ΑΠΌΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΉΣ
της 3ης Αυγούστου 2011
σχετικά με την κρατική ενίσχυση SA. 26980 [C 34/09 (πρώην N 588/08)] την οποία σκοπεύει να χορηγήσει η Πορτογαλία στην Petrogal
[κοινοποιηθείσα υπό τον αριθμό C(2011) 5546]
(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)
(2012/466/ΕΕ)
Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ,
Έχοντας υπόψη τη Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και ιδίως το άρθρο 108 παράγραφος 2 πρώτο εδάφιο,
Έχοντας υπόψη τη συμφωνία για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο, και ιδίως το άρθρο 62 παράγραφος 1 στοιχείο α),
Αφού κάλεσε τα ενδιαφερόμενα μέρη να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σύμφωνα με τις εν λόγω διατάξεις (1) και αφού έλαβε υπόψη τις παρατηρήσεις τους,
Εκτιμώντας τα ακόλουθα:
1. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ
(1)
Με επιστολή της 19ης Νοεμβρίου 2009, η Επιτροπή ενημέρωσε την Πορτογαλία σχετικά με την απόφασή της να κινήσει τη διαδικασία του άρθρου 108 παράγραφος 2 της Συνθήκης όσον αφορά την περιφερειακή ενίσχυση ad hoc υπέρ επενδυτικού σχεδίου της Petroleos de Portugal, Petrogal SA (στο εξής «Petrogal»), σχετικά με τις δραστηριότητες διύλισης της εταιρείας στα διυλιστήρια Sines και Matosinhos (το «επενδυτικό σχέδιο»). Με επιστολή της 9ης Δεκεμβρίου 2009, η Πορτογαλία διαβίβασε τη μη εμπιστευτική εκδοχή της απόφασης για την κίνηση της διαδικασίας με σκοπό τη δημοσίευσή της.
(2)
Με επιστολή της 17ης Δεκεμβρίου 2009, η Πορτογαλία ζήτησε να παραταθεί κατά ένα μήνα η προθεσμία υποβολής των παρατηρήσεών της. Στις 22 Δεκεμβρίου 2009, η Επιτροπή αποδέχθηκε αυτό το αίτημα. Με επιστολή της 21ης Ιανουαρίου 2010, η Πορτογαλία υπέβαλε τις παρατηρήσεις της.
(3)
Η απόφαση της Επιτροπής να κινήσει τη διαδικασία δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης (2). Η Επιτροπή κάλεσε τα ενδιαφερόμενα μέρη να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους.
(4)
Η Επιτροπή έλαβε παρατηρήσεις από την Associação das Indústrias da Petroquímica, Química e Refinação (3), από την Confederação da Indústria Portuguesa (4), από την Associação para a eficiência energética (5), από τον ανταγωνιστή αριθ. 2 (6), από μια ανταγωνίστρια επιχείρηση της Petrogal (7), από τον ανταγωνιστή αριθ. 1 (8) (9), από την União Geral de trabalhadores (10), από τον δήμο του Sines (11), από την Confederação Geral dos Trabalhadores Portugueses (12) και από την Associação Industrial Portuguesa (13).
(5)
Με επιστολές της 9ης, 10ης, 17ης και 19ης Μαρτίου 2010, η Επιτροπή κοινοποίησε τις παρατηρήσεις αυτές στην Πορτογαλία, στην οποία δόθηκε η δυνατότητα να απαντήσει· οι παρατηρήσεις της Πορτογαλίας ελήφθησαν με επιστολή της 8ης Απριλίου 2010.
(6)
Με επιστολές της 15ης και 28ης Ιουλίου 2010 (14), η Επιτροπή ζήτησε περαιτέρω πληροφορίες, οι οποίες της διαβιβάστηκαν από την Πορτογαλία με επιστολές της 16ης και 23ης Αυγούστου 2010, αντίστοιχα.
(7)
Με επιστολές της 4ης και 5ης Αυγούστου 2010, η Επιτροπή ζήτησε διευκρινίσεις από τους ανταγωνιστές αριθ. 1 και αριθ. 2, οι οποίες της διαβιβάστηκαν με επιστολές της 10ης και 15ης Σεπτεμβρίου 2010. Με επιστολή της 20ής Σεπτεμβρίου 2010, οι διευκρινίσεις αυτές διαβιβάστηκαν στην Πορτογαλία για υποβολή παρατηρήσεων.
(8)
Η Επιτροπή, με επιστολές της 17ης Σεπτεμβρίου και της 1ης Οκτωβρίου 2010, ζήτησε περισσότερες διευκρινίσεις από την Πορτογαλία. Η Πορτογαλία απάντησε στις 18 και 29 Οκτωβρίου 2010.
(9)
Με επιστολές της 13ης Οκτωβρίου 2010, ζητήθηκαν από τους ανταγωνιστές αριθ. 1 και αριθ. 2 συγκεκριμένες πληροφορίες σχετικά με τις απαντήσεις τους της 10ης και 15ης Σεπτεμβρίου 2010, αντίστοιχα.
(10)
Με επιστολές της 21ης και 28ης Οκτωβρίου 2010, η Επιτροπή ζήτησε συμπληρωματικές πληροφορίες από την Πορτογαλία. Η Πορτογαλία απάντησε με επιστολή της 12ης Νοεμβρίου 2010.
(11)
Με επιστολή της 10ης Νοεμβρίου 2010, ο ανταγωνιστής αριθ. 1 υπέβαλε τις ζητηθείσες διευκρινίσεις σχετικά με την επιστολή του της 15ης Σεπτεμβρίου 2010. Στις 12 Νοεμβρίου 2010, οι διευκρινίσεις αυτές διαβιβάστηκαν στην Πορτογαλία για υποβολή παρατηρήσεων· η σχετική απάντηση ελήφθη στις 19 Νοεμβρίου 2010.
(12)
Με επιστολή της 30ής Νοεμβρίου 2010, η Επιτροπή ζήτησε συμπληρωματικές πληροφορίες από την Πορτογαλία. Η Πορτογαλία υπέβαλε την απάντησή της με επιστολή της 20ής Δεκεμβρίου 2010.
(13)
Με επιστολή της 11ης Νοεμβρίου 2010, η Επιτροπή ζήτησε από την Πορτογαλία να υποβάλει ανάλυση κόστους-οφέλους του επενδυτικού σχεδίου. Η Πορτογαλία υπέβαλε τις ζητηθείσες πληροφορίες την 1η Δεκεμβρίου 2010.
(14)
Με επιστολή της 6ης Ιανουαρίου 2011, η Πορτογαλία υπέβαλε πληροφορίες σχετικά με τους μετόχους της Petrogal.
(15)
Στις 12 Ιανουαρίου 2011, πραγματοποιήθηκε σύσκεψη μεταξύ των πορτογαλικών αρχών, των εκπροσώπων της Petrogal και της Επιτροπής. Με επιστολή της 25ης Ιανουαρίου 2011, η Πορτογαλία υπέβαλε πληροφορίες σχετικά με ορισμένα από τα ζητήματα που εθίγησαν στη διάρκεια της σύσκεψης (π.χ. αξιολόγηση της αγοράς, ικανότητα της ενίσχυσης να λειτουργήσει ως κίνητρο).
(16)
Με επιστολές της 24ης Ιανουαρίου, της 16ης Μαρτίου και της 12ης Απριλίου 2011, η Επιτροπή ζήτησε συμπληρωματικές πληροφορίες σχετικά με το ενδεχόμενο αντίστροφο σενάριο στο επενδυτικό σχέδιο, στις οποίες η Πορτογαλία απάντησε με επιστολές της 7ης Φεβρουαρίου, και της 4ης και 29ης Απριλίου 2011, αντίστοιχα. Με μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου της 7ης Ιουνίου 2011, η Επιτροπή ζήτησε από την Πορτογαλία να της διαβιβάσει τις πληροφορίες που δεν είχε υποβάλει στις προηγούμενες επιστολές της. Με μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου της 9ης Ιουνίου 2011 και επιστολές της 11ης και 17ης Ιουνίου 2011, η Πορτογαλία υπέβαλε τις ζητηθείσες πληροφορίες σχετικά με ορισμένα από τα ζητήματα αυτά.
(17)
Με επιστολή της 24ης Ιουνίου 2011, η Επιτροπή ζήτησε από την Πορτογαλία να αποσαφηνίσει ορισμένες εκκρεμείς πληροφορίες σχετικά με την αγορά καυσίμου ντίζελ. Με επιστολές της 30ής Ιουνίου και της 14ης Ιουλίου 2011, η Πορτογαλία υπέβαλε τις εν λόγω πληροφορίες. Με επιστολή της 20ής Ιουλίου 2011, οι πορτογαλικές αρχές δήλωσαν ότι συμφωνούν να εκδώσει η Επιτροπή την παρούσα απόφαση στην αγγλική γλώσσα.
2. ΛΕΠΤΟΜΕΡΗΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΚΡΑΤΙΚΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ
2.1. Ο δικαιούχος
(18)
Ο δικαιούχος της κρατικής ενίσχυσης, η Petróleos de Portugal - Petrogal, SA (στο εξής «Petrogal»), είναι θυγατρική κατά 100 % της Galp Energia, SGPS, SA (στο εξής «Galp Energia»). Οι κυριότεροι μέτοχοι της Galp Energia είναι οι ENI SpA (15) (33,34 %), Amorim Energia BV («Amorim Energia») (16) (33,34 %), Parpública Participações Públicas («Parpública»)(SGPS) (17) (7 %), Fidelity International Limited (2,01 %), Caixa Geral de Depósitos SA («CGD») (18) (1 %), και άλλοι (23,31 %). Η Galp Energia είναι η εταιρεία χαρτοφυλακίου του ομίλου Galp Energia («Galp»). Δραστηριοποιείται στην αγορά πετρελαιοειδών (η οποία περιλαμβάνει δραστηριότητες διύλισης και εμπορίας, όπως οι πωλήσεις χονδρικής και λιανικής), καθώς και στην αγορά φυσικού αερίου.
(19)
Η πρώτη εταιρεία χαρτοφυλακίου συστάθηκε στις 22 Απριλίου 1999 με την επωνυμία GALP - Petróleos e Gás de Portugal SGPS, SA, με πρωταρχικό σκοπό την εμπορία πετρελαίου και φυσικού αερίου, συνενώνοντας δύο προϋπάρχουσες πορτογαλικές εταιρείες κρατικής ιδιοκτησίας οι οποίες τέθηκαν υπό τον έλεγχο της Galp Energia, συγκεκριμένα την Petrogal, η οποία δραστηριοποιείται κυρίως στον τομέα των πετρελαιοειδών, και την GDP - Gas de Portugal, SGPS, SA, η οποία δραστηριοποιείται κυρίως στον τομέα του φυσικού αερίου (19).
(20)
Οι επιχειρηματικές δραστηριότητες της Galp Energia περιλαμβάνουν επίσης λιανικό και χονδρικό εμπόριο προϊόντων διύλισης πετρελαίου στην Ιβηρική Χερσόνησο. Η εταιρεία κατέχει ηγετική θέση στην αγορά της Πορτογαλίας (20), και επεκτείνει την παρουσία της στην Ισπανία.
(21)
Η Petrogal είναι ιδιοκτήτρια των δύο μοναδικών διυλιστηρίων στην Πορτογαλία. Τα διυλιστήρια αυτά βρίσκονται στο Sines και το Matosinhos. Οι επιχειρηματικές δραστηριότητες διύλισης περιλαμβάνουν το σύνολο των δραστηριοτήτων διύλισης, διανομής και υλικοτεχνικής υποστήριξης. Η Petrogal είναι η σημαντικότερη εταιρεία εμπορίας πετρελαιοειδών στην Πορτογαλία, καθώς και μία από τις σημαντικότερες στην Ιβηρική χερσόνησο. Στην πραγματικότητα διαχειρίζεται όλες τις εισαγωγές αργού πετρελαίου, καθώς και μέρος των πορτογαλικών εισαγωγών προϊόντων διυλιστηρίου. Διαχειρίζεται επίσης το 80 % της ικανότητας αποθήκευσης αργού πετρελαίου και προϊόντων διυλιστηρίου (21) και κατέχει σημαντική θέση όσον αφορά τις υποδομές υλικοτεχνικής υποστήριξης της Πορτογαλίας στον τομέα των πετρελαιοειδών.
(22)
Η Petrogal προσφέρει εκτεταμένο φάσμα προϊόντων στα οποία περιλαμβάνονται η βενζίνη, το ντίζελ, το καύσιμο αεριωθούμενων, το μαζούτ, η νάφθα, το υγραέριο (LPG), η άσφαλτος, καθώς και διάφοροι αρωματικοί υδρογονάνθρακες. Η επιχειρηματική δραστηριότητα διύλισης είναι υπεύθυνη για την προμήθεια πετρελαιοειδών που κατευθύνονται στα τμήματα λιανικής και χονδρικής πώλησης, καθώς και στις μονάδες εμπορίας υγραερίου της Petrogal, αλλά επίσης και σε ανταγωνιστές και αλλοδαπούς πελάτες· είναι επίσης υπεύθυνη για την εκμετάλλευση των στοιχείων του ενεργητικού που άπτονται της διύλισης και του εξοπλισμού υλικοτεχνικής υποστήριξης. Η Petrogal αποθηκεύει και μεταφέρει τα προϊόντα της χρησιμοποιώντας είτε τις δικές της εγκαταστάσεις αποθήκευσης, είτε τα μέσα υλικοτεχνικής υποστήριξης συνδεδεμένων εταιρειών.
(23)
Το σχήμα 1 παρουσιάζει τις οντότητες που ανήκουν στην Petrogal, καθώς και εκείνες επί των οποίων έχει δικαιώματα ελέγχου:
(24)
Η συμφωνία μετόχων υπεγράφη στις 29 Δεκεμβρίου 2005 μεταξύ της Amorim Energia, της ENI και της Rede Eléctrica Nacional de Portugal (REN), ενώ η CGD υπέγραψε τη συμφωνία στις 28 Μαρτίου 2006 (η «συμφωνία μετόχων»). Η συμφωνία μετόχων τέθηκε σε ισχύ στις 29 Μαρτίου 2006 για περίοδο οκτώ ετών. Σύμφωνα με το άρθρο 20 πρώτη παράγραφος στοιχείο γ) του πορτογαλικού κώδικα κινητών αξιών, τα δικαιώματα ψήφου που συνδέονται με τις μετοχές της Galp Energia τις οποίες κατέχουν οι συμβαλλόμενοι στη «συμφωνία μετόχων» παραχωρούνται αμοιβαία στα άλλα συμβαλλόμενα μέρη. Κατά συνέπεια, θεωρείται ότι η Galp Energia είναι μια εταιρεία που ελέγχεται από κοινού από τους μετόχους που έχουν υπογράψει τη «συμφωνία μετόχων».
(25)
Σύμφωνα με την Πορτογαλία, από τη «συμφωνία μετόχων» προκύπτει ότι οι μέτοχοι και, ιδίως, η ENI, δεν μπορούν να ασκήσουν έλεγχο και να καθορίσουν μόνοι τους τις στρατηγικές που αφορούν, αφενός, τις δικές τους δραστηριότητες διύλισης και, αφετέρου, τις δραστηριότητες διύλισης της Petrogal.
2.2. Το επενδυτικό σχέδιο της Petrogal
(26)
Το επενδυτικό σχέδιο θα επιτρέψει την αναδιάρθρωση και επέκταση των υφιστάμενων μονάδων διύλισης στο Sines και το Matosinhos, τα δύο μοναδικά διυλιστήρια που υπάρχουν στην Πορτογαλία. Ο επενδυτικό σχέδιο αποσκοπεί επίσης στην καλύτερη ενοποίηση και στη βελτίωση των αποτελεσμάτων συνέργιας μεταξύ των δυο διυλιστηρίων. Παρέχει τη δυνατότητα να χρησιμοποιηθούν βαρύτερες ποιότητες αργού πετρελαίου.
(27)
Το επενδυτικό σχέδιο αποσκοπεί κυρίως στην αύξηση της παραγωγής ντίζελ εις βάρος της βενζίνης. Το επενδυτικό σχέδιο ορίζει ότι η αυξημένη χρήση βαριού αργού πετρελαίου θα μειώσει το κόστος των πρώτων υλών και θα προσφέρει ευελιξία όσον αφορά την προέλευση των προς επεξεργασία ποιοτήτων αργού πετρελαίου.
(28)
Όσον αφορά τη μετατροπή του διυλιστηρίου του Matosinhos, ο πιο συγκεκριμένος στόχος του επενδυτικού σχεδίου είναι η κατασκευή μιας νέας μονάδας απόσταξης υπό κενό για την παραγωγή πετρελαίου εσωτερικής καύσης κενού (VGO), καθώς και η κατασκευή μιας νέας μονάδας μείωσης του ιξώδους (ιξωδόλυσης) για την ήπια θερμική πυρόλυση του προκύπτοντος υπολείμματος απόσταξης υπό κενό.
(29)
Όσον αφορά τη μετατροπή του διυλιστηρίου του Sines, στόχος του επενδυτικού σχεδίου είναι η κατασκευή μιας νέας μονάδας υδρογονοπυρόλυσης, δηλαδή μιας μονάδας υδρογονοπυρόλυσης πετρελαίου εσωτερικής καύσης κενού, για την παραγωγή ντίζελ και καυσίμου αεριωθουμένων. Σύμφωνα με το επενδυτικό σχέδιο, η μονάδα υδρογονοπυρόλυσης θα χρησιμοποιεί ως πρώτη ύλη πετρέλαιο εσωτερικής καύσης κενού και πετρέλαιο εσωτερικής καύσης από ιξωδόλυση που παράγονται και στα δύο διυλιστήρια (Matosinhos και Sines), αξιοποιώντας έτσι πλήρως την παραγωγική ικανότητα των εγκαταστάσεων διύλισης στο πορτογαλικό έδαφος. Η επεξεργασία από την εν λόγω μονάδα θα ανέρχεται περίπου σε [ ] βαρέλια την ημέρα, χρησιμοποιώντας ως βασική πρώτη ύλη υπόλειμμα ατμοσφαιρικής απόσταξης περίπου [ ] ktonnet/έτος.
(30)
Τα προϊόντα που προκύπτουν από υδρογονοπυρόλυση [υγραέριο (LPG), βαριά νάφθα (22) και ντίζελ] είναι […] υδρογονωμένα, γεγονός που τους προσδίδει ανώτερη ποιότητα. Το αποτέλεσμα του επενδυτικού σχεδίου αναμένεται συνεπώς ότι θα είναι μόνον η αύξηση της παραγωγή ντίζελ και βαριάς νάφθας.
(31)
Σύμφωνα με το επενδυτικό σχέδιο, μέρος της βαριάς νάφθας που παράγεται στο διυλιστήριο του Sines θα αποστέλλεται στο Matosinhos για να χρησιμεύει ως πρώτη ύλη για τη μονάδα αρωματικών υδρογονανθράκων της Petrogal (23), γεγονός που θα αποτελέσει ένα ακόμη βήμα προς την αυξημένη ολοκλήρωση των δύο διυλιστηρίων. Η αύξηση της παραγωγή βαριάς νάφθας είναι αναπόφευκτο τεχνικό επακόλουθο του σχεδίου μετατροπής του διυλιστηρίου του Sines.
(32)
Οι εργασίες όσον αφορά το επενδυτικό σχέδιο ξεκίνησαν το 2008 (η πρώτη διαταγή εκδόθηκε στις 14 Μαρτίου 2008 κατόπιν απόφασης που έλαβε το διοικητικό συμβούλιο στις 5 Μαρτίου 2008) και έπρεπε να έχουν ολοκληρωθεί έως τις 31 Δεκεμβρίου 2010. Έως το 2011 αναμένεται να έχει επιτευχθεί πλήρης παραγωγική ικανότητα.
2.3. Ενιαίο επενδυτικό σχέδιο
(33)
Παρά τη γεωγραφική απόσταση μεταξύ των δύο διυλιστηρίων (περίπου 450 χμ μέσω θαλάσσιων μεταφορών), η Πορτογαλία προτείνει να θεωρηθεί το επενδυτικό σχέδιο ενιαίο κατά την έννοια της παραγράφου 60 των κατευθυντήριων γραμμών σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις περιφερειακού χαρακτήρα 2007-2013 (24) (εφεξής «ΚΓΠΕ»). Οι πορτογαλικές αρχές επιβεβαιώνουν ότι η Petrogal δεν έλαβε καμία κρατική ενίσχυση κατά τα τρία έτη που προηγήθηκαν της έναρξης του κοινοποιηθέντος επενδυτικού σχεδίου.
2.4. Κόστος του επενδυτικού σχεδίου
(34)
Η επένδυση στο Sines αντιπροσωπεύει επενδυτικό κόστος ονομαστικής αξίας [ ] ευρώ. Το διυλιστήριο του Sines πρέπει να λάβει ενίσχυση ύψους [ ] ευρώ (σε ονομαστική αξία), που αντιστοιχεί σε ένταση ενίσχυσης 16 %. Όσον αφορά το διυλιστήριο του Matosinhos, η επένδυση ανέρχεται σε [ ] ευρώ (σε ονομαστική αξία) και το διυλιστήριο θα λάβει ενίσχυση ύψους [ ] ευρώ (σε ονομαστική αξία), που αντιστοιχεί σε ένταση ενίσχυσης 13 %.
(35)
Οι επιλέξιμες δαπάνες του επενδυτικού σχεδίου ανέρχονται σε 974 064 894 ευρώ σε παρούσα αξία (1 058 934 146 ευρώ σε ονομαστική αξία) και αφορούν αποκλειστικά τον εξοπλισμό (καμία εδαφική έκταση ούτε κτίρια). Το ποσό της ενίσχυσης για τα δύο διυλιστήρια ανέρχεται σε 121 091 314 ευρώ σε παρούσα αξία (160 484 007 ευρώ σε ονομαστική αξία), που αντιστοιχεί σε ένταση ενίσχυσης 12,43 %. Ο πίνακας 1 παρουσιάζει την ετήσια κατανομή των επιλέξιμων δαπανών.
Πίνακας 1
Επιλέξιμες δαπάνες (σε EUR)
2007
2008
2009
2010
Σύνολο
Υλικά πάγια περιουσιακά στοιχεία
[ ] (25)
[ ]
[ ]
[ ]
1 058 934 146
2.5. Χρηματοδότηση του επενδυτικού σχεδίου
(36)
Η Petrogal σκοπεύει να χρηματοδοτήσει το συγκεκριμένο επενδυτικό σχέδιο από τους ιδίους πόρους της, πέραν της κρατικής ενίσχυσης για την οποία έχει υποβάλει αίτηση (160 484 007 ευρώ σε ονομαστική αξία). Καμία άλλη πηγή κρατικής ενίσχυσης δεν προβλέπεται για τη χρηματοδότηση. Το επενδυτικό σχέδιο λαμβάνει επίσης δάνεια από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων συνολικού ύψους 500 εκατ. ευρώ, τα οποία εγκρίθηκαν το 2009. Η συνεισφορά του δικαιούχου για την κάλυψη των επιλέξιμων δαπανών ανέρχεται στο 36 % της επένδυσης.
2.6. Ανώτατο όριο περιφερειακών ενισχύσεων
(37)
Σύμφωνα με τον πορτογαλική χάρτη περιφερειακών ενισχύσεων για την περίοδο 2007-2013 (26), οι περιφέρειες Alentejo και Norte, στις οποίες είναι εγκατεστημένα αντιστοίχως τα διυλιστήρια του Sines και του Matosinhos, είναι επιλέξιμες για περιφερειακή ενίσχυση δυνάμει της παρέκκλισης του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο α) της Συνθήκης, με ανώτατο όριο για περιφερειακές επενδυτικές ενισχύσεις προς μεγάλες επιχειρήσεις 40 % και 30 % αντίστοιχα του ακαθάριστου ισοδύναμου επιχορήγησης (ΑΙΕ).
2.7. Συμβολή στην περιφερειακή ανάπτυξη
(38)
Το επενδυτικό σχέδιο αναμένεται να οδηγήσει στη δημιουργία περίπου 150 άμεσων και 450 έμμεσων θέσεων εργασίας και στις δύο περιφέρειες. Εξάλλου, σύμφωνα με τις πληροφορίες που υπέβαλε η Πορτογαλία, κατά την περίοδο κατασκευής θα δημιουργηθούν επίσης περίπου 3 000 προσωρινές θέσεις εργασίας.
2.8. Μορφή της ενίσχυσης
(39)
Η κρατική ενίσχυση λαμβάνει τη μορφή ενίσχυσης ad hoc η οποία σχεδιάστηκε κατ’ εφαρμογή των διατάξεων ενός καθεστώτος ενισχύσεων που έχει λήξει (N 97/1999) με βάση το νομοθετικό διάταγμα αριθ. 409/99 της 15ης Οκτωβρίου 1999.
(40)
Μετά το ψήφισμα του πορτογαλικού Συμβουλίου Υπουργών της 6ης Μαρτίου 2008, υπεγράφησαν δύο συμβάσεις στις 10 Μαρτίου 2008 μεταξύ της πορτογαλικής κυβέρνησης, της Petrogal και της Galp Energia, με σκοπό τη χορήγηση της κρατικής ενίσχυσης. Ειδικότερα: «σύμβαση για τη χορήγηση φορολογικών πλεονεκτημάτων» και η «σύμβαση επενδύσεως» (στο εξής οι «συμβάσεις ενίσχυσης»).
(41)
Οι υπογραφείσες συμβάσεις ενίσχυσης προέβλεπαν τη χορήγηση πίστωσης φόρου υπό την αίρεση της ολοκλήρωσης του επενδυτικού σχεδίου. Η ενίσχυση θα λάβει τη μορφή πίστωσης φόρου που θα αφαιρεθεί από τις μελλοντικές καταβολές του φόρου εισοδήματος εταιρειών. Το ύψος της πίστωσης φόρου θα πρέπει να υπολογιστεί από τις πορτογαλικές αρχές ως ποσοστό της επιλέξιμης επένδυσης. Η πίστωση φόρου θα αφορά μόνο τους φόρους που προκύπτουν από το επενδυτικό σχέδιο. Στην περίπτωση που δεν κατέστη δυνατή η πλήρης αφαίρεση της πίστωσης φόρου, κάθε εκκρεμούσα πίστωση φόρου μπορεί να συνεχίσει να αφαιρείται έως τη λήξη της σύμβασης (δηλαδή την 31η Δεκεμβρίου 2016).
2.9. Ποσό της ενίσχυσης
(42)
Η Πορτογαλία σκοπεύει να χορηγήσει περιφερειακή ενίσχυση ύψους 160 484 007 ευρώ σε ονομαστική αξία που θα αρχίσει να χορηγείται το 2011. Ο πίνακας 2 κατωτέρω, τον οποίο διαβίβασαν οι πορτογαλικές αρχές, παρουσιάζει αναλυτικά το χρονοδιάγραμμα χορήγησης της ενίσχυσης:
Πίνακας 2
Έτος
Εκτιμώμενο φορολογητέο εισόδημα
Φόροι
Χρησιμοποίηση της πίστωσης φόρου (27)
2008
2009
2010
2011
[ ]
[ ]
2012
[ ]
[ ]
[ ]
2013
[ ]
[ ]
[ ]
2014
[ ]
[ ]
[ ]
2015
[ ]
[ ]
[ ]
2016
[ ]
[ ]
160 484 007
(43)
Η Πορτογαλία επιβεβαίωσε ότι η ενίσχυση για το επενδυτικό σχέδιο δεν μπορεί να σωρευθεί με ενισχύσεις που ελήφθησαν από άλλες τοπικές, περιφερειακές και εθνικές πηγές ή από την ΕΕ για να καλυφθεί το ίδιο επιλέξιμο κόστος.
(44)
Επιπλέον, η ενίσχυση χορηγείται υπό τον όρο ότι η Petrogal θα διατηρήσει τις επενδύσεις στις ενισχυόμενες περιοχές για ελάχιστη περίοδο πέντε ετών μετά την ολοκλήρωση του επενδυτικού σχεδίου.
(45)
Η Πορτογαλία επιβεβαίωσε ότι η χορήγηση της ενίσχυσης υποβλήθηκε προς έγκριση στην Επιτροπή.
(46)
Η Petrogal υπέβαλε αίτηση για τη χορήγηση κρατικής ενίσχυσης όσον αφορά το συγκεκριμένο επενδυτικό σχέδιο στις 22 Ιανουαρίου 2007. Στις 23 Ιανουαρίου 2007, οι πορτογαλικές αρχές επιβεβαίωσαν εγγράφως στην Petrogal ότι, υπό την αίρεση λεπτομερούς επαλήθευσης, το επενδυτικό σχέδιο ικανοποιεί καταρχήν τους όρους επιλεξιμότητας που τίθενται από το «φορολογικό καθεστώς» πριν από την έναρξη των εργασιών του σχεδίου.
(47)
Η Πορτογαλία ανέλαβε τη δέσμευση να μην υπερβεί το μέγιστο ποσό ενίσχυσης και τη μέγιστη ένταση ενίσχυσης που καθορίζονται στην παρούσα απόφαση, ακόμη και αν οι επιλέξιμες δαπάνες είναι υψηλότερες ή χαμηλότερες.
2.10. Γενικές διατάξεις
(48)
Η Πορτογαλία ανέλαβε τη δέσμευση να υποβάλει:
-
εντός δύο μηνών από τη χορήγηση της ενίσχυσης, αντίγραφο του εγγράφου που εστάλη στην Petrogal για την κοινοποίηση της έναρξης ισχύος των συμβάσεων ενίσχυσης,
-
κάθε πέντε έτη, αρχής γενομένης από την ημερομηνία έγκρισης της ενίσχυσης από την Επιτροπή, ενδιάμεση έκθεση (η οποία θα περιλαμβάνει πληροφορίες σχετικά με τα καταβαλλόμενα ποσά ενίσχυσης, σχετικά με την εκτέλεση της σύμβασης ενίσχυσης και σχετικά με κάθε άλλο επενδυτικό σχέδιο που δρομολογείται στην ίδια εγκατάσταση/στην ίδια μονάδα),
-
εντός έξι μηνών από την καταβολή της τελευταίας δόσης της ενίσχυσης, αναλυτική τελική έκθεση σύμφωνα με το κοινοποιηθέν χρονοδιάγραμμα χορήγησης.
3. ΛΟΓΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΙΝΗΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΣΗΜΗΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ
(49)
Στην απόφασή της να κινήσει την επίσημη διαδικασία έρευνας σύμφωνα με το άρθρο 108 παράγραφος 2 της Συνθήκης («απόφαση για την κίνηση της διαδικασίας»), η Επιτροπή διατύπωσε αμφιβολίες όσον αφορά το συμβιβάσιμο της ενίσχυσης με τις διατάξεις των κατευθυντηρίων γραμμών σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις περιφερειακού χαρακτήρα (ΚΓΠΕ). Στο πλαίσιο αυτό, στην απόφαση για την κίνηση της διαδικασίας, η Επιτροπή διατύπωσε αμφιβολίες σχετικά με τα θέματα που αναφέρονται στις αιτιολογικές σκέψεις 50 έως 64.
3.1. Συμβατότητα με τις γενικές διατάξεις των ΚΓΠΕ
(50)
Στην παράγραφο 34 των ΚΓΠΕ περιγράφονται οι τυπικές κατηγορίες μιας αρχικής επένδυσης ως «επένδυση σε άυλα και υλικά περιουσιακά στοιχεία» με σκοπό:
-
τη δημιουργία νέας εγκατάστασης,
-
την επέκταση υπάρχουσας εγκατάστασης,
-
τη διαφοροποίηση της παραγωγής μιας εγκατάστασης προς νέα, πρόσθετα προϊόντα,
-
θεμελιώδη αλλαγή στη συνολική παραγωγική διαδικασία υπάρχουσας εγκατάστασης.
Επένδυση αντικατάστασης που δεν ικανοποιεί καμία από τις ως άνω προϋποθέσεις αποκλείεται από τον ορισμό της έννοιας της αρχικής επένδυσης.
(51)
Στο πλαίσιο αυτό, στην απόφαση για την κίνηση της διαδικασίας, η Επιτροπή εξέφρασε αμφιβολίες σχετικά με το αν το επενδυτικό σχέδιο, το οποίο αποσκοπεί στον εκσυγχρονισμό και στην ενίσχυση της ενοποίησης των δύο διυλιστηρίων, στην αύξηση της παραγωγής ντίζελ (και εμμέσως νάφθας), με την παράλληλη μείωση της παραγωγής βενζίνης, μπορεί να θεωρηθεί αρχική επένδυση. Η Επιτροπή έκρινε ότι το επενδυτικό σχέδιο δεν συνιστά ούτε δημιουργία νέας εγκατάστασης, ούτε διαφοροποίηση της παραγωγής υφιστάμενης εγκατάστασης προς νέα, πρόσθετα προϊόντα. Θα μπορούσε, ωστόσο, να θεωρηθεί ότι περιλαμβάνει ορισμένες πτυχές «επέκτασης» και «θεμελιώδους αλλαγής της παραγωγικής διαδικασίας».
(52)
Στην απόφαση για την κίνηση της διαδικασίας, η Επιτροπή επισήμανε ότι, αφού το μέτρο ενίσχυσης έπρεπε να αξιολογηθεί ως ενίσχυση ειδικού σκοπού (ad hoc), η Πορτογαλία έπρεπε να αποδείξει ότι το επενδυτικό σχέδιο συμβάλλει στην ευόδωση μιας συνεκτικής στρατηγικής περιφερειακής ανάπτυξης κατά την έννοια της παραγράφου 10 των ΚΓΠΕ.
(53)
Ειδικότερα, στην απόφαση για την κίνηση της διαδικασίας η Επιτροπή εξέφρασε αμφιβολίες σχετικά με το αν η αναμενόμενη συμβολή στην περιφερειακή ανάπτυξη αντισταθμίζει πραγματικά τις τομεακές επιπτώσεις της ενίσχυσης (ενίσχυση ύψους 160 εκατ. ευρώ η οποία δημιουργεί μόνον 150 άμεσες θέσεις εργασίας).
(54)
Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή τόνισε ότι υπήρχαν λόγοι να αμφιβάλλει για την αναγκαιότητα της ενίσχυσης, διότι καθίσταται προφανές από τους χρηματοοικονομικούς λογαριασμούς της Petrogal του 2008 ότι το επενδυτικό σχέδιο αποτελεί συνιστώσα της βιομηχανικής στρατηγικής της εταιρείας και διότι, βάσει της ανάλυσης ενός αντίστροφου σεναρίου, το επενδυτικό σχέδιο θα μπορούσε να υλοποιηθεί και χωρίς τη χορήγηση ενίσχυσης. Η Επιτροπή ανέφερε ότι η ενίσχυση δεν φαινόταν απαραίτητη για την υλοποίηση της επένδυσης (οι εργασίες της οποίας ξεκίνησαν το 2008) και ότι η Petrogal θα μπορούσε να έχει εξετάσει και άλλες τοποθεσίες για την πραγματοποίησή της. Μια ενίσχυση που δεν είναι αναγκαία είναι απίθανο να συμβάλει στην περιφερειακή ανάπτυξη, ενώ θα μπορούσε να προκαλέσει ακόμη και απαράδεκτη νόθευση του ανταγωνισμού.
(55)
Η Επιτροπή, στην απόφαση για την κίνηση της διαδικασίας, διατύπωσε αμφιβολίες σχετικά με την τήρηση των επίσημων απαιτήσεων που προβλέπονται στην παράγραφο 38 των ΚΓΠΕ, δηλαδή να αποτελεί η ενίσχυση πραγματικό κίνητρο. Σε περίπτωση ενίσχυσης ειδικού σκοπού (ad hoc), η αρμόδια αρχή πρέπει να έχει συντάξει επιστολή προθέσεων, υπό την αίρεση της έγκρισης της ενίσχυσης από την Επιτροπή, ως προς τη χορήγηση της ενίσχυσης πριν από την έναρξη των εργασιών του σχεδίου.
(56)
Στο πλαίσιο αυτό, στην απόφαση για την κίνηση της διαδικασίας, η Επιτροπή εξέφρασε αμφιβολίες σχετικά με το αν η έγγραφη επιβεβαίωση της Πορτογαλίας ότι, υπό την αίρεση λεπτομερούς επαλήθευσης, το επενδυτικό σχέδιο ήταν επιλέξιμο για χορήγηση κρατικής ενίσχυσης, ικανοποιούσε πράγματι τις απαιτήσεις της παραγράφου 38 των ΚΓΠΕ.
3.2. Αξιολόγηση της ενίσχυσης σύμφωνα με τις διατάξεις που διέπουν τις ενισχύσεις προς μεγάλα επενδυτικά σχέδια
(57)
Η Πορτογαλία κοινοποίησε το επενδυτικό σχέδιο στα δύο διυλιστήρια ως ενιαίο επενδυτικό σχέδιο («ΕΕΣ»). Σύμφωνα με την παράγραφο 60 των ΚΓΠΕ, μια αρχική επένδυση θεωρείται ΕΕΣ όταν είναι αδιαίρετη από οικονομική άποψη, λαμβανομένων υπόψη των τεχνικών, λειτουργικών και στρατηγικών δεσμών, αλλά και της άμεσης γειτνίασης.
(58)
Στο πλαίσιο αυτό, στην απόφαση για την κίνηση της διαδικασίας, η Επιτροπή εξέφρασε αμφιβολίες, λαμβανομένης υπόψη της απόστασης μεταξύ των δύο διυλιστηρίων. Εξάλλου, η εξέταση του επενδυτικού σχεδίου ως ΕΕΣ συνεπάγεται την προσαρμογή του ανώτατου ορίου περιφερειακών ενισχύσεων, με βάση την κλίμακα προοδευτικής μείωσης που αναφέρεται στην παράγραφο 67 των ΚΓΠΕ.
(59)
Στην απόφαση για την κίνηση της διαδικασίας, η Επιτροπή εξέφρασε αμφιβολίες όσον αφορά την αξιολόγηση της ενίσχυσης βάσει των διατάξεων των δύο αυτών παραγράφων των ΚΓΠΕ.
(60)
Ειδικότερα, η Επιτροπή δεν ήταν σε θέση να καταλήξει όσον αφορά τα σχετικά προϊόντα του επενδυτικού σχεδίου. Δεν έχει ακόμη καταστεί σαφές αν τα προϊόντα είναι αποκλειστικά το ντίζελ και η νάφθα, όπως υποστήριξε η Πορτογαλία, ή αν θα πρέπει να ληφθούν υπόψη και άλλα προϊόντα που προκύπτουν από τη δραστηριότητα διύλισης. Η δυνητική δυνατότητα υποκατάστασης προϊόντων διυλιστηρίου από την πλευρά της προσφοράς πρέπει να εξεταστεί παράλληλα με το γεγονός ότι η νάφθα μπορεί να θεωρηθεί ενδιάμεσο προϊόν κατά την έννοια της παραγράφου 69 των ΚΓΠΕ.
(61)
Η Επιτροπή εξέφρασε αμφιβολίες όσον αφορά τη σχετική αγορά προϊόντος και διερωτάται κατά πόσον η αγορά αυτή πρέπει να τοποθετείται στο επίπεδο της εξόδου από το διυλιστήριο (εκ διυλιστηρίου) τόσο για το πετρέλαιο ντίζελ όσο και για τη νάφθα, όπως υποστηρίζει η Πορτογαλία.
(62)
Η Επιτροπή εξέφρασε αμφιβολίες για το αν οι σχετικές γεωγραφικές αγορές των επίμαχων προϊόντων θα πρέπει να οριστούν σε εθνικό ή περιφερειακό επίπεδο (Ιβηρική Χερσόνησος) ή σε επίπεδο Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου («ΕΟΧ»).
(63)
Εξάλλου, η Επιτροπή διατύπωσε αμφιβολίες σχετικά με το αν το μερίδιο αγοράς της Petrogal και των ομίλων Galp Energia και ENI στους οποίους ανήκει η Petrogal, ήταν μικρότερο από το 25 % της σχετικής αγοράς, σύμφωνα με το στοιχείο α) της παραγράφου 68 των ΚΓΠΕ.
(64)
Τέλος, σύμφωνα με το στοιχείο β) της παραγράφου 68 των ΚΓΠΕ, η Επιτροπή εξέφρασε αμφιβολίες, σε σχέση με όλα τα σχετικά προϊόντα, ως προς το αν η παραγωγική ικανότητα που δημιουργείται από το επενδυτικό σχέδιο υπερβαίνει το 5 % κάθε σχετικής αγοράς, υπολογιζόμενη βάσει των στοιχείων που αφορούν τη φαινομένη κατανάλωση, και στην περίπτωση αυτή, αν ο μέσος ρυθμός αύξησης της φαινομένης κατανάλωσης του εν λόγω προϊόντος κατά τα τελευταία πέντε έτη είναι υψηλότερος από τον μέσο ετήσιο ρυθμό αύξησης του ΑΕΠ στον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο.
4. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΜΕΝΩΝ ΜΕΡΩΝ
4.1. Παρατηρήσεις της Associação das Indústrias da Petroquimica, Química e refinação (AIPQR)
(65)
Για την AIPQR το επενδυτικό σχέδιο είναι ουσιώδες για την τόνωση της πορτογαλικής οικονομίας και αποτελεί μέσο για την ενίσχυση της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας στον τομέα της διύλισης και των πετροχημικών προϊόντων. Αν δεν καθίστατο δυνατή η ολοκλήρωση του επενδυτικού σχεδίου ή αν δεν λάμβανε την αναγκαία υποστήριξη για την ολοκλήρωσή του, σοβαρές θα ήταν ενδεχομένως οι επιπτώσεις στην αυτονομία και την υποστήριξη της αλυσίδας παραγωγής πετροχημικών προϊόντων.
(66)
Η νέα μονάδα παραγωγής καθαρού τερεφθαλικού οξέος (PTA) την οποία σκοπεύει να δημιουργήσει η Artensa (Artenius - Produção e Comercialização de Ácido Tereftálico Purificado e Produtos Conexos, SA, ισπανική θυγατρική της La Seda de Barcelona SA) στο Sines θα αυξήσει ουσιαστικά τις απαιτήσεις της La Seda όσον αφορά τη νάφθα. Ως εκ τούτου, η αύξηση της παραγωγής νάφθας από τη μονάδα υδρογονοπυρόλυσης της Petrogal είναι κεφαλαιώδους σημασίας για την πραγματοποίηση της επένδυσης της La Seda, και εκτιμάται ότι ανέρχεται σε περίπου 400 εκατ. ευρώ.
(67)
Η AIPQR εκτιμά ότι το επενδυτικό σχέδιο θα μειώσει το έλλειμμα ντίζελ σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
(68)
Η AIPQR θεωρεί ουσιαστική τη συνεισφορά της Petrogal ώστε να καταστεί εφικτή και να προωθηθεί η ανάπτυξη του κέντρου ανταγωνιστικότητας και τεχνολογίας στους κλάδους των διυλιστηρίων, των πετροχημικών προϊόντων και των βιομηχανικών εφαρμογών, στο πλαίσιο της στρατηγικής της Πορτογαλίας για την προώθηση βασικών κλάδων για τις εθνικές και περιφερειακές οικονομίες.
(69)
Σύμφωνα με την AIPQR, το ντίζελ που λαμβάνεται με υδρογονοπυρόλυση είναι ανώτερης ποιότητας, εξασφαλίζοντας καύση υψηλότερης απόδοσης και ελαχιστοποίηση των προσμείξεων στις εκπομπές καυσαερίων. Χάρη στην ποιότητα των προϊόντων ντίζελ και στην καλύτερη ενεργειακή απόδοση που θα πρέπει να επιτευχθεί με το επενδυτικό σχέδιο, η Petrogal θα μπορέσει να υλοποιήσει το σχέδιο δράσης της στον τομέα της ενεργειακής απόδοσης για την περίοδο 2008-2011.
(70)
Εξάλλου, η AIPQR εκτιμά ότι το επενδυτικό σχέδιο, εξεταζόμενο στο σύνολό του, θα συμβάλει στην κοινωνική και οικονομική βιωσιμότητα των περιφερειών Matosinhos και Sines, καθώς και στην κοινωνική και οικονομική βιωσιμότητα της χώρας.
4.2. Παρατηρήσεις της Associação para a eficiência energιtica (COGEN)
(71)
Το επενδυτικό σχέδιο είναι χρήσιμο: παρέχει μεγαλύτερη ευελιξία και αυξημένη αυτονομία εφοδιασμού όσον αφορά το πετρέλαιο ντίζελ.
(72)
Σύμφωνα με την COGEN, το επενδυτικό σχέδιο θα εξασφαλίσει σημαντική προοπτική από πλευράς τεχνολογικής καινοτομίας και θα δημιουργήσει περίπου 150 άμεσες και 500 έμμεσες θέσεις εργασίας μεσαίου επιπέδου, όλες μόνιμες.
(73)
Από ενεργειακή άποψη, η COGEN θεωρεί ότι τα σχέδια μετατροπής των δύο διυλιστηρίων θα επιτρέψουν εξοικονόμηση ενέργειας της τάξης του 14 %. Εξάλλου η COGEN υπογραμμίζει ότι το επενδυτικό σχέδιο θα καταστήσει επίσης εφικτό ένα άλλο είδος επένδυσης που δεν προβλέπεται σε αυτό - ήτοι την εγκατάσταση δύο μονάδων συμπαραγωγής 82 MW, μιας σε κάθε δυιλιστήριο, γεγονός που θα οδηγήσει σε αύξηση κατά περίπου 12 % της ικανότητας της Πορτογαλίας σε αυτή την τεχνολογία.
4.3. Παρατηρήσεις της Confederação da Indústria Portuguesa («CIP»)
(74)
Η CIP εκτιμά ότι το επενδυτικό σχέδιο είναι προσαρμοσμένο στην πορτογαλική κατάσταση η οποία χαρακτηρίζεται από:
i)
ανισορροπία μεταξύ της κατανάλωσης ντίζελ για κινητήρες οχημάτων και της υφιστάμενης ικανότητας παραγωγής της Πορτογαλίας, με αποτέλεσμα τη χρόνια ανάγκη εισαγωγής μεγάλων ποσοτήτων ντίζελ και την πώληση στο εξωτερικό του πλεονάσματος βενζίνης·
ii)
μελλοντικά πλεονάσματα μαζούτ, δεδομένου ότι το μαζούτ δεν χρησιμοποιείται πλέον στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας και το πορτογαλικό εθνικό πρόγραμμα για την κλιματική αλλαγή προβλέπει αντικίνητρα για τη χρήση του στη βιομηχανία εν γένει·
iii)
τάσεις των διεθνών αγορών να πραγματοποιούνται περισσότερες αγορές βαρύτερων και περισσότερο όξινων κλασμάτων αργού πετρελαίου, γεγονός που θα παρέχει μεγαλύτερη ευελιξία όσον αφορά την επιλογή ποιοτήτων αργού πετρελαίου·
iv)
συμβολή στην ασφάλεια της τροφοδοσίας.
(75)
Η CIP εκτιμά ότι το επενδυτικό σχέδιο θα αυξήσει σημαντικά την ενεργειακή απόδοση των δύο διυλιστηρίων, σύμφωνα με τις δεσμεύσεις που ανέλαβε η Πορτογαλία έναντι της ΕΕ όσον αφορά την αύξηση της ενεργειακής απόδοσης στην Ευρώπη κατά 10 %.
(76)
Η CIP εκτιμά ότι η αναμενόμενη αύξηση κατά περίπου 150 θέσεις υψηλής ειδίκευσης και 450 έμμεσες μόνιμες θέσεις εργασίας θα συμβάλει σημαντικά στην οικονομική ανάπτυξη της Πορτογαλίας. Θα τονώσει την τοπική οικονομία στις οικείες περιφέρειες στις οποίες το κατά κεφαλήν ΑΕΠ είναι κατώτερο από τον εθνικό μέσο όρο, και θα οδηγήσει στη δημιουργία περίπου 5 000 προσωρινών θέσεων εργασίας κατά την περίοδο κατασκευής των εγκαταστάσεων.
4.4. Παρατηρήσεις της União Geral de Trabalhadores («UGT»)
(77)
Η UGT εκτιμά ότι το επενδυτικό σχέδιο θα προωθήσει την περιφερειακή ανάπτυξη και θα έχει θετική επίπτωση στην οικονομική ανάπτυξη, καθώς και στην κοινωνική και εδαφική συνοχή των οικείων περιφερειών. Οι περιφέρειες αυτές χαρακτηρίζονται από υψηλά επίπεδα ανεργίας, από οικονομικό ιστό που φανερώνει μικρή ποικιλομορφία και από κατά κεφαλήν ΑΕΠ χαμηλότερο από τον εθνικό μέσο όρο. Το επενδυτικό σχέδιο θα ασκήσει σημαντική επίδραση στον βιομηχανικό ιστό των δύο περιφερειών, αλλά και στην Πορτογαλία συνολικά, δεδομένου ότι θα αναπτυχθούν δραστηριότητες επόμενου και προηγούμενου σταδίου, ιδίως σε τομείς όπως η μηχανική και τα έργα πολιτικού μηχανικού, η ηλεκτρική ενέργεια ή ακόμη, το εμπόριο και η εστίαση.
(78)
Η UGT θεωρεί ότι το επενδυτικό σχέδιο θα ευνοήσει τη δημιουργία περισσότερων και καλύτερων θέσεων εργασίας, σε μια περίοδο που χαρακτηρίζεται ιδιαίτερα από ραγδαία αύξηση της ανεργίας λόγω της οικονομικής και κοινωνικής κρίσης. Το επενδυτικό σχέδιο καταρτίστηκε με σκοπό τη δημιουργία 150 άμεσων θέσεων εργασίας στα δύο διυλιστήρια, πολλές από τις οποίες θα είναι υψηλής ειδίκευσης. Αναμένεται να δημιουργηθούν ακόμη 450 έμμεσες θέσεις εργασίας, ενώ 5 000 προσωρινές θέσεις εργασίας θα δημιουργηθούν κατά την περίοδο κατασκευής. Το επενδυτικό σχέδιο θα συμβάλει στη διατήρηση ενός μέρους από τις 2 050 υφιστάμενες θέσεις εργασίας, οι οποίες θα απειλούνταν με κατάργηση σε περίπτωση μη πραγματοποίησης του σχεδίου.
(79)
Εξάλλου, η UGT εκτιμά ότι το επενδυτικό σχέδιο θα συμβάλει στην τήρηση αυστηρών περιβαλλοντικών προδιαγραφών και προδιαγραφών ασφάλειας, διότι τα διυλιστήρια θα είναι εξοπλισμένα με περισσότερο φιλική προς το περιβάλλον τεχνολογία.
(80)
Σύμφωνα με την UGT, το επενδυτικό σχέδιο είναι πολύ σημαντικό για τη βελτίωση της ανεπαρκούς ικανότητας παραγωγής και διύλισης ντίζελ της Πορτογαλίας. Η υφιστάμενη ικανότητα διύλισης είναι σαφώς υπερβολικά περιορισμένη ώστε να καλύψει την εγχώρια ζήτηση, γεγονός που εντείνει την εξάρτηση της Πορτογαλίας από τις εισαγωγές πετρελαίου ντίζελ από άλλες χώρες (αυξάνοντας έτσι τους στρατηγικούς κινδύνους). Η μείωση των εισαγωγών ντίζελ θα μείωνε επίσης το τρέχον έλλειμμα του εμπορικού ισοζυγίου, το οποίο προκύπτει σε μεγάλο βαθμό από τους λογαριασμούς στον τομέα της ενέργειας.
(81)
Τέλος, η UGT επισημαίνει ότι το επενδυτικό σχέδιο είναι σημαντικό όχι μόνο σε εθνικό επίπεδο, αλλά και σε επίπεδο ΕΕ, δεδομένου ότι στόχος τους είναι να συμβάλει στην ανάπτυξη μιας περισσότερο πράσινης και βιώσιμης οικονομίας.
4.5. Παρατηρήσεις του δήμου του Matosinhos
(82)
Ο δήμος του Matosinhos θεωρεί ότι η δημιουργία θέσεων εργασίας έχει μεγάλο αντίκτυπο στην περιοχή. Χάρη στη δημιουργία ειδικευμένων θέσεων εργασίας με μισθούς πάνω από τον περιφερειακό μέσο όρο, το διυλιστήριο του Matosinhos θα συμβάλει στην αύξηση της αγοραστικής δύναμης τόσο σε τοπικό όσο και σε περιφερειακό επίπεδο. Θα συνεχίσει τον σημαντικό αντίκτυπο στην περιφερειακή ακαθάριστη προστιθέμενη αξία, που δεν απορρέει μόνο από τη δραστηριότητα του διυλιστηρίου, αλλά και από τη δραστηριότητα εκατοντάδων εμπορικών και βιομηχανικών μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων, ιδίως σε περιφερειακό επίπεδο όπου το ποσοστό ανεργίας ανέρχεται σε 13 % (πάνω από τον εθνικό μέσο όρο). Ο δήμος του Matosinhos θεωρεί ότι το επενδυτικό σχέδιο έχει ζωτική σημασία για την περιφέρεια, τόσο από οικονομικής όσο και από κοινωνικής πλευράς.
4.6. Παρατηρήσεις του Δήμου του Sines
(83)
Ο Δήμος του Sines είναι πεπεισμένος για τη σημασία των νέων μονάδων παραγωγής του διυλιστηρίου του Sines για την ανάπτυξη της τοπικής και περιφερειακής οικονομίας. Αυτό θα επηρεάσει θετικά την κοινωνική ανάπτυξη της περιφέρειας, λόγω της δημιουργίας ειδικευμένων θέσεων εργασίας και της εμφάνισης περισσότερων και καλύτερων μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων.
4.7. Παρατηρήσεις της Confederação Geral dos Trabalhadores Portugueses («CGTP»)
(84)
Η CGTP εκτιμά ότι το επενδυτικό σχέδιο παράγει πολύ θετικά αποτελέσματα για το περιβάλλον και το κρίνει σημαντικό για την περιφερειακή ανάπτυξη της Πορτογαλίας διότι:
i)
θα καταστήσει δυνατή την εξασφάλιση μεγαλύτερης διαφοροποίησης προϊόντων καλύτερης ποιότητας στην εθνική οργανική χημική βιομηχανία, καθώς και όσον αφορά τις εξαγωγές. Ως εκ τούτου, το επενδυτικό σχέδιο θα συμβάλει θετικά στην αξιοποίηση των χαρακτηριστικών εξειδίκευσης της μεταποιητικής βιομηχανίας·
ii)
θα δημιουργήσει εκατοντάδες μόνιμες και μερικές χιλιάδες προσωρινές θέσεις εργασίας κατά το στάδιο κατασκευής των εγκαταστάσεων, γεγονός ακόμη σημαντικότερο αφού πρόκειται για περιφέρειες που εμφανίζουν ορισμένα από τα υψηλότερα ποσοστά ανεργίας στην Πορτογαλία·
iii)
θα αναπτύξει την τοπική οικονομία στους τομείς της στέγης, του εμπορίου και των ξενοδοχειακών μονάδων, μεταξύ άλλων οικονομικών δραστηριοτήτων.
4.8. Παρατηρήσεις της Associação Industrial Portuguesa βιομηχανικών Associação Portuguesa («AIP»)
(85)
Η AIP αναφέρει ότι το επενδυτικό σχέδιο θα συμβάλει αποφασιστικά στην αύξηση του πλούτου στην περιφέρεια του Βορρά και στην περιφέρεια του Alentejo.
(86)
Η περιφέρεια του Βορρά, με ποσοστό ανεργίας 11,6 % έναντι 9,8 % του εθνικού μέσου όρου (στοιχεία του τρίτου τριμήνου του 2009), είναι σήμερα η περιφέρεια με το υψηλότερο ποσοστό ανεργίας, και ιδίως σημαντικής ανεργίας μακράς διαρκείας (οι μισοί άνεργοι αναζητούν εργασία επί ένα έτος ή και περισσότερο). Στο σημερινό πλαίσιο κοινωνικής κρίσης, η δημιουργία 500 άμεσων και 200 μόνιμων έμμεσων θέσεων εργασίας, καθώς και 2 000 περίπου προσωρινών θέσεων εργασίας κατά το στάδιο της κατασκευής, ισοδυναμεί με τεράστια συμβολή για την περιφέρεια.
(87)
Η περιφέρεια του Alentejo συγκαταλέγεται σήμερα στις πορτογαλικές περιφέρειες με το υψηλότερο ποσοστό ανεργίας -10,2 % έναντι 9,8 % του εθνικού μέσου όρου (στοιχεία του τρίτου τριμήνου του 2009)- και ιδιαίτερα υψηλή ανεργία μακράς διάρκειας (το ήμισυ του άνεργου πληθυσμού αναζητεί εργασία για ένα έτος ή περισσότερο). Στο πλαίσιο αυτό, η δημιουργία 100 άμεσων και 250 μόνιμων έμμεσων θέσεων εργασίας, καθώς και 3 000 περίπου προσωρινών θέσεων εργασίας κατά το στάδιο κατασκευής, ισοδυναμεί με σημαντική συνεισφορά για την περιφέρεια.
4.9. Παρατηρήσεις του ανταγωνιστή αριθ. 1
4.9.1. Παρατηρήσεις σχετικά με την απόφαση για την κίνηση της διαδικασίας
(88)
Σύμφωνα με τον ανταγωνιστή αριθ. 1, το επενδυτικό σχέδιο μπορεί να θεωρηθεί απλή «επέκταση υπάρχουσας εγκατάστασης» κατά την έννοια της παραγράφου 34 των ΚΓΠΕ. Το επενδυτικό σχέδιο δεν μπορεί να θεωρηθεί ενιαίο διότι τα πάγια περιουσιακά στοιχεία της επένδυσης θα «μπορούσαν να διαιρεθούν από οικονομική άποψη» κατά την έννοια της παραγράφου 60 των ΚΓΠΕ. Πράγματι, τα διυλιστήρια του Sines και του Matosinhos είναι από γεωγραφική άποψη απομακρυσμένα μεταξύ τους. Το επενδυτικό σχέδιο καθορίζει σαφώς χωριστή επένδυση για κάθε διυλιστήριο. Τα διυλιστήρια μπορούν να επιλέξουν να εξοπλιστούν με μονάδες κενού και ιξωδόλυσης, αλλά όχι με μονάδα υδρογονοπυρόλυσης, και το αντίστροφο. Επομένως, οι επενδύσεις που προβλέπονται για τα δύο διυλιστήρια δεν συνδέονται κατ’ ανάγκη άμεσα. Σε κάθε περίπτωση, τα διυλιστήρια θα μπορούσαν να λειτουργήσουν αυτόνομα, χωρίς να απαιτηθεί καμία ενοποίηση. Εξάλλου, το διυλιστήριο του Matosinhos θα μπορούσε να πωλήσει την παραγωγή πετρελαίου εσωτερικής καύσης κενού στις διεθνείς αγορές και η μονάδα υδρογονοπυρόλυσης που βρίσκεται στο Sines θα μπορούσε να χρησιμοποιεί ως πρώτη ύλη εισαγόμενο πετρέλαιο εσωτερικής καύσης κενού.
(89)
Η Πορτογαλία ανέφερε μόνο τη δημιουργία άμεσων και έμμεσων θέσεων εργασίας ως συμβολή του επενδυτικού σχεδίου στην περιφερειακή ανάπτυξη. Για τον λόγο αυτό είναι αδύνατο να καταδείξει ότι το επενδυτικό σχέδιο συμβάλλει σε μια συνεπή στρατηγική περιφερειακής ανάπτυξης και ότι ανταποκρίνεται στον στόχο της οικονομικής συνοχής (28). Πολύ δύσκολα μπορεί να γίνει δεκτό ότι η δαπάνη ενός και πλέον εκατομμυρίου ευρώ ανά άμεση θέση εργασίας μπορεί να θεωρηθεί εξαιρετική συμβολή στην περιφερειακή ανάπτυξη. Στο πλαίσιο αυτό, η αναλογία του ποσού της ενίσχυσης προς τις άμεσες θέσεις εργασίας για το επενδυτικό σχέδιο συγκρίνεται με προγενέστερες αποφάσεις της Επιτροπής (οι οποίες παρουσιάζονται σε πίνακα που επανεξετάζει την αναλογία αυτή σε προηγούμενες αποφάσεις της Επιτροπής). Επιπλέον, ο ανταγωνιστής αριθ. 1 θεωρεί ότι το επενδυτικό σχέδιο δεν συνδέεται με εικαζόμενη αδυναμία της αγοράς.
(90)
Όσον αφορά την επίσημη απαίτηση δημιουργίας κινήτρων, η Petrogal ουδέποτε έλαβε επιστολή προθέσεων από την Πορτογαλία, πριν από την έναρξη των εργασιών. Συνεπώς, ο ανταγωνιστής αριθ. 1 καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η ενίσχυση δεν συνάδει με την παράγραφο 38 των ΚΓΠΕ.
(91)
Από την άποψη της οικονομικής αξιολόγησης, ο ανταγωνιστής αριθ. 1 θεωρεί ότι η ενίσχυση δεν πληροί τα κριτήρια αναγκαιότητας και δεν παράγει κανένα κίνητρο. Το επενδυτικό σχέδιο είναι μια παραγωγική επένδυση η οποία ενεργοποιήθηκε, σε οικονομικό επίπεδο, από την έλλειψη ισορροπίας μεταξύ προσφοράς και ζήτησης, και από τη δυνατότητα εξασφάλισης πρόσβασης σε βαρύτερο και φθηνότερο αργό πετρέλαιο. Είναι μια επένδυση που ανταποκρίνεται στη φυσική εξέλιξη της ζήτησης ντίζελ. Όλοι οι άλλοι επιχειρηματίες στην Ευρώπη πραγματοποιούν παρόμοιες επενδύσεις στις δικές τους μονάδες διύλισης χωρίς να λαμβάνουν κρατική ενίσχυση. Συνεπώς, τα γεγονότα δείχνουν ότι το επενδυτικό σχέδιο θα είχε πραγματοποιηθεί σε κάθε περίπτωση, γεγονός που δεν συνάδει με την παράγραφο 22 της ανακοίνωσης της Επιτροπής της 24ης Ιουνίου 2009 (29) («ανακοίνωση για την αναλυτική αξιολόγηση»).
(92)
Ο ανταγωνιστής αριθ. 1 θεωρεί ότι τα σχετικά προϊόντα είναι:
-
το καύσιμο ντίζελ (που είναι τελικό προϊόν),
-
η νάφθα (ενδιάμεσο προϊόν κατά την έννοια της παραγράφου 69 των ΚΓΠΕ), ως εκ τούτου τα πετροχημικά προϊόντα που προέρχονται από τη νάφθα πρέπει επίσης να θεωρούνται σχετικά προϊόντα,
-
τα υπολείμματα υδρογονοπυρόλυσης (όταν η μονάδα υδρογονοπυρόλυσης δεν είναι εξοπλισμένη με μονάδα ανακύκλωσης).
- Ντίζελ
(93)
Σύμφωνα με τον ανταγωνιστή αριθ. 1, η Petrogal είναι η μοναδική επιχείρηση στην αγορά με ικανότητα διύλισης αργού πετρελαίου στην Πορτογαλία. Η Petrogal εφοδιάζει τους ανταγωνιστές της στην εν λόγω αγορά. Ελέγχει τις μεγαλύτερες εγκαταστάσεις εισαγωγής και αποθήκευσης βενζίνης και ντίζελ. Διαθέτει το πιο εκτεταμένο δίκτυο πρατηρίων καυσίμων στην Πορτογαλία. Η Petrogal κατέχει δεσπόζουσα θέση ή, τουλάχιστον, έχει σημαντική ισχύ στην αγορά σε πολλές αγορές πετρελαιοειδών στην Πορτογαλία. Ο ανταγωνιστής αριθ. 1 εκτιμά ότι η αξιολόγηση της σχετικής αγοράς δεν θα πρέπει να αφορά μόνο το επίπεδο εξόδου από το διυλιστήριο (εκ διυλιστηρίου), αλλά θα πρέπει επίσης να ληφθεί υπόψη η κατάσταση που επικρατεί σε επίπεδο λιανικής και χονδρικής αγοράς ντίζελ όσον αφορά τον ανταγωνισμό.
- Νάφθα
(94)
Όσον αφορά τη νάφθα, ο ανταγωνιστής αριθ. 1 θεωρεί ότι η υπό αξιολόγηση σχετική αγορά προϊόντων δεν πρέπει να περιορίζεται στις πωλήσεις εκ διυλιστηρίου, αλλά θα πρέπει επίσης να περιλαμβάνει και όλες τις δραστηριότητες επόμενου σταδίου.
(95)
Όσον αφορά τη σχετική γεωγραφική αγορά, η αναλογία των συνολικών εισαγωγών και εξαγωγών ντίζελ σε σχέση με τις συνολικές πωλήσεις ντίζελ στην Πορτογαλία είναι υπερβολικά χαμηλή για να δικαιολογεί την επιλογή της περιφερειακής αγοράς ως σχετικής αγοράς. Ο ανταγωνιστής αριθ. 1 θεωρεί ότι η σχετική γεωγραφική αγορά είναι η πορτογαλική αγορά.
(96)
Ο ανταγωνιστής αριθ. 1 θεωρεί ότι οι δραστηριότητες της ENI στις επηρεαζόμενες αγορές προϊόντων θα πρέπει επίσης να ληφθούν υπόψη διότι, όταν μια εταιρεία μπορεί να ασκήσει καθοριστική επιρροή στην πολιτική πωλήσεων μιας άλλης εταιρείας, είναι απαραίτητο να εξετάζεται το συνδυασμένο μερίδιο αγοράς και των δύο στις σχετικές αγορές.
(97)
Ο ανταγωνιστής αριθ. 1 καταλήγει ότι, όσον αφορά το πετρέλαιο ντίζελ, παρατηρείται σημαντική υπέρβαση του ποσοστού 25 % που καθορίζεται στην παράγραφο 68 των ΚΓΠΕ. Συνεπώς, η ενίσχυση που χορηγήθηκε μέσω του επενδυτικού σχεδίου προορίζεται για τη στήριξη της επιχείρησης που κατέχει δεσπόζουσα θέση στην αγορά, επιτρέποντάς της να διατηρήσει και να αυξήσει την ισχύ της στην αγορά. Ο ανταγωνισμός θα πληγεί σοβαρά και η ενίσχυση θα προκαλέσει σημαντική νόθευση στις σχετικές αγορές.
(98)
Εν κατακλείδι, ο ανταγωνιστής αριθ. 1 εκτιμά ότι πρόκειται για ενίσχυση λειτουργίας η οποία ενισχύει τη θέση της Petrogal ως επιχείρησης με δεσπόζουσα θέση στις σχετικές αγορές. Η ενίσχυση δεν συμβάλλει στη δημιουργία κανενός κινήτρου. Σε κάθε περίπτωση, οι αρνητικές επιπτώσεις της ενίσχυσης αντισταθμίζουν τις πιθανές θετικές.
4.9.2. Παρατηρήσεις που υποβλήθηκαν με επιστολές της 15ης Σεπτεμβρίου και 10ης Νοεμβρίου 2010 (σε απάντηση στις ερωτήσεις που υπέβαλε η Επιτροπή στις 5 Αυγούστου και στις 13 Οκτωβρίου 2010)
(99)
Παρόμοια επενδυτικά σχέδια τέθηκαν σε εφαρμογή σε τέσσερα διυλιστήρια (La Rabida, Castellón, Cartagena και Bilbao), με τον ίδιο στόχο, δηλαδή την αύξηση της αποδοτικότητας των περιουσιακών στοιχείων μέσω της εγκατάστασης νέων μονάδων μετατροπής που μεγιστοποιούν την απόδοση μεσαίων αποσταγμάτων, μειώνουν την παραγωγή μαζούτ και επεξεργάζονται βαρύτερο αργό πετρέλαιο. Ο ανταγωνιστής αριθ. 1 αναφέρεται επίσης σε παρόμοια επενδυτικά σχέδια στην Ιταλία (διυλιστήρια του Sannazzaro και του Τάραντα, από την ENI), στη Γερμανία (Bayernoil), στη Λιθουανία (Mazeikiu Nafta) και στη Λευκορωσία (Slavneft).
(100)
Όσον αφορά ένα δυνητικό δείκτη αναφοράς του βαθμού απόδοσης για παρόμοιες επενδύσεις του κλάδου, ο ανταγωνιστής αριθ. 1 δηλώνει ότι δεν γνωρίζει τέτοιο δείκτη: η αποδοτικότητα ενός επενδυτικού σχεδίου εξαρτάται συνήθως από το κόστος κεφαλαίου κάθε εταιρείας και από άλλους παράγοντες. Ο ανταγωνιστής αριθ. 1 εκτιμά ότι, για την περίοδο κατά την οποία αποφασίστηκε το επενδυτικό σχέδιο, ο κατά προσέγγιση βαθμός απόδοσης στον κλάδο της διύλισης θα πρέπει να είναι τουλάχιστον 10 %.
(101)
Ο ανταγωνιστής αριθ. 1 αναφέρεται σε γενικές γραμμές στην ύπαρξη εισαγωγικών φραγμών όσον αφορά τη σχετική γεωγραφική αγορά. Θεωρεί ότι το κυριότερο πρόβλημα στην Πορτογαλία είναι η δεσπόζουσα θέση της Petrogal στην αγορά, αφού η εταιρεία ελέγχει το 100 % της ικανότητας διύλισης στην Πορτογαλία και, ως εκ τούτου, τους σημαντικότερους τερματικούς σταθμούς εισαγωγής και εξαγωγής. Επίσης υποστηρίζει ότι η Petrogal κατέχει δεσπόζουσα θέση όσον αφορά την ικανότητα αποθήκευσης προϊόντων, η οποία σύμφωνα με ορισμένες ανεξάρτητες πηγές (30) αντιπροσωπεύει το 90 % της αγοράς. Αυτό εξασφαλίζει στην Petrogal μερίδιο στην πορτογαλική αγορά ίσο περίπου με το 45 % όσον αφορά τις λιανικές πωλήσεις και 80 % όσον αφορά τις χονδρικές πωλήσεις.
(102)
Όσον αφορά το ερώτημα της Επιτροπής ως προς την ύπαρξη άρνησης να χορηγηθεί πρόσβαση στην ικανότητα αποθήκευσης της Petrogal, ο ανταγωνιστής αριθ. 1 δεν ήταν σε θέση να περιγράψει μια τέτοια κατάσταση.
(103)
Ο ανταγωνιστής αριθ. 1 εκτιμά ότι η ικανότητα αποθήκευσης στην Πορτογαλία είναι περιορισμένη και ότι τα έξοδα αποθεματοποίησης είναι υψηλότερα σε σχέση με άλλες χώρες, όπως η Ισπανία και η Ιταλία, για παρόμοιες εγκαταστάσεις ή δραστηριότητες (περίπου 25 % υψηλότερα).
(104)
Ο ανταγωνιστής αριθ. 1 θεωρεί ότι δεν υπάρχουν σημαντικές αποκλίσεις μεταξύ της τιμής του εισαγόμενου ντίζελ και της τιμής του ντίζελ που αγοράζεται από την Petrogal, διότι οι τιμές είναι τιμαριθμοποιημένες βάσει των διεθνών τιμών συν το κόστος υλικοτεχνικής υποστήριξης.
4.10. Παρατηρήσεις του ανταγωνιστή αριθ. 2
4.10.1. Παρατηρήσεις σχετικά με την απόφαση για την κίνηση της διαδικασίας
(105)
Ο ανταγωνιστής αριθ. 2 εκτιμά ότι το επενδυτικό σχέδιο θα αυξήσει την ικανότητα παραγωγής ντίζελ της Petrogal κατά περίπου 2,5 εκατ. τόνους, μετατρέποντας την Πορτογαλία από μικρό εισαγωγέα σε σημαντικό εξαγωγέα ντίζελ.
(106)
Ο ανταγωνιστής αριθ. 2 εκφράζει αμφιβολίες όσον αφορά την αναγκαιότητα της ενίσχυσης, δεδομένου ότι η Petrogal ανήκει σε μια μεγάλη εταιρεία, τελεί υπό την κατοχή και τον έλεγχο της ENI. Η Petrogal είναι μια κερδοφόρα επιχείρηση, η οποία έχει πραγματοποιήσει σημαντικές επενδύσεις, τόσο προηγούμενου σταδίου, όσον αφορά τον κλάδο διύλισης στη Βραζιλία και την Αγκόλα, όσο και επόμενου σταδίου με σκοπό τη διεύρυνση του δικτύου διανομής της στην Ισπανία. Κατέχει προνομιακή θέση στην Πορτογαλία, εφόσον είναι ιδιοκτήτρια των δύο μοναδικών διυλιστηρίων.
(107)
Η Petrogal είναι καθετοποιημένη και είναι η μεγαλύτερη εταιρεία εμπορίας πετρελαιοειδών στην Πορτογαλία και ο τρίτος μεγαλύτερος ανταγωνιστής στην Ιβηρική Χερσόνησο.
(108)
Ο ανταγωνιστής αριθ. 2, εκτιμά ότι η κρατική ενίσχυση δεν πληροί τις τυπικές απαιτήσεις να αποτελεί πραγματικό κίνητρο, όπως αναφέρεται στην παράγραφο 38 των ΚΓΠΕ. Το επενδυτικό σχέδιο είναι μια καθαυτό κερδοφόρα συναλλαγή που πληροί τους μεσοπρόθεσμους και μακροπρόθεσμους στρατηγικούς στόχους της Petrogal, οι οποίοι θα υλοποιηθούν σε κάθε περίπτωση.
(109)
Σύμφωνα με τον ανταγωνιστή αριθ. 2, το επενδυτικό σχέδιο θα συμβάλει στην ικανοποίηση της αυξανόμενης εγχώριας ζήτησης όσον αφορά το ντίζελ θα επιτρέψει στην Petrogal να καταστεί καθαρός εξαγωγέας προς άλλες αγορές (τη Γαλλία και την Ισπανία, για παράδειγμα), και θα αυξήσει το περιθώριο διύλισης της Petrogal.
(110)
Ο ανταγωνιστής αριθ. 2 θεωρεί ότι η αναγκαιότητα της ενίσχυσης πρέπει να αξιολογηθεί με βάση τις διατάξεις του σημείου 2.3 της ανακοίνωσης για την αναλυτική αξιολόγηση.
(111)
Ο ανταγωνιστής αριθ. 2 παραπέμπει στην έκθεση «PFC Energy» που αναφέρεται στην υποσημείωση 31, στην οποία διευκρινίζεται ότι το επενδυτικό σχέδιο της Petrogal ήταν ήδη πραγματικότητα το 2006. Το επενδυτικό σχέδιο μπορούσε να πραγματοποιηθεί μόνο στις περιφέρειες Matosinhos και Sines (όχι επειδή πρόκειται για ενισχυόμενες περιοχές, αλλά επειδή εκεί βρίσκονται τα διυλιστήρια).
(112)
Τέλος, ο ανταγωνιστής αριθ. 2 εκτιμά ότι, εξ ορισμού, δεν θα μπορούσε να υπάρχει άλλη τοποθεσία στην οποία να πραγματοποιηθεί επένδυση για την αναδιάρθρωση των υφιστάμενων διυλιστηρίων.
(113)
Ο ανταγωνιστής αριθ. 2 υπέβαλε μόνο παρατηρήσεις σχετικά με το ντίζελ.
- Επίπεδο εκ διυλιστηρίου
(114)
Ο ανταγωνιστής αριθ. 2 εξηγεί ότι, παρά την απουσία νομικών φραγμών στις εισαγωγές, αυτές υπόκεινται σε πολύ αυστηρές (αν όχι περιοριστικές) προϋποθέσεις που συνδέονται με ένα φάσμα φυσικών παραγόντων (έλλειψη χώρων αποθήκευσης των εισαγωγών, η τοποθεσία και το καθεστώς ιδιοκτησίας των χώρων αποθήκευσης, οι περιορισμοί που επιβάλλονται στο δευτερεύον δίκτυο υλικοτεχνικής υποστήριξης) και παραγόντων διάρθρωσης της αγοράς (ικανότητα καθορισμού των τιμών εκ διυλιστηρίου).
- Επίπεδο χονδρικού εμπορίου
(115)
Οι άλλοι παράγοντες της πορτογαλικής αγοράς εισάγουν το 90 % των συνολικών εισαγωγών ντίζελ, γεγονός που τους θέτει σημαντικές δυσκολίες, όπως αναφέρεται στην έκθεση της πορτογαλικής αρχής ανταγωνισμού με τίτλο «Relatório final sobre os sectores dos combustíveis líquidos e do gás engarrafado em Portugal» (31) (εφεξής «η έκθεση της Αρχής»). Ο ανταγωνιστής αριθ. 2 θεωρεί ότι εξαιτίας όλων αυτών των παραγόντων η πορτογαλική αγορά είναι περισσότερο κλειστή σε σχέση με συγκρίσιμες αγορές σε άλλες χώρες.
(116)
Ο ανταγωνιστής αριθ. 2, εκτιμά ότι η εκτίμηση της σχετικής αγοράς δεν θα πρέπει να περιορίζεται στο επίπεδο εκ διυλιστηρίου, αλλά θα πρέπει επίσης να καλύπτει και τους διαύλους διανομής και πώλησης (λιανικής και χονδρικής). Το επενδυτικό σχέδιο θα αυξήσει την παραγωγή κατά 2,5 εκατ. τόνους ετησίως, μετατρέποντας την Πορτογαλία σε χώρα με ετήσιο πλεόνασμα 1,6 εκατ. τόνους ντίζελ, συν 0,5 εκατ. τόνους βιοντίζελ ετησίως από το διυλιστήριο του Sines.
- Χονδρικό και λιανικό εμπόριο
(117)
Σύμφωνα με την έκθεση της Αρχής, αυτό το επίπεδο πωλήσεων θεωρείται ως δεύτερο επίπεδο στη διάρθρωση της διανομής ντίζελ. Η τιμή του ντίζελ θα εξαρτηθεί από την τιμή αγοράς στο διυλιστήριο ή κατά την εισαγωγή, στην οποία προστίθεται το κόστος μεταφοράς και αποθήκευσης, καθώς και το περιθώριο επί των πωλήσεων.
(118)
Ο ανταγωνιστής αριθ. 2 θεωρεί ότι η Petrogal ανταγωνίζεται και στο επίπεδο της διανομής, όπου κατέχει σαφές ανταγωνιστικό πλεονέκτημα: κάθε ενίσχυση που χορηγείται για τη μείωση του κόστους που βαρύνει την Petrogal κατά την παραγωγή ντίζελ θα ενισχύσει περαιτέρω τη σημερινή δεσπόζουσα θέση της στην πορτογαλική αγορά (51 % στην αγορά χονδρικής και 37 % στην αγορά λιανικής).
(119)
Ο ανταγωνιστής αριθ. 2, εκτιμά ότι η σχετική γεωγραφική αγορά πρέπει, το πολύ, να καλύπτει την Ιβηρική Χερσόνησο. Η σχετική γεωγραφική αγορά θα μπορούσε να είναι μόνον ο ΕΟΧ, αν οι εισαγωγές ντίζελ ανταγωνίζονταν πράγματι το ντίζελ που υφίσταται διύλιση στην Πορτογαλία (υποθέτοντας συγκεκριμένα ότι δεν υπάρχουν νομικοί ή οικονομικοί φραγμοί εισόδου).
(120)
Η επενδυτική ενίσχυση θα επηρεάσει τους ανταγωνιστές της Petrogal στην αγορά της Ιβηρικής Χερσονήσου, δεδομένου ότι τα διυλιστήρια που βρίσκονται στην Ισπανία πραγματοποίησαν παρόμοιες επενδύσεις (με λίαν παρεμφερείς στρατηγικούς στόχους) χωρίς να έχουν λάβει ενίσχυση.
(121)
Αν οι χονδρικές και λιανικές πωλήσεις θεωρηθούν μέρος της σχετικής αγοράς προϊόντων, το μερίδιο αγοράς της Petrogal στην εθνική και την τοπική αγορά υπερβαίνει κατά πολύ το όριο του 25 % που καθορίζεται στην παράγραφο 68 των ΚΓΠΕ, και η ενίσχυση δεν θα πρέπει να χορηγηθεί.
(122)
Ο ανταγωνιστής αριθ. 2 εκτιμά ότι, όσον αφορά την προσφορά, οι χονδρικές αγορές βενζίνης και ντίζελ εμφανίζουν υψηλό βαθμό συγκέντρωσης (οι τέσσερις σημαντικότεροι ανταγωνιστές κατέχουν συνολικά μερίδιο αγοράς άνω του 95 %), όπως αναφέρει στην έκθεσή της η πορτογαλική αρχή ανταγωνισμού.
(123)
Στην Πορτογαλία, το μερίδιο της Petrogal στη χονδρική αγορά ντίζελ τοποθετείται σε όγκο μεταξύ 35 % και 45 %. Ο ανταγωνιστής αριθ. 2 κρίνει ότι το επενδυτικό σχέδιο θα οδηγήσει σε συμπληρωματική παραγωγική ικανότητα 2,5 εκατ. τόνων και ότι το σχέδιο αυτό, αν συνδυαστεί με τα άλλα σχέδια που έχει ήδη αναλάβει η Petrogal, θα επιτρέψει στην εταιρεία όχι μόνο να καλύψει την εγχώρια ζήτηση στην πορτογαλική αγορά ντίζελ, αλλά και να εξαγάγει σχεδόν 2 εκατ. τόνους ντίζελ προς τις γειτονικές χώρες (Ισπανία και Γαλλία).
4.10.2. Παρατηρήσεις που υποβλήθηκαν με επιστολή της 10ης Σεπτεμβρίου 2010, σε απάντηση στο αίτημα παροχής πληροφοριών της Επιτροπής της 4ης Αυγούστου 2010
(124)
Ο ανταγωνιστής αριθ. 2 αναφέρει ότι δεν υπάρχει ενδεικτικός βαθμός απόδοσης σε τομεακό επίπεδο, δεδομένου ότι οι εταιρείες καθορίζουν τον δικό τους συντελεστή-στόχο και οι συντελεστές-στόχοι μπορεί να διαφέρουν ανάλογα με τα χαρακτηριστικά κάθε επενδυτικού σχεδίου. Ο ανταγωνιστής αριθ. 2 παραθέτει κατάλογο πέντε διυλιστηρίων που ανέλαβαν παρόμοια επενδυτικά σχέδια, το συνολικό ύψος των οποίων υπερβαίνει τα 6 δισεκατ. ευρώ, χωρίς τη χορήγηση κρατικής ενίσχυσης.
(125)
Ο ανταγωνιστής αριθ. 2 επισημαίνει ότι οι ικανότητες αποθήκευσης και οι λιμενικές εγκαταστάσεις είναι περιορισμένες. Ως εκ τούτου, οι αποστολές με προορισμό την Πορτογαλία αφορούν μικρότερες ποσότητες προϊόντων, γεγονός που συνεπάγεται υψηλότερο κόστος διανομής το οποίο επηρεάζει τα τελικά περιθώρια πωλήσεων λιανικής και χονδρικής.
(126)
Όσον αφορά τις εγκαταστάσεις αποθήκευσης, ο ανταγωνιστής αριθ. 2 αναφέρει ότι οι εγκαταστάσεις αυτές χρησιμοποιούνται κατά κανόνα από τον ιδιοκτήτη (όπως η Petrogal), για τις δικές του ανάγκες. Στην περίπτωση εγκαταστάσεων αποθήκευσης που ανήκουν σε τρίτους, είναι διαθέσιμος περιορισμένος χώρος αποθήκευσης λόγω των υφιστάμενων μακροχρόνιων συμβάσεων που έχουν ήδη υπογραφεί με άλλες επιχειρήσεις.
(127)
Ο ανταγωνιστής αριθ. 2 εκτιμά ότι η Petrogal διατηρεί πλεονέκτημα έναντι των ανταγωνιστών της όσον αφορά την τιμή πώλησης ντίζελ, η οποία εκτιμάται περίπου σε 3 έως 5 δολάρια ΗΠΑ/τόνο, λόγω της δεσπόζουσας θέσης της στον τομέα των εγκαταστάσεων αποθήκευσης.
5. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΠΟΡΤΟΓΑΛΙΑΣ
5.1. Παρατηρήσεις σχετικά με την απόφαση για την κίνηση της διαδικασίας
(128)
Η Πορτογαλία προέβη στη διόρθωση ότι η συνεδρίαση μεταξύ των πορτογαλικών αρχών και των υπηρεσιών της Επιτροπής πραγματοποιήθηκε στις 11 Μαρτίου 2009. Διευκρινίζει ότι το επενδυτικό σχέδιο δεν είναι σχέδιο αντικατάστασης ούτε πρόκειται για αναβάθμιση σχεδίου, αλλά για σχέδιο μετατροπής το οποίο συνεπάγεται ουσιαστική αλλαγή της διεργασίας διύλισης με σκοπό την καλύτερη εξυπηρέτηση της αυξανόμενης ζήτησης ντίζελ. Η Πορτογαλία προσθέτει ότι η ΕΤΕπ θα χρηματοδοτήσει το σχέδιο και ότι η ενίσχυση, υπό μορφή πίστωσης φόρου, θα αρχίσει να χορηγείται το 2011. Επίσης, θεωρεί ότι η αξιολόγηση του επενδυτικού σχεδίου ως ενίσχυσης ειδικού σκοπού (ad hoc) δεν θα πρέπει να οδηγήσει σε αυστηρότερους κανόνες αξιολόγησης. Στην πραγματικότητα, η σύμβαση επενδυτικού σχεδίου και η σύμβαση ενίσχυσης που συνήφθησαν μεταξύ της Πορτογαλίας και του δικαιούχου εξαρτώνται από την απόφαση έγκρισης της Επιτροπής. Δεδομένου ότι οι συμβάσεις επένδυσης και ενίσχυσης είχαν ήδη υποβληθεί στην Επιτροπή κατά το στάδιο της κοινοποίησης, η Πορτογαλία προτείνει να αποσταλεί διοικητική επιστολή -στην οποία να επισυνάπτονται οι συμβάσεις επένδυσης και ενίσχυσης που αναφέρονται στη σελίδα 8 της απόφασης για την κίνηση της διαδικασίας- στην οποία να προσδιορίζεται η έναρξη ισχύος των συμβάσεων αυτών.
5.1.1. Παρατηρήσεις όσον αφορά το επενδυτικό σχέδιο
(129)
Η Πορτογαλία θεωρεί ότι το επενδυτικό σχέδιο αποτελεί αρχική επένδυση που εμπίπτει στις ακόλουθες κατηγορίες: επέκταση υφιστάμενης μονάδας ή θεμελιώδη αλλαγή της διαδικασίας παραγωγής.
(130)
Σύμφωνα με την Πορτογαλία, η νέα μονάδα απόσταξης υπό κενό και η νέα μονάδα υδρογονοπυρόλυσης θα επιτρέψουν την παραγωγή μεγαλύτερων ποσοτήτων ντίζελ και, ως εκ τούτου, την προσαρμογή της παραγωγής ντίζελ στις ανάγκες της αγοράς. Η προσαρμογή αυτή δεν είναι δυνατή με τη σημερινή διάρθρωση του συστήματος διύλισης που προσφέρει πολύ μικρή ευελιξία για μετατροπή της παραγωγής από βενζίνη σε ντίζελ.
(131)
Η νέα μονάδα απόσταξης υπό κενό και η μονάδα ιξωδόλυσης στο Matosinhos, η νέα μονάδα υδρογονοπυρόλυσης στο Sines και οι αρχικές προϋπάρχουσες μονάδες διύλισης θα λειτουργούν ταυτόχρονα. Συνεπώς, η Πορτογαλία θεωρεί ότι το επενδυτικό σχέδιο αποτελεί επέκταση του υφιστάμενου συστήματος παραγωγής, συνοδευόμενη από θεμελιώδη αλλαγή της παραγωγικής διαδικασίας.
(132)
Οι πορτογαλικές αρχές εξηγούν ότι η νέα διάταξη του τρόπου παραγωγής θα ενισχύσει τους συμπληρωματικούς δεσμούς μεταξύ των δύο διυλιστηρίων σε επιχειρησιακό και λειτουργικό επίπεδο: το πετρέλαιο εσωτερικής καύσης κενού [ ] θα μεταφερθεί από το Matosinhos στο Sines και η βαριά νάφθα [ ] θα μεταφερθεί από το Sines στο Matosinhos. Το επενδυτικό σχέδιο λαμβάνει χώρα σε ένα ολοκληρωμένο σύστημα διύλισης: Τα διυλιστήρια Sines και Matosinhos είναι άρρηκτα συνδεδεμένα, ιδίως για τη βελτιστοποίηση της παραγωγής ντίζελ. Το μόνο που δεν τηρείται είναι το γεωγραφικό κριτήριο («άμεση γεωγραφική εγγύτητα»). Ωστόσο, η υποδιαίρεση του επενδυτικού σχεδίου σε δύο μέρη θα ήταν τεχνητή, δεδομένου ότι το σχέδιο είναι αδιαίρετο από τεχνική, λειτουργική και στρατηγική άποψη (32).
5.1.2. Παρατηρήσεις σχετικά με τον χαρακτηρισμό της αγοράς και των σχετικών προϊόντων
(133)
Η Πορτογαλία θεωρεί ότι τα σχετικά προϊόντα είναι το ντίζελ και η βαριά νάφθα, εκ των οποίων το ντίζελ αποτελεί την οικονομική κινητήρια δύναμη της επένδυσης και η βαριά νάφθα ένα αναπόφευκτο από τεχνική άποψη υποπροϊόν της παραγωγής στο διυλιστήριο του Sines.
(134)
Όσον αφορά τη βαριά νάφθα που παράγεται από τα αναδιατεταγμένα διυλιστήρια, θα χρησιμοποιείται στην εγχώρια αγορά, στην παραγωγή αρωματικών υδρογονανθράκων της Petrogal στο Matosinhos, και επίσης θα αντικαταστήσει τις εισαγωγές (το 92 % των οποίων προέρχεται από χώρες εκτός ΕΕ). Το επενδυτικό σχέδιο θα αυξήσει μόνο την παραγωγή βαριάς νάφθας στο διυλιστήριο του Sines (κατά [200-250] ktonne ετησίως) (33). Η αυξημένη παραγωγή βαριάς νάφθας στο Sines θα αντικαταστήσει τις ποσότητες που εισάγονται σήμερα στο Matosinhos και δεν θα πωληθεί σε τρίτους.
(135)
Η Πορτογαλία διευκρίνισε ότι καμία επένδυση στο διυλιστήριο του Matosinhos δεν αφορά τις ειδικές μονάδες επεξεργασίας βαριάς νάφθας σε αναμόρφωμα, ένα ενδιάμεσο προϊόν για την παραγωγή αρωματικών υδρογονανθράκων (κυρίως παραγώγων νάφθας), και στη συνέχεια μεταποίηση του αναμορφώματος στη μονάδα αρωματικών υδρογονανθράκων της Petrogal στο Matosinhos για να ληφθούν παράγωγα νάφθας (τα οποία πωλούνται στην αγορά σε τιμές της αγοράς στη βιομηχανία πετροχημικών δεύτερης γενιάς). Η τιμή αναμορφώματος που χρησιμοποιείται από τη μονάδα αρωματικών υδρογονανθράκων θα παραμείνει αμετάβλητη, καθόσον είναι τιμαριθμοποιημένη στο [10-20] % της ισοτιμίας εισαγωγής νάφθας και στο [80-90] % της ισοτιμίας εξαγωγής βενζίνης.
(136)
Η Πορτογαλία εκτιμά ότι η σχετική εθνική αγορά είναι μια αγορά ανοικτή και ανταγωνιστική χωρίς φραγμούς στις συναλλαγές. Οι τιμές του ντίζελ βασίζονται στην τιμή του αργού πετρελαίου και στο κόστος διύλισης. Οι εταιρείες διύλισης πρέπει να αντιμετωπίζουν τον ανταγωνισμό των εισαγωγών. Η Πορτογαλία εκτιμά ότι η σχετική γεωγραφική αγορά είναι η αγορά της Βορειοδυτικής Ευρώπης.
(137)
Σε προηγούμενες αποφάσεις της Επιτροπής αναφέρεται ότι η νάφθα είναι ένα προϊόν που αποτελεί αντικείμενο διεθνών συναλλαγών και ότι η σχετική αγορά προϊόντος καλύπτει τουλάχιστον τη Δυτική Ευρώπη.
(138)
Σε επίπεδο ομίλου (χωρίς να ληφθούν υπόψη τα στοιχεία της ENI διότι η εταιρεία αυτή δεν προβαίνει σε δραστηριότητες διύλισης ή λιανικής πώλησης στην αγορά της Ιβηρικής Χερσονήσου, και λαμβανομένου υπόψη ότι ο δείκτης Herfindahl-Hirschman Index (HHI) εμφανίζει χαμηλό επίπεδο συγκέντρωσης σε ευρωπαϊκό επίπεδο), το μερίδιο αγοράς είναι χαμηλότερο από 25 % σε περιφερειακό επίπεδο.
5.1.3. Παρατηρήσεις όσον αφορά το σχέδιο στο πλαίσιο μιας περιφερειακής, εθνικής και ευρωπαϊκής στρατηγικής
(139)
Η Πορτογαλία υπογραμμίζει ότι το επενδυτικό σχέδιο συνάδει με τους στρατηγικούς στόχους που έχουν τεθεί σε εθνικό ή ευρωπαϊκό επίπεδο. Η μεγιστοποίηση της παραγωγής ντίζελ, η οποία εκτιμάται σε [1-3] εκατ. τόνους/έτος μετά το 2011, θα επιτρέψει την καλύτερη αξιοποίηση της ικανότητας επεξεργασίας του εθνικού συστήματος διύλισης. Θα επιτρέψει επίσης την καλύτερη ισορροπία μεταξύ προσφοράς και ζήτησης, θα αντισταθμίσει το σημαντικό έλλειμμα ντίζελ και θα μειώσει το πλεόνασμα της παραγωγής βενζίνης.
(140)
Σύμφωνα με την Πορτογαλία, το επενδυτικό σχέδιο θα μειώσει την εξάρτηση από τις εισαγωγές ρωσικού ντίζελ, που είναι ένας από τους στόχους που ενέκριναν η Επιτροπή [στη «Δεύτερη επισκόπηση της ενεργειακής στρατηγικής του 2008: σχέδιο δράσης της ΕΕ για την ενεργειακή ασφάλεια και αλληλεγγύη (34)] και τα κράτη μέλη.
(141)
Η ζήτηση ντίζελ έχει ήδη αυξηθεί και θα συνεχίσει να αυξάνεται κατά την περίοδο 2000-2025, αλλά τα διυλιστήρια, στην παρούσα διάρθρωσή τους, μπορούν μόνο οριακά να προσαρμοστούν στην εξέλιξη της ζήτησης αν προβούν σε σημαντικές επενδύσεις με στόχο την αναδιάρθρωση. Η επένδυση της Petrogal προβλέπει την αύξηση της ζήτησης και μειώνει την εξάρτηση από τις εισαγωγές και τους συναφείς κινδύνους στον τομέα του εφοδιασμού.
(142)
Το επενδυτικό σχέδιο θα προωθήσει τη μείωση των ατμοσφαιρικών εκπομπών, ενώ θα βελτιστοποιήσει την ενεργειακή απόδοση των εγκαταστάσεων. Τα προβλεπόμενα μέτρα εξορθολογισμού της ενέργειας επιτρέπουν τη μείωση της τρέχουσας κατανάλωσης ενέργειας στα διυλιστήρια κατά [ ] %.
(143)
Όταν ξεκινήσει η παραγωγή στα αναδιαρθρωμένα διυλιστήρια, θα γίνεται επεξεργασία του ίδιου φορτίου, αλλά η ικανότητα μετατροπής θα είναι αισθητά μεγαλύτερη, η κατανάλωση ενέργειας θα είναι χαμηλότερη και οι εκπομπές θα μειωθούν.
(144)
Σύμφωνα με την Πορτογαλία, πολύ σημαντικός θα είναι ο αντίκτυπος στην ατμοσφαιρική ρύπανση, διότι το επενδυτικό σχέδιο θα μειώσει το ποσοστό των αναπόφευκτων σταθερών εκπομπών που προέρχονται από τα διυλιστήρια και θα συμβάλει έτσι στην επίτευξη των περιφερειακών και εθνικών στόχων για τη βελτίωση της ποιότητας του αέρα.
(145)
Σε περιφερειακό επίπεδο, η σημασία του επενδυτικού σχεδίου αναγνωρίζεται στο μέτρο που περιλαμβάνει επίσης την εισαγωγή του φυσικού αερίου στο χαρτοφυλάκιο καυσίμων των διυλιστηρίων και την αντικατάσταση της σημερινής μονάδας παραγωγής ατμού από μια μονάδα συμπαραγωγής.
(146)
Σε εθνικό επίπεδο, τα περιβαλλοντικά οφέλη μπορούν να αξιολογηθούν σε σχέση με τη συμβολή του σχεδίου στην επίτευξη των στόχων που θεσπίζονται στο εθνικό πρόγραμμα για τη μείωση των εκπομπών ρύπων που περιέχουν διοξείδιο του θείου και οξείδια του αζώτου (35).
(147)
Το επενδυτικό σχέδιο θα βελτιώσει την ποιότητα του ντίζελ, και, κατά συνέπεια, θα μειώσει τις εκπομπές ρύπων των οχημάτων. Θα έχει επίσης θετικό αντίκτυπο στους βιολογικούς παράγοντες (χλωρίδα και πανίδα) και στο φυσικό τοπίο.
5.1.4. Παρατηρήσεις σχετικά με τη συμβολή στην περιφερειακή ανάπτυξη
(148)
Η Πορτογαλία υπογραμμίζει τη σημαντική συμβολή του επενδυτικού σχεδίου στην περιφερειακή ανάπτυξη, δεδομένης της εφαρμογής του σε δύο μειονεκτικές περιφέρειες, που αμφότερες πλήττονται από υψηλό ποσοστό ανεργίας. Και οι δύο περιφέρειες είναι περιοχές επιλέξιμες δυνάμει του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο α) της Συνθήκης, με τυποποιημένο ανώτατο όριο περιφερειακής ενίσχυσης για μεγάλες επιχειρήσεις 40 % (για το Sines, στην περιφέρεια του Alentejo) και 30 % (για το Matosinhos, στην περιφέρεια του Βορρά), σύμφωνα με τον πορτογαλικό χάρτη περιφερειακών ενισχύσεων. Και οι δύο περιφέρειες εντάσσονται στον στόχο σύγκλισης (όπως καθορίζεται στην περιφερειακή πολιτική της ΕΕ), με κατά κεφαλήν ΑΕΠ χαμηλότερο από το 75 % του ευρωπαϊκού μέσου όρου.
(149)
Η Πορτογαλία θεωρεί ότι τα διυλιστήρια του Sines και του Matosinhos αποτελούν θεμελιώδεις πυλώνες των περιφερειακών οικονομιών. Η Πορτογαλία προβλέπει ότι το επενδυτικό σχέδιο θα έχει εξαιρετικά θετικά αποτελέσματα στην απασχόληση και, γενικότερα, στον οικονομικό ιστό των περιφερειών του Βορρά και του Alentejo.
i) Sines
(150)
Το διυλιστήριο του Sines βρίσκεται στην περιφέρεια του Alentejo, μια περιφέρεια με ΑΕΠ 6 % κάτω από τον εθνικό μέσο όρο. Η περιφέρεια χαρακτηρίζεται από περιορισμένη πυκνότητα επιχειρήσεων και από έλλειψη προηγμένων υπηρεσιών για την υποστήριξη της ανάπτυξης και για την καινοτομία. Κατά το τρίτο τρίμηνο του 2009, το ποσοστό ανεργίας ανήλθε σε 10,2 %, δηλαδή 0,4 % πάνω από τον εθνικό μέσο όρο, και έκτοτε σημείωσε αύξηση και το τρίτο τρίμηνο του 2010 έφθασε στο 11,6 % (0,7 % πάνω από τον εθνικό μέσο όρο).
ii) Matosinhos
(151)
Το διυλιστήριο στο Matosinhos βρίσκεται στην περιοχή του Πόρτο στην περιφέρεια του Βορρά. Η περιφέρεια του Βορρά είναι σήμερα η φτωχότερη περιφέρεια επιπέδου NUTS II (ονοματολογία εδαφικών στατιστικών μονάδων) της Πορτογαλίας, με κατά κεφαλήν ΑΕΠ το 2008 περίπου κατά 20 % χαμηλότερο από τον εθνικό μέσο όρο. Η περιφέρεια έχει ποσοστό οικονομικής ανάπτυξης κάτω από τον μέσο όρο της ΕΕ και της Πορτογαλίας και εμφανίζει χαμηλά επίπεδα ειδικευμένων ανθρώπινων πόρων. Το ποσοστό ανεργίας αυξήθηκε, από 11,6 % το τρίτο τρίμηνο του 2009 έφθασε στο 13,2 % το ίδιο τρίμηνο του 2010, ποσοστό σαφώς υψηλότερο από τον εθνικό μέσο όρο (9,8 % το 2009 και 10,9 % το 2010).
5.1.5. Θέσεις εργασίας και κατάρτιση
(152)
Σύμφωνα με την Πορτογαλία, το επενδυτικό σχέδιο θα δημιουργήσει, στο στάδιο λειτουργίας του, περίπου 150 νέες θέσεις εργασίας που συνδέονται άμεσα με την εκμετάλλευση των μονάδων επεξεργασίας στα δύο διυλιστήρια.
(153)
Η αναλογία μεταξύ των επενδυτικών δαπανών και του αριθμού των δημιουργούμενων άμεσων θέσεων εργασίας φανερώνει ότι ο τομέας της διύλισης χαρακτηρίζεται από υψηλή ένταση κεφαλαίου. Ο τομέας αυτός απαιτεί, εξάλλου, ειδικευμένη και υψηλού επιπέδου κατάρτιση.
(154)
Το επενδυτικό σχέδιο παρουσιάζει σημαντικές δυνατότητες να δημιουργήσει έμμεσες θέσεις εργασίας, δεδομένου ότι οι νέες μονάδες θα αυξήσουν την τεχνολογική πολυπλοκότητα των διυλιστηρίων, και θα απαιτήσουν περισσότερες παρεμβάσεις συντήρησης. Ως αποτέλεσμα της πολιτικής υπεργολαβίας στην οποία θα προσφύγουν τα διυλιστήρια, θα αυξηθεί η ζήτηση παροχής υπηρεσιών από ειδικευμένο εργατικό δυναμικό. Η Πορτογαλία θεωρεί ότι η «αναδιάταξη των μονάδων διύλισης θα έχει αξιοσημείωτη επίπτωση στον εθνικό βιομηχανικό ιστό, ιδίως στους κλάδους της μηχανικής, της ηλεκτρικής ενέργειας και των κατασκευών. Εκτιμάται ότι κατά την πλέον δραστήρια περίοδο των κατασκευών περίπου 3 000 εργάτες θα απασχοληθούν στην κατασκευή των δύο διυλιστηρίων» και «αναμένεται να δημιουργηθούν περίπου 450 έμμεσες μόνιμες θέσεις εργασίας». Αυτές οι θέσεις εργασίας απαιτούν ειδικευμένο προσωπικό, που κατά κανόνα αμείβεται πάνω από τον μέσο όρο της αγοράς, γεγονός που θα έχει σημαντικό κοινωνικό και οικονομικό αντίκτυπο στην τοπική κοινότητα, ιδίως στην περιοχή του Sines.
(155)
Όσον αφορά το ερώτημα κατά πόσον είναι δικαιολογημένη η αναλογία που προβλέπεται στο επενδυτικό σχέδιο, δηλαδή τρεις νέες έμμεσες θέσεις εργασίας για κάθε δημιουργούμενη άμεση θέση εργασίας -και η εφαρμοζόμενη μέθοδος- η Πορτογαλία απάντησε ότι η αναλογία αυτή θα πρέπει να συγκριθεί με εκείνες που ισχύουν για άλλα επενδυτικά σχέδια στον ίδιο τομέα. Λαμβάνοντας ως σημείο αναφοράς δύο άλλα μέτρα κρατικών ενισχύσεων που ενέκρινε η Επιτροπή (αποφάσεις Ν 898/06 και Ν 899/06, που αφορούν αντιστοίχως τα πετροχημικά σχέδια της Repsol Polímeros και της Artensa) (36), η Πορτογαλία εκτιμά ότι η αναλογία άμεσων/έμμεσων θέσεων εργασίας που προτείνεται στο επενδυτικό σχέδιο είναι πιο συνετή και ρεαλιστική από εκείνη της Repsol Polímeros (15 νέες έμμεσες θέσεις εργασίας για κάθε δημιουργούμενη άμεση θέση εργασίας), έστω και αν και στα δύο αυτά σχέδια πρόκειται για εγκαταλελειμμένες βιομηχανικές εκτάσεις. Η Πορτογαλία επεσήμανε επίσης ότι τα ποσά που προβλέπονται για το επενδυτικό σχέδιο είναι παραπλήσια εκείνων του σχεδίου της Artensa που είναι ένα σχέδιο που ξεκινάει εκ του μηδενός (σε αναξιοποίητη περιοχή). Η Πορτογαλία λαμβάνει επίσης υπόψη το κριτήριο αναφοράς που έχει θεσπίσει η εταιρεία HSB Solomon Associates LLC σχετικά με τον κλάδο των πετρελαιοειδών: τον δείκτη απόδοσης προσωπικού (Personnel Efficiency Index, PEI). Ο δείκτης αυτός αντικατοπτρίζει τον αριθμό ωρών εργασίας ανά ισοδύναμο ικανότητας απόσταξης (Equivalent Distillation Capacity, EDC), δηλαδή, σε γενικές γραμμές, τον αριθμό των δημιουργούμενων θέσεων εργασίας ανά βαρέλι επεξεργασμένου αργού πετρελαίου. Στην τελευταία δημοσιευμένη έκθεση (στοιχεία 2008), ο δικαιούχος παρουσίασε συνολικό δείκτη [50 έως 70], έναντι αξίας 113,7 για τον μέσο όρο της μελέτης, και 206,8 για τον μέσο όρο της νότιας και Κεντρικής Ευρώπης. Ο δείκτης αυτός αντανακλά τον αριθμό των εργαζομένων που απασχολούνται εντός του διυλιστηρίου, [ ], καθώς και την ύπαρξη ενός συνόλου δραστηριοτήτων υποστήριξης που βασίζονται στην αδιάλειπτη παροχή εξωτερικών υπηρεσιών. Η Πορτογαλία θεωρεί ότι αυτή η προσφυγή σε εξωτερικές υπηρεσίες εγγυάται τη δημιουργία έμμεσων θέσεων εργασίας και δικαιολογεί την πρόβλεψη αναλογίας έμμεσων προς άμεσες θέσεις εργασίας υψηλότερης από εκείνη του σχεδίου της Artensa. Ως εκ τούτου, η Πορτογαλία καταλήγει στο συμπέρασμα ότι, σε σύγκριση με τις αποφάσεις της Επιτροπής που αναφέρονται στην παρούσα αιτιολογική σκέψη, η στρατηγική αυτή χρησιμοποιείται στην ακραία μορφή της στο σχέδιο της Repsol Polimeros (ελάχιστη χρησιμοποίηση εσωτερικών και μέγιστη χρησιμοποίηση εξωτερικών πόρων). Η περίπτωση της Artensa εμφανίζει την αντίθετη κατάσταση, δηλαδή ισορροπία στη χρησιμοποίηση εσωτερικών και εξωτερικών πόρων. Η Πορτογαλία εκτιμά ότι η προτεινόμενη αναλογία 3:1 αντιστοιχεί στην αναλογία του κλάδου διύλισης και αντικατοπτρίζει ορθά τον βαθμό εξωτερικής ανάθεσης των δραστηριοτήτων της Petrogal (όπως στον τομέα της συντήρησης).
(156)
Σε μεταγενέστερες παρατηρήσεις της, η Πορτογαλία, προς επίρρωση της δήλωσης αυτής, αναφέρεται σε πιο πρόσφατο έγγραφο (37) της Επιτροπής το οποίο, κατά την άποψη της Πορτογαλίας, εμφανίζει αναλογία μεταξύ 4:1 και 6:1: «έτσι ενώ ο κλάδος απασχολεί άμεσα μόνον 100 000 άτομα στην ΕΕ, μπορεί να θεωρηθεί ότι 400 000 έως 600 000 θέσεις εργασίας εξαρτώνται άμεσα από τη βιομηχανία διύλισης της ΕΕ». Το ίδιο έγγραφο, στην υποσημείωση 41, αναφέρεται σε «ακόμη 600 000 θέσεις εργασίας στους τομείς της υλικοτεχνικής υποστήριξης και του μάρκετινγκ», που θα επέτρεπαν ακόμη και αναλογία 12:1.
(157)
Κατά το στάδιο της επίσημης διαδικασίας έρευνας, με βάση ένα άλλο έγγραφο (ανάλυση κόστους/οφέλους) που διαβιβάστηκε στην Επιτροπή, η Πορτογαλία υπολογίζει τον αριθμό των θέσεων εργασίας που διατηρούνται χάρη στο επενδυτικό σχέδιο, διότι είναι σαφές ότι σε ένα αντίστροφο σενάριο που δεν θα περιλάμβανε επένδυση η Petrogal θα είχε υιοθετήσει ορισμένα μέτρα αναδιάρθρωσης, συμπεριλαμβανομένης της μείωσης του εργατικού δυναμικού. Αν το επενδυτικό σχέδιο δεν υλοποιείτο, θα υπήρχε «συνολική απώλεια 1 240 θέσεων εργασίας - 150 άμεσων + 450 έμμεσων θέσεων εργασίας (συνδεόμενων άμεσα με το σχέδιο) επιπλέον της εκτιμώμενης απώλειας 160 άμεσων + 480 έμμεσων θέσεων εργασίας λόγω της εφαρμογής μέτρων μείωσης του κόστους για την αντιμετώπιση των μειωμένων περιθωρίων διύλισης των διυλιστηρίων με βάση τη σημερινή τους διάταξη».
(158)
Η Πορτογαλία υπογραμμίζει ότι το επενδυτικό σχέδιο θα χρησιμοποιήσει κυρίως ειδικευμένους εργαζόμενους, οι οποίοι αμείβονται με [ ] τον μέσο μισθό της αντίστοιχης τοπικής αγοράς. Οι προκύπτουσες κοινωνικοοικονομικές συνέπειες για τις τοπικές κοινότητες θα συμβάλουν στην ανάπτυξη άλλων επιχειρήσεων και δραστηριοτήτων. Το επενδυτικό σχέδιο θα ωφελήσει επομένως τη δημιουργία και ανανέωση των υποδομών και εγκαταστάσεων στις περιφέρειες του Πόρτο και του Sines, παρέχοντας εξάλλου στις εν λόγω περιφέρειες τις αναγκαίες προϋποθέσεις για να προχωρήσουν σε μια νέα φάση εξέλιξης όσον αφορά την ποιότητα ζωής και την ανταγωνιστικότητα.
(159)
Στην απάντησή της, η Πορτογαλία τονίζει επίσης ότι «κατά το στάδιο της κατασκευής, το σχέδιο θα έχει σημαντικό αντίκτυπο στον εθνικό βιομηχανικό ιστό, προωθώντας τη δημιουργία και την ανάπτυξη τοπικών επιχειρήσεων. Όταν το σχέδιο λειτουργήσει πλήρως, θα ενθαρρύνει την ανάπτυξη νέων επιχειρηματικών δραστηριοτήτων που θα συνδέονται με τη συντήρηση και έτσι θα συνεχίσει να εδραιώνει την περιφερειακή δυναμική». Επομένως, «με την πρωτοβουλία αυτή, η Petrogal θα συμβάλει στην εξισορρόπηση της ανταγωνιστικότητας των λιγότερο ανεπτυγμένων περιφερειών σε σχέση με τον εθνικό μέσο όρο. Τέλος, το σχέδιο θα έχει θετικό αντίκτυπο στις επιχειρήσεις της περιφέρειας του Alentejo και στο άνοιγμά τους στις ξένες αγορές».
(160)
Εξάλλου, με την αύξηση της ροής πρώτων υλών και μεταποιημένων προϊόντων μεταξύ των δύο διυλιστηρίων, το επενδυτικό σχέδιο αναμένεται να έχει πολύ θετικό αντίκτυπο στις λιμενικές υποδομές του Sines και του Leixões (38), αυξάνοντας σημαντικά τη δραστηριότητά τους και τη χρησιμοποίηση της παραγωγικής τους ικανότητας και, κατά συνέπεια, και τα αποτελέσματα της εκμετάλλευσης.
(161)
Τέλος, η Πορτογαλία εκτιμά ότι η Petrogal προβλέπει ότι το επενδυτικό σχέδιο θα έχει περίοδο εκμετάλλευσης άνω των 30 ετών, γεγονός που αποδεικνύει τη μακροχρόνια δέσμευσή της σε περιφερειακούς, εθνικούς και ευρωπαϊκούς στόχους.
(162)
Το επενδυτικό σχέδιο θα συμβάλει επίσης στην ενίσχυση του περιφερειακού δυναμικού σε ανθρώπινο κεφάλαιο. Για την κατάρτιση του προσωπικού που θα ασχοληθεί με το επενδυτικό σχέδιο, είτε πρόκειται για νεοπροσλαμβανόμενους είτε για ήδη εργαζόμενους, θα δημιουργηθούν δομές επαγγελματικών προσόντων και κατάρτισης, σε συνεργασία με το τεχνικό κολέγιο του Alentejo Litoral (39) στο κέντρο επιχειρήσεων της βιομηχανικής ζώνης του Sines (40) (ZILS).
(163)
Όσον αφορά τη σύνδεση με τα σχέδια Ε & Α και τη συνεργασία με τα πανεπιστήμια, η Πορτογαλία διευκρινίζει ότι τα δύο διυλιστήρια συνιστούν κέντρα περιφερειακής ανάπτυξης στον χώρο της έρευνας και της κατάρτισης. Σύμφωνα με την Πορτογαλία, το επενδυτικό σχέδιο αναμένεται να έχει θετικό αντίκτυπο και να προσελκύσει νέες συμφωνίες μεταξύ της Petrogal και εκπαιδευτικών επιστημονικών και τεχνολογικών ιδρυμάτων.
(164)
Η Πορτογαλία υπέβαλε παρατηρήσεις σχετικά με την αναλογία επένδυσης/δημιουργούμενων θέσεων εργασίας, που θα μπορούσαν να δείξουν πόσο εύλογη είναι αυτή η αναλογία, λαμβάνοντας ιδίως υπόψη ότι ο κλάδος της διύλισης είναι ένας κλάδος που χαρακτηρίζεται από υψηλή ένταση κεφαλαίου και απαιτεί εργατικό δυναμικό υψηλής ειδίκευσης και σημαντικές επενδύσεις στην κατάρτιση ειδικευμένου εργατικού δυναμικού. Εξίσου υψηλές αναλογίες μεταξύ της ενίσχυσης και των δημιουργούμενων θέσεων εργασίας εγκρίθηκαν από την Επιτροπή για τα πετροχημικά σχέδια της Repsol Polímeros και της Artensa (41).
(165)
Κατόπιν αιτήματος της Επιτροπής για εκπόνηση ανάλυσης κόστους-οφέλους και αξιολόγηση του σχεδίου ανάλογες με εκείνες που απαιτούνται για τα μεγάλα σχέδια που συγχρηματοδοτούνται από τα διαρθρωτικά ταμεία (42), η Πορτογαλία υπέβαλε έγγραφο με σκοπό κυρίως τον υπολογισμό των κοινωνικών και οικονομικών οφελών που απορρέουν από το επενδυτικό σχέδιο. Το έγγραφο τονίζει τον οικονομικό αντίκτυπο λόγω των θετικών αποτελεσμάτων της επένδυσης, όπως: φόρος που πρέπει να καταβάλει το σχέδιο· άμεση απασχόληση (φόροι)· έμμεση απασχόληση (φόροι)· μείωση των ενισχύσεων για την καταπολέμηση της ανεργίας· φόρος κατανάλωσης (ΦΠΑ)· μείωση των εκπομπών CO2 στους κλάδους των μεταφορών και της βιομηχανίας· μείωση τόκων του δημόσιου εξωτερικού χρέους της Πορτογαλίας· φορτίο και επισταλίες (φόροι)· συμπληρωματικά έσοδα για τον λιμένα του Leixões· και υποστήριξη για την ανάπτυξη των τοπικών κοινοτήτων.
(166)
Τα τοπικά οφέλη του επενδυτικού σχεδίου συνίστανται σε: φόρο κατανάλωσης (ΦΠΑ)· συμπληρωματικά έσοδα για τον λιμένα του Leixões· και στήριξη για την ανάπτυξη των τοπικών κοινοτήτων (συνολικά 49 εκατ. ευρώ σε καθαρή παρούσα αξία), ενώ τα υπόλοιπα οφέλη πρέπει να θεωρηθούν εθνικής εμβέλειας (συνολικά 454 εκατ. ευρώ σε καθαρή παρούσα αξία), που ωφελούν ολόκληρη την εθνική οικονομία και μπορούν επομένως να διατεθούν μόνον εν μέρει στις ενδιαφερόμενες περιφέρειες. Αν υποτεθεί ότι αυτά τα εθνικά οφέλη θα διανεμηθούν στις πορτογαλικές περιφέρειες ανάλογα με το αντίστοιχο οικονομικό τους βάρος, αφού οι περιφέρειες Norte και Alentejo αντιπροσώπευαν το 34,8 % του εθνικού ΑΕΠ της Πορτογαλίας το 2007, το συνολικό περιφερειακό πλεονέκτημα (195 εκατ. ευρώ σε καθαρή παρούσα αξία) υπερβαίνει κατά πολύ το κόστος της ενίσχυσης που χορηγείται στο συγκεκριμένο επενδυτικό σχέδιο (121 εκατ. ευρώ σε καθαρή παρούσα αξία).
5.1.6. Παρατηρήσεις σχετικά με την αναγκαιότητα της ενίσχυσης
(167)
Η Πορτογαλία υπογράμμισε ότι η ενίσχυση συνέβαλε αποτελεσματικά και αποφασιστικά στην απόφαση της Petrogal να προβεί στην επένδυση, διότι ήταν απαραίτητη ώστε να εξασφαλιστεί η αποδοτικότητα. Μετά την παραλαβή της επιστολής επιλεξιμότητας των εθνικών αρχών, της 23ης Ιανουαρίου 2007, το διοικητικό συμβούλιο της Galp ενέκρινε στις 5 Μαρτίου 2008 το επενδυτικό σχέδιο. Η πρώτη δέσμευση για την παραγγελία εξοπλισμού ανάγεται στις 14 Μαρτίου 2008, δηλαδή μετά την υπογραφή των συμβάσεων ενίσχυσης με την πορτογαλική κυβέρνηση στις 10 Μαρτίου 2008.
(168)
Το επενδυτικό σχέδιο δεν θα είχε τεθεί σε εφαρμογή χωρίς την ενίσχυση, διότι, στην περίπτωση αυτή, η αποδοτικότητά του δεν θα ήταν αιτιολογημένη.
(169)
Το 2001, το διοικητικό συμβούλιο της Galp αντιτάχθηκε σε προγενέστερο σχέδιο για αναβάθμιση του διυλιστηρίου του Matosinhos, διότι η απόδοση του σχεδίου σε απασχολούμενο κεφάλαιο (ROCE) ήταν χαμηλότερη από το μέσο σταθμισμένο κόστος κεφαλαίου (WACC) του κλάδου διύλισης της Galp Energia.
(170)
Το 2005, το διοικητικό συμβούλιο της Galp επανεξέτασε τη στρατηγική δυνατότητα δρομολόγησης σχεδίου μετατροπής των δύο διυλιστηρίων. Μετά τη μελέτη, στους κόλπους της εταιρείας, πολλών εναλλακτικών επενδυτικών σχεδίων, το σχέδιο μετατροπής των Sines και Matosinhos υποβλήθηκε προς έγκριση στο διοικητικό συμβούλιο τον Μάρτιο του 2008. Ο εσωτερικός βαθμός απόδοσης που συνδέεται με την αναθεωρημένη επένδυση ύψους [ ] εκατ. ευρώ υπολογίστηκε σε [8-10] % ελλείψει κάθε κινήτρου, δηλαδή [ ] % ποσοστιαίες μονάδες περισσότερες από το μέσο σταθμισμένο κόστος κεφαλαίου (WACC) της Galp Energia για τις δραστηριότητες διύλισης (υπολογιζόμενο σε [7-9] %).
(171)
Η απόφαση του διοικητικού συμβουλίου της Galp τον Μάρτιο του 2008 βασίστηκε στην ακόλουθη ανάλυση της ευαισθησίας του εσωτερικού βαθμού απόδοσης (IRR) του επενδυτικού σχεδίου.
Πίνακας 3
Με την ενίσχυση
(καθαρή παρούσα αξία)
[100-150] εκατ. EUR
Βαθμός απόδοσης/IRR
[9-11] %
Χωρίς την ενίσχυση
(καθαρή παρούσα αξία)
[1-50] εκατ. EUR
Βαθμός απόδοσης/IRR
[8-10] %
Πηγή: GALP
(172)
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της Εκτελεστικής Επιτροπής της Galp Energia της 10ης Ιανουαρίου 2008, το WACC και η εσωτερική ελάχιστη ποσοστιαία απόδοση «hurdle rate» (επασφάλιστρο κινδύνου προστιθέμενο στο κόστος κεφαλαίου) (43) για τον τομέα εφοδιασμού, διύλισης και υλικοτεχνικής υποστήριξης ανήλθαν σε [7-9] % και [10-12] %, αντίστοιχα.
(173)
Η Πορτογαλία ανέφερε τα δύο αυτά μέτρα, δηλαδή το μέσο σταθμισμένο κόστος κεφαλαίου (WACC) και η εσωτερική ελάχιστη ποσοστιαία απόδοση που καθόρισε η Galp Energia, ήταν σύμφωνα με την πάγια πρακτική του κλάδου διύλισης και ότι η χρησιμοποίηση αυτών των οικονομικών κριτηρίων είναι κοινά αποδεκτή από όλες τις μεγάλες επιχειρήσεις του κλάδου. Προς επίρρωση των δηλώσεων αυτών, η Πορτογαλία υπέβαλε στην Επιτροπή πίνακα ο οποίος καταρτίστηκε το 2010 από τις εταιρείες Citigroup, Bloomberg και Broker Research, ο οποίος συγκρίνει το WACC σημαντικών εταιρειών που δραστηριοποιούνται στον τομέα.
(174)
Η Πορτογαλία υποστηρίζει ότι η απόφαση της επένδυσης ήταν και παραμένει σύμφωνη με την πρακτική και τις τρέχουσες απαιτήσεις αποδοτικότητας που απαιτεί ο δικαιούχος σε όλα του τα σχέδια. Για τον υπολογισμό της αποδοτικότητας, εκτός από την έννοια του WACC, ως πρόσθετο κριτήριο χρησιμοποιείται η ελάχιστη ποσοστιαία απόδοση. Οι προβλέψεις μελλοντικών ταμειακών ροών είναι, εν γένει, υποθετικές. Υπάρχει πάντοτε κάποια αβεβαιότητα (κίνδυνος) που συνδέεται με τις προβλέψεις των ταμειακών ροών· όσο πιο μακρινές ημερολογιακά, τόσο μεγαλύτερη η πιθανότητα να είναι η εκτίμηση αόριστη και εσφαλμένη. Ο καλύτερος τρόπος για την αντιμετώπιση της αβεβαιότητας είναι η προσθήκη ενός επασφάλιστρου κινδύνου στο κόστος του κεφαλαίου (WACC) και η χρησιμοποίηση του συντελεστή του ως ελάχιστο απαιτούμενο ποσοστό αποδοτικότητας για την επένδυση (ελάχιστη ποσοστιαία απόδοση). Η διαφορά μεταξύ της αξίας της ελάχιστης ποσοστιαίας απόδοσης και της αξίας του WACC αντιστοιχεί, συνεπώς, στο συμπληρωματικό όφελος που αναμένεται όταν αποφασίζεται αν θα πραγματοποιηθεί μια επένδυση, διότι λαμβάνει υπόψη τον μεγαλύτερο κίνδυνο που περιλαμβάνεται στις προβλέψεις των μελλοντικών ταμειακών ροών. Η Πορτογαλία ανέφερε ότι από το 2002 λαμβάνεται υπόψη η ελάχιστη ποσοστιαία απόδοση στην ανάλυση και την απόφαση επενδυτικών σχεδίων της Galp Energia. Διαπιστώθηκε ότι, κατά το έτος αυτό, η εφαρμοστέα στα σχέδια ελάχιστη ποσοστιαία απόδοση αντιστοιχούσε στο WACC αυξημένο με απόκλιση [1-5] % ποσοστιαίων μονάδων. Το 2006, η Galp Energia αποφάσισε να υπολογίσει την ελάχιστη ποσοστιαία απόδοση με έναν ελαφρώς διαφορετικό τρόπο· συγκεκριμένα, αντί να προσθέσει [1-5] ποσοστιαίες μονάδες στο WACC, ο όμιλος επέλεξε να αυξήσει το WACC κατά [10 - 50] % (WACC2006 + ελάχιστη ποσοστιαία απόδοση2006 = [1,1-1,5] × WACC2006). Το νέο αυτό κριτήριο προέκυψε από μια εσωτερική στάθμιση βάσει της οποίας η προσφυγή στο ποσοστό, για τη βάση του υπολογισμού, φαινόταν πιο εύλογη και συνεκτική από τη χρησιμοποίηση μιας απόλυτης αξίας, λόγω των διαφορετικών επιπέδων μέσου σταθμισμένου κόστους κεφαλαίου (WACC) που αφορούν κάθε τομέα δραστηριοτήτων. Για να ολοκληρώσει την εξήγησή της, η Πορτογαλία διαβίβασε στην Επιτροπή τα διαφορετικά μέσα σταθμισμένα κόστη κεφαλαίου (WACC) και τις ελάχιστες ποσοστιαίες αποδόσεις που εφάρμοσε η Galp Energia μεταξύ των ετών 2002 και 2006 σε κάθε τομέα επιχειρηματικής δραστηριότητας: εφοδιασμός και διύλιση, εμπορία πετρελαιοειδών, εξερεύνηση και παραγωγή, φυσικό αέριο και ηλεκτρική ενέργεια.
(175)
Η Πορτογαλία υποστήριξε ότι σύμφωνα με τα διεθνώς αναγνωρισμένα πρότυπα για τα σχέδια αυτού του είδους, και δεδομένου ότι ο βαθμός μεταβολής της επένδυσης εξακολουθεί να είναι σημαντικός σε αυτό το αρχικό στάδιο τεχνικής ανάπτυξης (Front End Engineering Design), το διοικητικό συμβούλιο της Galp δεν θεώρησε βιώσιμο, για ένα σχέδιο αυτής της σημασίας, βαθμό απόδοσης τόσο κοντινό στο WACC, διότι η απόδοσή του θα μπορούσε εύκολα να είναι μικρότερη από την τιμή αναφοράς.
(176)
Ωστόσο, λαμβάνοντας υπόψη τη χορήγηση του φορολογικού κινήτρου στο επενδυτικό σχέδιο, η απόδοση του επενδυτικού σχεδίου τοποθετείται μεταξύ [9-11] %, επίπεδο το οποίο, λόγω του στρατηγικού χαρακτήρα του επενδυτικού σχεδίου, θεωρείται ως το ελάχιστο αποδεκτό για τη δρομολόγηση και την έγκριση των δεσμεύσεων που ανελήφθησαν έναντι των προμηθευτών εξοπλισμού.
(177)
Η Πορτογαλία υπέβαλε έναν κατάλογο εναλλακτικών επενδυτικών σχεδίων τα οποία θα μπορούσε να έχει αναλάβει η Petrogal κατά τον χρόνο που αποφασίστηκε το επενδυτικό σχέδιο. Λόγω των περιορισμένων χρηματοδοτικών πόρων για νέες επενδύσεις, διάφοροι τομείς δραστηριότητας της Galp Energia ανταγωνίζονται μεταξύ τους για τους περιορισμένους αυτούς πόρους και η πολιτική που εφαρμόζεται όσον αφορά την επιλογή είναι πολύ αυστηρή.
(178)
Ωστόσο, αν δεν είχε υπογραφεί η σύμβαση ενίσχυσης με το πορτογαλικό κράτος και αν το επενδυτικό σχέδιο δεν είχε τεθεί σε εφαρμογή, η ανταγωνιστικότητα των δύο διυλιστηρίων θα είχε αναπόφευκτα επιδεινωθεί. Σύμφωνα με την Πορτογαλία, αν δεν είχε δρομολογηθεί το επενδυτικό σχέδιο, η χρησιμοποίηση της παραγωγικής ικανότητας των διυλιστηρίων θα είχε μειωθεί στο [80-90] % προκειμένου να ανταποκριθεί στην πτωτική τάση της αγοράς όσον αφορά τη ζήτηση βενζίνης και μαζούτ (δεδομένου ότι οι μελέτες προβλέπουν σημαντική πτώση της ζήτησης την περίοδο 2008 - 2020, με μειώσεις μεταξύ [20-30] % και [40-50] %). Τα διυλιστήρια θα είχαν διατηρήσει πολύ μικρό περιθώριο διύλισης. Για την αντιστάθμιση αυτής της κατάστασης, θα εφαρμοζόταν ένα δραστικό πρόγραμμα αναδιάρθρωσης που θα συνεπαγόταν περικοπές θέσεων εργασίας.
(179)
Δεδομένου ότι η Επιτροπή αμφέβαλε κατά πόσον το διοικητικό συμβούλιο της Galp είχε λάβει υπόψη στην απόφασή του τις αλλαγές στο επιχειρηματικό περιβάλλον, ζητήθηκε από την Πορτογαλία να υποβάλει λεπτομερή ανάλυση του αντίστροφου σεναρίου που δεν προβλέπει επενδυτικό σχέδιο. Για τον σκοπό αυτό, η Πορτογαλία κλήθηκε να αξιολογήσει τον εσωτερικό βαθμό απόδοσης (IRR) του επενδυτικού σχεδίου, λαμβάνοντας υπόψη τη δυνητική αποδοτικότητα των διυλιστηρίων αν δεν είχε τεθεί σε εφαρμογή το επενδυτικό σχέδιο, καθώς και τη μείωση των περιθωρίων διύλισης.
(180)
Το αντίστροφο σενάριο της Πορτογαλίας συνοψίζεται στον πίνακα 4:
Πίνακας 4
Επιχειρηματικó σενάριο
Νέα οριστική αξία της επένδυσης
Με την ενίσχυση
ΚΠΑ (καθαρή πραγματική αξία)
[200-250] εκατ. EUR
[150-200] εκατ. EUR
Βαθμός απόδοσης/IRR
[10-12] %
[10-12] %
Χωρίς την ενίσχυση
ΚΠΑ (καθαρή πραγματική αξία)
[100-150] εκατ. EUR
[100-150] εκατ. EUR
Βαθμός απόδοσης/IRR
[9-11] %
[9-11] %
(181)
Σύμφωνα με την Πορτογαλία, «το γεγονός ότι ένα σχέδιο μπορεί να έχει ιδιαίτερη σημασία για μια εταιρεία, ακόμη και στρατηγική σημασία, δεν σημαίνει ότι το σχέδιο αυτό είναι το μόνο δυνατό ή ότι δεν μπορεί να αμφισβητηθεί, αν ο βαθμός απόδοσης δεν ικανοποιεί τις ελάχιστες αποδεκτές απαιτήσεις» (όπως συνέβη το 2001).
5.2. Παρατηρήσεις που υπέβαλε η Πορτογαλία σχετικά με τα σχόλια τρίτων μερών
(182)
Η Πορτογαλία υπογραμμίζει το υψηλό επίπεδο συμμετοχής διαφόρων οντοτήτων (δήμων και κοινοτήτων, συνδικάτων, τομεακών και βιομηχανικών ενώσεων) και απαριθμεί όλες τις παρατηρήσεις που υποστηρίζουν την αξία του επενδυτικού σχεδίου από πλευράς περιφερειακής ανάπτυξης και ενεργειακής απόδοσης.
5.2.1. Παρατηρήσεις σχετικά με σχόλια των ανταγωνιστών αριθ. 1 και αριθ. 2
(183)
Η Πορτογαλία, στις παρατηρήσεις που κατέθεσε στις 21 Ιανουαρίου 2010, εξηγεί ότι η αγορά πρώτων υλών κενού χαρακτηρίζεται από εξαιρετικά αστάθεια και δεν προσφέρει την απαιτούμενη σταθερότητα για τον εφοδιασμό πετρελαίου εσωτερικής καύσης κενού που απαιτείται για την τροφοδοσία μονάδας υδρογονοπυρόλυσης αντίστοιχου μεγέθους με εκείνη του Sines. Η Πορτογαλία επιβεβαιώνει ότι η παραγωγή υπολειμμάτων υδρογονοπυρόλυσης είναι σχεδόν ασήμαντη, δεδομένου ότι η μονάδα υδρογονοπυρόλυσης θα χρησιμοποιεί την τεχνολογία iso-cracking.
(184)
Η Πορτογαλία υπενθυμίζει ότι το επενδυτικό σχέδιο θα τονώσει την περιφερειακή ανάπτυξη στις μειονεκτικές περιφέρειες (δημιουργία και διατήρηση θέσεων εργασίας, κατάρτιση εργαζομένων, οικονομίες κλίμακας, μεταφορά τεχνολογίας, δευτερογενείς συνέπειες κ.λπ.) ακόμη και αν αφορά ήδη υφιστάμενα διυλιστήρια και το στοιχείο αυτό επιβεβαιώνεται από όλα τα θετικά σχόλια που διατυπώθηκαν. Η Πορτογαλία υπογραμμίζει επίσης τη στρατηγική σημασία και την περιβαλλοντική αξία του επενδυτικού σχεδίου προς αναίρεση των σχολίων που διατυπώθηκαν σύμφωνα με τα οποία η απασχόληση είναι το μόνο όφελος σε περιφερειακό επίπεδο.
(185)
Όσον αφορά τον πίνακα που κατήρτισε το τρίτο μέρος, ο ανταγωνιστής αριθ. 1, στον οποίο γίνεται σύγκριση της αναλογίας «ενίσχυση ανά δημιουργούμενη θέση εργασίας» σε άλλα περιφερειακά σχέδια ενίσχυσης ειδικού σκοπού (ad hoc) (βλέπε αιτιολογική σκέψη 89), η Πορτογαλία επισήμανε ότι δεν συμπεριλαμβάνονται άλλα σχέδια στον κλάδο της διύλισης ούτε σχέδια σε άλλο κλάδο υψηλής έντασης κεφαλαίου. Για τον λόγο αυτό, το επενδυτικό σχέδιο δεν πρέπει να συγκριθεί με τα σχέδια που αναφέρονται στον πίνακα, αλλά με τις ενισχύσεις που παρέχονται σε μεγάλα επενδυτικά σχέδια στον ίδιο οικονομικό τομέα (βλέπε την απόφαση της Επιτροπής της 10ης Ιουλίου 2007 για την υπόθεση κρατικής ενίσχυσης N 898/06 - Repsol Polimeros και την απόφαση της 10ης Ιουλίου 2007 για την υπόθεση κρατικής ενίσχυσης N 899/06 - Artensa (Artenius) - Produção e Comercialização de Ácido Tereftálico Purificado e Produtos Conexos SA, στις οποίες η αναλογία «ενίσχυση/δημιουργούμενες θέσεις εργασίας» θα είναι συγκρίσιμη με εκείνη του σχεδίου για την Petrogal).
(186)
Αντίστοιχα, εάν η αναλογία «έμμεσες/άμεσες θέσεις εργασίας» συγκριθεί με συγκρίσιμα σχέδια (όπως τα σχέδια που αναφέρονται στην αιτιολογική σκέψη 185), προκύπτουν ισοδύναμα αριθμητικά στοιχεία.
(187)
Η Πορτογαλία υπενθυμίζει ότι το επενδυτικό σχέδιο επικυρώθηκε από το διοικητικό συμβούλιο της GALP, τον Μάρτιο του 2008, μετά την παραλαβή γραπτής επιβεβαίωσης από τις πορτογαλικές αρχές τον Ιανουάριο του 2007, ότι το επενδυτικό σχέδιο ήταν επιλέξιμο για ενίσχυση. Συνεπώς, η ενίσχυση χορηγήθηκε υπό όρους (συγκεκριμένα απαιτείτο η έγκριση της Επιτροπής) πριν από την έναρξη των εργασιών. Η πρώτη βέβαιη παραγγελία πραγματοποιήθηκε τον Μάρτιο 2008, μετά την υπογραφή των συμβάσεων ενίσχυσης από την Petrogal.
(188)
Η Πορτογαλία αντικρούει τα σχόλια τρίτων μερών σύμφωνα με τα οποία η Petrogal είχε ήδη από το 2006 αποφασίσει να θέσει σε εφαρμογή το επενδυτικό σχέδιο.
(189)
Η Πορτογαλία παραδέχεται ότι εκπονήθηκαν μελέτες σκοπιμότητας πριν ληφθεί η οριστική απόφαση. Μολονότι οι πληροφορίες αυτές είναι απολύτως αναγκαίες για τη λήψη απόφασης από το διοικητικό συμβούλιο της GALP, αυτό δεν σημαίνει ότι το διοικητικό συμβούλιο της GALP είχε ήδη λάβει την απόφασή του.
(190)
Η Πορτογαλία υποστηρίζει ότι το επενδυτικό σχέδιο δεν θα μπορούσε να τεθεί σε εφαρμογή χωρίς τη χορήγηση ενίσχυσης.
(191)
Η Πορτογαλία εξηγεί ότι ο εσωτερικός βαθμός απόδοσης (IRR) του επενδυτικού σχεδίου ήταν ανεπαρκής σε σύγκριση με το επίπεδο κινδύνου και την ελκυστικότητα άλλων σχεδίων ([ ]) τα οποία είναι αποφασιστικής σημασίας για την ανάπτυξη της Galp Energia. Από αυτό προκύπτει ότι το επενδυτικό σχέδιο δεν θα είχε προχωρήσει χωρίς τη χορήγηση ενίσχυσης.
(192)
Σύμφωνα με τις παρατηρήσεις τρίτων μερών, η Πορτογαλία καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η σχετική γεωγραφική αγορά δεν περιορίζεται στην πορτογαλική αγορά αλλά επεκτείνεται, τουλάχιστον, στην αγορά της Ιβηρικής Χερσονήσου.
(193)
Η Πορτογαλία προσδιορίζει ότι τα μερίδια της Petrogal στην αγορά ντίζελ (παράδοση εκ διυλιστηρίου - χονδρική και λιανική πώληση) δεν θα υπερβούν ποτέ το 25 % εάν η σχετική γεωγραφική αγορά είναι η Ιβηρική Χερσόνησος ή ευρύτερη.
(194)
Η Πορτογαλία επιβεβαιώνει ότι, σε κάθε περίπτωση, το επενδυτικό σχέδιο δεν θα έχει αντίκτυπο στις αγορές χονδρικής και λιανικής ντίζελ, δεδομένου ότι η τιμή εκ διυλιστηρίου καθορίζεται κάτω από τους όρους της αγοράς: η Petrogal λειτουργεί παθητικά ως προς τη διαμόρφωση των τιμών. Στην αντίθετη περίπτωση, οι πελάτες της Petrogal θα στρέφονταν εύκολα στις εισαγωγές, δεδομένου ότι, σύμφωνα με την Πορτογαλία, δεν υπάρχουν φραγμοί [τεχνικοί, δασμολογικοί, υλικοτεχνικής υποστήριξης (44) κ.λπ.] για τις εισαγωγές ντίζελ από άλλα κράτη μέλη. Οι πορτογαλικές απαιτήσεις στον τομέα των εισαγωγών συνάδουν με τις απαιτήσεις της ΕΕ.
(195)
Η Πορτογαλία υπέβαλε αριθμητικά στοιχεία που ανταποκρίνονται στα συγκεντρωτικά δεδομένα για τις (θαλάσσιες και χερσαίες) εισαγωγές ντίζελ στο πορτογαλικό έδαφος.
Πίνακας 5
Εισαγωγές και εξαγωγές ντίζελ
Έτος
2006
2007
2008
2009
ΕΙΣΑΓΩΓΕΣ
Σύνολο (σε Ktonnes)
638
776
1,011
1,478
Petrogal
[ ]
[ ]
[ ]
[ ]
Άλλες
[ ]
[ ]
[ ]
[ ]
ΕΞΑΓΩΓΕΣ
Σύνολο (σε Ktonnes)
314
192
164
95
Petrogal
[ ]
[ ]
[ ]
[ ]
Άλλες
[ ]
[ ]
[ ]
[ ]
Πηγή: Δεδομένα της DGEG και της Petrogal.
(196)
Επιπλέον, η Πορτογαλία διαθέτει επαρκή ικανότητα αποθήκευσης: οι πορτογαλικές αρχές προσκόμισαν δεδομένα τα οποία δείχνουν ότι οι διάφοροι επιχειρηματίες έχουν επιλέξει διαφορετικές στρατηγικές επιλογές (επένδυση σε ικανότητα αποθήκευσης ή συμβάσεις μίσθωσης) και ότι και οι δύο εναλλακτικές λύσεις είναι δυνατές και βιώσιμες. Οι κυριότεροι επιχειρηματίες δεν έχουν αυξήσει την ικανότητα αποθήκευσης, παρά τις ευκαιρίες που εμφανίστηκαν στην αγορά και αυτό αποτελεί ένδειξη ότι οι πόροι αποθήκευσης που διαθέτουν επαρκούν για την υποστήριξη των εμπορικών τους δραστηριοτήτων. Η Πορτογαλία επισημαίνει ότι οι συνολικές εισαγωγές ντίζελ σημειώνουν συνεχή αύξηση σε αντίθεση με την ελαφρά μείωση των εξαγωγών. Η τάση αυτή οφείλεται στη συνεχή ανάπτυξη της αγοράς και στο αυξανόμενο έλλειμμα της παραγωγικής ικανότητας σε τοπικό επίπεδο. Ωστόσο, τα αριθμητικά στοιχεία του 2009 αντανακλούν τις επιπτώσεις του ατυχήματος που συνέβη στο διυλιστήριο του Sines, το οποίο καθυστέρησε τη λειτουργία και την παραγωγή του διυλιστηρίου για αρκετές εβδομάδες. Οι επιχειρηματίες αναγκάστηκαν να αυξήσουν τις εισαγωγές τους κατά τη διάρκεια εκείνου του έτους, αποδεικνύοντας έτσι την ύπαρξη εναλλακτικών δυνατοτήτων εφοδιασμού.
(197)
Η εισαγωγή πετρελαίου ντίζελ στην Πορτογαλία αντιπροσώπευε το 27,2 % της συνολικής κατανάλωσης ντίζελ, το 2009. Τα προηγούμενα έτη, ο μέσος όρος εισαγωγών ντίζελ σε σχέση με την ετήσια κατανάλωση στην Πορτογαλία (σχεδόν 5,4 Mtonnes) ανήλθε περίπου σε 14 %.
(198)
Ως εκ τούτου, η Πορτογαλία θεωρεί ότι η πορτογαλική αγορά ντίζελ είναι ανοικτή και ανταγωνιστική, ότι ευνοεί τις συναλλαγές και οι τιμές βασίζονται στην τιμή αργού πετρελαίου, στις δαπάνες διύλισης και καθορίζονται με βάση την εναλλακτική λύση των εισαγωγών σε τιμές Platts.
(199)
Όσον αφορά τη βαριά νάφθα, η Πορτογαλία θεωρεί ότι η αγορά καλύπτει τουλάχιστον τον ΕΟΧ, δεδομένου ότι η νάφθα είναι προϊόν που γίνεται αντικείμενο συναλλαγών σε ολόκληρο τον κόσμο.
6. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΜΕΤΡΟΥ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ
6.1. Ύπαρξη κρατικής ενίσχυσης
(200)
Σύμφωνα με το άρθρο 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης, οι ενισχύσεις που χορηγούνται υπό οιαδήποτε μορφή από τα κράτη ή με κρατικούς πόρους και που νοθεύουν ή απειλούν να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό διά της ευνοϊκής μεταχειρίσεως ορισμένων επιχειρήσεων ή ορισμένων κλάδων παραγωγής είναι ασυμβίβαστες με την εσωτερική αγορά, στον βαθμό που επηρεάζουν τις μεταξύ κρατών μελών συναλλαγές, εκτός εάν η παρούσα Συνθήκη ορίζει άλλως.
(201)
Η ενίσχυση που χορήγησε η Πορτογαλία στην Petrogal θα λάβει τη μορφή πίστωσης φόρου. Συνεπώς, μπορεί να θεωρηθεί ότι η στήριξη αυτή χορηγείται από το κράτος μέλος και με κρατικούς πόρους κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης.
(202)
Η ενίσχυση χορηγείται σε μία μόνο εταιρεία, την Petrogal, και ως εκ τούτου είναι επιλεκτική.
(203)
Η ενίσχυση χορηγείται για επένδυση που αποσκοπεί στην αύξηση της παραγωγής πετρελαίου ντίζελ και βαριάς νάφθας. Δεδομένου ότι τα προϊόντα αυτά αποτελούν αντικείμενο συναλλαγών μεταξύ των κρατών μελών, το μέτρο αυτό ενδέχεται να επηρεάσει τις συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών. Η ενίσχυση που χορηγήθηκε στην Petrogal θα απαλλάξει την εταιρεία από δαπάνες τις οποίες κανονικά θα επωμιζόταν η ίδια. Κατά συνέπεια, η Petrogal θα τύχει οικονομικού πλεονεκτήματος έναντι των ανταγωνιστών της. Κατά συνέπεια, με το να ευνοεί την Petrogal και την παραγωγή της με αυτό τον τρόπο, η ενίσχυση νοθεύει ή απειλεί να νοθεύσει τον ανταγωνισμό.
(204)
Ως εκ τούτου, η Επιτροπή θεωρεί ότι η ενίσχυση συνιστά κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης.
(205)
Εφόσον είναι σαφές ότι η ενίσχυση αυτή συνιστά κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης, πρέπει να εξεταστεί αν το μέτρο αυτό μπορεί να θεωρηθεί συμβιβάσιμο με την κοινή αγορά.
6.2. Νομιμότητα του μέτρου ενίσχυσης
(206)
Η Πορτογαλία, με κοινοποίηση της ενίσχυσης πριν από την έναρξη της εκτέλεσής της, τήρησε την υποχρέωση κοινοποίησης που προβλέπεται στο άρθρο 108 παράγραφος 3 της Συνθήκης.
6.3. Νομική βάση της αξιολόγησης
(207)
Δεδομένου ότι στόχος της ενίσχυσης είναι η προώθηση της περιφερειακής ανάπτυξης, η βάση για την εκτίμηση της συμβατότητας της ενίσχυσης με την εσωτερική αγορά είναι οι κατευθυντήριες γραμμές για τις περιφερειακές ενισχύσεις (ΚΓΠΕ) και, ιδίως, οι διατάξεις του σημείου 4.3 των ΚΓΠΕ που αφορούν ενισχύσεις σε μεγάλα επενδυτικά σχέδια, καθώς και τα κριτήρια για την αναλυτική αξιολόγηση των περιφερειακών ενισχύσεων σε μεγάλα επενδυτικά σχέδια που προβλέπονται στην ανακοίνωση για την αναλυτική αξιολόγηση), εκτός εάν η επίσημη διαδικασία έρευνας καταλήξει στο συμπέρασμα ότι δεν γίνεται υπέρβαση των κατώτατων ορίων των ΚΓΠΕ που προβλέπονται στο στοιχείο α) της παραγράφου 68 («έλεγχος του μεριδίου αγοράς») και στο στοιχείο β) της παραγράφου 68 («έλεγχος παραγωγικής ικανότητας και επιδόσεων στην αγορά»).
(208)
Η Επιτροπή πρέπει να διενεργήσει την αξιολόγησή της σε τρία στάδια:
-
πρώτον, να αξιολογήσει τη συμβατότητα με τις γενικές διατάξεις των ΚΓΠΕ,
-
δεύτερον, να ελέγξει αν δεν πληρούνται τα κριτήρια σχετικά με το μερίδιο της αγοράς και την αύξηση της παραγωγικής ικανότητας, καθώς και τις επιδόσεις στην αγορά που προβλέπονται στα στοιχεία α) και β) της παραγράφου 68 [οι έλεγχοι των στοιχείων α) και β) της παραγράφου 68],
-
τρίτον, ανάλογα με το αποτέλεσμα της αξιολόγησης στο δεύτερο στάδιο, μπορεί να προβεί σε αναλυτική αξιολόγηση.
6.4. Συμβατότητα με τις γενικές διατάξεις των ΚΓΠΕ - επαλήθευση των αμφιβολιών που διατυπώθηκαν στην απόφαση για την κίνηση της διαδικασίας
(209)
Η Επιτροπή έλεγξε αν η χορηγηθείσα ενίσχυση ήταν σύμφωνη με τις γενικές διατάξεις των ΚΓΠΕ. Η αξιολόγηση αυτή οδήγησε στις ακόλουθες παρατηρήσεις:
(210)
Στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας, η Επιτροπή εξέφρασε αμφιβολίες για το κατά πόσον το επενδυτικό σχέδιο αποτελούσε αρχική επένδυση ή αν θα μπορούσε να θεωρηθεί επένδυση αντικατάστασης.
(211)
Η Επιτροπή έλαβε υπόψη τις παρατηρήσεις που υπέβαλε η Πορτογαλία στις αιτιολογικές σκέψεις 130 και 131, σύμφωνα με τις οποίες οι επενδύσεις οδήγησαν σε επέκταση υφιστάμενης εγκατάστασης και σε θεμελιώδη αλλαγή της συνολικής παραγωγικής διαδικασίας υφιστάμενης εγκατάστασης και, κατά συνέπεια, η επένδυση μπορεί να θεωρηθεί αρχική επένδυση κατά την έννοια της παραγράφου 34 των ΚΓΠΕ.
(212)
Πράγματι, η νέα μονάδα απόσταξης υπό κενό και η μονάδα ιξωδόλυσης στο Matosinhos, καθώς και η νέα μονάδα υδρογονοπυρόλυσης στο Sines θα λειτουργήσουν ταυτόχρονα με τις αρχικές ήδη υφιστάμενες μονάδες διύλισης. Ως εκ τούτου, το επενδυτικό σχέδιο δεν συνιστά αντικατάσταση, αλλά επέκταση του συστήματος παραγωγής. Επιπλέον, το επενδυτικό σχέδιο θα μετατρέψει τα διυλιστήρια με την εξασφάλιση νέων τεχνολογικών υποδομών που καθιστούν δυνατή τη μετατροπή βαρύτερων κλασμάτων αργού πετρελαίου σε βενζίνη και ντίζελ.
(213)
Ο ανταγωνιστής αριθ. 1 δεν προβάλλει αντιρρήσεις ως προς τον αρχικό χαρακτήρα της επένδυσης, αλλά θεωρεί ότι η επένδυση αποτελεί απλή επέκταση υφιστάμενης εγκατάστασης.
(214)
Κατά συνέπεια, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι, το επενδυτικό σχέδιο αποτελεί αρχική επένδυση κατά την έννοια της παραγράφου 34 των ΚΓΠΕ και, ως εκ τούτου, αίρονται οι αμφιβολίες σχετικά με τον αρχικό επενδυτικό χαρακτήρα του επενδυτικού σχεδίου.
(215)
Στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας, η Επιτροπή εξέφρασε αμφιβολίες σχετικά με τη δημιουργία κινήτρων σε σχέση με τις ισχύουσες απαιτήσεις για ενίσχυση ειδικού σκοπού (ad hoc), όπως ορίζεται στην παράγραφο 38 των ΚΓΠΕ. Συγκεκριμένα, η Επιτροπή εξέφρασε αμφιβολίες για το κατά πόσο η γραπτή επιβεβαίωση της Πορτογαλίας, σύμφωνα με την οποία, με την επιφύλαξη λεπτομερέστερης επαλήθευσης, το επενδυτικό σχέδιο πληροί τους όρους επιλεξιμότητας που προβλέπει το καθεστώς ενίσχυσης (45), θα μπορούσε να αντικαταστήσει την απαιτούμενη επιστολή προθέσεων.
(216)
Η παράγραφος 38 των ΚΓΠΕ προβλέπει ότι: «Είναι σημαντικό να διασφαλίζεται ότι η περιφερειακή ενίσχυση θα αποτελέσει πραγματικό κίνητρο για την ανάληψη επενδυτικών πρωτοβουλιών οι οποίες σε διαφορετική περίπτωση δεν θα πραγματοποιούνταν στις ενισχυόμενες περιφέρειες. Έτσι, οι ενισχύσεις αυτές είναι δυνατόν να χορηγηθούν στο πλαίσιο καθεστώτων μόνον εφόσον ο δικαιούχος έχει υποβάλει σχετική αίτηση και η αρμόδια για τη διαχείριση του καθεστώτος αρχή έχει εν συνεχεία επιβεβαιώσει εγγράφως ότι, υπό την αίρεση λεπτομερούς επαλήθευσης, το σχέδιο ικανοποιεί καταρχήν τους όρους επιλεξιμότητας που τίθενται από το καθεστώς πριν από την έναρξη των εργασιών του σχεδίου. […]. Σε περίπτωση ενίσχυσης ειδικού σκοπού (ad hoc), η αρμόδια αρχή πρέπει να έχει συντάξει επιστολή προθέσεων, υπό την αίρεση της έγκρισης της ενίσχυσης από την Επιτροπή, ως προς τη χορήγηση της ενίσχυσης πριν από την έναρξη των εργασιών του σχεδίου. Εάν οι εργασίες αρχίσουν πριν από την ικανοποίηση των όρων που τίθενται στην παρούσα παράγραφο, ολόκληρο το σχέδιο δεν θα είναι επιλέξιμο για ενίσχυση.»
(217)
Η «έναρξη των εργασιών» ορίζεται στην υποσημείωση 40 των κατευθυντήριων γραμμών είτε ως έναρξη των κατασκευαστικών εργασιών, είτε ως πρώτη επίσημη δέσμευση για την παραγγελία εξοπλισμού.
(218)
Η Επιτροπή έλαβε υπόψη τις ακόλουθες τεκμηριωμένες πληροφορίες που υπέβαλε η Πορτογαλία:
-
η Petrogal υπέβαλε αίτηση ενίσχυσης στις 22 Ιανουαρίου 2007,
-
η Πορτογαλία επιβεβαίωσε την αρχή επιλεξιμότητας του σχεδίου ενίσχυσης στις 23 Ιανουαρίου 2007,
-
η ενίσχυση εγκρίθηκε από το πορτογαλικό Συμβούλιο Υπουργών στις 6 Μαρτίου 2008, αλλά η χορήγηση της ενίσχυσης εξαρτάται από την έγκριση της Επιτροπής και η Petrogal δεν θα λάβει ενίσχυση πριν από το 2011 (μόλις ολοκληρωθεί η επένδυση),
-
το διοικητικό συμβούλιο της Petrogal χορήγησε άδεια για παραγγελίες εξοπλισμού στις 8 Μαρτίου 2008,
-
η πρώτη ανάληψη δέσμευσης για παραγγελία εξοπλισμού πραγματοποιήθηκε στις 14 Μαρτίου 2008. Οι κατασκευαστικές εργασίες σχετικά με το επενδυτικό σχέδιο άρχισαν τον Νοέμβριο του 2008 στο Sines και τον Ιανουάριο του 2009 στο Matosinhos.
(219)
Η Επιτροπή θεωρεί ότι οι συμβάσεις ενίσχυσης που υπογράφηκαν στις 10 Μαρτίου 2008 μεταξύ της Πορτογαλίας και της Petrogal, καθώς και η δημοσίευση των ψηφισμάτων του Συμβουλίου Υπουργών, της 6ης Μαρτίου 2008, που δημοσιεύθηκαν στην πορτογαλική Επίσημη Εφημερίδα (46), ισοδυναμούν τουλάχιστον με επιστολή προθέσεων, και πρέπει να θεωρηθούν ως ισχυρότερη απόδειξη επίσημης δημιουργίας κινήτρων από την επιστολή προθέσεων που απαιτείται βάσει της παραγράφου 38 των ΚΓΠΕ. Αυτές οι συμβάσεις ενίσχυσης υπογράφηκαν πριν από την έναρξη των εργασιών του επενδυτικού σχεδίου.
(220)
Ως εκ τούτου, η Επιτροπή θεωρεί ότι έχουν αρθεί οι αμφιβολίες όσον αφορά την επίσημη δημιουργία κινήτρων.
(221)
Στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας, η Επιτροπή εξέφρασε αμφιβολίες όσον αφορά τη συνεισφορά της επένδυσης στην περιφερειακή ανάπτυξη. Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή εξέφρασε επίσης αμφιβολίες σχετικά με την αναγκαιότητα της ενίσχυσης και τόνισε ότι «μη αναγκαία ενίσχυση είναι απίθανο να συμβάλλει στην περιφερειακή ανάπτυξη και μπορεί να οδηγήσει σε απαράδεκτη νόθευση του ανταγωνισμού» (47).
(222)
Οι ανταγωνιστές αριθ. 1 και αριθ. 2 επισήμαναν ότι η Petrogal θα είχε πραγματοποιήσει το επενδυτικό σχέδιο ακόμη και χωρίς ενίσχυση. Κατά την άποψή τους, πρόκειται για οικονομικά παραγωγική επένδυση λόγω της ανισορροπίας μεταξύ της προσφοράς και της ζήτησης πετρελαίου ντίζελ και της δυνατότητας πρόσβασης σε βαρύτερο και φθηνότερο αργό πετρέλαιο. Όλες οι επιχειρήσεις στην Ευρώπη πραγματοποιούν παρόμοιες επενδύσεις στα διυλιστήριά τους χωρίς να τυγχάνουν κρατικής ενίσχυσης.
(223)
Επομένως, πρέπει να εξεταστεί κατά πόσο η ενίσχυση είναι απαραίτητη για να δημιουργήσει πραγματικό κίνητρο για επένδυση, η οποία διαφορετικά δεν θα λάμβανε χώρα στις δύο ενισχυόμενες περιφέρειες ή να εξεταστεί κατά πόσο το επενδυτικό σχέδιο θα είχε σε κάθε περίπτωση πραγματοποιηθεί. Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή πρέπει να εξακριβώσει αν η ενίσχυση μετέβαλε τη συμπεριφορά της Petrogal, ώστε η εταιρεία να προβεί σε συμπληρωματικές επενδύσεις στις εν λόγω περιφέρειες.
(224)
Από ό,τι φαίνεται, η στρατηγική απόφαση για την πραγματοποίηση της επένδυσης λήφθηκε το 2006. Αυτό αντανακλάται σε έγγραφο που δημοσιεύθηκε από την Galp Energia τον Οκτώβριο του 2006 (48). Όπως αναφέρεται στην ετήσια έκθεση της Galp Energia για το 2006, το διοικητικό συμβούλιο έλαβε την εκτελεστική απόφαση σχετικά με το επενδυτικό σχέδιο στις 23 Ιανουαρίου 2007 (49) και στις 5 Μαρτίου 2008 (δηλαδή μετά την παραλαβή της επιστολής επιλεξιμότητας από τις εθνικές αρχές στις 23 Ιανουαρίου 2007). Το διοικητικό συμβούλιο έλαβε την επιχειρησιακή απόφαση να παραγγείλει τον αρχικό εξοπλισμό που συνδέεται με το επενδυτικό σχέδιο στις 14 Μαρτίου 2008.
(225)
Η Πορτογαλία δήλωσε ότι η Petrogal δεν είχε πραγματοποιήσει την επένδυση μέχρι το 2008 λόγω της ανεπαρκούς οικονομικής της βιωσιμότητας και ότι το διοικητικό συμβούλιο της Galp αποφάσισε τελικά να προχωρήσει σε παραγγελίες εξοπλισμού και σε κατασκευαστικά έργα μόνο μετά την έγκριση του σχετικού ψηφίσματος του Συμβουλίου Υπουργών από την πορτογαλική κυβέρνηση.
(226)
Η Πορτογαλία ισχυρίζεται ότι η ύπαρξη κρατικής ενίσχυσης ήταν αποφασιστικής σημασίας για την απόφαση της Petrogal να πραγματοποιήσει την επένδυση. Χωρίς την ενίσχυση, το επενδυτικό σχέδιο θα είχε εγκαταλειφθεί. Η Petrogal θα είχε εφαρμόσει εναλλακτικό σχέδιο αναδιάρθρωσης για να προσαρμόσει τις δραστηριότητες διύλισης σύμφωνα με τις νέες συνθήκες της αγοράς και τις νέες συνθήκες εφοδιασμού σε αργό πετρέλαιο. Επιπλέον, οι διαθέσιμοι δημοσιονομικοί πόροι θα είχαν χρησιμοποιηθεί για επενδύσεις σε εναλλακτικά σχέδια που δεν αφορούσαν τη δραστηριότητα διύλισης.
(227)
Η Πορτογαλία υπέβαλε έγγραφα της Petrogal τα οποία περιλαμβάνουν ανάλυση του αναμενόμενου εσωτερικού βαθμού απόδοσης του επενδυτικού σχεδίου και του μέσου σταθμισμένου κόστους κεφαλαίου (WACC), καθώς και κατάλογο πιθανών εναλλακτικών επενδύσεων που θα μπορούσε να είχε πραγματοποιήσει η Galp Energia με τα διαθέσιμα κονδύλια.
(228)
Η Επιτροπή θεωρεί ότι τα έγγραφα που υποβλήθηκαν στο διοικητικό συμβούλιο της Galp στις 23 Ιανουαρίου 2007 και στις 5 Μαρτίου 2008 ήταν αποφασιστικής σημασίας για την αξιολόγηση της αναγκαιότητας της ενίσχυσης, δεδομένου ότι η απόφαση του Συμβουλίου βασίστηκε στα έγγραφα αυτά.
(229)
Σύμφωνα με την Πορτογαλία, από τους υπολογισμούς που υποβλήθηκαν στο διοικητικό συμβούλιο της Galp, το 2008, προκύπτει ότι, λόγω της απουσίας ενίσχυσης, ο εσωτερικός βαθμός απόδοσης του επενδυτικού σχεδίου ήταν [8-10] %, δηλαδή, αρκετά υψηλότερος από το μέσο σταθμισμένο κόστος κεφαλαίου (WACC) [7-9] % της Petrogal.
(230)
Ωστόσο, η Πορτογαλία εξήγησε ότι οι αποφάσεις του διοικητικού συμβουλίου της GALP βασίστηκαν σε μια προσέγγιση βάσει της ελάχιστης ποσοστιαίας απόδοσης, η οποία είχε ήδη υιοθετηθεί το 2002. Η ελάχιστη ποσοστιαία απόδοση, ή το ελάχιστο αποδεκτό ποσοστό απόδοσης (MARR), είναι το ελάχιστο ποσοστό απόδοσης για σχέδιο που ένας φορέας λήψης αποφάσεων είναι διατεθειμένος να δεχθεί πριν από την έναρξη του σχεδίου, δεδομένων των κινδύνων και του κόστους ευκαιρίας για παραίτηση από άλλα σχέδια. Άλλες εκφράσεις που χρησιμοποιούνται για την «ελάχιστη ποσοστιαία απόδοση» είναι «καταληκτικό ποσοστό (cut-off rate)» ή «ποσοστό αναφοράς».
(231)
Από το 2006, όσον αφορά τις δραστηριότητες διύλισης, η εσωτερική ελάχιστη ποσοστιαία απόδοση ανερχόταν σε [110-150] % του WACC, δηλαδή μεταξύ [10-12] %. Κανονικά, δεν λαμβάνεται απόφαση επένδυσης εάν ο υπολογισμός του εσωτερικού βαθμού απόδοσης δεν υπερβαίνει αυτό το κατώτατο όριο. Στην περίπτωση αυτή, η ενίσχυση αυξάνει τον εσωτερικό βαθμό απόδοσης κατά [1-3] ποσοστιαίες μονάδες, ώστε να ανέλθει από [8-10] % σε [9-11] %, όπως φαίνεται στην αιτιολογική σκέψη 171 του πίνακα 3 για τους υπολογισμούς που υποβλήθηκαν στο διοικητικό συμβούλιο, το 2008. Μολονότι ο προσαρμοσμένος εσωτερικός βαθμός απόδοσης της ενίσχυσης εξακολουθεί να είναι πολύ χαμηλότερος από την εσωτερική ελάχιστη ποσοστιαία απόδοση, το διοικητικό συμβούλιο της Galp έκρινε ότι το συμπληρωματικό περιθώριο ασφάλειας που δημιουργήθηκε λόγω της ενίσχυσης ήταν επαρκές για να του επιτρέψει να εγκρίνει τελικά το επενδυτικό σχέδιο.
(232)
Η ελάχιστη ποσοστιαία απόδοση είναι ένα μέσο που χρησιμοποιείται από τις επιχειρήσεις σε περιπτώσεις λήψης αποφάσεων που συνεπάγονται σημαντικά επίπεδα κινδύνου και, ως εκ τούτου, μπορεί να ποικίλλει ανάλογα με τον εκάστοτε κίνδυνο. Η ελάχιστη ποσοστιαία απόδοση ενδέχεται επίσης να επηρεαστεί από το νόμισμα στο οποίο γίνεται ο υπολογισμός: έτσι σε νομισματικές περιφέρειες με υψηλά επίπεδα πληθωρισμού, η ελάχιστη ποσοστιαία απόδοση θα είναι υψηλότερη απ’ ό, τι στις περιφέρειες με σταθερές τιμές.
(233)
Μέχρι σήμερα, οι αποφάσεις κρατικών ενισχύσεων στον τομέα των περιφερειακών ενισχύσεων δεν χρησιμοποιούσαν την έννοια της «ελάχιστης ποσοστιαίας απόδοσης» για να αποφανθούν σχετικά με την αναγκαιότητα της ενίσχυσης και τα κίνητρα που παρέχει. Η έννοια της «ελάχιστης ποσοστιαίας απόδοσης» δεν αναφέρεται στην ανακοίνωση για την αναλυτική αξιολόγηση. Ωστόσο, η έννοια της «ελάχιστης ποσοστιαίας απόδοσης» έχει ήδη χρησιμοποιηθεί σε περιορισμένο αριθμό αποφάσεων στον τομέα των κρατικών ενισχύσεων (όπως στην απόφαση της Επιτροπής της 23ης Φεβρουαρίου 2011 για την υπόθεση κρατικής ενίσχυσης N 204/2010 - Σουηδία - Ενίσχυση για έρευνα και ανάπτυξη υπέρ της Volvo Aero for Trent XWB ICC, η οποία δεν έχει δημοσιευθεί ακόμη στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης) που έχουν εγκριθεί κυρίως βάσει του κοινοτικού πλαισίου κρατικών ενισχύσεων για έρευνα και ανάπτυξη και καινοτομία (50), για σχέδια που συνεπάγονται υψηλό βαθμό κινδύνου.
(234)
Η Πορτογαλία υπογραμμίζει ότι το επενδυτικό σχέδιο διατρέχει πολλαπλούς κινδύνους που δικαιολογούν τη χρήση της προσέγγισης της ελάχιστης ποσοστιαίας απόδοσης. Το επενδυτικό σχέδιο είναι η μεγαλύτερη παραγωγική επένδυση που έχει πραγματοποιηθεί ποτέ στην Πορτογαλία. Η εκτέλεσή του θα διαρκέσει αρκετά έτη. Οι εκτιμήσεις κόστους για το επενδυτικό σχέδιο παρουσιάζουν εξαιρετικές δυσκολίες: πράγματι, η Πορτογαλία υπέβαλε αριθμητικά στοιχεία που δείχνουν ότι οι αρχικές εκτιμήσεις κόστους ήταν στην πραγματικότητα πολύ μεγαλύτερες. Δεδομένου ότι η υλοποίηση του επενδυτικού σχεδίου έχει μακροπρόθεσμο προσανατολισμό, οι μακροπρόθεσμες προβλέψεις όσον αφορά τα περιθώρια διύλισης είναι εξαιρετικά δύσκολες, ιδίως σε περιπτώσεις κατά τις οποίες, μακροπρόθεσμα, τα παραδοσιακά αυτοκίνητα με κινητήρες εσωτερικής καύσης μπορούν να αντικατασταθούν από ηλεκτρικά αυτοκίνητα και άλλα είδη αυτοκινήτων.
(235)
Εμπειρική μελέτη (51) του 2006, η οποία αναλύει περισσότερες από 100 δηλώσεις ελάχιστης ποσοστιαίας απόδοσης (κυρίως από επιχειρήσεις της Βόρειας Αμερικής), αναφέρει μέση ελάχιστη ποσοστιαία απόδοση 14,1 % και διαφορά σε απόλυτες τιμές 5 % μεταξύ του WACC και της ελάχιστης ποσοστιαίας απόδοσης, δηλαδή περίπου 155 % του WACC. Με βάση τις πληροφορίες αυτές, η ελάχιστη ποσοστιαία απόδοση που εφαρμόζουν η Petrogal και η Galp Energia στον τομέα της διύλισης δεν φαίνεται εκ πρώτης όψεως υπερβολική.
(236)
Βάσει των ανωτέρω στοιχείων και, κυρίως, βάσει των ειδικών χαρακτηριστικών του κλάδου και της υπόθεσης (συγκεκριμένα των σημαντικών κινδύνων που συνεπάγεται το μέγεθος του επενδυτικού σχεδίου και η μακροπρόθεσμη περίοδος εκμετάλλευσής του), η Επιτροπή θεωρεί ότι, προκειμένου να αποφασιστεί εάν η ενίσχυση είναι ή όχι απαραίτητη ως κίνητρο για την υλοποίηση του επενδυτικού σχεδίου, μπορεί να ληφθεί υπόψη η ελάχιστη ποσοστιαία απόδοση.
(237)
Οι ανταγωνιστές αριθ. 1 και αριθ. 2 επιβεβαίωσαν ότι για τις δραστηριότητες διύλισης δεν υπάρχουν τομεακοί δείκτες αναφοράς. Ωστόσο, ο ανταγωνιστής αριθ. 1 δήλωσε ότι θα θεωρούσε ότι ένας δείκτης αναφοράς (συγκεκριμένα, ποσοστό απόδοσης 10 %) επαρκεί για την εκτέλεση του επενδυτικού σχεδίου. Η Επιτροπή επισημαίνει ότι αυτό το ποσοστό αναφοράς 10 % πλησιάζει πολύ τον εσωτερικό βαθμό απόδοσης μετά την ενίσχυση [9-11] % που είχε υποβληθεί το 2008 στο διοικητικό συμβούλιο της GALP. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή θεωρεί ότι η ενίσχυση δεν πρέπει να υπερβαίνει το ποσό που ένας ανταγωνιστής μπορεί να θεωρήσει απαραίτητο για την επίτευξη αποδεκτού εσωτερικού βαθμού απόδοσης.
(238)
Συνεπώς, φαίνεται ότι το μέτρο ενίσχυσης προσεγγίζει περισσότερο τον εσωτερικό βαθμό απόδοσης που έχει υπολογιστεί για την ελάχιστη ποσοστιαία απόδοση της Petrogal και για το ποσοστό αναφοράς που αναφέρει ο ανταγωνιστής αριθ. 1. Μετά την ενίσχυση, ο εσωτερικός βαθμός απόδοσης δεν υπερβαίνει ούτε την ελάχιστη ποσοστιαία απόδοση της Petrogal ούτε το ποσοστό αναφοράς του ανταγωνιστή της, και αυτό σημαίνει ότι η ενίσχυση δεν ήταν υπερβολική. Το γεγονός ότι η απόφαση επένδυσης ελήφθη, το 2008, στο πλαίσιο συνθηκών κατά τις οποίες ο προσαρμοσμένος για την ενίσχυση εσωτερικός βαθμός απόδοσης ήταν ακόμη πολύ χαμηλότερος από την ελάχιστη ποσοστιαία απόδοση, δεν αρκεί για να προκαλέσει αμφιβολίες σχετικά με τη σημασία της ελάχιστης ποσοστιαίας απόδοσης. Με βάση προηγούμενες δηλώσεις του διοικητικού συμβουλίου της GALP, προκύπτει σαφώς ότι το διοικητικό συμβούλιο γνώριζε τη στρατηγική σημασία του επενδυτικού σχεδίου προκειμένου να σταματήσει η πτωτική πορεία των περιθωρίων διύλισης. Μολονότι η ελάχιστη ποσοστιαία απόδοση δεν είχε πλήρως επιτευχθεί, αυτό το στρατηγικό στοιχείο φαίνεται ότι ήταν αρκετό για να δικαιολογήσει περιορισμένη απόκλιση σε σχέση με την ελάχιστη ποσοστιαία απόδοση.
(239)
Ως εκ τούτου, η Επιτροπή θεωρεί ότι η ενίσχυση είναι απαραίτητη ως επενδυτικό κίνητρο και ότι δεν έχει υπερβεί το απαιτούμενο ποσό για τον σκοπό αυτό. Από την άποψη αυτή, δεν είναι απόλυτα σωστός ο ισχυρισμός ότι όλες οι επιχειρήσεις στην Ευρώπη έχουν πραγματοποιήσει παρόμοιες επενδύσεις στα διυλιστήριά τους χωρίς κρατική ενίσχυση. Για παράδειγμα, η Επιτροπή εξέτασε άλλα μέτρα ενίσχυσης που εφαρμόστηκαν σε ανάλογες επενδύσεις. Αυτό προκύπτει ιδίως από την απόφαση N283/2004 (52) της Επιτροπής σχετικά με μονάδα υδρογονοπυρόλυσης αποστάγματος.
(240)
Στην απόφαση για την κίνηση της διαδικασίας, όπως αναφέρεται στην παράγραφο 10 των ΚΓΠΕ, η Επιτροπή εξέφρασε αμφιβολίες όσον αφορά τη συμβολή της ενίσχυσης και του επενδυτικού σχεδίου στην περιφερειακή ανάπτυξη, τονίζοντας τον περιορισμένο αριθμό των θέσεων εργασίας (150) που δημιουργήθηκαν σε σύγκριση με το ποσό της ενίσχυσης (160 εκατ. ευρώ) και διερωτήθηκε για το κατά πόσον η αναμενόμενη συμβολή στην περιφερειακή ανάπτυξη μπόρεσε πραγματικά να αντισταθμίσει τις τομεακές επιπτώσεις που προκύπτουν από την ενίσχυση.
(241)
Η Επιτροπή επισημαίνει ότι, όπως υπογραμμίστηκε επίσης από τον ανταγωνιστή αριθ. 1, το ποσό της ενίσχυσης για κάθε νέα θέση εργασίας, είναι σαφώς υψηλότερο από το επίπεδο της ενίσχυσης ανά θέση εργασίας σε προηγούμενες πρόσφατες υποθέσεις ενισχύσεων ειδικού σκοπού (ad hoc) (βλέπε αιτιολογική σκέψη 89). Το συμπέρασμα στο οποίο κατέληξαν πολλές αρνητικές αποφάσεις (53) είναι ότι η συμβολή σε περιφερειακό επίπεδο ήταν ανεπαρκής σε σύγκριση με τον αριθμό των δημιουργούμενων θέσεων εργασίας.
(242)
Η Πορτογαλία αναγνωρίζει ότι το ποσό της ενίσχυσης για κάθε άμεση θέση εργασίας που δημιουργείται είναι πολύ υψηλό. Ωστόσο, αυτό εξηγείται από την υψηλή ένταση κεφαλαίου του επενδυτικού σχεδίου που χαρακτηρίζει τις επενδύσεις στον τομέα αυτό: η Επιτροπή ενέκρινε στο παρελθόν (54) αιτήσεις που υποβλήθηκαν για καθεστώτα ατομικών ενισχύσεων στον τομέα αυτό, στο πλαίσιο των οποίων το ποσό ενίσχυσης ανά δημιουργούμενη θέση εργασίας ήταν ακόμη υψηλότερο. Η Πορτογαλία θεωρεί ότι, εκτός από τη χορήγηση ενίσχυσης για κάθε άμεση θέση εργασίας, θα πρέπει να ληφθούν υπόψη και άλλοι παράγοντες, όπως ο αριθμός των έμμεσα δημιουργούμενων θέσεων εργασίας, ο αριθμός των προσωρινών θέσεων εργασίας και άλλα σχετικά θέματα.
(243)
Σε προηγούμενες αποφάσεις της, η Επιτροπή λάμβανε πάντα υπόψη την άμεση δημιουργία θέσεων εργασίας. Επιπλέον, η έμμεση δημιουργία θέσεων εργασίας ελήφθη υπόψη σε πολλές αποφάσεις (55).
(244)
Η Πορτογαλία ισχυρίστηκε αρχικά ότι κάθε άμεση θέση εργασίας που δημιουργείται (ή χάνεται) θα οδηγούσε επίσης σε τρεις έμμεσες θέσεις εργασίας. Η αναλογία αυτή 3: 1 δικαιολογήθηκε σε σχέση με άλλες πορτογαλικές υποθέσεις στον ίδιο τομέα (56), στις οποίες η Επιτροπή έχει δεχθεί στο παρελθόν παρόμοιες ή μεγαλύτερες αναλογίες. Η δυνατότητα δημιουργίας έμμεσων θέσεων εργασίας συνδέεται με τις δραστηριότητες συντήρησης, που αποτελούν ενδεχομένως το εξειδικευμένο τμήμα της αγοράς που θα επωφεληθεί περισσότερο από το σχέδιο. Η δυνατότητα αυτή θα είναι αποτέλεσμα της αυξανόμενης τεχνολογικής πολυπλοκότητας των διυλιστηρίων που συνεπάγεται την ανάθεση υπηρεσιών σε υπαλλήλους και τεχνικούς με πολύ υψηλό επίπεδο ειδίκευσης.
(245)
Η Πορτογαλία, προς επίρρωση των επιχειρημάτων της παρέπεμψε σε πρόσφατο έγγραφο εργασίας της Επιτροπής σχετικά με τη βιομηχανία πετροχημικών (57), στο οποίο αναφέρεται ότι, εάν στην ΕΕ ο αριθμός των άμεσων θέσεων εργασίας σ’ αυτόν τον κλάδο παραγωγής ανέρχεται μόνο σε 100 000 εργαζομένους, μπορεί να θεωρηθεί ότι τουλάχιστον 400 000 έως 600 000 θέσεις εργασίας εξαρτώνται άμεσα από τη βιομηχανία διύλισης στην ΕΕ. Στην υποσημείωση 41 του ιδίου εγγράφου αναφέρονται άλλες 600 000 θέσεις εργασίας στον τομέα της υλικοτεχνικής υποστήριξης και του μάρκετινγκ. Με βάση τις δηλώσεις αυτές, μπορεί να δικαιολογηθεί αναλογία υψηλότερη από 3:1, δηλαδή 4:1 έως 6:1, και μάλιστα 12:1 εφόσον ληφθεί υπόψη η δημιουργία θέσεων εργασίας στο επίπεδο της υλικοτεχνικής υποστήριξης και του μάρκετινγκ.
(246)
Η Πορτογαλία επισήμανε επίσης ότι, σε περίπτωση αντίστροφου σεναρίου κατά το οποίο δεν υφίσταται «ούτε ενίσχυση, ούτε σχέδιο», η Petrogal θα είχε αναδιαρθρώσει τα διυλιστήριά της και θα είχε περιορίσει το εργατικό δυναμικό της με αποτέλεσμα την απώλεια 160 άμεσων θέσεων εργασίας. Κατά την εκτίμησή της σχετικά με τη συμβολή των ενισχύσεων αυτών στην περιφερειακή ανάπτυξη, η Επιτροπή θα πρέπει, ως εκ τούτου, να λάβει υπόψη τη δημιουργία ή τη διατήρηση 310 άμεσων θέσεων εργασίας (58), καθώς και περίπου 930 (59) έως 3 720 έμμεσων θέσεων εργασίας που θα προκύψουν ενδεχομένως από το επενδυτικό σχέδιο, γεγονός το οποίο θα μετριάσει το υπερβολικό ποσό της ενίσχυσης για κάθε άμεση θέση εργασίας.
(247)
Επιπλέον, η Πορτογαλία υπογράμμισε το γεγονός ότι το επενδυτικό σχέδιο αποτελεί τη σημαντικότερη επένδυση που έχει αναληφθεί ποτέ στην Πορτογαλία και ότι, κατά τη διάρκεια του κατασκευαστικού σταδίου, θα δημιουργηθούν στις εν λόγω περιφέρειες 3 000 προσωρινές θέσεις εργασίας.
(248)
Επίσης, σε προηγούμενες αποφάσεις (60) για την έγκριση περιφερειακών ενισχύσεων ad hoc, η Επιτροπή αναφέρθηκε στη σημασία των ακόλουθων παραγόντων:
-
της αύξησης του εισοδήματος των εργαζομένων (δημιουργία καλύτερα αμειβόμενων άμεσων και έμμεσων θέσεων εργασίας),
-
της κοινωνικής ευημερίας στην περιφέρεια (χάρη στη βελτίωση των περιβαλλοντικών συνθηκών και των συνθηκών διαβίωσης, καθώς και των χορηγιών υπέρ τοπικών εκδηλώσεων),
-
της ενίσχυσης του δυναμικού σε ανθρώπινο κεφάλαιο (μέσω της κατάρτισης, της εκπαίδευσης και των προγραμμάτων διδακτορικών σπουδών),
-
της συνεισφοράς στην έρευνα και ανάπτυξη, την τεχνολογία και τη μεταφορά τεχνογνωσίας (ως αποτέλεσμα της αναβάθμισης της επένδυσης),
-
της μεγαλύτερης προσφυγής σε υπεργολαβίες στις περιφέρειες που αφορούν το σχέδιο,
-
της καλύτερης χρησιμοποίησης των υφιστάμενων λιμενικών εγκαταστάσεων.
Αυτοί οι παράγοντες αποτελούν θετικά στοιχεία που θα μπορούσαν να ληφθούν υπόψη για την αξιολόγηση της συνεισφοράς της ενίσχυσης και του επενδυτικού σχεδίου στην περιφερειακή ανάπτυξη στην Πορτογαλία.
(249)
Έτσι, οι παρατηρήσεις της Πορτογαλίας και διαφόρων άλλων ενδιαφερόμενων μερών παραπέμπουν σε άλλες σημαντικές συνεισφορές στην περιφερειακή ανάπτυξη όσον αφορά τον κοινωνικό και περιβαλλοντικό αντίκτυπο, τη βελτίωση της κατάρτισης, και τα πρωτόκολλα που έχουν συναφθεί με ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης
(250)
Η Πορτογαλία αναφέρθηκε επίσης στην ανάπτυξη της αλυσίδας τροφοδοσίας και στον αντίκτυπο της κατασκευής νέων μονάδων στον εθνικό βιομηχανικό ιστό, με αντίκτυπο στα έργα πολιτικού μηχανικού, στα κατασκευαστικά έργα και στη συναρμολόγηση μηχανημάτων και μηχανολογικού εξοπλισμού. Πρόκειται ασφαλώς για θετικό αντίκτυπο, αλλά έχει άλλοτε μόνο προσωρινό χαρακτήρα και άλλοτε γενικό χαρακτήρα (βλέπε αιτιολογική σκέψη 154).
(251)
Η Επιτροπή λαμβάνει υπόψη τα θετικά μη προσωρινά δευτερογενή αποτελέσματα του επενδυτικού σχεδίου στις εν λόγω περιφέρειες, όπως τα παρουσίασε η Πορτογαλία. Ειδικότερα, η προσδοκώμενη μεγάλη διάρκεια ζωής των διυλιστηρίων (που θα πρέπει να λειτουργούν τουλάχιστον επί 30 έτη), ο θετικός αντίκτυπος στον κλάδο της υπεργολαβίας, οι σημαντικές προσπάθειες κατάρτισης και ο αριθμός των πρωτοκόλλων συνεργασίας με σχολεία και πανεπιστήμια υπογραμμίζουν τη σημασία των διυλιστηρίων στις εν λόγω περιφέρειες. Ακόμη και πολλά από αυτά τα θετικά δευτερογενή αποτελέσματα είναι ήδη ορατά λόγω της μακρόχρονης ύπαρξης των διυλιστηρίων, μπορεί να αναγνωριστεί ότι οι επενδύσεις ενισχύουν αναμφισβήτητα τον ρόλο της παρουσίας της Petrogal τόσο στην περιφέρεια του Sines όσο και στην περιφέρεια του Πόρτο.
(252)
Η Πορτογαλία υπέβαλε επίσης ανάλυση κόστους-οφέλους του σχεδίου ενίσχυσης. Στόχος της ανάλυσης αυτή είναι να υπερβεί τα όρια μιας ανάλυσης βιωσιμότητας του σχεδίου από τον επενδυτή, καθώς επίσης να συνεκτιμήσει όλες τις (επικαιροποιημένες) κοινωνικές δαπάνες και τα κοινωνικά οφέλη προκύπτουν από το σχέδιο. Στο πλαίσιο αυτό, η ανάλυση κόστους-οφέλους, εκφράζει ποσοτικά τα αναμενόμενα οφέλη, περιλαμβανομένου του ποσού των φόρων που συνδέονται με τις άμεσες και έμμεσες θέσεις εργασίας, των μη καταβληθεισών εισφορών ανεργίας (χάρη στη διατήρηση θέσεων εργασίας), του ποσού των φόρων κατανάλωσης, των πρόσθετων εσόδων για τον λιμένα Leixões, της άμεσης στήριξης των τοπικών κοινοτήτων κ.λπ.
(253)
Η ανάλυση κόστους-οφέλους καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η ενίσχυση είναι εξαιρετικά ωφέλιμη για την Πορτογαλία. Φυσικά, η γεωγραφική κάλυψη της ανάλυσης κόστους-οφέλους υπερβαίνει τις περιφέρειες Norte και Alentejo, τις οποίες αφορά άμεσα το επενδυτικό σχέδιο. Ωστόσο, εάν το εθνικό όφελος μεταφερθεί στις εν λόγω περιφέρειες, κατ’ αναλογία με την αντίστοιχη οικονομική τους βαρύτητα, οι περιφέρειες Norte και Alentejo θα συγκεντρώσουν το 34,8 % αυτού του εθνικού οφέλους.
(254)
Η Πορτογαλία υπογράμμισε επίσης ότι η ενίσχυση και η σχετική επένδυση είχαν θετικά αποτελέσματα και σε άλλους τομείς πολιτικής εκτός από την περιφερειακή ανάπτυξη. Η Πορτογαλία επέμεινε στη στρατηγική σημασία του επενδυτικού σχεδίου σε εθνικό επίπεδο, καθώς και στην ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού στην Ευρώπη. Σε αυτά τα ευεργετικά αποτελέσματα περιλαμβάνονται η μείωση της εξάρτησης από εισαγωγές, η ανταπόκριση στην αυξανόμενη ζήτηση πετρελαίου ντίζελ, η βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης των δύο διυλιστηρίων και ο θετικός περιβαλλοντικός αντίκτυπος. Τα επιχειρήματα αυτά δεν μπορούν να ληφθούν υπόψη όσον αφορά την αξιολόγηση της συμβολής της ενίσχυσης στην περιφερειακή ανάπτυξη.
(255)
Παρά το εκ πρώτης όψεως φαινομενικά δυσανάλογο ποσό ενίσχυσης ανά άμεση θέση εργασίας, τα θετικά έμμεσα αποτελέσματα (έμμεσες θέσεις εργασίας, δευτερογενή αποτελέσματα, δημιουργία θέσεων εργασίας υψηλού εισοδήματος, ενίσχυση του ανθρώπινου δυναμικού, βελτίωση της κοινωνικής ευημερίας) δείχνουν ότι η συνεισφορά υπέρ των περιφερειών Alentejo και Norte δεν μπορεί να θεωρηθεί αμελητέα. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή θεωρεί ότι πρέπει να άρει τις αρχικές της αμφιβολίες όσον αφορά τη συνεισφορά των ενισχύσεων αυτών στην περιφερειακή ανάπτυξη.
(256)
Επιπλέον, τα επόμενα τμήματα σχετικά με την εφαρμογή των στοιχείων α) και β) της παραγράφου 68 δείχνουν ότι τα αρνητικά τομεακά αποτελέσματα της ενίσχυσης είναι περιορισμένα, δεδομένου ότι οι αγορές τις οποίες αφορά το επενδυτικό σχέδιο δεν έχουν χαμηλές επιδόσεις, δηλαδή δεν βρίσκονται σε κατάσταση απόλυτης ή σχετικής παρακμής. Επιπλέον, το μερίδιο αγοράς της Petrogal στη σχετική αγορά εκ διυλιστηρίου δεν είναι τόσο υψηλό, ώστε να αποτελέσει αντικείμενο αντιανταγωνιστικής συμπεριφοράς. Η αντικατάσταση των εισαγωγών βαριάς νάφθας για τον κλάδο παραγωγής αρωματικών υδρογονανθράκων έχει περιορισμένες συνέπειες στους προμηθευτές του ΕΟΧ. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή ήρε την αρχική αμφιβολία της ότι οι αρνητικές τομεακές επιπτώσεις της ενίσχυσης δεν θα μπορέσουν να εξισορροπηθούν με την προσδοκώμενη συνεισφορά στην περιφερειακή ανάπτυξη.
(257)
Σύμφωνα με την παράγραφο 9 των ΚΓΠΕ, η Petrogal δεν είναι προβληματική επιχείρηση κατά την έννοια της ανακοίνωσης της Επιτροπής σχετικά με τις κοινοτικές κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις για τη διάσωση και αναδιάρθρωση των προβληματικών επιχειρήσεων (61).
(258)
Σύμφωνα με την παράγραφο 39 των ΚΓΠΕ, η συνεισφορά της ίδιας της Petrogal στις επιλέξιμες δαπάνες υπερβαίνει το 25 % (βλέπε αιτιολογική σκέψη 36 ανωτέρω).
(259)
Σύμφωνα με την παράγραφο 50 των ΚΓΠΕ, οι επιλέξιμες δαπάνες του επενδυτικού σχεδίου υπολογίζονται βάσει των επιλέξιμων επενδυτικών δαπανών (βλέπε αιτιολογική σκέψη 35 ανωτέρω).
(260)
Σύμφωνα με τις παραγράφους 71-75 των ΚΓΠΕ, τηρούνται οι κανόνες σώρευσης των ενισχύσεων (βλέπε αιτιολογική σκέψη 43 ανωτέρω).
(261)
Σύμφωνα με την παράγραφο 40 των ΚΓΠΕ, η χορήγηση της ενίσχυσης εξαρτάται από τη διατήρηση του επενδυτικού σχεδίου από τη Petrogal στις εν λόγω περιφέρειες για ελάχιστη περίοδο τουλάχιστον πέντε ετών από την ολοκλήρωσή του.
(262)
Ως εκ τούτου, η Επιτροπή θεωρεί ότι η ενίσχυση συνάδει με τις γενικές διατάξεις των ΚΓΠΕ.
6.5. Συμβατότητα με τα κριτήρια για μεγάλα επενδυτικά σχέδια - έλεγχος των αμφιβολιών που διατυπώθηκαν στην απόφαση για την κίνηση της διαδικασίας
(263)
Στην απόφαση για την κίνηση της διαδικασίας, η Επιτροπή εξέφρασε αμφιβολίες για το κατά πόσον το επενδυτικό σχέδιο μπορεί να θεωρηθεί ενιαίο επενδυτικό σχέδιο κατά την έννοια της παραγράφου 60 των ΚΓΠΕ, παρά το γεγονός ότι τα δύο διυλιστήρια δεν βρίσκονται σε άμεση γεωγραφική εγγύτητα μεταξύ τους.
(264)
Μολονότι δεν υπάρχει γεωγραφική εγγύτητα μεταξύ των δύο διυλιστηρίων, η Πορτογαλία θεωρεί ότι υπάρχουν αξιόλογοι οικονομικοί, λειτουργικοί και στρατηγικοί δεσμοί μεταξύ τους. Χωρίς την επένδυση στη μονάδα απόσταξης υπό κενό στο Matosinhos, η σχετική επένδυση στη μονάδα υδρογονοπυρόλυσης στο Sines δεν θα ήταν δυνατή, λόγω του κινδύνου συχνών ελλείψεων στην αγορά πετρελαίου εσωτερικής καύσης κενού (πρώτη ύλη για τη μονάδα υδρογονοπυρόλυσης). Κατά συνέπεια, η Πορτογαλία θεωρεί ότι οι ισχυροί λειτουργικοί δεσμοί καθιστούν τα διυλιστήρια αδιαίρετα από οικονομική άποψη.
(265)
Ο ανταγωνιστής αριθ. 1 αμφισβητεί αυτή την προσέγγιση, διότι θεωρεί ότι τα πάγια περιουσιακά στοιχεία του επενδυτικού σχεδίου είναι διαιρετά από οικονομική άποψη.
(266)
Σε μία από τις παρατηρήσεις τρίτων μερών στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας διευκρινίζεται ότι η αύξηση της παραγωγής βαριάς νάφθας είναι αποφασιστικής σημασίας για την πραγματοποίηση επένδυσης από τον όμιλο La Seda στο Sines. Η Επιτροπή επαλήθευσε εάν η επένδυση της La Seda μπορούσε να αποτελέσει ενιαίο επενδυτικό σχέδιο σε συνδυασμό με την επένδυση στο Matosinhos. Η Πορτογαλία επιβεβαίωσε ότι η αύξηση της παραγωγής βαριάς νάφθας θα χρησιμοποιείται αποκλειστικά για τις εσωτερικές ανάγκες της Petrogal και ότι η βαριά νάφθα δεν θα πωλείται σε τρίτους. Κατά συνέπεια, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι το επενδυτικό σχέδιο σε συνδυασμό με εκείνο της La Seda δεν αποτελεί ενιαίο επενδυτικό σχέδιο.
(267)
Η παράγραφος 60 των ΚΓΠΕ στοχεύει επενδυτικά σχέδια που υποδιαιρούνται σε υποσχέδια προκειμένου να αποφευχθεί ο μηχανισμός προσαρμογής βάσει κλίμακας που μειώνει τη μέγιστη ένταση ενίσχυσης που μπορεί να εφαρμοστεί σε επενδυτικά σχέδια άνω των 50 εκατ. ευρώ. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, η Επιτροπή έχει ελέγξει ότι το επίπεδο της εφαρμοζόμενης έντασης ενίσχυσης (12,43 % σε καθαρή πραγματική αξία - ΚΠΑ) είναι χαμηλότερο από τη μέγιστη ένταση ενίσχυσης που έπρεπε να έχει εφαρμοστεί στην περίπτωση που το επενδυτικό σχέδιο θεωρείτο ενιαίο επενδυτικό σχέδιο (14,28 % σε ΚΠΑ) και, ως εκ τούτου, είναι χαμηλότερη από τη μέγιστη ένταση ενίσχυσης από την οποία θα μπορούσαν να είχαν επωφεληθεί τα δύο σχέδια, χωριστά. Ως εκ τούτου, τηρήθηκε η μέγιστη ένταση ενίσχυσης, ακόμη και στην περίπτωση ενιαίου επενδυτικού σχεδίου, και η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι δεν είναι απαραίτητο να αποφασιστεί αν τα δύο σχέδια στο Sines και στο Matosinhos αποτελούν ή όχι ενιαίο επενδυτικό σχέδιο, παρά τη γεωγραφική τους απόσταση, δεδομένου ότι το αποτέλεσμα δεν προδικάζει την αξιολόγηση της συμβατότητας της ενίσχυσης βάσει των ΚΓΠΕ.
(268)
Ο υπολογισμός της έντασης ενίσχυσης σύμφωνα με την παράγραφο 67 των ΚΓΠΕ εξαρτάται από την αξιολόγηση του επενδυτικού σχεδίου, δηλαδή αν πρόκειται για ένα ενιαίο επενδυτικό σχέδιο ή για δύο χωριστά επενδυτικά σχέδια. Στην τελευταία περίπτωση, εάν οι επενδύσεις που πραγματοποιήθηκαν στις δύο τοποθεσίες εξεταστούν χωριστά, στον υπολογισμό της έντασης ενίσχυσης θα ληφθούν υπόψη τα δύο διαφορετικά τυποποιημένα περιφερειακά ανώτατα όρια περιφερειακών ενισχύσεων που ισχύουν για το Sines (40 %) και για το Matosinhos (30 %).
(269)
Όπως γνωστοποίησε η Πορτογαλία, το συνολικό ποσό των προβλεπόμενων επιλέξιμων δαπανών για το επενδυτικό σχέδιο ανέρχεται σε 1 058 934 146 ευρώ (εκ των οποίων [ ] ευρώ για την επένδυση στο Sines και [ ] ευρώ για την επένδυση στο Matosinhos) σε ονομαστική αξία.
(270)
Η καθαρή παρούσα αξία της επένδυσης στο Sines ανέρχεται σε [ ] ευρώ για προβλεπόμενο ποσό ενίσχυσης [ ] ευρώ σε καθαρή παρούσα αξία, που αντιστοιχεί, στην περίπτωση του διυλιστηρίου αυτού σε ένταση ενίσχυσης ίση με 13,12 % σε Ακαθάριστα Ισοδύναμα Επιχορήγησης (ΑΙΕ), δηλαδή σε επίπεδο χαμηλότερο από την προσαρμοσμένη μέγιστη ένταση ενίσχυσης 15,94 %.
(271)
Η καθαρή παρούσα αξία της επένδυσης στο Matosinhos ανέρχεται σε [ ] ευρώ για προβλεπόμενο ποσό ενίσχυσης [ ] ευρώ σε καθαρή παρούσα αξία, που αντιστοιχεί, στην περίπτωση αυτού του διυλιστηρίου σε ένταση ενίσχυσης ίση με 10,66 % σε Ακαθάριστα Ισοδύναμα Επιχορήγησης (ΑΙΕ), δηλαδή σε επίπεδο χαμηλότερο από την προσαρμοσμένη μέγιστη ένταση ενίσχυσης 14,68 %.
(272)
Στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας, η Επιτροπή έλεγξε την ένταση ενίσχυσης στις δύο περιφέρειες, η διαφέρει ανερχόμενη σε 40 % στο Sines και 30 % στο Matosinhos, και στη συνέχεια υπολόγισε εκ νέου τη μέγιστη ένταση ενίσχυσης σταθμίζοντας τις εντάσεις ενίσχυσης κατ’ αναλογία με την επένδυση (σε καθαρή παρούσα αξία) στην αντίστοιχη περιφέρεια σε σχέση με τη συνολική επένδυση. Το αποτέλεσμα ισούται με ένταση ενίσχυσης 37,18 %, που αντιστοιχεί σε προσαρμοσμένη μέγιστη ένταση ενίσχυσης 14,21 %.
(273)
Ακόμη και αν το επενδυτικό σχέδιο είχε χαρακτηριστεί ενιαίο επενδυτικό σχέδιο, η καθαρή παρούσα αξία της συνολικής επενδυτικής δαπάνης θα ανερχόταν σε 974 064 894 ευρώ. Η συνολική προβλεπόμενη ενίσχυση ανέρχεται σε 121 091 314 ευρώ σε καθαρή παρούσα αξία, που αντιστοιχεί σε ένταση ενίσχυσης 12,43 % ΑΙΕ, η οποία είναι χαμηλότερη από τον προηγούμενο υπολογισμό της προσαρμοσμένης μέγιστης έντασης ενίσχυσης 14,21 %.
(274)
Ως εκ τούτου, δεδομένου ότι η ένταση ενίσχυσης σε ΑΙΕ μπορεί να μειωθεί σε επίπεδο χαμηλότερο από την προσαρμοσμένη μέγιστη ένταση ενίσχυσης σύμφωνα με τους κανόνες προοδευτικής μείωσης, η Επιτροπή θεωρεί ότι η προτεινόμενη ένταση ενίσχυσης για το επενδυτικό σχέδιο συνάδει με την παράγραφο 67 των ΚΓΠΕ.
(275)
Η Πορτογαλία διαβεβαίωσε ότι δεν πρέπει να γίνει υπέρβαση ούτε του μέγιστου ποσού ενίσχυσης ούτε της μέγιστης έντασης ενίσχυσης που προβλέπονται στην παρούσα απόφαση, ακόμη και σε περίπτωση που οι επιλέξιμες δαπάνες διαμορφωθούν σε ανώτερο ή κατώτερο επίπεδο.
(276)
Στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας, η Επιτροπή εξέφρασε αμφιβολίες για ορισμένα θέματα σχετικά με την αξιολόγηση της ενίσχυσης σύμφωνα με τους κανόνες που προβλέπονται στα στοιχεία α) και β) της παραγράφου 68 των ΚΓΠΕ. Τα θέματα αυτά έχουν ως εξής:
-
κατά πόσον τα σχετικά με το επενδυτικό σχέδιο προϊόντα είναι αποκλειστικά το ντίζελ και η βαριά νάφθα, όπως ισχυρίζεται η Πορτογαλία, ή περιλαμβάνονται επίσης και άλλα προϊόντα διύλισης, δεδομένης της δυνατότητας υποκατάστασης των προϊόντων διύλισης από την πλευρά της προσφοράς και του γεγονότος ότι η βαριά νάφθα μπορεί να θεωρηθεί ως ενδιάμεσο προϊόν κατά την έννοια της παραγράφου 69 των ΚΓΠΕ,
-
κατά πόσον η σχετική αγορά προϊόντων είναι στο επίπεδο εκ διυλιστηρίου τόσο για το ντίζελ όσο και τη βαριά νάφθα, όπως υποστηρίχθηκε από την Πορτογαλία,
-
κατά πόσον η σχετική γεωγραφική αγορά για τα σχετικά προϊόντα πρέπει να προσδιορίζεται σε εθνικό ή σε περιφερειακό επίπεδο (Ιβηρικής Χερσονήσου) ή στο επίπεδο του ΕΟΧ,
-
κατά πόσον ο δικαιούχος, δηλαδή η Petrogal και οι όμιλοι Galp Energia και ENI στους οποίους ανήκει η Petrogal, διαθέτουν μερίδιο αγοράς πάνω από το 25 % των σχετικών αγορών [στοιχείο α) του παραγράφου 68 των ΚΓΠΕ],
-
κατά πόσον για όλα τα σχετικά προϊόντα, η παραγωγική ικανότητα που δημιουργεί το επενδυτικό σχέδιο αντιπροσωπεύει πάνω από το 5 % κάθε σχετικής αγοράς, με βάση τα στοιχεία της φαινομένης κατανάλωσης και, στη συγκεκριμένη περίπτωση, κατά πόσον το μέσο ετήσιο ποσοστό αύξησης της φαινομένης κατανάλωσης του προϊόντος κατά τα τελευταία πέντε έτη είναι χαμηλότερο από το μέσο ετήσιο ποσοστό αύξησης του ΑΕΠ στο πλαίσιο του ΕΟΧ.
(277)
Στις αιτιολογικές σκέψεις 278 έως 311, η Επιτροπή επανεξετάζει αν έχει σημειωθεί υπέρβαση των κατωτάτων ορίων σύμφωνα με τα κριτήρια των στοιχείων α) και β) της παραγράφου 68, ώστε να αποφασίσει αν απαιτείται ή όχι αναλυτική αξιολόγηση του επενδυτικού σχεδίου. Πρώτον, εξετάζονται τα προϊόντα που έχουν σχέση με το επενδυτικό σχέδιο. Δεύτερον, προσδιορίζονται οι σχετικές αγορές προϊόντων. Τρίτον, πραγματοποιείται ανάλυση για να εκτιμηθεί αν η αξιολόγηση πρέπει να πραγματοποιείται στο επίπεδο εκ διυλιστηρίου, λιανικής ή χονδρικής. Στις αιτιολογικές σκέψεις 312 έως 344, προσδιορίζονται η αγορά προϊόντος και η σχετική γεωγραφική αγορά, σύμφωνα με τις οποίες η σχετική αγορά προϊόντος εκτιμάται σε σχέση με το μερίδιο αγοράς που κατέχει η Petrogal. Τέλος, η αξιολόγηση προσδιορίζει εάν η αύξηση της παραγωγικής ικανότητας υπερβαίνει το 5 % της σχετικής φαινομένης κατανάλωσης στον τομέα του ΕΟΧ σε μια αγορά όπου παρατηρείται φθίνουσα αύξηση της φαινομένης κατανάλωσης στον ΕΟΧ για τα σχετικά προϊόντα.
(278)
Η παράγραφος 69 των ΚΓΠΕ προβλέπει τα εξής: «Ως σχετικά προϊόντα νοούνται κατά κανόνα τα προϊόντα που προβλέπονται στο επενδυτικό σχέδιο. Εάν το σχέδιο αναφέρεται σε ενδιάμεσο προϊόν και ένα μεγάλο μέρος της παραγωγής δεν πωλείται στη αγορά, το σχετικό προϊόν μπορεί να είναι το προϊόν του επομένου σταδίου παραγωγής …». Στην υποσημείωση 64 της ίδιας παραγράφου ορίζεται ότι «Εάν ένα επενδυτικό σχέδιο περιλαμβάνει την παραγωγή πολλών διαφορετικών προϊόντων, θα πρέπει να εξετάζεται κάθε προϊόν χωριστά.».
(279)
Στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας, η Επιτροπή αναγνώρισε ότι το ντίζελ και η βαριά νάφθα είναι τα προϊόντα που αφορά άμεσα το επενδυτικό σχέδιο. Δεδομένου ότι, κατά τα φαινόμενα, το σύνολο της παραγωγής βαριάς νάφθας χρησιμοποιήθηκε από την Petrogal για την παραγωγή παραγώγων νάφθας, τα παράγωγα νάφθας θεωρούνται επίσης σχετικά προϊόντα. Η Επιτροπή επιβεβαίωσε επίσης τον ισχυρισμό της Πορτογαλίας ότι τα άλλα οριζόντια συναφή προϊόντα που παράγονται από τα διυλιστήρια [βενζίνη, υγραέριο (LPG), μαζούτ, καύσιμο αεριωθουμένων και άσφαλτος] δεν είχαν σχέση με το επενδυτικό σχέδιο.
(280)
Η Επιτροπή λαμβάνει υπόψη τις εξηγήσεις της Πορτογαλίας, δηλαδή ότι τα διυλιστήρια λειτουργούν με βάση ένα σύστημα παραγωγής πολλαπλών προϊόντων, σύμφωνα με το οποίο ο συντελεστής παραγωγής, το αργό πετρέλαιο, μετατρέπεται σε πολυάριθμα ενδιάμεσα προϊόντα (όπως: βαριά νάφθα, πετρέλαιο εσωτερικής καύσης κενού) και τελικά προϊόντα (όπως: βενζίνη και ντίζελ). Πολλά από τα ενδιάμεσα προϊόντα επαναχρησιμοποιούνται αμέσως στα διάφορα στάδια της διαδικασίας διύλισης ως συντελεστές παραγωγής («υλικά τροφοδοσίας/πρώτες ύλες»), ενώ τα υπόλοιπα ενδιάμεσα προϊόντα πωλούνται στην αγορά ή χρησιμοποιούνται ως συντελεστές παραγωγής στην πετροχημική βιομηχανία πρώτης γενιάς. Για παράδειγμα, η βαριά νάφθα χρησιμοποιείται για την παραγωγή αρωματικών υδρογονανθράκων. Η τεχνική λειτουργία παραγωγής εξαρτάται κυρίως από το είδος του αργού πετρελαίου που χρησιμοποιείται (σε ορισμένες εγκαταστάσεις, δεν μπορεί να γίνει η επεξεργασία όλων των ειδών αργού πετρελαίου) και από την ακριβή τεχνική διάταξη του διυλιστηρίου. Ένα διυλιστήριο που αποσκοπεί στη μεγιστοποίηση του κέρδους προσπαθεί να βελτιστοποιήσει τα κέρδη του σε ολόκληρο το εύρος των προϊόντων, καλούμενο «περιθώριο διύλισης», προσαρμόζοντας την παραγωγή των διαφόρων προϊόντων που προκύπτουν από τις επεξεργασίες αυτές, λαμβάνοντας υπόψη τους τεχνικούς περιορισμούς που συνδέονται με την παραγωγή (και επίσης με το είδος του αργού πετρελαίου), καθώς και τις τιμές των εισροών και των εκροών. Ωστόσο, οι δυνατότητες προσαρμογής της διάταξης υφιστάμενου διυλιστηρίου είναι εξαιρετικά περιορισμένες χωρίς συμπληρωματικές επενδύσεις.
(281)
Κατά τη διάρκεια της τελευταίας δεκαετίας, ο τομέας των διυλιστηρίων έχει αντιμετωπίσει διαρθρωτικές αλλαγές. Τα ελαφρύτερα είδη αργού πετρελαίου καθίστανται όλο και πιο σπάνια και αντικαθίστανται όλο και περισσότερο από βαρύτερα είδη αργού πετρελαίου. Ταυτόχρονα, η ζήτηση της αγοράς για ντίζελ (που αντικαθιστά όλο και περισσότερο τη βενζίνη κίνησης) αυξάνεται ραγδαία. Αντίθετα, η ζήτηση μαζούτ, που χρησιμοποιείται για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας και για τις θαλάσσιες μεταφορές, μειώνεται συνεχώς και αναμένεται να μειωθεί ακόμη περισσότερο λόγω της αντικατάστασης του μαζούτ στις ανωτέρω χρήσεις από πιο φιλικές προς το περιβάλλον τεχνολογίες. Η ΕΕ είναι καθαρός εισαγωγέας ντίζελ και εξαγωγέας βενζίνης (κυρίως στην αμερικανική αγορά, η οποία προβλέπεται να συρρικνωθεί).
(282)
Όπως εξηγήθηκε από την Πορτογαλία και επιβεβαιώθηκε από τους ανταγωνιστές αριθ. 1 και αριθ. 2, η οικονομική κινητήρια δύναμη του επενδυτικού σχεδίου είναι, αφενός, να επιτρέψει στα διυλιστήρια να επεξεργάζονται βαρύτερα είδη αργού πετρελαίου και, αφετέρου, να μετατρέψει τη διάταξή τους κατά τέτοιον τρόπο ώστε να μπορούν να παράγουν περισσότερο ντίζελ και λιγότερο μαζούτ.
(283)
Όπως περιγράφεται στο τμήμα 2.2, το ντίζελ και η βαριά νάφθα είναι τα προϊόντα τα οποία αφορά άμεσα το επενδυτικό σχέδιο. Πράγματι, το επενδυτικό σχέδιο θα αυξήσει την παραγωγή ντίζελ (εις βάρος του μαζούτ), καθώς και την παραγωγή βαριάς νάφθας, η οποία σύμφωνα με την Πορτογαλία αποτελεί τεχνικά αναπόφευκτο παράπλευρη συνέπεια. Η Επιτροπή λαμβάνει υπόψη τον ισχυρισμό της Πορτογαλίας ότι τα άλλα οριζόντια συναφή προϊόντα που παράγονται από τα διυλιστήρια (βενζίνη, υγραέριο, μαζούτ, καύσιμο αεριωθουμένων και άσφαλτος) δεν έχουν σχέση με το επενδυτικό σχέδιο.
(284)
Ωστόσο, στην επίσημη έρευνα η Επιτροπή επιβεβαίωσε ότι η επένδυση που πραγματοποιήθηκε στο Matosinhos για τη νέα μονάδα απόσταξης υπό κενό και τη νέα μονάδα ιξωδόλυσης θα οδηγήσει επίσης στην παραγωγή πετρελαίου εσωτερικής καύσης κενού. Η αύξηση της παραγωγής ντίζελ θα πραγματοποιηθεί στο διυλιστήριο Sines, όπου η νέα μονάδα υδρογονοπυρόλυσης θα χρησιμοποιεί ως πρώτη ύλη το πετρέλαιο εσωτερικής καύσης κενού που παράγεται στα διυλιστήρια του Matosinhos και του Sines. Κατά συνέπεια, το πετρέλαιο εσωτερικής καύσης κενού πρέπει επίσης να θεωρηθεί προϊόν που συνδέεται άμεσα με την επένδυση, δεδομένου ότι το επενδυτικό σχέδιο θα οδηγήσει σε σημαντική αύξηση της παραγωγής στο διυλιστήριο Matosinhos.
(285)
Η Πορτογαλία ανέφερε στις παρατηρήσεις της ότι το πετρέλαιο εσωτερικής καύσης κενού θα χρησιμοποιηθεί αποκλειστικά ως πρώτη ύλη/υλικό τροφοδοσίας της μονάδας υδρογονοπυρόλυσης στο Sines. Επομένως, θα πρέπει να θεωρηθεί ως ενδιάμεσο προϊόν για την αύξηση της παραγωγής ντίζελ και δεν θα πρέπει να αξιολογείται χωριστά. Η Πορτογαλία δήλωσε επίσης ότι η αναγκαία σταθερή και ασφαλής τροφοδοσία σε πρώτες ύλες μονάδας υδρογονοπυρόλυσης του ίδιου μεγέθους με αυτή στο Sines δεν μπορεί να εξασφαλιστεί με την αγορά των απαιτούμενων ποσοτήτων στην αγορά. Αυτό οφείλεται στο πολύ περιορισμένο μέγεθος και στην υψηλή αστάθεια της ανοικτής αγοράς πρώτων υλών κενού, που είναι η αγορά «spot». Κατά συνέπεια, δεν αποκλείεται η προσφυγή σε τρίτο μέρος όσον αφορά την προμήθεια πετρελαίου εσωτερικής καύσης κενού από τα διυλιστήρια στο Matosinhos και στο Sines.
(286)
Η Επιτροπή δέχεται ότι το πετρέλαιο εσωτερικής καύσης κενού μπορεί να θεωρηθεί ως ενδιάμεσο προϊόν και ότι σημαντικό μέρος της παραγωγής πετρελαίου εσωτερικής καύσης κενού δεν πωλείται στην αγορά (χωρίς να αποκλείεται ενδεχόμενος εφοδιασμός του από τρίτο μέρος). Στην περίπτωση αυτή, όπως ορίζεται στην παράγραφο 69 των ΚΓΠΕ, μπορεί να συναχθεί το συμπέρασμα ότι, όσον αφορά τη νέα μονάδα απόσταξης υπό κενό και τη νέα μονάδα ιξωδόλυσης στο Matosinhos, το σχετικό προϊόν είναι αυτό του επομένου σταδίου παραγωγής, δηλαδή το ντίζελ.
(287)
Η Επιτροπή επισημαίνει επίσης ότι ο ανταγωνιστής αριθ. 1 θεωρεί ότι τα υπολείμματα υδρογονοπυρόλυσης θα μπορούσαν να θεωρηθούν προϊόντα σχετικά με το επενδυτικό σχέδιο (βλέπε αιτιολογική σκέψη 92). Δεδομένου ότι η Πορτογαλία έχει εξηγήσει ότι, η χρησιμοποίηση της τεχνολογίας iso-cracking καθιστά την παραγωγή αυτών των υπολειμμάτων σχεδόν ασήμαντη (βλέπε αιτιολογική σκέψη 183), η Επιτροπή δεν λαμβάνει υπόψη τα υπολείμματα υδρογονοπυρόλυσης ως σχετικό προϊόν.
(288)
Στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας, η Επιτροπή εξέφρασε αμφιβολίες για το κατά πόσον το ντίζελ και η νάφθα ήταν τα μοναδικά σχετικά προϊόντα, επισημαίνοντας συγκεκριμένα το γεγονός ότι η νάφθα μπορεί να θεωρηθεί ως ενδιάμεσο προϊόν, κατά την έννοια της παραγράφου 69 των ΚΓΠΕ και ότι τα παράγωγα νάφθας θα μπορούσαν να θεωρηθούν ως σχετικά προϊόντα για τα οποία μπορούν να εφαρμοστούν τα κριτήρια των στοιχείων α) και β) της παραγράφου 68.
(289)
Η Πορτογαλία υπέβαλε τις ακόλουθες επεξηγήσεις:
-
Ο όρος νάφθα καλύπτει τόσο τη βαριά όσο και την ελαφρά νάφθα. Τα δύο αυτά προϊόντα δεν μπορούν να αντικαταστήσουν το ένα το άλλο ούτε στο στάδιο της παραγωγής ούτε στο στάδιο της χρησιμοποίησής τους.
-
Η βαριά νάφθα είναι προϊόν που χρησιμοποιείται ως πρώτη ύλη στις διαδικασίες διύλισης και στην παραγωγή ευρύτατου φάσματος χημικών προϊόντων και όχι μόνο για την παραγωγή αρωματικών υδρογονανθράκων.
-
Το επενδυτικό σχέδιο συνεπάγεται την επιπλέον παραγωγή βαριάς νάφθας στο Sines: η παραγωγή βαριάς νάφθας στο διυλιστήριο του Sines θα αυξάνεται κατά [200-250] Ktonnes ανά έτος.
-
Το μεγαλύτερο μέρος βαριάς νάφθας που παράγεται στο διυλιστήριο στο Sines μεταφέρεται στο διυλιστήριο της Petrogal στο Matosinhos, όπου υποβάλλεται σε επεξεργασία μαζί με τη βαριά νάφθα που εισάγεται από άλλες χώρες και τη βαριά νάφθα που παράγεται στο ίδιο το Matosinhos ([650-700] Ktonnes κατά μέσο όρο την περίοδο 2007-2009) για να μετατραπεί σε αναμόρφωμα (62). Η συνολική ποσότητα βαριάς νάφθας που χρησιμοποιήθηκε στο διυλιστήριο Matosinhos για την παραγωγή αναμορφώματος είναι [1 000 - 1 050] τόνοι (μέσος όρος κατά την περίοδο 2007-2009).
-
Από το σύνολο της συμπληρωματικής παραγωγής, δηλαδή [200-250] Ktonnes βαριάς νάφθας στο Sines, [100-150] Ktonnes μεταφέρονται στο Matosinhos (το υπόλοιπο επαναχρησιμοποιείται ως πρώτη ύλη στη διαδικασία υδρογονοπυρόλυσης στο Sines) για την αντικατάσταση [100-150] Ktonnes εισαγόμενης βαριάς νάφθας. Οι εισαγωγές ύψους [250-300] Ktonnes πριν από την επένδυση μειώθηκαν σε [100-150] Ktonnes, δηλαδή σημειώθηκε μείωση κατά [50-60] %.
-
Το 92 % των εισαγωγών βαριάς νάφθας, το 2009, προερχόταν από χώρες εκτός ΕΟΧ και το 8 % από τον ΕΟΧ (63).
-
Η παραγωγική ικανότητα βαριάς νάφθας στο διυλιστήριο Matosinhos (μέση παραγωγή κατά την περίοδο 2007-2009: [650-700] Ktonnes) δεν έχει μεταβληθεί από το επενδυτικό σχέδιο.
-
Το αναμόρφωμα είναι ενδιάμεσο προϊόν για την παραγωγή αρωματικών υδρογονανθράκων.
-
Η παραγωγική ικανότητα αναμορφώματος δεν έχει μεταβληθεί από την επένδυση.
-
Το αναμόρφωμα που παράγεται στο Matosinhos χρησιμοποιείται ως πρώτη ύλη για τη μονάδα αρωματικών υδρογονανθράκων της Petrogal στο Matosinhos.
-
Η μονάδα αρωματικών υδρογονανθράκων παράγει ευρύ φάσμα πρωτογενών αρωματικών υδρογονανθράκων ή παραγώγων νάφθας, όπως, συγκεκριμένα, βενζόλιο, τολουόλιο, ο-Ξυλένιο, p-Ξυλένιο και διαλύτες.
-
Η παραγωγική ικανότητα της μονάδας αρωματικών υδρογονανθράκων (μέσος όρος πωλήσεων την περίοδο 2007-2009: μεταξύ [400-450] Ktonnes) δεν έχει μεταβληθεί από το επενδυτικό σχέδιο και δεν προβλέπεται καμία επέκταση.
-
Η μονάδα αρωματικών υδρογονανθράκων είναι ανεξάρτητη επιχειρησιακή μονάδα. Η εσωτερική τιμή για τη βαριά νάφθα είναι, και θα εξακολουθήσει να είναι και μετά την επένδυση, η τιμή της εισαγόμενης βαριάς νάφθας. Η τιμή πώλησης του αναμορφώματος στη μονάδα αρωματικών υδρογονανθράκων προσδιορίζεται, για ένα ποσοστό μεταξύ [10-20] %, ως ισοτιμία εισαγωγής της νάφθας (CIF NEW) και, για το υπόλοιπο ποσοστό [80-90] %, ως ισοτιμία εξαγωγής της βενζίνης (RBOB USA), συν το κόστος μεταφοράς από το Sines μέχρι το Πόρτο. Η τιμή αυτή θα εξακολουθήσει να ισχύει και μετά την επένδυση.
-
Το κόστος των πρώτων υλών (βαριάς νάφθας) αντιπροσώπευε περίπου [90-100] % του συνολικού κόστους παραγωγής αρωματικών υδρογονανθράκων. Η συμπληρωματική παραγωγή βαριάς νάφθας στο Sines αντιπροσωπεύει περίπου το 14 % της συνολικής βαριάς νάφθας που μετατρέπεται σε αναμόρφωμα.
-
Η πώληση, σε τιμές αγοράς, των πρωτογενών αρωματικών υδρογονανθράκων πραγματοποιείται στην αγορά της βιομηχανίας πετροχημικών. Η Petrogal, με μερίδιο αγοράς κάτω από [0-5] %, λειτουργεί παθητικά ως προς τη διαμόρφωση των τιμών στην αγορά αρωματικών υδρογονανθράκων στο πλαίσιο του ΕΟΧ. Ο συνολικός κύκλος εργασιών της μονάδας αρωματικών υδρογονανθράκων της Petrogal ανερχόταν περίπου σε [ ] εκατ. ευρώ το 2009. Μετά την ολοκλήρωση της επένδυσης, η συμπληρωματική παραγωγή βαριάς νάφθας στο Sines πρέπει να αυξήσει τον κύκλο εργασιών σε [ ] % (περίπου σε [ ] εκατ. ευρώ βάσει του κύκλου εργασιών του 2009).
(290)
Η Επιτροπή λαμβάνει υπόψη το γεγονός ότι ο ανταγωνιστής αριθ. 1 θεωρεί ότι η βαριά νάφθα είναι ενδιάμεσο προϊόν και ότι η αξιολόγηση θα πρέπει να περιλαμβάνει ως σχετικά προϊόντα τα παράγωγα νάφθας.
(291)
Για να αποφασιστεί κατά πόσον το κριτήριο που προβλέπεται στα στοιχεία α) και β) της παραγράφου 68 πρέπει να εφαρμόζεται για τα παράγωγα νάφθας, απαιτείται ερμηνεία της διατύπωσης της παραγράφου 69 των ΚΓΠΕ. Η παράγραφος 69 ορίζει ότι το σχετικό προϊόν μπορεί να αποτελέσει προϊόν του επομένου σταδίου παραγωγής όταν το προϊόν της επένδυσης είναι ενδιάμεσο προϊόν και σημαντικό μέρος της παραγωγής του δεν διατίθεται στην αγορά. Η διατύπωση αυτή αφορά καταστάσεις κατά τις οποίες το αποτέλεσμα της νόθευσης του ανταγωνισμού λόγω της ενίσχυσης δεν είναι άμεσα αντιληπτό ή είναι μόνο εν μέρει αντιληπτό από τους ανταγωνιστές στην αγορά του ενδιάμεσου προϊόντος, και το αποτέλεσμα αυτό μεταφέρεται στην αγορά του τελικού προϊόντος. Με βάση τις πληροφορίες που παρείχε η Πορτογαλία για τον ορισμό των σχετικών προϊόντων, η Επιτροπή θεωρεί ότι η ενίσχυση δεν επηρεάζει ούτε την ποσότητα ή το κόστος παραγωγής, ούτε την πρακτική προσδιορισμού τιμών από τη μονάδα αρωματικών υδρογονανθράκων της Petrogal. Επιπλέον, η συμπληρωματική ποσότητα παραγωγής βαριάς νάφθας στο Sines είναι μόνο ήσσονος σημασίας σε σύγκριση με τη συνολική ποσότητα της βαριάς νάφθας που χρησιμοποιείται για την παραγωγή αναμορφώματος. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή θεωρεί ότι οι αγορές αρωματικών υδρογονανθράκων δεν επηρεάζονται καθόλου ή επηρεάζονται μόνο ελάχιστα από την ενίσχυση που χορηγείται στο επενδυτικό σχέδιο (με την έμμεση μείωση της τιμής εισαγωγής νάφθας, βλέπε επόμενο τμήμα).
(292)
Ως εκ τούτου, η Επιτροπή θεωρεί ότι δεν είναι σκόπιμο να εφαρμόσει τα κριτήρια που προβλέπονται στα στοιχεία α) και β) της παραγράφου 68 για τις αγορές αρωματικών υδρογονανθράκων.
(293)
Παράλληλα, η Επιτροπή θεωρεί ότι η ενίσχυση μπορεί να επηρεάσει την αγορά της νάφθας, στον βαθμό που το επενδυτικό σχέδιο προσφέρει μία λύση αντικατάστασης των εισαγωγών και υποχρεώνει τους προμηθευτές να αναζητήσουν άλλες διεξόδους στην αγορά βαριάς νάφθας. Επομένως, η Επιτροπή εφάρμοσε τα κριτήρια που προβλέπονται στα στοιχεία α) και β) της παραγράφου 68 όσον αφορά τη βαριά νάφθα ως σχετικό προϊόν.
(294)
Η παράγραφος 69 των ΚΓΠΕ ορίζει ότι η σχετική αγορά προϊόντος περιλαμβάνει το σχετικό προϊόν και τα υποκατάστατά του τα οποία θεωρούνται υποκατάστατα είτε από τον καταναλωτή (λόγω των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών του προϊόντος, των τιμών και της σκοπούμενης χρήσης) είτε από τον παραγωγό (μέσω της ευελιξίας των εγκαταστάσεων παραγωγής).
(295)
Στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας, η Επιτροπή δεν μπόρεσε να αποφασίσει κατηγορηματικά όσον αφορά τη σχετική αγορά για τα εν λόγω προϊόντα, λόγω των δυσκολιών που αντιμετώπισε κατά την κατάρτιση του καταλόγου των σχετικών προϊόντων.
(296)
Στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας, η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι, από την πλευρά του καταναλωτή, δεν υπήρχαν υποκατάστατα προϊόντων ντίζελ. Ωστόσο, από την πλευρά της προσφοράς διατυπώθηκαν αμφιβολίες όσον αφορά τη δυνατότητα υποκατάστασης της παραγωγής ντίζελ, δεδομένου ότι η ευελιξία των εγκαταστάσεων παραγωγής θα μπορούσε να οδηγήσει στην παραγωγή άλλων ειδών προϊόντων (κυρίως βενζίνης) με την τροποποίηση των διατάξεων των διυλιστηρίων.
(297)
Για να διασκεδαστούν αυτές οι αμφιβολίες, η Πορτογαλία υποστήριξε ότι στην απόφαση (64) συγκέντρωσης που εξέδωσε η Επιτροπή, γίνεται αναφορά σε ένα διαφορετικό πλαίσιο στο οποίο η έλλειψη ισορροπίας μεταξύ προσφοράς και ζήτησης στις αγορές βενζίνης και ντίζελ ήταν πολύ λιγότερο σημαντική από ό, τι σήμερα και ότι, ως εκ τούτου, υπήρχε ακόμη η δυνατότητα κάποιας ευελιξίας όσον αφορά τη μετατροπή της παραγωγής. Ωστόσο, από το 2000, σύμφωνα με την Πορτογαλία, με τη σημαντική αύξηση της ζήτησης ντίζελ αυτά τα επίπεδα επιλογής δεν υφίστανται πλέον και σήμερα δεν υπάρχει πρόσθετη παραγωγική ικανότητα για την ικανοποίηση της ζήτησης.
(298)
Μολονότι η εξήγηση αυτή δεν αποκλείει τελείως το ενδεχόμενο να μπορούν να χρησιμοποιηθούν οι εγκαταστάσεις παραγωγής ντίζελ για την παραγωγή βενζίνης, η υπόθεση ότι μια επιχείρηση θα μπορούσε να δαπανήσει πάνω από 1 δισεκατ. ευρώ για να αυξήσει την ικανότητά της για παραγωγή βενζίνης, ενώ στην Ευρώπη υπάρχει πλεονάζουσα προσφορά όσον αφορά την παραγωγή του σχετικού προϊόντος δεν φαίνεται πολύ ρεαλιστική. Διάφορες μελέτες (65) επισημαίνουν την πτώση της ζήτησης για βενζίνη και βαρύ μαζούτ [υπολείμματα διύλισης πετρελαίου] και την αύξηση της ζήτησης ντίζελ στην ευρωπαϊκή αγορά καυσίμων κίνησης. Αυτή η μεταστροφή στη δομή της ζήτησης εκφράστηκε, στο επίπεδο των διυλιστηρίων, με την πλεονασματική παραγωγή προϊόντων τα οποία πλήττονται από τη μείωση ζήτησης και αξίας, και από την ανεπαρκή παραγωγή προϊόντων αυξανόμενης ζήτησης και αξίας (66). Η κατανάλωση βενζίνης στην Ευρώπη προβλέπεται ότι θα μειωθεί σημαντικά κατά την περίοδο 2010-2030, λόγω της μετάβασης σε ντίζελ των αυτοκινήτων που χρησιμοποιούν βενζίνη και της υιοθέτησης εναλλακτικών πηγών ενέργειας. Οι διαθέσιμες μελέτες δείχνουν επίσης ότι η ζήτηση βενζίνης πρόκειται να μειωθεί λόγω της χρησιμοποίησης ενεργειακά αποδοτικότερων αυτοκινήτων στις ΗΠΑ (που είναι η κυριότερη εξαγωγική αγορά για το ευρωπαϊκό πλεόνασμα) και του ρόλου που αναμένεται να διαδραματίσουν στο μέλλον τα ηλεκτρικά αυτοκίνητα.
(299)
Κατά συνέπεια, η Επιτροπή θεωρεί ότι, στη συγκεκριμένη περίπτωση επένδυσης και με βάση τη μεσοπρόθεσμη τάση της αγοράς προϊόντων, το σχετικό προϊόν, και από την πλευρά της προσφοράς, πρέπει να είναι το ντίζελ.
(300)
Σύμφωνα με την εξέταση των σχετικών προϊόντων, η δεύτερη σχετική αγορά προϊόντων που πρέπει να εξεταστεί είναι η αγορά βαριάς νάφθας. Στο διυλιστήριο Sines, η παραγωγή βαριάς νάφθας είναι υποπροϊόν της παραγωγής ντίζελ, που είναι η κινητήρια δύναμη της επένδυσης. Η βαριά νάφθα χρησιμοποιείται για την παραγωγή ευρύτατου φάσματος χημικών προϊόντων και όχι μόνο για την παραγωγή αρωματικών υδρογονανθράκων. Στις γενικές χρήσεις της, δεν μπορεί να αντικατασταθεί από κανένα προϊόν υποκατάστασης. Επομένως, η Επιτροπή θεωρεί ότι η αγορά προϊόντων που θα πρέπει να εξεταστεί με βάση τα κριτήρια των στοιχείων α) και β) της παραγράφου 68 πρέπει να είναι η αγορά βαριάς νάφθας.
(301)
Κατά συνέπεια, η Επιτροπή θεωρεί ότι οι σχετικές αγορές προϊόντων, όσον αφορά τα κριτήρια των στοιχείων α) και β) της παραγράφου 68, είναι οι αγορές ντίζελ και βαριάς νάφθας. Για λόγους ενημέρωσης, θα παρασχεθούν επίσης κατάλληλες πληροφορίες για τα παράγωγα νάφθας.
(302)
Στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας, η Επιτροπή δεν μπόρεσε να καταλήξει σε συμπέρασμα σχετικά με το επίπεδο στο οποίο πρέπει να διενεργείται η αξιολόγηση αυτών των αγορών, δηλαδή στο επίπεδο εκ διυλιστηρίου ή στο επίπεδο χονδρικής ή λιανικής πώλησης.
(303)
Οι ανταγωνιστές αριθ. 1 και 2 είναι της γνώμης ότι η αγορά των σχετικών προϊόντων θα πρέπει να επεκταθεί στη λιανική και χονδρική πώληση ντίζελ (βλέπε αιτιολογικές σκέψεις 93 και 116). Όσον αφορά την Πορτογαλία, το ορθό επίπεδο αξιολόγησης, στις περιπτώσεις κρατικών ενισχύσεων, είναι το επίπεδο εκ διυλιστηρίου. Οι διατάξεις των ΚΓΠΕ δεν προσδιορίζουν τα επίπεδα στα οποία πρέπει να εφαρμόζονται το κριτήριο των στοιχείων α) και β) της παραγράφου 68 και ιδίως το κριτήριο του στοιχείου α) της παραγράφου 68.
(304)
Ανάλογα με το θέμα που πρέπει να εξεταστεί, και την υποκείμενη θεωρία της ζημίας, η πολιτική ανταγωνισμού αξιολογεί την ανταγωνιστική κατάσταση των αγορών σε διάφορα επίπεδα: μεταποίησης, διανομής (χονδρικής) και λιανικής. Για παράδειγμα, στο πλαίσιο της αυτοκινητοβιομηχανίας, οι παράγοντες της αγοράς είναι οι καταναλωτές και οι μεμονωμένοι έμποροι αυτοκινήτων στο επίπεδο λιανικής, οι έμποροι αυτοκινήτων και οι διανομείς στο επίπεδο χονδρικής και οι διανομείς και οι αυτοκινητοβιομηχανίες στο επίπεδο παραγωγής. Για τα προϊόντα που εμπίπτουν στην απόφαση αυτή, οι παράγοντες της αγοράς είναι, για παράδειγμα, οι ιδιοκτήτες αυτοκινήτων και τα πρατήρια καυσίμων για την αγορά λιανικής, τα πρατήρια βενζίνης και οι διανομείς για την αγορά χονδρικής και τα διυλιστήρια και διανομείς για την αγορά εκ διυλιστηρίου.
(305)
Το επίπεδο παραγωγής, στην παρούσα απόφαση, αντιστοιχεί στο επίπεδο εκ διυλιστηρίου. Η Πορτογαλία επιβεβαίωσες ότι η αγορά εκ διυλιστηρίου είναι ισοδύναμη με τη συνολική αγορά ντίζελ. Σύμφωνα με την Πορτογαλία, η έννοια «πωλήσεις εκ διυλιστηρίου» περιλαμβάνει όλες τις πωλήσεις μεγάλων παρτίδων που πραγματοποιούνται με βάση την τιμή spot (απευθείας στην πύλη του διυλιστηρίου) σε εταιρείες πετρελαιοειδών (συμπεριλαμβανομένων των επιχειρήσεων που ανήκουν στην ίδια την Galp Energia), σε εμπόρους, μεταπωλητές ή μεγάλους βιομηχανικούς καταναλωτές, συμπεριλαμβανομένων των εισαγωγών ντίζελ (67). Στην Πορτογαλία, οι πωλήσεις εκ διυλιστηρίου καλύπτουν όλες τις εκ διυλιστηρίου πωλήσεις της Petrogal μείον τις εξαγωγές και τις εισαγωγές στο πορτογαλικό έδαφος. Επομένως, από την πλευρά της προσφοράς στο επίπεδο της αγοράς εκ διυλιστηρίου στην Πορτογαλία περιλαμβάνονται τα διυλιστήρια της Petrogal και άλλα μη πορτογαλικά διυλιστήρια τα οποία εξάγουν τα προϊόντα τους στην Πορτογαλία και, λόγου χάρη, από την πλευρά της ζήτησης της αγοράς ντίζελ, περιλαμβάνονται οι διάφορες αλυσίδες διανομής καυσίμων, όπως η Petrogal, η Repsol, η CEPSA και η BP οι οποίες αγοράζουν ή εφοδιάζονται από την Petrogal ή εισάγουν ντίζελ από άλλες χώρες.
(306)
Ο βασικός στόχος του ελέγχου των επενδυτικών ενισχύσεων δεν είναι η προστασία των καταναλωτών (ή των εμπόρων) από τις ανεπιθύμητες συνέπειες αντιανταγωνιστικών συμπεριφορών, όπως η μείωση των προσόδων των καταναλωτών μέσω της επιβολής μονοπωλιακών τιμών από συμπράξεις ή παράγοντες της αγοράς που προβαίνουν σε κατάχρηση της δεσπόζουσας θέσης τους. Στην πραγματικότητα, η επενδυτική ενίσχυση επιτρέπει την αύξηση της παραγωγής που διοχετεύεται στην αγορά, και έτσι οδηγεί σε μείωση των τιμών, γεγονός το οποίο, εκ πρώτης όψεως, είναι προς όφελος των καταναλωτών, τουλάχιστον σε βραχυπρόθεσμη και μεσοπρόθεσμη βάση.
(307)
Ο στόχος που επιδιώκεται με τον έλεγχο της επενδυτικής ενίσχυσης είναι κυρίως η προστασία των λοιπών παραγωγών και των οικονομιών των λοιπών κρατών μελών από υπερβολικά στρεβλωτικές επιπτώσεις της ενίσχυσης στον ανταγωνισμό και στις συναλλαγές (δηλαδή, πέρα από το επίπεδο νόθευσης που θεωρείται συμβατό με την εσωτερική αγορά, κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 3 της Συνθήκης). Αυτό το είδος ανταγωνισμού μεταξύ παραγωγών γίνεται στο επίπεδο της μεταποίησης ενώ, στην προκειμένη περίπτωση, ο ανταγωνισμός μεταξύ των διυλιστηρίων γίνεται στο επίπεδο των πωλήσεων εκ διυλιστηρίου.
(308)
Ενώ τα τυποποιημένα ανώτατα όρια περιφερειακών ενισχύσεων που προβλέπονται στους χάρτες περιφερειακών ενισχύσεων και η προοδευτική μείωση της έντασης των ενισχύσεων που εφαρμόζεται σε μεγάλα επενδυτικά σχέδια σύμφωνα με την παράγραφο 60 των ΚΓΠΕ, έχουν σκοπό να επιβάλλουν τυποποιημένο επίπεδο σταδιακής προστασίας (επίσης για τα μεγάλα επενδυτικά σχέδια) έναντι των συγκεκριμένων στρεβλώσεων του ανταγωνισμού και των επιπτώσεών τους στις συναλλαγές, αντικείμενο των κριτηρίων που προβλέπονται στα στοιχεία α) και β) της παραγράφου 68 είναι να υπογραμμιστούν οι περιπτώσεις στις οποίες μπορεί να επηρεαστεί σοβαρά ο ανταγωνισμός μεταξύ παραγωγών με σκοπό την υποβολή τους σε μεταγενέστερη αναλυτική αξιολόγηση. Το κριτήριο που συνδέεται με το στοιχείο β) της παραγράφου 68 εξετάζει μέχρι ποιόν βαθμό η επενδυτική ενίσχυση συνεπάγεται σημαντική αύξηση της παραγωγικής ικανότητας που δίνει τη δυνατότητα στον δικαιούχο της ενίσχυσης να αναπτύξει προϊόντα, σε μία αγορά που βρίσκεται σε απόλυτη ή σε σχετική πτωτική τάση, με ευνοϊκότερους όρους από αυτούς που αντιμετωπίζουν οι ανταγωνιστές που δεν τυγχάνουν ενίσχυσης. Το κριτήριο που συνδέεται με το στοιχείο β) της παραγράφου 68 εξετάζει μέχρι ποιο βαθμό η επενδυτική ενίσχυση θα διατηρήσει, θα ενισχύσει ή θα δημιουργήσει για τον δικαιούχο της ενίσχυσης ισχυρή θέση στην αγορά την οποία θα μπορούσε να καταχραστεί ένας οικονομικός παράγοντας με δεσπόζουσα θέση στην αγορά, για παράδειγμα, μέσω του αποκλεισμού της αγοράς. Και στις δύο περιπτώσεις, οι ανταγωνιστές μπορεί να χάσουν μερίδια αγοράς σε επίπεδο μεταποίησης, να μειωθούν τα κέρδη τους ή ακόμη να αποκλειστούν από την αγορά, ενώ όσον αφορά τους δυνητικούς ανταγωνιστές μπορεί να παρακωλυθεί η πρόσβασή τους στην αγορά.
(309)
Ως εκ τούτου, η Επιτροπή κρίνει ότι οι έλεγχοι πρέπει να διενεργούνται στο επίπεδο μεταποίησης. Πράγματι, η κατάσταση της αγοράς στο επίπεδο μεταποίησης είναι καθοριστικής σημασίας, δεδομένου ότι οι αποφάσεις σχετικά με κρατικές ενισχύσεις σε εγκαταστάσεις παραγωγής αξιολογούν τις επιπτώσεις της ενίσχυσης από την πλευρά των στρεβλώσεων του ανταγωνισμού μεταξύ παραγωγών, καθώς και στο επίπεδο των συναλλαγών μεταξύ κρατών μελών. Επιπλέον, μπορεί να θεωρηθεί ότι, εφόσον το μερίδιο αγοράς του δικαιούχου είναι υψηλό όσον αφορά τα προϊόντα του προηγούμενου σταδίου παραγωγής (εκ διυλιστηρίου), το γεγονός αυτό, από μόνο του, δημιουργεί αρκετά μεγάλες πιθανότητες να διαπιστωθούν σημαντικές στρεβλώσεις του ανταγωνισμού, ανεξάρτητα από το μερίδιο της αγοράς στο επόμενο στάδιο παραγωγής. Ως εκ τούτου οι πωλήσεις ντίζελ στο επίπεδο λιανικής και χονδρικής, ακόμη και αν είχαν περιληφθεί στους ορισμούς των σχετικών αγορών σε προηγούμενες υποθέσεις συγκέντρωσης (68) της Επιτροπής, δεν χρειάζεται να ληφθούν υπόψη βάσει των κριτηρίων που προβλέπονται στα στοιχεία α) και β) της παραγράφου 68.
(310)
Τα κριτήρια που προβλέπονται στα στοιχεία α) και β) της παραγράφου 68 είναι απλά φίλτρα που επιτρέπουν να εντοπίζονται, με μηχανικό τρόπο, καταστάσεις που ενέχουν κινδύνους για τον ανταγωνισμό και τις συναλλαγές. Ωστόσο, η λεπτομερής αξιολόγηση αυτών των κινδύνων αποτελεί τον σκοπό της επακόλουθης αναλυτικής αξιολόγησης. Ενώ αυτή η αναλυτική αξιολόγηση θα καλύπτει κανονικά την κατάσταση της αγοράς σε επίπεδο μεταποίησης, μπορεί, για παράδειγμα, στην περίπτωση αποκλεισμού από την αγορά, να χρειαστεί να εξεταστεί ο αντίκτυπος της ενίσχυσης στις αγορές των επόμενων σταδίων παραγωγής.
(311)
Κατά συνέπεια, με βάση την πρακτική λήψης αποφάσεων της Επιτροπής σχετικά με υποθέσεις κρατικών ενισχύσεων σε άλλους οικονομικούς τομείς, ιδίως στην αυτοκινητοβιομηχανία (69), καθώς και το γεγονός ότι το επενδυτικό σχέδιο αφορά αποκλειστικά και μόνο τις δαπάνες που συνδέονται με τις δραστηριότητες διύλισης της Petrogal, με βάση τα κριτήρια των στοιχείων α) και β) της παραγράφου 68, το μόνο κατάλληλο επίπεδο για τη λήψη τέτοιου είδους απόφασης είναι το επίπεδο εκ διυλιστηρίου.
(312)
Στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας, η Επιτροπή εξέφρασε αμφιβολίες για το κατά πόσο η σχετική γεωγραφική αγορά για το ντίζελ πρέπει να είναι η αγορά ΕΟΧ, η περιφερειακή αγορά (Ιβηρικής Χερσονήσου) ή η εθνική αγορά.
(313)
Η Πορτογαλία θεωρεί ότι η σχετική γεωγραφική αγορά για το ντίζελ πρέπει να είναι ευρύτερη από την εθνική αγορά και, κατά προτίμηση, να καλύπτει την αγορά της Δυτικής Ευρώπης ή την αγορά του ΕΟΧ. Οι ανταγωνιστές αριθ. 1 και αριθ. 2, δεν προβαίνουν σε καμία διάκριση μεταξύ των προς αξιολόγηση επιπέδων της αγοράς. Για αυτούς, η σχετική γεωγραφική αγορά πρέπει να είναι η πορτογαλική αγορά ή, το πολύ, η αγορά της Ιβηρικής Χερσονήσου.
(314)
Το 1997, η Επιτροπή εξέδωσε ανακοίνωση σχετικά με τον ορισμό της σχετικής αγοράς για τους σκοπούς του ευρωπαϊκού δικαίου ανταγωνισμού (εφεξής η «ανακοίνωση») (70). Η ανακοίνωση ορίζει ότι η σχετική γεωγραφική αγορά περιλαμβάνει την περιφέρεια όπου οι ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις συμμετέχουν στην προσφορά και ζήτηση προϊόντων ή υπηρεσιών και οι όροι του ανταγωνισμού είναι επαρκώς ομοιογενείς και η οποία μπορεί να διακρίνεται από τις γειτονικές κυρίως περιφέρειες διότι εκεί οι όροι του ανταγωνισμού διαφέρουν σημαντικά.
(315)
Η ανακοίνωση έχει καταρτιστεί ως μέσο αξιολόγησης των πολιτικών ελέγχου των συμπράξεων και των συγκεντρώσεων. Βασίζεται στις ερευνητικές εξουσίες που συνεπάγονται τέτοιες πολιτικές, αλλά δεν εφαρμόζεται άμεσα στις κρατικές ενισχύσεις. Η ανακοίνωση αναγνωρίζει σαφώς ότι «επίκεντρο της αξιολόγησης στις υποθέσεις κρατικών ενισχύσεων είναι ο αποδέκτης της ενίσχυσης και η σχετική βιομηχανία ή ο σχετικός τομέας και όχι ο εντοπισμός των ανταγωνιστικών περιορισμών που αντιμετωπίζει ο αποδέκτης της ενίσχυσης». Ωστόσο, η ανακοίνωση αναφέρει ότι τα στοιχεία της παρούσας προσέγγισης «μπορούν να χρησιμεύσουν ως βάση για την αξιολόγηση περιπτώσεων κρατικών ενισχύσεων».
(316)
Μέχρι σήμερα, η Επιτροπή δεν έχει ακόμη δημοσιεύσει ανακοίνωση όπου να περιγράφει τις αρχές και την προσέγγιση για τον ορισμό του σχετικού προϊόντος και της σχετικής γεωγραφικής αγοράς για υποθέσεις κρατικών ενισχύσεων. Οι ίδιες οι ΚΓΠΕ δεν παρέχουν καθοδήγηση σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο θα πρέπει να ορισθεί η σχετική γεωγραφική αγορά. Ωστόσο, η παράγραφος 70 των ΚΓΠΕ περιέχει μία διατύπωση σύμφωνα με την οποία φαίνεται να ευνοείται η αξιολόγηση σε επίπεδο ΕΟΧ: «Για τους σκοπούς της εφαρμογής των στοιχείων α) […], οι πωλήσεις […] θα ορίζονται […], κανονικά στον ΕΟΧ ή, εάν τα σχετικά πληροφοριακά στοιχεία δεν είναι διαθέσιμα ή αξιοποιήσιμα, βάσει οποιασδήποτε άλλης γενικώς αποδεκτής υποδιαίρεσης της αγοράς για τα σχετικά προϊόντα, για τα οποία υπάρχουν αμέσως διαθέσιμα στατιστικά στοιχεία.»
(317)
Ο κατάλληλος ορισμός της γεωγραφικής αγοράς πρέπει να κατανοηθεί υπό το πρίσμα της υποκείμενης θεωρίας της ζημίας. Ωστόσο, φαίνεται ασφαλές να υποθέσουμε ότι το κριτήριο που εντοπίστηκε στο στοιχείο α) της παραγράφου 68 των ΚΓΠΕ, όσον αφορά τα μερίδια της αγοράς που υπερβαίνουν το 25 %, έχει σκοπό να προστατεύσει τους ανταγωνιστές στις χώρες του ΕΟΧ από τον αποκλεισμό από την αγορά στην οποία δραστηριοποιούνται ή από την απαγόρευση εισόδου σε αυτήν την αγορά (κίνδυνος παραγκωνισμού), λόγω αντιανταγωνιστικής συμπεριφοράς δικαιούχου ενίσχυσης με ισχυρή θέση στην αγορά.
(318)
Για τους σκοπούς της παρούσας απόφασης, δεν είναι σκόπιμο να προσδιοριστεί η ακριβής γεωγραφική οριοθέτηση της αγοράς σε επίπεδο μεταποίησης, δεδομένου ότι το μερίδιο αγοράς της Petrogal υπερβαίνει το κατώτατο όριο 25 % μόνο στην εθνική αγορά. Αρκεί να διαπιστωθεί κατά πόσον η εθνική αγορά αποτελεί τη σχετική γεωγραφική αγορά. Λήφθηκαν υπόψη τα επιχειρήματα που πρόβαλαν οι ανταγωνιστές, ιδίως για τους φραγμούς στο πλαίσιο των εισαγωγών και την περιορισμένη αποθηκευτική ικανότητα, σχετικά με τα οποία η Πορτογαλία διατύπωσε τις απόψεις της. Το συμπέρασμα ότι ο ορισμός της γεωγραφικής αγοράς που αποκλίνει από τη «γενική» προσέγγιση σύμφωνα με την οποία η αγορά για τους σκοπούς των κριτηρίων των στοιχείων α) και β) της παραγράφου 68 είναι η αγορά ΕΟΧ και η εθνική αγορά είναι η σχετική γεωγραφική αγορά, δεν μπορεί να δικαιολογηθεί παρά μόνον εφόσον υπάρχουν σαφείς ενδείξεις ότι η αγορά είναι σε μεγάλο βαθμό κλειστή. Συνεπώς, είναι αναγκαίο να αξιολογηθεί κατά πόσον υπάρχουν φραγμοί στις συναλλαγές που θα μπορούσαν να εμποδίσουν τις επιχειρήσεις που ανταγωνίζονται με την Petrogal στη λιανική αγορά να εισαγάγουν ντίζελ από μη πορτογαλικά διυλιστήρια, αν οι τιμές που ισχύουν στην πορτογαλική αγορά εκ διυλιστηρίου υπερβαίνουν τα αντίστοιχα επίπεδα στην ευρύτερη αγορά.
(319)
Στο πλαίσιο αυτό, λήφθηκαν υπόψη τα ακόλουθα στοιχεία:
-
Το ντίζελ που πωλείται στην πορτογαλική αγορά έχει τα ίδια τεχνικά χαρακτηριστικά με το ντίζελ που πωλείται σε γειτονικές αγορές.
-
Δεν υφίστανται εισαγωγικοί δασμοί για τις συναλλαγές εντός του ΕΟΧ.
-
Δεν υφίστανται κανονιστικές ή διοικητικές διατάξεις που να περιορίζουν τις εισαγωγές στην Πορτογαλία.
-
Τα στατιστικά στοιχεία που υποβλήθηκαν από την Πορτογαλία (βλέπε αιτιολογική σκέψη 195) δείχνουν ότι υπάρχουν εμπορικές ροές, δηλαδή εισαγωγές στην Πορτογαλία και εξαγωγές από την Πορτογαλία σε γειτονικές χώρες. Οι εξαγωγές έχουν μειωθεί λόγω της αύξησης των αναγκών για ντίζελ στην Πορτογαλία.
-
Οι εισαγωγές πραγματοποιούνται μέσω θαλάσσιων και οδικών μεταφορών. Ο όγκος των εισαγωγών κατά τα τελευταία έτη ήταν αποτέλεσμα έντονης αντίδρασης σε εξωτερικά γεγονότα και αυξήθηκε σημαντικά κατά τα τελευταία έτη. Η αύξηση των εισαγωγών δείχνει ότι ορισμένοι άλλοι επιχειρηματίες έχουν εναλλακτικές επιλογές τροφοδοσίας και την ικανότητα να αντικαθιστούν τις άμεσες προμήθειες από διυλιστήρια της Petrogal με εισαγωγές. Από τις πληροφορίες που υπέβαλε η Πορτογαλία (βλέπε αιτιολογική σκέψη 195), προκύπτει ότι η κατάσταση αυτή είναι ιδιαίτερα προφανής για το 2009, όταν η παραγωγή σταμάτησε για πολλές εβδομάδες μετά από το ατύχημα που έπληξε το διυλιστήριο Sines.
-
Η Πορτογαλία απορρίπτει τις καταγγελίες σύμφωνα με τις οποίες η Petrogal ελέγχει πάνω από το 90 % της υφιστάμενης ικανότητας αποθήκευσης και διευκρινίζει ότι η ικανότητα αποθήκευσης τρίτων μερών αντιπροσωπεύει ικανότητα παράδοσης 2,9 Mtonnes ανά έτος, δηλαδή ποσότητα που υπερβαίνει το 50 % της εθνικής αγοράς. Κανένας τρίτος ανταγωνιστής δεν εκδήλωσε ενδιαφέρον για την αγορά πρόσθετης ικανότητας αποθήκευσης η οποία προσφερόταν προς πώληση.
-
Η Επιτροπή κάλεσε τους ανταγωνιστές να παράσχουν συγκεκριμένα παραδείγματα για την περιγραφή της ύπαρξης τέτοιου είδους φραγμών στις συναλλαγές ή για την περιγραφή καταστάσεων κατά τις οποίες είχαν αντιμετωπίσει δυσκολίες κατά την εισαγωγή ντίζελ, αλλά δεν υποβλήθηκε κανένα σχετικό στοιχείο.
(320)
Ελλείψει συγκεκριμένων παραδειγμάτων και με βάση τις πληροφορίες που παρασχέθηκαν από την Πορτογαλία σχετικά με την ικανότητα αποθήκευσης και τις εισαγωγές, συνάγεται το συμπέρασμα ότι δεν υπάρχουν στοιχεία που να αποδεικνύουν εκ των πραγμάτων την ύπαρξη περιορισμών όσον αφορά τη διαθεσιμότητα εγκαταστάσεων αποθήκευσης και άλλων φραγμών όσον αφορά την εισαγωγή ντίζελ στο πορτογαλικό έδαφος.
(321)
Όσον αφορά τις τιμές ντίζελ που αγοράζουν τρίτοι από την Petrogal στο επίπεδο εκ διυλιστηρίου, οι τιμές αυτές φαίνεται να προσεγγίζουν το κόστος εισαγωγής ντίζελ στην Πορτογαλία. Σύμφωνα με την πρόταση της Πορτογαλίας κατά την κοινοποίηση και όπως επιβεβαιώνεται στο τμήμα 3.4.3 της απόφασης για την κίνηση της διαδικασίας, οι τιμές σε επίπεδο εκ διυλιστηρίου καθορίζονται με βάση τις διεθνείς τιμές για τα προϊόντα αυτά και, σε περίπτωση προϊόντων διύλισης στην Πορτογαλία, σε τιμές Platts (Ρότερνταμ) για την περιφέρεια της βορειοδυτικής Ευρώπης, προσαυξημένες κατά ορισμένα περιθώρια (μεταφορά, ναύλος, ασφάλιση, ζημίες και άλλες δαπάνες). Τα στοιχεία αυτά δείχνουν ότι η αγορά είναι ευρύτερη από την εθνική αγορά (δηλαδή την πορτογαλική). Οι τρίτοι ανταγωνιστές δεν πρόβαλαν επιχειρήματα όσον αφορά τις τιμές εκ διυλιστηρίου που εφαρμόζει η Petrogal, αλλά περιόρισαν τις παρατηρήσεις τους στην ισχύ και στη θέση της Petrogal στην αγορά. Ο ανταγωνιστής αριθ. 1 επισήμανε ότι το ποσοστό των συνολικών εισαγωγών και εξαγωγών ντίζελ ήταν πάρα πολύ χαμηλό ώστε να δικαιολογεί τη λειτουργία περιφερειακής αγοράς, αλλά δεν αναφέρει καμία έλλειψη ντίζελ ή κατάσταση κατά την οποία ο έλεγχος της ικανότητας αποθήκευσης θα μπορούσε να θέσει τους ανταγωνιστές σε δύσκολη θέση.
(322)
Αντίθετα, ο ανταγωνιστής αριθ. 2 επισήμανε (βλέπε αιτιολογική σκέψη 109) ότι το επενδυτικό σχέδιο θα μετέτρεπε την Petrogal σε καθαρό εξαγωγέα σε άλλες αγορές και θα ενίσχυε τη θέση της στην αγορά της Ιβηρικής Χερσονήσου.
(323)
Ως εκ τούτου, δεν μπορεί να συναχθεί το συμπέρασμα ότι η σχετική γεωγραφική αγορά ντίζελ είναι η εθνική αγορά, δεδομένου ότι δεν φαίνεται να υπάρχουν περιορισμοί ούτε για τις εισαγωγές ντίζελ στην Πορτογαλία, ούτε και για τις εξαγωγές στις γειτονικές χώρες. Συνεπώς, η σχετική γεωγραφική αγορά είναι τουλάχιστον η περιφερειακή αγορά, δηλαδή η Ιβηρική Χερσόνησος.
(324)
Στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας, η Επιτροπή διατύπωσε αμφιβολίες για το κατά πόσο η σχετική γεωγραφική αγορά για τη βαριά νάφθα πρέπει να είναι η αγορά που καλύπτει το σύνολο του ΕΟΧ, η περιφερειακή αγορά (Ιβηρική Χερσόνησος) ή η εθνική αγορά.
(325)
Σύμφωνα με την Πορτογαλία, η σχετική γεωγραφική αγορά για τη βαριά νάφθα και τα παράγωγα νάφθας ανταποκρίνεται τουλάχιστον στην αγορά του ΕΟΧ, αν όχι στην παγκόσμια αγορά. Οι ανταγωνιστές δεν διατύπωσαν αντιρρήσεις για τον ορισμό αυτό της σχετικής γεωγραφικής αγοράς.
(326)
Οι παρατηρήσεις της Πορτογαλίας δεν απορρίφθηκαν από τα ενδιαφερόμενα μέρη και, δεδομένου ότι η βαριά νάφθα είναι πρώτη ύλη που μεταφέρεται εύκολα και με χαμηλό κόστος σε μεγάλες αποστάσεις, η σχετική γεωγραφική αγορά είναι τουλάχιστον ο ΕΟΧ (71).
(327)
Το στοιχεία α) της παραγράφου 68 των ΚΓΠΕ ορίζει ότι η Επιτροπή προβαίνει σε αναλυτική αξιολόγηση για να ελέγξει αν «πριν από την επένδυση, ο δικαιούχος της ενίσχυσης καλύπτει περισσότερο από το 25 % των πωλήσεων του σχετικού προϊόντος στην αγορά, ή, μετά την επένδυση, θα πραγματοποιεί περισσότερο από το 25 % των πωλήσεων αυτών».
(328)
Στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας, η Επιτροπή δεν ήταν σε θέση να επιβεβαιώσει ότι σημειώθηκε υπέρβαση του κατώτατου ορίου που προβλέπεται στο στοιχεία α) της παραγράφου 68 των ΚΓΠΕ λόγω αμφιβολιών όσον αφορά τον κατάλληλο ορισμό του σχετικού προϊόντος και της σχετικής γεωγραφικής αγοράς, καθώς και του σχετικού επιπέδου αξιολόγησης (εκ διυλιστηρίου, λιανική, χονδρική). Επιπλέον, δεν υπήρχαν διαθέσιμα στοιχεία σε επίπεδο ομίλου (συμπεριλαμβανομένων των μεριδίων αγοράς της ENI). Επίσης δεν υπήρχαν διαθέσιμα στοιχεία ούτε για τα παράγωγα νάφθας.
(329)
Από τα στοιχεία που υπέβαλε η Πορτογαλία προκύπτει ότι το μερίδιο αγοράς ντίζελ της Petrogal στο επίπεδο εκ διυλιστηρίου θα πρέπει να είναι 25 % στην περιφερειακή αγορά (Ιβηρική Χερσόνησο), όπως έχει ήδη αναφερθεί στην απόφαση για την κίνηση της διαδικασίας και επιβεβαιωθεί από την Πορτογαλία κατά τη διάρκεια της επίσημης διαδικασίας έρευνας. Η πληροφορία αυτή αφορά αποκλειστικά την παραγωγική ικανότητα της Petrogal, δεδομένου ότι η Πορτογαλία δήλωσε την απουσία της ENI στο επίπεδο εκ διυλιστηρίου στην Ιβηρική Χερσόνησο. Επίσης, όσον αφορά τη Δυτική Ευρώπη και τον ΕΟΧ, το μερίδιο αγοράς ντίζελ εκ διυλιστηρίου που κατέχει η Petrogal στο επίπεδο του ομίλου (συμπεριλαμβανομένων των μεριδίων αγοράς της ENI) είναι χαμηλότερο από 25 %, όπως προκύπτει από τα στοιχεία που παρείχε η Πορτογαλία (βλέπε πίνακες 6 και 7 κατωτέρω).
Πίνακας 6
Συνδυασμένα μερίδια αγοράς της Petrogal και της ENI στην αγορά της Δυτικής Ευρώπης (σε Mtonnes/έτος)
Σχετικό προϊόν
2007
2012
Πωλήσεις της Petrogal και της ENI
Αγορά της Δυτικής Ευρώπης
Μερίδια αγοράς της Petrogal και της ENI
Πωλήσεις της Petrogal και της ENI
Αγορά της Δυτικής Ευρώπης
Μερίδια αγοράς της Petrogal και της ENI
Ντίζελ
[ ]
243,6
[5-10] %
[ ]
252
[5-10] %
Πίνακας 7
Συνδυασμένα μερίδια αγοράς της Petrogal και της ENI στην αγορά του ΕΟΧ (σε Mtonnes/έτος)
Σχετικό προϊόν
2007
2012
Πωλήσεις της Petrogal και της ENI
Αγορά ΕΟΧ
Μερίδια αγοράς της Petrogal και της ENI
Πωλήσεις της Petrogal και της ENI
Αγορά ΕΟΧ
Μερίδια αγοράς της Petrogal και της ENI
Ντίζελ
[ ]
323,5
[5-10] %
[ ]
334,6
[5-10] %
(330)
Με βάση τα αριθμητικά στοιχεία στους πίνακες 6 και 7 ανωτέρω, συνάγεται το συμπέρασμα ότι η Petrogal δεν αντιπροσωπεύει περισσότερο από το 25 % των πωλήσεων του σχετικού προϊόντος στη σχετική αγορά τόσο σε περιφερειακό επίπεδο (Ιβηρική Χερσόνησος) όσο και στο επίπεδο της Δυτικής Ευρώπης και του ΕΟΧ, συμπεριλαμβανομένων των μεριδίων αγοράς εκ διυλιστηρίου στο επίπεδο ομίλου ENI. Ως εκ τούτου, όσον αφορά το ντίζελ, δεν γίνεται υπέρβαση του ισχύοντος κατώτατου ορίου που προβλέπεται στο στοιχείο α) της παραγράφου 68 των ΚΓΠΕ.
(331)
Δεδομένου ότι το συνδυασμένο μερίδιο αγοράς της ENI και της Petrogal δεν υπερβαίνει το 25 %, δεν υπάρχει λόγος να ελεγχθεί αν το μερίδιο αγοράς της Petrogal ελέγχεται από την ENI σε βαθμό που να πρέπει να ληφθεί υπόψη το συνδυασμένο μερίδιο αγοράς τους.
(332)
Σύμφωνα με τις πληροφορίες που παρείχε η Πορτογαλία, τα περισσότερα διυλιστήρια που παράγουν βαριά νάφθα προβαίνουν σε εσωτερική επεξεργασία για δεσμευμένη παραγωγή. Τα δεδομένα σχετικά με τα μερίδια της αγοράς που διαθέτει η Πορτογαλία, σύμφωνα με το κριτήριο που προβλέπεται στο στοιχείο α) της παραγράφου 68, αφορούν τις πωλήσεις στον ΕΟΧ, δηλαδή στην ελεύθερη αγορά.
(333)
Για να εξεταστεί η συμβατότητα του επενδυτικού σχεδίου με το στοιχείο α) της παραγράφου 68 των ΚΓΠΕ, πρέπει να αξιολογηθεί το μερίδιο αγοράς της Petrogal πριν και μετά την υλοποίηση του επενδυτικού σχεδίου και να ελεγχθεί εάν υπερβαίνει το 25 %.
Πίνακας 8
Μερίδια αγοράς της Petrogal στην αγορά ΕΟΧ (σε Ktonnes)
Σχετικά προϊόντα
2007
2012
Πωλήσεις της Petrogal
Αγορά ΕΟΧ
Μερίδια αγοράς της Petrogal
Πωλήσεις της Petrogal
Αγορά ΕΟΧ
Μερίδια αγοράς της Petrogal
Βαριά νάφθα
[ ]
49 172
[0-5] %
[ ]
49 769
[0-5] %
Παράγωγα νάφθας:
[ ]
16 045
[0-5] %
[ ]
15 640
[0-5] %
-
Βενζόλιο
[ ]
10 093
[0-5] %
[ ]
10 093
[0-5] %
-
o-Ξυλένιο
[ ]
681
[5-10] %
[ ]
606
[5-10] %
-
p-Ξυλένιο
[ ]
2 169
[5-10] %
[ ]
2 169
[5-10] %
-
Τολουόλιο
[ ]
2 503
[5-10] %
[ ]
2 173
[5-10] %
-
Διαλύτες
[ ]
599
[5-10] %
[ ]
599
[5-10] %
Πίνακας 9
Μερίδια αγοράς της ENI στην αγορά ΕΟΧ (σε Ktonnes)
Σχετικά προϊόντα
2007
2012
Πωλήσεις της ENI
Αγορά ΕΟΧ
Μερίδια αγοράς της ENI
Πωλήσεις της ENI
Αγορά ΕΟΧ
Μερίδια αγοράς της ENI
Βαριά νάφθα
[ ]
49 172
[0-5] %
[ ]
49 769
[0-5] %
Παράγωγα νάφθας:
n.a.
16 045
n.a.
15 640
-
Βενζόλιο
[ ]
10 093
[5-10] %
[ ]
10 093
[0-5] %
-
o-Ξυλένιο
[ ]
681
[5-10] %
[ ]
606
[10-20] %
-
p-Ξυλένιο
[ ]
2 169
[0-5] %
[ ]
2 169
[0-5] %
-
Τολουόλιο
[ ]
2 503
[5-10] %
[ ]
2 173
[5-10] %
-
Διαλύτες
n.a.
599
n.a.
599
Πίνακας 10
Συνδυασμένα μερίδια αγοράς της Petrogal και της ENI στην αγορά ΕΟΧ (σε Ktonnes)
Σχετικά προϊόντα
2007
2012
Πωλήσεις της Petrogal και της ENI
Αγορά ΕΟΧ
Μερίδια αγοράς της Petrogal και της ENI
Πωλήσεις της Petrogal και της ENI
Αγορά ΕΟΧ
Μερίδια αγοράς της Petrogal και της ENI
Βαριά νάφθα
[ ]
49 172
[0-5] %
[ ]
49 769
[0-5] %
Παράγωγα νάφθας:
n.a.
16 045
n.a
15 640
-
Βενζόλιο
[ ]
10 093
[5-10] %
[ ]
10 093
[5-10] %
-
o-Ξυλένιο
[ ]
681
[10-20] %
[ ]
606
[10-20] %
-
p-Ξυλένιο
[ ]
2 169
[5-10] %
[ ]
2 169
[5-10] %
-
Τολουόλιο
[ ]
2 503
[10-20] %
[ ]
2 173
[10-20] %
-
Διαλύτες
[ ]
599
[5-10] %
[ ]
599
[0-5] %
(334)
Με βάση τα αριθμητικά στοιχεία στους πίνακες 8 έως 10, συνάγεται το συμπέρασμα ότι η Petrogal, μόνη της και σε συνδυασμό με την ENI, κατέχει μερίδια αγοράς χαμηλότερα από 25 % όσον αφορά το σχετικό προϊόν στο πλαίσιο της σχετικής αγοράς βαριάς νάφθας σε επίπεδο ΕΟΧ. Το μερίδιο αγοράς της Petrogal δεν υπερβαίνει το 25 % ούτε στις αγορές παραγώγων.
(335)
Επιπλέον, η συνολική εσωτερική παραγωγή βαριάς νάφθας από την Petrogal στο πλαίσιο διαδικασίας δεσμευμένης παραγωγής, η οποία δεν αντανακλάται στα στοιχεία του πίνακα 8 ανωτέρω σχετικά με το μερίδιο αγοράς, αντιπροσωπεύει λιγότερο από [ 5] % του μεγέθους της αγοράς λιανικής του ΕΟΧ. Η επιπλέον παραγωγή στο διυλιστήριο του Sines ανέρχεται περίπου σε [ 5] %.
(336)
Με βάση τα παραπάνω στοιχεία, συνάγεται το συμπέρασμα ότι, όσον αφορά τη βαριά νάφθα, δεν γίνεται υπέρβαση του κατώτατου ορίου που προβλέπεται σύμφωνα με το κριτήριο του στοιχείου α) της παραγράφου 68.
(337)
Σύμφωνα με το στοιχείο β) της παραγράφου 68 των ΚΓΠΕ, η Επιτροπή πρέπει να προβαίνει σε αναλυτική αξιολόγηση σχετικά με το αν «η παραγωγική ικανότητα που δημιουργείται με το σχέδιο υπερβαίνει το 5 % της αγοράς, με βάση τα στοιχεία για τη φαινομένη κατανάλωση του σχετικού προϊόντος, εκτός εάν ο μέσος ρυθμός αύξησης της φαινομένης κατανάλωσης του προϊόντος κατά τα τελευταία πέντε έτη είναι υψηλότερος από τον μέσο ετήσιο ρυθμό αύξησης του ΑΕΠ στον ΕΟΧ».
(338)
Σύμφωνα με την παράγραφο 70 των ΚΓΠΕ «… Για τους σκοπούς της εφαρμογής των στοιχείων α) και β) της παραγράφου 68, οι πωλήσεις και η φαινομένη κατανάλωση θα ορίζονται στο κατάλληλο επίπεδο της ονοματολογίας Prodcom, κατά κανόνα στον ΕΟΧ, ή, εάν τα σχετικά πληροφοριακά στοιχεία δεν είναι διαθέσιμα ή αξιοποιήσιμα, βάσει οποιασδήποτε άλλης γενικώς αποδεκτής υποδιαίρεσης της αγοράς για τα σχετικά προϊόντα και για την οποία υπάρχουν αμέσως διαθέσιμα στατιστικά στοιχεία.»
(339)
Στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας, η Επιτροπή διατύπωσε αμφιβολίες, όσον αφορά όλα τα σχετικά προϊόντα, διερωτώμενη για το κατά πόσον η παραγωγική ικανότητα που δημιουργείται με το επενδυτικό σχέδιο υπερέβη το 5 % κάθε αγοράς με βάση τα στοιχεία για τη φαινόμενη κατανάλωση του σχετικού προϊόντος, και στην περίπτωση αυτή, κατά πόσον ο μέσος ετήσιος ρυθμός αύξησης της φαινομένης κατανάλωσης του προϊόντος κατά τα τελευταία πέντε έτη (πριν από την έναρξη των έργων) ήταν χαμηλότερος από τον μέσο ετήσιο ρυθμό αύξησης του ΑΕΠ στον ΕΟΧ.
(340)
Ο σύνθετος ρυθμός ετήσιας ανάπτυξης («Compound Annual Growth Rate - CAGR») της φαινομένης κατανάλωσης ντίζελ στον ΕΟΧ κατά την περίοδο 2001-2006 είναι περίπου 2,12 % σε ποσότητα ή 15,38 % σε αξία. Ο αντίστοιχος σύνθετος ρυθμός ετήσιας ανάπτυξης του ΑΕΠ του ΕΟΧ για την περίοδο 2001-2006 ανήλθε σε 2,06 % σε πραγματικούς όρους (δηλαδή από άποψη όγκου) και σε 4,12 % σε ονομαστικούς όρους (δηλαδή από άποψη αξίας).
(341)
Από τα ανωτέρω στοιχεία προκύπτει ότι η αγορά ντίζελ δεν μπορεί να θεωρηθεί υποτονική αν ληφθεί υπόψη ο σύνθετος ρυθμός ετήσιας ανάπτυξης, τόσο σε ποσότητα όσο και σε αξία, σε σύγκριση με το ποσοστό αύξησης του ΑΕΠ σε ονομαστικούς και σε πραγματικούς όρους. Κατά συνέπεια, δεν υπάρχει λόγος να εξεταστεί αν η παραγωγική ικανότητα που δημιουργείται με το επενδυτικό σχέδιο υπερβαίνει το 5 % της αγοράς.
(342)
Για να αξιολογηθεί αν το επενδυτικό σχέδιο είναι σύμφωνο με το στοιχείο β) της παραγράφου 68 των ΚΓΠΕ, η Επιτροπή πρέπει να ελέγξει κατά πόσον η παραγωγική ικανότητα που δημιουργείται με το επενδυτικό σχέδιο αντιπροσωπεύει λιγότερο από το 5 % της αγοράς, με βάση τα στοιχεία για τη φαινομένη κατανάλωση του σχετικού προϊόντος, εκτός εάν ο μέσος ετήσιος ρυθμός αύξησης της φαινομένης του κατανάλωσης κατά τα τελευταία πέντε έτη είναι υψηλότερος από το τον μέσο ετήσιο ρυθμό αύξησης του ΑΕΠ στον ΕΟΧ.
(343)
Η Πορτογαλία παρείχε τα ακόλουθα στοιχεία στο πλαίσιο των πινάκων 11 έως 13, κατωτέρω. Τα αριθμητικά στοιχεία στη στήλη που προορίζεται για την αγορά του ΕΟΧ είναι ταυτόσημα με εκείνα στους πίνακες για τα μερίδια αγοράς του ΕΟΧ (πωλήσεις). Δεδομένου ότι το μέγεθος της λιανικής αγοράς (πωλήσεις) είναι μικρότερο από το μέγεθος της φαινομένης κατανάλωσης, περιλαμβανομένης και της δεσμευμένης παραγωγής, τα στοιχεία για την αύξηση της παραγωγικής ικανότητας υπερεκτιμούν τη σημασία της αύξησης. Με άλλα λόγια, το σενάριο αυτό συνιστά τη χειρότερη περίπτωση.
Πίνακας 11
Το ποσοστό αύξησης της παραγωγικής ικανότητας του διυλιστηρίου στο Sines σε σχέση με τις αγορές σχετικών προϊόντων στον ΕΟΧ (σε Ktonnes)
Σχετικά προϊόντα
Παραγωγική ικανότητα το 2007
Παραγωγική ικανότητα το 2012
Αύξηση της παραγωγικής ικανότητας
Αγορά ΕΟΧ το 2007
Αύξηση του ποσοστού παραγωγικής ικανότητας στην αγορά του ΕΟΧ
CAGR της φαινομένης κατανάλωσης
Βαριά νάφθα
[ ]
[ ]
[ ]
49 172
[0-5] %
-
Παράγωγα νάφθας:
[ ]
[ ]
[ ]
16 045
[0-5] %
-
-
Βενζόλιο
[ ]
[ ]
[ ]
10 093
[0-5] %
-
-
o-Ξυλένιο
[ ]
[ ]
[ ]
681
[0-5] %
-
-
p-Ξυλένιο
[ ]
[ ]
[ ]
2 169
[0-5] %
-
-
Τολουόλιο
[ ]
[ ]
[ ]
2 503
[0-5] %
-
-
Διαλύτες
[ ]
[ ]
[ ]
599
[0-5] %
-
Πίνακας 12
Το ποσοστό αύξησης της παραγωγικής ικανότητας του διυλιστηρίου στο Matosinhos σε σχέση με τις αγορές σχετικών προϊόντων στον ΕΟΧ (σε Ktonnes)
Σχετικά προϊόντα
Παραγωγική ικανότητα το 2007
Παραγωγική ικανότητα το 2012
Αύξηση της παραγωγικής ικανότητας
Αγορά ΕΟΧ το 2007
Αύξηση του ποσοστού παραγωγικής ικανότητας στην αγορά του ΕΟΧ
CAGR της φαινομένης κατανάλωσης
Βαριά νάφθα
[ ]
[ ]
[ ]
49 172
[0-5] %
-
Παράγωγα νάφθας:
[ ]
[ ]
[ ]
16 045
[0-5] %
-
-
Βενζόλιο
[ ]
[ ]
[ ]
10 093
[0-5] %
-
-
o-Ξυλένιο
[ ]
[ ]
[ ]
681
[0-5] %
-
-
p-Ξυλένιο
[ ]
[ ]
[ ]
2 169
[0-5] %
-
-
Τολουόλιο
[ ]
[ ]
[ ]
2 503
[0-5] %
-
-
Διαλύτες
[ ]
[ ]
[ ]
599
[0-5] %
-
Πίνακας 13
ο ποσοστό αύξησης της συνδυασμένης παραγωγικής ικανότητας (στα διυλιστήρια Sines και Matosinhos) σε σχέση με τις αγορές σχετικών προϊόντων στον ΕΟΧ (σε Ktonnes)
Σχετικά προϊόντα
Παραγωγική ικανότητα το 2007
Παραγωγική ικανότητα το 2012
Αύξηση της παραγωγικής ικανότητας
Αγορά ΕΟΧ το 2007
Αύξηση του ποσοστού παραγωγικής ικανότητας στην αγορά του ΕΟΧ
CAGR της φαινομένης κατανάλωσης
Βαριά νάφθα
[ ]
[ ]
[ ]
49 172
[0-5] %
-
Παράγωγα νάφθας:
[ ]
[ ]
[ ]
16 045
[0-5] %
-
-
Βενζόλιο
[ ]
[ ]
[ ]
10 093
[0-5] %
-
-
o-Ξυλένιο
[ ]
[ ]
[ ]
681
[0-5] %
-
-
p-Ξυλένιο
[ ]
[ ]
[ ]
2 169
[0-5] %
-
-
Τολουόλιο
[ ]
[ ]
[ ]
2 503
[0-5] %
-
-
Διαλύτες
[ ]
[ ]
[ ]
599
[0-5] %
-
(344)
Σε κάθε περίπτωση, η αύξηση της παραγωγικής ικανότητας για τα προϊόντα που αναφέρονται στους πίνακες 11 έως 13 είναι χαμηλότερη από 5 % στις σχετικές αγορές προϊόντων στο επίπεδο του ΕΟΧ. Κατά συνέπεια, συνάγεται το συμπέρασμα ότι το επενδυτικό σχέδιο δεν υπερβαίνει το κατώτατο όριο που προβλέπεται στο πρώτο μέρος του στοιχείου β) της παραγράφου 68 των ΚΓΠΕ.
7. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ
(345)
Με βάση τα στοιχεία που υποβλήθηκαν στις αιτιολογικές σκέψεις 278 έως 344, το επενδυτικό σχέδιο δεν υπερβαίνει τα κατώτατα όρια που προβλέπονται στα στοιχεία α) και β) της παραγράφου 68 των ΚΓΠΕ για τα σχετικά προϊόντα. Ως εκ τούτου, δεν υπάρχει λόγος να διενεργηθεί αναλυτική αξιολόγηση της ενίσχυσης μετά την κίνηση της διαδικασίας που προβλέπεται στο άρθρο 108 παράγραφος 2 της Συνθήκης.
(346)
Τέλος, η πρόταση περιφερειακής επενδυτικής ενίσχυσης υπέρ της Petrogal πληροί όλους τους όρους που προβλέπονται στις ΚΓΠΕ, ώστε να θεωρηθεί συμβατή με την εσωτερική αγορά δυνάμει του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο α) της Συνθήκης. Ως εκ τούτου, δεν υπάρχει λόγος να αξιολογηθεί κατά πόσον η ενίσχυση θα μπορούσε να εγκριθεί βάσει άλλων παρεκκλίσεων της Συνθήκης.
(347)
Η Πορτογαλία συμφώνησε κατ’ εξαίρεση η αυθεντική γλώσσα της παρούσας απόφασης να είναι η αγγλική,
ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΠΟΦΑΣΗ:
Άρθρο 1
1. Η κρατική ενίσχυση την οποία σκοπεύει να χορηγήσει η Πορτογαλία στην Petrogal, ανερχόμενη σε ονομαστική αξία 160 484 007 ευρώ (121 091 314 ευρώ σε προεξοφλητικές τιμές) και η οποία αντιπροσωπεύει ανώτατη ένταση ενίσχυσης 12,43 % σε πραγματικές/προεξοφλητικές τιμές, είναι συμβατή με την εσωτερική αγορά σύμφωνα με το άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο α) της Συνθήκης.
2. Κατά συνέπεια, επιτρέπεται η χορήγηση της κρατικής ενίσχυσης που προβλέπεται στο άρθρο 1 παράγραφος 1. Σε περίπτωση παρεκκλίσεων σε σχέση με τις προβλεπόμενες επιλέξιμες δαπάνες και το κοινοποιηθέν χρονοδιάγραμμα χορήγησης της κρατικής ενίσχυσης, η Πορτογαλία δεν υπερβαίνει το ανώτατο ποσό της ενίσχυσης 121 091 314 ευρώ σε προεξοφλητικές τιμές ούτε την ανώτατη ένταση ενίσχυσης 12,43 % σε προεξοφλητικές τιμές.
Άρθρο 2
1. Η Πορτογαλία υποβάλλει στην Επιτροπή ενδιάμεσες εκθέσεις, κάθε πέντε έτη αρχής γενομένης από την ημερομηνία της παρούσας απόφασης. Οι ενδιάμεσες εκθέσεις παρέχουν επικαιροποιημένες πληροφορίες σχετικά με τα χορηγούμενα ποσά κρατικών ενισχύσεων για την εκτέλεση των συμβάσεων ενίσχυσης και για κάθε άλλο επενδυτικό σχέδιο που άρχισε να υλοποιείται στα διυλιστήριο του Sines ή του Matosinhos.
2. Επιπλέον, η Πορτογαλία υποβάλει, εντός έξι μηνών από τη χορήγηση της τελευταίας δόσης της κρατικής ενίσχυσης, βάσει του κοινοποιηθέντος χρονοδιαγράμματος χορήγησης, τελική λεπτομερή έκθεση που περιέχει στοιχεία για τα καταβληθέντα ποσά της ενίσχυσης, για την εκτέλεση των συμβάσεων ενίσχυσης και για κάθε άλλο επενδυτικό σχέδιο που άρχισε να υλοποιείται στο διυλιστήριο Sines ή στο διυλιστήριο Matosinhos.
Άρθρο 3
Η παρούσα απόφαση απευθύνεται στην Πορτογαλική Δημοκρατία.
Βρυξέλλες, 3 Αυγούστου 2011.
ROZHODNUTÍ KOMISE
ze dne 3. srpna 2011
o státní podpoře SA. 26980 (C 34/09 (ex N 588/08)), kterou Portugalsko hodlá poskytnout společnosti Petrogal
(oznámeno pod číslem C(2011) 5546)
(Text s významem pro EHP)
(2012/466/EU)
EVROPSKÁ KOMISE,
s ohledem na Smlouvu o fungování Evropské unie, a zejména na čl. 108 odst. 2 první pododstavec této smlouvy,
s ohledem na Dohodu o Evropském hospodářském prostoru, a zejména na čl. 62 odst. 1 písm. a) této dohody,
poté, co vyzvala zúčastněné strany k podání připomínek v souladu s výše uvedenými ustanoveními (1), a s ohledem na tyto připomínky,
vzhledem k těmto důvodům:
1. Postup
(1)
Dopisem ze dne 19. listopadu 2009 informovala Komise Portugalsko o svém rozhodnutí zahájit řízení podle čl. 108 odst. 2 Smlouvy s ohledem na regionální podporu ad hoc pro investiční projekt společnosti Petroleos de Portugal, Petrogal S.A. (dále jen „Petrogal“) týkající se jejích rafinérií v Sines a Matosinhos (dále jen „investiční projekt“). Dopisem ze dne 9. prosince 2009 poskytlo Portugalsko znění rozhodnutí o zahájení řízení bez důvěrných informací, jež bylo určeno ke zveřejnění.
(2)
Dopisem ze dne 17. prosince 2009 požádalo Portugalsko o prodloužení lhůty pro podání připomínek o jeden měsíc. Komise této žádosti vyhověla dne 22. prosince 2009. Dopisem ze dne 21. ledna 2010 podalo Portugalsko své připomínky.
(3)
Rozhodnutí Komise o zahájení řízení bylo zveřejněno v Úředním věstníku Evropské unie (2). Komise zúčastněné strany vyzvala k podání připomínek.
(4)
Komise obdržela připomínky od Associação das Indústrias da Petroquímica, Química e Refinação (3), Confederação da Indústria Portuguesa (4), Associação para a eficiência energética (5), od soutěžitele č. 2 (6), konkurenčního podniku společnosti Petrogal (7), od soutěžitele č. 1 (8) (9), od União Geral de trabalhadores (10), od obce Sines (11), od Confederação Geral dos Trabalhadores Portugueses (12) a od Associação Industrial Portuguesa (13).
(5)
Dopisy ze dne 9. března, 10. března, 17. března a 19. března 2010 předala Komise tyto připomínky Portugalsku, aby se k nim mohlo vyjádřit; jeho poznámky byly doručeny v dopise ze dne 8. dubna 2010.
(6)
Dopisy ze dne 15. a 28. července 2010 (14) si Komise vyžádala další informace, které Portugalsko poskytlo dopisy ze dne 16. a 23. srpna 2010.
(7)
Dopisy ze dne 4. a 5. srpna 2010 požádala Komise soutěžitele č. 1 a 2 o vysvětlení, která byla poskytnuta dopisy ze dne 10. a 15. září 2010. Dopisem ze dne 20. září 2010 byla tato vysvětlení předána Portugalsku, aby se k nim vyjádřilo.
(8)
Dopisy ze dne 17. září a 1. října 2010 si Komise vyžádala od Portugalska další informace. Portugalsko odpovědělo dne 18. a 29. října 2010.
(9)
Dopisy ze dne 13. října 2010 byli soutěžitelé č. 1 a 2 požádáni o konkrétní údaje týkající se jejich odpovědí ze dne 10. resp. 15. září 2010.
(10)
Dopisy ze dne 21. a 28. října 2010 požádala Komise Portugalsko o doplňkové informace. Portugalsko odpovědělo dopisy ze dne 12. listopadu 2010.
(11)
Dopisem ze dne 10. listopadu 2010 podal soutěžitel č. 1 vysvětlení ke svému dopisu ze dne 15. září 2010. Dne 12. listopadu 2010 byla tato vysvětlení předána Portugalsku, aby se k nim vyjádřilo, a Portugalsko odpovědělo dne 19. listopadu 2010.
(12)
Dopisem ze dne 30. listopadu 2010 požádala Komise Portugalsko o doplňkové informace. Portugalsko poskytlo svou odpověď v dopise ze dne 20. prosince 2010.
(13)
Dopisem ze dne 11. listopadu 2010 požádala Komise Portugalsko o analýzu nákladů a přínosů investičního projektu. Požadované informace poskytlo Portugalsko dne 1. prosince 2010.
(14)
Dopisem ze dne 6. ledna 2011 předalo Portugalsko informace týkající se akcionářů společnosti Petrogal.
(15)
Dne 12. ledna 2011 se uskutečnila schůzka portugalských orgánů, zástupců společnosti Petrogal a Komise. Dopisem ze dne 25. ledna 2011 předalo Portugalsko informace týkající se některých záležitostí, jež byly předloženy během schůzky (např. hodnocení trhu, pobídkový účinek podpory).
(16)
Dopisy ze dne 24. ledna, 16. března a 12. dubna 2011 si Komise vyžádala doplňkové informace týkající se možného srovnávacího scénáře pro investiční projekt a Portugalsko na tuto žádost odpovědělo dopisy ze dne 7. února, 4. dubna a 29. dubna 2011. E-mailem ze dne 7. června 2011 si Komise vyžádala informace, které Portugalsko neposkytlo v předchozích dopisech. Informace týkající se některých těchto záležitostí předalo Portugalsko e-mailem ze dne 9. června 2011 a v dopisech ze dne 11. a 17. června 2011.
(17)
Dopisem ze dne 24. června 2011 požádala Komise Portugalsko o objasnění zbývajících informací týkajících se trhu s motorovou naftou. Portugalsko tyto informace poskytlo dopisy ze dne 30. června a 14. července 2011. Dopisem ze dne 20. července 2011 udělily portugalské orgány souhlas s tím, že Komise přijme toto rozhodnutí v angličtině.
2. PODROBNÝ POPIS STÁTNÍ PODPORY
2.1 Příjemce
(18)
Příjemce státní podpory, společnost Petróleos de Portugal - Petrogal, S.A. (dále jen „Petrogal“), je dceřiná společnost, kterou zcela vlastní Galp Energia, SGPS, S.A. (dále jen „Galp Energia“). Hlavními akcionáři společnosti Galp Energia jsou ENI SpA (15) (33,34 %), Amorim Energia BV (dále jen „Amorim Energia“) (16) (33,34 %), Parpública Participações Públicas (dále jen „Parpública“)(SGPS) (17) (7 %), Fidelity International Limited (2,01 %), Caixa Geral de Depósitos SA (dále jen „CGD“) (18) (1 %) a další (23,31 %). Galp Energia je holdingová společnost skupiny Galp Energia (dále jen „Galp“). Společnost Galp Energia působí na trhu ropných produktů (který zahrnuje rafinérské a marketingové činnosti, například maloobchodní a jiný než maloobchodní prodej) a rovněž na trhu se zemním plynem.
(19)
Holdingová společnost byla původně založena dne 22. dubna 1999 s názvem GALP - Petróleos e Gás de Portugal SGPS, S.A., a to především za účelem obchodování s ropou a zemním plynem, a spojovala dvě dřívější společnosti ve vlastnictví portugalské vlády, které byly pod kontrolou společnosti Galp Energia, konkrétně společnost Petrogal zaměřující se na ropné produkty a GDP - Gas de Portugal, SGPS, S.A., zaměřující se na zemní plyn (19).
(20)
Činnost společnosti Galp Energia zahrnuje rovněž uvádění rafinovaných ropných produktů na maloobchodní a velkoobchodní trh na Pyrenejském poloostrově. Jedná se o subjekt s předním postavením na trhu v Portugalsku (20) a s rostoucí přítomností ve Španělsku.
(21)
Společnost Petrogal vlastní jediné dvě rafinérie v Portugalsku. Tyto rafinérie se nacházejí v Sines a Matosinhos. Činnost rafinérií zahrnuje veškeré rafinérské, dodavatelské a logistické činnosti. Společnost Petrogal je největším obchodníkem s ropnými produkty v Portugalsku a rovněž jedním z největších obchodníků na Pyrenejském poloostrově. Fakticky ovládá veškerý dovoz surové ropy a část dovozu rafinovaných produktů do Portugalska; spravuje rovněž 80 % skladovací kapacity pro surovou ropu a rafinované produkty (21) a má důležité postavení v portugalské logistické infrastruktuře pro ropné produkty.
(22)
Společnost Petrogal má rozsáhlý sortiment výrobků, který zahrnuje automobilový benzin, motorovou naftu, tryskové palivo, topný olej, primární benzin, LPG, bitumen a řadu aromátů. Rafinérie odpovídají za dodávky ropných produktů maloobchodní a velkoobchodní divizi společnosti Petrogal a její divizi pro uvádění LPG na trh, konkurentům a zahraničním odběratelům a za fungování rafinačních zařízení a logistických nástrojů. Společnost Petrogal skladuje a přepravuje své produkty prostřednictvím skladovacích zařízení, která zcela vlastní, nebo prostřednictvím přidružených logistických společností.
(23)
Na obr. 1 jsou uvedena vlastnická a kontrolní práva společnosti Petrogal:
(24)
Dne 29. prosince 2005 byla mezi společnostmi Amorim Energia, ENI a Rede Eléctrica Nacional de Portugal (REN) podepsána dohoda akcionářů, přičemž dne 28. března 2006 se k dohodě připojila společnost CGD (dále jen „dohoda akcionářů“). Dohoda akcionářů vstoupila v platnost dne 29. března 2006 na dobu osmi let. Podle čl. 20 odst. 1 písm. c) portugalského zákona o cenných papírech jsou hlasovací práva spojená s akciemi společnosti Galp Energia, které vlastní strany dohody akcionářů, přidělena recipročně ostatním stranám. Má se proto za to, že společnost Galp Energia ovládají společně akcionáři, kteří jsou stranami dohody akcionářů.
(25)
Podle Portugalska z dohody akcionářů vyplývá, že akcionáři, a zejména společnost ENI, nemohou kontrolovat a sami stanovit strategie mezi svými vlastními rafinérskými činnostmi a rafinérskými činnostmi společnosti Petrogal.
2.2 Investiční projekt společnosti Petrogal
(26)
Cílem investičního projektu je přestavba a rozšíření stávajících rafinérií v Sines a Matosinhos, jediných dvou stávajících rafinérií v Portugalsku. Cílem investičního projektu je rovněž zlepšení integrace a součinnosti mezi oběma rafinériemi. Projekt otevírá možnost používat těžší frakce surové ropy.
(27)
Cílem investičního projektu je zejména zvýšení výroby motorové nafty na úkor automobilového benzinu. Investiční projekt předpokládá, že větší využívání těžkých frakcí surové ropy sníží náklady na suroviny a zajistí flexibilitu s ohledem na původ surové ropy, která má být zpracována.
(28)
Investiční projekt týkající se přestavby rafinérie v Matosinhos spočívá konkrétně ve výstavbě nové vakuové destilační jednotky pro získávání vakuového plynového oleje a zařízení ke snižování viskozity pro mírné tepelné krakování výsledného vakuového zbytku.
(29)
Cílem investičního projektu týkající se přestavby rafinérie v Sines je výstavba nové hydrokrakovací jednotky, tj. jednotky pro hydrokrakování vakuového plynového oleje, pro výrobu motorové nafty a tryskového paliva. Podle investičního projektu bude hydrokrakovací jednotka používat jako surovinu vakuový plynový olej a plynový olej získaný v procesu snižování viskozity, jenž byl vyroben v rafinériích v Matosinhos a Sines, čímž bude zajištěno plné využití zpracovatelské kapacity obou portugalských rafinérií. Zařízení bude zpracovávat přibližně [ ] barelů denně s využitím zbytků z atmosférické destilace ve výši přibližně [ ] kilotun netto ročně jako primární suroviny.
(30)
Produkty získané hydrokrakováním (LPG, těžký benzin (22) a motorová nafta) jsou [ ] hydrogenované, což zajišťuje jejich vysokou jakost. Předpokládá se, že se v důsledku investičního projektu zvýší pouze výroba motorové nafty a těžkého benzinu.
(31)
Podle investičního projektu bude část těžkého benzinu vyrobeného v rafinérii v Sines odesílána do rafinérie Matosinhos jako surovina pro závod společnosti Petrogal na výrobu aromátů (23), což bude představovat další krok k větší integraci obou rafinérií. Vyšší výroba těžkého benzinu je nevyhnutelným technickým důsledkem projektu přestavby rafinérie v Sines.
(32)
Práce na investičním projektu byly zahájeny v roce 2008 (první objednávka byla vystavena dne 14. března 2008 na základě rozhodnutí přijatého správní radou dne 5. března 2008) a měly být dokončeny do 31. prosince 2010. Úplné výrobní kapacity má být podle předpokladů dosaženo do roku 2011.
2.3 Jeden investiční projekt
(33)
Portugalsko uvádí, že navzdory zeměpisné vzdálenosti mezi oběma rafinériemi (přibližně 450 km, k překonání této vzdálenosti se má využívat námořní doprava) je nutno investiční projekt považovat za jeden investiční projekt ve smyslu odstavce 60 pokynů k regionální podpoře na období 2007-2013 (24) (dále jen „pokyny k regionální podpoře“). Portugalské orgány potvrdily, že v předchozích třech letech před zahájením oznámeného investičního projektu neobdržela společnost Petrogal státní podporu.
2.4. Náklady investičního projektu
(34)
Investice v Sines představuje investiční náklady ve výši [ ] EUR v nominální hodnotě. Rafinérie v Sines má obdržet podporu ve výši [ ] EUR (nominální hodnota), přičemž intenzita podpory činí 16 %. Co se týká rafinérie v Matosinhos, investice činí [ ] EUR (nominální hodnota) a rafinérie má obdržet podporu ve výši [ ] EUR (nominální hodnota), což odpovídá intenzitě podpory ve výši 13 %.
(35)
Způsobilé výdaje investičního projektu činí 974 064 894 EUR v současné hodnotě (1 058 934 146 EUR v nominální hodnotě) a zahrnují výhradně zařízení (žádné pozemky ani budovy). Výše podpory u obou rafinérií činí 121 091 314 EUR v současné hodnotě (160 484 007 EUR v nominální hodnotě), což odpovídá intenzitě podpory ve výši 12,43 %. Rozdělení způsobilých výdajů v jednotlivých letech je uvedeno v tabulce č. 1:
Tabulka 1
Způsobilé náklady (v EUR)
2007
2008
2009
2010
Celkem
Dlouhodobá hmotná aktiva
[ ] (25)
[ ]
[ ]
[ ]
1 058 934 146
2.5 Financování investičního projektu
(36)
Společnost Petrogal hodlá tento investiční projekt financovat s využitím vlastních zdrojů a státní podpory, o kterou požádala (160 484 007 EUR v nominální hodnotě). Nepředpokládají se žádné další zdroje financování ve formě státní podpory. Investiční projekt využívá rovněž půjčky Evropské investiční banky v celkové výši 500 milionů EUR, které byly schváleny v roce 2009. Vlastní příspěvek příjemce ke způsobilým výdajům činí 36 %.
2.6 Limit regionální podpory
(37)
Podle portugalské mapy regionální podpory na období 2007-2013 (26) jsou regiony Alentejo a Norte, v nichž se nacházejí rafinérie Sines resp. Matosinhos, způsobilé pro regionální podporu podle výjimky stanovené v čl. 107 odst. 3 písm. a) Smlouvy s limity regionální investiční podpory pro velké podniky ve výši 40 %, resp. 30 % hrubého ekvivalentu podpory.
2.7 Příspěvek k rozvoji regionu
(38)
Investiční projekt má v obou regionech podle předpokladů vést k vytvoření přibližně 150 přímých pracovních míst a 450 nepřímých pracovních míst. Podle informací, které poskytlo Portugalsko, bude ve fázi výstavby vytvořeno přibližně 3 000 dočasných pracovních míst.
2.8 Forma podpory
(39)
Státní podpora má být poskytnuta jako podpora ad hoc, která byla navržena při použití ustanovení režimu podpory, jehož platnost již skončila (N 97/1999), a to podle legislativního nařízení č. 409/99 ze dne 15. října 1999.
(40)
Na základě usnesení portugalské rady ministrů ze dne 6. března 2008 byly dne 10. března 2008 podepsány mezi portugalskou vládou a společnostmi Petrogal a Galp Energia dvě smlouvy o poskytnutí státní podpory. Těmito smlouvami byla „smlouva o přiznání daňových úlev“ a „smlouva o investici“ (dále jen „smlouvy o státní podpoře“).
(41)
Podepsané smlouvy o státní podpoře předpokládaly přiznání daňového dobropisu v souvislosti s dokončením investičního projektu. Podporu bude představovat daňový dobropis, jehož výše se odpočítá od budoucích plateb daně z příjmu právnických osob. Výši daňového dobropisu vypočítají portugalské orgány jako procentní podíl způsobilých investičních nákladů. Daňový dobropis se použije pouze u daní vytvořených investičním projektem. V případě, že by nebylo možno daňový dobropis odečíst v plné výši, lze případný daňový dobropis uplatnit později, a to až do skončení doby platnosti smlouvy (tj. do 31. prosince 2016).
2.9 Výše podpory
(42)
Portugalsko zamýšlí udělit regionální podporu ve výši 160 484 007 EUR v nominální hodnotě, která má být poskytována od roku 2011. V tabulce č. 2, kterou předaly portugalské orgány, je uveden harmonogram poskytnutí podpory:
Tabulka 2
Rok
Odhadované zdanitelné příjmy
Daně
Využití daňového dobropisu (27)
2008
2009
2010
2011
[ ]
[ ]
2012
[ ]
[ ]
[ ]
2013
[ ]
[ ]
[ ]
2014
[ ]
[ ]
[ ]
2015
[ ]
[ ]
[ ]
2016
[ ]
[ ]
160 484 007
(43)
Portugalsko potvrdilo, že podpora pro investiční projekt nebude kumulována s podporou, která byla s ohledem na stejné způsobilé náklady obdržena z jiných místních, regionálních nebo vnitrostátních zdrojů či zdrojů EU.
(44)
Podpora je mimoto poskytnuta pod podmínkou, že Portugalsko zachová investice v podporovaných regionech po dobu nejméně pěti let od dokončení investičního projektu.
(45)
Portugalsko potvrdilo, že poskytnutí podpory podléhá schválení Komisí.
(46)
Společnost Petrogal požádala o státní podporu v souvislosti s investičním projektem dne 22. ledna 2007. Dne 23. ledna 2007 portugalské orgány společnosti Petrogal na základě podrobného ověření písemně potvrdily, že investiční projekt ještě před zahájením prací na projektu vyhověl podmínkám způsobilosti stanoveným v „daňovém režimu“.
(47)
Portugalsko se zavázalo, že nepřekročí maximální výši podpory a maximální intenzitu podpory uvedenou v tomto rozhodnutí, a to ani v případě nižších či zvýšených způsobilých výdajů.
2.10 Obecná ustanovení
(48)
Portugalsko se zavázalo předložit:
-
do dvou měsíců od poskytnutí podpory kopii dokumentu zaslaného společnosti Petrogal, který oznamuje vstup smluv o státní podpoře v platnost,
-
každých pět let počínaje ode dne schválení podpory Komisí průběžnou zprávu (obsahující informace o vyplacené podpoře, o plnění smlouvy o státní podpoře a o případných dalších investičních projektech zahájených ve stejné provozovně/ve stejném výrobním závodě),
-
do šesti měsíců od vyplacení poslední tranše podpory podle oznámeného harmonogramu poskytnutí podpory podrobnou závěrečnou zprávu.
3. DŮVODY PRO ZAHÁJENÍ FORMÁLNÍHO VYŠETŘOVACÍHO ŘÍZENÍ
(49)
Ve svém rozhodnutí o zahájení formálního vyšetřovacího řízení podle čl. 108 odst. 2 Smlouvy (dále jen „rozhodnutí o zahájení řízení“) vyslovila Komise pochybnosti ohledně slučitelnosti podpory s ustanoveními pokynů k regionální podpoře. V tomto ohledu vyjádřila Komise v rozhodnutí o zahájení řízení pochybnosti týkající se záležitostí uvedených v 50. až 64. bodě odůvodnění.
3.1 Slučitelnost s obecnými ustanoveními pokynů k regionální podpoře
(50)
V odstavci 34 pokynů k regionální podpoře jsou popsány běžné kategorie počátečních investic jako „investice do hmotného a nehmotného majetku“ v souvislosti s:
-
založením nové provozovny,
-
rozšířením stávající provozovny,
-
rozšířením výrobního sortimentu provozovny o nové, dodatečné výrobky,
-
zásadní změnou výrobního postupu stávající provozovny.
Investice na obnovu, které nesplňují některou z uvedených podmínek, jsou z definice počáteční investice výslovně vyloučeny.
(51)
V tomto ohledu vyslovila Komise v rozhodnutí o zahájení řízení pochybnosti, zda lze investiční projekt, jehož cílem je modernizace a větší integrace obou rafinérií, zvýšení výroby motorové nafty (a zároveň primárního benzinu) při současném snížení výroby automobilového benzinu, považovat za počáteční investici. Komise se domnívala, že investiční projekt nepředstavuje investici do nové provozovny ani do rozšíření výrobního sortimentu provozovny o nové, dodatečné výrobky. Lze však mít za to, že zahrnuje aspekty „rozšíření“ a „zásadní změny výrobního postupu“.
(52)
Komise v rozhodnutí o zahájení řízení podotkla, že jelikož je nutné opatření podpory posoudit jako podporu ad hoc, musí Portugalsko prokázat, že investiční projekt přispívá k jednotné strategii regionálního rozvoje ve smyslu odstavce 10 pokynů k regionální podpoře.
(53)
Komise v rozhodnutí o zahájení řízení vyslovila zejména pochybnosti, zda očekávaný příspěvek k regionálnímu rozvoji skutečně vyrovnává odvětvové účinky vyplývající z podpory (podpora ve výši 160 milionů EUR vytvářející pouze 150 přímých pracovních míst).
(54)
V této souvislosti Komise podotkla, že je důvod pochybovat o nezbytnosti podpory, jelikož z účetní závěrky společnosti Petrogal za rok 2008 je zřejmé, že investiční projekt je součástí její průmyslové strategie a podle analýzy srovnávacího scénáře je pravděpodobné, že by byl proveden i bez podpory. Komise uvedla, že se nezdá, že je podpora nezbytná k provedení investice (v jejímž případě byly práce zahájeny již v roce 2008) a že by společnost Petrogal mohla uvážit jiné lokality pro investici. Není pravděpodobné, že nepotřebná podpora přispěje k rozvoji regionu, a může vést k nepřijatelnému narušení hospodářské soutěže.
(55)
Komise v rozhodnutí o zahájení řízení pochybovala, zda jsou splněny požadavky týkající se formálního pobídkového účinku, které jsou stanoveny v odstavci 38 pokynů k regionální podpoře. V případě podpory ad hoc by měl příslušný orgán ještě před zahájením prací na projektu vystavit dokument vyjadřující úmysl přiznat podporu pod podmínkou obdržení souhlasu Komise s takovým opatřením.
(56)
V tomto ohledu vyslovila Komise v rozhodnutí o zahájení řízení pochybnosti, zda písemné potvrzení Portugalska na základě podrobného ověření, že investiční projekt je způsobilý pro státní podporu, skutečně splňuje požadavky odstavce 38 pokynů k regionální podpoře.
3.2 Posouzení podpory podle ustanovení o podpoře pro velké investiční projekty
(57)
Portugalsko oznámilo investiční projekt v obou rafinériích jako jeden investiční projekt. Podle odstavce 60 pokynů k regionální podpoře se počáteční investice považuje za jeden investiční projekt, pokud je ekonomicky neoddělitelná, přičemž se vezmou v úvahu technické, funkční a strategické souvislosti a geografická blízkost.
(58)
V této souvislosti vyslovila Komise v rozhodnutí o zahájení řízení pochybnosti ohledně vzdálenosti mezi oběma rafinériemi. Pokládání investičního projektu za jeden investiční projekt by mimoto znamenalo použití upraveného limitu regionální podpory podle odstupňovaných procentních podílů v souladu s odstavcem 67 pokynů k regionální podpoře.
(59)
V rozhodnutí o zahájení řízení uvedla Komise pochybnosti, pokud jde o posouzení podpory podle ustanovení těchto dvou odstavců pokynů k regionální podpoře.
(60)
Komise nebyla konkrétně schopna dospět k závěru ohledně příslušných produktů, jichž se investiční projekt týká. Není jasné, zda jsou dotčenými produkty výhradně motorová nafta a primární benzin, jak tvrdí Portugalsko, nebo zda by měly být vzaty v úvahu i jiné produkty rafinérské činnosti. Je nutno uvážit možnou nahraditelnost rafinovaných produktů z hlediska strany nabídky spolu se skutečností, že primární benzin lze považovat za meziprodukt ve smyslu odstavce 69 pokynů k regionální podpoře.
(61)
Komise uvedla pochybnosti ohledně relevantního výrobkového trhu a toho, zda je pro motorovou naftu i primární benzin nutno pokládat relevantní výrobkový trh za trh na úrovni rafinérie, jak tvrdí Portugalsko.
(62)
Komise uvedla pochybnosti ohledně toho, zda je nutno relevantní zeměpisné trhy pro dotčené produkty vymezit na vnitrostátní úrovni, regionální úrovni (Pyrenejský poloostrov) nebo na úrovni Evropského hospodářského prostoru (dále jen „EHP“).
(63)
Komise mimoto pochybovala, zda mají společnost Petrogal a skupiny Galp Energia a ENI, do nichž společnost Petrogal náleží, na relevantním trhu podíl nižší než 25 % v souladu s odst. 68 písm. a) pokynů k regionální podpoře.
(64)
V souladu s odst. 68 písm. b) pokynů k regionální podpoře vyslovila Komise s ohledem na všechny dotčené produkty pochybnosti ohledně toho, zda výrobní kapacita vytvořená investičním projektem překračuje 5 % relevantního trhu měřeno prostřednictvím údajů o zdánlivé spotřebě a zda je v tomto případě průměrné meziroční tempo růstu zdánlivé spotřeby produktu za posledních pět let vyšší než průměrné meziroční tempo růstu HDP v Evropském hospodářském prostoru.
4. PŘIPOMÍNKY ZÚČASTNĚNÝCH STRAN
4.1 Připomínky Associação das Indústrias da Petroquímica, Química e Refinação (dále jen „AIPQR“)
(65)
AIPQR považuje investiční projekt za nezbytný pro podporu portugalského hospodářství a za způsob posílení evropské konkurenceschopnosti v petrochemickém a rafinérském průmyslu. Pokud by nebylo možno investiční projekt dokončit nebo pokud by chyběla podpora potřebná pro jeho provedení, mohlo by to mít vážné důsledky pro nezávislost a podporu petrochemického řetězce.
(66)
Nové zařízení na výrobu přečištěné kyseliny tereftalové, které plánuje společnost Artensa (Artenius - Produção e Comercialização de Ácido Tereftálico Purificado e Produtos Conexos, S.A., což je španělská dceřiná společnost společnosti La Seda de Barcelona S.A) v Sines, podstatně zvýší požadavky společnosti La Seda na primární benzin. Vyšší výroba primárního benzinu prostřednictvím hydrokrakovací jednotky společnosti Petrogal je proto pro realizaci investice společnosti La Seda, která se odhaduje přibližně na 400 milionů EUR, zásadní.
(67)
Podle AIPQR sníží investiční projekt nedostatek motorové nafty na evropské úrovni.
(68)
AIPQR považuje příspěvek společnosti Petrogal za zásadní pro zajištění a podporu rozvoje centra pro konkurenceschopnost a technologie rafinérského a petrochemického průmyslu a výrobních odvětví jako součást portugalské strategie pro podporu klíčových výrobních odvětví pro národní a regionální hospodářství.
(69)
Podle AIPQR má motorová nafta získaná hydrokrakováním vysokou jakost, což zajišťuje účinnější spalování a minimalizaci znečišťujících látek v emisích výfukových plynů. Jakost motorové nafty a rovněž energetická účinnost, jíž by mělo být investičním projektem dosaženo, umožní společnosti Petrogal splnit její plán na období 2008-2011 týkající se energetické účinnosti.
(70)
AIPQR se rovněž domnívá, že investiční projekt přispěje k sociální a hospodářské udržitelnosti regionů Matosinhos a Sines a k sociální a hospodářské udržitelnosti na vnitrostátní úrovni.
4.2 Připomínky Associação para a eficiência energética (dále jen „COGEN“)
(71)
Investiční projekt je důležitý: zajistí větší pružnost dodávek a větší nezávislost, pokud jde o motorovou naftu.
(72)
Podle COGEN bude investiční projekt představovat významnou příležitost, pokud jde o technologické inovace, a vytvoří přibližně 150 přímých pracovních míst a okolo 500 nepřímých pracovních míst pro osoby se středoškolským vzděláním, a to vše jako stálá pracovní místa.
(73)
Co se týká energetického hlediska, COGEN se domnívá, že projekty přestavby obou rafinérií umožní úspory energie ve výši 14 %. COGEN mimoto vyzdvihuje skutečnost, že investiční projekt umožní rovněž další druh investice, na niž se investiční projekt nevztahuje - vybudování dvou kogeneračních jednotek o výkonu 82 MW, po jedné v každé rafinérii, což bude mít za následek zvýšení kapacity této technologie v Portugalsku o 12 %.
4.3 Připomínky Confederação da Indústria Portuguesa (dále jen „CIP“)
(74)
CIP se domnívá, že investiční projekt řeší situaci Portugalska, pokud jde o tyto záležitosti:
i)
nesoulad mezi spotřebou motorové nafty a stávající zpracovatelskou kapacitou v Portugalsku, jehož důsledkem je trvalá potřeba dovozu velkého objemu motorové nafty a prodej nadbytečného automobilového benzinu v zahraničí;
ii)
budoucí přebytky topného oleje způsobené skutečností, že topný olej se již nepoužívá při výrobě elektřiny a že se obecně odrazuje od využívání topného oleje v průmyslu, jak je stanoveno v portugalském národním programu změny klimatu;
iii)
tendence na mezinárodních trzích související se zvýšením nákupů těžších a kyselejších frakcí surové ropy, přičemž projekt zajistí větší pružnost, pokud jde o výběr surové ropy;
iv)
přínos k zabezpečení dodávek.
(75)
CIP se domnívá, že investiční projekt podstatně zvýší energetickou účinnost obou rafinérií v souladu se závazky Portugalska vůči EU, pokud jde o zvýšení evropské energetické účinnosti o 10 %.
(76)
CIP usuzuje, že plánované vytvoření přibližně 150 pracovních míst pro vysoce kvalifikované pracovníky a 450 nepřímých stálých pracovních míst významně přispěje k hospodářskému rozvoji Portugalska. Podpoří místní hospodářství v dotyčných regionech, v nichž je HDP na obyvatele nižší než celostátní průměr, a během fáze výstavby bude vytvořeno přibližně 5 000 dočasných pracovních míst.
4.4 Připomínky União Geral de Trabalhadores (dále jen „UGT“)
(77)
UGT se domnívá, že investiční projekt podpoří regionální rozvoj a bude mít kladný dopad na hospodářský rozvoj a sociální a územní soudržnost dotyčných regionů. Dotyčné regiony se vyznačují vysokou mírou nezaměstnanosti, strukturou podniků s malou diverzifikací a HDP na obyvatele, který je nižší než celostátní průměr. Investiční projekt bude mít významný dopad na průmyslovou strukturu obou regionů a celého Portugalska, jelikož se budou rozvíjet předcházející i navazující činnosti, zejména v oblastech jako strojírenství a stavebnictví, elektrická energie, či dokonce obchod a služby společného stravování.
(78)
UGT se domnívá, že investiční projekt vytvoří pracovní místa ve vyšším počtu i kvalitě, zejména v době rychle se zvyšující nezaměstnanosti z důvodu hospodářské a sociální krize. Investiční projekt má v obou rafinériích vytvořit 150 přímých pracovních míst, přičemž mnoho z nich pro vysoce kvalifikované pracovníky. Dalších 450 pracovních míst má být podle očekávání vytvořeno nepřímo, přičemž během doby výstavby bude vytvořeno 5 000 dočasných pracovních míst. Investiční projekt přispěje k zachování některých z 2 050 stávajících pracovních míst, která by mohla být bez investičního projektu ohrožena.
(79)
UGT má za to, že investiční projekt pomůže splnit přísné ekologické a bezpečnostní normy, jelikož rafinérie budou vybaveny technologií, která je šetrnější k životnímu prostředí.
(80)
Podle UGT je investiční projekt velmi důležitý k zvýšení nedostatečné kapacity Portugalska v oblasti rafinace a výroby motorové nafty. Stávající kapacita rafinérií je jednoznačně příliš malá k uspokojení domácí poptávky, což má za následek, že Portugalsko je více závislé na dovozu motorové nafty než jiné země (to znamená vyšší strategická rizika). Nižší dovoz motorové nafty by snížil rovněž stávající schodek obchodní bilance, který je do značné míry způsoben položkami tkajícími se energie.
(81)
UGT závěrem podotýká, že investiční projekt je důležitý nejen z vnitrostátního hlediska, nýbrž rovněž pro EU, jelikož má pomoci rozvíjet zelenější a udržitelnější ekonomiku.
4.5 Připomínky obce Matosinhos
(82)
Obec Matosinhos se domnívá, že vytvoření pracovních příležitostí má na oblast velký dopad. Vytvořením kvalifikovaných pracovních míst s platy přesahujícími regionální průměr přispěje rafinérie v Matosinhos k zvýšení kupní síly oblasti a celého regionu. Bude mít významný dopad na regionální hrubou přidanou hodnotu vyplývající z činnosti rafinérie a z činnosti stovek obchodních a průmyslových malých a středních podniků, zejména vzhledem k tomu, že míra nezaměstnanosti v regionu činí přibližně 13 % (přesahuje celostátní průměr). Obec Matosinhos se domnívá, že investiční projekt je pro region zásadní, a to z ekonomického i sociálního hlediska.
4.6 Připomínky obce Sines
(83)
Obec Sines je přesvědčena o významu nových výrobních jednotek v rafinérii Sines pro rozvoj místního a regionálního hospodářství. To bude mít kladný dopad na sociální rozvoj regionu kvůli vytvoření kvalifikovaných pracovních míst a zakládání více a lepších malých a středních podniků.
4.7 Připomínky Confederação Geral dos Trabalhadores Portugueses (dále jen „CGTP“)
(84)
CGTP se domnívá, že investiční projekt vytváří velmi pozitivní environmentální dopady a je důležitý pro regionální rozvoj v Portugalsku, jelikož:
i)
umožní nabízet portugalskému odvětví organické chemie a rovněž na vývoz diverzifikovanější produkty vyšší jakosti. Investiční projekt proto kladně přispěje k zhodnocení specializačního profilu zpracovatelského průmyslu;
ii)
vytvoří stovky stálých pracovních míst a ve fázi výstavby několik tisíc dočasných pracovních míst, především v regionech, které mají jednu z nejvyšších měr nezaměstnanosti v Portugalsku;
iii)
kromě jiných ekonomických činností rozvine místní hospodářství na úrovni bydlení, obchodu a hotelů.
4.8 Připomínky Associação Industrial Portuguesa (dále jen „AIP“)
(85)
AIP uvádí, že investiční projekt rozhodně přispěje k vyššímu blahobytu regionů Norte a Alentejo.
(86)
Region Norte s mírou nezaměstnanosti 11,6 % v porovnání s celostátním průměrem ve výši 9,8 % (údaje z třetího čtvrtletí roku 2009) je v současnosti portugalským regionem s nejvyšší mírou nezaměstnanosti, a zejména vysokou dlouhodobou nezaměstnaností (polovina nezaměstnaných osob hledá zaměstnání rok či déle). V souvislosti se současnou sociální krizí představuje vytvoření 500 přímých pracovních míst a 200 stálých nepřímých pracovních míst a rovněž přibližně 2 000 dočasných pracovních míst během fáze výstavby pro region obrovský přínos.
(87)
Region Alentejo je v současnosti jedním z portugalských regionů s nejvyšší mírou nezaměstnanosti - 10,2 % v porovnání s celostátním průměrem ve výši 9,8 % (údaje z třetího čtvrtletí roku 2009), a zejména vysokou dlouhodobou nezaměstnaností (polovina nezaměstnaných osob hledá zaměstnání rok či déle). V této souvislosti představuje vytvoření 100 přímých pracovních míst a 250 stálých nepřímých pracovních míst spolu s přibližně 3 000 pracovními místy během fáze výstavby pro region důležitý přínos.
4.9 Připomínky soutěžitele č. 1
4.9.1 Připomínky k rozhodnutí o zahájení řízení
(88)
Podle soutěžitele č. 1 lze investiční projekt považovat za pouhé „rozšíření stávající provozovny“ ve smyslu odstavce 34 pokynů k regionální podpoře. Investiční projekt nelze pokládat za jeden investiční projekt, jelikož dlouhodobá aktiva investice budou „ekonomicky oddělitelná“ ve smyslu odstavce 60 pokynů k regionální podpoře. Rafinérie v Sines a Matosinhos jsou geograficky vzdálené. Investiční projekt jednoznačně vymezuje zvláštní investici pro každou rafinérii. Rafinérie se mohou rozhodnout pro vakuovou destilační jednotku a zařízení ke snižování viskozity, přičemž v tom případě nebudou mít hydrokrakovací jednotku, nebo naopak. Investice do rafinérií proto nejsou nutně přímo spojené. Rafinérie mohou každopádně fungovat samostatně, aniž by byla nutná integrace. Rafinérie v Matosinhos by mimoto mohla prodávat vyráběný vakuový plynový olej na mezinárodních trzích a hydrokrakovací jednotka nacházející se v Sines může být zásobována dovezeným vakuovým plynovým olejem.
(89)
Portugalsko zmínilo jako příspěvek investičního projektu k rozvoji regionu pouze vytvoření přímých a nepřímých pracovních míst. Nelze proto prokázat, že investiční projekt přispěje k soudržné regionální rozvojové strategii a že se zabývá cílem týkajícím se hospodářské soudržnosti (28). Stěží lze uznat, že vynaložení více než jednoho milionu EUR na jedno vytvořené přímé pracovní místo lze považovat za mimořádný příspěvek k regionálnímu rozvoji. V tomto ohledu je poměr výše podpory k přímým pracovním místům u investičního projektu porovnán s předchozími rozhodnutími Komise (uvedenými v tabulce zkoumající tento poměr v předchozích rozhodnutích Komise). Soutěžitel č. 1 se mimoto domnívá, že investiční projekt není spojen s údajným selháním trhu.
(90)
Pokud jde o požadavek týkající se formálního pobídkového účinku, společnost Petrogal neobdržela od Portugalska před zahájením prací dokument vyjadřující úmysl přiznat podporu. Soutěžitel č. 1 proto dospěl k závěru, že podpora není v souladu s odstavcem 38 pokynů k regionální podpoře.
(91)
Co se týká ekonomického posouzení, soutěžitel č. 1 se domnívá, že podpora nesplňuje kritérium nezbytnosti a nevytváří pobídkový účinek. Investiční projekt je výrobní investicí, která je ekonomicky motivována nerovnováhou mezi nabídkou a poptávkou a možností získat přístup k těžším frakcím surové ropy, jež jsou levnější. Jedná se o investici reagující na přirozený vývoj poptávky po motorové naftě. Všechny ostatní hospodářské subjekty v Evropě uskutečňují v rafinériích podobné investice bez státní podpory. Ze skutečností proto vyplývá, že by se investiční projekt uskutečnil v každém případě, což není v souladu s odstavcem 22 sdělení Komise ze dne 24. června 2009 (29) (dále jen „sdělení o podrobném posouzení“).
(92)
Soutěžitel č. 1 se domnívá, že dotčenými produkty jsou:
-
motorová nafta (což je konečný produkt),
-
primární benzin (což je meziprodukt ve smyslu odstavce 69 pokynů k regionální podpoře), za (domnělé) dotčené produkty je proto nutno považovat rovněž petrochemické výrobky na bázi primárního benzinu,
-
zbytky hydrokrakování (není-li hydrokrakovací jednotka vybavena recyklačním zařízením).
- Motorová nafta
(93)
Podle soutěžitele č. 1 je společnost Petrogal jediným tržním subjektem s kapacitou pro rafinaci surové ropy v Portugalsku. Společnost Petrogal zásobuje své konkurenty na tomto trhu. Společnost Petrogal kontroluje největší dovozní a skladovací zařízení pro automobilový benzin a motorovou naftu. Tato společnost má největší síť čerpacích stanic v Portugalsku. Společnost Petrogal má na velkém počtu trhů s ropnými produkty v Portugalsku dominantní postavení či přinejmenším významnou tržní sílu. Soutěžitel č. 1 se domnívá, že by se posouzení relevantního trhu nemělo provést pouze na úrovni rafinérie, nýbrž je nutné posoudit situaci v oblasti hospodářské soutěže rovněž na úrovni maloobchodního a jiného než maloobchodního trhu s motorovou naftou.
- Primární benzin
(94)
Co se týká primárního benzinu, soutěžitel č. 1 se domnívá, že by relevantní výrobkový trh, jenž je nutno posoudit, neměl být omezen na prodej na úrovni rafinérie, nýbrž že je třeba vzít v úvahu navazující činnosti.
(95)
Pokud jde o relevantní zeměpisný trh, podíl celkového dovozu a vývozu motorové nafty ve vztahu k celkovému prodeji motorové nafty v Portugalsku je příliš nízký, než aby odůvodňoval volbu regionálního trhu jako relevantního trhu. Soutěžitel č. 1 zastává názor, že relevantním zeměpisným trhem je portugalský trh.
(96)
Soutěžitel č. 1 usuzuje, že je třeba vzít v úvahu činnosti společnosti ENI na dotčených výrobkových trzích, jelikož pokud může určitá společnost vykonávat rozhodující vliv na prodejní politiku jiné společnosti, je nutné posoudit společný podíl obou společností na relevantních trzích.
(97)
Soutěžitel č. 1 vyvozuje závěr, že u motorové nafty je významně překročena 25 % prahová hodnota pro podíl na trhu stanovená v odstavci 68 pokynů k regionální podpoře. Podpora poskytnutá investičnímu projektu má proto dotovat tržní subjekt s dominantním postavením a umožnit mu zachovat a zvýšit jeho tržní sílu. Hospodářská soutěž bude vážně nepříznivě ovlivněna a podpora významně naruší relevantní trhy.
(98)
Soutěžitel č. 1 se závěrem domnívá, že podpora představuje provozní podporu, která posiluje postavení dominantního hospodářského subjektu na relevantních trzích. Podpora nepřispívá k vytvoření pobídkového účinku. Negativní dopady podpory každopádně převažují nad jejími případnými kladnými dopady.
4.9.2 Připomínky předložené v dopisech ze dne 15. září a 10. listopadu 2010 (v odpovědi na dotazy Komise ze dne 5. srpna a 13. října 2010)
(99)
Obdobné investiční projekty byly provedeny ve čtyřech rafinériích (La Rabida, Castellón, Cartagena a Bilbao), a to se stejným cílem, tj. zvýšit ziskovost aktiv vybudováním nových konverzních jednotek, které maximalizují výtěžnost středních destilátů, snižují výrobu topného oleje a zpracovávají těžší frakce surové ropy. Soutěžitel č. 1 odkazuje rovněž na podobné investiční projekty v Itálii (rafinérie Sannazzaro a Taranto, uskutečněné společností ENI), v Německu (Bayernoil), v Litvě (Mazeikiu Nafta) a v Bělorusku (Slavneft).
(100)
Pokud jde o možnou referenční míru návratnosti u takových investic v daném odvětví, soutěžitel č. 1 uvádí, že mu referenční hodnota není známa: ziskovost investičního projektu závisí obvykle na kapitálových nákladech každé společnosti a na jiných aspektech. Soutěžitel č. 1 se domnívá, že v době, kdy se rozhodovalo o investičním projektu, by referenční míra návratnosti v odvětví rafinace měla činit nejméně 10 %.
(101)
Soutěžitel č. 1 odkazuje obecně na existenci překážek dovozu ve vztahu k relevantnímu zeměpisnému trhu. Domnívá se, že hlavním problémem v Portugalsku je dominantní postavení společnosti Petrogal na trhu, která ovládá veškerou rafinační kapacitu v Portugalsku, a tudíž nejdůležitější dovozní a vývozní terminály. Soutěžitel č. 1 dále tvrdí, že společnost Petrogal má dominantní postavení, pokud jde o kapacitu pro skladování produktů, která podle některých nezávislých zdrojů (30) představuje až 90 % trhu. To společnosti Petrogal umožňuje dosáhnout podílu na maloobchodním prodeji ve výši přibližně 45 % a podílu na jiném než maloobchodním prodeji ve výši 80 % portugalského trhu.
(102)
Pokud jde o dotaz Komise týkající se odmítnutí udělit přístup ke skladovací kapacitě společnosti Petrogal, soutěžitel č. 1 nebyl schopen takovouto situaci popsat.
(103)
Soutěžitel č. 1 se domnívá, že v Portugalsku je skladovací kapacita omezená a že skladovací náklady u podobných zařízení nebo činností jsou v Portugalsku vyšší než v jiných zemích, jako je Španělsko a Itálie (přibližně o 25 %).
(104)
Soutěžitel č. 1 má za to, že mezi cenami dovezené motorové nafty a cenou motorové nafty pořízené od společnosti Petrogal neexistují podstatné rozdíly, jelikož ceny jsou indexovány podle mezinárodních cen s připočtením logistických nákladů.
4.10 Připomínky soutěžitele č. 2
4.10.1 Připomínky k rozhodnutí o zahájení řízení
(105)
Soutěžitel č. 2 se domnívá, že investiční projekt zvýší kapacitu společnosti Petrogal pro výrobu motorové nafty přibližně o 2,5 milionu tun a přemění Portugalsko z malého dovozce na významného vývozce motorové nafty.
(106)
Soutěžitel č. 2 vyslovil pochybnosti ohledně nezbytnosti podpory, jelikož společnost Petrogal patří do velké skupiny, kterou vlastní a ovládá společnost ENI. Společnost Petrogal je zisková společnost, která v Brazílii a Angole uskutečnila významné investice do činností předcházejících rafinaci a ve Španělsku investice do navazujících činností za účelem rozšíření své distribuční sítě. V Portugalsku má výsadní postavení, jelikož je vlastníkem jediných dvou rafinérií.
(107)
Společnost Petrogal je vertikálně integrovaná a je největší společností, která v Portugalsku uvádí ropné produkty na trh, a třetím největším soutěžitelem na Pyrenejském poloostrově.
(108)
Soutěžitel č. 2 se domnívá, že státní podpora nesplňuje formální požadavky týkající se pobídkového účinku podpory, jak jsou stanoveny v odstavci 38 pokynů k regionální podpoře. Investiční projekt je sám o sobě ziskovou transakcí, která plní střednědobé až dlouhodobé strategické cíle společnosti Petrogal, proto by se uskutečnil v každém případě.
(109)
Podle soutěžitele č. 2 přispěje investiční projekt k uspokojení rostoucí domácí poptávky po motorové naftě, umožní společnosti Petrogal stát se čistým vývozcem na ostatní trhy (jako je Francie a Španělsko) a zvýší rafinérskou marži společnosti Petrogal.
(110)
Soutěžitel č. 2 se domnívá, že nezbytnost podpory je nutno posoudit na základě ustanovení oddílu 2.3 sdělení o podrobném posouzení.
(111)
Soutěžitel č. 2 odkazuje na zprávu PFC Energy uvedenou v poznámce pod čarou č. 31, v níž je zmíněno, že investiční projekt společnosti Petrogal byl realitou již v roce 2006. Investiční projekt mohl být proveden pouze v regionech Matosinhos a Sines (nikoli proto, že se jedná o podporované oblasti, nýbrž z toho důvodu, že se zde obě rafinérie nacházejí).
(112)
Soutěžitel č. 2 má rovněž za to, že z podstaty věci nebylo možno investovat do přestavby stávajících rafinérií na jiném místě.
(113)
Soutěžitel č. 2 uvedl pouze připomínky týkající se motorové nafty.
- Úroveň rafinérie
(114)
Soutěžitel č. 2 objasnil, že ačkoliv neexistují žádné právní překážky dovozu, dovoz je velmi podmíněn (ne-li omezen) řadou fyzických faktorů (nedostatečné skladovací prostory pro dovoz, jejich umístění a vlastnictví, omezení týkající se sekundární logistické sítě) a faktorů týkajících se struktury trhu (možnost stanovit ceny na úrovni rafinérie).
- Jiná než maloobchodní úroveň
(115)
Ostatní portugalští účastníci trhu dovážejí 90 % celkového objemu dovezené motorové nafty, přičemž se potýkají s významnými problémy, jak je uvedeno ve zprávě portugalského orgánu pro hospodářskou soutěž s názvem „Relatório final sobre os sectores dos combustíveis líquidos e do gás engarrafado em Portugal“ (31) (dále jen „zpráva orgánu“). Soutěžitel č. 2 se domnívá, že všechny tyto faktory vedou k tomu, že portugalský trh je uzavřenější než srovnatelné trhy v ostatních zemích.
(116)
Soutěžitel č. 2 se domnívá, že by posouzení relevantního trhu nemělo být omezeno na úroveň rafinérie, nýbrž že by mělo zahrnovat rovněž distribuční a prodejní kanály (maloobchodní a jiné než maloobchodní). Investiční projekt zvýší výrobu o 2,5 milionu tun ročně, což přemění Portugalsko na zemi s ročním přebytkem ve výši 1,6 milionu tun motorové nafty a 0,5 milionu tun bionafty ročně pocházející z rafinérie v Sines.
- Maloobchodní a jiný než maloobchodní prodej
(117)
Podle zprávy orgánu je tato úroveň prodeje považována za druhou úroveň ve struktuře distribuce motorové nafty. Cena motorové nafty bude záviset na kupní ceně v rafinérii nebo při dovozu, k níž se připočítávají náklady na přepravu a skladování a obchodní marže.
(118)
Soutěžitel č. 2 má za to, že společnost Petrogal soutěží rovněž na úrovni distribuce, přičemž má jednoznačnou konkurenční výhodu: podpora poskytnutá k snížení nákladů společnosti Petrogal na výrobu motorové nafty posílí její stávající dominantní postavení na portugalském trhu (51 % na jiném než maloobchodním trhu a 37 % na maloobchodním trhu).
(119)
Soutěžitel č. 2 se domnívá, že by relevantním zeměpisným trhem měl být nanejvýš trh na Pyrenejském poloostrově. Relevantní zeměpisný trh by mohl být na úrovni EHP pouze tehdy, pokud by dovoz motorové nafty skutečně soutěžil s motorovou naftou, která byla rafinována v Portugalsku (za předpokladu, že neexistují žádné právní ani ekonomické překážky vstupu).
(120)
Podpora investice nepříznivě ovlivní konkurenty společnosti Petrogal na trhu na Pyrenejském poloostrově, jelikož rafinérie nacházející se ve Španělsku provedly podobné investice (s velmi podobnými strategickými cíli) bez podpory.
(121)
Pokud by se maloobchodní a jiný než maloobchodní prodej považoval za součást relevantního výrobkového trhu, byl by podíl společnosti Petrogal na vnitrostátním trhu a místních trzích značně nad 25 % prahovou hodnotou stanovenou v odstavci 68 pokynů k regionální podpoře a podpora by neměla být poskytnuta.
(122)
Soutěžitel č. 2 se domnívá, že z hlediska strany nabídky jsou jiné než maloobchodní trhy s automobilovým benzinem a motorovou naftou vysoce koncentrované (přední čtyři účastníci trhu mají podíl na trhu vyšší než 95 %), jak ve své zprávě uvádí portugalský orgán pro hospodářskou soutěž.
(123)
Společnost Petrogal má na základě objemu odhadovaný podíl na jiném než maloobchodním trhu s motorovou naftou v Portugalsku ve výši 35 % až 45 %. Soutěžitel č. 2 má za to, že investiční projekt povede k dodatečné výrobní kapacitě ve výši 2,5 milionu tun, a vezme-li se tento projekt v úvahu společně s ostatními projekty, které provedla společnost Petrogal, bude tato společnost schopna nejen uspokojit domácí poptávku na portugalském trhu s motorovou naftou, nýbrž rovněž vyvézt téměř 2 miliony tun motorové nafty do sousedních zemí (Španělsko a Francie).
4.10.2 Připomínky předložené v dopise ze dne 10. září 2010 v odpovědi na žádost Komise o informace ze dne 4. srpna 2010
(124)
Soutěžitel č. 2 uvedl, že na úrovni odvětví není stanovena referenční míra návratnosti, jelikož společnosti mají vlastní cílovou míru návratnosti a tyto cílové míry návratnosti se mohou lišit v závislosti na charakteristice každého investičního projektu. Soutěžitel č. 2 poskytl seznam pěti rafinérií, které uskutečnily podobné investiční projekty v celkové výši více než 6 miliard EUR, a to bez státní podpory.
(125)
Soutěžitel č. 2 poukázal na skutečnost, že skladovací kapacity a přístavní zařízení jsou omezené. Dodávky do Portugalska se proto uskutečňují v menším množství, což má za následek vyšší distribuční náklady, které nepříznivě ovlivňují konečné maloobchodní a jiné než maloobchodní marže.
(126)
Co se týká skladovacích zařízení, soutěžitel č. 2 uvedl, že zařízení obvykle využívá vlastník (jako je společnost Petrogal) pro vlastní účely. V případě skladovacích zařízení, která patří třetím stranám, je k dispozici málo skladovacího prostoru kvůli stávajícím dlouhodobým smlouvám, které již byly podepsány s jinými hospodářskými subjekty.
(127)
Soutěžitel č. 2 se domnívá, že společnost Petrogal má kvůli svému dominantnímu postavení v oblasti skladovacích zařízení v porovnání se svými konkurenty výhodu spočívající v její prodejní ceně motorové nafty, která se odhaduje přibližně na 3 až 5 USD/t.
5. PŘIPOMÍNKY PORTUGALSKA
5.1 Připomínky k rozhodnutí o zahájení řízení
(128)
Portugalsko upřesnilo, že se schůzka mezi portugalskými orgány a útvary Komise uskutečnila dne 11. března 2009. Portugalsko uvedlo, že investiční projekt není projektem na obnovu ani projektem modernizace; jedná se o projekt přestavby, který povede k účinné změně procesu rafinace za účelem lepšího uspokojování rostoucí poptávky po motorové naftě. Portugalsko dodává, že financování poskytne i EIB a že podpora ve formě daňového dobropisu bude poskytnuta od roku 2011. Portugalsko se rovněž domnívá, že by posouzení investičního projektu jako podpory ad hoc nemělo vést k zpřísnění pravidel pro posouzení. Smlouva o investičním projektu a smlouva o státní podpoře, které byly uzavřeny mezi Portugalskem a příjemcem podpory, jsou podmíněny kladným rozhodnutím Komise. Jelikož smlouva o investičním projektu a smlouva o státní podpoře již byly předány Komisi ve fázi oznámení, Portugalsko tvrdí, že předání administrativního dopisu (se smlouvou o investičním projektu a smlouvou o státní podpoře uvedenou na straně 8 rozhodnutí o zahájení řízení v příloze tohoto administrativního dopisu) určuje vstup těchto smluv v platnost.
5.1.1 Připomínky týkající se investičního projektu
(129)
Portugalsko se domnívá, že investiční projekt představuje počáteční investici spadající do těchto kategorií: rozšíření stávající provozovny nebo zásadní změna výrobního postupu.
(130)
Podle Portugalska umožní nová vakuová destilační jednotka a nová hydrokrakovací jednotka výrobu většího množství motorové nafty, a tudíž přizpůsobení výroby motorové nafty potřebám trhu. Toto přizpůsobení není možné při stávajícím uspořádání systému rafinace, který je velmi málo pružný, pokud jde o přechod výroby z automobilového benzinu na motorovou naftu.
(131)
Nová vakuová destilační jednotka a zařízení ke snižování viskozity v rafinérii Matosinhos, nová hydrokrakovací jednotka v rafinérii v Sines a původní, již existující rafinační jednotky budou fungovat současně. Portugalsko proto usuzuje, že investiční projekt je rozšířením systému výroby se zásadní změnou výrobního postupu.
(132)
Portugalské orgány objasnily, že nové uspořádání výrobního postupu posílí doplňkové provozní a funkční souvislosti mezi oběma rafineriemi: vakuový plynový olej [ ] se bude přepravovat z Matosinhos do Sines a těžký benzin [ ] se bude přepravovat ze Sines do Matosinhos. Investiční projekt se uskutečňuje v integrovaném systému rafinace: rafinérie Sines a Matosinhos jsou neoddělitelné, zejména za účelem optimalizace výroby motorové nafty. Není dodrženo pouze geografické kritérium („geografická blízkost“). Rozdělení investičního projektu na dvě části by však bylo umělé, jelikož investiční projekt je technicky, funkčně a strategicky neoddělitelný (32).
5.1.2 Připomínky týkající se charakteristiky trhu a příslušných produktů
(133)
Portugalsko se domnívá, že příslušnými produkty jsou motorová nafta a těžký benzin, přičemž hlavním ekonomickým důvodem investice je motorová nafta a těžký benzin je technicky nevyhnutelným vedlejším produktem výroby v Sines.
(134)
Pokud jde o těžký benzin vyráběný rafinériemi po přestavbě, ten se bude využívat v tuzemsku, při výrobě aromátů společností Petrogal v Matosinhos, a nahradí dovoz (přičemž 92 % dovozu pochází ze zemí mimo EU). Investiční projekt zvýší výrobu těžkého benzinu pouze v Sines (o [200-250] kilotun ročně) (33). Vyšší výroba těžkého benzinu v Sines nahradí množství, jež je v současnosti dováženo do Matosinhos, a nebude se prodávat třetím stranám.
(135)
Portugalsko objasnilo, že investice do rafinérie v Matosinhos nesouvisí se zvláštními jednotkami zpracovávajícími těžký benzin na reformát, meziprodukt pro výrobu aromátů (tj. výrobků na bázi primárního benzinu), a s následným zpracováním reformátu v závodě společnosti Petrogal na výrobu aromátů v Matosinhos na výrobky na bázi primárního benzinu (které se prodávají na trhu petrochemickému odvětví druhé generace za tržní ceny). Cena reformátu účtovaného závodu na výrobu aromátů se nezmění, jelikož je indexována na [10-20] % cenové parity dováženého primárního benzinu a [80-90] % cenové parity vyváženého automobilového benzinu.
(136)
Portugalsko má za to, že relevantní vnitrostátní trh je otevřený a konkurenční bez překážek obchodu. Ceny motorové nafty jsou založeny na ceně surové ropy a nákladech na rafinaci. Rafinérie musí soutěžit s dovozem. Portugalsko se domnívá, že relevantním zeměpisným trhem je severozápadní Evropa.
(137)
V předchozích rozhodnutích Komise se uvádí, že primární benzin je produktem, s nímž se obchoduje na mezinárodní úrovni, a relevantním výrobkovým trhem je přinejmenším západní Evropa.
(138)
Na úrovni skupiny (bez údajů společnosti ENI, jelikož ta nemá na Pyrenejském poloostrově rafinérské ani maloobchodní činnosti a Herfindahl-Hirschmanův index (HHI) ukazuje nízkou míru koncentrace na evropské úrovni) je podíl na regionálním trhu nižší než 25 %.
5.1.3 Připomínky týkající se projektu v rámci evropské, vnitrostátní a regionální strategie
(139)
Portugalsko zdůrazňuje, že investiční projekt je v souladu se strategickými cíli přijatými na vnitrostátní nebo evropské úrovni. Maximální zvýšení výroby motorové nafty (odhadované od roku 2011 na [1-3] miliony tun ročně) umožní lepší využití zpracovatelské kapacity portugalského systému rafinace. Umožní rovněž lépe sladit nabídku a poptávku a vyrovnat významný nedostatek motorové nafty a snížit přebytek automobilového benzinu.
(140)
Podle Portugalska sníží investiční projekt závislost na dovozu motorové nafty z Ruska, což je cíl, který přijala Komise (ve svém druhém strategickém přezkumu energetické politiky z roku 2008: Akční plán EU pro zabezpečení dodávek energie a jejich solidární využití (34)) a členské státy.
(141)
Poptávka po motorové naftě se zvyšuje a mezi rokem 2000 a 2025 bude dále růst, při současném uspořádání se však rafinérie mohou vývoji poptávky přizpůsobit bez velkých investic do přestavby pouze nepatrně. Investice společnosti Petrogal předpokládá rostoucí poptávku a snižuje závislost na dovozu a rizika spojená s dodávkami.
(142)
Investiční projekt podpoří snižování emisí do ovzduší a bude optimalizována energetická účinnost zařízení. Plánovaná opatření k hospodárnému využívání energie umožní snížit stávající spotřebu energie v rafinériích o [ ] %.
(143)
Po zahájení výroby v rafinériích po přestavbě se bude zpracovávat stejný produkt, avšak s podstatně vyšší zpracovatelskou kapacitou, nižší spotřebou energie a nižšími emisemi.
(144)
Podle Portugalska má velký význam dopad na znečištění ovzduší, jelikož projekt sníží emise ze stacionárních zdrojů, a přispěje tak k dosažení regionálních a vnitrostátních cílů týkajících se kvality ovzduší.
(145)
Uznává se význam investičního projektu na regionální úrovni, jelikož vede rovněž k zahrnutí zemního plynu do portfolia pohonných hmot obou rafinérií a nahrazení stávajícího závodu na výrobu páry kogenerační jednotkou.
(146)
Na vnitrostátní úrovni lze přínosy pro životní prostředí posoudit s ohledem na přispění k dosažení cílů stanovených v národním programu snižování emisí oxidu siřičitého a oxidů dusíku (35).
(147)
Investiční projekt zvýší jakost motorové nafty, a sníží tudíž emise znečišťujících látek z vozidel. Investiční projekt bude mít rovněž kladný dopad na biologické faktory (flóru a faunu) a na krajinu.
5.1.4 Připomínky týkající se příspěvku k regionálnímu rozvoji
(148)
Portugalsko zdůrazňuje významný příspěvek investičního projektu k regionálnímu rozvoji vzhledem k jeho umístění ve dvou znevýhodněných regionech, jež jsou postiženy vysokou nezaměstnaností. Oba regiony jsou způsobilými oblastmi podle čl. 107 odst. 3 písm. a) Smlouvy s běžnými limity regionální podpory pro velké podniky ve výši 40 % (v případě Sines v regionu Alentejo) a 30 % (v případě Matosinhos v regionu Norte) podle portugalské mapy regionální podpory. Obě oblasti jsou regiony spadajícími do cíle „Konvergence“ (jak je vymezeno v regionální politice EU) s HDP na obyvatele pod 75 % evropského průměru.
(149)
Portugalsko se domnívá, že rafinérie v Sines a Matosinhos představují základní pilíře regionálních ekonomik. Portugalsko očekává, že investiční projekt bude mít mimořádně kladné dopady na zaměstnanost a obecněji na hospodářskou strukturu regionů Norte a Alentejo.
i) Sines
(150)
Rafinérie v Sines se nachází v regionu Alentejo, což je region s HDP o 6 % nižším oproti celostátnímu průměru. Region se vyznačuje menším počtem podniků a nedostatkem vyspělých služeb pro podporu rozvoje a inovací. Ve třetím čtvrtletí roku 2009 činila míra nezaměstnanosti 10,2 %, tj. byla o 0,4 % vyšší než celostátní průměr, a ve třetím čtvrtletí roku 2010 vzrostla na 11,6 % (0,7 % nad celostátním průměrem).
ii) Matosinhos
(151)
Rafinérie v Matosinhos se nachází v oblasti Porta v regionu Norte. Region Norte je v současnosti nejchudším portugalským regionem NUTS II (společná klasifikace územních statistických jednotek) s HDP na obyvatele v roce 2008 přibližně o 20 % nižším oproti celostátnímu průměru. Region má tempo hospodářského růstu nižší než je průměr v EU a Portugalsku a vykazuje nízkou úroveň kvalifikovaných lidských zdrojů. Míra nezaměstnanosti vzrostla z 11,6 % ve třetím čtvrtletí roku 2009 na 13,2 % v témže čtvrtletí roku 2010, což významně překračuje celostátní průměr (9,8 % v roce 2009 resp. 10,9 % v roce 2010).
5.1.5 Pracovní místa a odborná příprava
(152)
Podle Portugalska vytvoří investiční projekt v obou rafinériích v provozní fázi podle odhadů 150 nových pracovních míst přímo spojených s provozem zpracovatelských jednotek.
(153)
Poměr mezi investičními výdaji a počtem vytvořených přímých míst ukazuje, že odvětví rafinace je kapitálově velmi náročné. Odvětví mimoto vyžaduje zvláštní a kvalifikovanou odbornou přípravu.
(154)
Investiční projekt má velký potenciál k vytváření nepřímých pracovních míst, jelikož nové jednotky zvýší technologickou složitost rafinérií a vyžadují větší údržbu. V důsledku politiky rafinérií v oblasti subdodávek se bude zvyšovat poptávka po poskytování služeb specializovanými pracovníky. Portugalsko se domnívá, že „přestavba rafinačních jednotek bude mít výrazný dopad na vnitrostátní průmyslovou strukturu, zejména ve strojírenství, energetice a stavebnictví. Odhaduje se, že během nejrušnějšího období výstavby se na výstavbě obou rafinérií bude podílet přibližně 3 000 pracovníků“ a „podle očekávání bude vytvořeno přibližně 450 nepřímých stálých pracovních míst“. Tato pracovní místa vyžadují kvalifikované pracovníky, kteří mají obvykle vyšší mzdu, než je průměr na trhu, s očekávaným významným sociálním a hospodářským dopadem na okolní komunity, zejména v oblasti Sines.
(155)
Pokud jde o to, zda je poměr tři nepřímá pracovní místa na každé přímé pracovní místo u investičního projektu (a použitá metodika) odůvodněné, Portugalsko odpovědělo, že tento poměr je nutno porovnat s poměrem u jiných investičních projektů v témže odvětví. S odkazem na dvě jiná opatření podpory, která Komise schválila (rozhodnutí Komise týkající se petrochemických projektů, a to ve věci N 898/06 - Repsol Polimeros a ve věci N 899/06 - Artensa) (36), se Portugalsko domnívá, že předpokládaný poměr přímých pracovních míst k nepřímým pracovním místům je u investičního projektu konzervativnější a reálnější než poměr u projektu Repsol Polimeros (15 nepřímých pracovních míst na každé přímé pracovní místo), ačkoliv se oba projekty týkají starých průmyslových areálů. Portugalsko rovněž uvedlo, že se počty u daného investičního projektu blíží počtům u projektu Artensa, který je počátečním projektem (projektem na zelené louce). Portugalsko přihlíží rovněž k referenční hodnotě, kterou stanovila společnost HSB Solomon Associates LLC pro ropný průmysl: PEI (ukazatel efektivity zaměstnanců). Tento ukazatel ukazuje počet odpracovaných hodin na ekvivalent destilační kapacity, tj. obecně počet vytvořených pracovních míst na zpracovaný barel surové ropy. Podle poslední dostupné zprávy (údaje pro rok 2008) vykazoval příjemce celkový index [50-70] v porovnání s hodnotou 113,7 pro průměr ve studii a 206,8 pro průměr v jižní a střední Evropě. To odráží počet osob pracujících interně v rafinérii, [ ] a existenci skupiny podpůrných činností na základě trvale poskytovaných externích služeb. Portugalsko se domnívá, že toto využívání externích služeb zajišťuje vytváření nepřímých pracovních míst a odůvodňuje očekávání vyššího poměru nepřímých pracovních míst k přímým pracovním místům než v případě projektu Artensa. V porovnání s rozhodnutími Komise popsanými v tomto bodě odůvodnění proto Portugalsko dospělo k závěru, že tato strategie je u projektu Repsol Polimeros dovedena do extrému (minimální využití vnitřních zdrojů a maximální využití vnějších zdrojů). Projekt Artensa ukazuje opak, tj. rovnováhu při využívání vnitřních a vnějších zdrojů. Portugalsko má za to, že navrhovaný poměr 3:1 je v souladu s příslušným poměrem v odvětví rafinace a náležitě odráží míru externalizace činností společnosti Petrogal (např. v oblasti údržby).
(156)
V následném podání Portugalsko toto tvrzení podpořilo citováním novějšího dokumentu (37) zveřejněného Komisí, který podle názoru Portugalska udává poměr mezi 4:1 a 6:1: „ačkoli tudíž odvětví zaměstnává v EU přímo pouze 100 000 osob, lze mít za to, že na odvětví rafinace v EU přímo závisí 400 000 až 600 000 pracovních míst“. Týž dokument uvedený v poznámce pod čarou č. 41 zmiňuje „dalších 600 000 pracovních míst v logistice a marketingu“, z čehož vyplývá poměr dokonce 12:1.
(157)
Během formálního vyšetřovacího řízení vyčíslilo Portugalsko v dalším dokumentu (analýze nákladů a přínosů) poskytnutém Komisi počet pracovních míst zajištěných investičním projektem, jelikož bylo zřejmé, že podle srovnávacího scénáře bez investice by společnost Petrogal zavedla některá restrukturalizační opatření, včetně snížení počtu pracovních sil. Pokud by investiční projekt nebyl proveden, došlo by k „celkovému úbytku 1 240 pracovních míst - 150 přímých pracovních míst + 450 nepřímých pracovních míst (přímý důsledek projektu) navíc k odhadovanému úbytku 160 přímých pracovních míst + 480 nepřímých pracovních míst kvůli opatřením k snižování nákladů, která by byla provedena s cílem vyrovnat se s nižšími rafinérskými maržemi rafinérií v současné podobě“.
(158)
Portugalsko zdůrazňuje, že investiční projekt bude využívat především kvalifikované pracovníky s platem [ ] průměrného platu na relevantním místním trhu. Výsledné sociální a hospodářské dopady na okolní komunity přispějí k rozvoji dalších podniků a činností. Investiční projekt proto přispěje k vytvoření a obnově infrastruktur a zařízení v regionech Porto a Sines a zajistí podmínky nezbytné pro to, aby tyto regiony mohly vstoupit do nové etapy, pokud jde o kvalitu života a konkurenceschopnost.
(159)
Ve své odpovědi Portugalsko rovněž zdůrazňuje, že „během fáze výstavby bude mít projekt významný dopad na vnitrostátní průmyslovou strukturu, a to podporou zakládání a rozvoje místních podniků. Jakmile bude projekt zcela funkční, bude podporovat rozvoj nových podniků spojených s údržbou, a bude tudíž dále upevňovat dynamiku regionu“. Proto „touto iniciativou pomůže společnost Petrogal vyrovnat konkurenceschopnost méně rozvinutých regionů s ohledem na celostátní průměr. Projekt bude mít rovněž kladný dopad na podniky v regionu Alentejo a na jejich vystavení zahraničním trhům“.
(160)
Zvýšením toku surovin a hotových produktů mezi oběma rafinériemi investiční projekt vytvoří podle očekávání velmi kladný dopad na přístavní infrastruktury v Sines a Leixões (38), a to významným zvýšením jejich činnosti a využití, a tudíž rovněž jejich provozních výsledků.
(161)
Portugalsko má rovněž za to, že společnost Petrogal předpokládá, že bude investiční projekt využívat po dobu nejméně 30 let, což prokazuje dlouhodobý závazek týkající se regionálních, vnitrostátních a evropských cílů.
(162)
Investiční projekt přispěje rovněž k zlepšení potenciálu lidského kapitálu v regionu. Za účelem vyškolení pracovníků podílejících se na investičním projektu, a to nově přijatých či stávajících zaměstnanců, budou ve spolupráci s Technickou fakultou Alentejo Litoral (39) vytvořeny v podnikatelském centru průmyslové a logistické zóny v Sines (40) struktury pro odborné kvalifikace a odbornou přípravu.
(163)
Pokud jde o souvislost s projekty v oblasti výzkumu a vývoje a spolupráci s univerzitami, Portugalsko uvedlo, že obě rafinérie představují centra regionálního rozvoje, pokud jde o výzkum a odbornou přípravu. Portugalsko má za to, že podle očekávání bude mít investiční projekt kladný dopad a má potenciál přilákat nové dohody mezi společností Petrogal a vzdělávacími středisky ve vědecko-technické oblasti.
(164)
Portugalsko se vyjádřilo k poměru investice k počtu vytvořených pracovních míst, který prokazuje naprostou odůvodněnost tohoto podílu, zejména vezme-li se v úvahu, že odvětví rafinace je kapitálově velmi náročné a vyžaduje vysoce kvalifikované pracovní síly a vysoké úrovně investic do odborné přípravy kvalifikovaných pracovních sil. Podobně vysoké poměry podpory k vytvořeným pracovním místům Komise schválila v případě petrochemických projektů Repsol Polimeros a Artensa (41).
(165)
Na základě žádosti Komise o vypracování analýzy nákladů a přínosů a hodnocení projektu, které jsou srovnatelné s požadavky u velkých projektů spolufinancovaných ze strukturálních fondů (42), předložilo Portugalsko dokument, jehož cílem je především vyčíslení sociálních a hospodářských přínosů vyplývajících z investičního projektu. Dokument poukazuje na hospodářské dopady v důsledku kladných příspěvků vyplývajících z investice, jako je splatná daň, přímá zaměstnanost (daně), nepřímá zaměstnanost (daně), zamezení vyplácení podpory v nezaměstnanosti, spotřební daň (DPH), úspory emisí CO2 v dopravě a průmyslu, zamezení placení úroků z vnějšího dluhu portugalské vlády, dopravné a skladné (daně), dodatečné příjmy přístavu Leixões a podpora rozvoje místních komunit.
(166)
Místní přínosy investičního projektu spočívají ve spotřební dani (DPH), dodatečných příjmech přístavu Leixões a podpoře rozvoje místních komunit (v čisté současné hodnotě celkem 49 milionů EUR), zatímco ostatní přínosy je nutno pokládat za výhodu pro celý stát (v čisté současné hodnotě celkem 454 milionů EUR) přinášející prospěch celému národnímu hospodářství, a lze je proto jen částečně přidělit dotyčným regionům. Je-li tato výhoda pro celý stát úměrně rozložena na portugalské regiony podle jejich příslušného hospodářského významu, přesahuje vzhledem k tomu, že na regiony Norte a Alentejo v roce 2007 připadalo 34,8 % portugalského HDP, celkový regionální přínos (v čisté současné hodnotě 195 milionů EUR) zdaleka náklady na podporu poskytnutou investičnímu projektu (v čisté současné hodnotě 121 milionů EUR).
5.1.6 Připomínky ohledně nezbytnosti podpory
(167)
Portugalsko zdůraznilo, že podpora účinně a rozhodně přispěla k rozhodnutí společnosti Petrogal uskutečnit investici, jelikož byla nezbytná k zajištění její ziskovosti. Dne 5. března 2008 schválila správní rada společnosti Galp investiční projekt poté, co obdržela od vnitrostátních orgánů dokument potvrzující způsobilost projektu, který byl vystaven dne 23. ledna 2007. První příslib objednávky zařízení pochází ze dne 14. března 2008, tj. po podpisu smluv o státní podpoře s portugalskou vládou dne 10. března 2008.
(168)
Bez podpory by investiční projekt nebyl proveden, jelikož by jeho ziskovost nebyla odůvodněná.
(169)
V roce 2001 zamítla správní rada společnosti Galp předchozí plán modernizace rafinérie v Matosinhos, jelikož návratnost vloženého kapitálu (ROCE) byla u daného projektu nižší než vážené průměrné kapitálové náklady (WACC) společnosti Galp Energia v odvětví rafinace.
(170)
V roce 2005 zvažovala správní rada společnosti Galp znovu strategickou příležitost provést projekt přestavby obou rafinérií. Po interním přezkoumání alternativních investičních projektů byl v březnu 2008 projekt přestavby rafinérií v Sines a Matosinhos předložen správní radě ke schválení. Vnitřní míra návratnosti spojená s posuzovanou investicí ve výši [ ] milionů EUR byla vypočítána v rozmezí [8-10] % bez pobídky, tj. o [ ] procentních bodů nad průměrnými váženými kapitálovými náklady společnosti Galp Energia u rafinérských činností (stanoveny na [7-9] %).
(171)
Rozhodnutí správní rady společnosti Galp v březnu 2008 vycházelo z následující analýzy citlivosti vnitřní míry návratnosti (IRR) investičního projektu
Tabulka 3
S podporou
Čistá současná hodnota
[100-150] milionů EUR
Míra návratnosti/IRR
[9-11] %
Bez podpory
Čistá současná hodnota
[1-50] milionů EUR
Míra návratnosti/IRR
[8-10] %
Zdroj: GALP
(172)
Podle diskusí výkonného výboru společnosti Galp Energia dne 10. ledna 2008 činily průměrné vážené kapitálové náklady a vnitřní „minimální návratnost“ (riziková prémie připočítaná ke kapitálovým nákladům (43)) pro oblast zásobování, rafinace a logistiky [7-9] % resp. [10-12] %.
(173)
Portugalsko uvedlo, že průměrné vážené kapitálové náklady i vnitřní minimální míra návratnosti stanovené společností Galp Energia byly v souladu s běžnou praxí v odvětví rafinace a že použití těchto ekonomických kritérií je běžně akceptováno všemi velkými společnosti v odvětví. K doložení těchto tvrzení poskytlo Portugalsko Komisi tabulku, kterou v roce 2010 vypracovaly Citigroup, Bloomberg a Broker Research a která porovnává průměrné vážené kapitálové náklady významných společností působících v odvětví.
(174)
Portugalsko trvá na tom, že investiční rozhodnutí bylo a je v souladu s praxí a běžnými požadavky na ziskovost, kterou příjemce podpory vyžaduje u všech svých projektů. K posouzení ziskovosti se kromě průměrných vážených kapitálových nákladů používá jako dodatečné kritérium minimální návratnost. Odhady budoucích peněžních toků nejsou obecně spolehlivé. S odhadem peněžních toků je vždy spojena určitá nejistota (riziko); čím větší je časový odstup, tím větší je možnost, že se jedná o hrubý odhad, který obsahuje chyby. Nejběžnějším způsobem, jak se vypořádat s nejistotou, je přičíst ke kapitálovým nákladům (průměrné vážené kapitálové náklady) rizikovou prémii a použít tuto míru jako minimální míru ziskovosti požadovanou u investice (minimální návratnost). Rozdíl mezi hodnotou minimální návratnosti a hodnotou průměrných vážených kapitálových nákladů proto představuje dodatečný zisk, který se při rozhodování o investici očekává, jelikož zohledňuje dodatečné riziko obsažené v odhadovaných budoucích peněžních tocích. Portugalsko uvedlo, že zahrnutí minimální návratnosti do analýzy a rozhodování společnosti Galp Energia o investičních projektech se používá od roku 2002. V tomto roce bylo stanoveno, že minimální návratnost u projektů představují průměrné vážené kapitálové náklady navýšené o [1-5] procentních bodů. V roce 2006 se společnost Galp Energia rozhodla vypočítat minimální návratnost mírně odlišným způsobem, konkrétně místo přičtení [1-5] procentních bodů k průměrným váženým kapitálovým nákladům se rozhodla navýšit průměrné vážené kapitálové náklady o [10-50] % (WACC2006 + minimální návratnost2006 = [1,1-1,5] x WACC2006). Toto nové kritérium bylo výsledkem interní úvahy, že vzhledem k různým úrovním průměrných vážených kapitálových nákladů u jednotlivých činností se použití určitého procentního podílu ze základu jeví jako vhodnější a logičtější než používání absolutní hodnoty. Pro další vysvětlení poskytlo Portugalsko Komisi různé průměrné vážené kapitálové náklady a minimální návratnosti, které společnost Galp Energia mezi rokem 2002 a 2006 používala u jednotlivých činností: zásobování a rafinace, uvádění ropných produktů na trh, průzkum a těžba, zemní plyn a elektrická energie.
(175)
Portugalsko tvrdilo, že podle mezinárodně uznávaných standardů pro projekty tohoto druhu správní rada společnosti Galp, vzhledem k tomu, že míra kolísání je u investice v této fázi technického vývoje (počáteční technický projekt) dosud značná, neposoudila, že projekt tohoto významu s minimální návratností blížící se průměrným váženým kapitálovým nákladům je životaschopný, jelikož by mohl snadno skončit s nižší návratností, než je referenční hodnota.
(176)
Avšak s přihlédnutím k poskytnutí daňové pobídky investičnímu projektu by návratnost investičního projektu činila [9-11] %, což se vzhledem k strategické povaze investičního projektu pokládalo za přijatelné minimum pro zahájení prací a schválení příslibů objednávky daných dodavatelům zařízení.
(177)
Portugalsko předložilo seznam alternativních investičních projektů, které mohla společnost Petrogal provést v době, kdy rozhodla o daném investičním projektu. Kvůli omezení dostupných finančních zdrojů pro nové investice soutěží o tyto omezené zdroje několik oblastí činnosti společnosti Galp Energia a existuje přísná politika výběru.
(178)
Pokud by však nebyla s portugalským státem podepsána smlouva o státní podpoře a investiční projekt by se neuskutečnil, konkurenceschopnost obou rafinérií by se nevyhnutelně zhoršila. Podle Portugalska by se v případě, že by se investiční projekt neuskutečnil, snížilo využití kapacity rafinérií na [80-90] %, jakožto reakce na klesající tržní poptávku po automobilovém benzinu a topném oleji (jelikož studie předpokládají významný pokles poptávky v období od roku 2008 do roku 2020 se snížením poptávky mezi [20-30] % a [40-50] %). Rafinérie by si udržely pouze velmi omezenou rafinérskou marži. K vyrovnání této situace by byl zaveden drastický program restrukturalizace zahrnující snížení počtu pracovních míst.
(179)
Jelikož Komise měla pochybnosti, zda správní rada společnosti Galp vzala při rozhodování v úvahu změny obchodního prostředí, požádala Portugalsko, aby poskytlo podrobný rozbor srovnávacího scénáře bez investičního projektu. Za tímto účelem požádala Portugalsko, aby poskytlo vnitřní míru návratnosti investičního projektu s přihlédnutím k možné ziskovosti rafinérií v případě, že by se investiční projekt neuskutečnil, a se zohledněním nižších rafinérských marží.
(180)
Srovnávací scénář poskytnutý Portugalskem je shrnut v tabulce 4:
Tabulka 4
Obchodní případ
Hodnota nové konečné investice
S podporou
Čistá současná hodnota
[200-250] milionů EUR
[150-200] milionů EUR
Míra návratnosti/IRR
[10-12] %
[10-12] %
Bez podpory
Čistá současná hodnota
[100-150] milionů EUR
[100-150] milionů EUR
Míra návratnosti/IRR
[9-11] %
[9-11] %
(181)
Podle Portugalska „skutečnost, že projekt může být pro společnost velmi důležitý, dokonce strategický, neznamená, že se jedná o jediný projekt či nesporný projekt, pokud by vnitřní míra návratnosti nevzrostla tak, aby splňovala minimální přípustné požadavky“ (jak tomu bylo v roce 2001).
5.2 Vyjádření Portugalska k připomínkám třetích stran
(182)
Portugalsko zdůraznilo vysokou míru účasti různých subjektů (obce, svazy a odvětvová a průmyslová sdružení) a uvádí všechny připomínky, které podporují význam investičního projektu, pokud jde o rozvoj regionu a energetickou účinnost.
5.2.1 Vyjádření k připomínkám soutěžitele č. 1 a č. 2
(183)
Při doplnění svého podání ze dne 21. ledna 2010 Portugalsko objasnilo, že trh s vakuovým plynovým olejem je velmi nestálý a nezajišťuje potřebné stálé dodávky vakuového plynového oleje, které jsou zapotřebí pro hydrokrakovací jednotku o velikosti jako v Sines. Co se týká produkce zbytků hydrokrakování, Portugalsko potvrzuje, že je téměř nevýznamná, jelikož hydrokrakovací jednotka bude využívat technologii hydrogenačního krakování.
(184)
Portugalsko zopakovalo, že investiční projekt podpoří regionální rozvoj v znevýhodněných regionech (vytvoření a zachování pracovních míst, odborná příprava pracovníků, úspory z rozsahu, přenos technologií, vedlejší účinky atd.), i když se nachází v již existujících rafinériích, a toto potvrzují všechny obdržené kladné připomínky. Portugalské orgány zdůraznily rovněž strategický význam investičního projektu a jeho význam pro životní prostředí s cílem vyvrátit připomínky, podle nichž je přínosem pro daný region pouze zaměstnanost.
(185)
Pokud jde o tabulku, kterou vypracoval soutěžitel č. 1 a která porovnává poměr „podpory k vytvořeným pracovním místům“ u jiných projektů s regionální podporou ad hoc (viz 89. bod odůvodnění), Portugalsko uvedlo, že nezahrnuje jiné projekty v odvětví rafinace či jiném kapitálově náročném odvětví výroby. Z tohoto důvodu nelze investiční projekt porovnávat s projekty uvedenými v tabulce, nýbrž by měl být srovnán s podporou pro velké investiční projekty ve stejném hospodářském odvětví (viz rozhodnutí Komise ze dne 10. července 2007 ve věci státní podpory N 898/06 - Repsol Polimeros a rozhodnutí ze dne 10. července 2007 ve věci státní podpory N 899/06 - Artensa (Artenius) - Produção e Comercialização de Ácido Tereftálico Purificado e Produtos Conexos, SA, kde je poměr „podpory k vytvořeným pracovním místům“ ve srovnatelném rozmezí jako u projektu společnosti Petrogal).
(186)
Obdobně při srovnání poměru „nepřímých pracovních míst k přímým pracovním místům“ se srovnatelnými projekty (jako jsou projekty uvedené v 185. bodě odůvodnění) je dosaženo rovnocenných údajů.
(187)
Portugalsko zopakovalo, že správní rada společnosti Galp schválila investiční projekt (v březnu 2008) poté, co v lednu 2007 obdržela písemné potvrzení od portugalských orgánů, že investiční projekt je způsobilý pro podporu. Podpora byla proto před zahájením prací poskytnuta podmíněně (zapotřebí byl zejména souhlas Komise). K první závazné objednávce došlo v březnu 2008 po podepsání smluv o státní podpoře společností Petrogal.
(188)
Portugalsko odmítá připomínky, podle nichž společnost Petrogal rozhodla o zahájení investičního projektu již v roce 2006.
(189)
Portugalsko připouští, že před přijetím konečného rozhodnutí byly provedeny studie proveditelnosti. Ačkoliv tyto informace byly naprosto nezbytné, aby mohla správní rada společnosti Galp přijmout rozhodnutí, neznamená to, že správní rada již rozhodla.
(190)
Portugalsko trvá na tom, že bez podpory by se investiční projekt neuskutečnil.
(191)
Portugalsko objasnilo, že investiční projekt měl nedostatečnou vnitřní míru návratnosti v porovnání s úrovní přijatého rizika a přitažlivostí jiných projektů ([ ]), které jsou zásadní pro rozvoj společnosti Galp Energia. Z toho vyplývá, že bez podpory by investiční projekt nebyl zahájen.
(192)
Portugalsko z připomínek obdržených od třetích stran vyvozuje, že relevantním zeměpisným trhem není portugalský trh, nýbrž přinejmenším trh na Pyrenejském poloostrově.
(193)
Portugalsko uvedlo, že podíly společnosti Petrogal na trhu s motorovou naftou (na úrovni rafinérie, maloobchodní a jiné než maloobchodní úrovni) nikdy nepřekročí 25 %, je-li relevantním zeměpisným trhem Pyrenejský poloostrov či ještě větší trh.
(194)
Portugalsko znovu ujistilo, že investiční projekt nebude mít v žádném případě dopad na maloobchodní a jiné než maloobchodní trhy s motorovou naftou, jelikož cena na úrovni rafinérie je stanovena za tržních podmínek: společnost Petrogal se chová jako příjemce cen. Pokud by tomu tak nebylo, přešli by odběratelé společnosti Petrogal snadno na dovoz, jelikož podle Portugalska neexistují žádné překážky (technické, celní, logistické (44) atd.) dovozu motorové nafty z ostatních členských států. Portugalské požadavky na dovoz jsou v souladu s požadavky EU.
(195)
Portugalsko poskytlo souhrnné údaje o dovozu motorové nafty (námořní a pozemní přeprava) do Portugalska.
Tabulka 5
Dovoz a vývoz motorové nafty
Rok
2006
2007
2008
2009
DOVOZ
Celkem (kilotuny)
638
776
1,011
1,478
Petrogal
[ ]
[ ]
[ ]
[ ]
Ostatní
[ ]
[ ]
[ ]
[ ]
VÝVOZ
Celkem (kilotuny)
314
192
164
95
Petrogal
[ ]
[ ]
[ ]
[ ]
Ostatní
[ ]
[ ]
[ ]
[ ]
Zdroj: údaje DGEG (kurziva) a společnosti Petrogal
(196)
Portugalsko má mimoto dostatečnou skladovací kapacitu: Portugalsko poskytlo údaje, které prokazují, že jednotlivé hospodářské subjekty mají různé strategické možnosti (investovat do skladovací kapacity nebo si pronajmout zařízení) a že obě alternativy jsou možné a schůdné. Hlavní hospodářské subjekty svou skladovací kapacitu nezvýšily, a to navzdory příležitostem, které se objevily na trhu, což naznačuje, že jejich skladovací prostory jsou pro podporu jejich marketingových činností dostatečné. Portugalsko uvedlo, že se celkový dovoz motorové nafty trvale zvyšuje a současně mírně klesá vývoz. To vyplývá z trvalého růstu trhu a rostoucího nedostatku místní výrobní kapacity. Údaje pro rok 2009 odrážejí dopad nehody v rafinérii Sines, která po dobu několika týdnů omezila chod rafinérie a výrobu. Hospodářské subjekty musely během tohoto roku zvýšit dovoz, což prokazuje existenci alternativních zdrojů dodávek.
(197)
Dovoz motorové nafty do Portugalska v roce 2009 představoval 27,2 % celkové spotřeby motorové nafty v tomto roce. V předchozích letech činil průměrný dovoz motorové nafty ve vztahu k roční spotřebě v Portugalsku (zhruba 5,4 milionu tun) přibližně 14 %.
(198)
Portugalsko se proto domnívá, že portugalský trh s motorovou naftou je otevřeným a konkurenčním trhem, na němž je usnadněn obchod a ceny vycházejí z ceny surové ropy, nákladů na rafinaci a jsou omezeny alternativou dovozu za ceny Platts.
(199)
Pokud jde o těžký benzin, Portugalsko se domnívá, že trhem je přinejmenším EHP, jelikož primární benzin je produkt, s nímž se obchoduje na mezinárodní úrovni.
6. POSOUZENÍ OPATŘENÍ PODPORY
6.1 Existence státní podpory
(200)
V čl. 107 odst. 1 Smlouvy se uvádí, že podpory poskytované v jakékoli formě státem nebo ze státních prostředků, které narušují nebo mohou narušit hospodářskou soutěž tím, že zvýhodňují určité podniky nebo určitá odvětví výroby, jsou, pokud ovlivňují obchod mezi členskými státy, neslučitelné s vnitřním trhem, nestanoví-li Smlouvy jinak.
(201)
Podpora, kterou Portugalsko poskytne společnosti Petrogal, bude mít podobu daňového dobropisu. Lze mít proto za to, že podpora je poskytnuta členským státem ze státních prostředků ve smyslu čl. 107 odst. 1 Smlouvy.
(202)
Podpora je poskytnuta jednomu podniku, společnosti Petrogal, a je proto selektivní.
(203)
Podpora je poskytnuta na investici, která má vést k vyšší výrobě motorové nafty a těžkého benzinu. Jelikož tyto produkty jsou předmětem obchodu mezi členskými státy, opatření proto pravděpodobně ovlivní obchod mezi členskými státy. Podpora poskytnutá společnosti Petrogal osvobodí společnost od nákladů, které by musela normálně hradit sama. Společnost Petrogal tudíž získá ve srovnání se svými konkurenty hospodářskou výhodu. Tímto zvýhodněním společnosti Petrogal a její výroby proto podpora narušuje nebo může narušit hospodářskou soutěž.
(204)
Komise se proto domnívá, že podpora představuje státní podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 Smlouvy.
(205)
Po zjištění, že podpora představuje státní podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 Smlouvy, je nutné ověřit, zda lze opatření považovat za slučitelné s vnitřním trhem.
6.2 Zákonnost opatření podpory
(206)
Oznámením podpory před jejím poskytnutím splnilo Polsko oznamovací povinnost vyplývající z čl. 108 odst. 3 Smlouvy.
6.3 Právní základ pro posouzení
(207)
Jelikož cílem podpory je podpora regionálního rozvoje, jsou základem pro posouzení slučitelnosti podpory s vnitřním trhem pokyny k regionální podpoře, a zejména ustanovení oddílu 4.3 těchto pokynů, který se týká velkých investičních projektů, a kritéria pro podrobné posouzení regionální podpory pro velké investiční projekty stanovená ve sdělení o podrobném posouzení, ledaže formální vyšetřovací řízení vede k závěru, že nejsou překročeny prahové hodnoty stanovené v odst. 68 písm. a) („kritérium týkající se podílu na trhu“) a písm. b) („kritérium týkající se zvýšení výrobní kapacity a výkonnosti trhu“) pokynů k regionální podpoře.
(208)
Komise musí provést posouzení ve třech krocích:
-
za prvé musí posoudit slučitelnost s obecnými ustanoveními pokynů k regionální podpoře,
-
za druhé musí ověřit, zda nejsou s konečnou platností splněna kritéria týkající podílu na trhu a zvýšení kapacity a výkonnosti trhu (dále jen „kritéria podle odst. 68 písm. a) a b)“),
-
za třetí může v závislosti na výsledku posouzení ve druhém kroku přikročit k podrobnému posouzení.
6.4 Slučitelnost s obecnými ustanoveními pokynů k regionální podpoře - ověření pochybností uvedených v rozhodnutí o zahájení řízení
(209)
Komise ověřila, zda je poskytnutá podpora v souladu s obecnými ustanoveními pokynů k regionální podpoře. Toto posouzení vedlo k následujícím připomínkám:
(210)
V rozhodnutí o zahájení řízení vyslovila Komise pochybnosti, zda investiční projekt představuje počáteční investici, nebo zda by jej bylo možno pokládat za investici na obnovu.
(211)
Komise vzala v úvahu připomínky Portugalska uvedené v 130. a 131. bodě odůvodnění, že investice vede k rozšíření stávající provozovny a zásadní změně celkového výrobního procesu stávající provozovny, a proto ji lze považovat za počáteční investici, jak je vymezena v odstavci 34 pokynů k regionální podpoře.
(212)
Nová vakuová destilační jednotka a zařízení ke snižování viskozity v rafinérii Matosinhos a nová hydrokrakovací jednotka v Sines budou fungovat souběžně s původními, již existujícími rafinačními jednotkami; investiční projekt proto nepředstavuje nahrazení, nýbrž rozšíření systému výroby. Investiční projekt mimoto přemění rafinérie tím, že jim poskytne nové technologické infrastruktury pro přeměnu těžších frakcí surové ropy na automobilový benzin a motorovou naftu.
(213)
Soutěžitel č. 1 nevznesl námitku vůči povaze projektu jako počáteční investice; domníval se však, že investice představuje pouhé rozšíření stávající provozovny.
(214)
Komise proto konstatuje, že investiční projekt představuje počáteční investici ve smyslu odstavce 34 pokynů k regionální podpoře, a pochybnosti ohledně povahy investičního projektu jako počáteční investice byly proto rozptýleny.
(215)
V rozhodnutí o zahájení řízení měla Komise pohybnosti, zda je splněn požadavek týkající se formálního pobídkového účinku vztahujícího se na podpory ad hoc, jak je stanoveno v odstavci 38 pokynů k regionální podpoře. Komise vyslovila zejména pochybnosti, zda může písemné potvrzení Portugalska na základě podrobného ověření, že investiční projekt vyhovuje podmínkám způsobilosti stanoveným v režimu podpory (45), nahradit požadovaný dokument vyjadřující úmysl přiznat podporu.
(216)
Odstavec 38 pokynů k regionální podpoře zní: „Je důležité zajistit, aby regionální podpora měla skutečný pobídkový účinek k investování, k němuž by v podporovaných oblastech jinak nedošlo. Podporu lze tedy poskytnout pouze na základě režimu podpory, jestliže příjemce podal žádost a orgán odpovědný za provádění režimu podpory písemně a na základě podrobného ověření potvrdil, že projekt ještě před zahájením prací na projektu v zásadě vyhověl podmínkám způsobilosti stanoveným v režimu podpory. (…). V případě ad hoc podpory musí příslušný orgán ještě před zahájením prací na projektu vystavit dokument vyjadřující úmysl přiznat podporu pod podmínkou obdržení souhlasu Komise s takovým opatřením. Pokud práce započnou před splněním podmínek uvedených v tomto odstavci, nebude celý projekt způsobilý pro přiznání podpory.“
(217)
„Zahájení prací“ je v poznámce pod čarou č. 40 pokynů k regionální podpoře definováno buď jako zahájení stavebních prací, nebo první závazná objednávka zařízení.
(218)
Komise vzala v úvahu tyto věcné informace, které poskytlo Portugalsko:
-
společnost Petrogal požádala o podporu dne 22. ledna 2007,
-
Portugalsko v zásadě potvrdilo způsobilost projektu pro podporu dne 23. ledna 2007,
-
podporu schválila portugalská rada ministrů dne 6. března 2008, poskytnutí podpory je však podmíněno souhlasem Komise a společnost Petrogal nevyužije podporu před rokem 2011 (po dokončení investice),
-
správní rada společnosti Petrogal přikročila k objednávkám zařízení dne 8. března 2008,
-
první závazná objednávka byla zadána dne 14. března 2008. Stavební práce na investičním projektu byly zahájeny v Sines v listopadu 2008 a v Matosinhos v lednu 2009.
(219)
Komise se domnívá, že smlouvy o státní podpoře, které Portugalsko a společnost Petrogal podepsaly dne 10. března 2008, a zveřejnění usnesení rady ministrů, která byla přijata dne 6. března 2008, v portugalském Úředním listu (46), jsou přinejmenším rovnocenné dokumentu vyjadřujícímu úmysl přiznat podporu a je nutno je považovat za přesnější důkaz o formálním pobídkovém účinku než dokument vyjadřující úmysl přiznat podporu, jenž se vyžaduje v odstavci 38 pokynů k regionální podpoře. Tyto smlouvy o státní podpoře byly podepsány před zahájením prací na investičním projektu.
(220)
Komise proto konstatuje, že pochybnosti ohledně formálního pobídkového účinku byly rozptýleny.
(221)
V rozhodnutí o zahájení řízení vyslovila Komise pochybnosti ohledně příspěvku investice k rozvoji regionu. V této souvislosti vyslovila Komise rovněž pochybnosti ohledně nezbytnosti podpory a zdůraznila, že „nepotřebná podpora pravděpodobně nepřispěje k regionálnímu rozvoji a může vést k nepřijatelnému narušení hospodářské soutěže“ (47).
(222)
Soutěžitel č. 1 a soutěžitel č. 2 uvedli, že by společnost Petrogal investiční projekt uskutečnila i bez podpory. Podle jejich názoru se jedná o výrobní investici, která je ekonomicky motivována nerovnováhou mezi nabídkou motorové nafty a poptávkou po ní a příležitostí získat přístup k těžším frakcím surové ropy, které jsou levnější. Všechny hospodářské subjekty v Evropě uskutečňují podobné investice ve svých rafinériích bez státní podpory.
(223)
Proto je třeba posoudit, zda je podpora nezbytná k vytvoření skutečného pobídkového účinku k investování, k němuž by jinak v těchto dvou podporovaných oblastech nedošlo, nebo zda by byl investiční projekt proveden v každém případě. V tomto ohledu musí Komise zjistit, zda podpora změnila chování společnosti Petrogal, takže tato uskutečnila v dotyčných regionech dodatečné investice.
(224)
Zdá se, že strategické rozhodnutí o investici bylo přijato v roce 2006. To je vyjádřeno v dokumentu, který společnost Galp Energia zveřejnila v říjnu 2006 (48). Jak se uvádí ve výroční zprávě společnosti Galp Energia za rok 2006, správní rada přijala rozhodnutí o uskutečnění investičního projektu dne 23. ledna 2007 (49) a 5. března 2008 (tj. po obdržení dopisu vnitrostátních orgánů potvrzujícího způsobilost projektu ze dne 23. ledna 2007). Správní rada přijala operativní rozhodnutí o objednávce prvního zařízení v souvislosti s investičním projektem dne 14. března 2008.
(225)
Portugalsko uvedlo, že do roku 2008 společnost Petrogal investici neprovedla kvůli nedostatečné finanční životaschopnosti a že se správní rada společnosti Galp nakonec rozhodla přikročit k objednávkám zařízení a výstavbě až poté, co portugalská vláda vydala příslušné usnesení rady ministrů.
(226)
Portugalsko tvrdí, že pro rozhodnutí společnosti Petrogal o investici byla zásadní dostupnost státní podpory. Bez podpory by bylo od investičního projektu upuštěno. Společnost Petrogal by provedla alternativní plán restrukturalizace s cílem přizpůsobit své rafinérské činnosti změněnému trhu a podmínkám dodávky surové ropy. Dostupné finanční zdroje by byly použity k investicím do alternativních projektů mimo rafinérskou činnost.
(227)
Portugalsko předložilo dokumenty patřící společnosti Petrogal, které obsahují analýzu očekávané vnitřní míry návratnosti investičního projektu, kapitálových nákladů (průměrné vážené kapitálové náklady) a rovněž seznam možných alternativních investic, které mohla společnost Galp Energia s dostupným kapitálem uskutečnit.
(228)
Komise se domnívá, že pro posouzení nezbytnosti podpory jsou rozhodující dokumenty předložené správní radě společnosti Galp dne 23. ledna 2007 a 5. března 2008, jelikož rozhodnutí správní rady vycházelo z těchto dokumentů.
(229)
Podle Portugalska ukazují výpočty předložené správní radě společnosti Galp v roce 2008 vnitřní míru návratnosti investičního projektu bez poskytnutí podpory ve výši [8-10] %. Tato vnitřní míra návratnosti značně přesahuje průměrné vážené kapitálové náklady společnosti Petrogal ve výši [7-9] %.
(230)
Portugalsko však objasnilo, že rozhodnutí správní rady společnosti Galp vycházela z přístupu založeného na minimální návratnosti, který byl zaveden již v roce 2002. Minimální návratnost neboli minimální přijatelná míra návratnosti je minimální míra návratnosti u projektu, kterou je osoba s rozhodovací pravomocí před zahájením projektu ochotna přijmout vzhledem k jeho riziku a alternativním nákladům jiných projektů. Jinými výrazy používanými pro minimální návratnost je „mezní míra návratnosti“ nebo „referenční míra návratnosti“.
(231)
Od roku 2006 byla u rafinérských činností vnitřní minimální návratnost stanovena na [110-150] % průměrných vážených kapitálových nákladů, tj. na [10-12] %. Investiční rozhodnutí nebylo obvykle přijato, pokud vypočítaná vnitřní míra návratnosti nepřekračovala tuto prahovou hodnotu. V daném případě zvyšuje podpora u výpočtů předložených správní radě v roce 2008 vnitřní míru návratnosti o [1-3] procentní body, z [8-10] % na [9-11] %, jak je uvedeno v tabulce č. 3 v 171. bodě odůvodnění. Ačkoliv je vnitřní míra návratnosti po úpravě o podporu i nadále významně nižší než stanovená minimální návratnost, považovala správní rada společnosti Galp dodatečnou bezpečnostní rezervu vytvořenou podporou za dostatečnou, aby s konečnou platností investiční projekt schválila.
(232)
Minimální návratnost je nástroj, který společnosti používají při rozhodování v situacích zahrnujících vysokou míru rizika, a může proto kolísat v závislosti na rizicích spojených s projektem. Minimální návratnost může být ovlivněna rovněž měnou, v níž je vypočítána: v měnovém prostoru s vysokou úrovní inflace je minimální návratnost vyšší než v oblastech se stálými cenami.
(233)
Rozhodnutí o státní podpoře v oblasti regionální podpory dosud při rozhodování o otázkách nezbytnosti a pobídkovém účinku podpory pojem „minimální návratnost“ nepoužívala. Pojem „minimální návratnost“ není uveden ani ve sdělení o podrobném posouzení. Pojem „minimální návratnost“ však již byl použit v omezeném počtu rozhodnutí o státní podpoře (např. rozhodnutí Komise ze dne 23. února 2011 o státní podpoře N 204/10 - Švédsko - podpora VaV pro společnost Volvo Aero na projekt Trent XWB ICC, dosud nezveřejněno v Úředním věstníku) přijatých především podle rámce Společenství pro státní podporu výzkumu, vývoje a inovací (50) v případě projektů s vysokou mírou rizika.
(234)
Portugalsko zdůrazňuje, že se investiční projekt vyznačuje četnými riziky, která odůvodňují použití přístupu založeného na minimální návratnosti. Investiční projekt je největší výrobní investicí, jaká se kdy v Portugalsku uskutečnila. Realizace investičního projektu potrvá několik let. Odhady nákladů na investiční projekt jsou mimořádně obtížné: Portugalsko předložilo údaje prokazující, že počáteční odhady nákladů byly ve skutečnosti značně překročeny. Jelikož se jedná o dlouhodobý investiční projekt, jsou dlouhodobé odhady rafinérských marží mimořádně složité, zejména v situaci, kdy mohou být v dlouhodobém horizontu tradiční automobily se spalovacími motory nahrazeny elektrickými či jinými vozidly.
(235)
Empirická studie (51) roku 2006, která analyzuje více než 100 minimálních návratností nahlášených samotnými podniky (především severoamerické společnosti), udává průměrnou minimální návratnost ve výši 14,1 % a absolutní rozdíl mezi průměrnými váženými kapitálovými náklady a minimální návratností ve výši 5 %, konkrétně přibližně 155 % průměrných vážených kapitálových nákladů. S přihlédnutím k těmto informacím se minimální návratnost, kterou používají společnosti Petrogal a Galp Energia pro odvětví rafinace, nejeví jako zjevně vysoká.
(236)
Vzhledem k těmto údajům, a zejména s přihlédnutím ke zvláštní povaze odvětví a daného případu (a to významu souvisejících rizik vzhledem k velikosti investičního projektu a dlouhé době jeho využívání) se Komise domnívá, že při rozhodování, zda byla podpora nezbytná jako pobídka k provedení investičního projektu, či nikoli, lze vzít minimální návratnost v úvahu.
(237)
Soutěžitel č. 1 a soutěžitel č. 2 potvrdili, že u rafinérských činností neexistuje žádná odvětvová referenční hodnota. Soutěžitel č. 1 však uvedl, že za dostatečnou pro provedení investičního projektu považuje referenční hodnotu (tj. míru návratnosti) ve výši 10 %. Komise podotýká, že tato referenční míra návratnosti ve výši 10 % je velmi podobná vnitřní míře návratnosti po poskytnutí podpory, která byla v roce 2008 předložena správní radě společnosti Galp, a to [9-11] %. Komise proto usuzuje, že podpora nepřekračuje částku, kterou soutěžitel považoval za nezbytnou, aby bylo dosaženo přijatelné vnitřní míry návratnosti.
(238)
Zdá se proto, že opatření podpory přibližuje vypočtenou vnitřní míru návratnosti minimální návratnosti společnosti Petrogal a referenční míře návratnosti, kterou uvedl soutěžitel č. 1. Po poskytnutí podpory nepřekračuje vnitřní míra návratnosti minimální návratnost stanovenou společností Petrogal ani referenční míru návratnosti, kterou uvedl soutěžitel, což naznačuje, že podpora není příliš vysoká. Skutečnost, že investiční rozhodnutí bylo přijato v roce 2008 v situaci, kdy vnitřní míra návratnosti upravená o podporu byla podstatně nižší než stanovená minimální návratnost, nepostačuje k tomu, aby byl zpochybněn význam minimální návratnosti. Z dřívějších prohlášení správní rady společnosti Galp je zřejmé, že si byla vědoma strategického významu investičního projektu pro zastavení poklesu rafinérských marží. Ačkoliv nebylo zcela dosaženo minimální návratnosti, zdá se, že tento strategický význam postačuje k odůvodnění omezené odchylky od stanovené minimální návratnosti.
(239)
V důsledku toho se Komise domnívá, že podpora byla nezbytná jako investiční pobídka a nepřesahovala částku potřebnou za tímto účelem. V tomto ohledu není zcela správné tvrdit, že všechny hospodářské subjekty v Evropě provedly podobné investice ve svých rafinériích bez státní podpory. Komise například analyzovala jiná opatření podpory u podobných investic. Jednalo se zejména o případ v rozhodnutí Komise ve věci N 283/2004 (52) týkající se destilační hydrokrakovací jednotky.
(240)
V rozhodnutí o zahájení řízení vyslovila Komise s odkazem na odstavec 10 pokynů k regionální podpoře pochybnosti ohledně příspěvku podpory a investičního projektu k regionálnímu rozvoji, přičemž zdůraznila omezený počet (150) vytvořených pracovních míst v porovnání s výší podpory (160 milionů EUR), a ohledně toho, zda očekávaný příspěvek k regionálnímu rozvoji skutečně převáží odvětvové dopady vyplývající z podpory.
(241)
Komise podotýká (a zdůraznil to rovněž soutěžitel č. 1), že výše podpory na vytvořené pracovní místo skutečně významně překračuje výši podpory na vytvořené pracovní místo v předchozích nedávných případech podpory ad hoc (viz 89. bod odůvodnění). Několik záporných rozhodnutí (53) dospělo na základě počtu vytvořených pracovních míst k závěru, že příspěvek k regionálnímu rozvoji není dostatečný.
(242)
Portugalsko uznává, že výše podpory na jedno vytvořené přímé pracovní místo je velmi vysoká; to však vysvětluje kapitálová náročnost investičního projektu, která je u investic v tomto odvětví typická: Komise v minulosti schválila jednotlivě oznámená použití režimů podpory v tomto odvětví s ještě vyššími částkami podpory na jedno vytvořené pracovní místo (54). Portugalsko se domnívá, že je nutno vzít v úvahu i jiné faktory než výši podpory na jedno vytvořené přímé pracovní místo, například význam vytvoření nepřímých pracovních míst, dočasných pracovních míst a jiné související aspekty.
(243)
V předchozích rozhodnutích Komise vždy přihlédla k vytvoření přímých pracovních míst. V řadě rozhodnutí bylo vzato v úvahu rovněž vytvoření nepřímých pracovních míst (55).
(244)
Portugalsko zpočátku tvrdilo, že každé vytvořené (nebo zaniklé) přímé pracovní místo povede rovněž ke třem nepřímým pracovním místům. Poměr 3:1 byl odůvodněn odkazem na jiné portugalské případy v témže výrobním odvětví (56), u nichž Komise v minulosti uznala podobné či vyšší poměry. Možnost vytváření nepřímých pracovních míst vyplývá z činnosti v oblasti údržby, která pravděpodobně představuje specifickou část trhu, jež bude mít z projektu největší prospěch. To bude zapříčiněno větší technickou složitostí rafinérií vedoucí k subdodavatelským službám, které vyžadují vysoce specializované zaměstnance a techniky.
(245)
Portugalsko podpořilo své tvrzení odkazem na nedávný pracovní dokument útvarů Komise týkající se petrochemického průmyslu (57), v němž se uvádí, že ačkoli výrobní odvětví zaměstnává v EU přímo pouze 100 000 osob, lze mít za to, že na odvětví rafinace v EU přímo závisí 400 000 až 600 000 pracovních míst. V témže dokumentu se v poznámce pod čarou č. 41 zmiňuje dalších 600 000 pracovních míst v logistice a marketingu. Na základě těchto tvrzení lze odůvodnit vyšší poměr než 3:1, konkrétně 4:1 až 6:1, a s přihlédnutím k vytvoření pracovních míst v logistice a marketingu dokonce 12:1.
(246)
Portugalsko rovněž uvedlo, že v případě srovnávacího scénáře založeného na předpokladu, že podpora nebude poskytnuta a projekt se neuskuteční, by společnost Petrogal své rafinérie restrukturalizovala a snížila by počet pracovníků, což by znamenalo úbytek 160 přímých pracovních míst. Komise by proto měla při posuzování příspěvku podpory k regionálnímu rozvoji vzít v úvahu 310 vytvořených nebo zachovaných přímých pracovních míst (58) a přibližně 930 (59) až 3 720 nepřímých pracovních míst vyplývajících z investičního projektu, což nadměrnou výši podpory na jedno přímé pracovní místo snižuje.
(247)
Portugalsko mimoto zdůraznilo, že investiční projekt představuje největší jednotlivou investici, jaká se kdy v Portugalsku uskutečnila, a v dotyčných regionech během fáze výstavby vytvoří 3 000 dočasných pracovních míst.
(248)
V předchozích rozhodnutích (60) schvalujících regionální podporu ad hoc Komise mimoto poukázala na význam těchto činitelů:
-
zvýšení příjmů zaměstnanců (vytvoření lépe placených přímých a nepřímých pracovních míst),
-
sociální blahobyt v regionu (díky lepším ekologickým a životním podmínkám, podpoře místních akcí),
-
zvýšení potenciálu lidského kapitálu (prostřednictvím programů odborné přípravy a vzdělávání a doktorských studijních programů),
-
přispění k VaV, přenosu technologií a know-how (v důsledku investice do modernizace),
-
vyšší činnost subdodavatelů v dotčených oblastech,
-
lepší využívání stávajících přístavních zařízení.
Tyto faktory jsou jistě kladnými prvky, které by mohly být zohledněny při posuzování příspěvku podpory a investičního projektu k regionálnímu rozvoji v Portugalsku.
(249)
Připomínky Portugalska a řady zúčastněných stran proto odkazují na jiné důležité příspěvky k regionálnímu rozvoji, pokud jde o sociální a environmentální dopady, větší odbornou přípravu a dohody s vysokoškolskými institucemi.
(250)
Portugalsko poukázalo rovněž na rozvoj dodavatelského řetězce a dopad výstavby nových jednotek na vnitrostátní průmyslovou strukturu s dopadem na stavebně inženýrské a stavební práce a strojírenství. To jsou jistě kladné dopady, jsou však pouze dočasné, nebo mají obecnou povahu (viz 154. bod odůvodnění).
(251)
Komise bere v úvahu kladné vedlejší a nikoliv dočasné účinky investičního projektu v dotčených regionech, jak je předložilo Portugalsko. Zejména očekávaná dlouhá doba životnosti rafinérií (které mají podle očekávání fungovat nejméně 30 let), kladný dopad na subdodavatelské odvětví, značná odborná příprava a počet dohod se školami a univerzitami naznačují význam rafinérií v dotčených regionech. Ačkoliv velká část těchto kladných vedlejších účinků již existuje v důsledku dlouhé doby existence rafinérií, lze souhlasit s tím, že investice jistě zvýší význam přítomnosti společnosti Petrogal v Sines i v oblasti Porta.
(252)
Portugalsko předložilo rovněž analýzu nákladů a přínosů podpořeného projektu. Cílem analýzy nákladů a přínosů je jít nad rámec analýzy životaschopnosti projektu provedené investorem a vzít v úvahu všechny (diskontované) sociální náklady a přínosy plynoucí z projektu. V tomto rámci vyčísluje analýza nákladů a přínosů očekávané přínosy, včetně výše daní plynoucích z přímého a nepřímého zaměstnání, zamezení vyplácení dávek v nezaměstnanosti (zajištěním pracovních míst), výše spotřebních daní, dodatečných příjmů přístavu Leixões, přímé podpory místních komunit atd.
(253)
Analýza nákladů a přínosů dospěla k závěru, že podpora je pro Portugalsko velmi přínosná. Zeměpisný rozsah analýzy nákladů a přínosů přesahuje regiony Norte a Alentejo, které jsou investičním projektem přímo dotčeny. Jsou-li však přínosy pro celý stát poměrně převedeny na dotčené regiony podle jejich příslušného hospodářského významu, připadne na regiony Norte a Alentejo 34,8 % přínosů pro celý stát.
(254)
Portugalsko rovněž zdůraznilo, že podpora a výsledná investice mají příznivé účinky i v jiných oblastech politiky než regionální rozvoj. Portugalsko trvalo na strategickém významu investičního projektu na celostátní úrovni a na jeho významu pro zabezpečení dodávek energie v Evropě. Tyto příznivé účinky zahrnují menší závislost na dovozu, reagování na rostoucí poptávku po motorové naftě, zvýšení energetické účinnosti v obou rafinériích a kladné environmentální dopady. Při posuzování příspěvku podpory k regionálnímu rozvoji nelze tato tvrzení vzít v úvahu.
(255)
Navzdory zjevně neúměrné částce podpory na vytvořené přímé pracovní místo naznačují kladné nepřímé dopady (nepřímá pracovní místa, vedlejší účinky, vytvoření pracovních míst s vysokými příjmy, zlepšení lidského kapitálu, zvýšení sociálního blahobytu) příspěvek pro regiony Alentejo a Norte, jenž nelze považovat za zanedbatelný. Komise má proto za to, že její původní pochybnosti ohledně příspěvku podpory k regionálnímu rozvoji byly rozptýleny.
(256)
Následující oddíly týkající se použití odst. 68 písm. a) a b) prokazují, že negativní odvětvové účinky podpory jsou omezené, jelikož trhy, jež jsou investičním projektem dotčeny, nejsou nevýkonné, to znamená, že nevykazují absolutní nebo relativní pokles. Společnost Petrogal nemá mimoto na úrovni rafinérie na relevantním trhu vysoký podíl, jenž by bylo možno zneužít protisoutěžním chováním. Nahrazení dovozu těžkého benzinu pro odvětví výroby aromátů má na dodavatele v EHP omezený dopad. Komise má proto za to, že její počáteční pochybnosti, že negativní odvětvové účinky podpory nejsou vyváženy očekávaným příspěvkem k regionálnímu rozvoji, jsou rozptýleny.
(257)
V souladu s odstavcem 9 pokynů k regionální podpoře není společnost Petrogal podnikem v obtížích ve smyslu sdělení Komise o pokynech Společenství pro státní podporu na záchranu a restrukturalizaci podniků v obtížích (61).
(258)
V souladu s odstavcem 39 pokynů k regionální podpoře je vlastní příspěvek společnosti Petrogal ke způsobilým výdajům vyšší než 25 % (viz 36. bod odůvodnění).
(259)
V souladu s odstavcem 50 pokynů k regionální podpoře jsou způsobilé výdaje investičního projektu vypočítány podle způsobilých investičních nákladů (viz 34. bod odůvodnění).
(260)
V souladu s odstavci 71-75 pokynů k regionální podpoře jsou dodržena pravidla pro kumulaci podpory (viz 43. bod odůvodnění).
(261)
V souladu s odstavcem 40 pokynů k regionální podpoře je podpora poskytnuta pod podmínkou, že společnost Petrogal zachová investiční projekt v dotyčných regionech nejméně pět let po jeho realizaci.
(262)
Komise proto usuzuje, že podpora splňuje obecná ustanovení pokynů k regionální podpoře.
6.5 Slučitelnost s kritérii pro velké investiční projekty - ověření pochybností uvedených v rozhodnutí o zahájení řízení
(263)
V rozhodnutí o zahájení řízení vyslovila Komise pochybnosti, zda lze investiční projekt pokládat za jeden investiční projekt ve smyslu odstavce 60 pokynů k regionální podpoře navzdory skutečnosti, že se rafinérie nenacházejí v geografické blízkosti.
(264)
Ačkoliv se obě rafinérie nenacházejí v geografické blízkosti, Portugalsko se domnívá, že mezi nimi existují silné hospodářské, funkční a strategické souvislosti. Bez investice do vakuové destilační jednotky v Matosinhos by nebyla možná související investice do hydrokrakovací jednotky v Sines, a to kvůli riziku častých výpadků na trhu s vakuovým plynovým olejem (surovina pro hydrokrakovací jednotku). Portugalsko se proto domnívá, že silné funkční souvislosti znamenají, že rafinérie jsou ekonomicky neoddělitelné.
(265)
Tento přístup zpochybnil soutěžitel č. 1, jelikož měl za to, že dlouhodobá aktiva investičního projektu jsou ekonomicky oddělitelná.
(266)
V jedné z připomínek třetích stran, které byly obdrženy v reakci na rozhodnutí o zahájení řízení, se uvádělo, že zvýšení výroby těžkého benzinu je pro realizaci investice skupiny La Seda v Sines zásadní. Komise ověřila, zda by investice skupiny La Seda mohla představovat jeden investiční projekt spolu s investicí v Matosinhos. Portugalsko potvrdilo, že vyšší výrobu těžkého benzinu bude společnost Petrogal využívat výhradně interně a že těžký benzin nebude prodáván třetím stranám. Komise proto vyvozuje závěr, že investiční projekt nepředstavuje jeden investiční projekt s investičním projektem skupiny La Seda.
(267)
Odstavec 60 pokynů k regionální podpoře se zaměřuje na investiční projekty, které jsou uměle rozděleny na dílčí projekty s cílem obejít mechanismus odstupňování snižující maximální intenzitu podpory, jenž lze použít u investičních projektů přesahujících 50 milionů EUR. V tomto konkrétním případě Komise ověřila, zda je použitá intenzita podpory (12,43 % v čisté současné hodnotě) nižší než maximální intenzita podpory, která by se měla použít v případě, že se investiční projekt považuje za jeden investiční projekt (14,28 % v čisté současné hodnotě), a je proto nižší než maximální intenzita podpory, kterou by mohly oba projekty využít samostatně. Maximální intenzita podpory je i v případě jednoho investičního projektu dodržena a Komise vyvozuje závěr, že není nutné rozhodnout, zda oba projekty v Sines a Matosinhos představují jeden investiční projekt, či nikoli, a to navzdory jejich geografické vzdálenosti, jelikož tato otázka nebrání posouzení slučitelnosti podpory podle pokynů k regionální podpoře.
(268)
Výpočet intenzity podpory podle odstavce 67 pokynů k regionální podpoře závisí na skutečnosti, zda se investiční projekt pokládá za jeden investiční projekt, nebo spíše za dva samostatné investiční projekty. Vezmou-li se ve druhém případě v úvahu investice v obou lokalitách zvlášť, bere výpočet intenzity podpory v úvahu dva různé standardní limity regionální podpory použitelné pro Sines (40 %) a Matosinhos (30 %).
(269)
Podle oznámení Portugalska činí celkové plánované způsobilé náklady investičního projektu 1 058 934 146 EUR ([ ] EUR u investice v Sines a [ ] EUR v Matosinhos) v nominální hodnotě.
(270)
Čistá současná hodnota investice v Sines činí [ ] EUR při plánované výši podpory [ ] EUR v čisté současné hodnotě, což odpovídá intenzitě podpory pro tuto rafinérii ve výši 13,12 % hrubého ekvivalentu podpory, to je méně než upravená maximální intenzita podpory ve výši 15,94 %.
(271)
Čistá současná hodnota investice v Matosinhos činí [ ] EUR při plánované výši podpory [ ] EUR v čisté současné hodnotě, což odpovídá intenzitě podpory pro tuto rafinérii ve výši 10,66 % hrubého ekvivalentu podpory, to je méně než upravená maximální intenzita podpory ve výši 14,68 %.
(272)
V rozhodnutí o zahájení řízení ověřila Komise intenzitu podpory v obou regionech, která se liší a která v Sines činí 40 % a v Matosinhos 30 %, a přepočetla maximální intenzitu podpory zvážením intenzit podpory, přičemž přiměřeně přihlédla k investici (v čisté současné hodnotě) v příslušném regionu ve vztahu k celkové investici. Výsledkem je intenzita podpory ve výši 37,18 %, což odpovídá upravené maximální intenzitě podpory ve výši 14,21 %.
(273)
I kdyby se investiční projekt považoval za jeden investiční projekt, činila by čistá současná hodnota celkových investičních nákladů 974 064 894 EUR. Celková plánovaná podpora by činila 121 091 314 EUR v čisté současné hodnotě, což odpovídá intenzitě podpory ve výši 12,43 % hrubého ekvivalentu podpory, to je méně než dříve vypočítaná upravená maximální intenzita podpory ve výši 14,21 %.
(274)
Jelikož intenzita podpory vyjádřená v hrubém ekvivalentu podpory je nižší než upravená maximální intenzita podpory s ohledem na pravidla pro odstupňování, Komise se domnívá, že navrhovaná intenzita podpory u investičního projektu je v souladu s odstavcem 67 pokynů k regionální podpoře.
(275)
Portugalsko ujistilo, že maximální výše podpory a maximální intenzita podpory stanovená v tomto rozhodnutí nebude překročena, a to ani v případě nižších či vyšších způsobilých výdajů.
(276)
V rozhodnutí o zahájení řízení uvedla Komise pochybnosti ohledně určitých záležitostí týkajících se posouzení podpory podle pravidel stanovených v odst. 68 písm. a) a b) pokynů k regionální podpoře. Jedná se o tyto záležitosti:
-
zda jsou produkty, jichž se investiční projekt týká, výhradně motorová nafta a těžký benzin, jak tvrdí Portugalsko, nebo zda zahrnují rovněž jiné rafinované produkty, a to vzhledem k možné nahraditelnosti rafinovaných produktů z hlediska strany poptávky a ke skutečnosti, že těžký benzin lze považovat za meziprodukt ve smyslu odstavce 69 pokynů k regionální podpoře,
-
zda je relevantním výrobkovým trhem pro motorovou naftu i těžký benzin trh na úrovni rafinérie, jak tvrdí Portugalsko;
-
zda je nutno relevantní zeměpisný trh pro dotčené produkty vymezit na vnitrostátní úrovni, regionální úrovni (Pyrenejský poloostrov) nebo na úrovni EHP,
-
zda na příjemce podpory, společnost Petrogal a skupiny Galp Energia a ENI, do nichž společnost Petrogal náleží, nepřipadá na některém z relevantních trhů podíl vyšší než 25 % (odst. 68 písm. a) pokynů k regionální podpoře),
-
zda u všech dotčených produktů představuje výrobní kapacita vytvořená investičním projektem více než 5 % kteréhokoli relevantního trhu, měřeno prostřednictvím údajů o zdánlivé spotřebě, a pokud ano, zda průměrné meziroční tempo růstu zdánlivé spotřeby dotyčného produktu za posledních pět let bylo nižší než průměrné meziroční tempo růstu HDP v Evropském hospodářském prostoru.
(277)
V 278. až 311. bodě odůvodnění Komise znovu posoudí, zda jsou překročeny prahové hodnoty stanovené v odst. 68 písm. a) a b), aby rozhodla, zda je nutné podrobné posouzení investičního projektu. Za prvé jsou přezkoumány produkty dotčené a údajně dotčené investičním projektem. Za druhé jsou určeny výsledné relevantní výrobkové trhy. Za třetí je analyzováno, zda by se mělo posouzení provést na úrovni rafinérie, maloobchodního trhu nebo jiného než maloobchodního trhu. V 312. až 344. bodě odůvodnění je vymezen výrobkový trh a relevantní zeměpisný trh, načež je dotčený výrobkový trh posouzen s ohledem na podíl společnosti Petrogal na relevantním trhu. Na závěr se analýza zaměřuje na to, zda zvýšení výrobní kapacity přesahuje 5 % příslušné zdánlivé spotřeby v EHP na trhu, který je s ohledem na růst zdánlivé spotřeby dotčených produktů v EHP nevýkonný.
(278)
Odstavec 69 pokynů k regionální podpoře zní takto: „Daný výrobek je obvykle výrobek pokrytý investičním projektem. Týká-li se projekt meziproduktu a významná část produkce se na trhu neprodává, může být předmětný výrobek následným výrobkem….“ V poznámce pod čarou č. 64 je upřesněno, že „pokud investiční projekt zahrnuje výrobu několika různých výrobků, je třeba brát v úvahu každý z nich“.
(279)
V rozhodnutí o zahájení řízení Komise určila jako produkty, jichž se investiční projekt přímo týká, motorovou naftu a těžký benzin. Jelikož se zjevně celá výroba těžkého benzinu ve společnosti Petrogal používá k výrobě výrobků na bázi primárního benzinu, považují se za předmětný výrobek rovněž výrobky na bázi primárního benzinu. Komise rovněž přijala ujištění Portugalska, že ostatní horizontálně spojené produkty vyráběné rafinériemi (automobilový benzin, LPG, topný olej, tryskové palivo a bitumen) nejsou investičním projektem dotčeny.
(280)
Komise bere na vědomí vysvětlení Portugalska, že rafinérie fungují na základě výroby více produktů, při níž je vstupní surovina, surová ropa, přeměňována na několik meziproduktů (např. těžký benzin, vakuový plynový olej) a konečných výrobků (např. automobilový benzin, motorová nafta). Mnoho meziproduktů se okamžitě znovu používá v rámci jednotlivých kroků procesu rafinace jako vstupy („suroviny“), zatímco jiné jsou prodávány na trhu nebo používány jako vstupy pro petrochemický průmysl první generace, například těžký benzin k výrobě aromátů. Technická výrobní funkce závisí zejména na druhu používané surové ropy (v daných zařízeních nelze zpracovávat všechny druhy surové ropy) a přesném technickém uspořádání rafinérie. Rafinérie usilující o co nejvyšší zisk se snaží optimalizovat zisky z celé škály produktů, tzv. „rafinérské marže“, a to přizpůsobením výroby různých produktů s přihlédnutím k technickým omezením vyplývajícím z výrobní funkce (a druhu používané surové ropy) a cenám vstupů a výstupů. Možnosti úpravy technického uspořádání stávající rafinérie bez dodatečných investic jsou však mimořádně omezené.
(281)
Odvětví rafinace se v posledním desetiletí potýkalo se strukturálními změnami. Lehčí frakce surové ropy se stávají stále vzácnějšími a jsou stále více nahrazovány těžšími frakcemi surové ropy. Současně rychle roste tržní poptávka po motorové naftě (v rostoucí míře běžná náhrada automobilového benzinu jako pohonné hmoty). Poptávka po topném oleji používaném při výrobě elektřiny a v námořní dopravě se naopak snižuje a podle očekávání se bude snižovat i nadále (kvůli jeho nahrazení v těchto použitích technologiemi, které jsou šetrnější k životnímu prostředí). EU je čistým dovozcem motorové nafty a vývozcem automobilového benzinu (zejména na trh USA, který se bude podle očekávání zmenšovat).
(282)
Jak objasnilo Portugalsko a potvrdili soutěžitelé č. 1 a 2, ekonomickým motivem investičního projektu je na straně jedné snaha umožnit, aby mohly rafinérie zpracovávat těžší frakce surové ropy, a na straně druhé změnit jejich uspořádání tak, aby mohly rafinérie vyrábět více motorové nafty a méně topného oleje.
(283)
Jak je popsáno v oddíle 2.2, motorová nafta a těžký benzin jsou produkty, jichž se investiční projekt přímo týká. Investiční projekt zvýší výrobu motorové nafty (na úkor výroby topného oleje) a rovněž výrobu těžkého benzinu, který je podle Portugalska z technického hlediska nevyhnutelným vedlejším produktem. Komise bere na vědomí tvrzení Portugalska, že ostatní horizontálně spojené produkty, které rafinérie vyrábějí (automobilový benzin, LPG, topný olej, tryskové palivo a bitumen), nejsou investičním projektem dotčeny.
(284)
Komise však v průběhu formálního vyšetřovacího řízení zjistila, že investice do nové vakuové destilační jednotky a nového zařízení ke snižování viskozity v Matosinhos povede rovněž k výrobě vakuového plynového oleje. V Sines se bude vyrábět větší množství motorové nafty, kdy nová hydrokrakovací jednotka bude používat jako surovinu vakuový plynový olej vyrobený v rafinériích v Matosinhos a Sines. Vakuový plynový olej je proto nutno rovněž považovat za produkt, jehož se investice přímo týká, jelikož investiční projekt bude mít za následek významné zvýšení jeho výroby v rafinérii Matosinhos.
(285)
Portugalsko uvedlo, že vakuový plynový olej se bude používat výhradně jako surovina pro hydrokrakovací jednotku v Sines. Vakuový plynový olej by se proto měl považovat za meziprodukt pro větší výrobu motorové nafty, a neměl by se posuzovat zvlášť. Portugalsko rovněž uvedlo, že potřebné stálé a bezpečné dodávky suroviny pro hydrokrakovací jednotku o velikosti jako v Sines nebylo možno zajistit nákupem potřebného množství na trhu. Důvodem je velmi omezená velikost a velké výkyvy na otevřeném trhu s vakuovým plynovým olejem jakožto spotovém trhu. Dodávky vakuového plynového oleje z Matosinhos do Sines proto nevylučují možné dodávky třetí stranou.
(286)
Komise uznává, že se vakuový plynový olej považuje za meziprodukt a že se významná část produkce vakuového plynového oleje neprodává na trhu (přičemž nejsou vyloučeny možné dodávky třetí stranou). V tomto případě lze dospět k závěru (jak je uvedeno v odstavci 69 pokynů k regionální podpoře), že s ohledem na novou vakuovou destilační jednotku a zařízení ke snižování viskozity v Matosinhos je předmětným výrobkem následný výrobek, a to motorová nafta.
(287)
Komise rovněž podotýká, že se soutěžitel č. 1 domnívá, že by se zbytky hydrokrakování měly považovat za produkt, jehož se týká investiční projekt (viz 92. bod odůvodnění). Jak objasnilo Portugalsko, kvůli využívání technologie hydrogenačního krakování je produkce těchto zbytků téměř zanedbatelná (viz 183. bod odůvodnění), Komise proto nebere zbytky hydrokrakování v úvahu jako dotčený produkt.
(288)
V rozhodnutí o zahájení řízení vyslovila Komise pochybnosti, zda jsou jedinými dotčenými produkty motorová nafta a primární benzin, a poukázala na skutečnost, že primární benzin lze považovat za meziprodukt ve smyslu odstavce 69 pokynů k regionální podpoře a že by výrobky na bázi primárního benzinu mohly být domnělými dotčenými produkty, u nichž je nutno provést testy podle odst. 68 písm. a) a b).
(289)
Portugalsko podalo toto vysvětlení:
-
Pojem primární benzin zahrnuje těžký i lehký benzin; těžký a lehký benzin nejsou vzájemně nahraditelné, a to ani při výrobě, ani při užití.
-
Těžký benzin je produkt, který se používá jako surovina v procesu rafinace a při výrobě velmi široké škály chemických výrobků, nejen při výrobě aromátů.
-
Investiční projekt povede k dodatečné výrobě těžkého benzinu v Sines: výroba těžkého benzinu v rafinérii v Sines se zvýší o [200-250] kilotun ročně.
-
Největší část těžkého benzinu vyrobeného v rafinérii v Sines se přepravuje do rafinérie společnosti Petrogal v Matosinhos, kde se zpracovává společně s těžkým benzinem dovezeným z jiných zemí a těžkým benzinem vyrobeným v samotné rafinérii v Matosinhos (v období 2007-2009 průměrně [650-700] kilotun) na reformát (62). Celkový objem těžkého benzinu spotřebovaného v rafinérii v Matosinhos k výrobě reformátu činí [1 000-1 050] tun (průměr v období 2007-2009).
-
Z celkové dodatečné výroby [200-250] kilotun těžkého benzinu v Sines se do Matosinhos přepravuje [100-150] kilotun (zbytek se používá znovu jako surovina při hydrokrakování v Sines) k nahrazení [100-150] kilotun dováženého těžkého benzinu; objem dovozu ve výši [250-300] kilotun před investicí se sníží na [100-150] kilotun, tj. o [50-60] %.
-
V roce 2009 pocházelo 92 % dovozu těžkého benzinu ze zemí mimo EHP, 8 % z EHP (63).
-
Investiční projekt nemění vlastní kapacitu rafinérie v Matosinhos pro výrobu těžkého benzinu (průměrná výroba v období 2007-2009: [650-700] kilotun).
-
Reformát je meziprodukt pro výrobu aromátů.
-
Kapacita pro výrobu reformátu není investicí změněna.
-
Reformát vyrobený v Matosinhos se používá jako surovina v závodě společnosti Petrogal v Matosinhos na výrobu aromátů.
-
Závod na výrobu aromátů vyrábí širokou škálu primárních aromátů nebo výrobků na bázi primárního benzinu, zejména benzen, toluen, orthoxylen, paraxylen a rozpouštědla.
-
Výrobní kapacita závodu na výrobu aromátů (průměrný prodej v období 2007-2009: [400-450] kilotun) se investičním projektem nemění a neplánuje se žádné rozšíření.
-
Závod na výrobu aromátů je nezávislá obchodní jednotka; vnitropodnikovou cenou těžkého benzinu je (a bude i po investici) dovozní cena těžkého benzinu. Cena reformátu při prodeji závodu na výrobu aromátu je (a bude i po investici) vypočítána jako [10-20] % cenové parity dováženého primárního benzinu (CIF NEW) a [80-90] % cenové parity vyváženého automobilového benzinu (RBOB USA) a náklady na přepravu ze Sines do Porta.
-
Náklady na suroviny (těžký benzin) představují přibližně [90-100] % celkových nákladů na výrobu aromátů. Dodatečná výroba těžkého benzinu v Sines představuje přibližně 14 % celkového objemu těžkého benzinu zpracovaného na reformát.
-
Primární aromáty se na trhu prodávají petrochemickému průmyslu za tržní ceny; společnost Petrogal s podílem na trhu nižším než [0-5] % je na trhu EHP s aromáty příjemcem cen. Celkový obrat závodu společnosti Petrogal na výrobu aromátů činil v roce 2009 přibližně [ ] milionů EUR. Po dokončení investice bude [ ] % obratu (přibližně [ ] milionů EUR na základě obratu v roce 2009) vyplývat z těžkého benzinu vyrobeného navíc v Sines.
(290)
Komise podotýká, že soutěžitel č. 1 má za to, že těžký benzin je meziproduktem a že by posouzení mělo zahrnovat výrobky na bázi primárního benzinu jako předmětné výrobky.
(291)
Aby bylo možno rozhodnout, zda je nutno u výrobků na bázi primárního benzinu provést test podle odst. 68 písm. a) a b), je třeba podat výklad znění odstavce 69 pokynů k regionální podpoře. Odstavec 69 stanoví, že předmětným výrobkem může být následný výrobek, týká-li se investice meziproduktu a významná část produkce se na trhu neprodává. Toto znění se zaměřuje na případy, kdy na trhu meziproduktu není pociťován rušivý účinek podpory na soutěžitele (nebo je pociťován pouze částečně) a přenáší se na trh konečného výrobku. Podle informací poskytnutých Portugalskem ohledně vymezení předmětných výrobků se Komise domnívá, že podpora neovlivňuje objemy výroby, výrobní náklady ani cenové chování závodu společnosti Petrogal na výrobu aromátů. Množství dodatečného těžkého benzinu vyrobeného v Sines má v porovnání s celkovým množstvím těžkého benzinu používaného k výrobě reformátu mimoto jen malý význam. Komise se proto domnívá, že trhy s aromáty nejsou podporou pro investiční projekt dotčeny (či jsou dotčeny pouze nepřímo a velmi nepatrně, a to prostřednictvím nepřímého snížení dovozní ceny primárního benzinu, viz další oddíl).
(292)
Komise se proto domnívá, že pro trhy s aromáty není vhodné provést testy podle odst. 68 písm. a) a b).
(293)
Komise současně usuzuje, že podpora může nepříznivě ovlivnit trh s primárním benzinem, pokud investiční projekt umožní nahradit dovoz a donutí dodavatele, aby na trhu s těžkým benzinem hledali jiná odbytiště. Komise proto s ohledem na těžký benzin jako předmětný výrobek provedla testy podle odst. 68 písm. a) a b).
(294)
V odstavci 69 pokynů k regionální podpoře je upřesněno, že relevantní výrobkový trh zahrnuje daný výrobek a jeho rovnocenné náhrady z pohledu spotřebitele (z důvodu charakteristických vlastností, ceny a určeného účelu použití) nebo výrobce (na základě flexibility výrobního zařízení).
(295)
V rozhodnutí o zahájení řízení nebyla Komise s to dospět k závěru ohledně relevantního trhu pro dotčený produkt (dotčené produkty), a to kvůli problémům určit s konečnou platností seznam dotčených produktů.
(296)
V rozhodnutí o zahájení řízení dospěla Komise k závěru, že z pohledu spotřebitele neexistují pro motorovou naftu žádné náhrady. Ohledně strany nabídky však existovaly pochybnosti, pokud jde o nahraditelnost při výrobě motorové nafty, jelikož by flexibilita výrobních zařízení po změně uspořádání rafinérií mohla vést k výrobě jiných druhů výrobků (především automobilového benzinu).
(297)
K rozptýlení těchto pochybností Portugalsko uvedlo, že se rozhodnutí Komise o spojení podniků (64) uvedené Komisí vztahovalo na jinou situaci, kdy byla nerovnováha mezi nabídkou a poptávkou na trzích s automobilovým benzinem a motorovou naftou mnohem méně významná než nyní a kdy při přechodu mezi výrobou těchto dvou produktů existovala určitá úroveň flexibility. Podle Portugalska však od roku 2000 s významným nárůstem poptávky po motorové naftě tato možnost volby již neexistuje a v současnosti není k dispozici dodatečná kapacita k uspokojení poptávky.
(298)
Ačkoliv toto vysvětlení nevylučuje zcela možnost, že by zařízení na výrobu motorové nafty bylo možno využít k výrobě automobilového benzinu, zdá se nereálné předpokládat, že by podnik mohl vynaložit více než 1 miliardu EUR na zvýšení kapacity pro výrobu automobilového benzinu, zatímco v Evropě existuje nadměrná nabídka tohoto výrobku. Různé studie (65) naznačují pokles poptávky po automobilovém benzinu a těžkém topném oleji a zvýšení poptávky po motorové naftě na evropském trhu s pohonnými hmotami. Tento posun ve struktuře poptávky vede k tomu, že rafinérie vyrábějí nadměrné objemy produktů, po nichž se poptávka snižuje a klesá rovněž jejich hodnota, a nedostatečné objemy produktu s rostoucí poptávkou a hodnotou (66). Spotřeba automobilového benzinu v Evropě má v období 2010 až 2030 podle odhadů významně klesnout v důsledku přechodu od vozidel na benzin k vozidlům na naftu a zavedení alternativních zdrojů energie. Z dostupných studií rovněž vyplývá, že se poptávka po automobilovém benzinu bude snižovat kvůli používání energeticky účinnějších automobilů v USA (hlavní vývozní trh pro evropský přebytek) a předpokládané budoucí úloze elektrických vozidel.
(299)
Komise se proto domnívá, že v tomto konkrétním případě je nutno mít za to, že pro daný druh investice je s ohledem na střednědobé tendence na výrobkovém trhu dotčeným produktem rovněž z hlediska strany nabídky motorová nafta.
(300)
V souladu s diskusí o dotčených produktech je druhým relevantním výrobkovým trhem, jímž je nutno se zabývat, trh pro těžký benzin. V rafinérii v Sines představuje výroba těžkého benzinu vedlejší výrobu při výrobě motorové nafty, což je hlavní důvod investice. Těžký benzin se používá při výrobě velmi široké škály chemických výrobků, nejen při výrobě aromátů. Při svém obecném užití nemůže být nahrazen jinými produkty. Komise se proto domnívá, že trh s těžkým benzinem je relevantním výrobkovým trhem s ohledem na testy uvedené v odst. 68 písm. a) a b).
(301)
Komise proto usuzuje, že relevantními výrobkovými trhy s ohledem na testy uvedené v odst. 68 písm. a) a b) jsou výrobkové trhy pro motorovou naftu a těžký benzin. Pro informaci budou uvedeny rovněž údaje pro výrobky na bázi benzinu.
(302)
V rozhodnutí o zahájení řízení nebyla Komise s to dospět k závěru, pokud jde o otázku, zda je nutno tyto trhy posoudit na úrovni rafinérie, maloobchodního trhu nebo jiného než maloobchodního trhu.
(303)
Soutěžitel č. 1 a soutěžitel č. 2 se domnívají, že by se relevantní výrobkový trh měl rozšířit na maloobchodní a jiný než maloobchodní prodej motorové nafty (viz 93. a 116. bod odůvodnění). Portugalsko usuzuje, že v případech státní podpory je náležitou úrovní pro posouzení úroveň rafinérie. Ustanovení pokynů k regionální podpoře neupřesňují, na jaké úrovni je nutno provést testy podle odst. 68 písm. a) a b), a zejména test podle odst. 68 písm. a) pokynů k regionální podpoře.
(304)
V závislosti na otázce, která má být analyzována, a na související teorii újmy hodnotí politika hospodářské soutěže situaci v oblasti hospodářské soutěže na trzích na různých úrovních, na úrovni výroby, distribuce (jiné než maloobchodní) a na úrovni maloobchodu. Účastníky trhu jsou v automobilovém odvětví například spotřebitelé a jednotliví prodejci automobilů pro maloobchodní úroveň, prodejci a distributoři automobilů pro jinou než maloobchodní úroveň a distributoři a výrobci pro úroveň výroby. V případě produktů, jichž se týká toto rozhodnutí, jsou účastníky trhu například majitelé vozidel a čerpací stanice u maloobchodního trhu, čerpací stanice a distributoři v případě jiného než maloobchodního trhu a rafinérie a distributoři v případě trhu na úrovni rafinérie.
(305)
V tomto rozhodnutí odpovídá úroveň výroby úrovni rafinérie. Portugalsko potvrdilo, že trh na úrovni rafinérie odpovídá celkovému trhu s motorovou naftou. Podle Portugalska zahrnuje pojem „prodej na úrovni rafinérie“ veškerý prodej uskutečněný ve velkém množství v rámci promptního obchodu (přímo v rafinérii) pro ropné společnosti (včetně vlastních společností skupiny Galp Energia), obchodníky, distributory nebo velké průmyslové odběratele, včetně dovozu motorové nafty (67). Prodej na úrovni rafinérie v Portugalsku odpovídá veškerému prodeji na úrovni rafinérií společnosti Petrogal po odečtení vývozu a připočtení dovozu do Portugalska. Strana nabídky na trhu na úrovni rafinérie proto v Portugalsku zahrnuje rafinérie společnosti Petrogal a jiné než portugalské rafinérie vyvážející své produkty do Portugalska a na straně poptávky na trhu s motorovou naftou různé řetězce distributorů nafty, jako jsou společnosti Petrogal, Repsol, CEPSA a BP, které nakupují u společnosti Petrogal nebo jsou zásobovány touto společností nebo dovážejí motorovou naftu ze zemí mimo Portugalsko.
(306)
Hlavním účelem kontroly investiční podpory nemá být ochrana spotřebitelů (nebo obchodníků) před nežádoucími důsledky protisoutěžního chování, například před snižováním zisků spotřebitelů kvůli stanovování monopolních cen kartely či před účastníky trhu zneužívajícími své dominantní postavení na trhu. Investiční podpora ve skutečnosti umožňuje zvýšit množství dodávané na trh, a vede proto k snižování cen, což je zjevně přinejmenším v krátkodobém až střednědobém horizontu přínosné pro spotřebitele.
(307)
Cílem kontroly investiční podpory je spíše chránit ostatní výrobce a ekonomiky ostatních členských států před nadměrnými (přesahujícími úroveň narušení, která se považuje za slučitelnou s vnitřním trhem ve smyslu čl. 107 odst. 3 Smlouvy) rušivými účinky podpory na hospodářskou soutěž a obchod. Tato hospodářská soutěž mezi výrobci probíhá na úrovni výroby a v tomto případě k hospodářské soutěži mezi rafinériemi dochází na úrovni rafinérií.
(308)
Zatímco běžné limity regionální podpory stanovené v mapách regionální podpory a odstupňování intenzity podpory pro velké investiční projekty podle odstavce 60 pokynů k regionální podpoře mají zajistit standardní (a u velkých projektů) odstupňovanou úroveň ochrany před takovým narušením hospodářské soutěže a ovlivněním obchodu, testy uvedené v odst. 68 písm. a) a b) mají za účelem následného podrobného posouzení odhalit případy, kdy může být hospodářská soutěž mezi výrobci obzvláště nepříznivě dotčena. Test uvedený v odst. 68 písm. b) zkoumá, do jaké míry zahrnuje investiční podpora významné zvýšení kapacity, které příjemci podpory umožní uvádět množství výrobků na trh vykazující absolutní nebo relativní pokles za příznivějších podmínek, než jakým čelí soutěžitelé, kteří podporu neobdrželi. Test v odst. 68 písm. a) zkoumá, nakolik investiční podpora zachová, posílí nebo vytvoří silné tržní postavení příjemce podpory, které by mohlo být dominantním účastníkem trhu zneužito, například v podobě omezení přístupu na trh. V obou případech mohou soutěžitelé přijít o podíly na trhu na úrovni výroby, může u nich dojít k poklesu ziskovosti nebo mohou být vyloučeni z trhu, zatímco potenciálním soutěžitelům může být zabráněno v přístupu na trh.
(309)
Komise se proto domnívá, že testy je nutno provést na úrovni výroby. Tržní situace na úrovni výroby je rozhodující, jelikož rozhodnutí o poskytnutí státní podpory pro výrobní zařízení posuzují dopady podpory na narušení hospodářské soutěže mezi výrobci a na obchod mezi členskými státy. Mimoto lze předpokládat, že pokud je podíl příjemce na předchozím trhu (na úrovni rafinérie) vysoký, má to samo o sobě za následek dostatečně vysokou pravděpodobnost zjištění značného narušení hospodářské soutěže bez ohledu na podíl na navazujícím trhu. Pro účely testů podle odst. 68 písm. a) a b) není nutno vzít v úvahu prodej motorové nafty na maloobchodní a jiné než maloobchodní úrovni, a to ani v případě, že v předchozích rozhodnutích Komise o spojení podniků (68) byl zahrnut do definice relevantních výrobkových trhů.
(310)
Testy v odst. 68 písm. a) a b) představují jednoduché filtry, které mají mechanicky určit případy ohrožení hospodářské soutěže a obchodu. Zevrubné posouzení těchto rizik je však cílem následného podrobného posouzení. Ačkoliv se toto podrobné posouzení obvykle zabývá situací na trhu na úrovni výroby, může být například v případě omezení přístupu na trh nezbytné analyzovat dopad podpory na navazující trhy.
(311)
S přihlédnutím k rozhodovací praxi Komise v případech státní podpory v jiných hospodářských odvětvích, zejména v automobilovém odvětví (69), a ke skutečnosti, že se investiční projekt týká výhradně výdajů v oblasti rafinérské činnosti společnosti Petrogal, je pro účely použití testů uvedených v odst. 68 písm. a) a b) jedinou úrovní, která je důležitá pro toto rozhodnutí, úroveň rafinérie.
(312)
V rozhodnutí o zahájení řízení vyslovila Komise pochybnosti ohledně toho, zda by se za relevantní zeměpisný trh pro motorovou naftu měl považovat trh na úrovni EHP, na regionální úrovni (Pyrenejský poloostrov) nebo na vnitrostátní úrovni.
(313)
Portugalsko se domnívá, že by relevantní trh pro motorovou naftu měl být širší než vnitrostátní trh, přednostně západoevropský trh nebo trh EHP. Soutěžitelé č. 1 a 2 nerozlišují mezi úrovní trhu, která by měla být posouzena. Tvrdí, že by relevantním zeměpisným trhem měl být portugalský trh nebo nanejvýš trh na Pyrenejském poloostrově.
(314)
V roce 1997 přijala Komise sdělení o definici relevantního trhu pro účely práva hospodářské soutěže Společenství (dále jen „sdělení“) (70). Ve sdělení je stanoveno, že relevantní zeměpisný trh zahrnuje oblast, ve které se dotyčné podniky účastní dodávky a poptávky výrobků nebo služeb, kde jsou podmínky hospodářské soutěže dostatečně stejnorodé a která může být odlišena od sousedních zeměpisných oblastí, protože zejména podmínky hospodářské soutěže jsou v těchto oblastech zjevně odlišné.
(315)
Sdělení bylo vypracováno jako nástroj posuzování pro antimonopolní politiku a politiku v oblasti kontroly fúzí. Je založeno na vyšetřovacích pravomocích v rámci každé politiky a není přímo použitelné na státní podpory. Ve sdělení se výslovně uznává, že „v případech posouzení státní podpory se pozornost soustřeďuje spíše na dotyčného příjemce podpory a průmysl/odvětví než na stanovení konkurenčních tlaků, jimž příjemce podpory čelí“. Sdělení však uvádí, že by „prvky uváděného přístupu mohly sloužit jako základ pro posouzení případů státní podpory“.
(316)
Komise dosud nezveřejnila sdělení o zásadách a přístupu při definování relevantního výrobkového a zeměpisného trhu v případech státní podpory. Samotné pokyny k regionální podpoře neobsahují vodítko, jak by měl být relevantní zeměpisný trh vymezen. Odstavec 70 pokynů k regionální podpoře však obsahuje znění, které (jak se zdá) do jisté míry upřednostňuje posouzení na úrovni EHP: „Pro účely uplatnění bodů a) (…) jsou objem trhu (…) definovány (…), obvykle na úrovni Evropského hospodářského prostoru, anebo, nebudou-li tyto informace k dispozici či nebudou-li relevantní, na základě jiné obecně přijaté segmentace trhu, o níž existují snadno dostupné statistické údaje“.
(317)
Vhodnou definici zeměpisného trhu je nutno posoudit na základě související teorie újmy. Zdá se však, že lze předpokládat, že test uvedený v odst. 68 písm. a) pokynů k regionální podpoře týkající se podílů na trhu nepřesahujících 25 % má chránit soutěžitele v EHP před vyloučením z trhu, na němž působí, nebo před zabráněním v přístupu na tento trh (vytěsnění) v důsledku protisoutěžního chování příjemce podpory s tržní silou.
(318)
Pro účely tohoto rozhodnutí není důležité stanovit přesné zeměpisné vymezení trhu na úrovni výroby, jelikož podíl společnosti na trhu překračuje 25 % prahovou hodnotu pouze na vnitrostátním trhu. Postačuje ověřit, zda vnitrostátní trh představuje relevantní zeměpisný trh. Byla uvážena tvrzení předložená soutěžiteli, k nimž se Portugalsko vyjádřilo, zejména ohledně překážek dovozu a omezené skladovací kapacity. Byl vyvozen závěr, že definice zeměpisného trhu, která se odklání od běžného přístupu, jenž pro účely testů uvedených v odst. 68 písm. a) a b) vymezuje trhy jako trh EHP, a jako relevantní zeměpisný trh stanoví vnitrostátní trh, může být odůvodněná pouze v případě, existují-li jednoznačné signály, že trh je do značné míry uzavřený. Je proto nutno posoudit, zda existují překážky obchodu, které by podnikům, jež se společností Petrogal soutěží na jiném než maloobchodním trhu, bránily v dovozu motorové nafty z rafinérií ze zemí mimo Portugalsko, jestliže ceny na portugalském trhu na úrovni rafinérie překračují ceny zaznamenané na větším trhu.
(319)
V této souvislosti bylo zjištěno následující:
-
Motorová nafta prodávaná na portugalském trhu má stejné technické vlastnosti jako motorová nafta prodávaná na sousedních trzích.
-
V případě dovozu v rámci EHP není uloženo dovozní clo.
-
Neexistují žádná právní nebo správní omezení dovozu do Portugalska.
-
Statistické údaje, které poskytlo Portugalsko (viz 195. bod odůvodnění), prokazují existenci obchodních toků, a to jak dovoz do Portugalska, tak vývoz z Portugalska do sousedních zemí. Vývoz se snižuje kvůli rostoucí potřebě motorové nafty v Portugalsku.
-
Dovoz se uskutečňuje prostřednictvím námořní i pozemní přepravy; objemy dovozu za poslední roky silně reagovaly na vnější události a v posledních letech významně vzrostly. Nárůst dovozu prokazuje, že ostatní hospodářské subjekty mají alternativní zdroje dodávek a jsou schopny nahradit přímé dodávky z rafinérií společnosti Petrogal dovozem. Z informací, které poskytlo Portugalsko (viz 195. bod odůvodnění), vyplývá, že to bylo obzvláště patrné v roce 2009, kdy byla po nehodě v rafinérii v Sines výroba na několik týdnů zastavena.
-
Portugalsko odmítlo tvrzení, že společnost Petrogal kontroluje více než 90 % stávající skladovací kapacity, a objasnilo, že skladovací kapacita třetích stran umožňuje dodání 2,9 milionu tun ročně, což je více než 50 % vnitrostátního trhu. Žádný soutěžitel se nezajímal o nákup další skladovací kapacity, když byla nabízena k prodeji.
-
Komise soutěžitele vyzvala, aby uvedli konkrétní příklady, které potvrzují existenci těchto překážek obchodu, nebo aby popsali situace, kdy se při dovozu motorové nafty setkali s problémy, takovéto informace však nebyly poskytnuty.
(320)
Jelikož nejsou k dispozici konkrétní příklady, vyvozuje se na základě informací ohledně skladovacích kapacit a dovozu, které poskytlo Portugalsko, závěr, že neexistují důkazy o skutečné existenci omezení, pokud jde o dostupnost skladovacích kapacit a jiné překážky dovozu motorové nafty.
(321)
Co se týká cen motorové nafty pořizované třetími stranami od společnosti Petrogal na úrovni rafinérie, zdá se, že se podobají nákladům na dovoz motorové nafty do Portugalska. Jak uvedlo Portugalsko při oznámení a jak je uvedeno v oddíle 3.4.3 rozhodnutí o zahájení řízení, ceny na úrovni rafinérie jsou stanoveny podle mezinárodních cenových nabídek týkajících se daného produktu a v případě rafinovaných produktů v Portugalsku podle cen Platts (Rotterdam) pro oblast severozápadní Evropy se započtením přirážek (přeprava, dopravné, pojištění, ztráty a jiné). To naznačuje širší trh, než je vnitrostátní (portugalský) trh. Ostatní soutěžitelé nepředložili žádná tvrzení ohledně cen na úrovni rafinérie, které uplatňuje společnost Petrogal, nýbrž se ve svých připomínkách omezili na tržní sílu a postavení této společnosti. Soutěžitel č. 1 podotkl, že poměr celkového objemu dovozu a vývozu motorové nafty je příliš nízký, než aby odůvodňoval regionální trh, nenaznačil však případný nedostatek motorové nafty nebo situaci, kdy by kontrola skladovací kapacity způsobovala soutěžitelům problémy.
(322)
Soutěžitel č. 2 uvedl (viz 109. bod odůvodnění), že investiční projekt přemění společnost Petrogal na čistého vývozce na ostatní trhy a posílí její tržní postavení na Pyrenejském poloostrově.
(323)
Nelze proto dospět k závěru, že relevantním zeměpisným trhem pro motorovou naftu je vnitrostátní trh, jelikož se zdá, že neexistují žádná omezení dovozu motorové nafty do Portugalska ani vývozu do sousedních zemí. Relevantním zeměpisným trhem je proto přinejmenším regionální trh, tj. Pyrenejský poloostrov.
(324)
V rozhodnutí o zahájení řízení vyslovila Komise pochybnosti ohledně toho, zda by se za relevantní zeměpisný trh pro těžký benzin měl považovat trh na úrovni EHP, regionální úrovni (Pyrenejský poloostrov) nebo na vnitrostátní úrovni.
(325)
Portugalsko se domnívalo, že relevantním zeměpisným trhem pro těžký benzin a výrobky na bázi benzinu je přinejmenším EHP, ne-li světový trh. Soutěžitele nevznesli proti této definici relevantního zeměpisného trhu námitky.
(326)
Zúčastněné strany připomínky Portugalska nezamítly a vzhledem ke skutečnosti, že těžký benzin je zboží, které lze snadno přepravovat na velké vzdálenosti s nízkými dopravními náklady, je relevantním zeměpisným trhem přinejmenším EHP (71).
(327)
V odst. 68 písm. a) pokynů k regionální podpoře je stanoveno, že Komise přistoupí k podrobnému posouzení, pokud „na příjemce podpory připadá více než 25 % objemu prodeje daného výrobku/daných výrobků na příslušném trhu/příslušných trzích před investicí nebo na něj připadne více než 25 % po provedení investice“.
(328)
V rozhodnutí o zahájení řízení nebyla Komise s to potvrdit, zda byla překročena prahová hodnota stanovená v odst. 68 písm. a) pokynů k regionální podpoře, a to kvůli pochybnostem ohledně náležité definice relevantního výrobkového a zeměpisného trhu a příslušné úrovni posouzení (na úrovni rafinérie, maloobchodní či jiné než maloobchodní úrovni). Mimoto nebyly k dispozici údaje na úrovni skupiny (včetně podílů skupiny ENI na trhu). K dispozici nebyly rovněž údaje o výrobcích na bázi benzinu.
(329)
Z údajů, které poskytlo Portugalsko, vyplývá, že by podíl společnosti Petrogal na regionálním trhu (Pyrenejský poloostrov) s motorovou naftou na úrovni rafinérie byl nižší než 25 %, jak již bylo uvedeno v rozhodnutí o zahájení řízení a jak potvrdilo Portugalsko během formálního vyšetřovacího řízení. Tyto informace se vztahují pouze na výrobní kapacitu společnosti Petrogal, jelikož Portugalsko prohlásilo, že na Pyrenejském poloostrově není skupina ENI na úrovni rafinérie přítomna. Rovněž v případě západní Evropy a EHP je podíl společnosti Petrogal na trhu s motorovou naftou na úrovni rafinérie u skupiny (včetně podílů skupiny ENI na trhu) nižší než 25 %, jak je zjevné z údajů poskytnutých Portugalskem (viz tabulky č. 6 a 7).
Tabulka 6
Společné podíly společností Petrogal a ENI na západoevropském trhu (v milionech tun ročně)
Dotčený produkt
2007
2012
Prodej společností Petrogal a ENI
Západo-evropský trh
Podíly společností Petrogal a ENI na trhu
Prodej společností Petrogal a ENI
Západo-evropský trh
Podíly společností Petrogal a ENI na trhu
Motorová nafta
[ ]
243,6
[5-10] %
[ ]
252
[5-10] %
Tabulka 7
Společné podíly společností Petrogal a ENI na trhu EHP (v milionech tun ročně)
Dotčený produkt
2007
2012
Prodej společností Petrogal a ENI
Trh EHP
Podíly společností Petrogal a ENI na trhu
Prodej společností Petrogal a ENI
Trh EHP
Podíly společností Petrogal a ENI na trhu
Motorová nafta
[ ]
323,5
[5-10] %
[ ]
334,6
[5-10] %
(330)
Na základě číselných údajů uvedených v tabulkách č. 6 a 7 se vyvozuje závěr, že na společnost Petrogal nepřipadá více než 25 % objemu prodeje daného výrobku na relevantním trhu na regionální úrovni (Pyrenejský poloostrov) ani na západoevropské úrovni a úrovni EHP, včetně podílů skupiny ENI na trhu na úrovni rafinérie. V případě motorové nafty proto není překročena prahová hodnota stanovená v odst. 68 písm. a) pokynů k regionální podpoře.
(331)
Jelikož společný podíl společností ENI a Petrogal na trhu nepřesahuje 25 %, není nutné uvážit, zda skupina ENI kontroluje podíl společnosti Petrogal na trhu v míře, která by vyžadovala, aby byl zohledněn jejich společný podíl na trhu.
(332)
Podle informací, které poskytlo Portugalsko, většina rafinérií vyrábějících těžký benzin jej zpracovává interně při výrobě pro vlastní spotřebu. Údaje o podílech na trhu, které Portugalsko poskytlo pro účely testu podle odst. 68 písm. a), se vztahují (jak se požaduje) na prodej v EHP, a to na velkoobchodním trhu.
(333)
Za účelem ověření, zda je investiční projekt slučitelný s odst. 68 písm. a) pokynů k regionální podpoře, je nutno analyzovat podíl společnosti Petrogal na trhu před provedením investičního projektu a posléze a ověřit, zda tento podíl přesahuje 25 %.
Tabulka 8
Podíly společnosti Petrogal na trhu EHP (v kilotunách)
Dotčené produkty
2007
2012
Prodej společnosti Petrogal
Trh EHP
Podíly společnosti Petrogal na trhu
Prodej společnosti Petrogal
Trh EHP
Podíly společnosti Petrogal na trhu
Těžký benzin
[ ]
49 172
[0-5] %
[ ]
49 769
[0-5] %
Výrobky na bázi benzinu:
[ ]
16 045
[0-5] %
[ ]
15 640
[0-5] %
-
Benzen
[ ]
10 093
[0-5] %
[ ]
10 093
[0-5] %
-
Orthoxylen
[ ]
681
[5-10] %
[ ]
606
[5-10] %
-
Paraxylen
[ ]
2 169
[5-10] %
[ ]
2 169
[5-10] %
-
Toluen
[ ]
2 503
[5-10] %
[ ]
2 173
[5-10] %
-
Rozpouštědla
[ ]
599
[5-10] %
[ ]
599
[5-10] %
Tabulka 9
Podíly skupiny ENI na trhu EHP (v kilotunách)
Dotčené produkty
2007
2012
Prodej skupiny ENI
Trh EHP
Podíly skupiny ENI na trhu
Prodej skupiny ENI
Trh EHP
Podíly skupiny ENI na trhu
Těžký benzin
[ ]
49 172
[0-5] %
[ ]
49 769
[0-5] %
Výrobky na bázi benzinu:
Nepouž.
16 045
Nepouž.
15 640
-
Benzen
[ ]
10 093
[5-10] %
[ ]
10 093
[0-5] %
-
Orthoxylen
[ ]
681
[5-10] %
[ ]
606
[10-20] %
-
Paraxylen
[ ]
2 169
[0-5] %
[ ]
2 169
[0-5] %
-
Toluen
[ ]
2 503
[5-10] %
[ ]
2 173
[5-10] %
-
Rozpouštědla
Nepouž.
599
Nepouž.
599
Tabulka 10
Společné podíly společností Petrogal a ENI na trhu EHP (v kilotunách)
Dotčené produkty
2007
2012
Prodej společností Petrogal a ENI
Trh EHP
Podíly společností Petrogal a ENI na trhu
Prodej společností Petrogal a ENI
Trh EHP
Podíly společností Petrogal a ENI na trhu
Těžký benzin
[ ]
49 172
[0-5] %
[ ]
49 769
[0-5] %
Výrobky na bázi benzinu:
Nepouž.
16 045
Nepouž.
15 640
-
Benzen
[ ]
10 093
[5-10] %
[ ]
10 093
[5-10] %
-
Orthoxylen
[ ]
681
[10-20] %
[ ]
606
[10-20] %
-
Paraxylen
[ ]
2 169
[5-10] %
[ ]
2 169
[5-10] %
-
Toluen
[ ]
2 503
[10-20] %
[ ]
2 173
[10-20] %
-
Rozpouštědla
[ ]
599
[5-10] %
[ ]
599
[0-5] %
(334)
Na základě číselných údajů uvedených v tabulkách č. 8 až 10 se vyvozuje závěr, že společnost Petrogal sama a ve spojení se skupinou ENI má na relevantním výrobkovém trhu pro těžký benzin na úrovni EHP u dotčeného produktu podíly na trhu nižší než 25 %. Podíl společnosti Petrogal na trhu nepřekračuje 25 % ani na trhu s výrobky na bázi benzinu.
(335)
Celková vnitropodniková výroba těžkého benzinu používaného společností Petrogal při výrobě pro vlastní spotřebu, která není ve výše uvedených údajích o podílu na trhu v tabulce č. 8 zahrnuta, činí méně než [ 5] % maloobchodního trhu v EHP. Dodatečná výroba v rafinérii Sines představuje přibližně [ 5] %.
(336)
Na základě těchto úvah se vyvozuje závěr, že u těžkého benzinu není překročena prahová hodnota stanovena v odst. 68 písm. a).
(337)
V odst. 68 písm. b) pokynů k regionální podpoře je stanoveno, že Komise přikročí k podrobnému posouzení, pokud „projektem vytvořená výrobní kapacita představuje více než 5 % trhu měřeno prostřednictvím údajů o zdánlivé spotřebě daného výrobku, ledaže průměrné meziroční tempo růstu jeho zdánlivé spotřeby za posledních pět let bylo vyšší než průměrné meziroční tempo růstu HDP v Evropském hospodářském prostoru“.
(338)
Odstavec 70 pokynů k regionální podpoře objasňuje, že “…pro účely uplatnění odst. 68 písm. a) a b) jsou objem trhu a zdánlivá spotřeba definovány na příslušné úrovni nomenklatury Prodcom, obvykle na úrovni Evropského hospodářského prostoru, anebo, nebudou-li tyto informace k dispozici či nebudou-li relevantní, na základě jiné obecně přijaté segmentace trhu, o níž existují snadno dostupné statistické údaje“.
(339)
V rozhodnutí o zahájení řízení uvedla Komise u všech dotčených produktů pochybnosti, zda výrobní kapacita vytvořená investičním projektem představuje více než 5 % trhu měřeno prostřednictvím údajů o zdánlivé spotřebě, a pokud ano, zda průměrné meziroční tempo růstu zdánlivé spotřeby daného výrobku za posledních pět let (před zahájením prací) bylo nižší než průměrné meziroční tempo růstu HDP v Evropském hospodářském prostoru.
(340)
Složená roční míra růstu („CAGR“) zdánlivé spotřeby motorové nafty v EHP v letech 2001 až 2006 představuje přibližně 2,12 % v objemovém vyjádření nebo 15,38 % v hodnotovém vyjádření. Odpovídající složená roční míra růstu HDP v Evropském hospodářském prostoru v letech 2001 až 2006 dosáhla 2,06 % v reálném vyjádření (je třeba klást na roveň objemovému vyjádření) a 4,12 % v nominálním vyjádření (je nutno klást na roveň hodnotovému vyjádření).
(341)
Z toho vyplývá, že trh s motorovou naftou nelze považovat za nevýkonný, vezme-li se v úvahu složená roční míra růstu zdánlivé spotřeby v objemovém i hodnotovém vyjádření v porovnání s tempem růstu HDP v nominálním resp. reálném vyjádření. Není proto nutné ověřit, zda kapacita vytvořená investičním projektem představuje více než 5 % dotčeného trhu.
(342)
Za účelem přezkoumání, zda investiční projekt vyhovuje odst. 68 písm. b) pokynů k regionální podpoře, musí Komise ověřit, zda kapacita vytvořená investičním projektem představuje méně než 5 % trhu měřeno prostřednictvím údajů o zdánlivé spotřebě daného výrobku, ledaže průměrné meziroční tempo růstu jeho zdánlivé spotřeby za posledních pět let bylo vyšší než průměrné meziroční tempo růstu HDP v Evropském hospodářském prostoru.
(343)
Portugalsko poskytlo údaje uvedené v tabulkách č. 11 až 13. Údaje ve sloupci pro trh EHP jsou totožné s údaji uvedenými v tabulkách o podílech na trhu označenými jako trh EHP (objem prodeje). Jelikož velikost maloobchodního trhu (objem prodeje) je menší než výše zdánlivé spotřeby včetně výroby pro vlastní spotřebu, údaje o zvýšení výrobní kapacity nadhodnocují význam nárůstu. Lze tudíž mít za to, že představují pesimistický scénář.
Tabulka 11
Podíl zvýšení výrobní kapacity v rafinérii v Sines v porovnání s trhy dotčených produktů v EHP (v kilotunách)
Dotčené produkty
Výrobní kapacita v roce 2007
Výrobní kapacita v roce 2012
Zvýšení výrobní kapacity
Trh EHP v roce 2007
Podíl nárůstu kapacity ve srovnání s trhem EHP
CAGR zdánlivé spotřeby
Těžký benzin
[ ]
[ ]
[ ]
49 172
[0-5] %
-
Výrobky na bázi benzinu:
[ ]
[ ]
[ ]
16 045
[0-5] %
-
-
Benzen
[ ]
[ ]
[ ]
10 093
[0-5] %
-
-
Orthoxylen
[ ]
[ ]
[ ]
681
[0-5] %
-
-
Paraxylen
[ ]
[ ]
[ ]
2 169
[0-5] %
-
-
Toluen
[ ]
[ ]
[ ]
2 503
[0-5] %
-
-
Rozpouštědla
[ ]
[ ]
[ ]
599
[0-5] %
-
Tabulka 12
Podíl zvýšení výrobní kapacity v Matosinhos v porovnání s trhy dotčených produktů v EHP (v kilotunách)
Dotčené produkty
Výrobní kapacita v roce 2007
Výrobní kapacita v roce 2012
Zvýšení výrobní kapacity
Trh EHP v roce 2007
Podíl nárůstu kapacity ve srovnání s trhem EHP
CAGR zdánlivé spotřeby
Těžký benzin
[ ]
[ ]
[ ]
49 172
[0-5] %
-
Výrobky na bázi benzinu:
[ ]
[ ]
[ ]
16 045
[0-5] %
-
-
Benzen
[ ]
[ ]
[ ]
10 093
[0-5] %
-
-
Orthoxylen
[ ]
[ ]
[ ]
681
[0-5] %
-
-
Paraxylen
[ ]
[ ]
[ ]
2 169
[0-5] %
-
-
Toluen
[ ]
[ ]
[ ]
2 503
[0-5] %
-
-
Rozpouštědla
[ ]
[ ]
[ ]
599
[0-5] %
-
Tabulka 13
Podíl zvýšení společné výrobní kapacity (v rafinériích v Sines a Matosinhos) v porovnání s trhy dotčených produktů v EHP (v kilotunách)
Dotčené výrobky
Výrobní kapacita v roce 2007
Výrobní kapacita v roce 2012
Zvýšení výrobní kapacity
Trh EHP v roce 2007
Podíl nárůstu kapacity ve srovnání s trhem EHP
CAGR zdánlivé spotřeby
Těžký benzin
[ ]
[ ]
[ ]
49 172
[0-5] %
-
Výrobky na bázi benzinu:
[ ]
[ ]
[ ]
16 045
[0-5] %
-
-
Benzen
[ ]
[ ]
[ ]
10 093
[0-5] %
-
-
Orthoxylen
[ ]
[ ]
[ ]
681
[0-5] %
-
-
Paraxylen
[ ]
[ ]
[ ]
2 169
[0-5] %
-
-
Toluen
[ ]
[ ]
[ ]
2 503
[0-5] %
-
-
Rozpouštědla
[ ]
[ ]
[ ]
599
[0-5] %
-
(344)
Ve všech případech představuje zvýšení výrobní kapacity u výrobků uvedených v tabulkách č. 11 až 13 méně než 5 % relevantních výrobkových trhů na úrovni EHP. Má se tudíž za to, že investiční projekt nepřekračuje prahovou hodnotu stanovenou v první části odst. 68 písm. b) pokynů k regionální podpoře.
7. ZÁVĚR
(345)
Na základě údajů uvedených v 278. až 344. bodě odůvodnění nepřekračuje investiční projekt u dotčených produktů prahové hodnoty stanovené v odst. 68 písm. a) a b) pokynů k regionální podpoře. Není proto nutné po zahájení řízení podle čl. 108 odst. 2 Smlouvy provést podrobné posouzení podpory.
(346)
Navrhovaná regionální investiční podpora pro společnost Petrogal splňuje všechny podmínky stanovené v pokynech k regionální podpoře, aby ji bylo možno považovat za slučitelnou s vnitřním trhem podle čl. 107 odst. 3 písm. a) Smlouvy. Není proto nezbytné posoudit, zda by bylo možno podporu schválit na základě ostatních výjimek stanovených ve Smlouvě.
(347)
Portugalsko výjimečně souhlasilo s tím, aby bylo toto rozhodnutí přijato v angličtině jako jediném závazném znění,
PŘIJALA TOTO ROZHODNUTÍ:
Článek 1
1. Státní podpora, kterou Portugalsko hodlá poskytnout společnosti Petrogal, ve výši 160 484 007 EUR v nominální hodnotě (121 091 314 EUR v diskontovaných cenách) a která představuje maximální intenzitu podpory ve výši 12,43 % v diskontovaných cenách, je slučitelná s vnitřním trhem v souladu s čl. 107 odst. 3 písm. a) Smlouvy.
2. Poskytnutí státní podpory uvedené v čl. 1 odst. 1 se proto povoluje. V případě odchylek od plánovaných způsobilých výdajů a oznámeného harmonogramu poskytnutí státní podpory nepřekročí Portugalsko maximální částku podpory ve výši 121 091 314 EUR v diskontovaných cenách ani maximální intenzitu podpory ve výši 12,43 % v diskontovaných cenách.
Článek 2
1. Každých pět let od data vydání tohoto rozhodnutí předloží Portugalsko Komisi průběžnou zprávu. Průběžné zprávy obsahují aktuální informace o poskytnutých částkách státní podpory, o plnění smluv o státní podpoře a o případných jiných investičních projektech, které byly zahájeny v rafinériích v Sines nebo Matosinhos.
2. Do šesti měsíců ode dne provedení poslední tranše státní podpory podle oznámeného harmonogramu poskytnutí podpory předloží Portugalsko podrobnou závěrečnou zprávu obsahující informace o vyplacených částkách státní podpory, o plnění smluv o státní podpoře a o případných jiných investičních projektech, které byly zahájeny v rafinériích v Sines nebo Matosinhos.
Článek 3
Toto rozhodnutí je určeno Portugalské republice.
V Bruselu dne 3. srpna 2011.