ΑΠΌΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΉΣ
της 7ης Δεκεμβρίου 2011
σχετικά με τις αντισταθμιστικές ενισχύσεις που καταβλήθηκαν από τον Οργανισμό Ελληνικών Γεωργικών Ασφαλίσεων (ΕΛ.Γ.Α.) κατά τα έτη 2008 και 2009
[κοινοποιηθείσα υπό τον αριθμό Ε(2011) 7260]
(Το κείμενο στην ελληνική γλώσσα είναι το μόνο αυθεντικό)
(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)
(2012/157/ΕΕ)
Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ,
Έχοντας υπόψη τη Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και ιδίως το άρθρο 108 παράγραφος 2 πρώτο εδάφιο,
Έχοντας υπόψη τη συμφωνία για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο, και ιδίως το άρθρο 62 παράγραφος 1 στοιχείο α),
Αφού κάλεσε τους ενδιαφερόμενους να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σύμφωνα με το άρθρο 108 παράγραφος 2 πρώτο εδάφιο της Συνθήκης (1),
Εκτιμώντας τα ακόλουθα:
I. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ
(1)
Μετά τις πληροφορίες που περιήλθαν σε γνώση της Επιτροπής μέσω του Τύπου σχετικά με αντισταθμιστικές πληρωμές ύψους 425 εκατ. ευρώ που προβλεπόταν να καταβληθούν από τον Οργανισμό Ελληνικών Γεωργικών Ασφαλίσεων (εφεξής ΕΛ.Γ.Α.) μετά από διαμαρτυρίες μεγάλου αριθμού παραγωγών γεωργικών προϊόντων στην Ελλάδα τον Ιανουάριο του 2009 λόγω των ζημιών που υπέστησαν στο εισόδημά τους κατά τη διάρκεια του έτους 2008 εξαιτίας δυσμενών καιρικών συνθηκών, πραγματοποιήθηκε στις 4 Φεβρουαρίου 2009 διμερής συνάντηση με τις ελληνικές αρχές. Μετά τη συνάντηση αυτή, η Μόνιμη Αντιπροσωπεία της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Ένωση διαβίβασε πληροφορίες σχετικά με το εν λόγω μέτρο με επιστολή της 9ης Φεβρουαρίου 2009.
(2)
Με επιστολή της με ημερομηνία 23 Φεβρουαρίου 2009, η Επιτροπή ζήτησε συμπληρωματικές πληροφορίες. Με επιστολή τους με ημερομηνία 20 Μαρτίου 2009, οι ελληνικές αρχές απάντησαν στην Επιτροπή ότι για τις εν λόγω αντισταθμιστικές πληρωμές ο ΕΛ.Γ.Α. είχε συνάψει δάνειο ύψους 425 εκατ. ευρώ καθώς και ένα ακόμη δάνειο ύψους 444 εκατ. ευρώ, μεγάλο μέρος του οποίου είχε ως στόχο την καταβολή αποζημιώσεων κατά τη διάρκεια του έτους 2008 για ζημίες στη φυτική παραγωγή και το ζωικό κεφάλαιο, οι οποίες προκλήθηκαν επίσης από αίτια που καλύπτονται από τον ΕΛ.Γ.Α.
(3)
Η Επιτροπή ζήτησε συμπληρωματικές πληροφορίες με επιστολή της 4ης Μαΐου 2009. Οι ελληνικές αρχές απάντησαν με επιστολή με ημερομηνία 16 Ιουνίου 2009. Με επιστολή με ημερομηνία 13 Ιουλίου 2009, η Επιτροπή ενημέρωσε τις ελληνικές αρχές ότι το μέτρο των αποζημιώσεων ύψους 425 εκατ. ευρώ για το έτος 2009 είχε καταχωρηθεί ως καταγγελία αριθ. CP 196/2009 και ότι το μέτρο των αποζημιώσεων ύψους 444 εκατ. ευρώ που καταβλήθηκαν το 2008 είχε θεωρηθεί, ως προς το τμήμα που αφορούσε τις αποζημιώσεις για ζημίες που προκλήθηκαν από αίτια που καλύπτονται από τον ΕΛ.Γ.Α., ως παράνομη ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 1 στοιχείο στ) του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999 του Συμβουλίου, της 22ας Μαρτίου 1999, για τη θέσπιση λεπτομερών κανόνων εφαρμογής του άρθρου 93 (2) της συνθήκης ΕΚ (3) και είχε καταχωρηθεί με αριθμό NN 39/09.
(4)
Μετά την επιστολή απάντησης που απέστειλαν οι ελληνικές αρχές με ημερομηνία 18 Αυγούστου 2009, η Επιτροπή ζήτησε συμπληρωματικές πληροφορίες με επιστολή της 14ης Σεπτεμβρίου 2009. Με την ανωτέρω επιστολή η Επιτροπή ενημέρωνε επίσης τις ελληνικές αρχές ότι, βάσει των πληροφοριών που είχαν παρασχεθεί από αυτές σύμφωνα με τις οποίες οι αποζημιώσεις ύψους 425 εκατ. ευρώ για το έτος 2009 είχαν καταβληθεί στους δικαιούχους γεωργούς, οι εν λόγω αποζημιώσεις είχαν καταχωρηθεί επίσης ως παράνομη ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 1 στοιχείο στ) του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999, επίσης με αριθμό NN 39/09.
(5)
Η απόφαση της Επιτροπής να κινήσει τη διαδικασία δημοσιεύτηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις 20 Μαρτίου 2010 (4). Η Επιτροπή κάλεσε τα ενδιαφερόμενα μέρη να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σχετικά με τα εν λόγω μέτρα. Η Επιτροπή έλαβε παρατηρήσεις εκ μέρους τρίτων, τις οποίες διαβίβασε στις ελληνικές αρχές στις 6 Μαΐου 2010. Οι ελληνικές αρχές απέστειλαν τα σχόλιά τους επί των παρατηρήσεων των ενδιαφερομένων μερών στις 21 Ιουλίου 2010.
(6)
Οι ελληνικές αρχές προσκόμισαν συμπληρωματικές πληροφορίες σχετικά με τις εν λόγω ενισχύσεις στις 4 Ιουνίου 2010, στις 10 Σεπτεμβρίου 2010 και στις 14 Σεπτεμβρίου 2010. Η Επιτροπή ζήτησε συμπληρωματικές πληροφορίες με επιστολή της με ημερομηνία 17 Νοεμβρίου 2010. Οι ελληνικές αρχές απάντησαν με επιστολή με ημερομηνία 9 Μαρτίου 2011.
(7)
Κατόπιν αιτήματος των ελληνικών αρχών, στις 31 Μαρτίου 2011 πραγματοποιήθηκε διμερής συνάντηση με τις υπηρεσίες της Επιτροπής. Μετά τη συνάντηση αυτή, οι ελληνικές αρχές απέστειλαν συμπληρωματικές πληροφορίες στις 11 Μαΐου 2011 και στις 12 Ιουλίου 2011. Κατόπιν αιτήματος των ελληνικών αρχών, μία δεύτερη διμερής συνάντηση με τις υπηρεσίες της Επιτροπής πραγματοποιήθηκε στις 11 Νοεμβρίου 2011.
II. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ
(8)
Με τον ελληνικό νόμο αριθ. 1790/1988, «οργάνωση και λειτουργία Οργανισμού Ελληνικών Γεωργικών Ασφαλίσεων και άλλες διατάξεις» (5) (εφεξής «νόμος 1790/1988»), ιδρύεται οργανισμός κοινής ωφέλειας με την επωνυμία «Οργανισμός Ελληνικών Γεωργικών Ασφαλίσεων (ΕΛ.Γ.Α.)». Ο ΕΛ.Γ.Α. αποτελεί νομικό πρόσωπο ιδιωτικού δικαίου και ανήκει εξ ολοκλήρου στο Δημόσιο. Τελεί υπό την εποπτεία του Υπουργού Γεωργίας σύμφωνα με το άρθρο 12 του προαναφερθέντος νόμου. Ο ΕΛ.Γ.Α. διαχειρίζεται τα κονδύλια που είναι εγγεγραμμένα στον προϋπολογισμό του σύμφωνα με τις αποφάσεις του διοικητικού του συμβουλίου, του οποίου τα μέλη ορίζονται με απόφαση του Υπουργού Γεωργίας. Σκοπός του ΕΛ.Γ.Α. είναι ειδικότερα η ασφάλιση της φυτικής και ζωικής παραγωγής και του φυτικού και ζωικού κεφαλαίου των αγροτικών εκμεταλλεύσεων για ζημίες από φυσικούς κινδύνους.
(9)
Σύμφωνα με το άρθρο 3α (6) του νόμου 1790/1988, το η ασφάλιση στον ΕΛ.Γ.Α. είναι υποχρεωτική και καλύπτει φυσικούς κινδύνους και ειδικότερα την πλημμύρα, την ανεμοθύελλα, τον παγετό και το υπερβολικό ψύχος, το χιόνι, το χαλάζι, τις υψηλές θερμοκρασίες και την ηλιακή ακτινοβολία, τις υπερβολικές ή άκαιρες βροχοπτώσεις, την ξηρασία, τις εντομολογικές και φυτοπαθολογικές προσβολές των καλλιεργειών, τις νόσους επιζωοτικής μορφής, τον κεραυνό ως αιτία πυρκαγιάς, τον σεισμό, τους κινδύνους από τη θάλασσα, τις ζημίες που προκαλούνται στη φυτική παραγωγή από άγρια ζώα καθώς και μια σειρά ασθενειών βοοειδών, αιγών και προβάτων.
(10)
Σύμφωνα με το άρθρο 5α (7) του νόμου 1790/1988, οι παραγωγοί γεωργικών προϊόντων που είναι δικαιούχοι του συστήματος ασφάλισης που περιγράφεται στην αιτιολογική σκέψη 9 βαρύνονται με ειδική ασφαλιστική εισφορά υπέρ του ΕΛ.Γ.Α. Η εισφορά αυτή έχει χαρακτήρα επιβάρυνσης την οποία επιβάλλει ο νομοθέτης επί των αγορών και πωλήσεων εγχώριων γεωργικών προϊόντων και της οποίας τα έσοδα προορίζονται για τη χρηματοδότηση του ΕΛ.Γ.Α., ο οποίος είναι επιφορτισμένος με την πρόληψη και την αντιστάθμιση των ζημιών που προξενούνται από φυσικούς κινδύνους στις γεωργικές εκμεταλλεύσεις.
(11)
Σύμφωνα με το άρθρο 5α του νόμου 1790/1988, η ειδική ασφαλιστική εισφορά ορίζεται σε ποσοστό 3 % για τα προϊόντα φυτικής προέλευσης και σε ποσοστό 0,5 % για τα προϊόντα ζωικής προέλευσης (8). Τα ποσοστά αυτά της εισφοράς καθορίζονται από τους αρμόδιους υπουργούς βάσει πρότασης του ΕΛ.Γ.Α. προς τον Υπουργό Γεωργίας Τα έσοδα του ΕΛ.Γ.Α. από την ειδική ασφαλιστική εισφορά, τα οποία εισπράττονται από τις δημόσιες οικονομικές υπηρεσίες, εισάγονται στον κρατικό προϋπολογισμό ως έσοδα του Δημοσίου και εμφανίζονται με ίδιο κωδικό αριθμό εσόδου. Τα έσοδα αυτά αποδίδονται στον ΕΛ.Γ.Α. μέσω του προϋπολογισμού του Υπουργείου Γεωργίας, (που μετονομάστηκε σε Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Διατροφής), με την εγγραφή κατ’ έτος ισόποσης πίστωσης, ύστερα από πρόταση του ΕΛ.Γ.Α. προς το υπουργείο αυτό. Ο ΕΛ.Γ.Α. δεν επηρεάζει με κανέναν άλλο τρόπο το ποσό της εισφοράς ή των αποζημιώσεων.
(12)
Στην ασφάλιση του ΕΛ.Γ.Α. υπάγονται τα φυσικά ή νομικά πρόσωπα που έχουν την κυριότητα ή εκμετάλλευση γεωργικών, κτηνοτροφικών, πτηνοτροφικών, μελισσοκομικών, αλιευτικών, υδατοκαλλιεργητικών ή άλλων σχετικών επιχειρήσεων. Τα έσοδα του ΕΛ.Γ.Α. αποτελούνται κυρίως από τα έσοδα από την ειδική ασφαλιστική εισφορά. Επιπλέον, σύμφωνα με τον νόμο αριθ. 3147/2003, στις αρμοδιότητες του ΕΛ.Γ.Α. εμπίπτει επίσης η καταβολή ενισχύσεων για προγράμματα σχεδιασμού έκτακτης ανάγκης για την αποζημίωση ζημιών στο φυτικό κεφάλαιο και το πάγιο κεφάλαιο που προξενούνται από θεομηνίες, έκτακτα συμβάντα ή δυσμενείς καιρικές συνθήκες. Οι ενισχύσεις αυτές χρηματοδοτούνται από τον κρατικό προϋπολογισμό ή από δάνεια. Τα εν λόγω προγράμματα αποτελούν κρατικές ενισχύσεις που εγκρίνονται με αποφάσεις της Επιτροπής.
(13)
Με την απόφαση αριθ. 262037 του Υπουργού Οικονομίας και Οικονομικών και του Υπουργού Αγροτικής Ανάπτυξης της 30ής Ιανουαρίου 2009 (εφεξής «διυπουργική απόφαση») προβλέφθηκε, η κατ’ εξαίρεση καταβολή κατά το 2009 ποσού ύψους 425 εκατ. ευρώ για ζημίες που προκλήθηκαν το 2008. Σύμφωνα με τη διυπουργική απόφαση οι εν λόγω αποζημιώσεις θα καταβάλλονταν από τον ΕΛ.Γ.Α. λόγω της μειωμένης παραγωγής ορισμένων φυτικών καλλιεργειών, η οποία παρατηρήθηκε την καλλιεργητική περίοδο 2008 συνεπεία δυσμενών καιρικών συνθηκών όπως ξηρασία, υψηλές θερμοκρασίες, βροχές, εντομολογικές και φυτοπαθολογικές προσβολές των εν λόγω καλλιεργειών. Οι ζημίες αφορούν καλλιέργειες αμυγδαλιών, κερασιών, βερικοκιών, ορισμένων ποικιλιών ροδακινιών, δαμασκηνιών, αχλαδιών και μηλιών, σπαραγγιών, καλλιέργειες ανατολικών καπνών, γεώμηλων, βαμβακιού, ελαιώνων και δημητριακών.
(14)
Σύμφωνα με τις πληροφορίες που διέθεσαν οι ελληνικές αρχές, εκτός από την απώλεια της παραγωγής, για ορισμένες καλλιέργειες (δημητριακά, βαμβάκι), λήφθηκε επίσης υπόψη για τον προσδιορισμό του κατώτατου ορίου των ζημιών η ποιοτική υποβάθμιση της παραγωγής. Η εν λόγω απώλεια ή ποιοτική υποβάθμιση προκλήθηκαν από τον συνδυασμό καιρικών φαινομένων και ασθενειών εξαιτίας δυσμενών καιρικών συνθηκών που προσέβαλαν τις σχετικές καλλιέργειες κατά τη διάρκεια του υπό εξέταση έτους.
(15)
Προκειμένου να καταβληθούν οι εν λόγω αποζημιώσεις, ο ΕΛ.Γ.Α. συνήψε τραπεζικό δάνειο ύψους 425 000 000 ευρώ. Το δάνειο θα αποπληρωθεί σε δέκα έτη (από το 2010 έως το 2019). Για τα 3 πρώτα έτη (από το 2010 έως το 2012) το δάνειο αυτό επιβαρύνεται με τόκους και κρατήσεις από το ελληνικό Δημόσιο που ανέρχονται σε 28 513 250 ευρώ ετησίως και για τα 7 επόμενα έτη (από το 2013 έως το 2019) με τόκους, χρεολύσια και κρατήσεις από το ελληνικό Δημόσιο που ανέρχονται το 2013 σε 89 227 536 ευρώ, το 2014 σε 85 087 786 ευρώ, το 2015 σε 81 025 536 ευρώ, το 2016 σε 76 963 286 ευρώ, το 2017 σε 72 901 036 ευρώ, το 2018 σε 68 838 786 ευρώ και το 2019 σε 64776536 ευρώ. Το δάνειο συνήφθη με εγγύηση του ελληνικού Δημοσίου υπέρ του ΕΛ.Γ.Α.
(16)
Σύμφωνα με τις πληροφορίες που παρείχαν οι ελληνικές αρχές, οι αποζημιώσεις που καταβλήθηκαν από τον ΕΛ.Γ.Α. στους παραγωγούς το 2008 για αιτίες που καλύπτονται από την ασφάλιση ανήλθαν σε 386 986 648 ευρώ. Το ποσό αυτό προέρχεται εν μέρει από ασφαλιστικές εισφορές ύψους 88 353 000 ευρώ, και εν μέρει από τα έσοδα που προέρχονταν από δάνειο ύψους 444 εκατ. ευρώ.
(17)
Ο ΕΛ.Γ.Α συνήψε το τραπεζικό δάνειο ύψους 444 000 000 ευρώ, βάσει του άρθρου 13 του ελληνικού νόμου αριθ. 3074/2002 και του άρθρου 28 παράγραφος 17 του ελληνικού νόμου αριθ. 3147/2003. Το δάνειο θα αποπληρωθεί σε δέκα έτη (από το 2009 έως το 2018). Για τα 3 πρώτα έτη (από το 2009 έως το 2011) το δάνειο αυτό επιβαρύνεται με τόκους και κρατήσεις από το ελληνικό Δημόσιο που ανέρχονται σε 23 709 600 ευρώ ετησίως και για τα 7 επόμενα έτη (από το 2012 έως το 2018) με τόκους, χρεολύσια και κρατήσεις από το ελληνικό Δημόσιο που ανέρχονται το 2012 σε 87 138 171 ευρώ, το 2013 σε 83 789 143 ευρώ, το 2014 σε 80 395 714 ευρώ, το 2015 σε 77 002 286 ευρώ, το 2016 σε 73 608 857 ευρώ, το 2017 σε 70 215 429 ευρώ και το 2018 σε 66 822 000 ευρώ. Το δάνειο συνήφθη με εγγύηση του ελληνικού Δημοσίου υπέρ του ΕΛ.Γ.Α.
(18)
Το υπόλοιπο μέρος του δανείου που ανέρχεται σε 145 366 352 ευρώ, διατέθηκε για τη χορήγηση των κρατικών ενισχύσεων που εγκρίθηκαν με αποφάσεις της Επιτροπής στο πλαίσιο των προγραμμάτων έκτακτης ανάγκης μετά τις πυρκαγιές του έτους 2006 και του έτους 2007. Η παρούσα απόφαση δεν αφορά το εν λόγω ισόποσο μέρος των εσόδων του ΕΛ.Γ.Α.
III. ΑΜΦΙΒΟΛΙΕΣ ΠΟΥ ΔΙΑΤΥΠΩΣΕ Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΚΙΝΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ
1. Σχετικά με την ύπαρξη ενίσχυσης κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης
(19)
Παροχές που χορηγούνται από κρατικούς πόρους: Κατά την άποψη της Επιτροπής, στην προκειμένη περίπτωση η προϋπόθεση αυτή πληρούται δεδομένου ότι η επίδικη εθνική νομοθεσία (βλέπε αιτιολογική σκέψη 11) προβλέπει σαφώς ότι οι παροχές που χορηγεί ο ΕΛ.Γ.Α. χρηματοδοτούνται από κρατικούς πόρους και ότι καταλογίζονται στο Δημόσιο.
(20)
Στις συμπληρωματικές πληροφορίες που υπέβαλαν οι ελληνικές αρχές πριν από την κίνηση της διαδικασίας επισημαίνεται ότι πρόκειται να αυξηθεί το ποσοστό της ειδικής ασφαλιστικής εισφοράς προκειμένου να αυξηθούν τα έσοδα του ΕΛ.Γ.Α. Όμως, οι πληροφορίες που δόθηκαν σχετικά με την αύξηση των εσόδων του ΕΛ.Γ.Α. δεν παρείχαν σε αυτό το στάδιο της διαδικασίας συγκεκριμένα στοιχεία από τα οποία να μπορεί να εξαχθεί το συμπέρασμα ότι μια τέτοια αύξηση θα επαρκούσε για την αποπληρωμή των εν λόγω δανείων και για τη χορήγηση αποζημιώσεων στους παραγωγούς κατά τη διάρκεια των συγκεκριμένων ετών. Κατά συνέπεια, δεν μπορούσε να αποκλειστεί ότι τα εν λόγω μέτρα ενδέχεται να χρηματοδοτούνταν επίσης από άλλους κρατικούς πόρους που θα διατίθεντο στον ΕΛ.Γ.Α.
(21)
Μέτρα που επηρεάζουν τις συναλλαγές και νοθεύουν ή απειλούν να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό: Οι αποζημιώσεις που καταβλήθηκαν το 2008 από τον ΕΛ.Γ.Α. στο πλαίσιο του συστήματος υποχρεωτικής ασφάλισης αφορούσαν διάφορα ελληνικά γεωργικά προϊόντα φυτικής και ζωικής προέλευσης, ενώ εκείνες που καταβλήθηκαν το 2009 αφορούσαν διάφορες φυτικές καλλιέργειες (βλέπε αιτιολογική σκέψη 13). Κατά συνέπεια, στο στάδιο κίνησης της διαδικασίας η Επιτροπή διαπίστωσε ότι οι εν λόγω αποζημιώσεις παρείχαν ένα πλεονέκτημα στους τοπικούς παραγωγούς σε σχέση με άλλους παραγωγούς της Ένωσης οι οποίοι δεν λαμβάνουν την ίδια στήριξη. Ο γεωργικός τομέας είναι ανοιχτός στον ανταγωνισμό σε επίπεδο Ένωσης και, ως εκ τούτου, ευαίσθητος σε κάθε μέτρο υπέρ της παραγωγής στο ένα ή το άλλο κράτος μέλος. Συνεπώς, οι εν λόγω αποζημιώσεις απειλούν να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό στην εσωτερική αγορά και να επηρεάσουν τις συναλλαγές μεταξύ κρατών μελών.
(22)
Μέτρα που ευνοούν ορισμένες επιχειρήσεις ή ορισμένους κλάδους παραγωγής: Όσον αφορά το ζήτημα του κατά πόσο οι πληρωμές του ΕΛ.Γ.Α. στο πλαίσιο του συστήματος υποχρεωτικής ασφάλισης έναντι φυσικών κινδύνων ήταν επιλεκτικές, η Επιτροπή θεωρεί ότι, εκ των προτέρων, η επιλεκτικότητα του μέτρου προκύπτει από το γεγονός ότι οι αποζημιώσεις του ΕΛ.Γ.Α. περιορίζονταν σε ορισμένα είδη γεωργικής παραγωγής.
Κατά την άποψη της Επιτροπής, θα μπορούσε να υποστηριχθεί ότι τα ειδικά χαρακτηριστικά του γεωργικού τομέα, η ιδιαίτερη εξάρτησή του από ορισμένες καιρικές συνθήκες και ο ευάλωτος χαρακτήρας του απέναντι στους φυσικούς κινδύνους στην Ελλάδα επιτάσσουν τη θέσπιση κρατικού καθεστώτος που να εξασφαλίζει ένα ελάχιστο επίπεδο αποζημίωσης βάσει της αρχής της αλληλεγγύης. Στο μέτρο που οι αποζημιώσεις οι οποίες καταβάλλονται από τον ΕΛ.Γ.Α. στο πλαίσιο του συστήματος υποχρεωτικής ασφάλισης χρηματοδοτούνται από έσοδα τα οποία προέρχονται από την ειδική ασφαλιστική εισφορά, η Επιτροπή εκτιμά ότι μπορεί ενδεχομένως να θεωρηθεί ότι δεν παρέχουν αθέμιτο πλεονέκτημα στους δικαιούχους.
Ωστόσο, η αιτιολόγηση αυτή βάσει της λογικής και της φύσης του συστήματος δεν θα μπορούσε να καλύψει τυχόν περαιτέρω οικονομικές παρεμβάσεις του ελληνικού Δημοσίου στο σύστημα (πέρα από τη χρηματοδότηση μέσω των υποχρεωτικών εισφορών). Ωστόσο, στο στάδιο κίνησης της διαδικασίας έρευνας, η Επιτροπή δεν διέθετε επαρκή στοιχεία για να αποφανθεί ότι συντρέχει τέτοια περίπτωση. Ειδικότερα, η Επιτροπή είχε αμφιβολίες ότι τα εν λόγω μέτρα χρηματοδοτήθηκαν χωρίς περαιτέρω κρατική παρέμβαση.
(23)
Με βάση τα προαναφερόμενα, στο στάδιο κίνησης της διαδικασίας έρευνας η Επιτροπή είχε καταλήξει στο συμπέρασμα ότι δεν μπορούσε να αποκλειστεί το ενδεχόμενο οι αποζημιώσεις που καταβλήθηκαν από τον ΕΛ.Γ.Α. το 2008 και το 2009 στο πλαίσιο του συστήματος υποχρεωτικής ασφάλισης να εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης και να συνιστούν κρατικές ενισχύσεις.
2. Χαρακτηρισμός των μέτρων ως παράνομων ενισχύσεων
(24)
Η Επιτροπή έκρινε ότι οι ενισχύσεις που χορηγήθηκαν και καταβλήθηκαν χωρίς προηγούμενη κοινοποίηση συνιστούν παράνομη ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 1 στοιχείο στ) του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999.
3. Προκαταρκτική εκτίμηση του συμβιβάσιμου των ενισχύσεων
(25)
Δεδομένου ότι οι ελληνικές αρχές υποστήριξαν ότι τα εν λόγω μέτρα δεν συνιστούν κρατικές ενισχύσεις, η Επιτροπή δεν διέθετε στο στάδιο κίνησης της διαδικασίας τις απαιτούμενες πληροφορίες ώστε να μπορεί να αξιολογήσει κατά πόσο οι ενισχύσεις συμμορφώνονταν με τα νομικά κείμενα που ήταν σε ισχύ κατά τον χρόνο χορήγησης των ενισχύσεων, ήτοι το 2008 και το 2009. Στην περίπτωση αυτή πρόκειται για τις κατευθυντήριες γραμμές για τις κρατικές ενισχύσεις στον τομέα της γεωργίας και της δασοκομίας 2007-2013 (9) (εφεξής «κατευθυντήριες γραμμές») και ειδικότερα η ενότητα V.B σχετικά με τις ενισχύσεις για την αντιστάθμιση ζημιών στη γεωργική παραγωγή ή στα μέσα γεωργικής παραγωγής.
(26)
Από τις πληροφορίες που παρασχέθηκαν φαίνεται να προκύπτει ότι οι προβλεπόμενες αποζημιώσεις για το μεγαλύτερο μέρος των σχετικών καλλιεργειών αφορούσαν ζημίες οι οποίες κάλυπταν ένα κατώτατο όριο ίσο με 30 % λαμβάνοντας υπόψη τις απώλειες της παραγωγής ή τη χειροτέρευση της ποιότητας για ορισμένες παραγωγές, που σημειώθηκαν καθ’ όλη τη διάρκεια του συγκεκριμένου έτους, λόγω του συνδυασμού περισσοτέρων του ενός δυσμενών καιρικών φαινομένων καθώς και, όσον αφορά άλλες καλλιέργειες, εξαιτίας φυτικών ασθενειών επίσης. Οι πληροφορίες που διαβίβασαν οι ελληνικές αρχές δεν παρείχαν στοιχεία σχετικά με τη μέθοδο υπολογισμού των εν λόγω αποζημιώσεων.
(27)
Ως εκ τούτου, η Επιτροπή διατηρούσε αμφιβολίες για το κατά πόσο οι εν λόγω ενισχύσεις μπορούν να θεωρηθούν συμβιβάσιμες με την ενότητα V.B των κατευθυντήριων γραμμών.
IV. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΠΟΥ ΥΠΟΒΛΗΘΗΚΑΝ ΑΠΟ ΤΡΙΤΟΥΣ
(28)
Τα ενδιαφερόμενα μέρη που υπέβαλαν τις παρατηρήσεις τους είναι η Ευρωπαϊκή Ένωση Εμπόρων Γεωργικών Προϊόντων και Γεωργικών Προϊόντων Διατροφής, εφεξής «CELCAA», η Επιτροπή Εμπορίου Σιτηρών, Ζωοτροφών, Ελαιούχων Καρπών, Ελαιολάδου, Ελαίων, Λιπών και Γεωργικών Προμηθειών, εφεξής COCERAL καθώς και ένα τρίτο ενδιαφερόμενο μέρος, το οποίο ζήτησε να παραμείνει η ταυτότητά του απόρρητη.
(29)
Δεδομένου ότι πρόκειται για ανεξάρτητους εμπόρους (το τρίτο ενδιαφερόμενο μέρος) και ότι η CELCAA και η COCERAL έχουν ως στόχο την προστασία των συμφερόντων ανεξάρτητων εμπόρων, τα ενδιαφερόμενα μέρη εκτιμούν ότι οι εν λόγω ενισχύσεις, οι οποίες αρχικά χορηγούνταν σε γεωργούς, στην πραγματικότητα κατέληγαν σε γεωργικούς συνεταιρισμούς και στις ενώσεις τους οι οποίες, έχοντας την αποκλειστική διακίνηση των γεωργικών προϊόντων, ανταγωνίζονται συνεπώς τους ανεξάρτητους εμπόρους.
(30)
Σύμφωνα με τα ενδιαφερόμενα μέρη, η Ελλάδα δεν προσκόμισε αποδείξεις που να καταδεικνύουν ότι οι εν λόγω αποζημιώσεις χορηγήθηκαν για ζημίες που προκλήθηκαν εξαιτίας δυσμενών καιρικών συνθηκών. Οι ελληνικές αρχές δεν υπέβαλαν αναλυτική περιγραφή της φύσης των εν λόγω καιρικών συνθηκών υποστηριζόμενη από τα σχετικά μετεωρολογικά στοιχεία σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές.
(31)
Κατά την άποψη των ενδιαφερομένων μερών, οι ελληνικές αρχές δεν είχαν διευκρινίσει ούτε τη μέθοδο υπολογισμού που είχε χρησιμοποιηθεί για τις εν λόγω αποζημιώσεις ούτε το κατώτατο όριο ζημιών. Επίσης, οι εν λόγω αποζημιώσεις περιορίζονταν σε συγκεκριμένα γεωργικά προϊόντα, ενώ οι παραγωγοί άλλων προϊόντων που είχαν αποκλειστεί από τις αποζημιώσεις αυτές είχαν υποστεί επίσης απώλειες στην αντίστοιχη παραγωγή τους.
(32)
Εξάλλου, τα ενδιαφερόμενα μέρη ήταν της άποψης ότι η χορήγηση των εν λόγω αποζημιώσεων είχε αντίκτυπο στη διαμόρφωση των τιμών των τελικών προϊόντων λόγω της μείωσης των τιμών των προϊόντων για τα οποία είχαν ληφθεί οι αποζημιώσεις. Έτσι, οι εν λόγω ενισχύσεις παρείχαν οικονομικό πλεονέκτημα στους εμπλεκόμενους παραγωγούς δίνοντάς τους τη δυνατότητα να εμπορευθούν το μέρος της παραγωγής τους που δεν είχε επηρεαστεί από τις δυσμενείς καιρικές συνθήκες υπό όρους που νοθεύουν τον ανταγωνισμό. Από την άλλη πλευρά, οι ιδιωτικοί εμπορικοί φορείς (όπως έμποροι, αλευρόμυλοι, μύλοι ζωοτροφών, πτηνοτρόφοι, χοιροτρόφοι κ.λπ.) ήταν υποχρεωμένοι να ακολουθήσουν μια πολιτική τιμολόγησης την οποία επέβαλαν οι γεωργικοί συνεταιρισμοί και οι ενώσεις τους, γεγονός που έθεσε τους εν λόγω συνεταιρισμούς σε μονοπωλιακή θέση.
(33)
Επιπλέον, η κάλυψη την οποία προσφέρει ο ΕΛ.Γ.Α. απέναντι στους κινδύνους στους οποίους είναι εκτεθειμένος ο γεωργικός τομέας θα έπρεπε να τηρεί τις αρχές της αναλογικότητας και της ισότητας. Κατά την άποψη των ενδιαφερομένων μερών δεν είναι αποδεκτό οι αποζημιώσεις που χορηγήθηκαν από τον ΕΛ.Γ.Α. το 2008 και το 2009 να αντιστοιχούν σε ποσά τα οποία υπερβαίνουν τρεις και τέσσερις φορές αντίστοιχα τα συνολικά ποσά των ασφαλιστικών εισφορών για τα ίδια έτη.
(34)
Σύμφωνα με τα ενδιαφερόμενα μέρη, με το νέο δάνειο που σύναψε για το έτος 2009, ο ΕΛ.Γ.Α. «υποθήκευσε» σε μεγάλο βαθμό τα έσοδα που θα έχει τα επόμενα 10 έτη, δεδομένου ότι έχει ήδη επιβαρυνθεί με την αποπληρωμή του δανείου που είχε συνάψει για το έτος 2008 και για το οποίο είχε «υποθηκεύσει» προκαταβολικά τις ασφαλιστικές εισφορές των επομένων ετών. Τα ενδιαφερόμενα μέρη επισημαίνουν επιπλέον ότι την ύπαρξη δύο συμπληρωματικών δανείων τα οποία συνήψε ο ΕΛ.Γ.Α. το 2009, ήτοι ένα δάνειο ύψους 350 εκατ. ευρώ το οποίο ο ΕΛ.Γ.Α. συνήψε με την Τράπεζα Πειραιώς καθώς και ένα δάνειο ύψους 112 εκατ. ευρώ το οποίο ο ΕΛ.Γ.Α. συνήψε με την Αγροτική Τράπεζα της Ελλάδος και την Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος.
(35)
Τα ενδιαφερόμενα μέρη εξέφρασαν επίσης την άποψη ότι τα δάνεια των 444 εκατ. ευρώ και των 415 εκατ. ευρώ τα οποία συνάπτονται με εγγύηση του ελληνικού Δημοσίου συνιστούν έσοδα συμπληρωματικά προς τα έσοδα των ασφαλιστικών εισφορών, Συνεπώς, τα δάνεια αυτά θα πρέπει να θεωρούνται κρατικοί πόροι.
V. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΠΟΥ ΥΠΟΒΛΗΘΗΚΑΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ
1. Γενικές παρατηρήσεις σχετικά με τις αντισταθμιστικές ενισχύσεις που χορηγήθηκαν το 2008 και το 2009
(36)
Σύμφωνα με τις ελληνικές αρχές, οι αντισταθμιστικές ενισχύσεις που χορηγήθηκαν από τον ΕΛ.Γ.Α. στη διάρκεια των ετών 2008 και 2009 δεν συνιστούν κρατικές ενισχύσεις.
Η χρηματοδότηση του εν λόγω συστήματος ασφάλισης εξασφαλίζεται από τις ειδικές υποχρεωτικές εισφορές που καταβάλλουν οι γεωργοί. Δεδομένου ότι το εν λόγω σύστημα ασφάλισης διέπεται από την αρχή της κοινωνικής αλληλεγγύης, αφενός οι ειδικές υποχρεωτικές εισφορές δεν είναι αναγκαίο να είναι αυστηρά ανάλογες με τον ασφαλιζόμενο κίνδυνο και αφετέρου το ποσό των χορηγούμενων παροχών δεν πρέπει να είναι αναγκαστικά ανάλογο με τα έσοδα του ασφαλιζόμενου (10). Κατά συνέπεια, σύμφωνα με τις ελληνικές αρχές, στη συγκεκριμένη περίπτωση πρόκειται για γνήσιες αποζημιώσεις που χορηγήθηκαν για την αντιστάθμιση ζημιών που προκλήθηκαν στη γεωργική παραγωγή εξαιτίας δυσμενών καιρικών συνθηκών, σύμφωνα με την ελληνική νομοθεσία για τις γεωργικές ασφαλίσεις που καταβάλλονται από τον ΕΛ.Γ.Α.
Επίσης, σύμφωνα με τις ελληνικές αρχές, ο ΕΛ.Γ.Α. μπορεί να εξοφλήσει εντός των προβλεπομένων προθεσμιών τις οικονομικές υποχρεώσεις του στο πλαίσιο του συστήματος υποχρεωτικής ασφάλισης. Η ικανότητα αυτή του ΕΛ.Γ.Α. ενισχύεται με την εφαρμογή του νέου νόμου 3877/2010 σχετικά με το σύστημα προστασίας και ασφάλισης της αγροτικής δραστηριότητας, ο οποίος προβλέπει συμπληρωματικούς πόρους χρηματοδότησης υπέρ του ΕΛ.Γ.Α. Έτσι, ο νόμος αυτός αυξάνει, στις περισσότερες περιπτώσεις, την ειδική ασφαλιστική εισφορά (για τις ζημίες στη φυτική παραγωγή από 3 % σε 4 % και για τις ζημίες στη ζωική παραγωγή από 0,50 % σε 0,75 %). Επιπλέον, θεσπίζει μία προαιρετική ασφάλιση για ζημίες οι οποίες δεν καλύπτονται από την υποχρεωτική ασφάλιση καθώς και μία γενική ασφάλιση η οποία καταβάλλεται υπέρ του ΕΛ.Γ.Α. από τα φυσικά πρόσωπα που δεν είναι κατά κύριο λόγο γεωργοί καθώς και από νομικά πρόσωπα των οποίων η πλειοψηφία των μετοχών δεν ανήκει σε κατά κύριο επάγγελμα γεωργούς.
(37)
Ωστόσο, ακόμη κι αν οι αντισταθμιστικές ενισχύσεις θα έπρεπε να θεωρούνται κρατικές ενισχύσεις, οι ελληνικές αρχές εκτιμούν ότι είναι συμβιβάσιμες με το άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της Συνθήκης και τις κατευθυντήριες γραμμές. Οι ελληνικές αρχές υπέβαλαν στις υπηρεσίες της Επιτροπής αναλυτικά στοιχεία σχετικά με κάθε ενίσχυση που χορηγήθηκε από τον ΕΛ.Γ.Α. το 2008 και το 2009, αναφέροντας το όνομα και τον αριθμό φορολογικού μητρώου του δικαιούχου γεωργού, το νομό όπου βρίσκεται το αγροτεμάχιο, το είδος της καλλιέργειας, τη μονάδα μέτρησης της καλλιέργειας και τον αριθμό μονάδων που χρησιμοποιήθηκαν, το ποσό της ενίσχυσης και την ημερομηνία χορήγησης της ενίσχυσης, την περιγραφή των ζημιών και το επίπεδό τους σε σχέση με την κανονική παραγωγή.
(38)
Όσον αφορά τις αντισταθμιστικές ενισχύσεις που χορηγήθηκαν κατά τα έτη 2008 και 2009 για ζημίες που κατέστρεψαν άνω του 30 % της κανονικής φυτικής παραγωγής, οι ελληνικές αρχές εκτιμούν ότι πληρούνται όλοι οι όροι που προβλέπονται στα σημεία 124 έως 130 των κατευθυντήριων γραμμών καθώς και στο άρθρο 11 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1857/2006 της Επιτροπής, της 15ης Δεκεμβρίου 2006, σχετικά με την εφαρμογή των άρθρων 87 και 88 της συνθήκης στις κρατικές ενισχύσεις προς μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στον τομέα της παραγωγής γεωργικών προϊόντων και για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 70/2001 (11) (εφεξής «κανονισμός απαλλαγής»).
(39)
Κατά την άποψη των ελληνικών αρχών οι εν λόγω ενισχύσεις καταβλήθηκαν στους δικαιούχους παραγωγούς ή σε οργανώσεις παραγωγών των οποίων οι παραγωγοί ήταν μέλη, σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές και τον κανονισμό απαλλαγής. Ειδικότερα, οι ελληνικές αρχές διαβεβαίωσαν:
α)
ότι το ποσό των ενισχύσεων δεν υπερέβη σε καμία περίπτωση τις πραγματικές ζημίες που υπέστησαν οι παραγωγοί·
β)
όσον αφορά την ένταση των ενισχύσεων, ότι τηρήθηκαν οι όροι που προβλέπει το άρθρο 11 του κανονισμού απαλλαγής, δεδομένου ότι ο ΕΛ.Γ.Α. δεν κατέβαλε καμία αποζημίωση που να υπερβαίνει το 74,8 % της μείωσης των εσόδων από την πώληση του προϊόντος λόγω των δυσμενών καιρικών συνθηκών·
γ)
ότι από το ανώτατο ποσό των ζημιών που ήταν επιλέξιμες για ενίσχυση αφαιρέθηκαν τα ποσά που ενδεχομένως είχαν εισπραχθεί στο πλαίσιο συστημάτων ασφάλισης και οι δαπάνες που δεν είχαν πραγματοποιηθεί λόγω του δυσμενούς καιρικού φαινομένου·
δ)
ότι ο υπολογισμός της ζημίας πραγματοποιήθηκε στο επίπεδο της μεμονωμένης εκμετάλλευσης·
ε)
ότι η απόφαση χορήγησης των εν λόγω ενισχύσεων καθώς και η καταβολή τους πραγματοποιήθηκαν εντός της προθεσμίας των τριών ετών μετά την επέλευση της ζημίας και τεσσάρων ετών μετά την επέλευση της ζημίας αντίστοιχα, όπως ορίζεται στο άρθρο 11 παράγραφος 10 του κανονισμού απαλλαγής·
στ)
ότι οι εν λόγω ενισχύσεις δεν σωρεύτηκαν με άλλες κρατικές ενισχύσεις ή με χρηματοδοτικές συνεισφορές των κρατών μελών ή της Ένωσης σε σχέση με τις ίδιες επιλέξιμες δαπάνες. Οι δικαιούχοι παραγωγοί δεν έλαβαν ενισχύσεις για την αποκατάσταση των ίδιων ζημιών βάσει περισσοτέρων της μιας νομικών πράξεων, επομένως οι ενισχύσεις αυτές είχαν χορηγηθεί είτε σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμών είτε σύμφωνα με τον κανονισμό απαλλαγής ή τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1535/2007 της Επιτροπής, της 20ής Δεκεμβρίου 2007, για την εφαρμογή των άρθρων 87 και 88 της συνθήκης ΕΚ στις ενισχύσεις ήσσονος σημασίας (de minimis) στον τομέα της παραγωγής γεωργικών προϊόντων (12) (εφεξής «κανονισμός ήσσονος σημασίας») ή σύμφωνα με την ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με το προσωρινό κοινοτικό πλαίσιο της 22ας Ιανουαρίου 2009 για τη λήψη μέτρων κρατικής ενίσχυσης με σκοπό να στηριχθεί η πρόσβαση στη χρηματοδότηση κατά τη διάρκεια της τρέχουσας χρηματοπιστωτικής και οικονομικής κρίσης (13) (εφεξής «η ανακοίνωση για το προσωρινό κοινοτικό πλαίσιο»).
(40)
Όσον αφορά τη μέθοδο υπολογισμού της κανονικής παραγωγής, οι ελληνικές αρχές απέστειλαν πληροφορίες σχετικά με τη μέθοδο που χρησιμοποιήθηκε και επιβεβαίωσαν ότι τηρήθηκε η παράγραφος 128 των κατευθυντήριων γραμμών, σύμφωνα με την οποία σε περίπτωση χρήσης εναλλακτικής μεθόδου, αυτή πρέπει να είναι αντιπροσωπευτική και να μη βασίζεται σε αφύσικα υψηλές αποδόσεις. Ειδικότερα, η εκτίμηση των ζημιών που προκλήθηκαν εξαιτίας δυσμενών καιρικών συνθηκών πραγματοποιήθηκε σε επίπεδο μεμονωμένης εκμετάλλευσης από γεωπόνους βάσει επιτόπιων εκτιμήσεων, όπως προβλέπεται από τον κανονισμό Ασφάλισης (Φυτικής Παραγωγής) του ΕΛ.Γ.Α. Κατά τον επιτόπιο έλεγχο, ο γεωπόνος-εκτιμητής υπολογίζει την έκταση του αγροτεμαχίου με όλα τα κατάλληλα μέσα (ταινία μέτρησης, χάρτες εντοπισμού των αγροτεμαχίων, συσκευή GPS) και στις περιπτώσεις δενδρωδών καλλιεργειών, μετρά τον αριθμό των δένδρων. Στη συνέχεια, ο γεωπόνος εκτιμά την αναμενόμενη παραγωγή του αγροτεμαχίου λαμβάνοντας υπόψη τις τεχνικές καλλιέργειας που χρησιμοποιήθηκαν (ειδικότερα την πυκνότητα της φύτευσης, το σύστημα κλάδευσης στη δενδροκομία, τις πρώιμες καλλιέργειες με τη χρήση πλαστικών φύλλων, το σύστημα άρδευσης), την ποικιλία των ειδών που καλλιεργήθηκαν, την προηγούμενη καλλιέργεια στην περίπτωση ετήσιων καλλιεργειών, την καλλιεργητική φροντίδα (ιδίως τη λίπανση και την καταπολέμηση των παρασίτων), την παραγωγικότητα του εδάφους και ενδεχόμενες ιδιαιτερότητες του έτους παραγωγής (όπως ξηρασία, προβλήματα καρπόδεσης). Τέλος, αξιολογείται το ποσοστό των ζημιών επί της αναμενόμενης παραγωγής του αγροτεμαχίου. Για να προσδιοριστεί το ποσοστό των ζημιών, πραγματοποιούνται δειγματοληψίες σε διαφορετικά σημεία του αγροτεμαχίου λαμβάνοντας υπόψη την ποσοτική απώλεια της αναμενόμενης παραγωγής, την ποιοτική υποβάθμιση εξαιτίας των ζημιών, την αναγκαία καλλιεργητική φροντίδα μετά την επέλευση των ζημιών (όπως συμπληρωματική φυτοπροστασία, συμπληρωματικό βοτάνισμα, αφαίρεση κατεστραμμένων φρούτων).
2. Ειδικές παρατηρήσεις σχετικά με τις αντισταθμιστικές ενισχύσεις που χορηγήθηκαν το 2008
(41)
Μεταξύ των ενισχύσεων που χορήγησε ο ΕΛ.Γ.Α. στη διάρκεια του 2008, ήτοι 386 986 648 ευρώ, καταβλήθηκαν στους παραγωγούς αποζημιώσεις της τάξεως των 373 257 465,71 για την αντιστάθμιση ζημιών που υπέστησαν στη φυτική τους παραγωγή εξαιτίας δυσμενών καιρικών συνθηκών. Όσον αφορά τις ενισχύσεις αυτές, ο ΕΛ.Γ.Α. εφάρμοσε το άρθρο 6 του κανονισμού Ασφάλισης Φυτικής Παραγωγής σχετικά με τις αποζημιώσεις σε παραγωγούς γεωργικών προϊόντων για την αντιστάθμιση ζημιών που προκλήθηκαν εξαιτίας δυσμενών καιρικών συνθηκών, όπως προβλέπονται στον νόμο 1790/1988 που θεσπίζει το σύστημα ασφάλισης του ΕΛ.Γ.Α.
(42)
Για τις εν λόγω ενισχύσεις, η Ελλάδα υπέβαλε μετεωρολογικά στοιχεία σχετικά με τις δυσμενείς κλιματικές συνθήκες που παρατηρήθηκαν κατά την καλλιεργητική περίοδο 2007-2008. Αυτά τα δυσμενή καιρικά φαινόμενα αναγνωρίστηκαν επισήμως από τις δημόσιες αρχές. Πρόκειται ειδικότερα για τον καύσωνα που παρατηρήθηκε στα τέλη Ιουνίου και Ιουλίου 2007 σε ολόκληρη τη χώρα, τις ισχυρές βροχοπτώσεις που σημειώθηκαν στις περισσότερες περιφέρειες της χώρας τον Οκτώβριο του 2007 και τους ξηρούς και θερμούς καθοδικούς ανέμους που παρατηρήθηκαν τον ίδιο μήνα στην Κρήτη, τις ανεμοθύελλες και το χαλάζι που έπληξαν στις αρχές Αυγούστου 2008 ορισμένους νομούς της βορειοδυτικής και της κεντρικής ηπειρωτικής Ελλάδας, καθώς και τους θυελλώδεις ανέμους που σημειώθηκαν στα τέλη Αυγούστου στις περιοχές της Μαγνησίας, της Βοιωτίας, της Ανατολικής Αττικής και στα νησιά της Εύβοιας και της Κρήτης.
Ειδικότερα, οι εν λόγω αποζημιώσεις χορηγήθηκαν για ζημίες που υπερέβαιναν τα ακόλουθα ποσοστά της κανονικής παραγωγής (14):
Ελάχιστο ποσοστό ζημιών σε σχέση με την κανονική παραγωγή
Συνολικό ποσό αποζημιώσεων
(ευρώ)
Αριθμός αγροτεμαχίων που υπέστησαν ζημίες
% επί του συνολικού ποσού των αποζημιώσεων
20 %-29 %
26 063 999,19
101 162
6,98 %
30 %-100 %
347 193 466,52
565 244
93,02 %
Σύνολο
373 257 465,71
666 406
100 %
Επιπλέον, ο ΕΛ.Γ.Α. χορήγησε συμπληρωματικές αποζημιώσεις της τάξεως των 2 472 785,97 ευρώ σε παραγωγούς που είχαν υποστεί στη διάρκεια της ίδιας καλλιεργητικής περιόδου 2007-2008 διαδοχικές ζημίες στην ίδια φυτική παραγωγή εξαιτίας δυσμενών καιρικών συνθηκών. Για το 6,98 % του συνολικού ποσού των εν λόγω αποζημιώσεων το επίπεδο ζημιών ανερχόταν επίσης σε 20 % έως 30 % της κανονικής παραγωγής ενώ για το 93,02 % του συνολικού ποσού των αποζημιώσεων οι ζημίες είχαν καταστρέψει πάνω από το 30 % της κανονικής παραγωγής.
(43)
Επιπλέον, μεταξύ των ενισχύσεων που κατέβαλε ο ΕΛ.Γ.Α. στους παραγωγούς στη διάρκεια του 2008 χορηγήθηκαν επίσης οι ακόλουθες ενισχύσεις:
α)
ενισχύσεις της τάξεως των 7 338 119,74 ευρώ για απώλειες ζωικού κεφαλαίου. Μεταξύ των απωλειών αυτών, ένα ποσό της τάξεως του 1 860 279,67 ευρώ αντιστοιχούσε σε απώλειες ζωικού κεφαλαίου εξαιτίας δυσμενών καιρικών συνθηκών, ένα ποσό 3 188 825,78 ευρώ αντιπροσώπευε απώλειες εξαιτίας ζωικών ασθενειών ή παθήσεων και ένα ποσό ύψους 2 289 014,29 αντιπροσώπευε απώλειες που προκλήθηκαν από άλλες ζημίες (όπως επιθέσεις από άγρια ζώα, αρκούδες, λύκους και αδέσποτους σκύλους). Οι ελληνικές αρχές θεωρούν ότι οι ενισχύσεις αυτές αποτελούν γνήσιες αποζημιώσεις στο πλαίσιο του συστήματος υποχρεωτικής ασφάλισης και ότι δεν συνιστούν κρατικές ενισχύσεις υπό την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης·
β)
ενισχύσεις της τάξεως των 114 374,86 ευρώ για ζημίες στη φυτική παραγωγή που προξένησε η αρκούδα. Οι ενισχύσεις αυτές χορηγήθηκαν στο πλαίσιο του προγράμματος της Ένωσης «LIFE» για την προστασία της καφέ αρκούδας στην Ελλάδα. Η ένταση των ενισχύσεων ήταν της τάξεως του 100 % και
γ)
ενισχύσεις ύψους 3 803 901,72 ευρώ για διορθωτικές ενέργειες κατόπιν εκ παραδρομής λανθασμένων καταχωρίσεων στις εκθέσεις εκτίμησης ζημιών στη φυτική παραγωγή και το ζωικό κεφάλαιο. Τα λάθη αυτά, τα οποία διαπιστώθηκαν μετά την καταβολή των ενισχύσεων στους γεωργούς, συνιστούσαν οφειλές του ΕΛ.Γ.Α. προς τους δικαιούχους.
3. Ειδικές παρατηρήσεις σχετικά με αντισταθμιστικές ενισχύσεις που χορηγήθηκαν το 2009
(44)
Όσον αφορά τις αποζημιώσεις που καταβλήθηκαν στη διάρκεια του 2009 βάσει της διυπουργικής απόφασης, ύψους 415 019 452 ευρώ, στον πίνακα που ακολουθεί παρατίθενται τα σχετικά προϊόντα, οι καιρικές συνθήκες που προκάλεσαν τις ζημίες και η περιγραφή των ζημιών.
Γεωργικό προϊόν
Συνολικό ποσό αποζημίωσης
(ευρώ)
Δυσμενείς καιρικές συνθήκες
Περιγραφή των ζημιών που προκλήθηκαν
1.
Αμύγδαλα
Κεράσια
Βερίκοκα (ποικιλία Μπεμπέκου)
Μήλα
Δαμάσκηνα
Αχλάδια
56 580 555
(για όλα τα προϊόντα)
Υψηλές θερμοκρασίες και καύσωνας
Θερμός και ξηρός χειμώνας
Ξηρασία μεγάλης διάρκειας
Αιφνίδιες μεταβολές θερμοκρασίας
Οι υψηλές θερμοκρασίες και ο καύσωνας στη διάρκεια του καλοκαιριού του 2007 είχαν αρνητικές επιπτώσεις στην παραγωγή των προϊόντων αυτών, ιδίως στον σχηματισμό των ανθοφόρων οφθαλμών των οπωροκαλλιεργειών. Η παρατεταμένη ξηρασία το 2007 και οι αιφνίδιες μεταβολές της θερμοκρασίας προκάλεσαν τη μείωση της παραγωγής. Επιπλέον, εξαιτίας του θερμού και ξηρού χειμώνα, οι ώρες λήθαργου πολλών δενδροκαλλιεργειών δεν ήταν επαρκείς
2.
Ροδάκινα
10 970 348
Ίδιες κλιματικές συνθήκες με τον αριθ. 1
Ίδιες ζημίες που προκλήθηκαν και στον αριθ. 1
3.
Σπαράγγια
6 751 747
Θερμός και ξηρός χειμώνας
Χαμηλές θερμοκρασίες
Ο θερμός και ξηρός χειμώνας της περιόδου 2007-2008 συνέβαλε στην αυξημένη καταβολική δραστηριότητα των σπαραγγιών και προκάλεσε την απώλεια των θρεπτικών ουσιών που είχαν αποθηκευθεί. Οι συνθήκες αυτές είχαν ως αποτέλεσμα την ξαφνική μείωση της μελλοντικής παραγωγής σπαραγγιών. Η ήδη μειωμένη παραγωγή επηρεάστηκε επίσης από τις χαμηλές θερμοκρασίες που επικράτησαν τον Φεβρουάριο του 2008 και οι οποίες επιβράδυναν την ανάπτυξη. Αυτό προκάλεσε επιπλέον μείωση της συγκομιδής σπαραγγιών το 2008 στην Ελλάδα.
4.
Ανατολικά καπνά
13 817 834
Υψηλές θερμοκρασίες και καύσωνας
Ξηρασία
Οι υψηλές θερμοκρασίες και ο καύσωνας στη διάρκεια του καλοκαιριού του 2007 σε συνδυασμό με την ξηρασία κατέστησαν δυσχερή την αντιμετώπιση των προσβολών από έντομα και των ιών που μεταδόθηκαν από θρίπες και οδήγησαν στη μείωση της παραγωγής καπνού στο σύνολο της χώρας.
5.
Θερινά γεώμηλα
7 220 996
Υψηλές θερμοκρασίες
Οι υψηλές θερμοκρασίες στη διάρκεια του καλοκαιριού του 2006 και του 2008 κατέστησαν δυσχερή την αντιμετώπιση εντομολογικών και φυτοπαθολογικών προσβολών της καλλιέργειας θερινών γεώμηλων σε πολλούς νομούς της Ελλάδας.
6.
Βαμβάκι
109 564 462
Ξηρασία μεγάλης διάρκειας
Θερμό καλοκαίρι
Ψυχρό φθινόπωρο
Βροχοπτώσεις
Η παρατεταμένη ξηρασία προκάλεσε τη μείωση των αποθεμάτων νερού. Το θερμό καλοκαίρι, το οποίο ακολούθησε ένα ψυχρό φθινόπωρο, σε συνδυασμό με τις έντονες βροχοπτώσεις προς τα τέλη Σεπτεμβρίου του 2008 προκάλεσαν τη μείωση και την υποβάθμιση της ποιότητας της παραγωγής βαμβακιού σε ολόκληρη τη χώρα.
7.
Ελιές
72 026 112
Ξηρασία
Παγετός
Βροχοπτώσεις
Η παρατεταμένη ξηρασία, ο παγετός που σημειώθηκε τον Φεβρουάριο του 2008 μετά από έναν ήπιο χειμώνα, οι υψηλές θερμοκρασίες και οι έντονες βροχοπτώσεις κατά την περίοδο άνθησης των ελαιόδεντρων προκάλεσαν σημαντική μείωση της παραγωγής ελιάς σε ολόκληρη τη χώρα.
8.
Σιτηρά (αραβόσιτος, σιτάρι μαλακό, κριθάρι, βρώμη, σίκαλη, ρύζι)
138 087 394
Βροχοπτώσεις
Μεταβολές θερμοκρασίας
Οι βροχοπτώσεις και οι μεταβολές της θερμοκρασίας στη διάρκεια της άνοιξης και του φθινοπώρου του 2008 προκάλεσαν υποβάθμιση της παραγωγής σιτηρών και διευκόλυναν την ανάπτυξη φυτοπαθολογικών προσβολών. Η υποβάθμιση της ποιότητας οφείλεται επίσης στην απουσία των απαραίτητων θρεπτικών ουσιών (πρωτεΐνη, γλουτένη) εξαιτίας δυσμενών καιρικών συνθηκών.
Σύνολο
415 019 448
(45)
Σύμφωνα με τις ελληνικές αρχές, μεταξύ των αποζημιώσεων της τάξεως των 415 019 452 ευρώ, οι ενισχύσεις ύψους 27 614 905 ευρώ που καταβλήθηκαν σε 871 παραγωγούς θεωρούνται ως κρατικές ενισχύσεις συμβιβάσιμες με την εσωτερική αγορά δυνάμει του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της Συνθήκης και των κατευθυντήριων γραμμών.
(46)
Το υπόλοιπο ποσό των ενισχύσεων αυτών, ήτοι 387 404 547 ευρώ, καταβλήθηκε σε 784 408 παραγωγούς. Σύμφωνα με τις ελληνικές αρχές, οι εν λόγω ενισχύσεις είναι συμβιβάσιμες με την εσωτερική αγορά δυνάμει του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της Συνθήκης και του κανονισμού απαλλαγής.
Κατά την άποψη των ελληνικών αρχών, οι εν λόγω ενισχύσεις πληρούσαν όλους τους όρους του άρθρου 11 του κανονισμού απαλλαγής. Ειδικότερα:
α)
η ακαθάριστη ένταση των ενισχύσεων δεν υπερέβη το 80 % της μείωσης των εσόδων από την πώληση του προϊόντος λόγω των δυσμενών καιρικών συνθηκών·
β)
ο υπολογισμός της ζημίας πραγματοποιήθηκε στο επίπεδο της μεμονωμένης εκμετάλλευσης·
γ)
το ποσό των ζημιών δεν περιλάμβανε δαπάνες οι οποίες δεν είχαν προκληθεί εξαιτίας δυσμενών καιρικών συνθηκών και οι παραγωγοί δεν είχαν λάβει αποζημιώσεις από άλλους οργανισμούς ασφάλισης·
δ)
οι εν λόγω αποζημιώσεις είχαν καταβληθεί απευθείας στους γεωργούς·
ε)
η απόφαση χορήγησης των εν λόγω ενισχύσεων καθώς και η καταβολή τους πραγματοποιήθηκαν εντός της προθεσμίας των τριών ετών μετά την επέλευση της ζημίας και τεσσάρων ετών μετά την επέλευση της ζημίας αντίστοιχα·
στ)
η μέθοδος υπολογισμού της κανονικής παραγωγής είναι η ίδια με εκείνη που περιγράφεται στην αιτιολογική σκέψη 42 για τις ενισχύσεις που χορηγήθηκαν το 2008.
(47)
Επιπλέον, οι ελληνικές αρχές εκτιμούν πως ακόμη κι αν οι ενισχύσεις αυτές δεν μπορούσαν να θεωρηθούν ως γνήσιες αποζημιώσεις (βλέπε αιτιολογική σκέψη 36) ή συμβιβάσιμες με τον κανονισμό απαλλαγής (βλέπε αιτιολογική σκέψη 46), θα έπρεπε να θεωρηθούν συμβιβάσιμες με το άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο β) της Συνθήκης και με την ανακοίνωση για το προσωρινό κοινοτικό πλαίσιο.
Η χορήγηση των εν λόγω ενισχύσεων διευκόλυνε την πρόσβαση των δικαιούχων γεωργών σε χρηματοδότηση. Έτσι, οι εν λόγω αποζημιώσεις διασφάλισαν χρηματοοικονομική ρευστότητα στην πρωτογενή παραγωγή στην Ελλάδα, τον μοναδικό τομέα στον οποίο το ελληνικό κράτος μπορούσε να βασιστεί κατά τη διάρκεια των πρώτων αυτών μηνών της οικονομικής κρίσης ώστε να αποφύγει κινδύνους σε άλλους τομείς της ελληνικής οικονομίας. Ωστόσο, οι ενισχύσεις αυτές δεν χορηγήθηκαν χωρίς να εφαρμοστούν συγκεκριμένα κριτήρια. Αντιθέτως, χορηγήθηκαν μόνο σε περιπτώσεις πραγματικών οικονομικών προβλημάτων που συνδέονταν αποκλειστικά με την παραγωγή γεωργικών προϊόντων και πιο συγκεκριμένα σε περιπτώσεις προβλημάτων στη γεωργική παραγωγή συνδεόμενων με την ύπαρξη δυσμενών καιρικών συνθηκών (βλέπε αιτιολογική σκέψη 44). Για το μεγαλύτερο μέρος των ενισχύσεων αυτών, δεν είχαν καθοριστεί κατώτατα όρια όσον αφορά την ένταση και τον βαθμό του προβλήματος κάθε παραγωγού, με στόχο να στηριχθεί η ελληνική γεωργική οικονομία γενικότερα.
(48)
Επιπλέον, σύμφωνα με το σημείο 7 στοιχείο α) της ανακοίνωσης για το προσωρινό κοινοτικό πλαίσιο, η Επιτροπή εφαρμόζει όσον αφορά τις μη κοινοποιημένες ενισχύσεις (15) την εν λόγω ανακοίνωση εάν η ενίσχυση χορηγήθηκε μετά τις 17 Δεκεμβρίου 2008. Συνεπώς, οι ελληνικές αρχές είναι της άποψης ότι το σημείο 7 στοιχείο α) της εν λόγω ανακοίνωση εφαρμόζεται όσον αφορά τις εν λόγω μη κοινοποιημένες ενισχύσεις, δεδομένου ότι χορηγήθηκαν στους παραγωγούς μετά τις 17 Δεκεμβρίου 2008.
(49)
Οι ελληνικές αρχές εκτιμούν ότι οι ενισχύσεις αυτές, οι οποίες προβλέφθηκαν κατ’ εξαίρεση, με τη διυπουργική απόφαση, συγκέντρωναν όλες τις προϋποθέσεις που ορίζονται στο σημείο 4.2.2 της ανακοίνωσης για το προσωρινό κοινοτικό πλαίσιο. Ειδικότερα:
α)
οι ενισχύσεις χορηγήθηκαν υπό τη μορφή καθεστώτος, δεδομένου ότι βασίζονταν στη διυπουργική απόφαση·
β)
χορηγήθηκαν μόνο σε επιχειρήσεις που δεν ήταν προβληματικές την 1η Ιουλίου 2008, σύμφωνα με τις κοινοτικές κατευθυντήριες γραμμές για τις κρατικές ενισχύσεις για τη διάσωση και αναδιάρθρωση προβληματικών επιχειρήσεων. Οι ελληνικές αρχές επιβεβαίωσαν ότι οι ενισχύσεις αυτές είχαν χορηγηθεί αποκλειστικά σε φυσικά πρόσωπα και ότι τα πρόσωπα αυτά, στο μεγαλύτερο μέρος τους, είχαν εξαιρεθεί βάσει της ελληνικής νομοθεσίας από την υποβολή φορολογικής δήλωσης καθώς τα ετήσια έσοδά τους ήταν κάτω των 12 000 ευρώ. Όλοι οι παραγωγοί οι οποίοι έλαβαν τις εν λόγω αποζημιώσεις είχαν τρέχουσες συναλλαγές με τράπεζες, καθώς οι πληρωμές των ενισχύσεων κατατέθηκαν στους τραπεζικούς τους λογαριασμούς. Οι ελληνικές αρχές βεβαιώνουν ότι οι εν λόγω παραγωγοί ήταν αξιόχρεοι και είχαν δυνατότητα επαρκούς τραπεζικής χρηματοδότησης. Συνεπώς, οι παραγωγοί αυτοί δεν αντιμετώπιζαν οικονομικά προβλήματα κατά τον χρόνο καταβολής των εν λόγω ενισχύσεων·
γ)
το καθεστώς ενισχύσεων δεν εφαρμόστηκε σε επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνταν στον τομέα της αλιείας·
δ)
οι εν λόγω ενισχύσεις δεν αποτέλεσαν εξαγωγικές ενισχύσεις ούτε ενισχύσεις που ευνοούν τα εγχώρια προϊόντα έναντι των εισαγομένων·
ε)
είχαν χορηγηθεί κατά τη διάρκεια του έτους 2009, συνεπώς πριν από τις 31 Δεκεμβρίου 2010, όπως προβλέπεται στο σημείο 4.2.2 στοιχείο στ) της ανακοίνωσης για το προσωρινό κοινοτικό πλαίσιο και
στ)
το ποσό της ενίσχυσης ανά γεωργό κυμάνθηκε μεταξύ 7 501 ευρώ και 15 000 ευρώ.
(50)
Σύμφωνα με το σημείο 4.2.2 στοιχείο ζ) της ανακοίνωσης για το προσωρινό κοινοτικό πλαίσιο, οι σχετικές ενισχύσεις που θα λάμβανε κάθε δικαιούχος γεωργός δεν έπρεπε να φέρουν το συνολικό ποσό των ενισχύσεων που ελήφθησαν από τον δικαιούχο γεωργό στη διάρκεια της περιόδου από 1ης Ιανουαρίου 2008 έως 31ης Δεκεμβρίου 2010, σε επίπεδο υψηλότερο του ανώτατου ορίου των 15 000 ευρώ. Κατά την άποψη των ελληνικών αρχών, το γεγονός ότι ο ΕΛ.Γ.Α. δεν έλαβε από τους ενδιαφερόμενους γεωργούς δήλωση σε γραπτή ή ηλεκτρονική μορφή σχετικά με οποιαδήποτε άλλη ενίσχυση ήσσονος σημασίας (de minimis) και ενίσχυση βάσει της ανακοίνωσης για το προσωρινό κοινοτικό πλαίσιο, η οποία ελήφθη εντός του τρέχοντος φορολογικού έτους, αποτελούσε απλώς ένα τυπικό ζήτημα. Έτσι, η μη τήρηση αυτής της τυπικής διαδικασίας δεν θα έπρεπε να οδηγήσει στο συμπέρασμα ότι δεν πληρούται η προϋπόθεση που ορίζεται στο σημείο 4.2.2 στοιχείο ζ) της ανακοίνωσης για το προσωρινό κοινοτικό πλαίσιο καθόσον, όπως μπορεί να αποδειχθεί από το μηχανογραφικό σύστημα του ΕΛ.Γ.Α., η Ελλάδα δεν είχε χορηγήσει κατά τη διάρκεια της περιόδου από 1ης Ιανουαρίου 2008 έως 31ης Δεκεμβρίου 2010 ενισχύσεις ήσσονος σημασίας στους παραγωγούς του πρωτογενούς τομέα γεωργικών προϊόντων ή ενισχύσεις βάσει της ανακοίνωσης για το προσωρινό κοινοτικό πλαίσιο.
(51)
Σε κάθε περίπτωση, κατά την άποψη των ελληνικών αρχών, από αυτό το ποσό των 387 404 547 ευρώ, ενισχύσεις ύψους 75 382 500 ευρώ μπορεί να θεωρηθεί ότι εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού ήσσονος σημασίας.
(52)
Οι ελληνικές αρχές εκτιμούν ότι οι ενισχύσεις ύψους 75 382 500 ευρώ συγκέντρωναν όλες τις προϋποθέσεις που ορίζονται στον κανονισμό ήσσονος σημασίας. Ειδικότερα:
α)
σύμφωνα με το άρθρο 3 παράγραφος 2 του κανονισμού ήσσονος σημασίας, για τις προαναφερόμενες ενισχύσεις, οι δικαιούχοι γεωργοί δεν έλαβαν αποζημιώσεις που υπερβαίνουν το ποσό των 7 500 ευρώ ανά γεωργό κατά την περίοδο των οικονομικών ετών 2008 έως 2010·
β)
το σωρευτικό ποσό των ενισχύσεων ήσσονος σημασίας που χορηγήθηκαν από την Ελλάδα στις γεωργικές επιχειρήσεις για περίοδο τριών οικονομικών ετών δεν υπερέβη το ποσό των 75 382 500 ευρώ, δηλαδή το ανώτατο σωρευτικό ποσό για την Ελλάδα σύμφωνα με το άρθρο 3 παράγραφος 3 και το παράρτημα του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1535/2007.
4. Παρατηρήσεις σχετικά με τις παρατηρήσεις που υπέβαλαν οι ενδιαφερόμενοι τρίτοι
(53)
Η Ελλάδα υποστηρίζει ότι τα ενδιαφερόμενα μέρη δεν προσκόμισαν στοιχεία που να καταδεικνύουν ότι οι εν λόγω αποζημιώσεις είχαν αντίκτυπο στη θέση των μελών τους στην εσωτερική αγορά.
(54)
Όσον αφορά την παρατήρηση ότι δεν υποβλήθηκε η περιγραφή της φύσης των δυσμενών καιρικών συνθηκών, οι ελληνικές αρχές υπογραμμίζουν ότι μια τέτοια περιγραφή δεν απαιτείται από τη σχετική διυπουργική απόφαση για τις αποζημιώσεις και ότι, αντιθέτως, αυτό που ήταν αναγκαίο να καταδειχθεί ήταν αφενός η ύπαρξη των δυσμενών καιρικών συνθηκών και αφετέρου εάν οι ζημίες που προκλήθηκαν κάλυπταν το κατώτατο όριο του 30 % σε σχέση με την κανονική παραγωγή. Επιπλέον, στο πλαίσιο των παρατηρήσεων που υπέβαλε στην Επιτροπή, η Ελλάδα παρουσίασε αναλυτικά στοιχεία σχετικά με τις εν λόγω καιρικές συνθήκες υποστηριζόμενα από κατάλληλα μετεωρολογικά στοιχεία.
(55)
Όσον αφορά την παρατήρηση ότι η Ελλάδα δεν διευκρίνισε ούτε τη μέθοδο υπολογισμού που χρησιμοποιήθηκε για τις εν λόγω αποζημιώσεις ούτε το κατώτατο όριο ζημιών, οι ελληνικές αρχές υπενθυμίζουν ότι στο πλαίσιο των παρατηρήσεων που υπέβαλαν στην Επιτροπή προσκόμισαν αναλυτικά στοιχεία και για τα δύο αυτά ζητήματα.
(56)
Σύμφωνα με τις ελληνικές αρχές, η χορήγηση των εν λόγω αποζημιώσεων δεν είχε αντίκτυπο στους τελικούς καταναλωτές δεδομένου ότι η μείωση των τιμών των σχετικών γεωργικών προϊόντων δεν οδήγησε σε μείωση των τιμών λιανικής πώλησης. Για να υποστηρίξουν την άποψη αυτή, οι ελληνικές αρχές προσκόμισαν άρθρα από τον ελληνικό Τύπο, τα οποία έδειχναν ότι οι τιμές λιανικής πολλών γεωργικών προϊόντων, συμπεριλαμβανομένων των εμπλεκομένων στην προκειμένη περίπτωση προϊόντων, παρέμειναν σε υψηλά επίπεδα παρά το γεγονός ότι η τιμή χονδρικής πώλησης αυτών των γεωργικών προϊόντων είχε μειωθεί.
VI. ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ
1. Ύπαρξη κρατικής ενίσχυσης κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης
(57)
Το άρθρο 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης ορίζει ότι ενισχύσεις που χορηγούνται υπό οποιαδήποτε μορφή από τα κράτη ή με κρατικούς πόρους και που νοθεύουν ή απειλούν να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό διά της ευνοϊκής μεταχειρίσεως ορισμένων επιχειρήσεων ή ορισμένων κλάδων παραγωγής είναι ασυμβίβαστες με την εσωτερική αγορά, κατά το μέτρο που επηρεάζουν τις μεταξύ κρατών μελών συναλλαγές. Η Επιτροπή εκτιμά ότι πληρούνται οι προαναφερθείσες προϋποθέσεις για τα σχετικά μέτρα.
(58)
Παροχές που χορηγούνται από κρατικούς πόρους
Όπως προκύπτει από την απόφαση του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (νυν Δικαστήριο) της 22ας Μαΐου 2003 στην υπόθεση C-355/00, Φρέσκοτ A.E. κατά Ελληνικού Δημοσίου (16) (εφεξής «υπόθεση Φρέσκοτ»), οι παροχές που χορηγεί ο ΕΛ.Γ.Α. χρηματοδοτούνται από κρατικούς πόρους και ότι καταλογίζονται στο Δημόσιο κατά την έννοια της νομολογίας του Δικαστηρίου (17).
Όπως και στην υπόθεση Φρέσκοτ έτσι και στη παρούσα υπόθεση, από το άρθρο 5α του νόμου 1790/1988 (βλέπε επίσης αιτιολογική σκέψη 11), και τις λοιπές ισχύουσες διατάξεις της ελληνικής ισχύουσας νομοθεσίας, προκύπτει ότι τα έσοδα του ΕΛ.Γ.Α. από την ειδική ασφαλιστική εισφορά εισπράττονται από την αρμόδια οικονομική υπηρεσία, εισάγονται στον κρατικό προϋπολογισμό ως έσοδα του Δημοσίου και αποδίδονται στον ΕΛ.Γ.Α. μέσω του προϋπολογισμού του Υπουργείου Γεωργίας. Κατά συνέπεια, το γεγονός ότι οι εν λόγω εισφορές καταχωρίζονται λογιστικά ως έσοδα του Δημοσίου αρκεί για να θεωρηθεί ότι οι παροχές που χορηγούνται από τον ΕΛ.Γ.Α. προέρχονται από κρατικούς πόρους.
Επιπλέον, σύμφωνα με το άρθρο 2 του νόμου 1790/1998 (18), με απόφαση του Υπουργού Γεωργίας, ο ΕΛ.Γ.Α. μπορεί να καταβάλει ενισχύσεις ή αποζημιώσεις στους δικαιούχους με μεταφορά πόρων από τον κρατικό προϋπολογισμό ή με δανεισμό εκ μέρους του ΕΛ.Γ.Α. με την εγγύηση του ελληνικού Δημοσίου και την υποχρέωση του Δημοσίου για την αποπληρωμή του δανείου.
Από τη νομολογία του Δικαστηρίου προκύπτει ότι τα πλεονεκτήματα που χορηγούνται άμεσα από το κράτος καθώς και τα πλεονεκτήματα που χορηγούνται από δημόσιους η ιδιωτικούς φορείς τους οποίους έχει ορίσει ή ιδρύσει το κράτος αυτό, συνιστούν κρατικούς πόρους κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης (19). Κατά συνέπεια, στην προκειμένη περίπτωση, τα δύο δάνεια που σύναψε ο ΕΛ.Γ.Α. για τις αποζημιώσεις που καταβλήθηκαν το 2008 και το 2009 με την εγγύηση του ελληνικού Δημοσίου. (βλέπε αιτιολογικές σκέψεις 15 και 17) συνιστούν κρατικούς πόρους κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης, δεδομένου ότι αποτελούν μέρος των πόρων του ΕΛ.Γ.Α., ο οποίος αποτελεί νομικό πρόσωπο ιδιωτικού δικαίου που ανήκει εξ ολοκλήρου στο Δημόσιο και τελεί υπό την εποπτεία του Υπουργού Γεωργίας (βλέπε επίσης αιτιολογική σκέψη 8).
(59)
Μέτρα που επηρεάζουν τις συναλλαγές και νοθεύουν ή απειλούν να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό
Η Επιτροπή διαπιστώνει ότι οι εν λόγω αποζημιώσεις παρέχουν ένα πλεονέκτημα στους εγχώριους παραγωγούς σε σχέση με τους λοιπούς παραγωγούς της Ένωσης οι οποίοι δεν λαμβάνουν την ίδια στήριξη. Ο γεωργικός τομέας είναι ανοιχτός στον ανταγωνισμό σε επίπεδο Ένωσης (20) και, ως εκ τούτου, ευαίσθητος σε κάθε μέτρο υπέρ της παραγωγής στο ένα ή το άλλο κράτος μέλος (21). Συνεπώς, οι εν λόγω αποζημιώσεις απειλούν να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό στην εσωτερική αγορά και να επηρεάσουν τις συναλλαγές μεταξύ κρατών μελών.
(60)
Μέτρα που ευνοούν ορισμένες επιχειρήσεις ή ορισμένους κλάδους παραγωγής
Σύμφωνα με τη νομολογία του Δικαστηρίου (22), θεωρούνται ως ενισχύσεις οι παρεμβάσεις οι οποίες, ανεξαρτήτως μορφής, ελαφρύνουν τις επιβαρύνσεις που κανονικώς βαρύνουν τον προϋπολογισμό μιας επιχειρήσεως και οι οποίες κατά συνέπεια, χωρίς να είναι επιδοτήσεις υπό τη στενή έννοια του όρου, είναι της ιδίας φύσεως ή έχουν τα ίδια αποτελέσματα.
Στην υπόθεση Φρέσκοτ, το Δικαστήριο απεφάνθη ότι η έννοια της επιχείρησης κατά το άρθρο 102 της Συνθήκης δεν καλύπτει έναν οργανισμό όπως ο ΕΛ.Γ.Α. όσον αφορά τις δραστηριότητες που ασκεί στο πλαίσιο του συστήματος υποχρεωτικής ασφαλίσεως έναντι των φυσικών κινδύνων (βλέπε σκέψεις 79 και 88 της απόφασης).
Πράγματι, το εν λόγω σύστημα υποχρεωτικής ασφάλισης επιδιώκει ουσιαστικά έναν στόχο κοινωνικής πολιτικής και αποβλέπει στην παροχή κατάλληλης ασφαλιστικής κάλυψης σε όλες τις γεωργικές εκμεταλλεύσεις, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που εμφανίζουν υψηλότερο βαθμό επικινδυνότητας όσον αφορά τις ζημίες που προξενούνται από φυσικές καταστροφές (βλέπε σκέψεις 66 και 67 της απόφασης). Η ασφαλιστική εισφορά επιβάλλεται στο σύνολο των γεωργικών προϊόντων με ενιαία ποσοστά τα οποία είναι ανεξάρτητα από τον πραγματικό κίνδυνο για τον παραγωγό (βάσει της αρχής της αλληλεγγύης). Ο ΕΛ.Γ.Α. τελεί υπό την εποπτεία του κράτους, δεδομένου ότι το ύψος της εισφοράς, όσον αφορά τα έσοδα, καθώς και τα ποσοστά αποζημίωσης καθορίζονται από τους αρμόδιους υπουργούς.
Όπως έκρινε το Δικαστήριο με την απόφαση της 22ας Ιανουαρίου 2002, στην υπόθεση C-218/00, Cisal κατά INAIL (23), και στην υπό εξέταση περίπτωση τα δύο ουσιώδη στοιχεία του συστήματος ασφάλισης του ΕΛ.Γ.Α., ήτοι το ποσό των αποζημιώσεων και το ποσό των εισφορών, υπόκεινται στην εποπτεία του κράτους, η δε υποχρεωτική υπαγωγή που χαρακτηρίζει αυτό το ασφαλιστικό σύστημα είναι εκ των ων ουκ άνευ για τη χρηματοοικονομική ισορροπία του καθώς και για την εφαρμογή της αρχής της αλληλεγγύης, η οποία προϋποθέτει ότι οι παροχές προς τον ασφαλισμένο δεν είναι ανάλογες προς τις εισφορές που αυτός καταβάλλει.
Η διάφορα σε σχέση με την υπόθεση Cisal κατά INAIL έγκειται στο γεγονός ότι οι αποδέκτες των υπηρεσιών ασφάλισης του ΕΛ.Γ.Α. είναι επιχειρήσεις που ασκούν οικονομική δραστηριότητα. Το γεγονός ότι ο ΕΛ.Γ.Α. δεν ασκεί ο ίδιος οικονομική δραστηριότητα δεν αρκεί για να θεωρηθεί ότι οι αποδέκτες των παροχών που χορηγεί ο οργανισμός αυτός δεν είναι δυνάμει αποδέκτες κρατικών ενισχύσεων κατά την έννοια της Συνθήκης (βλέπε υπόθεση Φρέσκοτ, σκέψη 80).
Όσον αφορά το ζήτημα του οικονομικού πλεονεκτήματος, το Δικαστήριο ανέφερε απλώς στη σκέψη 84 της απόφασης στην υπόθεση Φρέσκοτ ότι «Υπό τις συνθήκες αυτές, πρέπει να δοθεί απάντηση στο ερώτημα, αφενός, αν και, ενδεχομένως, σε ποιο βαθμό, ελλείψει υποχρεωτικής ασφαλιστικής καλύψεως, οι ελληνικές γεωργικές εκμεταλλεύσεις θα ήταν υποχρεωμένες και θα μπορούσαν πράγματι να ασφαλιστούν σε ιδιωτικές ασφαλιστικές εταιρείες ή να λάβουν άλλα μέτρα κατάλληλης προστασίας έναντι των συνεπειών που ενέχουν οι φυσικοί κίνδυνοι για τις εκμεταλλεύσεις αυτές και, αφετέρου, σε ποιο βαθμό η εισφορά αντιστοιχεί στο πραγματικό οικονομικό κόστος των παροχών που χορηγεί ο ΕΛ.Γ.Α. στο πλαίσιο της υποχρεωτικής ασφαλίσεως, αν πάντως αυτό το κόστος μπορεί να υπολογιστεί». Ωστόσο στη σκέψη 87, το Δικαστήριο στην υπόθεση Φρέσκοτ επισημαίνει ότι «…δεν διαθέτει τα αναγκαία πραγματικά και νομικά στοιχεία ώστε να απαντήσει στο σκέλος του υποβληθέντος ερωτήματος που αφορά τον ενδεχόμενο χαρακτηρισμό ως κρατικών των παροχών που χορηγεί ο ΕΛ.Γ.Α. στο πλαίσιο του συστήματος υποχρεωτικής ασφάλισης έναντι φυσικών κινδύνων)…».
(61)
Από τη νομολογία του Δικαστηρίου επιβεβαιώνεται ότι ούτε ο κοινωνικός χαρακτήρας του μέτρου (24) ούτε το γεγονός ότι χρηματοδοτείται πλήρως ή εν μέρει με εισφορές που επιβάλλει η δημόσια αρχή και εισπράττει από τις οικείες επιχειρήσεις (25) αρκεί για να αποκλεισθεί ο χαρακτηρισμός του μέτρου ως ενίσχυσης κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης, το οποίο δεν κάνει διάκριση των μέτρων κρατικής παρέμβασης ανάλογα με τις αιτίες ή τους σκοπούς τους αλλά τα ορίζει σε συνάρτηση με τα αποτελέσματά τους (26).
Οι αποζημιώσεις που καταβλήθηκαν το 2008 από τον ΕΛ.Γ.Α. στο πλαίσιο του συστήματος υποχρεωτικής ασφάλισης αφορούσαν ορισμένα ελληνικά γεωργικά προϊόντα φυτικής και ζωικής προέλευσης, ενώ εκείνες που καταβλήθηκαν το 2009 αφορούσαν ορισμένες φυτικές καλλιέργειες. Κατά συνέπεια, οι αποζημιώσεις που καταβάλλονται από τον ΕΛ.Γ.Α. στους τοπικούς παραγωγούς γεωργικών προϊόντων μπορεί να παρέχουν επιλεκτικό οικονομικό πλεονέκτημα για τους εν λόγω παραγωγούς σε σχέση με άλλους παραγωγούς της Ένωσης οι οποίοι δεν λαμβάνουν την ίδια στήριξη.
Επιπλέον, σε περιπτώσεις όπου υπάρχει υψηλότερος κίνδυνος πρόκλησης ζημιών από φυσικές καταστροφές, είναι αμφίβολο εάν οι γεωργικές εκμεταλλεύσεις θα μπορούσαν να εξασφαλίσουν ασφαλιστική κάλυψη από ιδιωτικό φορέα ασφάλισης με παρόμοιους όρους. Συνεπώς, η Επιτροπή θεωρεί ότι υπό τις συνθήκες αυτές οι αποζημιώσεις που χορηγήθηκαν από τον ΕΛ.Γ.Α. μέσω του εν λόγω συστήματος ασφάλισης συνιστούν επιλεκτικό οικονομικό πλεονέκτημα για τους δικαιούχους.
(62)
Υπό το φως της απόφασης στην υπόθεση Φρέσκοτ (βλέπε σκέψη 86), μπορεί ωστόσο να τεθεί το ερώτημα εάν το εν λόγω μέτρο θα μπορούσε να δικαιολογηθεί από τη φύση και την όλη οικονομία του συστήματος. Το ενδιαφερόμενο κράτος μέλος βαρύνεται να το αποδείξει (27). Θα πρέπει να εξετασθεί εάν τα ειδικά χαρακτηριστικά του γεωργικού τομέα και η ιδιαίτερη εξάρτησή του από ορισμένες καιρικές συνθήκες και ο ευάλωτος χαρακτήρας του απέναντι στους φυσικούς κινδύνους στην Ελλάδα επιτάσσουν τη θέσπιση κρατικού καθεστώτος που να εξασφαλίζει ένα ελάχιστο επίπεδο αποζημίωσης βάσει της αρχής της αλληλεγγύης. Ωστόσο, ένα μέτρο που συνιστά εξαίρεση από την εφαρμογή του γενικού συστήματος (οιονεί) φορολογικών επιβαρύνσεων μπορεί να δικαιολογείται από τη φύση και τη γενική οικονομία του/συστήματος αν το οικείο κράτος μέλος μπορεί να αποδείξει ότι το μέτρο αυτό απορρέει ευθέως από τις θεμελιώδεις ή κατευθυντήριες αρχές του συστήματος αυτού. Συναφώς, πρέπει να γίνεται διάκριση μεταξύ, αφενός, των στόχων τους οποίους έχει οριστεί να υπηρετεί ένα ειδικό καθεστώς και οι οποίοι είναι εξωγενείς σε σχέση προς το σύστημα αυτό και, αφετέρου, των μηχανισμών που είναι συμφυείς με το ίδιο το σύστημα και οι οποίοι είναι απαραίτητοι για την επίτευξη των στόχων αυτών (28).
Εφόσον προκύπτει ότι ο ΕΛ.Γ.Α δεν χρηματοδοτείται αποκλειστικά από τις εισφορές οιονεί φορολογικής επιβάρυνσης αλλά επίσης από άμεσες εισφορές του Κράτους, μια τέτοια αιτιολόγηση που βασίζεται στην αλληλεγγύη μεταξύ των παραγωγών δεν μπορεί να εφαρμοστεί και επομένως το καθεστώς πρέπει να θεωρηθεί επιλεκτικό στο σύνολό του.
Έτσι, στην προκειμένη περίπτωση, οι αποζημιώσεις που καταβλήθηκαν στους παραγωγούς το 2008, ήτοι 386 986 648 ευρώ, δεν είχαν χρηματοδοτηθεί κατά το μεγαλύτερο μέρος τους από τις υποχρεωτικές ειδικές εισφορές, καθώς οι τελευταίες ανέρχονταν μόλις σε 88 353 000 ευρώ. Στην περίπτωση αυτή, οι παροχές που χορηγήθηκαν στους ασφαλισμένους παραγωγούς δεν μπορούσαν πλέον να θεωρηθούν ως αποκλειστικά χρηματοδοτούμενες από εισφορές (29).
(63)
Όσον αφορά τις αποζημιώσεις που καταβλήθηκαν το 2009, ήτοι 415 019 452 ευρώ, η Επιτροπή επισημαίνει ότι δεν χρηματοδοτήθηκαν από τις υποχρεωτικές ειδικές εισφορές, το ποσό των οποίων ανήλθε το 2009 σε 57 015 388 ευρώ. Οι αποζημιώσεις αυτές προβλέφθηκαν με τη διυπουργική απόφαση ως κατ’ εξαίρεση ασφαλιστική κάλυψη για ζημίες που προκλήθηκαν στη φυτική παραγωγή και δεν αποτελούσαν μέρος των αποζημιώσεων τις οποίες ο ΕΛ.Γ.Α. όφειλε να καταβάλει στους παραγωγούς στη διάρκεια του 2009 για την αντιστάθμιση ζημιών στο πλαίσιο του συστήματος υποχρεωτικής ασφάλισης. Κατά συνέπεια, το επιχείρημα των ελληνικών αρχών ότι και αυτές οι αποζημιώσεις θα έπρεπε να θεωρηθούν γνήσιες αποζημιώσεις δεν μπορεί να υποστηριχθεί από την Επιτροπή.
(64)
Για να μπορέσει να καταβάλει αυτές τις υψηλές αποζημιώσεις στους παραγωγούς γεωργικών προϊόντων, ο ΕΛ.Γ.Α. χρειάστηκε να συνάψει δύο δάνεια τα οποία θα αποπληρωθούν σε δέκα έτη (βλέπε αιτιολογικές σκέψεις 16 και 17). Βάσει των στοιχείων που υποβλήθηκαν από τις ελληνικές αρχές σχετικά με την εξέλιξη των ετήσιων δόσεων τόκων και χρεολυσίου για τα δύο δάνεια, θα πρέπει να σημειωθεί ότι ο ΕΛ.Γ.Α. δεν θα είναι σε θέση να αποπληρώνει τις ετήσιες δόσεις επί δέκα έτη μέσω των ειδικών ασφαλιστικών εισφορών των παραγωγών, καθώς οι εισφορές αυτές θα πρέπει να χρησιμοποιηθούν για την καταβολή αποζημιώσεων για ζημίες που θα προκύψουν στη διάρκεια των ετών αυτών.
(65)
Στο πλαίσιο των συμπληρωματικών πληροφοριών που υπέβαλαν, οι ελληνικές αρχές επεσήμαναν ότι ο νέος νόμος 3877/2010ψηφίστηκε με σκοπό την αύξηση των εσόδων του ΕΛ.Γ.Α.
Η Επιτροπή θεωρεί ότι ο εν λόγω νόμος μπορεί πράγματι να συμβάλει στην εξυγίανση της λειτουργίας του ΕΛ.Γ.Α. στο μέλλον. Όμως η αύξηση των εσόδων του ΕΛ.Γ.Α. στο μέλλον δεν οδηγεί στο συμπέρασμα ότι θα αρκούσε για την εξόφληση των εν λόγω δανείων και για τη χορήγηση αποζημιώσεων στους γεωργούς κατά τη διάρκεια των εν λόγω ετών.
Το δάνειο που σύναψε ο ΕΛ.Γ.Α. για το έτος 2009 επιβάρυνε σε μεγάλο βαθμό τα έσοδα που θα έχει τα επόμενα 10 έτη, δεδομένου ότι έχει ήδη επιβαρυνθεί με την αποπληρωμή του δανείου που είχε συνάψει για το έτος 2008 και για το οποίο είχε δεσμεύσει προκαταβολικά τις ασφαλιστικές εισφορές των επομένων ετών. Όπως επισημαίνουν τα ενδιαφερόμενα μέρη (βλέπε αιτιολογικές σκέψεις 34 και 35), το πρόβλημα αυτό σαφώς επιδεινώνεται από την ύπαρξη δύο συμπληρωματικών δανείων τα οποία συνήψε επίσης ο ΕΛ.Γ.Α. το 2009. Κατά συνέπεια, δεν μπορεί να αποκλειστεί ότι τα εν λόγω μέτρα θα χρηματοδοτούνταν επίσης από άλλους κρατικούς πόρους που θα διατίθεντο στον ΕΛ.Γ.Α.
(66)
Σε κάθε περίπτωση δεν προκύπτει ότι οι διαφοροποιήσεις που γίνονται από τα καθεστώτα ενίσχυσης μεταξύ επιχειρήσεων που βρίσκονται σε συγκρίσιμη πραγματική και νομική κατάσταση μπορούν να δικαιολογηθούν βάσει των στόχων αλληλεγγύης του συστήματος, στο πλαίσιο της ελληνικής νομοθεσίας για την αποζημίωση λόγω φυσικών φαινομένων. Πρώτον παρόμοιοι κίνδυνοι αναλαμβάνονται από τις ίδιες τις επιχειρήσεις σε τομείς άλλους από αυτούς που καλύπτονται από το υπό εξέταση καθεστώς. Δεύτερον, είναι προφανές ότι και στο εσωτερικό του γεωργικού τομέα που καλύπτεται από το καθεστώς αυτό, ορισμένοι παραγωγοί είναι πάντοτε περισσότερο από άλλους εκτεθειμένοι σε ορισμένους κινδύνους (ως εκ του τύπου της παραγωγής ή της γεωγραφικής θέσης), κατά τρόπο ώστε οι ενισχύσεις να καταβάλλονται υπέρμετρα σε ορισμένους παραγωγούς εις βάρος άλλων.
(67)
Για τους λόγους αυτούς, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι οι αποζημιώσεις που καταβλήθηκαν στους παραγωγούς γεωργικών προϊόντων από τον ΕΛ.Γ.Α. το 2008 και το 2009 στο πλαίσιο του συστήματος υποχρεωτικής ασφάλισης εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης και συνιστούν κρατικές ενισχύσεις.
(68)
Ως εκ τούτου, θα πρέπει να εξεταστεί κατά πόσο είναι δυνατό να επιτραπεί παρέκκλιση από τη γενική αρχή απαγόρευσης της χορήγησης κρατικών ενισχύσεων που θεσπίζεται με το άρθρο 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης.
2. Χαρακτηρισμός των μέτρων ως παράνομων ενισχύσεων
(69)
Δεδομένου ότι οι εν λόγω ενισχύσεις χορηγήθηκαν και καταβλήθηκαν χωρίς να έχουν προηγουμένως κοινοποιηθεί, συνιστούν παράνομες ενισχύσεις κατά την έννοια του άρθρου 1 στοιχείο στ) του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999.
3. Εκτίμηση του συμβιβάσιμου των ενισχύσεων δυνάμει του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της Συνθήκης
(70)
Δυνάμει του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της Συνθήκης, οι ενισχύσεις για την προώθηση της ανάπτυξης ορισμένων οικονομικών δραστηριοτήτων ή οικονομικών περιοχών μπορούν να θεωρηθούν ότι συμβιβάζονται με την εσωτερική αγορά εφόσον δεν αλλοιώνουν τους όρους των συναλλαγών κατά τρόπο που θα αντέκειτο προς το κοινό συμφέρον.
(71)
Για να μπορούν να τύχουν της παρέκκλισης αυτής, οι εν λόγω ενισχύσεις πρέπει να τηρούν τις διατάξεις των νομικών κειμένων που ήταν σε ισχύ κατά τον χρόνο χορήγησης των ενισχύσεων, ήτοι το 2008 και το 2009. Στην περίπτωση αυτή πρόκειται για τις κατευθυντήριες γραμμές και ειδικότερα για την ενότητα V.B σχετικά με τις ενισχύσεις για την αντιστάθμιση ζημιών στη γεωργική παραγωγή ή στα μέσα γεωργικής παραγωγής και ιδίως το σημείο V.B.3 σχετικά με τις ενισχύσεις για την αποζημίωση γεωργών για απώλειες που προκαλούνται από δυσμενείς καιρικές συνθήκες, καθώς και το άρθρο 11 του κανονισμού απαλλαγής.
Θα πρέπει να σημειωθεί ότι οι διατάξεις της ενότητας V.B.4 των κατευθυντήριων γραμμών σχετικά με τις ενισχύσεις για την καταπολέμηση ζωικών και φυτικών ασθενειών θα έπρεπε να εφαρμοστούν για ορισμένους κλάδους παραγωγής που αποτελούν το αντικείμενο ενισχύσεων που χορηγήθηκαν στους παραγωγούς το 2009 (ανατολικά καπνά, θερινά γεώμηλα). Ωστόσο, δεδομένου ότι οι ελληνικές αρχές κατέδειξαν ότι οι ασθένειες στους εν λόγω κλάδους παραγωγής ήταν αποτέλεσμα δυσμενών καιρικών συνθηκών (βλέπε επίσης αιτιολογική σκέψη 44), σύμφωνα με την υποσημείωση αριθ. 31 της ενότητας V.B.4 των κατευθυντήριων γραμμών, η Επιτροπή αξιολόγησε τα μέτρα ενίσχυσης σύμφωνα με τις διατάξεις της ενότητας V.B.3.
(72)
Οι όροι που προβλέπονται στις προαναφερθείσες διατάξεις των κατευθυντήριων γραμμών που ισχύουν στην περίπτωση αυτή είναι οι ακόλουθοι:
α)
σύμφωνα με το σημείο 125 των κατευθυντήριων γραμμών, δυσμενείς καιρικές συνθήκες, όπως ο παγετός, το χαλάζι, η βροχή ή η ξηρασία, ήτοι φαινόμενα όπως αυτά που στην προκειμένη περίπτωση προκάλεσαν ζημίες σε ορισμένα είδη γεωργικής παραγωγής στην Ελλάδα στη διάρκεια των ετών 2008 και 2009, μπορούν να εξομοιωθούν προς θεομηνίες όταν το επίπεδο των ζημιών φθάνει ένα κατώτατο όριο σε σχέση με την κανονική παραγωγή. Η αποζημίωση για τα εν λόγω εξομοιούμενα συμβάντα συμβάλλει στην ανάπτυξη του γεωργικού τομέα και πρέπει να επιτρέπεται βάσει του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της Συνθήκης.
Συνεπώς, για να είναι επιλέξιμες για ενισχύσεις, οι ζημίες που προκαλούνται εξαιτίας δυσμενών καιρικών συνθηκών πρέπει να ανέρχονται στο 30 % της μέσης ετήσιας παραγωγής του γεωργού κατά την προηγούμενη τριετή περίοδο ή του μέσου όρου τριετίας που έχει υπολογιστεί με βάση την προηγούμενη πενταετία, αφαιρουμένων της υψηλότερης και χαμηλότερης τιμής. Σύμφωνα με το σημείο 128 των κατευθυντήριων γραμμών, η Επιτροπή μπορεί να δεχτεί εναλλακτικές μεθόδους υπολογισμού της κανονικής παραγωγής, συμπεριλαμβανομένων των περιφερειακών τιμών αναφοράς, εφόσον κρίνει ότι οι τιμές αυτές είναι αντιπροσωπευτικές και δεν βασίζονται σε αφύσικα υψηλές αποδόσεις·
β)
οι κοινοποιήσεις μέτρων ενίσχυσης πρέπει να περιλαμβάνουν μεταξύ των δικαιολογητικών τα κατάλληλα μετεωρολογικά στοιχεία. Επιπλέον, το δυσμενές καιρικό φαινόμενο που μπορεί να εξομοιωθεί με θεομηνία πρέπει να έχει αναγνωριστεί επίσημα από τις δημόσιες αρχές·
γ)
η ακαθάριστη ένταση της ενίσχυσης δεν πρέπει να υπερβαίνει το 80 % (90 % στις μειονεκτικές περιοχές ή στις περιοχές που αναφέρονται στο άρθρο 36 στοιχείο α) σημεία i), ii) και iii) του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1698/2005 του Συμβουλίου, της 20ής Σεπτεμβρίου 2005, για τη στήριξη της αγροτικής ανάπτυξης από το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης (ΕΓΤΑΑ) (30), όπως αυτές καθορίζονται από τα κράτη μέλη σύμφωνα με τα άρθρα 50 και 94 του εν λόγω κανονισμού) της μείωσης των εσόδων από την πώληση του προϊόντος, υπολογιζόμενης με αφαίρεση:
i)
του αποτελέσματος του πολλαπλασιασμού της ποσότητας του προϊόντος που παρήχθη το έτος στο οποίο συνέβη το δυσμενές καιρικό φαινόμενο επί τη μέση τιμή πώλησης που λήφθηκε κατά το εν λόγω έτος·
από
ii)
το αποτέλεσμα του πολλαπλασιασμού της μέσης ετήσιας ποσότητας που παρήχθη κατά την προηγηθείσα τριετή χρονική περίοδο (ή από ένα τριετή μέσο όρο βασισμένο στην προηγούμενη πενταετή περίοδο, μετά από αφαίρεση της ανώτατης και κατώτατης τιμής) επί τη μέση ληφθείσα τιμή πώλησης.
Το επιλέξιμο για ενίσχυση ποσό μπορεί να αυξηθεί με άλλες δαπάνες που επιβάρυναν ειδικά τον γεωργό λόγω μη συγκομιδής εξαιτίας του δυσμενούς καιρικού φαινομένου·
δ)
από το ανώτατο ποσό των ζημιών που είναι επιλέξιμες για ενίσχυση πρέπει να αφαιρούνται τα ποσά που ενδεχομένως έχουν εισπραχθεί στο πλαίσιο καθεστώτων ασφάλισης και οι δαπάνες που δεν πραγματοποιήθηκαν λόγω του δυσμενούς καιρικού φαινομένου·
ε)
ο υπολογισμός της ζημίας πρέπει να γίνεται στο επίπεδο της μεμονωμένης εκμετάλλευσης, όμως η Επιτροπή μπορεί να δεχτεί τον υπολογισμό βάσει μέσων απωλειών, υπό τον όρο ότι είναι αντιπροσωπευτικές και δεν οδηγούν σε σημαντική υπεραποζημίωση των δικαιούχων·
στ)
ο δικαιούχος οφείλει σε κάθε περίπτωση να καλύπτει ένα μέρος του κόστους [σημείο 125 δ)] των κατευθυντήριων γραμμών·
ζ)
τα καθεστώτα ενίσχυσης πρέπει να θεσπιστούν εντός τριών ετών και η ενίσχυση πρέπει να καταβληθεί εντός τεσσάρων ετών μετά την πραγματοποίηση της δαπάνης ή της ζημίας.
(73)
Όσον αφορά τις αντισταθμιστικές ενισχύσεις ύψους 373 257 465,71 ευρώ τις οποίες ο ΕΛ.Γ.Α. χορήγησε στους παραγωγούς για την αντιστάθμιση ζημιών που υπέστησαν στη φυτική τους παραγωγή εξαιτίας δυσμενών καιρικών συνθηκών, η Επιτροπή επισημαίνει ότι κατά το μεγαλύτερο μέρος τους, ήτοι ένα ποσό 347 193 466,52 ευρώ (βλέπε αιτιολογική σκέψη 42), τηρούν τις κατευθυντήριες γραμμές και τον κανονισμό απαλλαγής που αναφέρονται στην αιτιολογική σκέψη 72. Όσον αφορά τις ενισχύσεις για διαδοχικές ζημίες στην ίδια φυτική παραγωγή, ύψους 2 472 785,97 ευρώ, τηρούν και εκείνες, κατά το μεγαλύτερο μέρος τους, ήτοι για ένα ποσόν ύψους 2 300 185,51 ευρώ, τις κατευθυντήριες γραμμές και τον κανονισμό απαλλαγής που αναφέρονται στην αιτιολογική σκέψη 72.
(74)
Ειδικότερα, όπως δείχνει ο πίνακας στην αιτιολογική σκέψη 42, πληρούται η προϋπόθεση που αναφέρεται στην αιτιολογική σκέψη 72 στοιχείο α), ήτοι το κατώτατο όριο ζημιών ανερχόταν στο 30 % της κανονικής παραγωγής όσον αφορά τις αντισταθμιστικές ενισχύσεις ύψους 347 193 466,52 ευρώ. Όσον αφορά τις ενισχύσεις για διαδοχικές ζημίες, το κατώτατο όριο των ζημιών για το 93,02 % του συνολικού ποσού των ενισχύσεων αυτών, ήτοι 2 300 185,51 ευρώ, ανήλθε στο 30 % της κανονικής παραγωγής και, επομένως, πληρούται και για τις ενισχύσεις αυτές η προϋπόθεση που αναφέρεται στην αιτιολογική σκέψη 72 στοιχείο α).
(75)
Βάσει των πληροφοριών που υποβλήθηκαν από τις ελληνικές αρχές (βλέπε αιτιολογική σκέψη 39), η ακαθάριστη ένταση των εν λόγω αντισταθμιστικών ενισχύσεων σε σχέση με τη μείωση των εσόδων από την πώληση του προϊόντος τηρεί τα ανώτατα όρια που καθορίζονται στο άρθρο 11 του κανονισμού απαλλαγής [βλέπε αιτιολογική σκέψη 72 στοιχείο γ)]. Ωστόσο, ο υπολογισμός της έντασης δεν αναφέρεται στη μέση ποσότητα που παρήχθη κατά την προηγηθείσα τριετή χρονική περίοδο (ή σε έναν τριετή μέσο όρο) σύμφωνα με το άρθρο 2 σημείο 8) του κανονισμού απαλλαγής, δεδομένου ότι για τις εν λόγω αντισταθμιστικές ενισχύσεις εφαρμόστηκε άλλη μέθοδος υπολογισμού της κανονικής παραγωγής (βλέπε αιτιολογική σκέψη 40 για την περιγραφή της μεθόδου υπολογισμού).
(76)
Σύμφωνα με το σημείο 128 των κατευθυντήριων γραμμών, η Επιτροπή μπορεί να δεχτεί εναλλακτικές μεθόδους υπολογισμού αντί της μεθόδου που προβλέπεται στο άρθρο 2 σημείο 8) του κανονισμού απαλλαγής, εφόσον κρίνει ότι είναι αντιπροσωπευτικές και δεν βασίζονται σε αφύσικα υψηλές αποδόσεις. Αφού ανέλυσε την περιγραφή της μεθόδου υπολογισμού που χρησιμοποιήθηκε στην προκειμένη περίπτωση, η Επιτροπή θεωρεί ότι η εν λόγω μέθοδος εμπίπτει στο σημείο 128 των κατευθυντήριων γραμμών και ότι λαμβανομένης υπόψη της έντασης των σχετικών ενισχύσεων δεν υπήρξε κίνδυνος υπεραποζημίωσης των ζημιών που προκλήθηκαν.
(77)
Η Επιτροπή επισημαίνει επίσης ότι τα μετεωρολογικά στοιχεία που υπέβαλε η Ελλάδα σχετικά με τα συμβάντα που σημειώθηκαν στη διάρκεια της περιόδου εμπορίας 2007-2008 αποδεικνύουν την επέλευση καιρικών συνθηκών που αιτιολογούν τη χορήγηση των εν λόγω ενισχύσεων.
(78)
Επίσης, σύμφωνα με τις πληροφορίες που υποβλήθηκαν σχετικά με τις εν λόγω ενισχύσεις (βλέπε αιτιολογική σκέψη 39), αφαιρέθηκαν από αυτές ποσά που ενδεχομένως είχαν εισπραχθεί από ασφαλιστική εταιρεία και δαπάνες που δεν είχαν πραγματοποιηθεί εξαιτίας του συμβάντος που προκάλεσε τις ζημίες. Επιπλέον, ο υπολογισμός της ζημίας πραγματοποιήθηκε στο επίπεδο της μεμονωμένης εκμετάλλευσης. Τέλος, τηρήθηκαν οι προθεσμίες καταβολής ενισχύσεων μετά την επέλευση της ζημίας, οι οποίες μνημονεύονται στην αιτιολογική σκέψη 72 στοιχείο ζ).
(79)
Βάσει των όσων προηγήθηκαν, η Επιτροπή μπορεί να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι οι αντισταθμιστικές ενισχύσεις ύψους 349 493 652,03 ευρώ, οι οποίες χορηγήθηκαν από τον ΕΛ.Γ.Α. στους παραγωγούς στη διάρκεια του 2008 για την αντιστάθμιση ζημιών στη φυτική τους παραγωγή, εκ των οποίων 2 300 185,51 ευρώ αφορούν ενισχύσεις για διαδοχικές ζημίες στην ίδια φυτική παραγωγή, τηρούν τις σχετικές διατάξεις των κατευθυντήριων γραμμών και του κανονισμού απαλλαγής και μπορούν, κατά συνέπεια, να θεωρηθούν ως κρατικές ενισχύσεις συμβιβάσιμες με την εσωτερική αγορά κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της Συνθήκης.
(80)
Όμως, όπως δείχνει ο πίνακας στην αιτιολογική σκέψη 42, οι αντισταθμιστικές ενισχύσεις ύψους 26 063 999,19 ευρώ που χορηγήθηκαν από τον ΕΛ.Γ.Α. στους παραγωγούς γεωργικών προϊόντων στη διάρκεια του έτους 2008 για την αντιστάθμιση ζημιών στη φυτική τους παραγωγή δεν τηρούν τη διάταξη του άρθρου 2 σημείο 8) του κανονισμού απαλλαγής σχετικά με το κατώτατο όριο ζημιών σε σχέση με την κανονική παραγωγή. Η Επιτροπή διαπιστώνει ότι οι εν λόγω αντισταθμιστικές ενισχύσεις δεν είναι συμβιβάσιμες με τους σχετικούς όρους που περιέχονται στις κατευθυντήριες γραμμές και στο κανονισμού απαλλαγής και ως εκ τούτου δεν μπορούν να τύχουν της παρέκκλισης του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της Συνθήκης.
(81)
Όσον αφορά τις αντισταθμιστικές ενισχύσεις ύψους 7 338 119,74 ευρώ που χορηγήθηκαν στους γεωργούς από τον ΕΛ.Γ.Α. το 2008 για ζημίες στο ζωικό κεφάλαιο, από την αιτιολογική σκέψη 43 προκύπτει ότι, σύμφωνα με την ελληνικές αρχές, οι εν λόγω ενισχύσεις, δεδομένου ότι καταβλήθηκαν στο πλαίσιο του συστήματος υποχρεωτικής ασφάλισης, δεν συνιστούν κρατικές ενισχύσεις. Παρότι οι ανωτέρω αρχές καταλήγουν σε αυτό το συμπέρασμα για όλες τις αντισταθμιστικές ενισχύσεις που χορηγήθηκαν από τον ΕΛ.Γ.Α. το 2008 και το 2009, μόνο σχετικά με αυτές τις ενισχύσεις δεν υπέβαλαν συμπληρωματικές πληροφορίες βάσει των οποίων οι εν λόγω ενισχύσεις θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν συμβιβάσιμες με τις κατευθυντήριες γραμμές. Για τον λόγο αυτό, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι οι εν λόγω ενισχύσεις δεν πληρούν τους σχετικούς όρους των κατευθυντήριων γραμμών και του κανονισμού απαλλαγής και ως εκ τούτου δεν μπορούν να τύχουν της παρέκκλισης του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της Συνθήκης.
Σε κάθε περίπτωση, η Επιτροπή επιθυμεί να υπογραμμίσει ότι το οικείο κράτος μέλος, προκειμένου να ανταποκριθεί στο καθήκον συνεργασίας που υπέχει έναντι της Επιτροπής, έχει την υποχρέωση να παράσχει όλα τα στοιχεία που θα δώσουν τη δυνατότητα στο θεσμικό αυτό όργανο να ελέγξει αν πληρούνται οι προϋποθέσεις της παρέκκλισης της οποίας ζητεί να τύχει το εν λόγω κράτος (31). Στην προκειμένη περίπτωση, οι ελληνικές αρχές δεν επικαλέστηκαν ποτέ την εφαρμογή των κατευθυντήριων γραμμών ούτε προσκόμισαν οποιοδήποτε έγγραφο που να δίνει στην Επιτροπή τη δυνατότητα να εξετάσει τα στοιχεία υπό το φως των εν λόγω κατευθυντήριων γραμμών και αυτό παρά τις υποδείξεις της Επιτροπής στη στο σημείο 21 της απόφασης για την κίνηση της διαδικασίας έρευνας.
(82)
Όσον αφορά τις ενισχύσεις ύψους 114 374,86 ευρώ για ζημίες στη φυτική παραγωγή που προξένησε η αρκούδα, οι ενισχύσεις αυτές δεν καλύπτονται από την ενότητα V, «Διαχείριση κινδύνων και κρίσεων» των κατευθυντήριων γραμμών. Σύμφωνα με το σημείο 23 των κατευθυντήριων γραμμών, για τα μέτρα ενίσχυσης που δεν καλύπτονται από τις κατευθυντήριες γραμμές, η Επιτροπή προχωρεί σε εξέταση κατά περίπτωση και εγκρίνει μέτρα αυτού του είδους μόνο εφόσον η θετική συμβολή στην ανάπτυξη του τομέα αντισταθμίζει σε μεγάλο βαθμό τους κινδύνους στρέβλωσης τους ανταγωνισμού που παρουσιάζουν.
Σύμφωνα με το σημείο 113 των κατευθυντήριων γραμμών, όταν πρόκειται να εγκριθεί μία κρατική ενίσχυση για τη διαχείριση κινδύνων, πρέπει να προβλεφθεί να ζητείται από τους παραγωγούς μία ελάχιστη συνεισφορά στις ζημίες ώστε να αμβλύνεται ο κίνδυνος στρέβλωσης του ανταγωνισμού και να υπάρχει κίνητρο για την ελαχιστοποίηση των κινδύνων. Όμως, στην προκειμένη περίπτωση η ένταση των ενισχύσεων που χορηγήθηκαν ήταν της τάξεως του 100 % και, κατά την άποψη της Επιτροπής, η πλήρης απουσία συνεισφοράς εκ μέρους των παραγωγών στις ζημίες παρουσιάζει κινδύνους στρέβλωσης του ανταγωνισμού. Για τον λόγο αυτό η Επιτροπή θεωρεί ότι μία ελάχιστη συνεισφορά από τους παραγωγούς ύψους 20 % θα έπρεπε να είχε ζητηθεί στην προκειμένη περίπτωση. Επομένως, οι ενισχύσεις αυτές είναι συμβατές με την εσωτερική αγορά μέχρι το 80 % της έντασης της ενίσχυσης, ήτοι 91 500 ευρώ. Αντίθετα, για το υπόλοιπο ποσό των ενισχύσεων αυτών, το οποίο αντιστοιχεί στο 20 % της έντασης της ενίσχυσης, οι εν λόγω ενισχύσεις θεωρούνται ασυμβίβαστες με την εσωτερική αγορά.
(83)
Όσον αφορά τις ενισχύσεις για διορθωτικές ενέργειες κατόπιν εκ παραδρομής λαθών καταχώρισης στις εκθέσεις εκτίμησης των ενισχύσεων για ζημίες στη φυτική παραγωγή και το ζωικό κεφάλαιο, η Ελλάδα προσκόμισε μόνο το συνολικό ποσό των ενισχύσεων αυτών, δηλαδή 3 803 901,72 ευρώ. Ωστόσο τα ποσά που αφορούν τις διορθωτικές ενέργειες σε σχέση με τις αντισταθμιστικές ενισχύσεις για ζημίες στη φυτική παραγωγή και το ζωικό κεφάλαιο καθώς και για ζημίες στη φυτική παραγωγή που προξένησε η αρκούδα (βλέπε αιτιολογικές σκέψεις 41, 42 και 43) δεν συγκεκριμενοποιήθηκαν στο πλαίσιο των συμπληρωματικών πληροφοριών που απέστειλαν οι ελληνικές αρχές στην Επιτροπή. Δεδομένου ότι οι διορθωτικές ενέργειες αφορούσαν διοικητικά σφάλματα που συνίσταντο σε χρέη του ΕΛ.ΓΑ. έναντι των δικαιούχων των εν λόγω ενισχύσεων, η Επιτροπή συμπεραίνει ότι μόνο οι διορθωτικές αυτές ενισχύσεις θα μπορούσαν να αποτελέσουν τμήμα των σχετικών αντισταθμιστικών ενισχύσεων. Ωστόσο, δεδομένου ότι μόνο οι αντισταθμιστικές ενισχύσεις για ζημίες στη φυτική παραγωγή ύψους 349 666 252,49 ευρώ (βλέπε αιτιολογική σκέψη 75) κρίθηκαν από την Επιτροπή συμβιβάσιμες, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι μόνο οι διορθωτικές ενέργειες που αφορούν τις εν λόγω αντισταθμιστικές ενισχύσεις μπορούν να θεωρηθούν ως ενισχύσεις που πληρούν τους σχετικούς όρους των κατευθυντήριων γραμμών και του κανονισμού απαλλαγής και που μπορούν να τύχουν της παρέκκλισης του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της Συνθήκης.
(84)
Μεταξύ των αντισταθμιστικών ενισχύσεων ύψους 415 019 452 ευρώ που καταβλήθηκαν από τον ΕΛ.Γ.Α στους γεωργούς κατά τη διάρκεια του 2009, ενισχύσεις ύψους 27 614 905 ευρώ είναι συμβατές με τις κατευθυντήριες γραμμές και τον κανονισμό περί απαλλαγής όπως αναλύονται στην αιτιολογική σκέψη 73.
(85)
Βάσει λεπτομερών στοιχείων τα οποία προσκόμισαν οι ελληνικές αρχές για κάθε αντισταθμιστική ενίσχυση που καταβλήθηκε από τον ΕΛ.Γ.Α. το 2009 (βλέπε αιτιολογική σκέψη 37), η Επιτροπή διαπίστωσε ότι ο όρος που αναφέρεται στην αιτιολογική σκέψη 73 στοιχείο α), και συγκεκριμένα ότι το κατώτατο όριο των ζημιών πρέπει να ανέρχεται στο 30 % της κανονικής παραγωγής, πληρούται όσον αφορά τις αντισταθμιστικές ενισχύσεις ύψους 27 614 905 ευρώ.
(86)
Όπως προκύπτει από τις αιτιολογικές σκέψεις 76 έως 79 που αφορούν ένα μέρος των ενισχύσεων που χορηγήθηκαν από τον ΕΛ.Γ.Α. το 2008, τα ίδια συμπεράσματα ισχύουν επίσης για τις ενισχύσεις ύψους 27 614 905 ευρώ που χορηγήθηκαν το 2009, δηλαδή ότι οι τελευταίες τηρούν και όλους τους άλλους όρους που καθορίζονται στις κατευθυντήριες γραμμές και στο κανονισμό απαλλαγής.
(87)
Ειδικότερα, η ένταση των εν λόγω ενισχύσεων, η μέθοδος υπολογισμού που χρησιμοποιήθηκε στην προκειμένη περίπτωση, τα μετεωρολογικά στοιχεία σχετικά με τα συμβάντα που σημειώθηκαν στη διάρκεια της περιόδου εμπορίας 2008-2009 (βλέπε πίνακα στην αιτιολογική σκέψη 44), ο αποκλεισμός της υπεραποζημίωσης ζημιών που προκλήθηκαν καθώς και οι προθεσμίες καταβολής των ενισχύσεων μετά την επέλευση της ζημίας τηρούν τις διατάξεις των κατευθυντηρίων γραμμών και του κανονισμού απαλλαγής.
(88)
Βάσει των ανωτέρω, η Επιτροπή διαπιστώνει ότι οι ενισχύσεις ύψους 27 614 905 ευρώ που καταβλήθηκαν από τον ΕΛ.Γ.Α. στους γεωργούς στη διάρκεια του έτους 2009 μπορούν να θεωρηθούν συμβιβάσιμες με τις σχετικές διατάξεις των κατευθυντήριων γραμμών και του κανονισμού απαλλαγής. Επομένως, μπορούν να τύχουν της παρέκκλισης του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της Συνθήκης.
(89)
Όσον αφορά στο υπόλοιπο του ποσού των ενισχύσεων αυτών, ήτοι 387 404 547 ευρώ, η Επιτροπή διαπιστώνει, σε αντίθεση με τη γνώμη των ελληνικών αρχών (βλέπε αιτιολογική σκέψη 46), ότι αυτές δεν μπορούν να θεωρηθούν συμβιβάσιμες με τους όρους του άρθρου 11 του κανονισμού απαλλαγής.
(90)
Βάσει των λεπτομερών στοιχείων που προσκόμισε η Ελλάδα σχετικά με κάθε ενίσχυση που χορηγήθηκε το 2009, προκύπτει ότι τα επικαλούμενα καιρικά φαινόμενα δεν εμπίπτουν στον ορισμό των δυσμενών καιρικών φαινομένων τα οποία μπορούν να εξομοιωθούν με θεομηνία, όπως προβλέπεται στο άρθρο 2 σημείο 8 του κανονισμού απαλλαγής, δεδομένου ότι οι εν λόγω δυσμενείς καιρικές συνθήκες είχαν καταστρέψει λιγότερο από το 30 % της κανονικής παραγωγής των ενδιαφερομένων γεωργών. Επιπλέον, στην περίπτωση αυτή η κανονική παραγωγή δεν είχε υπολογιστεί σύμφωνα με το άρθρο 2 σημείο 8 του κανονισμού απαλλαγής (32) και συνεπώς η ένταση των εν λόγω ενισχύσεων δεν είχε καθοριστεί σύμφωνα με τον υπολογισμό που προβλέπεται στο άρθρο 11 παράγραφος 2 του κανονισμού απαλλαγής.
(91)
Εκτός αυτού, οι ελληνικές αρχές θεωρούν ότι οι εν λόγω ενισχύσεις πληρούν επίσης όλους τους όρους ώστε να θεωρείται ότι συμβιβάζονται με το άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο β) της Συνθήκης και την ανακοίνωση για το προσωρινό κοινοτικό πλαίσιο (βλέπε αιτιολογικές σκέψεις 47 έως 50).
(92)
Η Επιτροπή είναι της γνώμης ότι, όσον αφορά τις εν λόγω μη κοινοποιημένες ενισχύσεις, οι οποίες είχαν χορηγηθεί στο σύνολό τους κατά τη διάρκεια του έτους 2009, το άρθρο 107, παράγραφος 3 στοιχείο β) της Συνθήκης δεν μπορεί να εφαρμοσθεί άμεσα, δεδομένου ότι η Επιτροπή εξέδωσε την ανακοίνωση για το προσωρινό κοινοτικό πλαίσιο, η οποία εφαρμόζεται από τις 17 Δεκεμβρίου 2008 με βάση τη διάταξη αυτή. Η ανακοίνωση απέκλειε ρητά, στο σημείο 4.2.2 στοιχείο η), τις επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στην πρωτογενή παραγωγή γεωργικών προϊόντων από το πεδίο εφαρμογής της. Σύμφωνα με πάγια νομολογία, στον τομέα των κρατικών ενισχύσεων, η Επιτροπή δεσμεύεται από τα πλαίσια και τις ανακοινώσεις που θεσπίζει, στο μέτρο που δεν αποκλίνουν από τους κανόνες της Συνθήκης (33) Επομένως, εκτιμώντας την περίοδο εκείνη στο σημείο 4.2.2 στοιχείο η) της ανακοίνωσης ανακοίνωση για το προσωρινό κοινοτικό πλαίσιο ότι το καθεστώς ενίσχυσης (το οποίο, αξίζει να υπενθυμίσουμε, στόχευε στη στήριξη της πρόσβασης στη χρηματοδότηση κατά τη διάρκεια της χρηματοπιστωτικής και οικονομικής κρίσης) δεν εφαρμοζόταν στις επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στην πρωτογενή παραγωγή γεωργικών προϊόντων, η Επιτροπή θεώρησε ότι, ενόψει σημαντικών στρεβλώσεων του ανταγωνισμού που θα μπορούσαν να δημιουργηθούν στον τομέα αυτό, τέτοιες ενισχύσεις δεν θα ήταν απαραίτητες ή αναλογικές, κατά την έννοια του άρθρου 107, παράγραφος 3 στοιχείο β) της Συνθήκης, μέχρι τη θέση σε ισχύ κανόνων και ειδικών ορίων που θέσπισε για τον τομέα αυτόν (34). Σύμφωνα με τη γνώμη της Επιτροπής, η ανακοίνωση, όπως ίσχυε την περίοδο εκείνη, εφαρμόζεται ως εκ τούτου εν προκειμένω στις ενισχύσεις που χορηγούνται από τις 17 Δεκεμβρίου 2008 έως τις 27 Οκτωβρίου 2009.
Οι κατευθυντήριες γραμμές που ίσχυαν όταν χορηγήθηκαν οι εν λόγω ενισχύσεις είναι οι κοινοτικές κατευθυντήριες γραμμές για τις κρατικές ενισχύσεις στον τομέα της γεωργίας και της δασοκομίας 2007-2013. Όμως, όπως προκύπτει από την αιτιολογική σκέψη 91, στην προκειμένη περίπτωση οι δυσμενείς καιρικές συνθήκες είχαν καταστρέψει λιγότερο από το 30 % της κανονικής παραγωγής των εν λόγω γεωργών. Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι τηρήθηκαν οι σχετικές διατάξεις των κατευθυντήριων γραμμών για τις εν λόγω αντισταθμιστικές ενισχύσεις.
(93)
Όπως προκύπτει από την αιτιολογική σκέψη 48, οι ελληνικές αρχές είναι της άποψης ότι το σημείο 7 στοιχείο α) της ανακοίνωσης για το προσωρινό κοινοτικό πλαίσιο ισχύει όσον αφορά τις εν λόγω μη κοινοποιημένες ενισχύσεις, δεδομένου ότι χορηγήθηκαν στους παραγωγούς μετά την 17η Δεκεμβρίου 2008.
Όμως, η Επιτροπή θεωρεί ότι η δυνατότητα να χαρακτηριστούν ενισχύσεις στον γεωργικό τομέα συμβιβάσιμες δυνάμει της ανακοίνωσης για το προσωρινό κοινοτικό πλαίσιο μπορεί να καλύψει μόνο τις ενισχύσεις στον γεωργικό τομέα που χορηγήθηκαν από την 28η Οκτωβρίου 2009, ημερομηνία κατά την οποία τέθηκε σε ισχύ η τροποποίηση της ανακοίνωσης για το προσωρινό κοινοτικό πλαίσιο η οποία προέβλεπε ένα περιορισμένο ποσό συμβατής ενίσχυσης για τις επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στην πρωτογενή γεωργική παραγωγή.
(94)
Στην προκειμένη περίπτωση, σύμφωνα με τα λεπτομερή στοιχεία που προσκόμισαν οι ελληνικές αρχές για κάθε ενίσχυση που χορηγήθηκε από τον ΕΛ.Γ.Α. κατά τη διάρκεια του έτους 2009, προκύπτει ότι σχεδόν το σύνολο των εν λόγω ενισχύσεων είχε χορηγηθεί στους παραγωγούς γεωργικών προϊόντων σε ημερομηνίες προγενέστερες της προαναφερόμενης ημερομηνίας της 28ης Οκτωβρίου 2009. Συνεπώς, το μεγαλύτερο μέρος των ενισχύσεων χορηγήθηκε μεταξύ του Μαρτίου 2009 και του Ιουλίου 2009 ενώ οι υπόλοιπες ενισχύσεις χορηγήθηκαν τον Σεπτέμβριο του 2009.
(95)
Η Επιτροπή λοιπόν καταλήγει στο συμπέρασμα ότι οι εν λόγω ενισχύσεις δεν συμμορφώνονται με την ανακοίνωση για το προσωρινό κοινοτικό πλαίσιο και ως εκ τούτου δεν μπορούν να τύχουν της παρέκκλισης του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο β) της Συνθήκης.
(96)
Η Επιτροπή αναγνωρίζει ωστόσο ότι για τις ενισχύσεις που χορηγήθηκαν από τον ΕΛ.Γ.Α. στους παραγωγούς γεωργικών προϊόντων σε ημερομηνίες μεταγενέστερες της προαναφερόμενης ημερομηνίας της 28ης Οκτωβρίου 2009 (πολύ λίγες από αυτές τις ενισχύσεις είχαν χορηγηθεί τον Δεκέμβριο του 2009 και τον Νοέμβριο του 2010), οι σχετικές με τον αγροτικό τομέα τροποποιήσεις της ανακοίνωσης για το προσωρινό κοινοτικό πλαίσιο μπορούν να εφαρμοσθούν.
(97)
Οι ενισχύσεις αυτές πληρούν τους όρους που προβλέπονται στο σημείο 4.2.2 της ανακοίνωσης για το προσωρινό κοινοτικό πλαίσιο. Ωστόσο, ο όρος που προβλέπεται στο σημείο 4.2.2 στοιχείο ζ) της εν λόγω ανακοίνωσης δεν τηρήθηκε, αφού ο ΕΛ.Γ.Α. δεν έλαβε από τους ενδιαφερόμενους γεωργούς δήλωση σχετικά με οποιαδήποτε άλλη ενίσχυση ήσσονος σημασίας και ενίσχυση βάσει της ανακοίνωσης για το προσωρινό κοινοτικό πλαίσιο την οποία είχαν λάβει εντός του τρέχοντος φορολογικού έτους. Ωστόσο, η Επιτροπή θεωρεί βάσιμο το επιχείρημα των ελληνικών αρχών ότι στην προκειμένη περίπτωση αυτή η απαίτηση έπρεπε να αποτελεί μόνο τυπική διαδικασία, δεδομένου ότι η Ελλάδα δεν είχε χορηγήσει σε γεωργικές επιχειρήσεις κατά τη διάρκεια της περιόδου μεταξύ της 1ης Ιανουαρίου 2008 και της 31ης Δεκεμβρίου 2010 ενισχύσεις ήσσονος σημασίας ή ενισχύσεις βάσει της ανακοίνωσης για το προσωρινό κοινοτικό πλαίσιο. Συνεπώς, η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι ενισχύσεις στις οποίες εφαρμόζεται η ανακοίνωση για το προσωρινό κοινοτικό πλαίσιο πληρούν τους όρους που προβλέπονται στο σημείο 4.2.2 της εν λόγω ανακοίνωσης και μπορούν να τύχουν της παρέκκλισης του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο β) της Συνθήκης.
(98)
Εκτός αυτού, η Επιτροπή θεωρεί ότι είναι δυνατό ένα μέρος των εν λόγω ενισχύσεων, ύψους 75 382 500 ευρώ, να πληροί όλους τους όρους που προβλέπονται στον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1535/2007 (βλέπε αιτιολογικές σκέψεις 51 και 52).
VII. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ
(99)
Οι αποζημιώσεις που καταβλήθηκαν από τον ΕΛ.Γ.Α. στους παραγωγούς το 2008, ήτοι 386 986 648 ευρώ, είχαν χρηματοδοτηθεί μόνο εν μέρει από τις υποχρεωτικές ειδικές εισφορές που είχαν καταβάλει οι γεωργοί, δεδομένου ότι οι εισφορές αυτές ανέρχονταν σε μόλις 88 353 000 ευρώ το 2008. Όσον αφορά τις αποζημιώσεις που καταβλήθηκαν το 2009, ήτοι 415 019 452 ευρώ, αυτές δεν είχαν χρηματοδοτηθεί μέσω των υποχρεωτικών ειδικών εισφορών.
(100)
Όσον αφορά τα δύο δάνεια τα όποια είχε συνάψει ο ΕΛ.Γ.Α. για την καταβολή των εν λόγω αποζημιώσεων στους παραγωγούς, θα πρέπει να σημειωθεί ότι ο ΕΛ.Γ.Α. δεν θα είναι σε θέση να αποπληρώνει, μέσω των ειδικών ασφαλιστικών εισφορών των παραγωγών, τις ετήσιες δόσεις τόκων και χρεολυσίου επί δέκα έτη, περίοδος η οποία προβλέπεται για την αποπληρωμή αυτών των δανείων, καθώς οι εισφορές αυτές θα πρέπει να χρησιμοποιηθούν για την καταβολή αποζημιώσεων για ζημίες που θα προκύψουν στη διάρκεια των ετών αυτών.
(101)
Από την ανωτέρω ανάλυση προκύπτει ότι οι αποζημιώσεις που κατέβαλε ο ΕΛ.Γ.Α. κατά τα έτη 2008 και 2009 στο πλαίσιο του συστήματος υποχρεωτικής ασφάλισης δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι χρηματοδοτήθηκαν αποκλειστικά από τις εισφορές που έχουν καταβάλει οι παραγωγοί ως ειδική ασφαλιστική εισφορά. Για τον λόγο αυτό, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι οι αποζημιώσεις που κατέβαλε ο ΕΛ.Γ.Α. το 2008 και 2009 στο πλαίσιο του συστήματος υποχρεωτικής ασφάλισης εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης και συνιστούν κρατικές ενισχύσεις.
(102)
Η Επιτροπή διαπιστώνει ότι η Ελλάδα εφάρμοσε τις εν λόγω ενισχύσεις κατά παράβαση του άρθρου 108 παράγραφος 3 της Συνθήκης.
(103)
Για τις αντισταθμιστικές ενισχύσεις που χορηγήθηκαν το 2008 στο πλαίσιο του συστήματος ειδικής υποχρεωτικής ασφάλισης, η Επιτροπή:
α)
συμπεραίνει το συμβιβάσιμο των κρατικών ενισχύσεων ύψους 349 493 652,03 ευρώ που χορήγησε ο ΕΛ.Γ.Α. στους παραγωγούς για την αντιστάθμιση ζημιών στη φυτική τους παραγωγή, εκ των οποίων ποσό της τάξεως των 2 300 185,51 ευρώ αφορά ενισχύσεις για διαδοχικές ζημίες στην ίδια φυτική παραγωγή. Η Επιτροπή θεωρεί ότι οι εν λόγω ενισχύσεις πληρούν τους σχετικούς όρους των κατευθυντήριων γραμμών και του κανονισμού απαλλαγής και μπορούν, συνεπώς, να θεωρηθούν ως κρατικές ενισχύσεις συμβιβάσιμες με την εσωτερική αγορά βάσει του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της Συνθήκης·
β)
θεωρεί ότι οι κρατικές ενισχύσεις, ύψους 33 402 118,93 ευρώ τις οποίες χορήγησε ο ΕΛ.Γ.Α. στους παραγωγούς για ορισμένες ζημίες στη φυτική παραγωγή και το ζωικό κεφάλαιο δεν πληρούν τους σχετικούς όρους των κατευθυντήριων γραμμών και του κανονισμού απαλλαγής και, συνεπώς, είναι ασυμβίβαστες με την εσωτερική αγορά·
γ)
θεωρεί ότι οι κρατικές ενισχύσεις, ύψους 114 374,86 ευρώ τις οποίες χορήγησε ο ΕΛ.Γ.Α. στους παραγωγούς για ζημίες στη φυτική παραγωγή που προξένησε η αρκούδα ενδέχεται να παρουσιάσουν κινδύνους στρέβλωσης του ανταγωνισμού και, συνεπώς, είναι ασυμβίβαστες με την εσωτερική αγορά·
δ)
θεωρεί ότι, μεταξύ των κρατικών ενισχύσεων, ύψους 3 803 901,72 ευρώ, που χορηγήθηκαν για διορθωτικές ενέργειες μετά από λάθη στις εκθέσεις εκτίμησης ζημιών, μόνο οι διορθωτικές ενέργειες που αφορούσαν αντισταθμιστικές ενισχύσεις και οι οποίες ανέρχονταν σε 349 493 652,03 ευρώ για ζημίες στη φυτική παραγωγή καθώς και οι διορθωτικές ενέργειες που αφορούσαν αντισταθμιστικές ενισχύσεις και οι οποίες ανέρχονταν σε 91 500 ευρώ για ζημίες στη φυτική παραγωγή που προξένησε η αρκούδα πληρούν τους σχετικούς όρους των κατευθυντήριων γραμμών και του κανονισμού απαλλαγής και, συνεπώς, μπορούν να τύχουν της παρέκκλισης του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της Συνθήκης. Αντιθέτως, οι υπόλοιπες κρατικές ενισχύσεις που χορηγήθηκαν για διορθωτικές ενέργειες δεν πληρούν τους σχετικούς όρους των κατευθυντήριων γραμμών και του κανονισμού απαλλαγής και ως εκ τούτου δεν μπορούν να τύχουν της παρέκκλισης του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της Συνθήκης.
(104)
Για τις αντισταθμιστικές ενισχύσεις ύψους 425 000 000 ευρώ που χορηγήθηκαν το 2009 δυνάμει της διυπουργικής απόφασης, η Επιτροπή:
α)
συμπεραίνει το συμβιβάσιμο των κρατικών ενισχύσεων ύψους 27 614 905 ευρώ που χορήγησε ο ΕΛ.Γ.Α. στους παραγωγούς για την αντιστάθμιση ζημιών στη φυτική τους παραγωγή. Η Επιτροπή θεωρεί ότι οι εν λόγω ενισχύσεις πληρούν τους σχετικούς όρους των κατευθυντήριων γραμμών και του κανονισμού απαλλαγής και μπορούν, συνεπώς, να θεωρούνται ως κρατικές ενισχύσεις συμβατές με την εσωτερική αγορά βάσει του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της Συνθήκης·
β)
καταλήγει στο συμπέρασμα ότι όσον αφορά τις κρατικές ενισχύσεις, ύψους 387 404 547 ευρώ, τις οποίες χορήγησε ο ΕΛ.Γ.Α. στους παραγωγούς για αντιστάθμιση ζημιών στη φυτική τους παραγωγή:
-
οι μεν ενισχύσεις που είχαν χορηγηθεί σε ημερομηνίες προγενέστερες της 28ης Οκτωβρίου 2009 (35), δεν πληρούν τους σχετικούς όρους της ανακοίνωσης για το προσωρινό κοινοτικό πλαίσιο, των κατευθυντήριων γραμμών και του κανονισμού απαλλαγής και ως εκ τούτου είναι ασυμβίβαστες με την εσωτερική αγορά, με την επιφύλαξη των ενισχύσεων οι οποίες, κατά τον χρόνο χορήγησής τους, πληρούσαν όλους τους όρους που προβλέπονται στον κανονισμό ήσσονος σημασίας.
-
οι δε ενισχύσεις που είχαν χορηγηθεί μετά την 28η Οκτωβρίου 2009, πληρούν τους σχετικούς όρους που διατυπώνονται στην ανακοίνωση για το προσωρινό κοινοτικό πλαίσιο και μπορούν, συνεπώς, να θεωρηθούν ως κρατικές ενισχύσεις συμβιβάσιμες με την εσωτερική αγορά βάσει του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της Συνθήκης,
ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΠΟΦΑΣΗ:
Άρθρο 1
1. Οι αποζημιώσεις που καταβλήθηκαν από τον Οργανισμό Ελληνικών Γεωργικών Ασφαλίσεων (εφεξής ΕΛ.Γ.Α.) στους παραγωγούς γεωργικών προϊόντων στη διάρκεια των ετών 2008 και 2009 συνιστούν κρατικές ενισχύσεις.
2. Οι ενισχύσεις που χορηγήθηκαν το 2008 στο πλαίσιο του συστήματος ειδικής υποχρεωτικής ασφάλισης είναι συμβιβάσιμες με την εσωτερική αγορά σε ό,τι αφορά τις ενισχύσεις ύψους 349 493 652,03 ευρώ τις οποίες χορήγησε ο ΕΛ.Γ.Α. στους παραγωγούς για την αντιστάθμιση ζημιών στη φυτική τους παραγωγή καθώς και σε ό,τι αφορά τις ενισχύσεις για απώλειες στη φυτική παραγωγή που προξένησε η αρκούδα ύψους 91 500 ευρώ και σε ό,τι αφορά τις ενισχύσεις για διορθωτικές ενέργειες που πραγματοποιήθηκαν στα πλαίσιο των προαναφερομένων ενισχύσεων. Οι ενισχύσεις που αντιστοιχούν στο υπόλοιπο ποσό των αντισταθμιστικών ενισχύσεων που χορηγήθηκαν το 2008 στο πλαίσιο του συστήματος ειδικής υποχρεωτικής ασφάλισης είναι ασυμβίβαστες με την εσωτερική αγορά.
3. Οι ενισχύσεις ύψους 27 614 905 ευρώ που χορηγήθηκαν το 2009 δυνάμει της απόφασης αριθ. 262037 του Υπουργού Οικονομίας και Οικονομικών και του Υπουργού Αγροτικής Ανάπτυξης της 30ής Ιανουαρίου 2009 είναι συμβιβάσιμες με την εσωτερική αγορά.
Οι ενισχύσεις ύψους 387 404 547 ευρώ, που χορηγήθηκαν στους παραγωγούς σε ημερομηνίες προγενέστερες της 28ης Οκτωβρίου 2009, είναι ασυμβίβαστες με την εσωτερική αγορά με την επιφύλαξη των ενισχύσεων οι οποίες, κατά τον χρόνο χορήγησής τους, πληρούσαν όλους τους όρους που προβλέπονται στον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1535/2007.
Άρθρο 2
1. Η Ελλάδα λαμβάνει όλα τα αναγκαία μέτρα για την ανάκτηση, από τους δικαιούχους, των ασυμβίβαστων ενισχύσεων που αναφέρονται στο άρθρο 1 και που έχουν ήδη τεθεί στη διάθεσή τους παράνομα.
2. Τα ανακτώμενα ποσά περιλαμβάνουν τόκους από την ημερομηνία κατά την οποία τέθηκαν στη διάθεση του δικαιούχου μέχρι τον χρόνο της πραγματικής τους ανάκτησης.
3. Οι τόκοι υπολογίζονται σύμφωνα με τις διατάξεις του κεφαλαίου V του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 794/2004 της Επιτροπής (36).
4. Η ανάκτηση πραγματοποιείται χωρίς καθυστέρηση σύμφωνα με τις διαδικασίες του εθνικού δικαίου, στο μέτρο που επιτρέπουν την άμεση και πραγματική εφαρμογή της παρούσας απόφασης.
Άρθρο 3
Η ανάκτηση των ενισχύσεων που αναφέρονται στο άρθρο 1 παράγραφος 2 και 3 είναι άμεση και πραγματική. Η Ελλάδα διασφαλίζει την εκτέλεση της παρούσας απόφασης εντός τεσσάρων μηνών από την ημερομηνία κοινοποίησής της.
Άρθρο 4
1. Εντός δύο μηνών από την κοινοποίηση της παρούσας απόφασης, η Ελλάδα υποβάλλει στην Επιτροπή τις ακόλουθες πληροφορίες:
α)
το συνολικό ποσό (αρχικό κεφάλαιο και τόκοι ανάκτησης) που θα πρέπει να ανακτηθεί από κάθε δικαιούχο·
β)
λεπτομερή περιγραφή των μέτρων που έχει ήδη λάβει ή προγραμματίσει ώστε να συμμορφωθεί με την παρούσα απόφαση·
γ)
έγγραφα που αποδεικνύουν ότι έχουν κληθεί οι δικαιούχοι να επιστρέψουν την ενίσχυση.
2. Η Ελλάδα ενημερώνει την Επιτροπή σχετικά με την πρόοδο των εθνικών μέτρων που λαμβάνονται για την εφαρμογή της παρούσας απόφασης έως την πλήρη ανάκτηση των ενισχύσεων που αναφέρονται στο άρθρο 1 παράγραφος 2 και 3.
3. Μετά την παρέλευση της προθεσμίας των δύο μηνών που αναφέρεται στη παράγραφο 1, η Ελλάδα υποβάλλει, με απλή αίτηση της Επιτροπής, έκθεση για τα μέτρα που έχει ήδη λάβει ή προγραμματίσει ώστε να συμμορφωθεί με την παρούσα απόφαση. Η εν λόγω έκθεση παρέχει επίσης λεπτομερείς πληροφορίες σχετικά με τα ποσά της ενίσχυσης και τους τόκους που έχουν ήδη ανακτηθεί από τους δικαιούχους.
Άρθρο 5
Η παρούσα απόφαση απευθύνεται στην Ελληνική Δημοκρατία.
Βρυξέλλες, 7 Δεκεμβρίου 2011.
ROZHODNUTÍ KOMISE
ze dne 7. prosince 2011
o vyrovnávacích platbách uhrazených řeckým subjektem pro zemědělská pojištění (ELGA) během let 2008 a 2009
(oznámeno pod číslem K(2011) 7260)
(Pouze řecké znění je závazné)
(Text s významem pro EHP)
(2012/157/EU)
EVROPSKÁ KOMISE,
s ohledem na Smlouvu o fungování Evropské unie, a zejména na čl. 108 odst. 2 první pododstavec této smlouvy,
s ohledem na Dohodu o Evropském hospodářském prostoru, a zejména na čl. 62 odst. 1 písm. a) této dohody,
poté, co vyzvala zúčastněné strany k podání připomínek v souladu s čl. 108 odst. 2 prvním pododstavcem této smlouvy (1), a s ohledem na tyto připomínky,
vzhledem k těmto důvodům:
I. POSTUP
(1)
Na základě informací, jež Komise získala z tisku a které se týkaly uhrazení vyrovnávacích plateb ve výši 425 milionů EUR, které zamýšlel vyplatit řecký subjekt pro zemědělská pojištění (dále jen „subjekt ELGA“) následkem manifestací velkého počtu producentů zemědělských produktů, kteří si v Řecku v lednu roku 2009 stěžovali na ztráty příjmů, jež utrpěli během roku 2008 kvůli nepříznivým klimatickým podmínkám, došlo dne 4. února 2009 k dvoustrannému jednání s řeckými orgány. Po tomto jednání předalo stálé zastoupení Řecka u Evropské unie informace týkající se předmětného opatření dopisem ze dne 9. února 2009.
(2)
Komise si vyžádala doplňkové informace dopisem ze dne 23. února 2009. Dopisem ze dne 20. března 2009 řecké orgány Komisi odpověděly, že subjekt ELGA si na uhrazení předmětného vyrovnání ve výši 425 milionů EUR vzal úvěr a zároveň další úvěr ve výši 444 milionů EUR, jehož hlavní část byla určena na uhrazení odškodnění během roku 2008 za škody způsobené rostlinné výrobě a chovatelství příčinami, jež subjekt ELGA rovněž pojišťuje.
(3)
Dopisem ze dne 4. května 2009 si útvary Komise vyžádaly doplňkové informace. Řecké orgány odpověděly dopisem ze dne 16. června 2009. Dopisem ze dne 13. července 2009 informovaly útvary Komise řecké orgány, že vyrovnávací opatření za rok 2009 ve výši 425 milionů EUR bylo zaevidováno pod číslem CP 196/2009 jako podezřelý případ a že vyrovnávací opatření ve výši 444 milionů EUR vyplacené v roce 2008 je považováno, pokud jde o část věnovanou na odškodnění škod vzniklých z důvodů krytých subjektem ELGA, za protiprávní podporu ve smyslu čl. 1 písm. f) nařízení Rady (ES) č. 659/1999 ze dne 22. března 1999, kterým se stanoví prováděcí pravidla k článku 93 (2) Smlouvy o ES (3), a že toto opatření bylo zaevidováno pod číslem NN 39/09.
(4)
Na základě odpovědi řeckých orgánů ze dne 18. srpna 2009 si útvary Komise dopisem ze dne 14. září 2009 vyžádaly doplňkové informace. Výše uvedeným dopisem Komise kromě toho informovala řecké orgány, že na základě informací, které tyto orgány poskytly a podle nichž bylo dotčeným zemědělcům vyrovnání za rok 2009 ve výši 425 milionů EUR vyplaceno, bylo předmětné odškodnění také zaevidováno jako protiprávní podpora ve smyslu čl. 1 písm. f) nařízení (ES) č. 659/1999, a to rovněž pod číslem NN 39/09.
(5)
Rozhodnutí Komise o zahájení řízení bylo zveřejněno v Úředním věstníku Evropské unie dne 20. března 2010 (4). Komise vyzvala zúčastněné strany, aby předložily připomínky k daným opatřením. Komise obdržela připomínky třetích stran a zaslala je řeckým orgánům dne 6. května 2010. Řecké orgány sdělily své připomínky k vyjádřením zúčastněných stran dne 21. července 2010.
(6)
Řecké orgány předložily dodatečné informace ohledně předmětných podpor dne 4. června 2010, 10. září 2010 a 14. září 2010. Dopisem ze dne 17. listopadu 2010 si Komise vyžádala doplňkové informace. Řecké orgány odpověděly dopisem ze dne 9. března 2011.
(7)
Na základě žádosti řeckých orgánů proběhlo dne 31. března 2011 dvoustranné jednání s útvary Komise. Po tomto jednání zaslaly řecké orgány doplňkové informace dne 11. května 2011 a 12. července 2011. Na žádost řeckých orgánů proběhlo dne 11. listopadu 2011 druhé dvoustranné jednání s útvary Komise.
II. POPIS
(8)
Řeckým zákonem č. 1790/1988 o organizaci a fungování řeckého subjektu pro zemědělská pojištění a dalších předpisech (5) (dále jen „zákon 1790/1988“) se vytváří subjekt veřejného zájmu s názvem „Řecký subjekt pro zemědělská pojištění (ELGA)“. ELGA je soukromoprávní subjekt v plném vlastnictví státu. Podle článku 12 výše uvedeného zákona podléhá kontrole ministra zemědělství. Subjekt ELGA spravuje položky, jež jsou zanesené do jeho rozpočtu, v souladu s rozhodnutími své správní rady, jejíž členové jsou jmenováni na základě rozhodnutí ministra zemědělství. Předmětem činnosti subjektu ELGA je zejména pojišťování rostlinné a živočišné produkce a rostlinného a stavů hospodářských zvířat zemědělských hospodářství proti škodám vyplývajícím z přírodních rizik.
(9)
Podle článku 3a (6) zákona č. 1790/1988 je režim pojištění u subjektu ELGA povinný a pojištění pokrývá pojistné události způsobené přírodními živly, a to zejména záplavy, bouře, mráz a mimořádně nízké teploty, sníh, kroupy, vysoké teploty a sluneční záření, mimořádné dešťové srážky nebo dešťové srážky mimo běžné období, sucho, entomologické a fytopatologické choroby rostlin, epizootické choroby, požáry vyvolané bleskem, zemětřesení, pojistné události vyvolané mořem, škody na rostlinné výrobě způsobené volně žijícími zvířaty a také řadu chorob skotu, ovcí a koz.
(10)
Článek 5a (7) zákona 1790/1988 ukládá producentům zemědělských produktů, kteří využívají režimu pojištění popsaného v bodě odůvodnění č. 9, úhradu zvláštního pojistného ve prospěch subjektu ELGA. Toto pojistné má podobu poplatku uloženého zákonodárcem, jenž se týká prodeje a nákupu vnitrostátních zemědělských produktů. Příjmy z tohoto poplatku jsou určeny subjektu ELGA, který je pověřen prevencí a odškodňováním za škody způsobené zemědělským hospodářstvím přírodními živly.
(11)
Podle článku 5a zákona 1790/1988 je zvláštní pojistné stanoveno u produktů rostlinného původu na 3 % a u produktů živočišného původu na 0,5 % (8). Tyto sazby pojistného stanoví příslušní ministři na základě návrhu, který subjekt ELGA předkládá ministru zemědělství. Příjmy subjektu ELGA pocházející ze zvláštního pojistného a vybírané berní správou vstupují do státního rozpočtu jako příjmy státu a jsou evidovány ve zvláštní položce příjmů. Na základě návrhu subjektu ELGA ministerstvu zemědělství, které bylo přejmenováno na ministerstvo rozvoje venkova a výživy, jsou tyto příjmy vypláceny subjektu ELGA z rozpočtu tohoto ministerstva každoročním zanesením úvěrové linie v odpovídající výši. Subjekt ELGA nemá žádný jiný vliv na stanovení výše pojistného nebo výše odškodnění.
(12)
Pojištění u subjektu ELGA podléhají fyzické a právní osoby, které jsou majiteli nebo provozovateli podniků v oblasti zemědělství, chovu, chovu drůbeže, včelařství, rybářství, vodohospodářství nebo podniků podobných. Příjmy subjektu ELGA tvoří zejména příjmy ze zvláštního pojistného. Podle zákona č. 3147/2003 patří navíc do pravomoci subjektu ELGA vyplácení podpor na základě plánů pro případy mimořádné nutnosti v oblasti vyrovnání škod způsobených na rostlinném majetku a fixním kapitálu přírodními katastrofami, mimořádnými událostmi nebo nepříznivými klimatickými podmínkami. Tyto podpory jsou financovány ze státního rozpočtu nebo pomocí úvěrů. Uvedené programy se týkají státních podpor povolených rozhodnutím Komise.
(13)
Na základě vyhlášky č. 262037 ministra hospodářství a ministra rozvoje venkova ze dne 30. ledna 2009 (dále jen „meziresortní vyhláška“) se u škod, k nimž došlo v roce 2008, mimořádně počítalo s vyrovnáními v celkové výši 425 milionů EUR. Podle meziresortní vyhlášky měl subjekt ELGA vyplatit vyrovnání za snížení produkce některých plodin v něm uvedených, k němuž došlo během hospodářského roku 2008 v důsledku nepříznivých klimatických podmínek, jako bylo sucho, vysoké teploty, deště a entomologické a fytopatologické choroby předmětných plodin. Škody se týkají mandlovníků, třešní, meruněk, některých druhů broskvoní, švestek, hrušní a jabloní, chřestu, plodin orientálního tabáku, brambor, bavlníku, oliv a obilovin.
(14)
Podle informací poskytnutých řeckými orgány bylo při stanovení prahové hodnoty pro odškodnění zohledněno vedle ztráty produkce také snížení kvality některých plodin (obiloviny, bavlna). K dotčené ztrátě nebo k produkci snížené kvality došlo v důsledku kombinace meteorologických jevů a rostlinných chorob následkem nepříznivých klimatických podmínek, jimiž byly předmětné rostliny vystaveny během dotyčného roku.
(15)
Za účelem vyplacení předmětných odškodnění si subjekt ELGA vzal u jisté banky úvěr ve výši 425 000 000 EUR. Úvěr bude splácen deset let (od roku 2010 do roku 2019). Během prvních tří let (od roku 2010 do roku 2012) je tento úvěr zatížen úroky a odvody řeckému státu v celkové částce 28 513 250 EUR za rok a po následujících sedm let (od roku 2013 do roku 2019) úroky, odpisy a odvody řeckému státu v celkové částce 89 227 536 EUR v roce 2013, 85 087 786 EUR v roce 2014, 81 025 536 v roce 2015, 76 963 286 EUR v roce 2016, 72 901 036 EUR v roce 2017, 68 838 786 EUR v roce 2018 a 64 776 536 EUR v roce 2019. Úvěr je smluvně poskytnut se zárukou řeckého státu ve prospěch subjektu ELGA.
(16)
Podle informací poskytnutých řeckými orgány dosáhla odškodnění vyplacená subjektem ELGA v roce 2008 za škody kryté pojištěním celkové částky 386 986 648 EUR. Tato částka pocházela částečně z pojistného, a to ve výši 88 353 000 EUR, a částečně z příjmů získaných na základě úvěru ve výši 444 milionů EUR.
(17)
Subjekt ELGA smluvně získal od jisté banky úvěr ve výši 444 000 000 EUR na základě článku 13 řeckého zákona č. 3074/2002 a čl. 28 odst. 17 řeckého zákona č. 3147/2003. Úvěr bude splácen deset let (od roku 2009 do roku 2018). Během prvních tří let (od roku 2009 do roku 2011) je tento úvěr zatížen úroky a odvody řeckému státu v celkové částce 23 709 600 EUR za rok a po následujících sedm let (od roku 2012 do roku 2018) úroky, odpisy a odvody řeckému státu v celkové částce 87 138 171 EUR v roce 2012, 83 789 143 EUR v roce 2013, 80 395 714 v roce 2014, 77 002 286 EUR v roce 2015, 73 608 857 EUR v roce 2016, 70 215 429 EUR v roce 2017 a 66 822 000 EUR v roce 2018. Úvěr je smluvně poskytnut se zárukou řeckého státu ve prospěch subjektu ELGA.
(18)
Další část úvěru ve výši 145 366 352 EUR byla určena na poskytnutí státních podpor schválených rozhodnutím Komise na základě plánů pro případy mimořádné nutnosti, které se týkaly požárů v roce 2006 a 2007. Této části příjmů subjektu ELGA se toto rozhodnutí netýká.
III. POCHYBNOSTI VZNESENÉ KOMISÍ V RÁMCI ZAHÁJENÍ KONTROLNÍHO ŘÍZENÍ
1. Existence podpory ve smyslu čl. 107 odst. 1 Smlouvy o fungování EU
(19)
Podpory poskytované ze státních prostředků: Komise se domnívala, že v tomto konkrétním případě je tato podmínka splněna, protože dotyčné vnitrostátní právní předpisy (viz bod odůvodnění č. 11) jasně stanoví, že dávky poskytované subjektem ELGA jsou financovány ze státních prostředků a jsou přičitatelné státu.
(20)
V rámci dodatečných informací poskytnutých před zahájením řízení řecké orgány uvedly, že za účelem zvýšení příjmů subjektu ELGA uvažují o zvýšení sazby zvláštního pojistného. Ovšem poskytnuté informace o zvýšení příjmů subjektu ELGA nepřinesly v této fázi řízení žádné konkrétní skutečnosti, které by umožnily dojít k závěru, že by toto zvýšení postačilo ke splacení příslušných úvěrů a k tomu, aby bylo producentům během dotčených let poskytnuto odškodnění. Nebylo proto možno vyloučit, že dotyčná opatření nebudou rovněž financována z dalších státních prostředků, ke kterým bude mít subjekt ELGA přístup.
(21)
Opatření vedoucí k ovlivnění obchodu a která narušují nebo mohou narušit hospodářskou soutěž: odškodnění vyplacená subjektem ELGA v roce 2008 v rámci režimu povinného pojištění se týkala několika řeckých zemědělských produktů rostlinného a živočišného původu a odškodnění vyplacená v roce 2009 několika plodin (viz bod odůvodnění č. 13). Komise tak ve fázi zahájení řízení konstatovala, že dotčená odškodnění poskytla zvýhodnění místním producentům ve srovnání s ostatními producenty Unie, kteří stejnou pomoc nedostávají. Odvětví zemědělství je na úrovni Unie otevřeno hospodářské soutěži, a je proto citlivé na každé opatření ve prospěch produkce v jednom či druhém členském státě. U předmětných odškodnění proto existuje nebezpečí, že naruší hospodářskou soutěž na vnitřním trhu a ovlivní obchod mezi členskými státy.
(22)
Zvýhodnění určitých podniků nebo určitých odvětví výroby: pokud jde o otázku, zda platby prováděné subjektem ELGA v rámci režimu povinného pojištění proti přírodním rizikům poskytly selektivní zvýhodnění, Komise se předběžně domnívala, že selektivnost opatření vyplývá ze skutečnosti, že odškodnění vyplácená subjektem ELGA byla omezena na určité zemědělské produkce.
Komise zastávala názor, že lze obhájit skutečnost, že zvláštní charakteristiky zemědělství, jeho mimořádná závislost na určitých klimatických podmínkách a v Řecku rovněž jeho zranitelnost ze strany přírodních živlů vedou k nutnosti zavedení státního režimu, který zajišťuje určitou minimální míru vyrovnání založenou na zásadě solidarity. Vzhledem k tomu, že odškodnění vyplacená subjektem ELGA v rámci režimu povinného pojištění jsou financována z příjmů ze zvláštního pojistného, Komise se domnívala, že je případně nelze považovat za odškodnění, jež poskytují příjemcům neoprávněnou výhodu.
Podobné odůvodnění vycházející z logiky a povahy režimu ovšem nemůže zahrnovat dodatečné finanční zásahy řeckého státu ve prospěch dotčeného režimu (nad financování povinnými poplatky). Ve fázi zahájení kontrolního řízení ale Komise neměla k dispozici údaje, které by byly dostačující k tomu, aby dospěla k závěru, že tomu tak je. Komise měla zejména pochybnosti o tom, že dotyčná opatření nebyla financována bez dodatečného zásahu státu.
(23)
Z těchto důvodů Komise ve fázi zahájení řízení dospěla k závěru, že nelze vyloučit, že odškodnění vyplacená subjektem ELGA v roce 2008 a 2009 v rámci režimu povinného pojištění nespadají pod čl. 107 odst. 1 Smlouvy a nepředstavují státní podporu.
2. Označení opatření za protiprávní podpory
(24)
Komise usoudila, že se vzhledem k tomu, že podpory byly poskytnuty a vyplaceny bez předchozího oznámení, jedná o protiprávní podpory ve smyslu čl. 1 písm. f) nařízení (ES) č. 659/1999.
3. Předběžné posouzení slučitelnosti podpor
(25)
Jelikož řecké orgány tvrdily, že předmětná opatření nepředstavují státní podporu, neměla Komise při zahájení řízení informace nutné k tomu, aby mohla posoudit slučitelnost podpor s ustanoveními právních dokumentů použitelných v okamžiku jejich poskytnutí, tj. v roce 2008 a 2009. V tomto konkrétním případě se jedná o pokyny Společenství ke státní podpoře v odvětvích zemědělství a lesnictví na období 2007-2013 (9) (dále jen „pokyny“), a to zejména o kapitolu V.B, která se týká podpor na náhradu škod na zemědělské výrobě nebo na prostředcích zemědělské výroby.
(26)
Z poskytnutých informací zřejmě vyplývalo, že se plánovaná vyrovnání u většiny dotčených plodin týkala škod, jež dosáhly minimální prahové hodnoty ve výši 30 %, a to při zohlednění výrobních ztrát nebo zhoršení kvality některých produkcí, k nimž došlo během dotyčného roku z důvodu kombinace více nepříznivých meteorologických jevů a v případě některých plodin také z důvodu rostlinných chorob. Informace předané řeckými orgány neobsahovaly údaje o způsobu výpočtu dotyčných vyrovnání.
(27)
Komise měla proto pochybnosti o tom, zda lze tyto podpory prohlásit za slučitelné s kapitolou V.B pokynů.
IV. PŘIPOMÍNKY PODANÉ TŘETÍMI STRANAMI
(28)
U zúčastněných stran, které podaly své připomínky, se jedná o Evropský výbor obchodu se zemědělskými a potravinářskými výrobky (Comité Européen de Liaison des Commerces Agro-alimentaires - dále jen „CELCAA“), Výbor pro obchod s obilovinami, krmivy, olejnatými semeny, olivovým olejem, olivami, tuky a dodávkami pro zemědělství Evropské unie (Comité du Commerce des Céréales, Aliments du Bétail, Oléagineux, Huile d’Olive, Huiles et Graisses et Agrofournitures de l’Union Européenne - dále jen „COCERAL“) a jistou třetí zúčastněnou stranu, která si nepřála zveřejnit svou totožnost.
(29)
Pokud jde o nezávislé obchodníky (třetí zúčastněná strana) a výbory CELCAA a COCERAL v oblastech, ve kterých hájí zájmy nezávislých obchodníků, zúčastněné strany se domnívají, že dotčené podpory, jež byly původně poskytnuty zemědělcům, ve skutečnosti skončily v zemědělských družstvech a jejich sdruženích, které konkurují nezávislým obchodníkům, protože mají výlučné právo na zacházení se zemědělskými produkty.
(30)
Podle zúčastněných stran Řecko nepředložilo důkazy, které by prokazovaly, že dotyčná vyrovnání byla poskytnuta za ztráty vyplývající z nepříznivých klimatických podmínek. Na podporu odpovídajících meteorologických údajů řecké orgány nepředložily analytický popis povahy dotyčných klimatických podmínek, jak to požadují pokyny.
(31)
Podle názoru zúčastněných stran neupřesnily řecké orgány způsob použitý na výpočet dotyčných vyrovnání a ani minimální prahovou hodnotu pro utrpěnou ztrátu. Kromě toho byla dotyčná vyrovnání omezena na některé zemědělské produkty, ačkoli producenti jiných produktů, kteří byli z dotčených vyrovnání vyloučeni, utrpěli u svých produkcí rovněž ztráty.
(32)
Zúčastněné strany byly názoru, že poskytnutí dotyčných vyrovnání mělo dopad na tvorbu cen konečných produktů kvůli snížení cen produktů, kterých se vyrovnání týkala. Uváděné podpory tak poskytly dotčeným producentům hospodářské zvýhodnění, protože jim umožnily uvádět na trh tu část jejich produkce, která nebyla zasažena nepříznivými klimatickými podmínkami, a to za podmínek, které narušily hospodářskou soutěž. Soukromé subjekty při uvádění na trh (obchodníci, mlýny na mouku, mlýny krmiva pro hospodářská zvířata, včelaři, chovatelé prasat atd.) byli na druhé straně nuceni se přizpůsobit cenové politice prosazované zemědělskými družstvy a jejich sdruženími, čímž se tato družstva dostala do monopolního postavení.
(33)
Pojistné krytí nabízené subjektem ELGA v oblasti rizik, kterým je vystaveno zemědělství, by mělo navíc dodržovat zásady přiměřenosti a rovného zacházení. Podle názoru zúčastněných stran je nepřijatelné, že odškodnění vyplácená subjektem ELGA v roce 2008 a 2009 odpovídala částkám, jež trojnásobně a v roce 2009 čtyřnásobně přesahovaly celkovou výši pojistného vybraného v těchto letech.
(34)
Podle zúčastněných stran subjekt ELGA novým úvěrem na rok 2009 „zastavil“ v přílišné míře příjmy, které získá během budoucích deseti let, protože již musí splácet úvěr získaný na rok 2008 a kvůli němuž předem „zastavil“ pojistné za následující roky. Zúčastněné strany navíc upozorňují na existenci dalších dvou úvěrů, které subjekt ELGA získal v roce 2009, tj. úvěr ve výši 350 milionů EUR, který subjekt ELGA získal od Pireuské banky, a úvěr ve výši 112 milionů EUR, který subjekt ELGA získal od Zemědělské banky Řecka a Řecké národní banky.
(35)
Zúčastněné strany rovněž zastávaly názor, že úvěry ve výši 444 milionů EUR a 415 milionů EUR představují dodatečné příjmy k příjmům z pojistného, jehož vyplacení stanoví právní předpisy v podobě úvěrů získaných se zárukou řeckého státu. Tyto úvěry by se proto měly považovat za státní prostředky.
V. PŘIPOMÍNKY PODANÉ ŘECKEM
1. Obecné připomínky k vyrovnávacím platbám poskytnutým v roce 2008 a 2009
(36)
Podle řeckých orgánů nepředstavují vyrovnávací platby vyplacené subjektem ELGA v letech 2008 a 2009 státní podporu.
Financování předmětného režimu pojištění je zajišťováno zvláštním povinným pojistným hrazeným zemědělci. Vzhledem k tomu, že tento režim pojištění je spravován na základě zásady společenské solidarity, nemusí být na jedné straně zvláštní povinné pojistné přesně úměrné pojištěnému riziku a na druhé straně nemusí být výše vyplaceného odškodnění nutně úměrná příjmům pojištěné osoby (10). Podle řeckých orgánů se proto v tomto konkrétním případě jedná o skutečná vyrovnání vyplacená na náhradu škod, jež nepříznivé klimatické podmínky způsobily zemědělské produkci, a to v souladu s řeckými právními předpisy v oblasti zemědělského pojištění hrazeného subjektem ELGA.
Podle řeckých orgánů je k tomu subjekt ELGA schopen dostát svým finančním závazkům v rámci systému povinného pojištění ke dni jejich splatnosti. Tuto schopnost subjektu ELGA posiluje zavedení nového zákona č. 3877/2010 o systému ochrany a pojištění zemědělské činnosti, který počítá s dodatečnými zdroji financování ve prospěch subjektu ELGA. Uvedený zákon tak zvyšuje ve většině případů zvláštní pojistné (u škod na rostlinné výrobě ze 3 % na 4 % a u škod na živočišné výrobě z 0,50 % na 0,75 %). Zavádí k tomu dobrovolné pojištění pro ztráty, jež nejsou kryty povinným pojištěním, a rovněž obecné pojištění, které budou muset subjektu ELGA platit fyzické osoby, jež nevykonávají zemědělskou činnost jakou svou hlavní, a právnické osoby, jejichž většinu podílů nedrží zemědělci, kteří vykonávají zemědělskou činnost jako svou hlavní.
(37)
I v případě, že by se vyrovnávací platby měly považovat za státní podporu, se řecké orgány domnívají, že jsou slučitelné s čl. 107 odst. 3 písm. c) Smlouvy a s pokyny. Řecké orgány poskytly útvarům Komise podrobné údaje o každé podpoře poskytnuté subjektem ELGA v roce 2008 a 2009 s uvedením jména a daňového identifikačního čísla dotčeného zemědělce, okresu, v němž se pozemek nachází, druhu pěstované plodiny, měrné jednotky pěstované plodiny a počtu použitých jednotek, celkové částky podpory a dne jejího poskytnutí, popisu škody a její výše v poměru k obvyklé produkci.
(38)
Pokud jde o vyrovnávací platby během let 2008 a 2009 za škody, jež zničily více než 30 % obvyklé rostlinné produkce, řecké orgány se domnívají, že jsou splněny všechny podmínky stanovené v bodech 124 až 130 pokynů a také v článku 11 nařízení Komise (ES) č. 1857/2006 ze dne 15. prosince 2006 o použití článků 87 a 88 Smlouvy na státní podporu pro malé a střední podniky působící v produkci zemědělských produktů a o změně nařízení (ES) č. 70/2001 (11) (dále jen „nařízení o blokové výjimce“).
(39)
Podle názoru řeckých orgánů byly předmětné podpory vyplaceny dotyčným producentům nebo organizacím producentů, jejichž jsou tito producenti členy, v souladu s pokyny a s výše uvedeným nařízením o blokové výjimce. Řecké orgány zejména potvrdily toto:
a)
částka podpory v žádném případě nepřesáhla výši skutečných ztrát, jež producenti utrpěli;
b)
pokud jde o míru podpory, řecké orgány potvrdily, že byly dodrženy podmínky stanovené v ustanoveních článku 11 nařízení o blokové výjimce, protože subjekt ELGA nevyplatil žádné vyrovnání, které by přesáhlo 74,8 % snížení příjmů z prodeje produktu zapříčiněného nepříznivými klimatickými podmínkami;
c)
maximální výše způsobilých ztrát byla snížena o veškeré částky přijaté v rámci režimu pojištění a o náklady, které nevznikly v důsledku nepříznivého povětrnostního jevu;
d)
výpočet ztrát byl proveden na úrovni jednotlivého podniku a
e)
k rozhodnutí o poskytnutí předmětné podpory a k jejímu vyplacení došlo ve lhůtách do tří let od vzniku ztráty a do čtyř let od vzniku ztráty, jak stanoví čl. 11 odst. 10 nařízení o blokové výjimce;
f)
pokud jde o stejné způsobilé náklady, nedošlo ke kumulování předmětných podpor s jinými státními podporami nebo finančními příspěvky poskytovanými členskými státy nebo Unií. Dotčení producenti neobdrželi předmětnou podporu na náhradu stejné ztráty na základě více než jednoho právního dokumentu, a tyto podpory byly proto poskytnuty buď na základě pokynů, nebo nařízení o blokové výjimce, či nařízení Komise (ES) č. 1535/2007 ze dne 20. prosince 2007 o použití článků 87 a 88 Smlouvy ES na podporu de minimis v produkčním odvětví zemědělských produktů (12) (dále jen „nařízení o podpoře de minimis“), či na základě sdělení ze dne 22. ledna 2009 s názvem Dočasný rámec Společenství pro opatření státní podpory zlepšující přístup k financování za současné finanční a hospodářské krize (dále jen „sdělení o dočasném rámci Společenství“) (13).
(40)
Pokud jde o způsob výpočtu obvyklé produkce, řecké orgány předložily informace o použité metodě a potvrdily, že jsou dodrženy podmínky stanovené v odstavci 128 pokynů, podle nichž v případě použití alternativního způsobu výpočtu musí být tento způsob reprezentativní a nesmí se zakládat na nezvykle vysokých výnosech. Konkrétně vyhodnocení ztrát způsobených nepříznivými klimatickými podmínkami provádějí na úrovni jednotlivých podniků agronomové na základě odhadů vykonaných na místě, jak stanoví pojišťovací řád subjektu ELGA. Během kontroly na místě zjišťuje vyhodnocující agronom rozměr pozemku všemi vhodnými prostředky (měřicí pás, identifikační karty pozemků, zařízení GPS) a v případě pěstování stromů spočítá počet jejich kusů. Agronom poté odhadne očekávaný výnos pozemku při zohlednění používaných technik pěstování (zejména hustota výsadby, systém prořezávání v sadařství, rané plodiny pěstované za použití plastových fólií, systém zavlažování), pěstovaných druhů plodin, předchozí pěstované plodiny u jednoletých plodin, ochrany plodin (zejména hnojení, ochrana proti škůdcům), úrodnosti půdy a případných zvláštností hospodářského roku (jako je sucho, potíže při nasazování plodů). Nakonec je vyhodnocena míra škody způsobená na očekávané produkci pozemku. Za účelem stanovení míry škody jsou na různých místech pozemku odebrány vzorky při zohlednění kvantitativní ztráty na očekávané produkci, zhoršení kvality kvůli škodě, ochraně plodin provedené po vzniku škody (jako je dodatečná ochrana plodin, dodatečné odplevení, vyřazení poškozených plodů).
2. Zvláštní připomínky k vyrovnávacím platbám poskytnutým v roce 2008
(41)
Mezi podporami poskytnutými subjektem ELGA v roce 2008 v celkové částce 386 986 648 EUR bylo vyplaceno celkem 373 257 465,71 EUR jako vyrovnání producentům na úhradu ztrát jejich rostlinné produkce vzniklých v důsledku nepříznivých klimatických podmínek. Pokud jde o tyto podpory, uplatnil subjekt ELGA článek 6 pojišťovacího řádu rostlinné produkce, který se týká vyrovnání poskytovaného producentům zemědělských produktů na úhradu ztrát vzniklých v důsledku nepříznivých klimatických podmínek v podobě stanovené vnitrostátním zákonem č. 1790/1988, jímž se zřizuje systém pojištění ELGA.
(42)
U předmětných podpor Řecko poskytlo meteorologické informace o nepříznivých klimatických podmínkách zaznamenaných v hospodářském roce 2007-2008. Orgány veřejné moci existenci těchto nepříznivých meteorologických jevů formálně uznaly. Jedná se zejména o mimořádná vedra zaznamenaná koncem června a července roku 2007 v celé zemi, prudké dešťové srážky v řadě oblastí země v říjnu roku 2007, katabatické suché a teplé větry (horské brízy) zaznamenané ve stejném měsíci na Krétě, bouřky a krupobití začátkem srpna roku 2008 v některých severozápadních a středních okresech kontinentálního Řecka a na konci stejného měsíce bouřky v oblastech Magnesie, Fthiótis, Východní Attika a na ostrovech Evia a Kréta.
Konkrétně byla vyrovnání poskytnuta za škody, jež přesahují následující míry obvyklé produkce (14):
Minimální výše škody v poměru k produkci
Výše vyrovnávací platby
(v EUR)
Počet zemědělských pozemků postižených ztrátami
% z celkové částky vyrovnání
20 % - 29 %
26 063 999,19
101 162
6,98 %
30 % - 100 %
347 193 466,52
565 244
93,02 %
Celkem
373 257 465,71
666 406
100 %
Subjekt ELGA navíc poskytl dodatečná vyrovnání ve výši 2 472 785,97 EUR producentům, kteří ve stejném hospodářském roce 2007-2008 utrpěli kvůli nepříznivým klimatickým podmínkám po sobě následující škody na stejné rostlinné produkci. U 6,98 % celkové částky vyrovnání dosáhla míra škody rovněž 20 % až 30 % obvyklé produkce a u 93,02 % celkové částky vyrovnání bylo zničeno více než 30 % obvyklé produkce.
(43)
Mezi podporami, které subjekt ELGA vyplatil zemědělcům v roce 2008, byly poskytnuty také tyto podpory:
a)
podpory ve výši 7 338 119,74 EUR za ztrátu na stavech hospodářských zvířat. U těchto podpor odpovídá částka ve výši 1 860 279,67 EUR ztrátám na stavech hospodářských zvířat v důsledku nepříznivých klimatických podmínek, částka ve výši 3 188 825,78 EUR ztrátám v důsledku nemocí a chorob zvířat a částka 228 904,29 EUR ztrátám vyvolaným jinými škodami (jako jsou například napadení volně žijícími zvířaty, medvědy, vlky a toulavými psy). Tyto podpory považují řecké orgány za skutečná odškodnění v rámci systému povinného pojištění a nepředstavují státní podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 Smlouvy;
b)
podpory ve výši 114 374,86 EUR za ztráty způsobené na rostlinné produkci medvědy. Tyto podpory jsou poskytovány v rámci programu Společenství „LIFE“ na ochranu medvěda hnědého v Řecku. Míra podpor byla řádově ve výši 100 %; a
c)
podpory ve výši 3 803 901,72 EUR na nápravná opatření následkem chyb z nedopatření v hodnotících zprávách o ztrátách v oblasti rostlinné a živočišné výroby. Tyto chyby, které byly zjištěny až po vyplacení podpor zemědělcům, představovaly závazky subjektu ELGA vůči dotčeným příjemcům.
3. Zvláštní připomínky k vyrovnávacím platbám poskytnutým v roce 2009
(44)
Pokud jde o vyrovnávací platby v celkové výši 415 019 452 EUR vyplacené v roce 2009 na základě meziresortní vyhlášky ze dne 30. ledna 2009, jsou dotčené produkty, klimatické podmínky, jež škody způsobily, a popis škod uvedeny v následující tabulce.
Zemědělské zboží
Celková prohlášená částka
(v EUR)
Nepříznivé klimatické podmínky
Popis způsobené škody
1.
Mandle
Třešně a višně
Meruňky (druh Bebeku)
Jablka
Švestky
Hrušky
56 580 555
(v případě všech produktů)
Vysoké teploty a vedra
Suchá a teplá zima
Dlouhotrvající sucho
Náhlé změny teploty
Vysoké teploty a vedro během léta roku 2007 měly negativní dopad na produkci těchto plodin, a to zejména na tvorbu pupenců u ovocných stromů. Dlouhotrvající sucho v roce 2007 a náhlé změny teploty měly za následek snížení produkce. Kvůli suché a teplé zimě nebylo navíc období vegetačního klidu stromů dostatečné.
2.
Broskve
10 970 348
Stejné klimatické podmínky jako v případě č. 1
Stejné vzniklé škody jako v případě č. 1.
3.
Chřest
6 751 747
Suchá a teplá zima
Nízké teploty
Suchá a teplá zima v období 2007-2008 přispěla ke zvýšenému katabolismu chřestu a vedla ke ztrátě uložených živin. Tyto podmínky vedly k náhlému snížení budoucích výnosů chřestu. Již snížené výnosy rovněž ovlivnily nízké teploty v únoru roku 2008, které zpomalily růst. Uvedené vedlo k dalšímu snížení sklizně chřestu v Řecku v roce 2008.
4.
Orientální tabák
13 817 834
Vysoké teploty a vedra
Sucho
Vysoké teploty a vedra během léta roku 2007 ve spojení se suchem ztížily ochranu před napadením škůdci a viry vyvolanými třásněnkou a vedly ke snížení produkce tabáku v celé zemi.
5.
Rané brambory
7 220 996
Vysoké teploty
Vysoké teploty během léta roku 2006 a roku 2008 ztížily ochranu před napadením hmyzem a chorobami raných brambor v několika okresech Řecka.
6.
Bavlník
109 564 462
Dlouhotrvající sucho
Teplé léto
Studený podzim
Dešťové srážky
Dlouhotrvající sucho vedlo ke snížení zásob vody. Teplé léto následované studeným podzimem ve spojení se zvýšenými dešťovými srážkami koncem měsíce září roku 2008 vedlo v celé zemi ke snížení produkce bavlny a ke zhoršení její kvality.
7.
Olivy
72 026 112
Sucho
Mráz
Dešťové srážky
Dlouhotrvající sucho, mráz v únoru roku 2008 po mírné zimě, vysoké teploty a zvýšené dešťové srážky v období kvetení olivovníků vedly k výraznému snížení produkce oliv v celé zemi.
8.
Obilniny (kukuřice, pšenice, ječmen, oves, žito, rýže)
138 087 394
Dešťové srážky
Proměnlivá teplota
Dešťové srážky a výkyvy teploty na jaře a na podzim roku 2008 vedly ke zhoršení produkce obilovin a usnadnily šíření rostlinných chorob. Ke zhoršení kvality došlo také kvůli nedostatku nutných živin (bílkoviny, lepek) v důsledku nepříznivých klimatických podmínek.
Celkem
415 019 448
(45)
Podle řeckých orgánů jsou mezi vyrovnávacími platbami v celkové částce 415 019 452 EUR podpory ve výši 27 614 905 EUR vyplacené 871 producentům považovány za státní podpory slučitelné s vnitřním trhem podle čl. 107 odst. 3 písm. c) Smlouvy a pokynů.
(46)
Zbytek těchto podpor ve výši 387 404 547 EUR byl vyplacen 784 408 producentů. Podle řeckých orgánů jsou předmětné podpory slučitelné s vnitřním trhem podle čl. 107 odst. 3 písm. c) Smlouvy a nařízení o blokové výjimce.
Podle názoru řeckých orgánů splnily předmětné podpory všechny podmínky stanovené v článku 11 nařízení o blokové výjimce. A to zejména:
a)
hrubá míra podpory nepřekročila 80 % poklesu příjmu z prodeje produktů v důsledku nepříznivých klimatických podmínek;
b)
výpočet ztrát byl učiněn na úrovni jednotlivého podniku;
c)
výše ztráty nezahrnovala náklady, které v důsledku nepříznivých klimatických podmínek nevznikly, a producenti neobdrželi odškodnění od jiných pojišťovacích subjektů;
d)
dotyčná vyrovnání byla vyplacena přímo zemědělcům;
e)
k rozhodnutí o poskytnutí předmětných podpor a k jejich vyplacení došlo ve lhůtách do tří let a do čtyř let od vzniku ztráty;
f)
způsob výpočtu obvyklé produkce je stejný jako způsob popsaný v bodě odůvodnění č. 42 ohledně podpor poskytnutých v roce 2008.
(47)
Řecké orgány se dále domnívají, že i v případě, kdy by nebylo možno považovat tyto podpory za skutečná vyrovnání (viz bod odůvodnění č. 36) nebo za slučitelné s nařízením o blokové výjimce (viz bod odůvodnění č. 46), bylo by je nutno považovat za slučitelné s čl. 107 odst. 3 písm. b) Smlouvy a se sdělením o dočasném rámci Společenství.
Poskytnutí předmětných podpor usnadnilo zemědělcům přístup k financování. Uvedená vyrovnání tak zajistila prvovýrobě v Řecku finanční hotovost, což bylo jediné odvětví, o které se řecký stát mohl opírat během prvních měsíců hospodářské krize, aby zabránil šíření nebezpečí do dalších odvětví řeckého hospodářství. Tyto podpory byly přitom poskytnuty při uplatnění přesných kritérií. Byly naopak poskytovány pouze v případě skutečných hospodářských potíží spojených výlučně se zemědělskou produkcí, a to konkrétně v případě potíží vyvolaných nepříznivými klimatickými podmínkami s dopadem na zemědělskou produkci (viz bod odůvodnění č. 44). U většiny těchto podpor nebyly stanoveny prahové hodnoty ohledně míry a stupně potíží každého producenta, protože cílem bylo podpořit řecké zemědělství jako takové.
(48)
Podle bodu 7 písm. a) sdělení uplatňuje Komise na neoznámené podpory (15) uvedené sdělení, pokud podpora byla poskytnuta po 17. prosinci 2008. Řecké orgány proto zastávají názor, že na předmětné neoznámené podpory je použitelný bod 7 písm. a) uvedeného sdělení, protože tyto podpory byly producentům poskytnuty po 17. prosinci 2008.
(49)
Řecké orgány se domnívají, že tyto podpory, o kterých rozhodla meziresortní vyhláška ze dne 30. ledna 2009 jako o výjimečných, splňují všechny podmínky stanovené v bodě 4.2.2 sdělení o dočasném rámci Společenství. A to zejména:
a)
podpory byly poskytnuty v podobě režimu podpor, protože byly založeny na výše uvedené meziresortní vyhlášce;
b)
podpory byly poskytnuty podnikům, které nebyly v obtížích ke dni 1. červenci 2008, jak stanoví pokyny Společenství pro státní podporu na záchranu a restrukturalizaci podniků v obtížích. Řecké orgány potvrdily, že tyto podpory byly poskytnuty výlučně fyzickým osobám, které byly ve své většině osvobozeny řeckými právními předpisy od předložení daňového přiznání, protože jejich roční příjmy byly nižší než 12 000 EUR. Všichni producenti, kteří byli příjemci odškodnění, jednali s bankami, protože tyto podpory byly uloženy na jejich bankovní účty. Řecké orgány potvrzují, že dotyční producenti byli solventní a měli dostatečné možnosti bankovního financování. Tito producenti nebyli proto v okamžiku vyplacení těchto podpor v obtížích;
c)
režim podpor se nevztahoval na podniky činné v odvětví rybolovu;
d)
tyto podpory nebyly podporami vývozu nebo podporami zvýhodňujícími domácí výrobky před dováženými;
e)
byly poskytnuty během roku 2009, a tedy před 31. prosincem 2010, jak stanoví bod 4.2.2 písm. f) sdělení o dočasném rámci Společenství; a
f)
výše podpory na jednoho zemědělce se pohybovala od 7 501 do 15 000 EUR.
(50)
Podle bodu 4.2.2 písm. g) sdělení o dočasném rámci Společenství ve znění změněném v říjnu roku 2009 nemá daná podpora zvýšit celkovou částku podpory, kterou každý dotčený zemědělec získá v období od 1. ledna 2008 do 31. prosince 2010, na částku přesahující mezní hodnotu 15 000 EUR. Podle názoru řeckých orgánů skutečnost, že subjekt ELGA neobdržel od dotčeného zemědělce písemné nebo elektronické prohlášení o všech ostatních podporách de minimis a o podporách založených na opatření podle dočasného rámce Společenství, představuje pouze formální náležitost. Nesplnění této formální náležitosti by tak nemělo vést k závěru, že podmínka stanovená v bodě 4.2.2 písm. g) sdělení o dočasném rámci Společenství ve znění změněném v říjnu roku 2009 nebyla splněna, a to tím spíše, že Řecko neposkytlo, jak lze doložit z mechanografického systému subjektu ELGA, v období mezi 1. lednem 2008 a 31. prosincem 2010 subjektům odvětví prvovýroby zemědělských produktů žádné podpory de minimis či podpory na základě sdělení o dočasném rámci Společenství.
(51)
Podle názoru řeckých orgánů mohou v každém případě podpory ve výši 74 382 500 EUR z této celkové částky 387 404 547 EUR spadat do oblasti působnosti nařízení o podporách de minimis.
(52)
Řecké orgány se domnívají, že výše uvedené podpory v celkové částce 75 382 500 EUR splňují všechny podmínky stanovené v nařízení č. 1535/2007 o podporách de minimis. A to zejména:
a)
v souladu s čl. 3 odst. 2 nařízení (ES) č. 1535/2007 neobdrželi u výše zmíněných podpor dotčení zemědělci za rozpočtové roky 2008 až 2010 vyrovnání, která by přesahovala částku 7 500 EUR na zemědělce;
b)
kumulovaná částka podpory de minimis poskytnuté Řeckem zemědělským podnikům za období tří rozpočtových let nepřesáhla částku 75 382 500 EUR, tj. maximální kumulovanou částku přiznanou Řecku podle čl. 3 odst. 3 a přílohy nařízení (ES) č. 1535/2007.
4. Poznámky k připomínkám třetích stran
(53)
Řecko trvá na tom, že zúčastněné strany neprokázaly, že dotčená odškodnění měla dopad na postavení jejích členů na vnitřním trhu.
(54)
Pokud jde o poznámku, že nebyl uveden popis povahy nepříznivých klimatických podmínek, řecké orgány zdůrazňují, že podobný popis není podle meziresortního rozhodnutí o odškodnění nutný, co ale bylo nutno prokázat, byla na jedné straně existence nepříznivých klimatických podmínek a na straně druhé, zda vzniklé škody dosáhly minimální prahové hodnoty 30 % obvyklé produkce. Řecko ostatně v rámci připomínek předložených útvarům Komise poskytlo na podporu příslušných meteorologických informací analytické údaje o předmětných klimatických podmínkách.
(55)
Pokud jde o poznámku, že Řecko neupřesnilo použitou metodu výpočtu ohledně předmětných odškodnění a ani minimální prahovou hodnotu utrpěných ztrát, řecké orgány připomínají, že v rámci svých připomínek předložených Komisi Řecko poskytlo k těmto dvěma otázkám podrobné informace.
(56)
Podle řeckých orgánů nemělo poskytnutí předmětných odškodnění dopad na konečné spotřebitele, protože snížení cen dotyčných zemědělských produktů nevedlo ke snížení maloobchodních cen. Na podporu tohoto stanoviska řecké orgány předložily články z řeckého tisku, ve kterých se uvádí, že maloobchodní ceny řady zemědělských produktů včetně produktů dotčených tímto konkrétním případem zůstaly na vysokých úrovních bez ohledu na skutečnost, že se velkoobchodní ceny těchto zemědělských produktů snížily.
VI. POSOUZENÍ PODPORY
1. Existence státní podpory ve smyslu čl. 107 odst. 1 Smlouvy
(57)
Podle čl. 107 odst. 1 Smlouvy jsou neslučitelné s vnitřním trhem podpory poskytované v jakékoli formě státem nebo ze státních prostředků, které narušují nebo mohou narušit hospodářskou soutěž tím, že zvýhodňují určité podniky nebo určitá odvětví výroby, pokud ovlivňují obchod mezi členskými státy. Komise soudí, že v případě dotyčných opatření jsou výše uvedené podmínky splněny.
(58)
Podpora poskytovaná ze státních prostředků
Jak vyplývá z judikatury Soudního dvora v rozsudku ze dne 22. března 2003 ve věci C-355/00 Freskot AE v. Elliniko Dimosio (16) (dále jen „věc Freskot“), tato podmínka je v tomto konkrétním případě splněna, protože předmětné vnitrostátní předpisy jasně stanoví, že dávky poskytované subjektem ELGA jsou financovány ze státních prostředků a jsou ve smyslu ustálené judikatury Soudního dvora (17) přičitatelné státu.
Stejně jako ve věci Freskot vyplývá také v tomto konkrétním případě z čl. 5a zákona č. 1790/1988 (viz bod odůvodnění č. 11) a dalších ustanovení platných řeckých právních předpisů, že příjmy subjektu ELGA ze zvláštního pojistného vybírá berní správa, že tyto příjmy vstupují do státního rozpočtu jako příjmy státu a že jsou vypláceny subjektu ELGA prostřednictvím rozpočtu ministerstva zemědělství (které se stalo ministerstvem rozvoje venkova a výživy). Skutečnost, že se předmětné poplatky zaúčtovávají jako příjmy státu, proto stačí k usouzení, že dávky poskytované subjektem ELGA jsou odebírány ze státních prostředků.
Podle článku 2 zákona č. 1790/1998 (18) může k tomu subjekt ELGA na základě rozhodnutí ministra zemědělství vyplácet příjemcům podpory nebo odškodnění prostřednictvím převodu prostředků ze státního rozpočtu nebo pomocí úvěrů získaných subjektem ELGA se zárukou řeckého státu a s povinností tohoto státu úvěr splatit.
Z ustálené judikatury Soudního dvora ovšem vyplývá, že zvýhodnění poskytnutá státem přímo nebo prostřednictvím veřejného nebo soukromého subjektu určeného či vytvořeného tímto státem představují státní prostředky ve smyslu čl. 107 odst. 1 Smlouvy (19). V tomto konkrétním případě proto oba úvěry smluvně získané subjektem ELGA se zárukou řeckého státu na odškodnění vyplacená v roce 2008 a 2009 (viz body odůvodnění č. 15 a 17) představují státní prostředky ve smyslu čl. 107 odst. 1 Smlouvy, protože tyto úvěry jsou součástí příjmů subjektu ELGA, který je soukromoprávní subjekt v plném vlastnictví státu a podléhá kontrole ministra zemědělství (viz také bod odůvodnění č. 8).
(59)
Opatření vedoucí k ovlivnění obchodu a která narušují nebo mohou narušit hospodářskou soutěž:
Komise konstatuje, že dotyčná odškodnění zvýhodňují vnitrostátní producenty před jinými producenty Společenství, kteří stejnou pomoc nedostávají. Odvětví zemědělství je na úrovni Unie (20) otevřeno hospodářské soutěži, a je proto citlivé na každé opatření ve prospěch produkce v jednom či druhém členském státě (21). U předmětných odškodnění proto existuje nebezpečí, že naruší hospodářskou soutěž na vnitřním trhu a ovlivní obchod mezi členskými státy.
(60)
Zvýhodnění určitých podniků nebo určitých odvětví výroby:
Podle ustálené judikatury Soudního dvora (22) jsou považovány za podpory zejména zásahy, které v různých formách snižují výdaje běžně zatěžující rozpočet podniku a které, aniž by byly dotacemi v přesném slova smyslu, jsou ve skutečnosti stejné povahy a mají stejné dopady.
V rozsudku ve věci Freskot Soudní dvůr dospěl k závěru, že pojem podniku ve smyslu článku 102 Smlouvy se netýká, pokud jde o činnosti v rámci režimu povinného pojištění proti přírodním rizikům, subjektů, jako je ELGA (viz body rozsudku č. 79 a 88).
Předmětný režim povinného pojištění sleduje totiž hlavně cíl sociální politiky, jejímž záměrem je poskytnout odpovídající krytí všech zemědělských hospodářství, a to včetně těch, u kterých existuje nanejvýše pravděpodobné riziko vzniku živelné pohromy (viz body rozsudku č. 66 a 67). Pojistným jsou zatíženy ve stejných sazbách všechny zemědělské produkty a tyto sazby nezávisejí (na základě zásady solidarity) na riziku, kterému je daný producent skutečně vystaven. Subjekt ELGA podléhá kontrole státu, protože výše pojistného, pokud jde o příjmy, a míra odškodnění jsou stanoveny příslušnými ministry.
Jak Soudní dvůr konstatoval v rozsudku ze dne 22. ledna 2002 ve věci C-218/00, Cisal v. INAIL (23), podléhají v tomto konkrétním případě dva zásadní prvky režimu pojištění ELGA, tj. výše odškodnění a výše pojistného, kontrole ze strany státu a povinná povaha pojištění vlastní tomuto režimu je nutná k jeho finanční rovnováze a také pro provádění zásady solidarity, která znamená, že odškodnění vyplácená pojištěnci nejsou úměrná pojistnému, jež hradí.
Na rozdíl od okolností ve věci Cisal v. INAIL představují ale příjemci plateb pojištění ze strany subjektu ELGA podniky, které vyvíjejí hospodářskou činnost. Skutečnost, že subjekt ELGA nevyvíjí sám hospodářskou činnost, proto nestačí k usouzení, že se u příjemců pojišťovacích služeb hrazených tímto subjektem nejedná o podniky ve smyslu Smlouvy a že potenciálně nejsou příjemci státní podpory (viz rozsudek ve věci Freskot, bod 80).
Pokud jde o otázku hospodářského zvýhodnění, Soudní dvůr v bodě č. 84 rozsudku ve věci Freskot prostě uvádí, že „za těchto podmínek je nutno odpovědět na otázku, zda se na jedné straně řečtí zemědělci měli a skutečně mohli bez existence povinného pojištění případně pojistit u soukromých pojišťoven nebo přijmout jiná opatření, aby se odpovídajícím způsobem chránili před důsledky přírodních rizik pro tato hospodářství, a na druhé straně, do jaké míry odpovídá pojistné skutečným hospodářským nákladům plateb poskytovaných subjektem ELGA v rámci povinného pojištění za předpokladu, že tyto náklady lze vypočítat“. V následujícím bodě Soudní dvůr ale přiznává, že „Soudní dvůr nemá k dispozici skutkové a právní podklady, aby mohl odpovědět na tu část otázky, která se týká případného označení plateb poskytovaných subjektem ELGA v rámci režimu povinného pojištění proti přírodním rizikům za státní podporu“. V bodě č. 87 rozsudku ve věci Freskot Soudní dvůr ale uvádí, že „… nemá k dispozici skutkové a právní podklady, aby mohl odpovědět na tu část otázky, která se týká případného označení plateb poskytovaných subjektem ELGA v rámci režimu povinného pojištění proti přírodním rizikům za státní podporu…“.
(61)
Ustálená judikatura Soudního dvora potvrzuje, že sociální povaha opatření (24) a ani skutečnost, že je dané opatření zcela nebo částečně financováno z poplatků zavedených orgánem veřejné moci a placeno dotčenými podniky (25), nestačí k tomu, aby toto opatření nebylo označeno za podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 Smlouvy, který nerozlišuje státní zásahy podle jejich důvodů nebo cílů, ale definuje je podle jejich důsledků (26).
Odškodnění vyplacená subjektem ELGA v roce 2008 v rámci režimu povinného pojištění se týkala několika řeckých zemědělských produktů rostlinného a živočišného původu a odškodnění vyplacená v roce 2009 několika plodin. Z uvedeného vyplývá, že odškodnění vyplacená subjektem ELGA místním producentům zemědělských produktů mohou představovat selektivní finanční zvýhodnění těchto producentů v porovnání s ostatními producenty Unie, kteří podobnou pomoc nedostávají.
V případech, které představují zvýšené riziko škod způsobených živelnými pohromami, je navíc pochybné, že by zemědělská hospodářství mohla získat u soukromé pojišťovny pojistnou ochranu za podobných podmínek. Komise proto soudí, že za těchto okolností představují vyrovnávací platby uhrazené subjektem ELGA prostřednictvím předmětného režimu selektivní finanční zvýhodnění příjemců.
(62)
S ohledem na rozsudek Soudního dvora ve věci Freskot (viz bod č. 86) si lze ale položit otázku, zda by nebylo možné odůvodnit předmětné opatření povahou nebo obecnou systematikou systému, což musí prokázat dotčený členský stát (27). Je nutno přezkoumat, zda zvláštní charakteristiky zemědělství, jeho mimořádná závislost na určitých klimatických podmínkách a v Řecku rovněž jeho zranitelnost ze strany přírodních živlů vedou k nutnosti zavedení státního režimu, který zajišťuje určitou minimální míru vyrovnání založenou na zásadě solidarity. Ovšem opatření, které je výjimkou z použití obecné (para)fiskální soustavy, může být odůvodněno povahou nebo obecnou systematikou daňové soustavy, může-li dotyčný členský stát prokázat, že toto opatření vyplývá přímo ze základních nebo řídících principů jeho daňové soustavy. V tomto ohledu je nutno rozlišit mezi cíli určité daňové soustavy, které jsou jí vnější, a mechanizmy vlastními samotné daňové soustavě, které jsou nezbytné k uskutečnění takových cílů (28).
Jakmile se ukazuje, že subjekt ELGA není financován pouze parafiskálními poplatky ale také přímými příspěvky státu, není podobné odůvodnění založené na solidaritě mezi producenty použitelné a režim je nutno považovat za selektivní jako celek.
V tomto konkrétním případě tak nebyla odškodnění v celkové částce 386 986 648 EUR vyplacená producentům v roce 2008 financována z převažující části ze zvláštního povinného pojistného, protože toto pojistné představovalo pouze částku 88 353 000 EUR. V tomto případě nelze nadále dávky vyplacené pojištěným producentům považovat za dávky financované pouze z příspěvků (29).
(63)
Pokud jde o odškodnění v celkové částce 415 019 452 EUR vyplacená v roce 2009, Komise konstatuje, že tato odškodnění nebyla financována ze zvláštního povinného pojistného, jež dosáhlo v roce 2009 celkové částky 57 015 388 EUR. O těchto odškodněních rozhodla meziresortní vyhláška ze dne 30. ledna 2009 jako o mimořádné pojistné ochraně kvůli ztrátám na rostlinné produkci a tato odškodnění nebyla součástí odškodnění, která subjekt ELGA musel uhradit producentům v roce 2009 na zmírnění škod v rámci systému povinného pojištění. Komise proto nemůže přijmout tvrzení řeckých orgánů, že by se rovněž tato odškodnění měla považovat za skutečná vyrovnání.
(64)
Aby byl subjekt ELGA schopen uhradit producentům zemědělských produktů tato vysoká odškodnění, musel si vzít dva úvěry, které budou splaceny do deseti roků (viz body odůvodnění č. 16 a 17). Na základě údajů poskytnutých řeckými orgány o vývoji ročních sazeb úroků a odpisů jistiny u těchto dvou úvěrů je nutno konstatovat, že subjekt ELGA nebude schopen splácet tyto roční splátky po dobu deseti let ze zvláštního pojistného producentů, a to tím spíše, že uvedené pojistné bude muset sloužit k zaplacení odškodnění za škody, ke kterým bude docházet v dotyčných letech.
(65)
V rámci dodatečných informací řecké orgány uvedly, že za účelem zvýšení příjmů subjektu ELGA byl přijat nový zákon č. 3877/2010 o ochraně a pojištění zemědělské činnosti.
Komise zastává názor, že uvedený zákon může vskutku v budoucnu přispět ke konsolidaci fungování subjektu ELGA. Avšak zvýšení příjmů subjektu ELGA v budoucnosti neumožňuje dojít k závěru, že toto zvýšení bude dostatečné ke splacení předmětných úvěrů a k poskytování odškodnění producentům během dotyčného období.
Úvěr získaný subjektem ELGA na rok 2009 tak zatížil v přílišné míře příjmy, které tento subjekt získá během budoucích deseti let, protože již musí splácet úvěr získaný na rok 2008, kvůli němuž předem uvalil břemeno na pojistné za následující roky. Jak uvádějí zúčastněné strany (viz body odůvodnění č. 34 a 35), tyto potíže navíc zhoršují dva další úvěry, které si subjekt ELGA vzal také v roce 2009. Nelze vyloučit, že dotyčná opatření nebudou financována rovněž z dalších státních prostředků, ke kterým bude mít subjekt ELGA přístup.
(66)
V každém případě se nezdá, že odlišení prováděná režimem podpor mezi podniky, které se nacházejí ve srovnatelné současné a právní situaci, lze odůvodnit na základě cílů solidarity sledovaných předmětným režimem v souvislostech řeckých právních předpisů o odškodnění škod vyvolaných živelnými událostmi. Za prvé v jiných odvětvích než odvětvích chráněných uvedeným režimem nesou srovnatelná nebo podobná rizika podniky samy a za druhé je zřejmé, že i v samotném odvětví zemědělství chráněném tímto režimem budou vždy někteří producenti vystaveni určitým rizikům více než ostatní (kvůli druhu své produkce nebo svému zeměpisném umístění), čímž vyplácené podpory budou vždy poskytovány převážně některým kategoriím producentů na úkor ostatních.
(67)
Z těchto důvodů dospívá Komise k závěru, že odškodnění uhrazená producentům zemědělských produktů subjektem ELGA v roce 2008 a 2009 v rámci režimu povinného pojištění spadají pod čl. 107 odst. 1 Smlouvy a představují státní podporu.
(68)
Je proto nutno přezkoumat, zda je možno přiznat odchylku od obecné zásady zákazu státních podpor stanovenou v čl. 107 odst. 1 Smlouvy.
2. Označení opatření za protiprávní podporu
(69)
Vzhledem k tomu, že podpory byly poskytnuty a vyplaceny bez předchozího oznámení, jedná se o protiprávní podpory ve smyslu čl. 1 písm. f) nařízení (ES) č. 659/1999.
3. Posouzení slučitelnosti podpor podle čl. 107 odst. 3 písm. c) SFEU
(70)
V souladu s čl. 107 odst. 3 písm. c) Smlouvy mohou být za slučitelné s vnitřním trhem považovány podpory, které mají usnadnit rozvoj určitých hospodářských činností nebo hospodářských oblastí, pokud nemění podmínky obchodu v takové míře, jež by byla v rozporu se společným zájmem.
(71)
Aby předmětné podpory byly způsobilé pro tuto výjimku, musí dodržet ustanovení právních dokumentů použitelných v okamžiku jejich poskytnutí, tj. v roce 2008 a 2009. V tomto konkrétním případě se jedná o pokyny Společenství ke státní podpoře v odvětvích zemědělství a lesnictví na období 2007-2013, a to zejména kapitolu V.B, která se týká podpor na náhradu škod na zemědělské výrobě nebo na prostředcích zemědělské výroby, a v ní zvláště o podkapitolu V.B.3, jež se týká podpor na náhradu zemědělcům za ztráty způsobené nepříznivými povětrnostními podmínkami, a dále o článek 11 nařízení o blokové výjimce.
Je nutno poznamenat, že na některé produkce, u nichž byly producentům poskytnuty podpory v roce 2009 (orientální tabák, rané brambory), by se měla použít ustanovení kapitoly V.B.4 pokynů, která se týká podpor na tlumení chorob zvířat a na ochranu před chorobami rostlin. Ovšem vzhledem ke skutečnosti, že řecké orgány prokázaly, že choroby u těchto produkcí vyplynuly z nepříznivých klimatických podmínek (viz také bod odůvodnění č. 44), Komise posuzovala v souladu s poznámkou pod čarou č. 31 kapitoly V.B.4 pokynů opatření podpory podle ustanovení podkapitoly V.B.3.
(72)
Podmínky stanovené ve výše uvedených ustanoveních pokynů a důležité v tomto konkrétním případě jsou tyto:
a)
podle bodu č. 125 pokynů se mohou nepříznivé povětrnostní podmínky jako mráz, kroupy, déšť nebo sucho, tj. takové podmínky, které v tomto konkrétním případě zapříčinily v Řecku v roce 2008 a 2009 ztráty u některých zemědělských produkcí, blížit přírodním pohromám, jakmile rozsah škod dosáhne určitého prahu obvyklé produkce. Náhrada za uvedené srovnatelné události představuje příspěvek k rozvoji odvětví zemědělství a měla by být povolena na základě čl. 107 odst. 3 písm. c) Smlouvy.
Aby ztráty vyplývající z nepříznivých klimatických podmínek byly způsobilé k podpoře, musí dosáhnout 30 % obvyklé roční produkce dotyčného subjektu během předchozích tří roků nebo tříročního průměru na základě předchozích pěti roků při vyloučení nejvyšší a nejnižší hodnoty. V souladu s bodem č. 128 pokynů může Komise uznávat alternativní způsoby výpočtu obvyklé produkce, včetně regionálních referenčních hodnot, pokud jsou tyto způsoby reprezentativní a nezakládají se na nezvykle vysokých výnosech;
b)
oznámení opatření podpory musí na jejich podporu obsahovat příslušné meteorologické údaje. Nepříznivý klimatický jev, který lze postavit naroveň přírodní katastrofě, musí navíc za takový oficiálně uznat veřejné orgány;
c)
hrubá míra podpory nesmí přesáhnout 80 % (90 % v znevýhodněných oblastech nebo oblastech uvedených v čl. 36, písm. a), odrážky i), ii) a iii) nařízení Rady (ES) č. 1698/2005 ze dne 20. září 2005 o podpoře pro rozvoj venkova z Evropské zemědělského fondu pro rozvoj venkova (EZFRV) (30) a vymezených členskými státy v souladu s články 50 a 94 uvedeného nařízení) snížení příjmů z prodeje produktu, přičemž se toto snížení vypočítá odečtením:
i)
výsledku vynásobení množství vyprodukovaného v roce, v němž došlo k nepříznivé povětrnostní události, průměrnou prodejní cenou získanou během tohoto roku,
od
ii)
výsledku vynásobení průměrného ročního množství vyprodukovaného během předchozích tří roků (nebo tříročního průměru za posledních předchozích pěti let při vyloučení nejvyšší a nejnižší hodnoty) získanou průměrnou prodejní cenou.
Částku způsobilou k podpoře lze zvýšit o ostatní náklady, které vznikly dotyčnému zemědělci kvůli výpadku úrody z důvodu nepříznivého klimatického jevu;
d)
maximální výše ztrát způsobilých k podpoře se sníží o veškeré částky přijaté v rámci režimu pojištění a o náklady, které nevznikly v důsledku nepříznivého povětrnostního jevu;
e)
výpočet ztráty se musí učinit na úrovni jednotlivého podniku, ale Komise může uznat použití průměrů, pokud jsou tyto průměrné hodnoty reprezentativní a nevedou k výraznému nadměrnému vyrovnání ve prospěch jakéhokoli příjemce;
f)
příjemce musí v každém případě vždy nést část nákladů (bod 125 písm. d) pokynů);
g)
režimy musí být zavedeny ve lhůtě tří let a podpory vyplaceny ve lhůtě čtyř let od vzniku nákladů nebo ztráty.
(73)
Pokud jde o vyrovnávací platby ve výši 373 257 465,71 EUR, které subjekt ELGA poskytl producentům na zmírnění ztrát vzniklých u jejich rostlinné produkce kvůli nepříznivým klimatickým podmínkám, Komise konstatuje, že tyto podpory splňují z větší části, tj. v částce 347 193 466,52 EUR (viz bod odůvodnění č. 42), podmínky pokynů a nařízení o blokové výjimce uvedené v bodě odůvodnění č. 72. Pokud jde o podpory na zmírnění po sobě následujících ztrát u stejné rostlinné výroby ve výši 2 472 785,97 EUR, splňují také tyto podpory z větší části, tj. v částce 2 300 185,51 EUR, podmínky pokynů a nařízení o blokové výjimce uvedené v bodě odůvodnění č. 72.
(74)
Jak ukazuje tabulka uvedená v bodě odůvodnění č. 42, je zejména splněna podmínka bodu odůvodnění č. 72 písm. a), tj. rozsah škod dosáhl 30 % obvyklé produkce, pokud jde o vyrovnávací platby v celkové částce 347 193 466,52 EUR. Pokud jde o platby na vyrovnání po sobě následujících ztrát, zničil rozsah škod u 93,02 % celkové částky těchto podpor, tj. u 2 300 185,51 EUR, více než 30 % obvyklé produkce, a podmínka uvedená v bodě odůvodnění č. 72, písm. a) je tak rovněž splněna.
(75)
Na základě informací poskytnutých řeckými orgány (viz bod odůvodnění č. 39) dodržují hrubé míry dotyčných vyrovnávacích plateb v poměru ke snížení příjmů z prodeje produktu prahové hodnoty stanovené článkem 11 nařízení o blokové výjimce (viz bod odůvodnění č. 72 písm. c)). Výpočet míry podpory se ale neodvolává na průměrné množství vyprodukované za předchozí tři roky (nebo na tříroční průměr), jak uvádí článek 2 nařízení o blokové výjimce, protože pro dotyčné vyrovnávací platby byl použit jiný způsob výpočtu obvyklé produkce (viz popis způsobu výpočtu uvedený v bodě odůvodnění č. 40).
(76)
Podle bodu č. 128 pokynů může Komise uznat jiné způsoby výpočtu, než způsob stanovený v čl. 2 odst. 8 nařízení o blokové výjimce, pokud jsou tyto způsoby reprezentativní a nezakládají se na nezvykle vysokých výnosech. Po analýze popisu způsobu výpočtu použitého v tomto konkrétním případě Komise soudí, že tento způsob splňuje výše uvedenou podmínku pokynů a že vzhledem k míře těchto podpor neexistuje riziko nadměrného vyrovnání za vzniklé ztráty.
(77)
Komise rovněž konstatuje, že meteorologické údaje poskytnuté Řeckem o událostech, k nimž došlo během hospodářského roku 2007-2008, prokazují existenci klimatických událostí, které by mohly odůvodnit poskytnutí předmětných podpor.
(78)
Podle poskytnutých informací o předmětných podporách (viz bod odůvodnění č. 39) byly tyto podpory vedle toho sníženy v závislosti na částkách případně obdržených od pojišťovny a na výdajích nespojených s událostí odpovědnou za ztráty. Výpočet ztrát je učiněn na úrovni jednotlivého podniku. Lhůty pro vyplacení podpor po vzniku ztráty uvedené v bodě odůvodnění č. 72 písm. g) jsou dodrženy.
(79)
S ohledem na výše uvedené může Komise dospět k závěru, že vyrovnávací platby ve výši 349 493 652,03 EUR poskytnuté subjektem ELGA producentům během roku 2008 za účelem zmírnění ztrát u jejich rostlinné produkce, z nichž se částka 2 300 185,51 EUR týká podpor na zmírnění po sobě následujících ztrát u stejné rostlinné produkce, splňují příslušné podmínky pokynů a nařízení o blokové výjimce, a lze je proto považovat za státní podpory slučitelné s vnitřním trhem podle čl. 107 odst. 3 písm. c) Smlouvy.
(80)
Jak ale ukazuje tabulka uvedená v bodě odůvodnění č. 42, vyrovnávací platby ve výši 26 063 999,19 EUR poskytnuté subjektem ELGA producentům zemědělských produktů během roku 2008 za účelem zmírnění ztrát u jejich rostlinné produkce podmínku čl. 2 odst. 8 nařízení o blokové výjimce ohledně prahu škody vzhledem k obvyklé produkci nesplňují. Komise zjišťuje, že tyto vyrovnávací platby nejsou slučitelné se všemi příslušnými podmínkami pokynů a nařízení o blokové výjimce, a nemohou tak být způsobilé pro výjimku stanovenou v čl. 107 odst. 3 písm. c) Smlouvy.
(81)
Pokud jde o vyrovnávací platby ve výši 7 338 119,74 EUR poskytnuté zemědělcům subjektem ELGA v roce 2008 na zmírnění ztrát na stavech hospodářských zvířat, z bodu odůvodnění č. 43 vyplývá, že tyto podpory nepředstavují podle řeckých orgánů státní podpory, protože byly vyplaceny v rámci systému zvláštního povinného pojištění. Ačkoliv uvedené orgány dospívají k tomuto závěru u všech vyrovnávacích plateb, které subjekt ELGA poskytl v roce 2008 a 2009, neposkytly dodatečné informace, jež by umožnily označit předmětné podpory za slučitelné s pokyny, pouze u těchto předmětných podpor. Z tohoto důvodu dospívá Komise k závěru, že tyto vyrovnávací platby nesplňují příslušné podmínky pokynů a nařízení o blokové výjimce, a nemohou tak být způsobilé pro výjimku stanovenou v čl. 107 odst. 3 písm. c) Smlouvy.
Komise každopádně trvá na tom, že přísluší dotyčnému členskému státu za účelem splnění jeho povinnosti spolupráce s Komisí poskytnout všechny poznatky, aby bylo Komisi umožněno ověřit, že podmínky pro výjimku, o kterou členský stát žádá, jsou splněny (31). V tomto konkrétním případě se řecké orgány nikdy nedovolávaly uplatnění pokynů a ani nepředložily žádný dokument, jenž by Komisi umožnil přezkoumat údaje na základě těchto pokynů, a to přes informace uvedené Komisí v odstavci 21 rozhodnutí o zahájení formálního vyšetřovacího řízení.
(82)
Pokud jde o podpory ve výši 114 374,86 EUR na zmírnění ztrát u rostlinné produkce způsobených medvědy, tyto podpory nespadají do působnosti ustanovení kapitoly V pokynů k řízení rizik a řešení krizí v zemědělství. Podle bodu č. 23 pokynů provádí Komise u opatření podpory nespadajících do pole působnosti pokynů přezkum případ od případu a uznává opatření tohoto typu pouze tehdy, pokud pozitivní příspěvek k rozvoji odvětví ve značné míře vyrovnává rizika narušení hospodářské soutěže, jež tato opatření představují.
Podle bodu č. 113 pokynů je v případě povolování státní podpory na řízení rizik nutno počítat s požadavkem minimálního příspěvku producentů na ztráty, aby se zmírnilo riziko narušení hospodářské soutěže a aby se podnítili k minimalizaci rizik. Ovšem v tomto konkrétním případě dosáhly poskytnuté podpory míry 100 % a podle názoru Komise může úplná neexistence příspěvku producentů na ztráty představovat nebezpečí narušení hospodářské soutěže. Z tohoto důvodu se Komise domnívá, že v tomto konkrétním případě měl být vyžadován minimální příspěvek producentů ve výši 20 %. Tyto podpory jsou proto slučitelné s vnitřním trhem až do výše 80 % jejich míry, tj. do výše 91 500 EUR. Pokud jde o jejich zbývající část, jež odpovídá 20 % jejich míry, jsou uvedené podpory naopak považovány za neslučitelné s vnitřním trhem.
(83)
Pokud jde o podpory na nápravná opatření následkem administrativních chyb v hodnotících zprávách týkajících se podpor na zmírnění ztrát u rostlinné produkce a na stavech hospodářských zvířat, Řecko předložilo pouze celkovou částku těchto podpor, tj. 3 803 901,72 EUR. V rámci doplňkových informací zaslaných řeckými orgány Komisi nebyly ale upřesněny částky týkající se nápravných opatření v případě vyrovnávacích plateb za ztráty u rostlinné produkce a na stavech hospodářských zvířat a ani za ztráty na rostlinné produkci způsobené medvědy (viz body odůvodnění č. 41, 42 a 43). Vzhledem k tomu, že se nápravná opatření týkala administrativních chyb, které představovaly závazky subjektu ELGA vůči příjemcům předmětných podpor, Komise dospívá k závěru, že by tyto nápravné podpory mohly být součástí dotyčných vyrovnávacích plateb. Ovšem vzhledem ke skutečnosti, že Komise považuje za slučitelné pouze vyrovnávací platby za ztráty u rostlinné produkce v celkové výši 349 666 252,49 EUR (viz bod odůvodnění č. 75), dospívá k závěru, že pouze nápravná opatření týkající se těchto vyrovnávacích plateb lze považovat za podpory splňující příslušné podmínky pokynů a nařízení o blokové výjimce a že pouze tyto podpory mohou být způsobilé pro výjimku stanovenou v čl. 107 odst. 3 písm. c) Smlouvy.
(84)
Mezi vyrovnávacími platbami ve výši 415 019 452 EUR vyplacenými subjektem ELGA zemědělcům během roku 2009 splňují podpory ve výši 27 614 905 EUR podmínky pokynů a nařízení o blokové výjimce popsané v bodě odůvodnění č. 73.
(85)
Na základě podrobných údajů, které řecké orgány poskytly ke každé vyrovnávací platbě vyplacené subjektem ELGA v roce 2009 (viz bod odůvodnění č. 37), mohla Komise konstatovat, že podmínka zmíněná v bodě odůvodnění č. 73 písm. a), tj. že rozsah škody musí dosáhnout prahu 30 % obvyklé produkce, je splněna u vyrovnávacích plateb v celkové hodnotě 27 614 905 EUR.
(86)
Jak vyplývá z bodů odůvodnění č. 76 až 79 v případě části podpor poskytnutých subjektem ELGA v roce 2008, lze stejné závěry uplatnit také v případě podpor poskytnutých v roce 2009 v celkové výši 27 614 905 EUR, tj. že tyto podpory splňují také všechny další podmínky stanovené v příslušných ustanoveních pokynů a nařízení o blokové výjimce.
(87)
Konkrétně míry předmětných podpor, způsob výpočtu použitý v tomto konkrétním případě, meteorologické údaje týkající se událostí, k nimž došlo během hospodářského roku 2008-2009 (viz tabulka v bodě odůvodnění č. 44), vyloučení nadměrného vyrovnání za vzniklé škody a lhůty u podpor po vzniku ztráty dodržují příslušná ustanovení pokynů a nařízení o blokové výjimce.
(88)
Na základě výše uvedeného Komise konstatuje, že podpory ve výši 27 614 905 EUR vyplacené subjektem ELGA zemědělcům během roku 2009 lze považovat za slučitelné s příslušnými ustanoveními pokynů a nařízení o blokové výjimce. Mohou tak být způsobilé pro výjimku stanovenou v čl. 107 odst. 3 písm. c) Smlouvy.
(89)
Pokud jde o zbývající částku těchto podpor ve výši 387 404 547 EUR, Komise na rozdíl od názoru řeckých orgánů (viz bod odůvodnění č. 46) konstatuje, že tyto podpory nelze považovat za slučitelné s podmínkami stanovenými v článku 11 nařízení o blokové výjimce.
(90)
Z podrobných údajů, které Řecko dodalo ke každé podpoře poskytnuté v roce 2009, vyplývá, že nepříznivé povětrnostní události neodpovídají v tomto konkrétním případě definici nepříznivých klimatických jevů, které lze postavit na úroveň přírodní katastrofě, jak stanoví čl. 2 odst. 8 nařízení o blokové výjimce, protože dotyčné nepříznivé klimatické podmínky zničily méně než 30 % obvyklé produkce dotčených zemědělců. Obvyklá produkce navíc nebyla v tomto konkrétním případě definována v souladu s čl. 2 odst. 8 nařízení o blokové výjimce (32), a míry předmětných podpor tak nebyly stanoveny v souladu s výpočtem, se kterým počítá čl. 11 odst. 2 nařízení o blokové výjimce.
(91)
Řecké orgány se kromě toho domnívají, že předmětné podpory splňují také všechny podmínky pro to, aby byly považovány za slučitelné s čl. 107 odst. 3 písm. b) Smlouvy a se sdělením o dočasném rámci Společenství (viz body odůvodnění č. 47 až 50).
(92)
Pokud jde o předmětné neoznámené podpory, jež byly všechny poskytnuty během roku 2009, Komise zastává názor, že čl. 107 odst. 3 písm. b) Smlouvy nelze použít přímo, protože Komise přijala sdělení o dočasném rámci Společenství, které na základě tohoto ustanovení platí od 17. prosince 2008. Sdělení ve svém bodě č. 4.2.2 písm. h) vyloučilo výslovně ze své oblasti působnosti podniky specializované na zemědělskou prvovýrobu. Podle ustálené judikatury je Komise v konkrétní oblasti státních podpor vázána rámci a sděleními, které přijímá, za podmínky, že se tyto rámce a sdělení neodchylují od norem Smlouvy (33). Když Komise v příslušné době v bodě 4.2.2 písm. h) dočasného rámce Společenství soudila, že se režim podpory (který měl pro připomenutí za cíl podporovat přístup k financování v souvislostech hospodářské a finanční krize) neuplatňuje na podniky činné v odvětví zemědělské prvovýroby, domnívala se, že vzhledem k výrazným narušením hospodářské soutěže, ke kterým by v tomto odvětví mohlo dojít, nejsou podobné podpory nutné či přiměřené ve smyslu čl. 107 odst. 3 písm. b), a to až do vstupu v platnost pravidel a konkrétních prahů přijatých pro toto odvětví (34). Podle názoru Komise je proto sdělení v tomto konkrétním případě použitelné na podpory poskytnuté od 17. prosince 2008 do 27. října 2009 ve znění, které v té době platilo.
Pokyny použitelné v okamžiku, kdy byly předmětné podpory přiznány, jsou pokyny Společenství ke státní podpoře v odvětvích zemědělství a lesnictví na období 2007-2013. Jak ale vyplývá z bodu odůvodnění č. 91, nepříznivé klimatické podmínky, k nimž došlo v tomto konkrétním případě, zničily méně než 30 % obvyklé produkce dotčených zemědělců. Pokud jde o předmětné vyrovnávací platby, z uvedeného vyplývá, že příslušné podmínky pokynů nelze považovat za splněné.
(93)
Jak vyplývá z bodu odůvodnění č. 48, řecké orgány zastávají názor, že na předmětné neoznámené podpory je použitelný bod 7 písm. a) sdělení, protože tyto podpory byly producentům poskytnuty po 17. prosinci 2008.
Komise ale soudí, že možnost prohlásit podpory odvětví zemědělství za slučitelné podle sdělení o dočasném rámci Společenství zahrnuje pouze podpory poskytnuté odvětví zemědělství počínaje 28. říjnem 2009, kdy vstoupila v platnost změna sdělení o dočasném rámci Společenství, která stanovila pro podniky činné v zemědělské prvovýrobě omezenou výši slučitelné podpory.
(94)
V tomto konkrétním případě z podrobných údajů předložených řeckými orgány pro každou podporu poskytnutou subjektem ELGA během roku 2009 vyplývá, že téměř všechny předmětné podpory byly poskytnuty producentům zemědělských produktů před výše uvedeným dnem 28. října 2009. Většina podpor tak byla poskytnuta mezi březnem roku 2009 a červencem roku 2009, zatímco ostatní podpory byly poskytnuty v září roku 2009.
(95)
Komise proto dospívá k závěru, že předmětné podpory nejsou v souladu se sdělením, a nemohou tak být způsobilé pro výjimku stanovenou v čl. 107 odst. 3 písm. b) Smlouvy.
(96)
Komise přesto uznává, že na podpory poskytnuté subjektem ELGA producentům zemědělských produktů po výše uvedeném dnu 28. října 2009 (v prosinci roku 2009 a v listopadu roku 2010 byl poskytnut značně malý počet těchto podpor) lze použít změny provedené ve sdělení pro odvětví zemědělství.
(97)
Předmětné podpory splňují podmínky stanovené v bodě 4.2.2 sdělení o dočasném rámci Společenství. Nebyla ale splněna podmínka stanovená v bodě 4.2.2 písm. g) uvedeného sdělení, protože subjekt ELGA neobdržel od dotčených zemědělců prohlášení o jiných podporách de minimis a podporách na základě opatření dočasného rámce Společenství, které tito zemědělci obdrželi během probíhajícího fiskálního roku. Komise přesto uznává argument řeckých orgánů, že tento požadavek by měl představovat v tomto konkrétním případě pouze formální náležitost, protože Řecko během období od 1. ledna 2008 do 31. prosince 2010 zemědělským podnikům podpory de minimis nebo podpory na základě sdělení o dočasném rámci Společenství neposkytlo. Komise proto dospívá k závěru, že podpory, na které je sdělení použitelné, splňují podmínky stanovené v bodě 4.2.2 uvedeného sdělení a jsou způsobilé pro výjimku stanovenou v čl. 107 odst. 3 písm. b) Smlouvy.
(98)
Komise mimo to soudí, že není vyloučeno, že část uvedených podpor ve výši 75 382 500 EUR splňuje všechny podmínky stanovené v nařízení (ES) č. 1535/2007 (viz body odůvodnění č. 51 a 52).
VII. ZÁVĚRY
(99)
Odškodnění ve výši 386 986 648 EUR vyplacená subjektem ELGA producentům v roce 2008 byla financována pouze částečně ze zvláštního povinného pojistného hrazeného zemědělci, protože toto pojistné dosáhlo v roce 2008 pouze částky 88 353 000 EUR. Pokud jde o odškodnění ve výši 415 019 452 EUR vyplacená v roce 2009, tato odškodnění nebyla financována prostřednictvím zvláštního povinného pojistného.
(100)
Pokud jde o dva úvěry, které si subjekt ELGA musel vzít, aby mohl producentům uvedená odškodnění vyplatit, je nutno konstatovat, že subjekt ELGA nebude schopen prostřednictvím zvláštního pojistného producentů splácet roční splátky úroků a jistiny po dobu deseti let, což je období stanovené pro splacení těchto úvěrů, a to tím spíše, že z tohoto pojistného bude nutno platit odškodnění za škody, k nimž dojde během dotyčných roků.
(101)
Z výše uvedeného vyplývá, že odškodnění vyplacená subjektem ELGA v roce 2008 a 2009 v rámci režimu povinného pojištění nelze považovat za odškodnění financovaná výlučně z poplatků hrazených producenty v podobě zvláštního pojistného. Z tohoto důvodu dospívá Komise k závěru, že odškodnění vyplacená subjektem ELGA v roce 2008 a 2009 v rámci režimu povinného pojištění spadají pod čl. 107 odst. 1 Smlouvy a představují státní podporu.
(102)
Komise konstatuje, že Řecká republika provedla tyto podpory v rozporu s čl. 108 odst. 3 Smlouvy.
(103)
Pokud jde o vyrovnávací platby poskytnuté v roce 2008 v rámci režimu povinného zvláštního pojištění, Komise:
a)
dospívá k závěru o slučitelnosti státních podpor ve výši 349 493 652,03 EUR, které subjekt ELGA poskytl producentům na zmírnění ztrát vzniklých u jejich rostlinné produkce, přičemž částka ve výši 2 300 185,51 EUR se týká podpor na zmírnění po sobě následujících ztrát u stejné rostlinné produkce. Komise soudí, že uvedené podpory splnily příslušná ustanovení pokynů a nařízení o blokové výjimce, a mohou proto být považovány za státní podpory slučitelné s vnitřním trhem podle čl. 107 odst. 3 písm. c) Smlouvy;
b)
soudí, že státní podpory ve výši 33 402 118,93 EUR, které subjekt ELGA poskytl producentům na zmírnění určitých ztrát u rostlinné produkce a u stavů hospodářských zvířat, nesplnily příslušná ustanovení pokynů a nařízení o blokové výjimce, a nejsou proto slučitelné s vnitřním trhem;
c)
soudí, že státní podpory ve výši 114 374,86 EUR, které subjekt ELGA poskytl producentům na zmírnění ztrát u jejich rostlinné produkce způsobených medvědy, mohou představovat nebezpečí narušení hospodářské soutěže, a jsou proto neslučitelné s vnitřním trhem;
d)
soudí, že mezi státními podporami ve výši 3 803 901,72 EUR poskytnutými na nápravná opatření následkem chyb v hodnotících zprávách pouze nápravná opatření, která se týkala plateb v celkové částce 349 493 652,03 EUR na vyrovnání ztrát u rostlinné produkce, a nápravná opatření, která se týkala plateb v celkové částce 91 500 EUR na vyrovnání ztrát u rostlinné produkce způsobených medvědy, splňují příslušné podmínky pokynů a nařízení o blokové výjimce, a jsou proto způsobilá pro výjimku stanovenou v čl. 107 odst. 3 písm. c) Smlouvy. Ostatní státní podpory poskytnuté na nápravná opatření příslušné podmínky pokynů a nařízení o blokové výjimce naopak nesplňují, a nejsou proto způsobilé pro výjimku stanovenou v čl. 107 odst. 3 písm. c) Smlouvy.
(104)
Pokud jde o vyrovnávací platby poskytnuté v roce 2009 na základě meziresortní vyhlášky, Komise:
a)
dospívá k závěru o slučitelnosti státních podpor ve výši 27 614 905 EUR, které subjekt ELGA poskytl producentům na zmírnění ztrát u jejich rostlinné produkce. Komise soudí, že uvedené podpory splnily příslušná ustanovení pokynů a nařízení o blokové výjimce, a mohou proto být považovány za státní podpory slučitelné s vnitřním trhem podle čl. 107 odst. 3 písm. c) Smlouvy;
b)
dospívá k tomuto závěru ohledně státních podpor ve výši 387 404 547 EUR poskytnutých subjektem ELGA producentům na zmírnění ztrát u jejich rostlinné produkce:
-
podpory poskytnuté před 28. říjnem 2009 (35), tj. před vstupem v platnost změn provedených ve sdělení za účelem zahrnutí zemědělských podniků, nesplnily příslušná ustanovení sdělení, pokynů a nařízení o blokové výjimce, a nejsou proto slučitelné s vnitřním trhem. Tímto závěrem nejsou dotčeny podpory, které v okamžiku poskytnutí splňovaly všechny podmínky stanovené v použitelném nařízení o podporách de minimis,
-
pokud jde o podpory poskytnuté po 28. říjnu 2009, Komise dospívá k závěru, že tyto podpory splňují všechny podmínky stanovené ve sdělení, a lze je proto považovat za státní podpory slučitelné s vnitřním trhem podle čl. 107 odst. 3 písm. c) Smlouvy.
PŘIJALA TOTO ROZHODNUTÍ:
Článek 1
1. Odškodnění uhrazená řeckým subjektem pro zemědělská pojištění (dále jen „subjekt ELGA“) producentům zemědělských produktů během roku 2008 a 2009 představují státní podporu.
2. Vyrovnávací platby poskytnuté v roce 2008 na základě režimu povinného zvláštního pojištění jsou slučitelné s vnitřním trhem, pokud jde o podpory ve výši 349 493 652,03 EUR, které subjekt ELGA poskytl producentům na zmírnění ztrát u jejich rostlinné produkce, pokud jde o podpory týkající se ztrát u rostlinné produkce způsobených medvědy ve výši 91 500 EUR a pokud jde o nápravná opatření přijatá v rámci výše uvedených podpor. Vyrovnávací platby odpovídající zbývající částce a uhrazené v roce 2008 na základě režimu zvláštního pojištění nejsou s vnitřním trhem slučitelné.
3. Vyrovnávací platby ve výši 27 614 905 EUR poskytnuté v roce 2009 na základě meziresortní vyhlášky č. 262037 ministerstev hospodářství a rozvoje venkova ze dne 30. ledna 2009 jsou slučitelné s vnitřním trhem.
Vyrovnávací platby ve výši 387 404 547 EUR poskytnuté producentům před 28. říjnem 2009 nejsou slučitelné s vnitřním trhem. Tímto závěrem nejsou dotčeny podpory, které v okamžiku poskytnutí splňovaly všechny podmínky stanovené v nařízení (ES) č. 1535/2007.
Článek 2
1. Řecko přijme veškerá nezbytná opatření, aby od příjemců neslučitelných podpor získalo zpět protiprávně vyplacené podpory uvedené v článku 1.
2. Podpory, které mají být navráceny, zahrnují úroky ode dne, kdy byly podpory dány k dispozici příjemcům, až do dne jejich navrácení.
3. Úroky se vypočítají jako složený úrok podle ustanovení kapitoly V nařízení Komise (ES) č. 794/2004 (36).
4. K vrácení dojde neprodleně v souladu s postupy stanovenými ve vnitrostátním právu, pokud tyto postupy umožňují okamžité a účinné provedení tohoto rozhodnutí.
Článek 3
Navrácení podpory uvedené v čl. 1 odst. 2 a 3 bude provedeno okamžitě a účinně. Řecko zajistí, aby toto rozhodnutí bylo provedeno ve lhůtě čtyř měsíců ode dne jeho oznámení.
Článek 4
1. Do dvou měsíců od oznámení tohoto rozhodnutí poskytne Řecko Komisi tyto informace:
a)
celkovou částku (jistina a úroky), kterou mají příjemci navrátit;
b)
podrobný popis již přijatých nebo plánovaných opatření pro dosažení souladu s tímto rozhodnutím;
c)
doklady prokazující, že příjemcům bylo nařízeno podporu vrátit.
2. Řecko informuje Komisi o dosaženém pokroku na základě vnitrostátních opatření přijatých k provedení tohoto rozhodnutí, a to dokud nebude navrácení podpory uvedené v čl. 1 odst. 2 a 3 dokončeno.
3. Po uplynutí období dvou měsíců uvedeného v odstavci 1 předloží Řecko na požádání Komise zprávu týkající se již přijatých a plánovaných opatření pro dosažení souladu s tímto rozhodnutím. Tato zpráva rovněž poskytne podrobné informace o částkách podpory a úrocích, které již příjemci navrátili.
Článek 5
Toto rozhodnutí je určeno Řecké republice.
V Bruselu dne 7. prosince 2011.