομένων των περιορισμένων εναλλακτικών δυνατοτήτων χρηματοδότησης για τις συγκεκριμένες κατηγορίες πελατών και της πάγιας πρακτικής έκδοσης αποφάσεων της Επιτροπής που στοχεύει στη διατήρηση της δανειοδότησης στην πραγματική οικονομία, η Επιτροπή κρίνει ότι περαιτέρω περιορισμοί στις επιχειρηματικές δραστηριότητες του Sparkasse θα επηρέαζαν το βασικό επιχειρηματικό του πεδίο και θα έβλαπταν τόσο το Sparkasse όσο και τις αγορές που αυτό εξυπηρετεί.
(99)
Η Επιτροπή εξετάζει επίσης τις δεσμεύσεις που αναλαμβάνουν το Sparkasse και η Γερμανία. Οι δεσμεύσεις αυτές περιλαμβάνουν απαγόρευση ηγετικής θέσης στον καθορισμό τιμών και απαγόρευση που αφορά την κρατική υποστήριξη έτσι ώστε το Sparkasse να μην μπορεί να χρησιμοποιήσει την ενίσχυση για να χρηματοδοτήσει δραστηριότητες αθέμιτου ανταγωνισμού στην αγορά. Σύμφωνα με την παράγραφο 40 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης, η απαγόρευση εξαγοράς διασφαλίζει επίσης ότι η κρατική ενίσχυση δεν θα χρησιμοποιηθεί για την εξαγορά από ανταγωνιστές.
(100)
Από τα ανωτέρω συνάγεται το συμπέρασμα ότι ο τύπος και η εμβέλεια των μέτρων που προτείνει το Sparkasse είναι επαρκή και κατάλληλα για να αντιμετωπισθούν ενδεχόμενες στρεβλώσεις στον ανταγωνισμό. Ως εκ τούτου, το σχέδιο αναδιάρθρωσης του Sparkasse πληροί τις διατάξεις που περιέχονται στην ανακοίνωση περί αναδιάρθρωσης σχετικά με τη βιωσιμότητα, τον επιμερισμό των βαρών και τα μέτρα περιορισμού των στρεβλώσεων του ανταγωνισμού και διασκεδάζει τις αμφιβολίες που εκφράστηκαν στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας.
8.2.3. Παρακολούθηση
(101)
Σύμφωνα με την παράγραφο 5 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης, πρέπει να υποβάλλονται συστηματικές εκθέσεις προκειμένου να ελέγχει η Επιτροπή κατά πόσο το σχέδιο αναδιάρθρωσης υλοποιείται δεόντως. Η Γερμανία διορίζει εντολοδόχο παρακολούθησης ο οποίος υποβάλλει εξαμηνιαία έκθεση παρακολούθησης. Η πρώτη έκθεση θα υποβληθεί τον Φεβρουάριο του 2011. Κατά την άποψη της Επιτροπής, με τον τρόπο αυτό διασφαλίζεται η δέουσα παρακολούθηση της υλοποίησης του σχεδίου αναδιάρθρωσης.
(102)
Το σχέδιο αναδιάρθρωσης που περιγράφεται στην παράγραφο 4 της παρούσας απόφασης συμμορφώνεται προς το άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο β) ΣΛΕΕ.
9. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ
(103)
Τα μέτρα αναδιάρθρωσης είναι κατάλληλα για να καταστήσουν εφικτή την αποκατάσταση της βιωσιμότητας του Sparkasse, είναι επαρκή σε ό,τι αφορά τον επιμερισμό των βαρών και περιορίζουν δεόντως και αναλογικά τις στρεβλώσεις στον ανταγωνισμό που ενδέχεται να προκληθούν από τα υπό εξέταση μέτρα ενίσχυσης. Βάσει των ανωτέρω, το υποβληθέν σχέδιο αναδιάρθρωσης πληροί, κατά την άποψη της Επιτροπής, τα κριτήρια της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης στον βαθμό που τα μέτρα αναδιάρθρωσης μπορούν να χαρακτηριστούν ως συμβιβάσιμα με την εσωτερική αγορά δυνάμει του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο β) ΣΛΕΕ. Συνεπώς, οι εισφορές κεφαλαίου μπορούν να εγκριθούν βάσει του σχεδίου αναδιάρθρωσης,
ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΑΚΟΛΟΥΘΗ ΑΠΟΦΑΣΗ:
Άρθρο 1
Η ενίσχυση αναδιάρθρωσης που χορηγείται υπέρ του Sparkasse KölnBonn από τους δημόσιους μετόχους του συνιστά κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Με την επιφύλαξη της υλοποίησης του σχεδίου αναδιάρθρωσης και της τήρησης των υποχρεώσεων που παρατίθενται στα παραρτήματα I, II και III, η ενίσχυση είναι συμβιβάσιμη με την εσωτερική αγορά.
Άρθρο 2
Η παρούσα απόφαση απευθύνεται στην Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας.
Βρυξέλλες, 29 Σεπτεμβρίου 2010.
ROZHODNUTÍ KOMISE
ze dne 29. září 2010
o státní podpoře C 32/09 (ex NN 50/09) Německa na restrukturalizaci Sparkasse KölnBonn
(oznámeno pod číslem K(2010) 6470)
(Pouze německé znění je závazné)
(Text s významem pro EHP)
(2011/526/EU)
EVROPSKÁ KOMISE,
s ohledem na Smlouvu o fungování Evropské unie, a zejména na čl. 108 odst. 2 této smlouvy,
s ohledem na Dohodu o Evropském hospodářském prostoru, a zejména na čl. 62 odst. 1 písm. a) této dohody,
po výzvě členským státům a dalším zúčastněným stranám k podání připomínek podle výše uvedených článků (1),
vzhledem k těmto důvodům:
1. POSTUP
(1)
Německo oznámilo opatření dne 21. října 2009.
(2)
Komise došla v rozhodnutí ze dne 4. listopadu 2009 (2) (dále jen „rozhodnutí o zahájení řízení“) k předběžnému závěru, že rekapitalizační opatření ve prospěch Sparkasse KölnBonn (dále jen „spořitelna“) představují státní podporu; Komise dále uvedla, že pochybuje, zda opatření ve prospěch spořitelny mohou být podle čl. 107 odst. 3 SFEU považována za slučitelná s vnitřním trhem. Kromě toho požadovala Komise od Německa předložení plánu restrukturalizace.
(3)
V rozhodnutí o zahájení řízení zveřejněném v Úředním věstníku Evropské unie dne 6. ledna 2010 byly všechny zúčastněné strany vyzvány k podání připomínek.
(4)
Německo předalo dne 11. února 2010 plán restrukturalizace pro Sparkasse KölnBonn, který byl předmětem více setkání a telekonferencí v období od prosince 2009 do září 2010.
(5)
Německo předalo ve dnech 15. ledna 2010, 10., 12. a 24. února 2010, 10. a 26. března 2010, 21. a 28. května 2010, 8. a 11. června 2010, 23. července 2010 jakož i 10. a 23. srpna 2010 další informace a aktualizace plánu restrukturalizace. Konečné znění plánu restrukturalizace bylo předáno dne 1. září 2010.
2. POPIS PŘIJÍMAJÍCÍ FINANČNÍ INSTITUCE
(6)
Sparkasse KölnBonn je německou spořitelnou. Vznikla v roce 2005 spojením Stadtsparkasse Köln a Sparkasse Bonn, jejichž příslušnými zřizovateli (veřejný subjekt, zodpovědný za spořitelnu, dále jen „vlastník“) byla města Kolín nad Rýnem a Bonn. Město Kolín nad Rýnem se na nové finanční instituci podílí nepřímo 70 %, město Bonn 30 %. Od sloučení je zřizovatelem spořitelny Zweckverband Sparkasse KölnBonn (dále jen „Zweckverband“). Zweckverband je korporací veřejného práva, na níž se město Kolín nad Rýnem podílí 70 % a město Bonn 30 %.
(7)
Na konci roku 2008 byla spořitelna s bilanční sumou ve výši 31 miliard EUR druhou největší spořitelnou v Německu. Agentura Moody's udělila Sparkasse KölnBonn v té době rating Aa2. Dne 15. března 2010 byl rating snížen na A1.
(8)
Spořitelna poskytuje bankovní služby pro soukromé zákazníky (segment soukromých zákazníků) a podniky (podnikový segment). Kromě toho je regionálně činná v oblasti projektového financování, obchodech na kapitálovém trhu, jakož i dalších oblastech finančního sektoru a správy majetku.
(9)
Spořitelna provádí obchodní činnost výlučně v hospodářském prostoru Kolín nad Rýnem - Bonn, kde měla v roce 2008 v segmentu vkladů soukromých zákazníků tržní podíl o velikosti [30-35] (3) %; v segmentu úvěrů pro soukromé zákazníky měla v roce 2008 tržní podíl zhruba [20-25] % a v segmentu úvěrů pro firemní zákazníky tržní podíl [15-20] % (4).
3. OPATŘENÍ STÁTNÍ PODPORY
(10)
Vlastní kapitál spořitelny byl navýšen celkem o 650 mil. EUR a sice skrze
i)
vydání požitkových listů (Genussrechte) na konci roku 2008 a
ii)
vklad tichých společníků na začátku roku 2009.
3.1 Požitkové listy
(11)
V prosinci 2008 emitovala společnost Rheinische Sparkassen-Förderungsgesellschaft (dále jen „Förderungsgesellschaft“) na spořitelnu požitkové listy na jméno o celkové výši 300 mil. EUR (ve dvou tranších, každé ve výši 150 mil. EUR).
(12)
Förderungsgesellschaft je 100 % dceřinou společností svazu Rheinischer Sparkassen- und Giroverband (Rýnský svaz spořitelen, dále jen „RSGV“). RSGV je korporací veřejného práva a střešním svazem spořitelen se sídlem v Porýní, který zastupuje spořitelny, a tudíž v konečném důsledku i veřejnoprávní korporace a jejich (veřejné) vlastníky. Předmět činnosti Förderungsgesellschaft je podle jejích stanov podpora spořitelen, které jsou členkami RSGV. Smí posilovat kapitál spořitelen výlučně pro posílení úvěrové činnosti a přijímat úvěry.
(13)
Požitkové listy jsou vybavena kuponem ve výši 8 %. Doba splatnosti je 31. prosince 2013. Z hlediska bankovního dohledu představují požitkové listy kapitál Tier 2 (doplňkový kapitál).
(14)
Požitkové listy se na roční ztrátě podílejí podle poměru požitkových listů k ostatnímu vlastnímu kapitálu, který se podílí na ztrátě, a je s nimi spojeno […] právo na doplatek, tj. neprovedené platby u požitkových listů musejí být provedeny během [2-6] let po uplynutí splatnosti. To samé platí pro platby na doplnění jmenovité hodnoty požitkových listů z důvodu jejího snížení po utrpěné ztrátě.
(15)
Pro financování požitkových listů přijala Förderungsgesellschaft dva úvěry u […]. Tyto úvěry jsou po dobu platnosti požitkových listů pevně úročeny ve výši [4-5] % ročně. RSGV ručí za tyto úvěry u […]; RSGV získává od Förderungsgesellschaft odměnu za toto ručení ve výši [1,8-2,5] %.
3.2 Tichý vklad
(16)
Ve dnech 2. ledna 2009 a 27. února 2009 byly spořitelnou a sdružením Zweckverband podepsány smlouvy o založení tiché společnosti ve výši celkem 350 mil. EUR; první tranše ve výši 300 mil. EUR byla vyplacena dne 2. ledna 2009 a druhá ve výši 50 mil. EUR dne 1. dubna 2009. Tichý vklad je strukturou při níž investor nenabývá hlasovacího práva, ale získává odměnu. Tichý vklad je časově neomezený a u spořitelny je veden jako kapitál Tier 1 (základní kapitál). Tichý vklad drží Zweckverband.
(17)
Pro financování tichého vkladu si Zweckverband vzal na první tranši úvěr ve výši 300 mil. EUR. Tento úvěr byl z 50 % poskytnut […] a z 50 % […]. Zweckverband za tento úvěr platí odměnu ve výši [0,7-1,1] % nad dvanáctiměsíční sazbou EURIBOR. Druhá tranše ve výši 50 mil. EUR byla refinancována za pomoci úvěru od […] za odměnu ve výši [0,7-1,1] % nad sazbou EURIBOR. Na úvěr Zweckverbandu nebyla poskytnuta žádná zvláštní ručení města Kolín nad Rýnem ani města Bonn; ovšem podle stanov Zweckverbandu je dáno neomezené ručení obou měst za závazky Zweckverbandu.
(18)
Spořitelna platí za vklad tichého společníka odměnu ve výši 7,25 % nad dvanáctiměsíční sazbou EURIBOR. Výše odměny byla stanovena poté, co Deutsche Bank podala tzv. Fairness Opinion (posudek o přiměřené odměně). Platby odměny jsou vázány na dosažení účetního zisku a nejsou prováděny, pokud spořitelna v daném roce zisku nedosahuje. Platba odměny je vyloučena, pokud poměr výše vlastního kapitálu je v okamžiku odměny pod 9 % a platba by vedla v daném účetním období ke ztrátě nebo by tuto ztrátu prohloubila. Pokud nedojde k platbě odměny, není dána povinnost tyto platby dodatečně provést. Kromě toho se vklad tichého společníka proporcionálně k celkovému kapitálu, který se podílí na ztrátách, podílí na případných účetních ztrátách.
4. PLÁN RESTRUKTURALIZACE
(19)
Plán restrukturalizace stanoví zaměření spořitelny na obchodní model podle stanov, a to regionálně zaměřené spořitelny. Tato finanční instituce se bude soustředit na služby typické pro maloobchodní banku, tj. soukromé zákazníky a MSP, stáhne se z obchodních činností jako obchodování na vlastní účet a investice do strukturovaných produktů a prodá dceřiné společnosti, které nepatří k hlavnímu oboru činnosti. Spořitelna dále výrazně sníží svoje správní náklady.
4.1 Popis plánu restrukturalizace
(20)
Hlavním oborem činnosti spořitelny budou zákazníci usazení v hospodářském prostoru Kolín nad Rýnem - Bonn v segmentech soukromí zákazníci, privátní bankovnictví, MSP, firemní a institucionální zákazníci. V segmentu firemních zákazníků se spořitelna bude soustředit na zákazníky s ročním obratem nižším než 250 mil. EUR.
(21)
Spořitelna sníží svoje největší prvky úvěrové angažovanosti mj. zkrácením úvěrových linek, přijetím dodatečných záruk a převodem úvěrového rizika na jiné finanční instituce. V segmentu firemních zákazníků byla spořitelna již schopna snížit svoji úvěrovou angažovanost o 551,5 mil. EUR; do roku 2013 by mělo být dosaženo dalšího snížení původní úvěrové angažovanosti z 2,8 mld. EUR (stav 2008) o [0,9-1,1] mld. EUR. Kromě toho by do konce roku 2013 měla být snížena úvěrová angažovanost ve výši [0,8-0,9] mld. EUR vůči veřejným subjektů se sídlem mimo oblast Kolín nad Rýnem - Bonn, a to za pomoci stejných nástrojů vlastních prostředků (viz příloha I, bod 4).
(22)
Spořitelna již omezila obchodování na vlastní účet z původní hodnoty 550 mil. EUR na současnou hodnotu [20-23] mil. EUR a má v úmyslu je zcela ukončit. Spořitelna se v budoucnu vzdá veškerého obchodování na vlastní účet a zvažuje, že se vzdá svého statusu jakožto tzv. institutu obchodní knihy (Handelsbuchinstitut), takže zbývající a co do rozsahu omezené činnosti obchodování na vlastní účet budou vedeny jako obchody bankovní knihy. Budou omezeny na určité produkty a nebudou smět překročit určité denní úvěrové riziko (riziko tržní ceny [3-5] mil. EUR; viz příloha I, bod 2).
(23)
Jedna z hlavních příčin ztrát spořitelny v roce 2008 byly investice do tzv. ABS portfolií a Strategic Assets Allocation portfolií (dále též „SAA“). Nákupem ABS-portfolia nabyla spořitelna geograficky diverzifikovaná aktiva (5), mj. RMBS (6), CDO (7), CMBS (8), ABS (9) a CLO (10), která měla z velké části rating AAA. Na konci roku 2007 bylo ABS-portfolio uvedeno v účetní závěrce spořitelny s hodnotou 1,05 mld. EUR. U SAA-portfolia se jedná o diverzifikovaná aktiva ve formě cenných papírů řízená skrze zvláštní fond, která se skládají mj. z mezinárodních kapitálových podílů, REITs (11) a dluhopisů (včetně kategorií High Yield (cenné papíry s vysokým výnosem) a Emerging Markets). Na konci roku 2007 bylo toto portfolio uvedeno v účetní závěrce spořitelny s hodnotou 2,2 mld. EUR. I přes úsilí spořitelny o širokou diverzifikaci ABS a SAA-portfolií vedla finanční krize k citelnému snížení hodnoty těchto cenných papírů. V roce 2008 musela spořitelna provést odpisy ve výši 249 mil. EUR (12), které se týkaly hlavně obou portfolií; již v roce 2007 musela provést odpisy ve výši 108 mil. EUR.
(24)
Podle plánu restrukturalizace spořitelny neodpovídají investice do ABS a SAA rizikovému profilu tradiční spořitelny a jejímu novému strategickému zaměření na hlavní obor činnosti. Proto se spořitelna rozhodla tyto investice do roku 2014 zcela zcizit, resp. zredukovat. Spořitelna v březnu 2008 snížila svoje SAA investice o polovinu, aby redukovala svoje riziko. K dalším prodejům došlo v roce 2009 a tyto umožnily snížení portfolia SAA na 468 mil. EUR (stav k 30. září 2009). Dopady zbývajícího portfolia ABS (k rozhodnému dni 30. září 2009 o nominální hodnotě 970 mil. EUR) na účetní závěrku spořitelny budou v roce 2010 vyrovnány odpovídajícími opatřeními ke krytí rizik a zajišťovacími nástroji. V letech [2012-2014] by měl být prodán zbytek portfolia.
(25)
Spořitelna začala provádět rozsáhlý program zaměřený na snižování nákladů, který zahrnuje mj. snižování počtu pracovníků, optimalizaci vnitřních procesů a uzavření 22 poboček (z celkem 131) do poloviny roku 2011. Tímto způsobem by měly být správní náklady do roku 2014 postupně sníženy o [5-8] % (13).
(26)
Německo přislíbilo, že spořitelna dodrží omezení týkající se kuponových plateb (příloha I, bod 7) a reklamy (příloha I, bod 9), zákazu převzetí (příloha I, bod 8) jakož i zákazu cenového vůdcovství. Posledně uvedené omezení stanoví, že spořitelna do konce roku 2014 nebude pro vklady a financování bydlení nabízet nižší ceny než konkurent s nejlepšími cenami mezi deseti největšími konkurenty (u vkladové činnosti jsou rozhodné tržní podíly na relevantním trhu v hospodářské oblasti Kolín nad Rýnem/Bonn a u financování bydlení tržní podíly na nových obchodech ve Spolkové republice Německo; viz příloha I, bod 5).
4.2 Restrukturalizace dceřiných společností
(27)
Spořitelna chce snížit počet svých dceřiných společností o třetinu. Účetní hodnota dceřiných společností činila v účetní závěrce spořitelny k 31. prosinci 2008 činila 635 mil. EUR; do konce roku 2009 bylo [20-40] mil. EUR zcizeno, resp. likvidováno a je plánováno další zcizování v rozsahu [180-250] mil. EUR. Spořitelna tím podle druhu dceřiných společností sleduje dva cíle. Zaprvé má být zcizením dceřiných společností (14), které nepatří k hlavnímu oboru činnosti a které se podílejí na regionálních rozvojových projektech nebo na komunálních projektech anebo na záměrech výstavby sociálních bytů, sníženo úvěrové riziko a zranitelnost spořitelny. Zadruhé má být ze zisků z prodeje kapitálových účastí, které nemají bezprostřední vazbu na obchodní činnost spořitelny, financována její restrukturalizace (viz příloha I, bod 10). Úplný seznam dceřiných společností, které mají být zcizeny, se nalézá v příloze I, bodech 10 a 13.
(28)
K poslední skupině patří mj. účasti na podnicích RW Holding AG, S ProFinanz Versicherungsmakler GmbH, Schufa Holding AG a neue leben Pensionsverwaltung AG. Tyto účasti byly již prodány a vynesly příjmy o celkové výši cca. [25-35] mil. EUR.
(29)
U některých dceřiných společností o prodejní hodnotě cca. [70-100] mil. EUR očekává spořitelna s ohledem na charakter těchto podniků jen malý zájem o koupi ze strany soukromých subjektů. Tento malý zájem je způsoben zejména skutečností, že se jedná především o malé podniky, které jsou ve spolupráci s městem Kolín nad Rýnem činné ve výstavbě sociálních bytů a regionálním rozvoji nebo jejichž vlastnická struktura je již v současnosti silně určována majetkovou účastí města Kolín nad Rýnem. Spořitelna proto zvažuje, že tyto činnosti prodá [městu Kolín nad Rýnem nebo určité společnosti provázané s městem Kolín nad Rýnem]. Převod by měl být proveden za tržní cenu, která bude stanovena nezávislým znalcem. Aktiva dceřiných společností, které mají být prodány městu Kolín nad Rýnem, se týkají zejména obchodů s nemovitostmi.
(30)
V důsledku provedení opatření restrukturalizace sníží spořitelna svoje rizikově vážená aktiva (RWA) o [2-5] mld. EUR na [15-20] mld. EUR (tj. o [15-20] %). (Přičemž není vzat v úvahu růst hlavní činnosti podniku během fáze restrukturalizace). Pokud by byl vzat v úvahu růst hlavní činnosti podniku, dosáhla by do roku 2014 redukce rizikově vážených aktiv [10-15] %. […]Sparkasse Köln se sníží o [4-6] mld. EUR na nominální hodnotu [20-30] mld. (tj. o [15-20] %). (Přičemž není vzat v úvahu růst hlavní činnosti podniku během fáze restrukturalizace). Pokud by byl vzat v úvahu růst hlavní činnosti podniku, dosahovalo by snížení aktiv v rámci restrukturalizačních opatření 5 %.
4.3 Obnovení rentability podle základního scénáře a podle pesimistického scénáře
(31)
Německo navrhlo základní scénář a pesimistický scénář, aby prokázalo, že spořitelna je schopna v dlouhém období opět dosahovat rentability.
(32)
Finanční prognosy uvedené v základním scénáři jsou založeny na prognosách uznávaných ekonomických institucí v Německu. Vychází se z předpokladu, že růst HDP se bude během celého období restrukturalizace pohybovat na stejné moderátní úrovni a že míra nezaměstnanosti bude dále růst do roku 2011 a poté bude pomalu klesat. Pro rok 2010 se očekává zlepšení obchodního klimatu, který je v současnosti nepříznivý a charakterizovaný nízkými úrokovými sazbami. Toto zlepšení má trvat během zbývajícího období restrukturalizace.
(33)
Podle tabulky 1 by spořitelna podle základního scénáře dosahovala v roce 2010 opět zisku a následně by zlepšovala svoje hospodářské výsledky postupně do roku 2014. Pro rok 2014 se udává rentabilita vlastního kapitálu (ROE) [9-10] %. Schéma 1 obsahuje nejdůležitější ukazatele pro spořitelnu pro roky 2008-2014.
Tabulka 1
Sparkasse KölnBonn - Zisk před zdaněním 2010-2014 (základní scénář)
Scénář
2009
2010
2011
2012
2013
2014
Základní scénář
- 98,8
[5-10]
[80-100]
[125-150]
[150-175]
[200-225]
Schéma 1
Ukazatele Sparkasse KölnBonn pro období 2008-2014 (základní scénář)
Ukazatele
2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014
RVA (15) (v mld. EUR)
20,2
19,1
[17,5-20]
[…]
[…]
[…]
[15-20]
Kvóta Tier-1 (16)
6,4 %
(5,5 %)
6,9 %
(6,1 %)
[7-8] %
([6-7] %)
[8-9] %
([7-8] %)
[8-9] %
([7-8] %)
[8-9] %
([7-8] %)
[8-10] %
([8-9] %)
ROE
- 13,5 %
- 6,5 %
[0-3] %
[4-6] %
[7-9] %
[7-9] %
[9-10] %
CIR
73,0 %
70,0 %
[65-75] %
[60-70] %
[55-65] %
[50-60] %
[50-60] %
FTE
3 824
3 672
[3 500-3 750]
[3 250-3 500]
[3 000-3 250]
[3 000-3 250]
[2 750-3 000]
(34)
V pesimistickém scénáři se u makroekonomických předpokladů vychází z trvání finanční krize až do roku 2011 a z mírného oživení v roce 2012. V pesimistickém scénáři se oproti základnímu scénáři vychází z předpokladu prostředí nepříznivých nízkých úrokových sazeb, které bude trvat o dva roky déle.
(35)
V pesimistickém scénáři se dále vychází ze skutečnosti, že spořitelna bude v roce 2012 opět zisková a následně bude až do roku 2014 svoje hospodářské výsledky postupně zlepšovat. Pro rok 2014 se udává rentabilita vlastního kapitálu (ROE) [10-12,5] %. Podle pesimistického scénáře budou ukazatele kapitálové přiměřenosti spořitelny a celé konsolidované skupiny po celé období restrukturalizace výrazně nad hodnotami stanovenými právními předpisy. Tabulka 2 a schema 2 obsahují nejdůležitější ukazatele Sparkasse KölnBonn pro roky 2008-2014 podle pesimistického scénáře.
Tabulka 2
Sparkasse KölnBonn - Zisk před zdaněním 2010-2014 (pesimistický scénář)
Scénář
2009
2010
2011
2012
2013
2014
Pesimistický scénář
- 98,8
-[125-150]
-[25-50]
[50-75]
[125-150]
[175-200]
Schema 2
Ukazatele Sparkasse KölnBonn pro období 2008-2014 (pesimistický scénář)
Ukazatele
2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014
RVA (17) (v mld. EUR)
20,2
19,1
[17-20]
[17-19]
[17-19]
[17-19]
[16-18]
Kvóta Tier-1 (18)
6,4 %
(5,5 %)
6,9 %
(6,1 %)
[6-7] %
([5-6])
[6-7] %
([6-7])
[6-7] %
([6-7])
[6-7] %
([6-7])
[7-8] %
([6-7])
ROE
- 13,5 %
- 6,5 %
- [8-9] %
- [1-3] %
[3-5] %
[8-10] %
[10-12] %
CIR
73,0 %
70,0 %
[70-75] %
[65-70] %
[60-65] %
[55-60] %
[50-55] %
FTE
3 824
3 672
[3 500-3 750]
[3 250-3 500]
[3 000-3 250]
[3 000-3 250]
[2 750-3 000]
(36)
S ohledem na skutečnost, že příjmy spořitelny jsou nejsilněji zasaženy současnými nízkými úrokovými sazbami, byla provedena citlivostní analýza s ohledem na úrokové sazby (scénář 1: posun křivky úrokové sazby nahoru o 100 bazických bodů; scénář 2: posun dolů o 50 bazických bodů). Analýza potvrdila, že dále rostoucí úrokové sazby by pro rentabilitu spořitelny byly přínosné, zatímco klesající úrokové sazby by rentabilitu snížily; lineární snížení krátkodobých úrokových sazeb o 50 bazických bodů by vedl ke snížení zisku o [20-25] mil. EUR ročně. Celkově z citlivostní analýzy předané Německem vyplývá, že citlivost spořitelny na výraznější změny úrokových sazeb je omezená.
4.4 Správa a řízení společnosti
(37)
Z informací předaných Německem plyne, že o politicky motivovaných investicích, které přispěly k obtížím spořitelny, bylo rozhodnuto v období 1997-2004, tj. k těmto rozhodnutím došlo před sloučením podniku Stadtsparkasse Köln se Sparkasse Bonn do nynější Stadtsparkasse v roce 2005 a na jiném právním základě, který byl určován zejména zákonem o spořitelnách spolkové země Severní Porýní-Vestfálsko (19). V mezidobí se korporátní řízení spořitelny zlepšilo.
(38)
S ohledem na nezbytné strukturální změny u vlastníků po sloučení obou spořitelen v roce 2005 je pro důležitá rozhodnutí ve sdružení Zweckverband zapotřebí kvalifikovaná většina hlasů akcionářů; kvalifikovaná většina byla stanovena na 85 % a je tedy vyšší než majetková účast každého jednotlivého města.
(39)
Byl snížen počet a velikost orgánů spořitelny; mj. také výrazné zmenšení správní rady a představenstva (20). Výbor pro majetkové účasti, který se skládal ze třech členů představenstva a který byl u bývalé Stadtsparkasse Köln oprávněn činit předběžná rozhodnutí o investicích dceřiných společností, byl zrušen. Zodpovědnost za investiční politiku ve věcech kapitálových účastí, které je třeba hodnotit podle ekonomických kritérií, byla předána představenstvu. Veškeré nové investice spořitelny musejí být kromě toho schváleny správní radou.
(40)
Spořitelna musela vytvořit rizikový výbor a auditní výbor a dát těmto útvarům dalekosáhlé kontrolní pravomoci, aby splnila svoje povinnosti podle novelizovaného zákona o spořitelnách. Zákon kromě toho stanoví, že členové správní rady musejí mít odborné znalosti potřebné pro hodnocení a kontrolu obchodní činnosti spořitelny. Představenstvo nese výlučnou zodpovědnost za správu spořitelny a není vázáno pokyny správní rady nebo vlastníků.
(41)
Kromě již provedených zlepšení struktury řízení společnosti posílí spořitelna své podnikové řízení skrze navýšení počtu nezávislých (21) členů správní rady ze současných 2 na budoucí 4 z celkového počtu 18 členů. Po 1. lednu 2011 bude mít auditní výbor 7 členů namísto dosavadních 9 a rizikový výbor 6 členů namísto dosavadních 9. Výbor pro majetkové účasti musí být zrušen do konce roku 2011 a strategický výbor do konce roku 2010. Výbor pro majetkové účasti ztratí automaticky význam poté, co spořitelna zcizí většinu svých dceřiných společností. Pravomoci strategického výboru převezme představenstvo. Konečně budou postupy rozhodování v případech převzetí podniků změněny a následně bude představenstvo moci rozhodnout o majetkových účastech pouze jednomyslně a u účastí nad [2-5] mil. EUR nominální hodnoty pouze po předchozí prověrce due diligence nebo po ocenění podniku za účasti nezávislého znalce.
4.5 Hybridní kapitálové nástroje
(42)
Spořitelna má u nezávislých investorů hybridní kapitál (zákaznické požitkové listy) ve výši 224 mil. EUR. Podle informací, které předalo Německo, mají požitkové listy a zákaznické požitkové listy stejné pořadí. Tichý vklad je podřazen oběma druhům požitkových listů. Jak plyne z tabulky 3, nebyly již od roku 2008 na hybridní kapitál vypláceny žádné kuponové platby. V letech 2008 a 2009 se požitkové listy podílely na ztrátách ve výši 57,4 mil. EUR. Tichý vklad a zákaznické požitkové listy se podílely na ztrátách roku 2009. Od roku 2010 jsou hybridní kapitálové nástroje znovu doplňovány a od roku 2011 do roku 2012 budou provedeny kuponové platby, k nimž v minulosti nedošlo. V roce 2013 budou všechny hybridní kapitálové nástroje doplněny a provedeny všechny kuponové platby, které nebyly provedeny v minulosti, takže kuponové platby budou úplně provedeny u každého nástroje. S ohledem na skutečnost, že při pozitivním hospodářském výsledku za účetní období, resp. pozitivní bilanci musejí být kuponové platby provedeny, nemá spořitelna žádnou možnost uvážení, pokud jde o možné pozastavení kuponových plateb, v případě že dosahuje zisku a nominální kapitál je znovu doplněn o případná snížení.
Tabulka 3
Výplata zisku Sparkasse KölnBonn pro období 2009-2014 (základní scénář)
2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014
Zisk před zdaněním
- 98,8
[5-10]
[80-100]
[125-150]
[150-175]
[200-225]
Výplata zisku podle kapitálových nástrojů
Požitkové listy společnosti Förderungsges
Účast na ztrátě
40,6
16,8
0
0
0
0
0
Znovudoplnění kapitálu
0
0
[…]
[…]
[…]
[…]
[…]
Kupón
0
0
[…]
[…]
[…]
[…]
[…]
Zákaznické požitkové listy
Účast na ztrátě
0
12,5
0
0
0
0
0
Znovudoplnění kapitálu
0
0
[…]
[…]
[…]
[…]
[…]
Kupón
0
0
[…]
[…]
[…]
[…]
[…]
Tichý vklad
Účast na ztrátě
0
19,5
0
0
0
0
0
Znovudoplnění kapitálu
0
0
[…]
[…]
[…]
[…]
[…]
Kupón
0
0
[…]
[…]
[…]
[…]
[…]
(43)
Německo ujistilo, že spořitelna - s výjimkou smluvních závazků - nebude provádět žádné kuponové platby na hybridní kapitál soukromých investorů (viz příloha I, bod 7).
4.6 WestLB
(44)
Další příčinou finančních obtíží spořitelny byla její majetková účast na WestLB. Spořitelně vznikly ztráty v celkové výši […] mil. EUR, neboť jakožto členka Rýnského svazu spořitelen (RSGV) přispívala k doplnění rezervního fondu, který byl Svazem spořitelen zřízen jako bezpečnostní síť pro členy svazu a pro zemské banky. Rezervní fond byl využit při záchranných opatřeních ve prospěch WestLB v roce 2008. Zbývající riziková expozice trvá z důvodu nepřímé účasti spořitelny na WestLB a přetrvávajícím nepřímém ručení za tzv. „Bad Bank“ náležející k WestLB skrze RSGV.
(45)
Ačkoliv spořitelna do WestLB přímo neinvestovala, je vystavena riziku skrze majetkovou účast svazu RSGV, na kterém má spořitelna majetkovou účast ve výši 19 %. Podle informací Německa je riziko, že případné zhoršení účetní hodnoty RSGV ohledně WestLB bude mít na spořitelnu negativní dopad, nízké. Zaprvé byla WestLB údajně před nedávnem oceněna nezávislou třetí osobou a následně byla její účetní hodnota v bilanci RSGV k rozhodnému dni 31. prosince 2009 korigována z historické hodnoty […] mld. EUR na […] mil. EUR k rozhodnému dni 31. prosince 2009. Nepřímá majetková účast spořitelny na WestLB činí následně v současnosti zhruba […] EUR. S ohledem na skutečnost, že spořitelna nese riziko na WestLB pouze z důvodu svojí majetkové účasti na RSGV, má pro spořitelnu význam pouze vnitřní hodnota RSGV. Tato ovšem není stanovena pouze s ohledem na hodnotu WestLB, nýbrž rovněž s ohledem na hodnotu ostatních dceřiných společností a investic RSGV. Z ocenění ostatních dceřiných společností RSGV, které bylo provedeno na konci roku 2009, vyplynulo, že existují značné tiché rezervy, které by postačovaly k pokrytí nezbytného odpisu WestLB i v nejhorším případě.
(46)
Povinný příspěvek spořitelny [k …], kterým by měly být kryty případné ztráty nedávno vytvořené Bad Bank vlastněné WestLB, činí v období 25 let […] mil. EUR. Tento příspěvek ovšem nemá žádné negativní dopady na schopnost spořitelny plnit v budoucnosti regulatorní požadavky na kapitálovou přiměřenost, neboť příspěvek [k …], se má hradit výlučně z budoucích zisků.
4.7 Částečné dřívější ukončení majetkové účasti
(47)
Německo ujistilo, že spořitelna splatí část přijatého kapitálu dříve, než je pro kapitálové nástroje smluvně stanoveno (viz příloha I, bod 27). Splácení započne v roce 2011 a dojde k němu ve dvou etapách.
(48)
Nejprve nabude Zweckverband […] první tranši ve výši 150 mil. EUR požitkových listů od Förderungsgesellschaft. Skrze transakci a zejména výši kupní ceny nebude Förderungsgesellschaft ve výrazně lepší pozici, než pokud by nástroj nadále vlastnila (22). Zweckverband poté přemění požitkové listy, která v současnosti platí jako kapitál Tier-2 (doplňkový kapitál), na kapitálové nástroje Tier-1. U nového nástroje s nekumulativními kupony by se jednalo o podřízené závazky s dobou splatnosti alespoň 30 let. Tento krok by u spořitelny zlepšil kvótu Tier-1 o [0,8-1,0] %.
(49)
Lepší kvóta základního kapitálu je předpokladem pro druhý krok, tedy zpětný odkup druhé tranše požitkových listů (v nominální hodnotě 150 mil. EUR), které drží Förderungsgesellschaft, spořitelnou v roce 2011. Oba kroky budou mít za následek snížení kapitálu Tier-2 celkem o [0,5-1,0] %. Dále nabude RSGV nebo jiný člen sektoru spořitelen majetkové účasti spořitelny na […] a […] propojených se spořitelnou za tržní cenu (23). Skrze prodej nepřímých majetkových účastí na obou těchto podnicích by se bilanční suma spořitelny snížila o další [0,2-0,5] %. Prodej obou těchto podniků je v úzké souvislosti se zpětným odkupem druhé tranše požitkových listů, neboť RSGV hodlá uhradit nabytí obou společností z výnosu z prodeje požitkových listů.
5. DŮVODY PRO ZAHÁJENÍ ŘÍZENÍ PRO POSOUZENÍ OPATŘENÍ REKAPITALIZACE
(50)
Je třeba upozornit na skutečnost, že Komise v dané věci dne 4. listopadu 2009 zahájila formální vyšetřovací řízení pro posouzení slučitelnosti uvedených opatření rekapitalizace s vnitřním trhem podle čl. 107 odst. 3 SFEU (24).
(51)
Komise dále vyjádřila pochyby, zda je zaručeno přiměřené rozdělení nákladů a zda je omezeno narušování hospodářské soutěže, jak je stanoveno v právních předpisech o státní podpoře (viz bod 50 rozhodnutí o zahájení řízení).
(52)
S ohledem na skutečnost, že nebylo jasné, zda obtíže spořitelny byly zapříčiněny investičními rozhodnutími, která byla přijata dlouhou dobu před krizí, nebo zda byly skutečně zapříčiněny finanční krizí, Komise zatím nerozhodla, zda budou opatření rekapitalizace posuzována podle čl.107 odst. 3 písm. b) SFEU nebo podle čl. 107 odst. 3 písm. c) SFEU. Komise rozhodla, že za účelem rozhodnutí o použitelném právním základě provede důkladné přezkoumání skutkové podstaty a rozhodnutí proto přijme později.
6. STANOVISKA OSTATNÍCH ZÚČASTNĚNÝCH STRAN
(53)
Komise konstatuje, že nebyla doručena žádná stanoviska ostatních zúčastněných stran týkající se uvedeného opatření rekapitalizace.
7. STANOVISKO NĚMECKA
(54)
Německo prostudovalo rozhodnutí Komise ze dne 4. listopadu 2009 o zahájení řízení podle čl. 108 odst. 2 SFEU. Spolková republika Německo sdělila Komisi, že je i nadále toho názoru, že uvedená opatření rekapitalizace ve prospěch spořitelny ve formě tichého vkladu a kapitálu požitkových listů nepředstavují podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 SFEU. Podle názoru Německa jsou opatření tak, jak byla popsána v rozhodnutí o zahájení řízení (srov. body 24 až 28 rozhodnutí o zahájení řízení), slučitelná se zásadou tržně jednajícího investora.
(55)
Německo nesouhlasí s posudkem Komise, že trh s hybridním kapitálem byl v okamžiku provedení opatření rekapitalizace (tj. na konci roku 2008/počátku roku 2009) úplně „zamrzlý“ (25) a s jejím závěrem, že k danému okamžiku by žádný tržně jednající investor nebo vlastník takovouto investici - ani za vyšší cenu - neprovedl (bod 38 rozhodnutí o zahájení řízení). Německo uvedlo, že spořitelna nebyla tímto tržním vývojem postižena a byla schopna v posledních čtyřech měsících roku 2008 emitovat podřízené závazky ve výši cca. [10-15] mil. EUR a v prvním kvartálu 2009 ve výši cca. [35-40] mil. EUR v tranších o rozsahu několika set tisíc EUR.
(56)
Německo dále uvedlo, že rekapitalizace Sparkasse KölnBonn ze strany Förderungsgesellschaft nebyla financována ze státních prostředků.
(57)
Pokud by však Komise potvrdila svůj předběžný závěr, že rekapitalizace spořitelny obsahuje prvek státní podpory, je Německo toho názoru, že tato státní podpora je slučitelná s vnitřním trhem podle čl. 107 odst. 3 písm. b) SFEU.
(58)
Německo uvedlo, že restrukturalizační plán splňuje všechny požadavky sdělení Komise o návratu k životaschopnosti a hodnocení restrukturalizačních opatření ve finančním sektoru v současné krizi podle pravidel pro státní podporu (26) (dále jen „sdělení o restrukturalizaci“).
(59)
Podle názoru Německa restrukturalizační plán zaručí, že spořitelna znovu dosáhne svojí dlouhodobé rentability, že přinese dostatečný vlastní příspěvek k restrukturalizačním nákladům a že případná narušení hospodářské soutěže způsobená státní podporou budou omezena zásadními strukturálními opatřeními a pravidly pro účast v hospodářské soutěži.
(60)
Závazky Německa jsou obsaženy v přílohách I, II a III a jsou nedílnou součástí tohoto rozhodnutí. Aby se zajistilo, že závazky budou skutečně naplněny, bude ustanoven svěřenský správce pro kontrolu. Postup pro jeho jmenování, jakož i povinnosti svěřenského správce jsou stanoveny v příloze II. Německo se dále zavázalo k časovému rámci pro zcizení (příloha I, body 10 a 13). Pokud tento časový rámec nebude dodržen, bude ustanoven svěřenský správce pro zcizování. Postup pro jeho jmenování, jakož i povinnosti svěřenského správce pro zcizování jsou stanoveny v příloze III.
8. POSOUZENÍ
8.1 Existence státní podpory a částka podpory
(61)
Komise musí přezkoumat, zda se u uvedených opatření jedná o státní podporu. Podle čl. 107 odst. 1 Smlouvy o fungování EU podpory poskytované v jakékoli formě státy nebo ze státních prostředků, které narušují nebo mohou narušit hospodářskou soutěž tím, že zvýhodňují určité podniky nebo určitá odvětví výroby, jsou, pokud ovlivňují obchod mezi členskými státy, neslučitelné s vnitřním trhem.
(62)
V rozhodnutí o zahájení řízení (oddíl 5.1) došla Komise k předběžnému závěru, že obě opatření rekapitalizace ve prospěch spořitelny představují státní podporu. Komise proto nemůže souhlasit s argumentací Německa, že opatření nepředstavují státní podporu, neboť podmínky pro oba nástroje byly údajně takové, že by je akceptoval i tržně jednající investor. I v tom případě, že by odměna za oba nástroje do začátku roku 2008 odpovídala úrokům placeným za srovnatelné nástroje, byla v daném případě s ohledem na vysoké riziko způsobené neexistující rentabilitou spořitelny příliš nízká. Kromě toho byl trh s hybridním kapitálem v okamžiku provedení rekapitalizace zcela zamrzlý. Komise proto nemohla s ohledem na rámcové podmínky a zejména s ohledem na situaci na trhu akceptovat argumentaci Německa, že tržně jednající investor by investici provedl - a dokonce za stejných podmínek.
(63)
Z důkladného přezkoumání neplynou žádné informace, které by toto zjištění změnily. Podřízené závazky emitované spořitelnou na konci roku 2008 a v prvním kvartálu 2009 nejsou s ohledem na nízkou hodnotu jednotlivých tranší spolehlivým důkazem pro to, že trhy s hybridními kapitálovými nástroji skutečně fungovaly. Riziko spojené s tranšemi hybridního kapitálu o hodnotě několika set tisíc EUR není srovnatelné s rizikem nástroje o nominální hodnotě 150 mil. EUR a toto riziko soukromé trhy podstoupí daleko snadněji. Komise proto trvá na svém závěru, že v danou dobu by žádný tržně jednající investor nenabyl půjčku hybridního kapitálu, která by byla rozsahem a podmínkami srovnatelná s rekapitalizačními opatřeními ve prospěch spořitelny.
(64)
Pokud jde o druh prostředků použitých ze strany Förderungsgesellschaft pro rekapitalizaci spořitelny, upozorňuje Komise na to, že již v jiných případech rozhodla, že se u prostředků Förderungsgesellschaft jedná o prostředky kontrolované přímo nebo nepřímo veřejnými orgány (27). Toto platí podle názoru Komise také pro Förderungsgesellschaft, u níž se jedná o 100 % dceřinou společnost RSGV. Proto je tyto prostředky třeba považovat za státní prostředky ve smyslu čl. 107 odst. 1 SFEU.
(65)
Z výše uvedených důvodů potvrzuje Komise svůj předběžný závěr uvedený v rozhodnutí o zahájení řízení, že opatření na rekapitalizaci ve prospěch spořitelny představují státní podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 SFEU.
(66)
Dále je třeba uvést, že podpory na záchranu byly přeměněny na podpory na restrukturalizaci, což představuje pro spořitelnu další výhodu. Tato opatření umožnila spořitelně financování v okamžiku, kdy nebyla, zejména s ohledem na finanční a hospodářskou krizi, schopna získat na trhu kapitál. Toto poskytlo spořitelně hospodářskou výhodu a posílilo její pozici oproti soutěžitelům v Německu a jiných členských státech, jimž nebyla poskytnuta stejná podpora. Tato opatření proto mohou narušit hospodářskou soutěž a ovlivnit obchod mezi členskými státy.
(67)
Prvek podpory kapitálové injekce činí 650 mil. EUR a odpovídá 3,3 % rizikově vážených aktiv spořitelny (stav: konec roku 2008).
8.2 Slučitelnost podpory s vnitřním trhem
8.2.1 Právní základ pro posouzení slučitelnosti
(68)
V rozhodnutí o zahájení řízení ze dne 4. listopadu 2009 Komise ještě nepřijala žádné rozhodnutí o právním základě použitelném pro posouzení opatření rekapitalizace. Podle tehdy dostupných informací se zdálo, že hlavní příčinou obtíží spořitelny byla rozhodnutí přijatá dlouhou dobu před počátkem krize, a to investovat do projektů regionálního rozvoje. S ohledem na skutečnost, že se zdálo, že finanční krize finanční problémy spořitelny pouze zhoršila, nebylo vyloučeno použití čl. 107 odst. 3 písm. c) SFEU. Avšak protože opatření rekapitalizace byla provedena na vrcholu finanční krize, přichází v úvahu - mj. s ohledem na rozhodovací praxi Komise v případech bank v tísni - také použití čl. 107 odst. 3 písm. b) SFEU.
(69)
I kdyby v dosavadních rozhodnutích byl uveden odkaz na pokyny společenství pro státní podporu na záchranu a restrukturalizaci podniků v obtížích (dále jen „pokyny pro podporu na záchranu a restrukturalizaci“) (28), upřesnila Komise ve svém sdělení o restrukturalizaci v bodě 49, že všechny státní podpory, které jí byly oznámeny do 31. prosince 2010 včetně budou prověřovány na základě sdělení o restrukturalizaci a ne na základě pokynů pro podporu na záchranu a restrukturalizaci.
(70)
S ohledem na trvající zranitelnost německého bankovního sektoru došla Komise k závěru, že možná likvidace jedné z největších spořitelen v Německu kvůli […] by bývala měla systémové následky a následně by ohrozila finanční stabilitu Německa.
(71)
Pro posouzení, zda finanční podpora spořitelny je, jakožto podpora na restrukturalizaci udržující finanční stabilitu, slučitelná s vnitřním trhem, se jako právní základ použije čl. 107 odst. 3 písm. b) SFEU.
8.2.2 Slučitelnost podpory na restrukturalizaci s vnitřním trhem
(72)
Podle ustanovení sdělení o restrukturalizaci zaprvé musí z restrukturalizačního plánu pro zvýhodněnou finanční instituci plynout, že je schopna obnovit svoji dlouhodobou rentabilitu. Zadruhé, podpora musí být omezena na nezbytné minimu; dále se musejí jak zvýhodněná finanční instituce, tak i její podílníci na restrukturalizaci co nejvíce podílet z vlastních zdrojů. Zatřetí musejí být přijata opatření, aby se omezila narušení hospodářské soutěže skrze umělou podporu tržní síly zvýhodněné finanční instituce a aby byla zaručena existence bankovního sektoru, jehož fungování je určováno hospodářskou soutěží. Dále je třeba zvážit otázky kontroly a procesní aspekty.
i) Obnovení dlouhodobé rentability
(73)
Německo předalo komplexní a podrobný plán restrukturalizace s kompletními údaji k obchodnímu modelu spořitelny, jak se stanoví v bodech odůvodnění 9 až 11 sdělení o restrukturalizaci. V plánu restrukturalizace jsou uvedeny také příčiny finančních obtíží spořitelny.
(74)
Obchodní model stanoví nové strategické zaměření na hlavní obor činnosti tradiční regionální spořitelny. Spořitelna se bude koncentrovat na služby typické pro maloobchodní finanční instituci pro své tradiční zákaznické segmenty v hospodářském prostoru Kolín nad Rýnem-Bonn, tj. soukromé zákazníky, MSP jakož i menší průmyslové zákazníky a institucionální zákazníky. Spořitelna se tudíž bude zaměřovat na oblasti obchodní činnosti podle stanov a svoje hlavní kompetence a stáhne se z oblastí, které způsobily její finanční obtíže. Spořitelna v budoucnosti nebude provádět žádné obchody na vlastní účet, zcizí dceřiné společnosti, které nepatří k hlavnímu oboru činnosti a nebude provádět žádné investice do SAA- a ABS-portfolií. Podle názoru Komise je nový obchodní model koherentní a dlouhodobě udržitelný.
(75)
Obtíže spořitelny plynou v zásadě ze třech oblastí: i) záměry regionálního rozvoje, ii) investice do SAA- a ABS-portfolií a iii) majetková účast spořitelny na WestLB.
(76)
Již v roce 2008 začala spořitelna zcizovat, resp. likvidovat dceřiné společnosti, které nepatřily k hlavnímu oboru činnosti a byly činné v oblasti regionálního rozvoje. Je zapotřebí úplné ukončení těchto obchodních činností a toto ukončení je zároveň způsobilé odstranit pochybnosti Komise týkající se oblasti hospodářské soutěže, neboť zcizením je možné vyloučit další ztráty nebo další rizikovou expozici související s dceřinými společnostmi. Dále se tím uvolní nejen kapitál, nýbrž i kapacity managementu, které bude možné využít pro hlavní obor činnosti spořitelny. Kromě toho povedou tato zcizení k redukci rozvahy spořitelny o cca [180-230] mil. EUR ([0-2] %) (29).
(77)
S ohledem na skutečnost, že se u obchodní činnosti dceřiných společností, které mají být prodány městu Kolín nad Rýnem, jedná zejména o výstavbu nemovitostí a služby v oblasti nemovitostí, není podle názoru Komise použití sdělení Komise o nakládání se znehodnocenými aktivy v bankovním sektoru Společenství (sdělení o znehodnocených aktivech) (30) ani nezbytné, ani vhodné. Účetní hodnota těchto dceřiných společností již byla v posledních letech výrazně upravena směrem dolů, aby se přiblížila jejich tržní hodnotě. Prodej dceřiných společností by proto pro spořitelnu neměl znamenat velké ztráty. Kromě toho je díky příslibu Německa, že spořitelna prodá dceřiné společnosti za tržní cenu, která bude též určena nezávislým znalcem, zaručeno, že prodeje nebudou spojeny s dalšími státními podporami.
(78)
Dalšími příčinami finančních obtíží spořitelny byla ABS- a SAA-portfolia. Tyto investice byly již výrazně sníženy. Spořitelna svoji účast v těchto portfoliích úplně ukončí do roku 2014. Exit z tohoto portfolia je nezbytným krokem pro realizaci nové strategie spořitelny, neboť tyto investice již neodpovídají novému obchodnímu modelu spořitelny. Současná účetní hodnota zbývajících aktiv v ABS- a SAA-portfoliu odpovídá celkově jejich tržní hodnotě, a proto je zbývající riziková expozice u těchto portfolií omezená a neohrožuje životaschopnost spořitelny.
(79)
Konečně je zbývající riziko spořitelny ve spojení s její majetkovou účastí na WestLB, která vedla ke ztrátám ve výši […] mil. EUR, omezené a zajištěné tichými rezervami v investičním portfoliu RSGV. Příspěvek spořitelny [k …] poplyne pouze z budoucích čistých příjmů, a proto tato příspěvková povinnost dlouhodobou rentabilitu spořitelny neohrozí. Kromě toho hodnotí Komise jako pozitivní, že příspěvky [k …] budou moci být placeny teprve poté, co bude vyplacena odměna státního kapitálu v souladu s podmínkami rekapitalizace.
(80)
Komise konstatuje, že slabiny vedení spořitelny již byly předmětem cílených zlepšovacích opatření ze strany spořitelny a bude tomu tak i nadále. Změna vlastnické struktury a zavedení hlasování kvalifikovanou většinou realizované v roce 2005 v souvislosti se sloučením Stadtsparkasse Köln a Sparkasse Bonn zaručují, že politické zájmy vlastníků nebudou kladeny nad hospodářské zájmy spořitelny. Dále budou umožněna zlepšení týkající se odpovědnosti vrcholového managementu a to skrze změny složení a počtu členů orgánů spořitelny a způsobu jejich usnášení. Silněji soustředěná odpovědnost a vyšší podíl [externích …] členů, kteří nepocházejí z politických kruhů, v orgánech spořitelny umožní větší transparenci a efektivnost při přijímání rozhodnutí. Tato opatření řeší - ve spojení se změněnou vlastnickou strukturou - příčiny obtíží spořitelny, takže riziko, že se spořitelna bude znovu účastnit politicky motivovaných záměrů, které jsou v rozporu s hospodářskými zájmy spořitelny, je minimální. Kromě toho se zdá, že novelizovaný zákon o spořitelnách dostatečně zaručuje nezávislost vedení spořitelny. Důkazy předložené spořitelnou, že se od roku 2004 již neúčastnila nových politicky motivovaných záměrů, ukazují, že provedená opatření fungují. Celkově je nový kodex Corporate Governance v souladu s výsledky, které byly dosaženy ve srovnatelných případech (31). Provedené a přislíbené změny Corporate Governance spořitelny, mohou proto být považovány za přiměřený a dostatečný příspěvek k znovuobnovení její dlouhodobé rentability.
(81)
Podle názoru Komise splňuje plán restrukturalizace spořitelny podmínky bodů 9 a 12 až 15 sdělení o restrukturalizaci: musí z něj být patrné, jak finanční instituce co nejdříve obnoví dlouhodobou rentabilitu bez státní podpory. Kromě toho musí být finanční instituce schopna vytvářet přiměřenou rentabilitu vlastního kapitálu a současně nést všechny náklady své běžné obchodní činnosti a splňovat příslušná regulatorní kriteria.
(82)
Spořitelna předala finanční projekce pro období 2008-2014 s údaji o jejích příjmech, nákladech, snižování hodnoty, ziscích a kapitálových pozicích. Podle názoru Komise vychází základní scénář z realistických makroekonomických předpokladů. Spořitelna vychází z toho, že od roku 2010 bude dosahovat zisků a od té doby bude po celé období restrukturalizace postupně zlepšovat svoje výsledky hospodaření za hospodářské období. Podle prognóz bude rentabilita vlastního kapitálu činit v roce 2014 zhruba [9-10] %, což je za normálních tržních podmínek přiměřený výsledek pro maloobchodní finanční instituci. Od roku 2013 bude kromě toho spořitelna platit plnou odměnu za opatření podpory. Kapitálové kvóty spořitelny budou i nadále výrazně nad minimálními kapitálovými požadavky; pro rok 2014 má kapitálová kvóta tier-1 činit [8-9] % (oproti 6,1 % v roce 2009).
(83)
Kromě toho spořitelna prokázala, že by byla schopna přežít i v pesimistickém scénáři. Předpoklady, na nichž je založen pesimistický scénář, byly přiměřené. Ze zátěžového testu vyplynulo, že výsledky spořitelny budou nad regulatorními kapitálovými kvótami, a proto tudíž plní i podmínky bodu 13 sdělení o restrukturalizaci. Z citlivostní analýzy dále plyne, že spořitelna by byla schopna překonat i možnou budoucí výraznou změnu úrokových sazeb.
(84)
Spořitelna kromě toho předložila strategii pro předčasné částečné splacení státních kapitálových injekcí. Toto částečné splacení by mělo být možné, aniž by byla dotčena kapitálová základna spořitelny, neboť kvóta tier-1 spořitelny se předpokládá ve výši [6-7] % pro rok 2010 a podle základního scénáře by v dalších letech měla být vyšší. I podle pesimistického scénáře by měla být nad regulatorními požadavky. Pro předčasné částečné splacení není ani pro spořitelnu ani pro jiné podniky, které se na transakci podílejí, zapotřebí dodatečné podpory. Zaprvé by Förderungsgesellschaft nebyla v lepší situaci s ohledem na stanovení kupní ceny za první tranší ve výši 150 mil. EUR požitkových listů, což v zásadě odpovídá cash flow společnosti Förderungsgesellschaft, které by obdržela, pokud by si kapitálový nástroj ponechala. Zadruhé k transferu dochází mezi dvěma veřejnými subjekty. Dále s ohledem na skutečnost, že nástroj, který má být přeměněn na kapitál tier-1, již byl kvalifikován jako státní podpora a že spořitelna po této přeměně zaplatí stejně vysokou odměnu Zweckverbandu, není podle názoru Komise s přeměnou spojena žádná další státní podpora. Konečně bude zpětný odkup druhé tranše ve výši 150 mil. EUR spořitelnou v zásadě také odpovídat cash flow Förderungsgesellschaft, který by získala, pokud by si nástroj ponechala.
(85)
Komise proto došla k závěru, že restrukturalizační plán předložený spořitelnou splňuje kritéria sdělení o restrukturalizaci ohledně obnovení dlouhodobé rentability, a tudíž odstraňuje všechny pochybnosti Komise uvedené v rozhodnutí o zahájení řízení, které se týkaly soutěžního práva.
ii) Vlastní příspěvek/sdílení nákladů
(86)
Podle sdělení o restrukturalizaci by se finanční instituce a jejich vlastníci měli na restrukturalizaci co nejvíce podílet z vlastních zdrojů, aby se zajistilo omezení podpory na nezbytné minimum. Za tímto účelem mohou být např. prodána aktiva finanční instituce. Dále by vlastníci měli podle možnosti ztráty finanční instituce absorbovat. Díky závazkům, které podstoupila spořitelna, se dosáhne toho, že budou využity vlastní zdroje a že se soukromí investoři, kteří drží hybridní kapitál spořitelny, budou na restrukturalizaci podílet.
(87)
Z restrukturalizačního plánu neplyne, že by státní podpora šla nad rámec nákladů spojených s obnovením rentability. Poskytnutá podpora má zaručit, že spořitelna bude podle základního scénáře disponovat přiměřenými kapitálovými rezervami a podle pesimistického scénáře bude splňovat regulatorní požadavky na podíl vlastního kapitálu.
(88)
Komise poznamenává, že spořitelna provádí opatření zaměřená na snižování nákladů, a skrze takto získané interní prostředky sama přispívá k nákladům na restrukturalizaci. Tato opatření povedou na konci období restrukturalizace ke snížení ročních nákladů o [25-35] mil. EUR (zhruba [5-8] % celkových nákladů v roce 2009).
(89)
Kromě toho budou prodejem rentabilních dceřiných společností, které nepatří k hlavnímu oboru činnosti, získány výnosy, které budou moci být použity k financování nákladů na restrukturalizaci.
(90)
Spořitelna nemůže pozastavit nebo odložit výplatu kuponů hybridních kapitálových nástrojů, pokud v určitém roce dosáhne zisku. Avšak majitelé hybridních kapitálových nástrojů také absorbují ztráty spořitelny, pokud to bude možné, neboť výplata kuponů u hybridního kapitálu byla pozastavena, resp. nominální hodnota hybridního kapitálu byla snížena skrze účast na ztrátách spořitelny. Komise je proto názoru, že se po investorech do hybridního kapitálu žádá co největší sdílení nákladů, a tím jsou splněny požadavky sdělení o restrukturalizaci, pokud jde o příspěvek soukromých investorů k nákladům na restrukturalizaci.
(91)
Podle bodu 24 sdělení o restrukturalizaci může být přiměřené rozdělení nákladů zaručené také přiměřenou odměnou státní podpory. Podle názoru Komise je odměna stanovená v rámci opatření na rekapitalizaci ve spojení s jinými, již popsanými opatřeními k rozdělení nákladů, přiměřená. Díky očekávaným ziskům bude spořitelna schopna zaplatit odměnu za kapitál poskytnutý státem a vyplácet kupony podle ustanovení upravujících rekapitalizaci, a sice od roku 2011 u požitkových listů a od roku 2013 u tichého vkladu poté, co byl doplněn jmenovitý kapitál těchto nástrojů. Úroky u požitkových listů držených státem se budou kumulovat [2-6] let a kapitál snížený skrze účast na ztrátě bude u obou rekapitalizačních nástrojů znovu doplněn. Podle finančních projekcí obsažených v základním scénáři získá stát úroky nezaplacené u požitkových listů a sníženou jmenovitou hodnotu obou nástrojů později zpět.
(92)
Proto je třeba zastávat názor, že restrukturalizační plán předložený Německem stanoví dostatečný vlastní příspěvek k restrukturalizaci, a tím odstraňuje pochybnosti týkající se práva hospodářské soutěže uvedené v rozhodnutí o zahájení řízení.
iii) Opatření omezující narušení hospodářské soutěže
(93)
Podle sdělení o restrukturalizaci musí restrukturalizační plán stanovit opatření k omezení narušení hospodářské soutěže a k zaručení finančního sektoru, který je charakterizován hospodářskou soutěží. Kromě toho musí vyřešit problém morálního hazardu a zaručit, že státní podpora nebude použita k financování protisoutěžního chování.
(94)
Soubor opatření dostatečným způsobem řeší problém morálního hazardu. Spořitelna se zavázala k rozsáhlému zcizení rentabilních podniků, které nesouvisejí s hlavním oborem podnikání. Mezi ně patří majetkové účasti na těchto velkých […] spořitelny: […], […], RW Holding AG, S ProFinanz Versicherungsmakler GmbH, Schufa Holding AG a Neue Leben Pensionsverwaltung AG.
(95)
Německo předložilo podrobný časový plán pro plánovaná zcizení a zavázalo se jmenovat svěřenského správce, který má zaručit, že tyto závazky budou včas realizovány.
(96)
Při nedodržení přislíbeného časového plánu bude pro zcizení jmenován svěřenský správce pro zcizování. V rámci restrukturalizace spořitelny má být její činnost v určitých zákaznických segmentech omezena. Díky plánovaným opatřením získají soutěžitelé přístup k části velkých podnikových zákazníků a institucionálních zákazníků spořitelny. S ohledem na skutečnost, že se jedná o velké podniky, které v zásadě mají přístup ke kapitálovým trhům, pokládá Komise riziko negativního dopadu opatření na reálnou ekonomiku za zanedbatelné.
(97)
Spořitelna dále během provádění restrukturalizačních opatření nominálně sníží svoji bilanční sumu o [15-20] % rizikově vážených aktiv ([15-20] % bilanční sumy) a o [10-15] % při zohlednění budoucího růstu (5 % bilanční sumy). Tohoto snížení má být dosaženo zejména ukončením investic do SAA a ABS, ukončením obchodování na vlastní účet ([6-8] % rizikově vážených aktiv, [6-8] % bilanční sumy) a redukcí velkých úvěrů a zkrácením úvěrových linek institucionálních zákazníků ([5-7] % rizikově vážených aktiv, [5-7] % bilanční sumy).
(98)
S ohledem na výši podpor pro spořitelnu (3,3 % rizikově vážených aktiv) je tato opatření možné považovat s ohledem na redukci velikosti a rozsahu obchodních činností spořitelny za dostatečná. Spořitelna je činná pouze v hospodářském prostoru Kolín nad Rýnem-Bonn, kde má podstatné ([18-23] - [30-35] % podle produktu), nikoliv však dominantní postavení. Kromě toho nebyla spořitelna ve svých klíčových obchodních segmentech nikdy cenovým vůdcem. Dodatečná opatření, jejichž cílem by byla další redukce tržního podílu spořitelny v hlavním oboru činnosti, tj. segmentu soukromých zákazníků, se proto z následujících důvodů nezdají být smysluplná. Hlavní obor činnosti nevedl k problémům spořitelny. Dále Německo dostatečným způsobem prokázalo, že provedení takovýchto dostatečných opatření by bylo obtížné a spojené s nepřiměřeně vysokými náklady, které by negativně ovlivnily ziskovost spořitelny a ohrozily její dlouhodobou rentabilitu. Takováto opatření by měla dále negativní dopad na hlavní obchodní segmenty spořitelny, tedy obchodní činnost s malými a středními podniky a soukromými zákazníky, které však nebyly příčinou obtíží spořitelny. S ohledem na omezené alternativní možnosti financování u těchto skupin zákazníků a na rozhodovací praxi Komise, která je zaměřena na zachování úvěrování reálné ekonomiky, zastává Komise názor, že další omezení obchodní činnosti spořitelny by poškodila její hlavní obchodní činnost, a tím by poškodila jak spořitelnu, tak i trhy, které obsluhuje.
(99)
Komise dále bere na vědomí závazky týkající se chování předložené spořitelnou a Německem. Tyto závazky zahrnují zákaz cenového vůdcovství a zákaz využívat státní podporu pro reklamu, takže spořitelna nemůže využít podporu pro financování protisoutěžního tržního chování. V souladu s bodem 40 sdělení o restrukturalizaci zaručuje dále zákaz převzetí, že státní podpora nebude použita pro převzetí soutěžitelů.
(100)
Je možné dojít k závěru, že druh a rozsah opatření navrhovaných spořitelnou je dostatečný a přiměřený, aby zamezil případným narušením hospodářské soutěže. Restrukturalizační plán spořitelny proto splňuje ustanovení sdělení o restrukturalizaci týkající se rentability, sdílení nákladů a opatření k zmírnění narušení hospodářské soutěže a odstraňuje pochybnosti uvedené v rozhodnutí o zahájení řízení.
8.2.3 Kontrola
(101)
Podle oddílu 5 sdělení o restrukturalizaci musejí být pravidelně předkládány zprávy, aby Komise mohla zkontrolovat, zda je restrukturalizační plán řádně prováděn. Německo jmenuje svěřenského správce pro kontrolou, který bude každých šest měsíců předkládat kontrolní zprávu. První zprávu je třeba předložit v únoru 2011. Podle názoru Komise je tedy zaručena řádná kontrola provádění restrukturalizačního plánu.
(102)
Restrukturalizační plán popsaný v oddíle 4 tohoto rozhodnutí je v souladu s čl. 107 odst. 3 písm. b) SFEU.
9. ZÁVĚR
(103)
Restrukturalizační opatření jsou způsobilá umožnit spořitelně znovuobnovení její dlouhodobé rentability, jsou dostatečná, pokud jde o sdílení nákladů, a vhodným způsobem a přiměřeně brání účinkům uvedených opatření podpory, která by poškozovala hospodářskou soutěž. Z tohoto důvodu odpovídá restrukturalizační plán podle názoru Komise kritériím sdělení o restrukturalizaci, takže opatření restrukturalizace mohou být považována za slučitelná s vnitřním trhem podle čl. 107 odst. 3 písm. b) SFEU. Kapitálové injekce proto mohou být povoleny v souladu s restrukturalizačním plánem,
PŘIJALA TOTO ROZHODNUTÍ:
Článek 1
Podpora na restrukturalizaci poskytnutá společnosti Sparkasse KölnBonn jejími veřejnými podílníky je státní podporou ve smyslu čl. 107 odst. 1 Smlouvy o fungování Evropské unie.
S výhradou provedení restrukturalizačního plánu a dodržení závazků uvedených v přílohách I, II a III je podpora slučitelná s vnitřním trhem.
Článek 2
Toto rozhodnutí je určeno Spolkové republice Německo.
V Bruselu dne 29. září 2010.