ΑΠΌΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΉΣ
της 14ης Απριλίου 2011
για την παράταση της μεταβατικής περιόδου σχετικά με την απόκτηση γεωργικής γης στη Σλοβακία
(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)
(2011/241/ΕΕ)
Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ,
Έχοντας υπόψη τη συνθήκη προσχώρησης της Τσεχικής Δημοκρατίας, της Εσθονίας, της Κύπρου, της Λετονίας, της Λιθουανίας, της Ουγγαρίας, της Μάλτας, της Πολωνίας, της Σλοβενίας και της Σλοβακίας,
Έχοντας υπόψη την πράξη προσχώρησης της Τσεχικής Δημοκρατίας, της Εσθονίας, της Κύπρου, της Λετονίας, της Λιθουανίας, της Ουγγαρίας, της Μάλτας, της Πολωνίας, της Σλοβενίας και της Σλοβακίας, και ιδίως το παράρτημα XIV κεφάλαιο 3,
Έχοντας υπόψη την αίτηση που υπέβαλε η Σλοβακία,
Εκτιμώντας τα ακόλουθα:
(1)
Σύμφωνα με την πράξη προσχώρησης του 2003, επιτρέπεται στη Σλοβακία να διατηρήσει σε ισχύ, υπό τους όρους που προβλέπονται στην εν λόγω πράξη, για διάστημα επτά ετών μετά την προσχώρηση, το οποίο λήγει στις 30 Απριλίου του 2011, απαγορεύσεις όσον αφορά την απόκτηση γεωργικής γης από φυσικά ή νομικά πρόσωπα άλλων κρατών μελών της ΕΕ που δεν έχουν εγκατασταθεί ή καταχωρισθεί ούτε διαθέτουν υποκατάστημα ή πρακτορείο στη Σλοβακία. Πρόκειται για προσωρινή εξαίρεση από την ελεύθερη κυκλοφορία των κεφαλαίων την οποία εγγυώνται τα άρθρα 63 έως 66 της συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αυτή η μεταβατική περίοδος μπορεί να παραταθεί μόνον άπαξ, για διάστημα που να μην υπερβαίνει τα τρία έτη.
(2)
Στις 20 Ιανουαρίου 2011, η Σλοβακία ζήτησε να παρατείνει τη μεταβατική περίοδο που αφορά την απόκτηση γεωργικής γης κατά τρία έτη.
(3)
Ο βασικός λόγος για τη μεταβατική περίοδο ήταν η ανάγκη να διαφυλαχθούν οι συναφείς με τις γεωργικές δραστηριότητες κοινωνικοοικονομικές συνθήκες μετά την καθιέρωση της ενιαίας αγοράς και τη μετάβαση στην κοινή γεωργική πολιτική στη Σλοβακία. Ειδικότερα, ο στόχος ήταν να διασκεδασθούν οι ανησυχίες που ανέκυψαν σχετικά με τον πιθανό αντίκτυπο τον οποίο θα είχε στον γεωργικό τομέα η ελευθέρωση της απόκτησης γεωργικής γης λόγω των αρχικών μεγάλων διαφορών στις τιμές της γης και στα εισοδήματα, σε σύγκριση με την Αυστρία, το Βέλγιο, τη Δανία, τη Φινλανδία, τη Γαλλία, τη Γερμανία, την Ελλάδα, την Ιρλανδία, την Ιταλία, το Λουξεμβούργο, τις Κάτω Χώρες, την Πορτογαλία, την Ισπανία, τη Σουηδία και το Ηνωμένο Βασίλειο (εφεξής ΕΕ-15). Η μεταβατική περίοδος είχε επίσης ως σκοπό να εξομαλύνει τη διαδικασία της ιδιωτικοποίησης και της απόδοσης γεωργικών γαιών στους γεωργούς, και η Επιτροπή, στην έκθεσή της από 16 Ιουλίου 2008 σχετικά με την ανασκόπηση των μεταβατικών μέτρων για την απόκτηση γεωργικής γης που περιέχονται στη συνθήκη προσχώρησης του 2003 (εφεξής «ενδιάμεση ανασκόπηση του 2008») έχει ήδη τονίσει τη σημασία της ολοκλήρωσης της προαναφερόμενης γεωργικής μεταρρύθμισης έως τη λήξη της προβλεπόμενης μεταβατικής περιόδου (1).
(4)
Σύμφωνα με στοιχεία που διαθέτει η Eurostat, οι τιμές γεωργικής γης στη Σλοβακία είναι χαμηλότερες από τις τιμές γεωργικής γης στην ΕΕ. Η πλήρης σύγκλιση των τιμών πώλησης γεωργικής γης ούτε αναμενόμενη ήταν ούτε θεωρείτο αναγκαία προϋπόθεση για τον τερματισμό της μεταβατικής περιόδου. Όμως, οι αξιοσημείωτες διαφορές μεταξύ των τιμών γεωργικής γης στη Σλοβακία και στην ΕΕ-15 είναι τέτοιες που μπορούν να παρεμποδίσουν την ομαλή πορεία προς τη σύγκλιση των τιμών. Είναι επίσης σημαντικός ο κίνδυνος κερδοσκοπικής δραστηριότητας.
(5)
Όπως και με τα επίπεδα των τιμών γεωργικής γης, τα στοιχεία της Eurostat δείχνουν ότι παραμένει το χάσμα στο κατά κεφαλή ΑΕΠ σε Μονάδες Αγοραστικής Δύναμης, μεταξύ Σλοβακίας και ΕΕ-15. Έτσι, οι τρέχουσες τιμές γεωργικής γης στη Σλοβακία είναι, για τους κατοίκους Σλοβακίας, υψηλές σε σχέση με την αγοραστική τους δύναμη.
(6)
Σύμφωνα με τη Eurostat, η διάρθρωση της ιδιοκτησίας γης στη Σλοβακία χαρακτηρίζεται από το γεγονός ότι κυριαρχούν οι μικρές οικογενειακές εκμεταλλεύσεις που κατέχουν λιγότερα από 2 εκτάρια, οι περισσότερες από τις οποίες δεν είναι προσανατολισμένες στην αγορά Η διαδικασία ενοποίησης των εν λόγω εκμεταλλεύσεων προχωρεί με πολύ αργούς ρυθμούς και η μέση γεωργική έκταση ανά εκμετάλλευση μικρότερη των 2 εκταρίων σημείωσε μεταξύ 2001 και 2007 αύξηση από το 0,5 στο 0,6 του εκταρίου. Παρόλο που ποσοστό μόλις 4,56 % του συνολικού αριθμού των εργατών απασχολούνται στον τομέα της γεωργίας, σχεδόν ο μισός πληθυσμός ζει σε αγροτικές περιοχές. Σύμφωνα με τις σλοβακικές αρχές, πολλές γεωργικές γαίες που είναι σε ιδιωτικά χέρια δεν καλλιεργούνται.
(7)
Η ενοποίηση των γεωργικών γαιών εμποδίζεται επίσης από την ανολοκλήρωτη διαδικασία απόδοσης των δικαιωμάτων ιδιοκτησίας λόγω απουσίας ρύθμισης των εκκρεμουσών απαιτήσεων. Επίσης, το Σλοβακικό Ταμείο Ακινήτων διαχειρίζεται περισσότερα από 360 000 εκτάρια ιδιωτικών εκτάσεων γεωργικής γης, εν αναμονή της αναγνώρισης των νόμιμων κατόχων τους. Περίπου 130 000 εκτάρια των κρατικών γεωργικών γαιών παραμένουν υπό τη διαχείριση του Σλοβακικού Ταμείου Ακινήτων. Αυτές οι εκτάσεις, μαζί με εκείνες η νομική κατάσταση των οποίων είναι αδιευκρίνιστη, αντιπροσωπεύουν σχεδόν το ένα τέταρτο του συνολικού εμβαδού των γεωργικών γαιών στη Σλοβακική Δημοκρατία. Η απουσία σαφήνειας σχετικά με τα ιδιοκτησιακά δικαιώματα εμποδίζει τις κτηματικές συναλλαγές και τη συνένωση των γεωργικών κλήρων. Με τη σειρά του, ο κατακερματισμός των γαιών, συμβάλλει περαιτέρω στη χαμηλή ανταγωνιστικότητα και οδηγεί σε γεωργικές εκμεταλλεύσεις λίγο προσανατολισμένες στην αγορά.
(8)
Με βάση τα ανωτέρω, είμαστε σε θέση να προβλέψουμε, όπως και οι αρχές της Σλοβακίας, ότι η άρση των περιορισμών την 1η Μαΐου 2011 θα ασκήσει πιέσεις στις τιμές γης στη Σλοβακία. Επομένως, υπάρχει απειλή σοβαρών διαταραχών στη σλοβακική αγορά γεωργικής γης με τη λήξη της μεταβατικής περιόδου.
(9)
Θα πρέπει συνεπώς να χορηγηθεί παράταση τριών ετών στη μεταβατική περίοδο που αναφέρεται στο παράρτημα XIV κεφάλαιο 3 της πράξης προσχώρησης του 2003.
(10)
Προκειμένου να προετοιμαστεί πλήρως η αγορά για την ελευθέρωση, εξακολουθεί να είναι υψίστης σημασίας, ακόμη και υπό δυσμενείς οικονομικές συνθήκες, η προώθηση της βελτίωσης ορισμένων παραγόντων όπως οι πιστωτικές και ασφαλιστικές διευκολύνσεις για τους αγρότες, και η ολοκλήρωση των διαρθρωτικών γεωργικών μεταρρυθμίσεων εντός της μεταβατικής περιόδου, όπως ήδη τονίστηκε στην ενδιάμεση ανασκόπηση.
(11)
Δεδομένου ότι η ανοικτή ενιαία αγορά υπήρξε πάντοτε κεντρικής σημασίας στοιχείο της ευρωπαϊκής ευημερίας, η αυξημένη εισροή ξένων κεφαλαίων θα συνεπάγεται επίσης δυνητικά οφέλη για την αγορά γεωργικής γης στη Σλοβακία. Όπως τονίζεται στην ενδιάμεση ανασκόπηση του 2008, οι ξένες επενδύσεις στον τομέα της γεωργίας θα έχουν επίσης σημαντικά μακροπρόθεσμα αποτελέσματα στην προσφορά κεφαλαίων και τεχνογνωσίας, στη λειτουργία των κτηματαγορών και στην παραγωγικότητα της γεωργίας. Η σταδιακή χαλάρωση των περιορισμών όσον αφορά το καθεστώς ξένης ιδιοκτησίας κατά τη διάρκεια της μεταβατικής περιόδου φαίνεται επίσης ότι θα συμβάλει στην προετοιμασία της αγοράς για την πλήρη ελευθέρωση.
(12)
Για τους σκοπούς ασφάλειας δικαίου και προς αποφυγή νομικού κενού στην έννομη τάξη της Σλοβακίας μετά την εκπνοή της τρέχουσας μεταβατικής περιόδου, η παρούσα απόφαση θα πρέπει να αρχίσει να ισχύει από την ημέρα της δημοσίευσής της στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης,
ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΠΟΦΑΣΗ:
Άρθρο 1
Η μεταβατική περίοδος σχετικά με την απόκτηση γεωργικής γης στη Σλοβακία, που αναφέρεται στο παράρτημα XIV κεφάλαιο 3 της πράξης προσχώρησης του 2003, παρατείνεται έως τις 30 Απριλίου 2014.
Άρθρο 2
Η παρούσα απόφαση αρχίζει να ισχύει την ημέρα της δημοσίευσής της στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Βρυξέλλες, 14 Απριλίου 2011.
ROZHODNUTÍ KOMISE
ze dne 14. dubna 2011
o prodloužení přechodného období pro nabývání zemědělské půdy na Slovensku
(Text s významem pro EHP)
(2011/241/EU)
EVROPSKÁ KOMISE,
s ohledem na smlouvu o přistoupení České republiky, Estonska, Kypru, Lotyšska, Litvy, Maďarska, Malty, Polska, Slovinska a Slovenska,
s ohledem na akt o přistoupení České republiky, Estonska, Kypru, Lotyšska, Litvy, Maďarska, Malty, Polska, Slovinska a Slovenska, a zejména na kapitolu 3 přílohy XIV tohoto aktu,
s ohledem na žádost Slovenska,
vzhledem k těmto důvodům:
(1)
Podle aktu o přistoupení z roku 2003 může Slovensko za podmínek stanovených v uvedeném aktu po dobu sedmi let ode dne přistoupení, která skončí dne 30. dubna 2011, ponechat v platnosti zákazy týkající se nabývání zemědělské půdy fyzickými a právnickými osobami z jiných členských států EU, které nemají na Slovensku bydliště, sídlo, pobočku nebo zastoupení. Jde o dočasnou výjimku z volného pohybu kapitálu, jenž je zaručen články 63 až 66 Smlouvy o fungování Evropské unie. Toto přechodné období může být prodlouženo pouze jednou na maximálně tři roky.
(2)
Dne 20. ledna 2011 požádalo Slovensko o prodloužení přechodného období pro nabývání zemědělské půdy o tři roky.
(3)
Hlavním důvodem pro zavedení přechodného období byla potřeba zachovat socioekonomické podmínky zemědělských činností po zřízení jednotného trhu a přechodu ke společné zemědělské politice na Slovensku. Cílem bylo především zohlednit obavy vzniklé v souvislosti s možným dopadem liberalizace nabývání zemědělské půdy na odvětví zemědělství v důsledku počátečních velkých rozdílů cen půdy a příjmů v porovnání s Rakouskem, Belgií, Dánskem, Finskem, Francií, Německem, Řeckem, Irskem, Itálií, Lucemburskem, Nizozemskem, Portugalskem, Španělskem, Švédskem a Spojeným královstvím (dále jen EU-15). Přechodné období bylo rovněž navrženo, aby se usnadnila restituce a privatizace zemědělské půdy. Ve své zprávě ze dne 16. července 2008 o přezkumu přechodných opatření pro nabývání zemědělských nemovitostí, která byla stanovena smlouvou o přistoupení z roku 2003 (dále jen „přezkum v polovině období“), Komise zdůraznila význam dokončení výše zmíněné zemědělské reformy do konce plánovaného přechodného období (1).
(4)
Podle údajů dostupných Eurostatu jsou ceny zemědělské půdy na Slovensku nižší než ceny zemědělské půdy v EU. Úplné sblížení prodejních cen zemědělské půdy se ani neočekávalo, ani nebylo pokládáno za nezbytnou podmínku ukončení přechodného období. Nicméně rozdíly mezi cenami zemědělské půdy na Slovensku a v EU-15 jsou natolik výrazné, že by mohly bránit dalšímu plynulému sbližování cen. Významné je rovněž riziko spekulací na nízkou hodnotu půdy.
(5)
Obdobně jako u cenové úrovně zemědělské půdy údaje Eurostatu ukazují, že rozdíl v HDP na obyvatele v paritě kupní síly na Slovensku a v EU-15 stále přetrvává. Stávající ceny zemědělské půdy jsou tudíž v poměru ke kupní síle na Slovensku vysoké.
(6)
Podle Eurostatu je pro strukturu vlastnictví půdy na Slovensku typické, že převládají malá rodinná hospodářství o výměře menší než 2 hektary, které se většinou nezaměřují na trh. Proces konsolidace těchto malých hospodářství je velmi pomalý a průměrný podíl využívané zemědělské plochy na hospodářství o výměře menší než dva hektary se v období mezi roky 2001-2007 zvýšil z 0,5 ha na 0,6 ha. Ačkoliv pouze 4,56 % z celkového počtu pracovníků pracuje v zemědělství, téměř polovina obyvatelstva žije ve venkovských oblastech. Podle slovenských orgánů mnoho zemědělské půdy v soukromém vlastnictví není obděláváno.
(7)
Konsolidaci zemědělské půdy také brání neukončená restituce vlastnických práv kvůli nevyplaceným pojistným plněním. Rovněž více než 360 000 ha soukromé zemědělské půdy je dočasně, než budou určeni zákonní vlastníci, spravováno Slovenským pozemkovým fondem. Přibližně 130 000 ha státem vlastněné zemědělské půdy zůstává ve správě Slovenského pozemkového fondu. Tato půda společně s tou, okolo které panuje nejistá právní situace, představuje téměř jednu čtvrtinu celkové výměry zemědělské půdy ve Slovenské republice. Nejasná vlastnická práva nevyhnutelně brání pozemkovým transakcím a konsolidaci zemědělských nemovitostí. Fragmentace půdy pak dále přispívá k nižší konkurenceschopnosti a vede k tomu, že se zemědělské podniky méně zaměřují na trh.
(8)
S ohledem na tyto souvislosti lze spolu se slovenskými orgány předpokládat, že by zrušení omezení ode dne 1. května 2011 vyvolalo tlak na ceny půdy na Slovensku. Po skončení přechodného období proto existuje nebezpečí vážného narušení slovenského trhu se zemědělskou půdou.
(9)
Z tohoto důvodu by se mělo prodloužení přechodného období o tři roky uvedené v kapitole 3 přílohy XIV aktu o přistoupení z roku 2003 povolit.
(10)
Aby se trh v plném rozsahu připravil na liberalizaci, je i za nepříznivých hospodářských podmínek nadále nanejvýš důležité podporovat zlepšování faktorů, mezi něž patří možnosti získání úvěrů a pojištění pro zemědělce a dokončení zemědělské reformy během přechodného období, jak již bylo zdůrazněno v přezkumu v polovině období.
(11)
Protože otevřený jednotný trh byl vždy centrem evropské prosperity, zvýšený příliv zahraničního kapitálu by zemědělskému trhu na Slovensku rovněž přinesl potenciální prospěch. Jak bylo zdůrazněno v přezkumu v polovině období v roce 2008, mohly by zahraniční investice do odvětví zemědělství mít rovněž důležitý dlouhodobý vliv na poskytování kapitálu a know-how, na fungování trhů s půdou a zemědělskou produktivitu. Postupné uvolnění omezení zahraničního vlastnictví během přechodného období by také přispělo k přípravě trhu na úplnou liberalizaci.
(12)
Z důvodu právní jistoty a s cílem zabránit vzniku právní mezery ve vnitrostátním právním systému Slovenska po skončení současného přechodného období by toto rozhodnutí mělo vstoupit v platnost dnem zveřejnění v Úředním věstníku Evropské unie,
PŘIJALA TOTO ROZHODNUTÍ:
Článek 1
Přechodné období pro nabývání zemědělské půdy na Slovensku uvedené v kapitole 3 přílohy XIV aktu o přistoupení z roku 2003 se prodlužuje do dne 30. dubna 2014.
Článek 2
Toto rozhodnutí vstupuje v platnost dnem vyhlášení v Úředním věstníku Evropské unie.
V Bruselu dne 14. dubna 2011.