ΑΠΌΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΉΣ
της 27ης Μαρτίου 2012
σχετικα με τα μετρα SA. 26909 (2011/C) που έθεσε σε εφαρμογή η Πορτογαλία για την αναδιάρθρωση της Banco Português de Negócios (BPN)
[κοινοποιηθείσα υπό τον αριθμό C(2012) 2043]
(Το κείμενο στην πορτογαλική γλώσσα είναι το μόνο αυθεντικό)
(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)
(2012/660/ΕΕ)
Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ,
Έχοντας υπόψη τη Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και ιδίως το άρθρο 108 παράγραφος 2 πρώτο εδάφιο,
Αφού κάλεσε τα ενδιαφερόμενα μέρη να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους (1) σύμφωνα με το άρθρο 108 παράγραφος 2 της Συνθήκης και αφού έλαβε υπόψη τις παρατηρήσεις τους,
Εκτιμώντας τα ακόλουθα:
1. Διαδικασία
(1)
Στις 2 Νοεμβρίου 2008, η πορτογαλική κυβέρνηση ενέκρινε νομοσχέδιο για την εθνικοποίηση των μετοχών που αντιπροσωπεύουν το μετοχικό κεφάλαιο της Banco Português de Negócios, S.A. («BPN» ή «η τράπεζα»). Ο νόμος αυτός δημοσιεύθηκε στις 11 Νοεμβρίου 2008 ως νόμος αριθ. 62-A/2008 («νόμος εθνικοποίησης»). Η εθνικοποίηση της ΒΡΝ τέθηκε σε ισχύ στις 12 Νοεμβρίου σε μηδενική τιμή.
(2)
Στις 5 Νοεμβρίου 2008, οι πορτογαλικές αρχές ενημέρωσαν την Επιτροπή σχετικά με την έγκριση του σχεδίου νόμου από την πορτογαλική κυβέρνηση. Στις 11 και 13 Νοεμβρίου 2008, ενημέρωσαν την Επιτροπή για τη δημοσίευση του νόμου εθνικοποίησης.
(3)
Η Επιτροπή ζήτησε αμέσως συμπληρωματικές πληροφορίες σχετικά με όλα τα μέτρα κρατικής ενίσχυσης που επρόκειτο να εφαρμοστούν για την ΒΡΝ βάσει της διαδικασίας εθνικοποίησης και να υποβάλουν και σχέδιο αναδιάρθρωσης της ΒΡΝ.
(4)
Η Πορτογαλία δεν υπέβαλε καμία προηγούμενη κοινοποίηση για κανένα από τα κρατικά μέτρα υπέρ της ΒΡΝ. Ενημέρωσε την Επιτροπή για τα εν λόγω μέτρα με μεγάλη καθυστέρηση και ύστερα από επανειλημμένες αιτήσεις.
(5)
Σε αυτό το πλαίσιο, στις 14 Νοεμβρίου 2008, η Επιτροπή υπέβαλε αιτήσεις πληροφοριών για τα συγκεκριμένα μέτρα κρατικής ενίσχυσης που χορηγήθηκε στην ΒΡΝ καθώς και αίτηση υποβολής σχεδίου αναδιάρθρωσης. Στη συνέχεια, η Επιτροπή απέστειλε επιστολές υπενθύμισης στις 5 Ιανουαρίου και 23 και 29 Απριλίου 2009.
(6)
Οι πορτογαλικές αρχές απάντησαν στις αιτήσεις πληροφοριών στις 8 Ιανουαρίου, 28 Απριλίου και 23 Ιουνίου 2009, χωρίς να παράσχουν στοιχεία για τα συγκεκριμένα μέτρα κρατικής ενίσχυσης προς όφελος της ΒΡΝ και χωρίς να υποβάλουν σχέδιο αναδιάρθρωσης. Στην επιστολή τους της 23ης Ιουνίου 2009, οι πορτογαλικές αρχές ανέφεραν ότι εξέταζαν το ενδεχόμενο διαχωρισμού των στοιχείων ενεργητικού της ΒΡΝ και πώλησης της τράπεζας.
(7)
Η Επιτροπή απέστειλε και άλλες αιτήσεις παροχής πληροφοριών στις 17 Ιουλίου, 4 και 14 Σεπτεμβρίου και 30 Νοεμβρίου 2009 και 5 Φεβρουαρίου και 16 Μαρτίου 2010.
(8)
Οι πορτογαλικές αρχές απάντησαν στις 14 Αυγούστου 2009, αναφέροντας ότι η ΒΡΝ επρόκειτο να εκδώσει εμπορικά χρεόγραφα συνολικού ύψους 2 δισ. ευρώ με εγγραφή της Caixa Geral de Depósitos («CGD») υπό την εγγύηση του κράτους. Κατά την άποψή τους, η εγγύηση ήταν άμεσο αποτέλεσμα του νόμου εθνικοποίησης και, ως εκ τούτου, δεν μπορούσε να συνιστά κρατική ενίσχυση. Στις 12 Οκτωβρίου 2009 οι πορτογαλικές αρχές υπέβαλαν συμπληρωματικές πληροφορίες σχετικά με την παρέμβαση της CGD και του κράτους. Υπέβαλαν πρόσθετες πληροφορίες στις 21 Νοεμβρίου του 2009 και στις 17 και 18 Φεβρουαρίου και 31 Μαρτίου του 2010.
(9)
Μετά από σύσκεψη με τις πορτογαλικές αρχές στις 16 Ιουνίου 2010, στις 12 Αυγούστου 2010, η Επιτροπή ζήτησε εκ νέου από τις πορτογαλικές αρχές, μεταξύ άλλων, να υποβάλουν άμεσα το σχέδιο αναδιάρθρωσης της ΒΡΝ. Δεν υποβλήθηκε κανένα σχέδιο και η Επιτροπή έστειλε επίσημη υπενθύμιση στις 31 Αυγούστου 2010 κατ' εφαρμογή του άρθρου 5 παράγραφος 2 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 65/1999 του Συμβουλίου, της 22ας Μαρτίου 1999, για τη θέσπιση λεπτομερών κανόνων εφαρμογής του άρθρου 93 της συνθήκης ΕΚ (νυν άρθρο 108 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης) (2).
(10)
Στις 14 Σεπτεμβρίου 2010, οι πορτογαλικές αρχές απέστειλαν έγγραφο με τίτλο «Memorando: a nacionalização, a reestruturação e a reprivatização projectada do Banco Português de Negócios, SA» (εφεξής «το Υπόμνημα της 14ης Σεπτεμβρίου 2010»), το οποίο παρέθετε το σχέδιο αναδιάρθρωσης της ΒΡΝ και τα βασικά στοιχεία της διαδικασίας ιδιωτικοποίησης.
(11)
Αφού διαπίστωσε ότι εξακολουθούσαν να λείπουν ορισμένα στοιχεία από το Υπόμνημα της 14ης Σεπτεμβρίου 2010, η Επιτροπή απέστειλε επιστολή στις 29 Σεπτεμβρίου 2010 ζητώντας πρόσθετες πληροφορίες από τις πορτογαλικές αρχές. Με ηλεκτρονική επιστολή της 15ης Νοεμβρίου 2010, οι πορτογαλικές αρχές ζήτησαν παράταση της προθεσμίας απάντησης, την οποία η Επιτροπή παραχώρησε με επιστολή της 18ης Νοεμβρίου 2010. Οι πορτογαλικές αρχές έδωσαν πρόσθετες διευκρινίσεις με επιστολή της 26ης Νοεμβρίου 2010 και με ηλεκτρονική επιστολή της 25ης Ιανουαρίου 2011.
(12)
Στις 16 Φεβρουαρίου 2011, η Επιτροπή ζήτησε διευκρινίσεις για ορισμένα σημεία καθώς και συμπληρωματικά δεδομένα. Οι πορτογαλικές αρχές απάντησαν στις 16 Μαρτίου 2011.
(13)
Στο πλαίσιο συσκέψεων που προηγήθηκαν της υπογραφής, στις 17 Μαΐου 2011, του Μνημονίου Συναντίληψης («ΜΣ») (3) μεταξύ της Πορτογαλίας, αφενός, και του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, αφετέρου, η Επιτροπή συμμετείχε σε σύσκεψη με τη διοίκηση της ΒΡΝ στις 27 Απριλίου 2011. Το ΜΣ προέβλεπε την πώληση της ΒΡΝ μέχρι το τέλος Ιουλίου το 2011. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή απέστειλε, στις 20 Μαΐου 2011, αιτήσεις παροχής πληροφοριών σχετικά με την αναδιάρθρωση της τράπεζας και με την προγραμματισθείσα διαδικασία πώλησης. Επειδή δεν έλαβε απάντηση από τις πορτογαλικές αρχές, απέστειλε επιστολή υπενθύμισης στις 8 Ιουλίου 2011 μαζί με αίτηση συμπληρωματικών πληροφοριών, μετά από δημοσιεύσεις στον Τύπο σχετικά με τη χορήγηση πρόσθετων κρατικών πόρων στην ΒΡΝ υπό μορφή κρατικής εγγύησης. Οι πορτογαλικές αρχές υπέβαλαν, στις 5 Αυγούστου 2011, επισκόπηση της διαδικασίας ιδιωτικοποίησης.
(14)
Η Επιτροπή συσκέφθηκε με τις πορτογαλικές αρχές στις 10 Αυγούστου 2011. Οι πορτογαλικές αρχές έδωσαν συμπληρωματικές πληροφορίες στην Επιτροπή κατά τη συνεδρίαση και, αργότερα, στις 28 Αυγούστου 2011. Η Επιτροπή έλαβε πρόσθετα στοιχεία στις 14 Σεπτεμβρίου και στις 14 Οκτωβρίου 2011.
(15)
Με απόφαση της 24ης Οκτωβρίου 2011 («απόφαση της 24ης Οκτωβρίου 2011»), η Επιτροπή κίνησε τη διαδικασία του άρθρου 108 παράγραφος 2 της Συνθήκης με αριθμό υπόθεσης SA.26909 σχετικά με εικαζόμενη χορήγηση κρατικής ενίσχυσης στην ΒΡΝ και την Banco BIC Português S.A. («BIC») (4).
(16)
Η απόφαση της 24ης Οκτωβρίου 2011 δημοσιεύθηκε στις 20 Δεκεμβρίου 2011. Κανένα ενδιαφερόμενο τρίτο μέρος δεν υπέβαλε παρατηρήσεις εντός της προθεσμίας του ενός μηνός.
(17)
Στις 9 Δεκεμβρίου 2011, η Πορτογαλία υπέβαλε στην Επιτροπή το πλαίσιο συμφωνίας η οποία υπεγράφη μεταξύ της BIC και των πορτογαλικών αρχών την ίδια ημέρα («Συμφωνία Πλαίσιο»).
(18)
Στις 20 Ιανουαρίου 2012, η Πορτογαλία υπέβαλε την απάντησή της στις παρατηρήσεις που περιέχει η απόφαση της 24ης Οκτωβρίου 2011. Την ίδια ημέρα, οι πορτογαλικές αρχές κοινοποίησαν συμπληρωματικές πληροφορίες μαζί με νέο σχέδιο αναδιάρθρωσης της BPN (εφεξής «Σχέδιο αναδιάρθρωσης του Ιανουαρίου 2012») και απάντηση σε αίτηση παροχής πρόσθετων πληροφοριών που απέστειλε η Επιτροπή στις 21 Δεκεμβρίου 2011 όσον αφορά τη συμφωνία πλαίσιο. Στις 3 Φεβρουαρίου 2012, υποβλήθηκαν συμπληρωματικά στοιχεία που περιείχαν επιχειρηματικό σχέδιο και σχέδιο βιωσιμότητας που κατάρτισε η BIC και το οποίο στη συνέχεια, για τους σκοπούς της παρούσας απόφασης, θεωρείται αναπόσπαστο μέρος του σχεδίου αναδιάρθρωσης του Ιανουαρίου 2012. Οι πορτογαλικές αρχές υπέβαλαν συμπληρωματικές πληροφορίες στις 10, 17 και 23 Φεβρουαρίου 2012, ανταποκρινόμενες σε αιτήσεις συμπληρωματικών πληροφοριών που απέστειλε η Επιτροπή στις 8, 14 και 17 Φεβρουαρίου 2012. Στις 16 Μαρτίου 2012, η Πορτογαλία υπέβαλε ένα σύνολο δεσμεύσεων στην Επιτροπή.
(19)
Κατά τη διάρκεια της διαδικασίας, πραγματοποιήθηκαν πολυάριθμες ανταλλαγές πληροφοριών, τηλεδιασκέψεις και συσκέψεις μεταξύ του πορτογαλικού κράτους, της ΒΡΝ και της Επιτροπής.
2. Περιγραφή των δικαιούχων και των μέτρων
2.1 Ο δικαιούχος και οι δυσκολίες του
(20)
Η ΒΡΝ είναι χρηματοπιστωτικό ίδρυμα με έδρα την Πορτογαλία που παρέχει ένα ευρύ φάσμα τραπεζικών υπηρεσιών. Εθνικοποιήθηκε στις 11 Νοεμβρίου 2008· την περίοδο εκείνη διέθετε δίκτυο 213 υποκαταστημάτων (εκ των οποίων τα 4 στη Γαλλία), περίπου 2 200 απασχολούμενους και συνολικά στοιχεία ενεργητικού ύψους 6,6 δισ. ευρώ, που αντιπροσωπεύουν ποσοστό περίπου 2 % των συνολικών στοιχείων ενεργητικού του πορτογαλικού τομέα λιανικών τραπεζικών υπηρεσιών.
(21)
Σύμφωνα με τις πορτογαλικές αρχές (5), η ΒΡΝ αντιμετώπιζε προβλήματα ρευστότητας από το θέρος του 2008 και ο οργανισμός αξιολόγησης Moody’s υποβάθμισε την ΒΡΝ από την κατηγορία Baa1 σε Baa3 στις 18 Ιουλίου 2008 (6). Ενώ κατά τα τέλη Αυγούστου η ΒΡΝ είχε θετική ρευστότητα 316 εκατ. ευρώ, έως τις 22 Οκτωβρίου 2008 παρουσίασε σοβαρή αρνητική ρευστότητα ύψους 831 εκατ. ευρώ, ενώ ο λογαριασμός καταθέσεών της στην Τράπεζα της Πορτογαλίας («BdP») παρουσίαζε πολύ μεγάλη απόκλιση από τα ποσά που θα έπρεπε να διατηρεί προκειμένου να τηρεί τα απαιτούμενα από τον νόμο όρια. Σε εκείνο το στάδιο, κατά τη διάρκεια του Οκτωβρίου 2008, αναλήφθηκαν διάφορες πρωτοβουλίες για να μπορέσει η τράπεζα να ξεπεράσει τις δυσκολίες ρευστότητας που αντιμετώπιζε και για να αποτραπεί η αθέτηση πληρωμών, ιδίως μέσω της παροχής ειδικής ενίσχυσης ρευστότητας υπό μορφή δανείων και με άλλες πράξεις της ΒdP και της κρατικής CGD (7).
(22)
Λόγω του μεγέθους των ζημιών που είχε συσσωρεύσει η ΒΡΝ, οι πορτογαλικές αρχές έκριναν ότι δεν ήταν πλέον εφικτή περαιτέρω στήριξη της ρευστότητας, λόγω του «υψηλού κινδύνου στον οποίο θα εκτίθεντο οι [BdP και CGD]» (8). Οι μέτοχοι της ΒΡΝ υπέβαλαν σχέδιο, το οποίο όμως η κυβέρνηση δεν έκρινε εφικτό, βασιζόμενη σε γνώμη της BdP που εκδόθηκε στις 30 Οκτωβρίου 2008. Δεδομένου ότι η ΒΡΝ δεν ικανοποιούσε πλέον τις απαιτήσεις φερεγγυότητας λόγω του υψηλού επιπέδου απομειώσεων (9), η κυβέρνηση πρότεινε στο Κοινοβούλιο την εθνικοποίηση της ΒΡΝ σε μηδενική τιμή (10). Η εν λόγω πρόταση εγκρίθηκε στις 11 Νοεμβρίου 2008 με τον νόμο υπ' αριθ. 62-A/2008 («Νόμος εθνικοποίησης»).
(23)
Σύμφωνα με τις πορτογαλικές αρχές, οι απομειώσεις ήταν αποτέλεσμα παρατυπιών και παράνομων πρακτικών που διαπιστώθηκαν από την BdP και εξωτερικούς ελέγχους που πραγματοποιήθηκαν τον Ιούνιο του 2008, για τις οποίες αργότερα έκθεση της BdP το 2009 έκρινε ότι συνιστούν «επίμονη και σκόπιμη απάτη στο ανώτατο επίπεδο της διοίκησης του ομίλου» (11). Εξαιτίας των πρακτικών αυτών διενεργήθηκαν έρευνες και κινήθηκαν διοικητικές διαδικασίες παράβασης («processos de contra-ordenação») και υποβλήθηκε καταγγελία στην Εισαγγελική Αρχή της Πορτογαλικής Δημοκρατίας.
(24)
Βάσει του Νόμου εθνικοποίησης, ανατέθηκαν στην CGD καθήκοντα διαχείρισης της ΒΡΝ, διορισμού των μελών των οργάνων διοίκησης της ΒΡΝ και καθορισμού των στόχων διαχείρισης της ΒΡΝ εντός 60 ημερών από την εθνικοποίηση. Επιπλέον, ο Νόμος Εθνικοποίησης περιείχε τη διάταξη ότι κάθε μέτρο πιστωτικής διευκόλυνσης ή ενίσχυσης της ρευστότητας που θα ελάμβανε η CGD «υπέρ της ΒΡΝ στο πλαίσιο της εθνικοποίησης ή υποκαθιστώντας το κράτος … θα έχει την εγγύηση του κράτους» (12).
2.2 Μέτρα χρηματοδοτικής στήριξης πριν από την εθνικοποίηση
(25)
Πριν από την εθνικοποίηση το Νοέμβριο του 2008, η ΒΡΝ είχε ήδη ωφεληθεί από ένα σύνολο μέτρων χρηματοδοτικής στήριξης τα οποία οι πορτογαλικές αρχές περιέγραψαν ως «ειδικά μέτρα στήριξης της ρευστότητας» (13). Στις 17 Φεβρουαρίου 2010, οι πορτογαλικές αρχές ενημέρωσαν την Επιτροπή ότι, το διάστημα μέχρι τις 30 Οκτωβρίου 2008, τόσο η CGD όσο και η BdP είχαν λάβει ειδικά μέτρα στήριξης της ρευστότητας της ΒΡΝ για συνολικό ποσό 501,6 εκατ. ευρώ, που συνίστανται στην παροχή 4 δανείων από την CGD στην ΒΡΝ, συνολικού ύψους 315 εκατ. ευρώ (14), και επείγουσας ενίσχυσης ρευστότητας (ΕΕΡ), την οποία χορήγησε τον Οκτώβριο του 2008 η BdP, ύψους 186,6 εκατ. ευρώ (15).
(26)
Ενώ το ποσό που χορήγησε η BdP επιστράφηκε μετά την εθνικοποίηση, τα τέσσερα δάνεια που χορήγησε η CGD αποπληρώθηκαν μόλις στις 9 Μαρτίου 2009, με την έκδοση του πρώτου εμπορικού χρεογράφου της BPN.
2.3 Μέτρα χρηματοδοτικής στήριξης μετά την εθνικοποίηση
(27)
Τον Μάρτιο του 2009, η ΒΡΝ εξέδωσε εμπορικό χρεόγραφο με εγγυημένη εγγραφή της CGD και κρατική ενίσχυση για συνολικό ποσό 2 δισ. ευρώ. Η Επιτροπή ενημερώθηκε μόλις στις 14 Αυγούστου 2009 για τις εν λόγω κρατικές εγγυήσεις.
(28)
Με επιστολή της 17ης Φεβρουαρίου 2010, οι πορτογαλικές αρχές ανέφεραν επίσης ότι η CGD είχε εξουσιοδοτηθεί, στις 27 Οκτωβρίου 2009, να εκδώσει πρόσθετα εμπορικά χρεόγραφα ύψους 1 δισ. ευρώ με εγγύηση του κράτους. Στη συνέχεια, με ηλεκτρονικό μήνυμα της 14ης Ιουνίου 2010, η Επιτροπή ενημερώθηκε ακόμη ότι το σύνολο των κρατικών εγγυήσεων σε εμπορικά χρεόγραφα που εξέδωσε τη ΒΡΝ με εγγραφή της CGD είχε αυξηθεί σε 4 δισ. ευρώ, εφόσον τον Απρίλιο του 2010 οργανώθηκε μια τρίτη έκδοση εμπορικών χρεογράφων της ΒΡΝ με εγγραφή της CGD για ποσό 1 δισ. ευρώ.
(29)
Με βάση τα ανωτέρω, πρέπει να επισημανθεί ότι, από την εθνικοποίησή της το Νοέμβριο του 2008 έως τον Ιούνιο του 2011, η ΒΡΝ έκανε συνεχή χρήση πιστωτικών διευκολύνσεων που της παρείχε η CGD. Τα ποσά που όφειλε η ΒΡΝ στην CGD βάσει αυτών των εμπορικών χρεογράφων ανέρχονταν σε 2,2 δισ. ευρώ περίπου στις 28 Φεβρουαρίου 2009. Σύμφωνα με τα στοιχεία που υπέβαλαν οι πορτογαλικές αρχές, τα ποσά αυτά μειώθηκαν με την έκδοση του εμπορικού χρεογράφου που αναφέρεται στις αιτιολογικές σκέψεις 27 και 28 (16).
(30)
Τον Ιούνιο του 2011, η έκθεση της ΒΡΝ στην CGD σε τίτλους της χρηματαγοράς ανερχόταν περίπου σε 1 δισ. ευρώ. Μολονότι η χρηματοδότηση γινόταν σε καθημερινή βάση, σύμφωνα με τις πορτογαλικές αρχές ήταν διαρθρωτικού χαρακτήρα με μεγαλύτερες προθεσμίες (17), και αντικαταστάθηκε επίσης με την τέταρτη και τελευταία έκδοση εμπορικού χρεογράφου του Ιουνίου 2011, με δύο εκδόσεις τίτλων αξίας 500 εκατ. ευρώ η καθεμία.
(31)
Με βάση τα στοιχεία που υπέβαλαν οι πορτογαλικές αρχές στις 3 Φεβρουαρίου 2012, το ανεξόφλητο ποσό που όφειλε η ΒΡΝ στην CGD (πέρα από τις εκδόσεις εμπορικών χρεογράφων) ανερχόταν σε 433,7 εκατ. ευρώ στις 31 Δεκεμβρίου 2011 και σε 232 εκατ. ευρώ στις 31 Ιανουαρίου 2012.
Πίνακας 1
Επισκόπηση της ρευστότητας που έλαβε η ΒΡΝ από την CGD, στις 31 Δεκεμβρίου 2011
Με ρητή εγγύηση του κράτους
Δάνεια CGD
(χωρίς ρητή εγγύηση του κράτους)
Σύνολο
BPN
1 400 000 000,00
433 732 654,56
1 833 732 654,56
Φορείς ειδικού σκοπού (18)
3 100 000 000,00
795 111 660,00
3 895 111 660,00
Σύνολο
4 500 000 000,00
1 228 844 314,56
5 728 844 314,56
Πηγή: Πορτογαλικές αρχές
(32)
Πρέπει να επισημανθεί ότι, βάσει του άρθρου 2 παράγραφος 9 του Νόμου εθνικοποίησης, όλες οι πιστωτικές διευκολύνσεις ή διευκολύνσεις ρευστότητας που παρείχε η CGD στην ΒΡΝ στο πλαίσιο της εθνικοποίησης τελούν υπό την εγγύηση του πορτογαλικού κράτους.
(33)
Είναι, συνεπώς, σαφές ότι όλα τα ποσά που αναφέρονται στον πίνακα 1 ανωτέρω είχαν την εγγύηση του κράτους σύμφωνα με το άρθρο 2 παράγραφος 9 του Νόμου εθνικοποίησης και των διαφόρων διαταγμάτων που εξέδωσε το Υπουργείο Οικονομίας και Οικονομικών. Η αμοιβή για τις κρατικές εγγυήσεις ορίστηκε σε 0,2 % ετησίως.
2.4 Η αναδιάρθρωση της ΒΡΝ
(34)
Στις 16 Σεπτεμβρίου 2010 οι πορτογαλικές αρχές απέστειλαν στην Επιτροπή ένα πρώτο σχέδιο αναδιάρθρωσης της 13ης Σεπτεμβρίου 2010 (εφεξής «το σχέδιο αναδιάρθρωσης του 2010»).
(35)
Στο εν λόγω σχέδιο, οι πορτογαλικές αρχές εξήγησαν την πρόθεσή τους να διασπάσουν την ΒΡΝ σε μια υγιή («καλή») τράπεζα και μια («κακή») τράπεζα επισφαλειών και στη συνέχεια να εκποιήσουν την υγιή τράπεζα.
(36)
Το κράτος είχε την πρόθεση να πωλήσει, με τη διαδικασία ανοικτού διαγωνισμού, την «καλή τράπεζα», ΒΡΝ S.A., η οποία θα ήταν αποκλειστικά τράπεζα λιανικής. Η διαδικασία αυτή θα συνίστατο σε πρόσκληση υποβολής ενδιαφέροντος, για την οποία η συγγραφή υποχρεώσεων («Caderno de Encargos») εγκρίθηκε από τις πορτογαλικές αρχές στις 16 Αυγούστου 2010 (19).
(37)
Βάσει του σχεδίου αναδιάρθρωσης του 2010, ορισμένα στοιχεία ενεργητικού και παθητικού της ΒΡΝ θα έμεναν εκτός του πεδίου της ιδιωτικοποίησης και θα μεταφέρονταν σε τρεις νέους φορείς ειδικού σκοπού («ΦΕΣ»), τους Parvalorem, Parups και Parparticipadas. Οι ΦΕΣ θα παρέμεναν αρχικά εντός της ΒΡΝ και μετά την πώληση θα μεταβιβάζονταν στο κράτος. Τα δάνεια και οι πιστώσεις θα μεταβιβάζονταν στην Parvalorem, τα ακίνητα και τα επενδυτικά κεφάλαια στην Parups και οι θυγατρικές στην Parparticipadas. Οι πορτογαλικές αρχές αποτίμησαν τη συνολική αξία των στοιχείων ενεργητικού που θα μεταβιβάζονταν στους ΦΕΣ σε 3 885 εκατ. ευρώ, εκ των οποίων τα 2 507 εκατ. ευρώ θα μεταβιβάζονταν στην Parvalorem, τα 1 228 εκατ. ευρώ στην Parups και τα 150 εκατ. ευρώ στην Parparticipadas.
(38)
Τα δάνεια μεταβιβάστηκαν στην ονομαστική τους αξία· τα μερίδια κεφαλαίων, οι τίτλοι και η ακίνητη περιουσία θα μεταβιβάζονταν στην τιμή αγοράς και η μεταβίβαση των εταιρειών που είχε στην κατοχή της η ΒΡΝ θα γινόταν στη λογιστική αξία τους. Κατά την εκτίμηση των πορτογαλικών αρχών, οι συνολικές απομειώσεις τον Δεκέμβριο του 2010 ανέρχονταν σε 1 798 εκατ. ευρώ που κατανέμονται ως ακολούθως: i) δάνεια: 1 474 εκατ. ευρώ· ii) ακίνητη περιουσία: 16 εκατ. ευρώ· iii) μερίδια κεφαλαίων: 247 εκατ. ευρώ· και iv) τίτλοι: 61 εκατ. ευρώ. Σύμφωνα με τα στοιχεία που υπέβαλαν οι πορτογαλικές αρχές στις 20 Ιανουαρίου 2012, τα εν λόγω στοιχεία ενεργητικού μεταβιβάστηκαν στους ΦΕΣ στις 23 και 30 Δεκεμβρίου 2010 (20). Εντούτοις, οι ΦΕΣ παρέμειναν εντός της ΒΡΝ μέχρι τις 15 Φεβρουαρίου 2012, οπότε αποσπάστηκαν από την ΒΡΝ και μεταβιβάστηκαν σε άλλη εταιρεία ελεγχόμενη από το κράτος.
(39)
Σύμφωνα με τις πορτογαλικές αρχές, η μεταβίβαση στοιχείων ενεργητικού στους ΦΕΣ έγινε βάσει αντικειμενικών κριτηρίων, λαμβάνοντας υπόψη το μέγεθος των απομειώσεων και το γεγονός ότι ορισμένες δραστηριότητες δεν αποτελούσαν βασικές δραστηριότητες της ΒΡΝ μετά την εθνικοποίηση (καταναλωτική πίστη, επενδυτική τράπεζα, διαχείριση στοιχείων ενεργητικού, διαχείριση επενδυτικών κεφαλαίων, ασφάλειες και διεθνείς επιχειρήσεις). Η ΒΡΝ θα εξελισσόταν σε τράπεζα αμιγώς λιανικών υπηρεσιών με περιορισμένη έκθεση στην αβεβαιότητα της άντλησης ρευστότητας από τις κεφαλαιαγορές.
(40)
Οι ΦΕΣ χρηματοδότησαν την απόκτηση στοιχείων ενεργητικού με δύο γραμμές χρηματοδότησης ύψους 3 895 εκατ. ευρώ που αποτελούνται από ομόλογα με κρατική εγγύηση ύψους 3 100 εκατ. ευρώ, τα οποία αγόρασε η CGD, και δάνεια από την CGD με ενεχυριασμένα στοιχεία ενεργητικού, συνολικού ύψους 795 εκατ. ευρώ. Τα έσοδα από την πώληση των στοιχείων ενεργητικού στους ΦΕΣ επέτρεψαν στην ΒΡΝ να αποπληρώσει ποσό 3 900 εκατ. ευρώ χρηματοδότησης που είχε λάβει από την CGD, 3 600 εκατ. ευρώ από την αρχική έκδοση εμπορικών χρεογράφων ύψους 4 δισ. ευρώ (που σημαίνει ότι η ΒΡΝ δεν θα εξοφλούσε ποσό 400 εκατ. ευρώ σε εμπορικά χρεόγραφα που ήταν εγγυημένο από το κράτος), καθώς και βραχυπρόθεσμα δάνεια ύψους 300 εκατ. ευρώ από τις χρηματαγορές.
(41)
Μετά τη μεταβίβαση των στοιχείων ενεργητικού, ο ισολογισμός τη ΒΡΝ μειώθηκε περίπου κατά 30 %.
(42)
Σύμφωνα με τα στοιχεία που υπέβαλαν οι πορτογαλικές αρχές, για να μπορέσει η ΒΡΝ να τηρήσει τις νόμιμες και κανονιστικές απαιτήσεις (ιδίως να επιτύχει ποσοστό 9 % βασικών ίδιων κεφαλαίων κατηγορίας 1 που απαιτούνταν για το 2011 (21)), και δεδομένου ότι το μετοχικό κεφάλαιο της ΒΡΝ θα παρέμενε αρνητικό και μετά τη μεταβίβαση στοιχείων ενεργητικού στους ΦΕΣ, το κράτος θα ήταν αναγκασμένο να ανακεφαλαιοποιήσει την ΒΡΝ με ποσό περίπου 417 εκατ. ευρώ (22).
(43)
Η βασική τιμή (από την οποία εξαιρέθηκαν τα στοιχεία ενεργητικού προς μεταβίβαση στους ΦΕΣ) που ορίστηκε για την ΒΡΝ στην προκήρυξη του διαγωνισμού την οποία δημοσίευσε η Πορτογαλία ήταν 171,1 εκατ. ευρώ βάσει των αποτιμήσεων των ανεξάρτητων συμβούλων Deloitte ([…] (23) εκατ. ευρώ) και η Deutsche Bank ([…] εκατ. ευρώ). Στο μεταξύ, ο νέος διαχειριστής της ΒΡΝ, η CGD, είχε ξεκινήσει τη διαδικασία αναδιάρθρωσης της τράπεζας. Τα λειτουργικά έξοδα μειώθηκαν κατά [1-10] % από τον Δεκέμβριο του 2008 έως τον Δεκέμβριο του 2010· η δραστηριότητα της ΒΡΝ μειώθηκε, με στόχο να επιτευχθεί μια τράπεζα που εστιάζεται αποκλειστικά σε εμπορικές υπηρεσίες λιανικής τραπεζικής. Αυτή η μείωση της δραστηριότητας ήταν εν μέρει αποτέλεσμα της μείωσης των καταθέσεων μετά την εθνικοποίηση, αλλά και της μεταβίβασης στοιχείων ενεργητικού στους τρεις ΦΕΣ. Τα μέτρα αυτά περιόρισαν τις απώλειες το 2010 σε [50-150] εκατ. ευρώ έναντι [150-250] εκατ. ευρώ το 2009. Από τις αρχές του 2009, στην προσπάθειά της να βελτιώσει την εικόνα και το φάσμα προϊόντων της τράπεζας, η νέα διοίκηση παρουσίασε […] νέα προϊόντα και άρχισε εκστρατείες προώθησης. Η νέα διοίκηση έλαβε επίσης μέτρα για τη βελτίωση των συστημάτων διαχείρισης κινδύνου και εσωτερικού ελέγχου της τράπεζας.
(44)
Δεν υπήρξε καμία εκδήλωση ενδιαφέροντος για τις δύο πρώτες προσκλήσεις ιδιωτικοποίησης έως τις 30 Σεπτεμβρίου και τις 30 Νοεμβρίου 2010.
(45)
Μετά την αποτυχία της διαδικασίας διαγωνισμού, τον Ιανουάριο του 2011 οι πορτογαλικές αρχές κοινοποίησαν την πρόθεσή τους να αναδιαρθρώσουν την ΒΡΝ, ώστε να αποκτήσει μεγαλύτερη ανεξαρτησία από την CGD με τον διορισμό νέου διοικητικού συμβουλίου, ανεξάρτητου από την CGD. Προσπάθησε επίσης να επιταχύνει την λειτουργική ανάκαμψη της ΒΡΝ, επαναπροσδιορίζοντας το σήμα της τράπεζας και την εταιρική ταυτότητα και ενισχύοντας το σχέδιο ανάκτησης μέσω περικοπής δαπανών και βελτίωσης της εμπορικής δυναμικής. Εντούτοις, παρά τις επανειλημμένες αιτήσεις, δεν υποβλήθηκε στην Επιτροπή κανένα επικαιροποιημένο σχέδιο αναδιάρθρωσης.
(46)
Στο ΜΣ της 17ης Μαΐου 2011, η κυβέρνηση ανέλαβε τη δέσμευση να κινήσει νέα διαδικασία ιδιωτικοποίησης.
(47)
Στο ΜΣ, οι πορτογαλικές αρχές δεσμεύθηκαν να «κινήσουν διαδικασία για την πώληση της Banco Português de Negócios (BPN) με επείγουσα διαδικασία και χωρίς ελάχιστη τιμή. Για τον σκοπό αυτό, υποβλήθηκε στην Επιτροπή ένα νέο σχέδιο για έγκριση σύμφωνα με τους κανόνες ανταγωνισμού. Ο στόχος ήταν να βρεθεί αγοραστής το αργότερο μέχρι τα τέλη Ιουλίου 2011. Για να διευκολυνθεί η πώληση, έγινε διαχωρισμός των τριών υφισταμένων φορέων ειδικού σκοπού που κατέχουν τα μη λειτουργικά και μη βασικά στοιχεία ενεργητικού της ΒΡΝ, ώστε να διαβιβαστούν σε αυτούς τους φορείς περισσότερα στοιχεία ενεργητικού στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων με δυνητικούς αγοραστές. Η ΒΡΝ έθεσε επίσης σε εφαρμογή και άλλο περισσότερο φιλόδοξο πρόγραμμα με μέτρα περικοπής δαπανών, με στόχο να προσελκύσει επενδυτές. Όταν εξευρεθεί λύση, οι εγγυημένες από το κράτος αξιώσεις της CGD έναντι τη ΒΡΝ και όλων των φορέων ειδικού σκοπού θα αναληφθούν από το κράτος, σύμφωνα με χρονοδιάγραμμα που θα καθοριστεί εκείνη τη στιγμή» (24).
(48)
Στις αρχές Μαΐου 2011, άρχισε τρίτη προσπάθεια ιδιωτικοποίησης, χωρίς ελάχιστη τιμή, με στόχο να βρεθεί αγοραστής της ΒΡΝ έως την 31η Ιουλίου 2011, όπως συμφωνήθηκε στο ΜΣ.
(49)
Προκηρύχθηκε διαδικασία διαγωνισμού κατά τη διάρκεια της οποίας υπήρξαν επαφές με εν δυνάμει ενδιαφερόμενους αγοραστές. Πραγματοποιήθηκε επίσης επισκόπηση επενδυτικών ευκαιριών («ΕΕΕ»). Σύμφωνα με την ΕΕΕ, τα ενδιαφερόμενα μέρη έπρεπε να υποβάλουν προσφορά για το 100 % των μετοχών της ΒΡΝ, αλλά θα μπορούσαν να ζητήσουν να αφαιρεθούν από τον ισολογισμό της ΒΡΝ πρόσθετα στοιχεία ενεργητικού και παθητικού, καθώς επίσης και δυνατότητα μεγαλύτερης ανακεφαλαιοποίησης. Υπογράφηκε μνημόνιο που διέπει τους κανόνες της διαδικασίας μεταξύ της ΒΡΝ και των εν δυνάμει προσφερόντων, που τους παρείχε τη δυνατότητα να έχουν πρόσβαση σε αίθουσα δεδομένων, η οποία δημιουργήθηκε στις 15 Ιουνίου 2011, για διάστημα πέντε εβδομάδων.
(50)
Έως τις 20 Ιουλίου 2011 υποβλήθηκαν τέσσερις δεσμευτικές προσφορές. Οι προσφορές αυτές αναλύθηκαν από τα διοικητικά συμβούλια της CGD και της ΒΡΝ τα οποία υπέβαλαν τη γνώμη τους στον μέτοχο, δηλ. το κράτος, στις 25 Ιουλίου 2011.
(51)
Οι τρεις από τις τέσσερις δεσμευτικές προσφορές που υποβλήθηκαν απορρίφθηκαν. Σύμφωνα με τις πορτογαλικές αρχές, οι δύο προσφέροντες (Montepio και Aníbal Ribeiro) δεν πληρούσαν τις απαιτήσεις του μνημονίου που υπεγράφη με την ΒΡΝ (25). Η Montepio δεν υπέβαλε προσφορά για την αγορά των μετοχών της ΒΡΝ, αλλά μόνο για επιλεγμένα στοιχεία ενεργητικού και παθητικού, ενώ η Aníbal Ribeiro δεν υπέβαλε επαρκή αποδεικτικά στοιχεία διαχειριστικής και χρηματοπιστωτικής ικανότητας για τη διαχείριση μιας τράπεζας. Η τρίτη προσφορά, της NEI (26), πληρούσε τις απαιτήσεις του μνημονίου, αλλά δεν παρείχε επαρκείς αποδείξεις όσον αφορά τις ικανότητές της να διαχειριστεί την τράπεζα και τη χρηματοπιστωτική της ικανότητα να καλύψει μελλοντικές κεφαλαιακές ανάγκες της ΒΡΝ.
(52)
Βάσει της μοναδικής έγκυρης προσφοράς που υποβλήθηκε κατά τη διαδικασία διαγωνισμού, την οποία υπέβαλε η BIC στις 20 Ιουλίου 2011 («προσφορά της BIC της 20ής Ιουλίου 2011»), η κυβέρνηση αποφάσισε, στις 31 Ιουλίου 2011, να συνεχίσει αποκλειστικές διαπραγματεύσεις με την ΒΙC.
(53)
Η BIC έλαβε από την BdP άδεια λειτουργίας για δραστηριότητες εμπορικής τραπεζικής στις 9 Οκτωβρίου 2007 και άρχισε να τις ασκεί στην Πορτογαλία τον Μάιο του 2008, δραστηριοποιούμενη κυρίως στην εταιρική τραπεζική και στην ιδιωτική τραπεζική. Οι κύριοι μέτοχοι της BIC είναι ένας όμιλος επενδυτών από την Αγκόλα καθώς και Πορτογάλοι μέτοχοι, όπως οι Amorim Projectos SGPS, SA (η οποία κατέχει το 25 % των μετοχών). Τον Δεκέμβριο του 2010 είχε κύκλο εργασιών 389 εκατ. ευρώ, με συνολικά στοιχεία ενεργητικού ύψους 1 δισ. ευρώ, και στις 31 Μαρτίου 2011 είχε κεφάλαιο 32 εκατ. ευρώ και 7 υποκαταστήματα. Με βάση τις πληροφορίες που υπέβαλε η Πορτογαλία, το μερίδιο αγοράς της BIC στα τμήματα της αγοράς στα οποία δραστηριοποιείται είναι κατώτερο του 1 % (27).
(54)
Σύμφωνα με τις πληροφορίες που υπέβαλαν οι πορτογαλικές αρχές, μετά την προσφορά της BIC της 20ής Ιουλίου 2011 (28), οι διαπραγματεύσεις με την BIC ολοκληρώθηκαν με την υπογραφή, στις 9 Δεκεμβρίου 2011, συμφωνίας πλαισίου για την πώληση της ΒΡΝ στην BIC (29).
(55)
Η προσφορά της BIC της 20ής Ιουλίου 2011 όριζε μόνο γενικούς όρους και προέβλεπε τα ακόλουθα:
i.
την ανακεφαλαιοποίηση από το κράτος, με στόχο να επιτύχει η ΒΡΝ ποσοστό βασικών ίδιων κεφαλαίων κατηγορίας 1 [μεταξύ 9 και 18] % συν [100-300] εκατ. ευρώ·
ii.
την κατάργηση μέρους των πιστώσεων με επιλογή της BIC, ώστε να επιτευχθεί δείκτης δανείων προς καταθέσεις της τάξης του [110-150] %·
iii.
τη μεταβίβαση εκτός της ΒΡΝ όλων των μη εξυπηρετούμενων δανείων πάνω από το όριο των περίπου […] εκατ. ευρώ (εκτιμώμενο επίπεδο προβλέψεων για απώλειες από δάνεια στην ΒΡΝ)·
iv.
το δικαίωμα της BIC να αφαιρέσει από τον ισολογισμό της ΒΡΝ πρόσθετα στοιχεία ενεργητικού και υποχρεώσεις (π.χ. δάνεια σε πιστωτικούς οργανισμούς, χρηματοοικονομικά στοιχεία ενεργητικού, ακίνητη περιουσία, ορισμένες προβλέψεις, άλλα στοιχεία ενεργητικού και άλλες υποχρεώσεις) που έχουν προβλεφθεί εκτός του πεδίου της κανονικής δραστηριότητάς της·
v.
τη μεταφορά εκτός της ΒΡΝ καταθέσεων που θα επιλέξει η BIC οι οποίες δεν προσφέρουν συνθήκες αγοράς·
vi.
την παροχή πιστωτικού ορίου στην BIC από την CGD ύψους [150-650] εκατ. για διάστημα […] ετών, με επιτόκιο δανεισμού Euribor […] μηνών. Το ποσό αυτό θα μπορούσε να αυξηθεί σε περίπτωση μείωσης των καταθέσεων κάτω από […] δισ. ευρώ·
vii.
τη διατήρηση 500 έως 600 υπαλλήλων της ΒΡΝ (από τους 1 600 περίπου υπαλλήλους) και 160-170 υποκαταστημάτων που βρίσκονται σε εγκαταστάσεις οι οποίες ανήκουν στην τράπεζα ή με συμβάσεις χρηματοδοτικής μίσθωσης που λήγουν το αργότερο σε 12 μήνες·
viii.
τη μεταβίβαση του κόστους εκκαθάρισης στο κράτος· και
ix.
την καταβολή από την BIC τιμήματος εξαγοράς 30 εκατ. ευρώ.
(56)
Μετά τις διαπραγματεύσεις, οι οποίες διήρκεσαν περίπου 5 μήνες, η συμφωνία πλαίσιο προβλέπει:
i.
ανακεφαλαιοποίηση από το κράτος για την εξασφάλιση των ελάχιστων κεφαλαιακών απαιτήσεων και ενός πρόσθετου επιπέδου που απαίτησε η BIC - η BIC απαίτησε τελικό επίπεδο κεφαλαίου [200-400] εκατ. ευρώ μετά τις προσαρμογές του ισολογισμού τις οποίες είχε προτείνει· (30)
ii.
την αφαίρεση μέρους των δανείων της ΒΡΝ, πέρα από τα δάνεια που είχαν ήδη μεταβιβαστεί στους ΦΕΣ την 30ή Δεκεμβρίου 2010 (31). Η αφαίρεση των πρόσθετων δανείων θα επέτρεπε την επίτευξη αναλογίας δανείων προς καταθέσεις («LTD») της τάξης του [110-150] %. Η αναλογία αυτή είχε οριστεί σε [110-150] % στην προσφορά της BIC της 20ής Ιουλίου 2011·
iii.
το δικαίωμα της BIC να αποσύρει από τον ισολογισμό πρόσθετα στοιχεία ενεργητικού και υποχρεώσεις (π.χ. δάνεια σε πιστωτικούς οργανισμούς, χρηματοοικονομικά στοιχεία ενεργητικού, ακίνητη περιουσία, ορισμένες προβλέψεις, άλλα στοιχεία ενεργητικού και άλλες υποχρεώσεις)·
iv.
το δικαίωμα της BIC να πωλήσει εντός […] μηνών μη εξυπηρετούμενα δάνεια επί τουλάχιστον […] ημέρες (μέχρι ανώτατο ποσοστό […] της ονομαστικής αξίας του συνολικού χαρτοφυλακίου δανείων, κατ' επιλογή της BIC μετά την αντιστάθμιση με υφιστάμενες καταθέσεις) και για το ποσό που υπερβαίνει το επίπεδο προβλέψεων ([…] εκατ. ευρώ (32)) (33)·
v.
το δικαίωμα της BIC να μεταβιβάσει καταθέσεις με τιμή τουλάχιστον […] μονάδες βάσης («μ.β.») πάνω από το σχετικό επιτόκιο αναφοράς (34) ή να εισπράξει από το κράτος τη διαφορά της αμοιβής (35)·
vi.
το δικαίωμα της BIC να ζητήσει τη μεταβίβαση, πριν από το κλείσιμο, άλλων στοιχείων ενεργητικού και υποχρεώσεων της ΒΡΝ, όπως δάνεια σε πιστωτικούς οργανισμούς, υλικά και χρηματοοικονομικά στοιχεία ενεργητικού, κλπ.·
vii.
την παροχή ανοικτής πίστωσης στην BIC από την CGD έως [ 2013] ποσού μέχρι [150-350] εκατ. ευρώ, με χρεωστικό επιτόκιο Euribor […] μηνών (36) συν περιθώριο […] μ.β. Αυτή η ανοικτή πίστωση θα είναι διαθέσιμη, εάν μειωθεί το επίπεδο των καταθέσεων στην ΒΡΝ κάτω από το ποσό των […] δισ. ευρώ·
viii.
τη διατήρηση πιστωτικού ορίου [150-500] εκατ. ευρώ στην CGD έως [ 2013] για το τρέχον πρόγραμμα των εμπορικών χρεογράφων με εγγύηση του κράτους για τρία έτη, αλλά με δέσμευση της CGD να μην ανακαλέσει το δάνειο πριν […]·
ix.
τη διατήρηση περίπου του μισού προσωπικού της ΒΡΝ (τουλάχιστον 750 από περίπου 1 600 υπαλλήλους). Το κράτος θα αναλάμβανε το συνολικό κόστος του κλεισίματος υποκαταστημάτων τα οποία δεν θα αναλάβει η BIC και να καταβάλει αποζημίωση στους απολυμένους υπαλλήλους ή σε υπαλλήλους που θα αλλάξουν θέση εργασίας·
x.
τη μεταβίβαση στο κράτος του κόστους όσον αφορά τους κινδύνους δικαστικών διαφορών·
xi.
την καταβολή από την BIC τιμής εξαγοράς 40 εκατ. ευρώ·
xii.
ρήτρα για τη διανομή με το κράτος του 20 % των καθαρών κερδών (μετά φόρων) για τα έσοδα που θα παράγει η ΒΡΝ κατά τη διάρκεια των πέντε επόμενων ετών, για κέρδη που θα υπερβαίνουν σωρευτικά τα 60 εκατ. ευρώ·
xiii.
τη δέσμευση της BIC να μην καταβάλει μερίσματα ή άλλες ισοδύναμες παροχές σε μετόχους σε σχέση με την ΒΡΝ για περίοδο πέντε ετών.
(57)
Σύμφωνα με το σχέδιο αναδιάρθρωσης του Ιανουαρίου 2012, η οντότητα που θα προκύψει από την πώληση της ΒΡΝ στην BIC («ενοποιημένη οντότητα») θα είναι κερδοφόρα μετά από […] έτη σύμφωνα με το βασικό σενάριο καθώς και με ένα λιγότερο ευνοϊκό σενάριο. Εκτιμάται, συνεπώς, ότι τα βασικά ίδια κεφάλαια κατηγορίας 1 της ενοποιημένης οντότητας θα μειωθούν από [10-15] % των στοιχείων ενεργητικού σταθμισμένου κινδύνου (RWA) μετά το πρώτο έτος σε […] % μετά το πέμπτο έτος. Η προβλεπόμενη μείωση θα οφειλόταν στα αρνητικά αποτελέσματα των πρώτων ετών που συνδέονται με την αναδιάρθρωση την οποία θα πραγματοποιούσε η BIC και την αύξηση της δραστηριότητας της τράπεζας σε όρους νέας διαστασιοποίησης της, με στόχο να ανακτήσει τη βιωσιμότητά της χορηγώντας περισσότερες πιστώσεις στην αγορά. Η αναδιάρθρωση θα περιλαμβάνει επενδύσεις στους οργανισμούς και την αναβάθμιση της εικόνας της τράπεζας καθώς και την ολοκλήρωση διεργασιών, διαδικασιών και οργάνωσης, και επενδύσεις σε ΤΠ. Η απόδοση ιδίων κεφαλαίων (RΟΕ) εκτιμάται ότι θα αυξηθεί από - [1-5] % το έτος 1 σε + [1-5] % το έτος 5, ενώ η απόδοση ενεργητικού (ROA) εκτιμάται ότι θα αυξηθεί από - [0-2] % το έτος 1 σε + [0-2] % το έτος 5.
(58)
Με βάση το λιγότερο ευνοϊκό σενάριο, που χαρακτηρίζεται από υψηλότερο επίπεδο μη εξυπηρετούμενων δανείων και υψηλότερο κόστος χρηματοδότησης, ο δείκτης βασικών ιδίων κεφαλαίων κατηγορίας 1 εκτιμάται ότι θα μειωθεί στο [8-12] % το έτος 5 από [10-15] % στο τέλος του έτους 1.
(59)
Τέλος, το πορτογαλικό κράτος εισέφερε κεφάλαια ύψους 600 εκατ. ευρώ (37) στην ΒΡΝ, στις 15 Φεβρουαρίου 2012.
3. Λόγοι για την κίνηση της επίσημης διαδικασίας έρευνας
(60)
Στην απόφαση της 24ης Οκτωβρίου 2011, η Επιτροπή διατύπωσε αμφιβολίες αν:
-
θα ήταν βιώσιμη η BPN ως ενοποιημένη οντότητα με τον αγοραστή·
-
η χορηγηθείσα στην ΒΡΝ ενίσχυση περιοριζόταν στο ελάχιστο αναγκαίο και η πώληση στην BIC ήταν η λιγότερο δαπανηρή επιλογή σε σύγκριση με τη δυνατότητα εκκαθάρισης·
-
ελήφθησαν επαρκή μέτρα περιορισμού των στρεβλώσεων του ανταγωνισμού· και
-
η διαδικασία πώλησης ενείχε στοιχεία ενίσχυσης προς τον αγοραστή.
4. Παρατηρήσεις ενδιαφερόμενων μερών
(61)
Η Επιτροπή δεν έλαβε παρατηρήσεις από τρίτους.
5. Η θέση του πορτογαλικού κράτους
5.1 Η θέση του πορτογαλικού κράτους ως προς την απόφαση της 24ης Οκτωβρίου 2011 (απόφαση για την κίνηση διαδικασίας)
(62)
Οι πορτογαλικές αρχές ισχυρίζονται ότι το σχέδιο αναδιάρθρωσης του Ιανουαρίου 2012 είναι σύμφωνο με την ανακοίνωση σχετικά με τα μέτρα αναδιάρθρωσης στο χρηματοπιστωτικό τομέα. Εκτός από το συγκεκριμένο σχέδιο, οι πορτογαλικές αρχές υπέβαλαν, με επιστολή της 20ής Ιανουαρίου 2012, ορισμένες παρατηρήσεις για την απόφαση της 24ης Οκτωβρίου 2011.
(63)
Οι πορτογαλικές αρχές θεωρούν ότι τρεις τύποι μέτρων υπέρ της ΒΡΝ δεν συνιστούν κρατική ενίσχυση.
(64)
Πρώτον, η Πορτογαλία ισχυρίζεται ότι δεν ενέχουν στοιχεία κρατικής ενίσχυσης τα μέτρα στήριξης της ΒΡΝ που ελήφθησαν πριν την εθνικοποίηση, και συγκεκριμένα η επείγουσα ενίσχυση ρευστότητας (ΕΕΡ) και τα τέσσερα δάνεια που χορήγησε η CGD τον Οκτώβριο του 2008. Η Πορτογαλία υποστηρίζει ότι η ΕΕΡ χορηγήθηκε από την BdP αυτοτελώς, με εφαρμογή επιτοκίου ως ποινή και εξασφαλίσεις από την ΒΡΝ. Τα δάνεια της CGD του Οκτωβρίου 2008 χορηγήθηκαν με τους όρους της αγοράς με ανταγωνιστικό επιτόκιο και τις αναγκαίες εγγυήσεις και, κατά συνέπεια, δεν παρείχαν κανένα οικονομικό πλεονέκτημα στην ΒΡΝ.
(65)
Δεύτερον, η Πορτογαλία αρνείται ότι η χρηματοδότηση που χορήγησε η CGD στην ΒΡΝ μετά την εθνικοποίησή της ενείχε στοιχεία κρατικής ενίσχυσης (διατραπεζικές πράξεις νομισματικής αγοράς και ανάληψη έκδοσης εμπορικών χρεογράφων από την CGD). Η Πορτογαλία ισχυρίζεται ότι οι πράξεις αυτές ήταν εμπορικές συναλλαγές που υπόκεινται σε ισοδύναμους όρους και προϋποθέσεις όπως και οι συναλλαγές των συνετών επενδυτών σε οικονομία της αγοράς. Κατά συνέπεια, δεν απέφεραν κανένα οικονομικό πλεονέκτημα στην ΒΡΝ.
(66)
Τέλος, οι πορτογαλικές αρχές θεωρούν ότι δεν χορηγήθηκε καμία κρατική ενίσχυση στην BIC ως αγοραστή της ΒΡΝ. Οι πορτογαλικές αρχές υποστηρίζουν ότι η διαδικασία πώλησης ήταν διαφανής, αντικειμενική και χωρίς διακρίσεις. Η πρόταση της BIC ήταν συνολικά η βέλτιστη σε οικονομικούς όρους και πρέπει, συνεπώς, να θεωρηθεί ότι αντανακλά την αγοραία αξία. Η συμφωνία-πλαίσιο της 9ης Δεκεμβρίου 2011 αποτύπωνε σε μεγάλο βαθμό τους όρους της προσφοράς της BIC της 20ής Ιουλίου 2011. Οι πορτογαλικές αρχές θεωρούν επίσης ότι, παρά το γεγονός ότι η τιμή πώλησης ήταν αρνητική, η μόνη εναλλακτική λύση αντί της πώλησης (εκκαθάριση της ΒΡΝ) θα επέβαλε στο κράτος μεγαλύτερη οικονομική επιβάρυνση, θέτοντας σε κίνδυνο τη σταθερότητα του εθνικού χρηματοπιστωτικού συστήματος.
(67)
Ταυτόχρονα, η Πορτογαλία παραδέχεται ότι ορισμένα μέτρα υπέρ της ΒΡΝ συνιστούν κρατική ενίσχυση. Πρόκειται για την κρατική εγγύηση στην έκδοση εμπορικών χρεογράφων από την ΒΡΝ, τη μεταφορά επιλεγμένων στοιχείων ενεργητικού στους ΦΕΣ το 2010, την ανακεφαλαιοποίηση της ΒΡΝ που πραγματοποιήθηκε στις 15 Φεβρουαρίου 2012 ενόψει της πώλησής της, καθώς και ορισμένα μέτρα που ελήφθησαν στο πλαίσιο της επικείμενης πώλησης στην BIC (όπως η κρατική εγγύηση για το πρόγραμμα έκδοσης εμπορικών χρεογράφων το οποίο θα διατηρηθεί μετά την πώληση).
(68)
Η Πορτογαλία ισχυρίζεται ακόμη ότι όλα τα μέτρα που συνιστούν κρατική ενίσχυση είναι συμβατά με το δίκαιο της ΕΕ, διότι αντιμετωπίζουν μια σοβαρή διαταραχή της πορτογαλικής οικονομίας, κατ' εφαρμογή του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο β) της Συνθήκης.
(69)
Κατά την άποψη των πορτογαλικών αρχών, το σχέδιο αναδιάρθρωσης του Ιανουαρίου 2012 επιτρέπει στην ΒΡΝ να αποκαταστήσει τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητά της χωρίς την ανάγκη περαιτέρω ενίσχυσης. Πρώτον, το κράτος αναδιάρθρωσε την ΒΡΝ μέσω του διαχωρισμού των στοιχείων ενεργητικού της και τη μεταβίβαση ορισμένων στοιχείων στους ΦΕΣ και μέσω της μείωσης της παρουσίας της στην αγορά κατά ποσοστό άνω του 50 % και της παύσης δραστηριοτήτων που δεν αποτελούσαν βασικά στοιχεία της λιανικής τραπεζικής, καθώς και με διάφορα μέτρα ελέγχου του κινδύνου και συνετούς εμπορικής πολιτικής. Δεύτερον, σύμφωνα με τις προβλέψεις της BIC, όταν η ΒΡΝ ενσωματωθεί στην BIC, η ενοποιημένη οντότητα θα επιτύχει θετικά αποτελέσματα […] με το σχέδιο αναδιάρθρωσης, σύμφωνα τόσο με το βασικό σενάριο όσο και με ένα λιγότερο ευνοϊκό σενάριο. Τρίτον, η αρνητική τιμή πώλησης είναι αποδεκτή, διότι η εκκαθάριση είναι δαπανηρότερη για το κράτος και θα έθετε σε κίνδυνο τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα.
(70)
Η Πορτογαλία θεωρεί ότι τα μέτρα περιορίζονται στο ελάχιστο αναγκαίο για τη διασφάλιση της σταθερότητας του πορτογαλικού χρηματοπιστωτικού τομέα και την αποκατάσταση της βιωσιμότητας της ΒΡΝ.
(71)
Συνεπώς, η Πορτογαλία υποστηρίζει ότι η εκδοχή της πώλησης ήταν η μόνη εναλλακτική δυνατότητα σε σχέση με τη δαπανηρότερη επιλογή της εκκαθάρισης. Οι άλλες επιλογές (ενσωμάτωση στη CGD και αυτοτελές σχέδιο αναδιάρθρωσης) δεν θα επέτρεπε τη δημιουργία επαρκών πόρων σε όρους καθαρής παρούσας αξίας για την αντιστάθμιση της αρχικής επένδυσης που θα έπρεπε να πραγματοποιηθεί. Η Πορτογαλία εκτιμά ότι το κόστος πώλησης στην BIC κυμαίνεται μεταξύ […] εκατ. ευρώ και […] εκατ. (χωρίς τη δυνητική επίπτωση ορισμένων μελλοντικών έκτακτων καταστάσεων, που η Πορτογαλία θεωρεί ότι δεν θα υπάρξουν), το οποίο είναι χαμηλότερο από το κόστος εκκαθάρισης με βάση ορισμένες διαφορετικές εκδοχές.
(72)
Εξάλλου, κατά την άποψη των πορτογαλικών αρχών, η ρευστότητα που χορηγήθηκε στην ΒΡΝ μέσω της εγγύησης για την έκδοση εμπορικών χρεογράφων από την ΒΡΝ μετά την εθνικοποίηση ήταν αναγκαία για να διασφαλιστεί η συνέχιση της δραστηριότητας της τράπεζας κατά τη διάρκεια της αναδιάρθρωσης.
(73)
Αναφορικά με την επιλογή των στοιχείων ενεργητικού που μεταβιβάστηκαν στους ΦΕΣ, η Πορτογαλία θεωρεί ότι έγινε με βάση αντικειμενικά κριτήρια με σκοπό την προάσπιση της μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας της ΒΡΝ και την προσέλκυση του ενδιαφέροντος δυνητικών αγοραστών στη διαδικασία της νέας ιδιωτικοποίησης. Η Πορτογαλία ισχυρίζεται ακόμη ότι οι πρόσθετες μεταβιβάσεις στοιχείων ενεργητικού στο πλαίσιο της πώλησης στην BIC είναι επαρκείς για να εγγυηθούν τη μελλοντική βιωσιμότητα της ΒΡΝ και περιορίζονται στο ελάχιστο αναγκαίο που θα καταστήσει την πώληση εφικτή.
(74)
Η Πορτογαλία ισχυρίζεται ότι σκοπός της αύξησης του μετοχικού κεφαλαίου της ΒΡΝ στις 15 Φεβρουαρίου 2012 ήταν να εξασφαλιστεί ότι η ΒΡΝ δεν θα αντιμετωπίσει κεφαλαιακό έλλειμμα κατά την περίοδο που καλύπτει το σχέδιο αναδιάρθρωσης του Ιανουαρίου 2012. Σύμφωνα με τις προβλέψεις του σχεδίου για τα βασικά ίδια κεφάλαια κατηγορίας 1, το ποσοστό τους εκτιμάται ότι θα μειωθεί σε [10-15] % το 2016 σύμφωνα με το βασικό σενάριο και σε [8-12] % με το λιγότερο ευνοϊκό σενάριο, σε σύγκριση με ελάχιστο υποχρεωτικό επίπεδο 10 % το οποίο θα ισχύει από τα τέλη του 2012. Η Πορτογαλία αναφέρει επίσης ότι οι όροι πώλησης που πρόσφερε η BIC στο πλαίσιο μιας ανοικτής και διαφανούς διαδικασίας πώλησης χωρίς ελάχιστη τιμή είναι το ελάχιστο αναγκαίο για να διασφαλιστεί η μελλοντική βιωσιμότητα της ΒΡΝ, εφόσον η εκκαθάριση θα ήταν δαπανηρότερη για το κράτος και θα έθετε ενδεχομένως σε κίνδυνο τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα.
(75)
Η Πορτογαλία ισχυρίζεται επίσης ότι οι δύο πρώην μέτοχοι της ΒΡΝ και η ίδια η ΒΡΝ έχουν αναλάβει ή θα αναλάβουν επαρκώς το μερίδιο του κόστους της διαδικασίας αναδιάρθρωσης, κατά τρόπο που να εξασφαλίζεται η επαρκής κατανομή των επιβαρύνσεων. Οι προηγούμενοι μέτοχοι τη ΒΡΝ δεν έλαβαν καμία αποζημίωση λόγω της εθνικοποίησης και απώλεσαν το σύνολο του κεφαλαίου που είχαν επενδύσει στην τράπεζα.
(76)
Εντούτοις, η Πορτογαλία θεωρεί ότι δεν είναι σωστό να επιδιώκεται κατανομή επιβαρύνσεων από πελάτες οι οποίοι συνεισέφεραν δευτερεύον χρέος στην ΒΡΝ, δεδομένων των ειδικών περιστάσεων της πώλησης αυτών των τίτλων […]. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι τεχνικές προδιαγραφές των προϊόντων δεν επιτρέπουν στην ΒΡΝ να αρνηθεί να καταβάλει σε πελάτες τόκους για την επιστροφή κεφαλαίου.
(77)
Σύμφωνα με την Πορτογαλία, η συνεισφορά της ΒΡΝ στη διαδικασία αναδιάρθρωσης θα είναι επίσης σημαντική, διότι η διοίκησή της αντικαταστάθηκε μετά την εθνικοποίηση, οι πολιτικές της για εμπορική διαχείριση και διαχείριση κινδύνου έχουν τροποποιηθεί ουσιαστικά και η δραστηριότητά της θα μειωθεί κατά ποσοστό άνω του 50 %.
(78)
Η Πορτογαλία παραδέχεται ότι η μεταβίβαση στοιχείων ενεργητικού στους ΦΕΣ στη λογιστική αξία πραγματοποιήθηκε σε επίπεδο ανώτερο από την πραγματική οικονομική αξία των στοιχείων ενεργητικού και χωρίς αμοιβή για το κράτος. Η Πορτογαλία θεωρεί, ωστόσο, ότι μια ίδια εισφορά της ΒΡΝ διασφαλίζεται μέσω της εθνικοποίησης σε μηδενική τιμή και συνακόλουθη ριζική αναδιάρθρωση. Η Πορτογαλία ισχυρίζεται ότι κάθε πλεονέκτημα που θα μπορούσε να αποκομίσει η ΒΡΝ από τον διαχωρισμό των στοιχείων ενεργητικού στους ΦΕΣ θα μπορούσε να ανακτηθεί εν μέρει μέσω της τιμής της νέας ιδιωτικοποίησης της τράπεζας που ήταν η υψηλότερη δυνατή. Η Πορτογαλία θεωρεί επίσης ότι παρέχεται η σωστή αμοιβή για την κρατική εγγύηση. Μολονότι η αμοιβή είναι χαμηλότερη (0,2 % ετησίως) από αυτήν που απαιτείται για κρατικές εγγυήσεις (38), όλα τα πρόσθετα έσοδα της BPN (ή η αποφυγή κάθε δαπάνης) κατά τη διαδικασία αναδιάρθρωσης θα ωφελήσει το κράτος, το οποίο κατέχει σήμερα το σύνολο των μετοχών της ΒΡΝ.
(79)
Όσον αφορά την αύξηση του μετοχικού κεφαλαίου της ΒΡΝ που πραγματοποιήθηκε στις 15 Φεβρουαρίου 2012, η Πορτογαλία παρατηρεί ότι αυτό δεν θα αλλάξει τη δομή του μετοχολογίου της ΒΡΝ και ότι το κεφάλαιο θα ανακτηθεί τουλάχιστον εν μέρει μέσω της πώλησης της ΒΡΝ, διότι συμβάλλει στο να αποφευχθεί το ακόμη υψηλότερο κόστος της εκκαθάρισης.
(80)
Η Πορτογαλία θεωρεί επίσης ότι τα μέτρα που έλαβε ή θα λάβει το κράτος δεν νοθεύουν τον ανταγωνισμό. Η Πορτογαλία επισημαίνει ότι το μερίδιο αγοράς της ενοποιημένης οντότητας θα είναι κατώτερο του 1 % ([0-1] % της αγοράς στον τραπεζικό τομέα, 14ο σε όρους πιστώσεων σε πελάτες και 15ο σε όρους καταθέσεων). Επιπλέον, τα μέτρα εκτιμάται ότι δεν θα έχουν αρνητική επίπτωση στην είσοδο αλλοδαπών τραπεζών στην εγχώρια αγορά, το οποίο είναι εμφανές από το γεγονός ότι η ίδια η BIC ανήκει σε χρηματοπιστωτικό όμιλο της Αγκόλας. Η Πορτογαλία θεωρεί επίσης ότι δεν υφίσταται ηθικός κίνδυνος, εφόσον η τράπεζα έχει εθνικοποιηθεί, η διοίκησή της έχει απομακρυνθεί, οι μέτοχοί της δεν έλαβαν αποζημίωση και η τράπεζα έχει υποστεί ριζική αναδιάρθρωση.
(81)
Επιπλέον, η Πορτογαλία θεωρεί ότι ορισμένα μέτρα που έχουν ληφθεί στο πλαίσιο αυτής της διαδικασίας θα ήταν κατάλληλα και επαρκή για να περιοριστεί κάθε νόθευση του ανταγωνισμού. Η παρουσία της ΒΡΝ στην αγορά πριν την εθνικοποίηση ήταν περιορισμένη (ένατη σε μέγεθος τράπεζα στην Πορτογαλία με μερίδια αγοράς μεταξύ [1-5] % και [1-5] %, ανάλογα με τις αγορές), αναδιαρθρώθηκε και η παρουσία της στην αγορά μειώθηκε κατά ποσοστό άνω του 50 % και η δραστηριότητά της εστιάζεται πλέον στην λιανική τραπεζική. Η εθνικοποίηση πραγματοποιήθηκε χωρίς αποζημίωση των προηγούμενων μετόχων και τροποποιήθηκε η εμπορική στρατηγική και η πολιτική ελέγχου του κινδύνου της ΒΡΝ.
(82)
Οι πορτογαλικές αρχές υποστηρίζουν ακόμη ότι η διαδικασία πώλησης της ΒΡΝ ήταν ανοικτή και διαφανής. Τέλος, απαγορεύεται η BIC να διανείμει μερίσματα μέχρι το 2016, έτσι ώστε να εξασφαλιστεί ότι η χρηματοδοτική στήριξη που χορηγήθηκε στην ΒΡΝ χρησιμοποιείται για τη διασφάλιση της μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας της τράπεζας. Η συμφωνία διανομής κερδών μεταξύ του κράτους και της BIC για αποτελέσματα άνω των […] εκατ. ευρώ επιτρέπει στο κράτος να ανακτήσει μέρος του κόστους αναδιάρθρωσης της τράπεζας. Η δέσμευση της BIC να μην αναφέρεται στην κρατική ενίσχυση την οποία έχει λάβει στις εμπορικές διαφημίσεις της διασφαλίζει, κατά την άποψη των πορτογαλικών αρχών, ότι η ενίσχυση δεν χρησιμοποιείται σε βάρος των ανταγωνιστών. Άλλες πιθανές δεσμεύσεις που προβλέπονται στις οδηγίες της Επιτροπής για την αναδιάρθρωση τραπεζών (όπως τα μέτρα για την ενίσχυση του ανοίγματος στην αγορά, τα όρια ως προς το μερίδιο αγοράς ή η εκποίηση πρόσθετων στοιχείων ενεργητικού και δραστηριοτήτων) δεν κρίνονται κατάλληλα στο πλαίσιο της αναδιάρθρωσης της ΒΡΝ.
5.2 ανάληψη δεσμεύσεων από το πορτογαλικό κράτος
(83)
Όσον αφορά την εφαρμογή του σχεδίου αναδιάρθρωσης, οι πορτογαλικές αρχές αναλαμβάνουν τις ακόλουθες δεσμεύσεις:
(84)
Το ποσοστό βασικών ίδιων κεφαλαίων κατηγορίας 1 της ΒΡΝ κατά την ημερομηνία πώλησης στην Banco BIC δεν θα είναι υψηλότερο του [10-18] %.
(85)
Εάν η Banco BIC ή η ενοποιημένη οντότητα επιλέξει την επιστροφή δανείων στο κράτος ή σε οντότητα που ελέγχεται από το κράτος μετά την πώληση, θα αποπληρώσει στο κράτος το κεφάλαιο που συνδέεται με τα εν λόγω δάνεια κατά ποσοστό μέχρι [10-18] % των σταθμισμένων ως προς τον κίνδυνο στοιχείων ενεργητικού των δανείων.
(86)
Η Banco BIC και η ενοποιημένη οντότητα δεν θα μπορούν να μεταβιβάσουν μη εξυπηρετούμενα δάνεια στο κράτος ή σε οποιαδήποτε οντότητα η οποία ελέγχεται από το κράτος μετά το [ 2013].
(87)
Η Banco BIC ή η ενοποιημένη οντότητα θα μεταβιβάσει μη εξυπηρετούμενα δάνεια στο κράτος ή σε οντότητα που ελέγχεται από το κράτος σύμφωνα με τους όρους που ορίζονται στην παράγραφο 85 ανωτέρω, μόνο εφόσον έχουν εξαντληθεί προηγουμένως οι διαθέσιμες προβλέψεις κατά την ημερομηνία πώλησης στους λογαριασμούς της ΒΡΝ.
(88)
Το υφιστάμενο πιστωτικό όριο των [150-500] εκατ. ευρώ που ορίζεται στη συμφωνία-πλαίσιο σε σχέση με το πρόγραμμα έκδοσης εμπορικών χρεογράφων της ΒΡΝ και είναι εγγυημένη από το κράτος δεν θα παραταθεί για διάστημα μεγαλύτερο των […] ετών από την ημερομηνία πώλησης.
(89)
Η αμοιβή για την παροχή τραπεζικής πίστωσης ύψους [200-400] εκατ. ευρώ που θα χορηγήσει η CGD στην Banco BIC ή στη συνδυασμένη οντότητα θα καθοριστεί τουλάχιστον σε μβ + […]Euribor.
(90)
Μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 2016, η Πορτογαλία θα ζητήσει την προηγούμενη έγκριση της Επιτροπής για κάθε παροχή πιστωτικού ορίου ή εγγυήσεων από την CGD ή το κράτος στην Banco BIC ή στην ενοποιημένη οντότητα μετά την πώληση.
(91)
Η Banco BIC και η ενοποιημένη οντότητα δεν θα πραγματοποιήσουν καμία εξαγορά επιχειρήσεων μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 2016, εκτός εάν η συνολική ακαθάριστη τιμή αγοράς που θα καταβάλει η Banco BIC και η ενοποιημένη οντότητα για όλες τις εξαγορές κατά τη διάρκεια ενός οικονομικού έτους είναι κατώτερη των […] εκατ. ευρώ. Η συνολική ακαθάριστη τιμή αγοράς κάθε παρόμοιας εξαγοράς θα υπολογίζεται χωρίς να περιλαμβάνεται η ανάληψη ή η μεταβίβαση χρέους σε σχέση με αυτές τις εξαγορές.
(92)
Η Banco BIC, η ενοποιημένη οντότητα και η Πορτογαλία δεν θα ασκήσουν έως τις 31 Δεκεμβρίου 2016 κανένα δικαίωμα προαίρεσης σε σχέση με δάνεια μειωμένης εξασφάλισης που χορήγησε η ΒΡΝ πριν την ημερομηνία πώλησης.
(93)
Η Banco BIC ή η ενοποιημένη οντότητα δεν θα αναφέρει τη χρήση κρατικής ενίσχυσης στις εκστρατείες προώθησης πωλήσεων της ούτε στις επικοινωνίες της με επενδυτές.
6. Εκτίμηση
6.1 Ύπαρξη ενίσχυσης
(94)
Το άρθρο 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης ορίζει ότι ενισχύσεις που χορηγούνται υπό οποιαδήποτε μορφή από τα κράτη ή με κρατικούς πόρους και που νοθεύουν ή απειλούν να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό διά της ευνοϊκής μεταχειρίσεως ορισμένων επιχειρήσεων ή ορισμένων κλάδων παραγωγής είναι ασυμβίβαστες με την εσωτερική αγορά κατά το μέτρο που επηρεάζουν τις μεταξύ των κρατών μελών συναλλαγές. Από τη διάταξη αυτή συνάγεται ότι ένα κρατικό μέτρο χαρακτηρίζεται ως κρατική ενίσχυση, εάν πληροί (σωρευτικά) τα ακόλουθα τέσσερα κριτήρια:
-
λαμβάνεται με κρατικούς πόρους·
-
παρέχει επιλεκτικό πλεονέκτημα·
-
έχει ως αποτέλεσμα τη νόθευση του ανταγωνισμού· και
-
επηρεάζει τις μεταξύ των κρατών μελών συναλλαγές.
6.1.1. Μέτρα υπέρ της ΒΡΝ και της οικονομικής δραστηριότητας μετά την πώληση
6.1.1.1 Μέτρα που λήφθηκαν πριν την εθνικοποίηση
(95)
Η Πορτογαλία ισχυρίζεται ότι τα μέτρα που λήφθηκαν υπέρ της ΒΡΝ πριν την εθνικοποίηση δεν συνιστούν κρατική ενίσχυση. Τα μέτρα συνίστανται στην επείγουσα ενίσχυση ρευστότητας (ΕΕΡ) και στα τέσσερα δάνεια που χορήγησε η CGD πριν την εθνικοποίηση της BPN τον Οκτώβριο και τον Νοέμβριο του 2008.
(96)
Αναφορικά με την ΕΕΡ, όπως επισήμαναν οι πορτογαλικές αρχές στις παρατηρήσεις τους στην απόφαση της 24ης Οκτωβρίου 2011, η χορήγηση επείγουσας ενίσχυσης ρευστότητας στην ΒΡΝ πριν την εθνικοποίηση αποφασίστηκε αυτοτελώς από την BdP με επιτόκιο ποινής και την παροχή εγγυήσεων από την ΒΡΝ, χωρίς εγγύηση του κράτους.
(97)
Όταν χορηγήθηκε η ΕΕΡ (17 και 27 Οκτωβρίου 2008), δεν είχε ληφθεί καμία απόφαση όσον αφορά την φερεγγυότητα και την εθνικοποίηση της ΒΡΝ (εφόσον οι αποφάσεις αυτές δεν ελήφθησαν πριν τις αρχές Νοεμβρίου 2008. Η ΕΕΡ δεν αποτελούσε μέρος μιας ευρύτερης δέσμης μέτρων, αλλά ήταν μάλλον προσφορά ρευστότητας στο πλαίσιο των συνήθων δραστηριοτήτων της BdP.
(98)
Συνεπώς, η Επιτροπή κρίνει ότι δεν υπήρξε κρατική ενίσχυση κατά τη χορήγηση της ΕΕΡ από την BdP στην BPN, σύμφωνα με την ανακοίνωση για τις τράπεζες (39).
(99)
Όσον αφορά τα δάνεια που χορήγησε η CGD, η Επιτροπή επισημαίνει ότι πριν την εθνικοποίηση της ΒΡΝ, η τράπεζα έλαβε δάνεια από την CGD συνολικού ύψους 315 εκατ. ευρώ και όχι 235 εκατ. ευρώ (40).
(100)
Η Επιτροπή επισημαίνει ότι η CGD ανήκει εξ ολοκλήρου στο κράτος, το οποίο διορίζει τα μέλη του διοικητικού συμβουλίου της. Για να διαπιστωθεί αν τα δάνεια πρέπει να καταλογιστούν στο κράτος, πρέπει να εκτιμηθούν οι ειδικές περιστάσεις υπό τις οποίες χορηγήθηκαν, προκειμένου να διαπιστωθεί αν η CGD ενήργησε για λόγους διαφορετικούς από αυτούς που διέπουν τη συνήθη εμπορική πρακτική. Για τον σκοπό αυτό, έχουν σημασία οι κατωτέρω εκτιμήσεις.
(101)
Πρώτον, την περίοδο που χορηγήθηκαν τα τρία πρώτα δάνεια, τον Οκτώβριο του 2008, οι δυσκολίες της ΒΡΝ ήταν ήδη γνωστές σε ευρεία κλίμακα. Σύμφωνα με τις πορτογαλικές αρχές, η ΒΡΝ αντιμετώπιζε προβλήματα ρευστότητας από το θέρος του 2008, όπως αποδεικνύουν οι σημαντικές αλλαγές της ηγεσίας της ΒΡΝ (άλλαξε δύο φορές από τις αρχές του 2008), η διενέργεια ελέγχων από την BdP στην ΒΡΝ τον Ιούνιο και η υποβάθμιση της ΒΡΝ από τη Moody’s στην κατηγορία Baa3, στις 18 Ιουλίου 2008. Εξάλλου, το δεύτερο, τρίτο και το τέταρτο δάνειο χορηγήθηκαν μετά τις 22 Οκτωβρίου 2008, όταν πλέον, σύμφωνα με τις πορτογαλικές αρχές, η ΒΡΝ παρουσίαζε θέση σοβαρής αρνητικής ρευστότητας. Κάθε πιστωτής που ενεργεί με βάση τη συνήθη εμπορική πρακτική θα απαιτούσε από την ΒΡΝ τα στοιχεία που είναι αναγκαία για να κατανοήσει τη θέση ρευστότητάς της και την ικανότητά της να εξοφλήσει τις οφειλές της πριν της χορηγήσει συμπληρωματικό δάνειο και, κατά συνέπεια, θα πληροφορούνταν την επισφαλή χρηματοπιστωτική θέση της ΒΡΝ.
(102)
Δεύτερον, τα ποσά των δανείων ήταν πολύ σημαντικά σε σύγκριση με το μέγεθος του ισολογισμού της ΒΡΝ και των υποχρεώσεών της εκείνη την περίοδο, με αποτέλεσμα να συνιστούν σημαντική ατομική έκθεση της CGD σε μια προβληματική τράπεζα.
(103)
Τρίτον, τα δάνεια χορηγήθηκαν τον Οκτώβριο και τον Νοέμβριο του 2008, σύντομα μετά την πτώχευση της Lehman Brothers, σε μια εποχή που δεν υπήρχε πρόσβαση στις διατραπεζικές αγορές, ακόμη και για τους ισχυρότερους διεθνείς χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς, πόσο μάλλον για τράπεζες που αντιμετώπιζαν σημαντικά προβλήματα ρευστότητας.
(104)
Τέταρτον, όσον αφορά το τέταρτο δάνειο, η Επιτροπή επισημαίνει ότι η CGD δεν διαχειριζόταν μόνο την ΒΡΝ για λογαριασμό του κράτους, κατ' εφαρμογήν του άρθρου 2 παράγραφος 7 του νόμου εθνικοποίησης, αλλά έλαβε και κρατική εγγύηση κατ' εφαρμογή του άρθρου 2 παράγραφος 9 του Νόμου εθνικοποίησης για όλες τις πιστώσεις και τη ρευστότητα που θα χορηγούσε ενδεχομένως στη ΒΡΝ στο πλαίσιο της εθνικοποίησης και «υποκαθιστώντας το κράτος».
(105)
Δεδομένης γενικά της χρηματοπιστωτικής και οικονομικής κατάστασης και των ευρύτατα γνωστών δυσκολιών ιδίως της ΒΡΝ, θα ήταν εξόχως απίθανο να παρείχε την εν λόγω ρευστότητα στην ΒΡΝ ένας άλλος οργανισμός, γεγονός που εξηγεί γιατί οι πορτογαλικές αρχές χαρακτήρισαν ως «ειδικού χαρακτήρα» τα μέτρα παροχής ρευστότητας από την CGD (βλ. παράγραφος 25).
(106)
Με βάση τις ανωτέρω εκτιμήσεις, η Επιτροπή κρίνει ότι η απόφαση της CGD να χορηγήσει τα εν λόγω δάνεια στην ΒΡΝ πριν την εθνικοποίησή της δεν ήταν μια συνήθης εμπορική απόφαση. Η απόφαση πρέπει να καταλογιστεί απευθείας στο κράτος. Συνεπώς, τα δάνεια συνιστούν κρατικούς πόρους.
(107)
Εφόσον τα δάνεια έδωσαν στην ΒΡΝ τη δυνατότητα να αποκτήσει ρευστότητα την οποία δεν θα μπορούσε να αποκτήσει στην αγορά, της παρείχαν τη ρευστότητα την οποία είχε ανάγκη για να συνεχίσει να λειτουργεί και να ανταγωνίζεται μεταξύ άλλων στις τραπεζικές αγορές δανείων και καταθέσεων στις οποίες δραστηριοποιούνταν.
(108)
Συνεπώς, η Επιτροπή θεωρεί ότι η ΒΡΝ αποκόμισε οικονομικό πλεονέκτημα.
(109)
Τα εξεταζόμενα μέτρα είναι επιλεκτικά, εφόσον ωφέλησαν αποκλειστικά και μόνο την ΒΡΝ.
(110)
Παρά την παρατήρηση της Πορτογαλίας ότι η ΒΡΝ κατείχε μόλις την ένατη θέση στον πορτογαλικό τραπεζικό τομέα πριν την εθνικοποίησή της, τα δάνεια της CGD νόθευσαν ή υπήρχε κίνδυνος να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό, φέροντας την ΒΡΝ σε πλεονεκτική θέση έναντι άλλων ανταγωνιστριών τραπεζών, εφόσον της εξασφάλισε ρευστότητα την οποία διαφορετικά δεν θα μπορούσε να εξασφαλίσει στην αγορά.
(111)
Δεδομένου ότι η ΒΡΝ δραστηριοποιούνταν σε εθνικό, ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο όταν χορηγήθηκαν τα δάνεια, συμπεριλαμβανομένης της θυγατρικής της στη Γαλλία, τα μέτρα υπήρχε κίνδυνος να επηρεάσουν επίσης και τις συναλλαγές μεταξύ κρατών μελών.
(112)
Συνεπώς, η Επιτροπή θεωρεί ότι τα τέσσερα δάνεια συνολικού ύψους 315 εκατ. ευρώ που χορήγησε η CGD στην ΒΡΝ τον Οκτώβριο και τον Νοέμβριο του 2008 συνιστούν κρατική ενίσχυση.
6.1.1.2. Μέτρα που ελήφθησαν μετά την εθνικοποίηση και δεν συνδέονται ειδικά με την πώληση στην BIC
(113)
Η Επιτροπή έχει ήδη κρίνει, στην απόφαση της 24ης Οκτωβρίου 2011, ότι η εθνικοποίηση δεν συνιστά κρατική ενίσχυση προς όφελος των μετόχων της ΒΡΝ.
(114)
Τα ακόλουθα μέτρα, τα οποία δεν συνδέονταν ειδικά με την πώληση στην BIC, ελήφθησαν μετά την εθνικοποίηση της ΒΡΝ:
α)
η εγγύηση του κράτους για τίτλους που εξέδωσε η ΒΡΝ με χρηματοδότηση της CGD, περιλαμβανομένων τόσο της έκδοσης εμπορικών χρεογράφων με εγγραφή της CGD όσο και της χρήσης πιστωτικών διευκολύνσεων που παρείχε η CGD·
β)
η μεταβίβαση στοιχείων ενεργητικού και παθητικού σε τρεις ΦΕΣ της ιδιοκτησίας του κράτους.
(115)
Η κρατική εγγύηση για εμπορικά χρεόγραφα που εξέδωσε η ΒΡΝ (και οι ΦΕΣ) με εγγραφή της CGD, η οποία παρασχέθηκε στην ΒΡΝ μετά την εθνικοποίηση, χρηματοδοτήθηκε άμεσα από το κράτος μέλος. Επιπροσθέτως, βάσει του άρθρου 2 παράγραφος 9 του Νόμου εθνικοποίησης, όλες οι πιστωτικές διευκολύνσεις ή διευκολύνσεις ρευστότητας που παρείχε η CGD στην ΒΡΝ (και στους ΦΕΣ) στο πλαίσιο της εθνικοποίησης θα ήταν υπό την εγγύηση του πορτογαλικού κράτους. Είναι, συνεπώς, αδιαμφισβήτητο ότι όλη η χρηματοδότηση την οποία χορήγησε η CGD, στην ΒΡΝ (ή τους ΦΕΣ) μετά την εθνικοποίηση ενέχει κρατικούς πόρους.
(116)
Επιπλέον, πρέπει να επισημανθεί ότι, μετά την εθνικοποίηση, η CGD, ήταν η μόνη οντότητα που χορηγούσε χρηματοδότηση στην ΒΡΝ ή τους ΦΕΣ, και ότι η έκθεσή της αυξανόταν με την πάροδο του χρόνου, εφόσον έληγαν άλλες υποχρεώσεις και δεν αναλαμβάνονταν από τους αρχικούς πιστωτές ούτε αντικαθίσταντο με δάνεια από άλλους οργανισμούς. Δεν εκπλήσσει, ασφαλώς, η απουσία εναλλακτικών πηγών χρηματοδότησης της ΒΡΝ, εφόσον ήταν γνωστές οι χρηματοοικονομικές δυσκολίες της και το επισφαλές μέλλον της.
(117)
Οι κρατικές εγγυήσεις επέτρεψαν στην ΒΡΝ να λάβει χρηματοδοτική στήριξη σε συνθήκες που δεν υπήρχαν εναλλακτικές δυνατότητες γι' αυτήν στην αγορά.
(118)
Επέτρεψαν στην ΒΡΝ να συνεχίσει τη δραστηριότητά της στην αγορά, ανταγωνιζόμενη για δραστηριότητες (όχι μόνο για να διατηρήσει δραστηριότητες, αλλά ενδεχόμενα και για να αναπτύξει νέες δραστηριότητες), καθώς και να ικανοποιήσει τις υποχρεώσεις της απέναντι στους πελάτες της και σε άλλους συντελεστές της αγοράς.
(119)
Με βάση τα ανωτέρω, η Επιτροπή κρίνει ότι οι κρατικές εγγυήσεις παρέχουν στην ΒΡΝ οικονομικό πλεονέκτημα.
(120)
Τα εξεταζόμενα μέτρα είναι επιλεκτικά, εφόσον είναι προς όφελος μιας συγκεκριμένης επιχείρησης, της ΒΡΝ. Επιπλέον, όσον αφορά το μέρος της πιστωτικής διευκόλυνσης που συνεχίστηκε μετά την πώληση, αυτό είναι προς όφελος της ενοποιημένης οντότητας.
(121)
Δεδομένης της θέσης της ΒΡΝ στον πορτογαλικό τραπεζικό τομέα, και του γεγονότος ότι ο χρηματοπιστωτικός τομέας είναι ανοικτός σε ισχυρό ανταγωνισμό στο επίπεδο της Ένωσης, καθώς και ότι η ΒΡΝ ασκεί ανταγωνιστικές δραστηριότητες με σημαντικό αριθμό αλλοδαπών θυγατρικών τραπεζών στην Πορτογαλία, η Επιτροπή θεωρεί ότι κάθε πλεονέκτημα που προέρχεται από κρατικούς πόρους θα μπορούσε να επηρεάσει τις συναλλαγές στο εσωτερικό της Ένωσης και να νοθεύσει τον ανταγωνισμό κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης.
(122)
Οι κρατικές εγγυήσεις προς όφελος της ΒΡΝ επέτρεψαν στην ΒΡΝ να λαμβάνει μεγάλο ποσό χρηματοδότησης το οποίο δεν ήταν διαθέσιμο στην αγορά και της παρείχαν επιλεκτικό πλεονέκτημα. Επέτρεπαν στην ΒΡΝ να διατηρείται στην αγορά και να συνεχίζει τις δραστηριότητές της χωρίς το βάρος της προηγούμενης κατάστασής της. Συνιστούν κρατική ενίσχυση.
(123)
Η μεταβίβαση ορισμένων στοιχείων ενεργητικού από την ΒΡΝ στους ΦΕΣ, οι οποίοι ανήκουν εξ ολοκλήρου στο κράτος, συνεπάγεται ότι το κράτος μέλος φέρει ακέραια την χρηματοοικονομική ευθύνη γι' αυτούς και βαρύνεται με όλους τους κινδύνους για τα στοιχεία ενεργητικού που κατέχουν οι ΦΕΣ, τουλάχιστον ορισμένα από τα οποία μπορεί να μην είναι ανακτήσιμα. Κατά συνέπεια, το μέτρο αφορά κρατικούς πόρους.
(124)
Η Επιτροπή θεωρεί ότι η μεταβίβαση στοιχείων ενεργητικού στους ΦΕΣ πριν από την πώληση, σε λογιστική αξία 3,9 δισ. ευρώ (με απομειώσεις που εκτιμώνται σε 1,8 δισ. ευρώ) παρέχει πλεονέκτημα στην ΒΡΝ, διότι δεν υπήρχε ex ante διαφάνεια, τα στοιχεία ενεργητικού δεν αποτιμήθηκαν στην αγοραία αξία τους και το κράτος δεν έλαβε αμοιβή στο πλαίσιο της μεταβίβασης.
(125)
Η Επιτροπή θεωρεί ότι η μεταβίβαση στοιχείων ενεργητικού στη λογιστική αξία και όχι στην αγοραία αξία παρέχει οικονομικό πλεονέκτημα στην ΒΡΝ έναντι των ανταγωνιστών της.
(126)
Τα εξεταζόμενα μέτρα είναι επιλεκτικά, διότι ωφελούν μία συγκεκριμένη οντότητα, την ΒΡΝ.
(127)
Δεδομένης της θέσης της ΒΡΝ στον πορτογαλικό τραπεζικό κλάδο και του γεγονότος ότι ο χρηματοπιστωτικός τομέας είναι ανοικτός σε ισχυρό ανταγωνισμό στο επίπεδο της Ένωσης, καθώς και ότι η ΒΡΝ ασκεί ανταγωνιστικές δραστηριότητες με σημαντικό αριθμό θυγατρικών αλλοδαπών τραπεζών στην Πορτογαλία, η Επιτροπή θεωρεί ότι κάθε πλεονέκτημα που παρέχεται με κρατικούς πόρους θα μπορούσε να επηρεάσει τις συναλλαγές στο εσωτερικό της Ένωσης και να νοθεύσει τον ανταγωνισμό κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης.
6.1.1.3. Μέτρα που ελήφθησαν μετά την εθνικοποίηση και συνδέονται με την πώληση στην BIC
(128)
Εκτός από τα μέτρα που ελήφθησαν προς όφελος της ΒΡΝ μετά την εθνικοποίηση, τα οποία δεν συνδέονταν με την πώλησή της στην BIC, ελήφθησαν και συμπληρωματικά μέτρα σε σχέση με την πώληση στην BIC. Τα μέτρα αυτά περιλαμβάνουν:
α)
την ανακεφαλαιοποίηση της ΒΡΝ ενόψει της πώλησής της·
β)
τη μεταβίβαση πρόσθετων στοιχείων ενεργητικού και υποχρεώσεων της ΒΡΝ σε σχέση με την πώληση·
γ)
το δικαίωμα της BIC να μεταβιβάσει μη εξυπηρετούμενα δάνεια στο κράτος μετά την πώληση·
δ)
τη μεταβίβαση στο κράτος, ενόψει της πώλησης, των εξόδων κάλυψης κινδύνου δικαστικών διαφορών· και
ε)
τη χορήγηση από τη CGD πιστωτικής διευκόλυνσης στην ενοποιημένη οντότητα μετά την πώληση και τη διατήρηση πιστωτικού ορίου εμπορικών χρεογράφων, μετά την πώληση, εγγυημένων από το κράτος, αξίας [150-500] εκατ. ευρώ.
(129)
Στις 15 Φεβρουαρίου 2012 πραγματοποιήθηκε ανακεφαλαιοποίηση της ΒΡΝ με ποσό 600 εκατ. ευρώ. Το μέτρο αυτό εκτελέστηκε απευθείας από το κράτος και με κρατικούς πόρους ενόψει της πώλησης στην BIC.
(130)
Σκοπός της ανακεφαλαιοποίησης της ΒΡΝ με 600 εκατ. ευρώ στις 15 Φεβρουαρίου 2012 ήταν να χορηγηθεί στην ΒΡΝ ίδιο κεφάλαιο [200-400] εκατ. ευρώ κατά τη στιγμή της πώλησης. Το τελευταίο ποσό αντιστοιχούσε εκείνη τη χρονική στιγμή στην προσφορά της BIC της 20ής Ιουλίου 2011 με εκτιμώμενο ποσοστό βασικών ίδιων κεφαλαίων κατηγορίας 1 [10-18] %. Το ποσοστό αυτό είναι σημαντικά υψηλότερο από αυτό που απαιτεί ο νόμος (9 % βασικά ίδια κεφάλαια κατηγορίας 1 στα τέλη του 2011 και 10 % βασικά ίδια κεφάλαια κατηγορίας 1 στα τέλη του 2012) (41).
(131)
Η Επιτροπή θεωρεί ότι η εισφορά κεφαλαίου παρέχει οικονομικό πλεονέκτημα στην ΒΡΝ και στην οικονομική δραστηριότητα μετά την πώληση. Το πλεονέκτημα απορρέει από την εξασφάλιση ότι η ΒΡΝ διαθέτει τα αναγκαία κεφάλαια για να ικανοποιήσει και να υπερκαλύψει τις κανονιστικές απαιτήσεις μετά την ανακεφαλαιοποίηση και τα κεφάλαια αυτά θα είναι διαθέσιμα και στην ενοποιημένη οντότητα. Το κεφάλαιο αυτό επιτρέπει στην ΒΡΝ, και θα επιτρέπει και στην ενοποιημένη οντότητα, να δραστηριοποιείται στις αγορές και να παρέχει νέα δάνεια, σε οικονομικό περιβάλλον στο οποίο άλλοι ανταγωνιστές πρέπει να προβούν σε απομόχλευση.
(132)
Τα υπό εξέταση μέτρα είναι επιλεκτικά, διότι ωφελούν αποκλειστικά και μόνο μία συγκεκριμένη οντότητα, την ΒΡΝ και την ενοποιημένη οντότητα η οποία θα συνεχίσει την οικονομική δραστηριότητα μετά την πώληση.
(133)
Η Πορτογαλία ισχυρίζεται ότι το μερίδιο αγοράς της ΒΡΝ εξακολούθησε να μειώνεται μετά την εθνικοποίηση και ότι η ενοποιημένη οντότητα θα διαθέτει μερίδιο αγοράς κατώτερο του 1 % σε όρους πιστώσεων προς τους πελάτες ή τραπεζικών προϊόντων και κατώτερο του 2 % σε καθεμία από τις σχετικές αγορές. Παρόλα αυτά, τα μέτρα νοθεύουν ή απειλούν να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό, διότι φέρουν την ΒΡΝ και την ενοποιημένη οντότητα μετά την πώληση στην BIC σε πλεονεκτική θέση έναντι άλλων ανταγωνιστριών τραπεζών. Το επιπλέον κεφάλαιο της ενοποιημένης οντότητας προστατεύει την οικονομική δραστηριότητα από επενδυτικούς κινδύνους τους οποίους διατρέχουν άλλοι ανταγωνιστές. Αυξάνει επίσης την πιθανότητα να διατεθεί και στους δύο δικαιούχους πρόσθετη ρευστότητα και να διευκολύνει τη μελλοντική επέκταση της ΒΡΝ και της ενοποιημένης οντότητας σε συνθήκες οικονομίας στις οποίες άλλοι ανταγωνιστές που δραστηριοποιούνται στην Πορτογαλία πρέπει να λάβουν μέτρα απομόχλευσης.
(134)
Δεδομένης της θέσης της ΒΡΝ στον πορτογαλικό τραπεζικό κλάδο και του γεγονότος ότι ο χρηματοπιστωτικός τομέας είναι ανοικτός σε ισχυρό ανταγωνισμό στο επίπεδο της Ένωσης, καθώς και ότι η ΒΡΝ ασκεί ανταγωνιστικές δραστηριότητες με σημαντικό αριθμό θυγατρικών αλλοδαπών τραπεζών στην Πορτογαλία, η Επιτροπή θεωρεί ότι κάθε πλεονέκτημα που παρέχεται με κρατικούς πόρους θα μπορούσε να επηρεάσει τις συναλλαγές στο εσωτερικό της Ένωσης και να νοθεύσει τον ανταγωνισμό κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης.
(135)
Η ανακεφαλαίωση της ΒΡΝ με 600 εκατ. ευρώ που πραγματοποιήθηκε στις 15 Φεβρουαρίου 2012 συνιστά κρατική ενίσχυση.
(136)
Τα μέτρα που ελήφθησαν σε σχέση με την πώληση στην BIC περιλαμβάνουν το δικαίωμα της BIC να ζητήσει τη μεταβίβαση, πριν το κλείσιμο, και άλλων στοιχείων ενεργητικού και παθητικού της ΒΡΝ, όπως δάνεια σε πιστωτικούς οργανισμούς ή υλικά και χρηματοοικονομικά στοιχεία ενεργητικού. Περιλαμβάνουν επίσης το δικαίωμα της BIC να μεταβιβάσει καταθέσεις με τιμολόγηση […] μ.β. πάνω από το σχετικό επιτόκιο αναφοράς ή να εισπράξει από το κράτος τη διαφορά ως αμοιβή γι' αυτές τις καταθέσεις.
(137)
Η αφαίρεση από την ΒΡΝ ορισμένων δανείων και υποχρεώσεων (περιλαμβανομένων καταθέσεων) κατ' επιλογή της BIC χρηματοδοτείται απευθείας από το κράτος μέλος. Όσα στοιχεία αφαιρούνται από την ΒΡΝ είτε θα μεταβιβαστούν στη λογιστική αξία τους στους ΦΕΣ, οι οποίοι κατέχονται εξ ολοκλήρου από το κράτος μέλος, ή σε κάθε περίπτωση θα είναι υπό τη χρηματοοικονομική ευθύνη του. Το κράτος μέλος θα έφερε, συνεπώς, το χρηματοοικονομικό βάρος της διαχείρισης και της διάθεσης των εν λόγω στοιχείων ενεργητικού και παθητικού. Το κράτος μέλος θα έπρεπε επίσης να χρηματοδοτήσει τη διαφορά ανάμεσα στο ισχύον επιτόκιο στις καταθέσεις και το όριο τιμολόγησης των […] μ.β. πάνω από το επιτόκιο αναφοράς.
(138)
Η Επιτροπή θεωρεί ότι η μεταβίβαση πρόσθετων στοιχείων ενεργητικού και παθητικού στους ΦΕΣ πριν την πώληση αποφέρει πλεονέκτημα στην ΒΡΝ και στην ενοποιημένη οντότητα, διότι δεν υπήρξε ex ante διαφάνεια, τα στοιχεία ενεργητικού δεν αποτιμήθηκαν στην αγοραία αξία και το κράτος δεν έλαβε αμοιβή στο πλαίσιο της μεταβίβασης.
(139)
Η Επιτροπή θεωρεί ότι η μεταβίβαση στοιχείων ενεργητικού στη λογιστική αξία και όχι στην αγοραία αξία παρέχει οικονομικό πλεονέκτημα στην ΒΡΝ και στην ενοποιημένη οντότητα έναντι των ανταγωνιστών της. Η BIC θα μπορούσε να επιλέξει ελεύθερα τα στοιχεία ενεργητικού που θα αφαιρεθούν βάσει αυτού του όρου της συμφωνίας-πλαισίου και ούτε η αποτίμηση των εν λόγω στοιχείων θα γινόταν στην αγοραία αξία τους ούτε το κράτος θα αποζημιώνονταν γι' αυτά. Αντιθέτως, εφόσον αυτή η επιλογή περιορίζει τα στοιχεία ενεργητικού σταθμισμένου κινδύνου (RWA) της BPN, θα μπορούσε να έχει ως αποτέλεσμα την αύξηση του κεφαλαιακού δείκτη της τράπεζας και, κατά συνέπεια, της ικανότητάς της να χορηγεί νέα δάνεια και να δραστηριοποιείται στην αγορά. Μετά την πώληση, το πλεονέκτημα αυτό θα μπορούσε να μεταφερθεί στην ενοποιημένη οντότητα.
(140)
Η καταβολή από το κράτος της διαφοράς ανάμεσα στο εφαρμοστέο επιτόκιο καταθέσεων και το όριο τιμολόγησης των […] μ.β. πάνω από το επιτόκιο αναφοράς αφαιρεί ένα κόστος με το οποίο θα επιβαρυνόταν η ΒΡΝ υπό κανονικές περιστάσεις και, ως εκ τούτου, της παρέχει πλεονέκτημα.
(141)
Τα εξεταζόμενα μέτρα είναι επιλεκτικά και ωφελούν αποκλειστικά και μόνο μία συγκεκριμένη οντότητα, την ΒΡΝ, και την οικονομική δραστηριότητα που θα συνεχιστεί μετά την πώληση.
(142)
Τα μέτρα νοθεύουν ή απειλούν να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό, διότι φέρουν την ΒΡΝ και την ενοποιημένη οντότητα μετά την πώληση στην BIC σε πλεονεκτική θέση έναντι άλλων ανταγωνιστριών τραπεζών, χωρίς να απαιτούν από αυτήν να λάβει μέτρα απομόχλευσης, σε αντίθεση με άλλους ανταγωνιστές και, επιτρέποντας στην ΒΡΝ και την ενοποιημένη οντότητα να χορηγεί περισσότερα δάνεια στην οικονομία.
(143)
Δεδομένης της θέσης της ΒΡΝ στον πορτογαλικό τραπεζικό κλάδο, και του γεγονότος ότι ο χρηματοπιστωτικός τομέας είναι ανοικτός σε ισχυρό ανταγωνισμό στο επίπεδο της Ένωσης, καθώς και ότι η ΒΡΝ ασκεί ανταγωνιστικές δραστηριότητες με σημαντικό αριθμό θυγατρικών αλλοδαπών τραπεζών στην Πορτογαλία, η Επιτροπή θεωρεί ότι κάθε πλεονέκτημα που παρέχεται με κρατικούς πόρους θα μπορούσε να επηρεάσει τις συναλλαγές στο εσωτερικό της Ένωσης και να νοθεύσει τον ανταγωνισμό κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης.
(144)
Η μεταβίβαση πρόσθετων στοιχείων ενεργητικού και παθητικού (συμπεριλαμβανομένων των καταθέσεων) από τον ισολογισμό της ΒΡΝ στους ΦΕΣ πριν από την πώληση συνιστά κρατική ενίσχυση.
(145)
Η BIC έχει δικαίωμα να επιστρέψει εντός […] μηνών μη εξυπηρετούμενα δάνεια για διάστημα τουλάχιστον […] ημερών (μέχρι ανώτατο ποσοστό […] % της ονομαστικής αξίας του συνολικού χαρτοφυλακίου δανείων που επιλέγει η BIC μετά από αντιστάθμιση με υφιστάμενες καταθέσεις) και για ποσό που δεν υπερβαίνει το επίπεδο προβλέψεων ([…] εκατ. ευρώ).
(146)
Το δικαίωμα της BIC να απαλλαγεί από πρόσθετα στοιχεία ενεργητικού και παθητικού από τον ισολογισμό της μετά την πώληση χρηματοδοτείται άμεσα από το κράτος μέλος. Κάθε στοιχείο που αφαιρείται από την ΒΡΝ είτε θα μεταβιβαστεί στη λογιστική αξία στους ΦΕΣ, οι οποίοι ανήκουν εξ ολοκλήρου στο κράτος μέλος, ή θα είναι υπό την χρηματοοικονομική ευθύνη του σε κάθε περίπτωση. Το κράτος μέλος θα έφερε, συνεπώς, το χρηματοοικονομικό βάρος της διαχείρισης και διάθεσης αυτών των στοιχείων ενεργητικού.
(147)
Η Επιτροπή θεωρεί ότι η δυνατότητα απαλλαγής της ΒΡΝ από τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια μετά την πώληση παρέχει σε αυτήν και στην ενοποιημένη οντότητα τη δυνατότητα να επεκτείνουν τη δραστηριότητά τους και να χορηγούν περισσότερες πιστώσεις σε οικονομικές συνθήκες στις οποίες άλλοι ανταγωνιστές που δραστηριοποιούνται στην Πορτογαλία είναι υποχρεωμένοι να λάβουν μέτρα απομόχλευσης. Πράγματι, εάν η τράπεζα διατηρούσε το ίδιο επίπεδο ίδιων κεφαλαίων, ο δείκτης κεφαλαίων της θα αυξανόταν με την αφαίρεση των μη εξυπηρετούμενων δανείων και τη μείωση των RWA. Συνεπώς, θα αυξανόταν η ικανότητά της να χορηγεί νέα δάνεια και να δραστηριοποιείται στην αγορά.
(148)
Η ενοποιημένη οντότητα θα διαθέτει επίσης πλεονέκτημα έναντι των ανταγωνιστών της που αντιμετωπίζουν απομειώσεις στοιχείων ενεργητικού χαμηλότερης ποιότητας, τις οποίες οφείλουν να απορροφήσουν περιορίζοντας τα διαθέσιμα κεφάλαιά τους για χορήγηση νέων δανείων. Αντιθέτως, η κεφαλαιακή βάση της ενοποιημένης οντότητας δε θα μειωθεί λόγω παρόμοιων απομειώσεων και της απομείωσης της αξίας του χαρτοφυλακίου δανείων της.
(149)
Επιπλέον, η δυνατότητα της BIC να επιστρέψει μη εξυπηρετούμενα δάνεια στο κράτος το αργότερο έως […] μετά την ημερομηνία πώλησης θα μπορούσε να μεταβάλει τα RWA της τράπεζας, με αποτέλεσμα να διαθέτει βασικά ίδια κεφάλαια κατηγορίας Ι υψηλότερα του [10-18] % με βάση την προσφορά της BIC της 20ής Ιουλίου 2011. Η Επιτροπή καταγράφει τη δέσμευση της Πορτογαλίας σε σχέση με αυτό, ότι δηλαδή, εάν η Banco BIC ή η ενοποιημένη οντότητα επιλέξει να επιστρέψει δάνεια στο κράτος ή σε ελεγχόμενη από το κράτος οντότητα μετά την πώληση, θα επιστρέψει στο κράτος το κεφάλαιο που συνδέεται με αυτά τα δάνεια έως το [10-18] % των στοιχείων ενεργητικού σταθμισμένου κινδύνου και, επιπλέον, θα μεταβιβάσει τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια και θα αποπληρώσει το κεφάλαιο που συνδέεται με αυτά τα δάνεια στο κράτος μόνο αφού θα έχει εξαντλήσει πλήρως τις διαθέσιμες κατά την ημερομηνία της πώλησης προβλέψεις στους λογαριασμούς της ΒΡΝ.
(150)
Το επίμαχο μέτρο είναι επιλεκτικό, διότι ευνοεί αποκλειστικά και μόνο μία συγκεκριμένη οντότητα, την ΒΡΝ και την οικονομική δραστηριότητα που θα συνεχιστεί μετά την πώληση.
(151)
Τα μέτρα νοθεύουν ή απειλούν να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό, διότι φέρουν την ΒΡΝ και την ενοποιημένη οντότητα μετά την πώληση στην BIC σε πλεονεκτική θέση έναντι άλλων ανταγωνιστριών τραπεζών, χωρίς να απαιτείται από αυτήν να λάβει μέτρα απομόχλευσης, σε αντίθεση με άλλους ανταγωνιστές, και επιτρέποντας στην ΒΡΝ και την ενοποιημένη οντότητα να χορηγεί περισσότερα δάνεια στην οικονομία.
(152)
Δεδομένης της θέσης της ΒΡΝ στον πορτογαλικό τραπεζικό κλάδο, και του γεγονότος ότι ο χρηματοπιστωτικός τομέας είναι ανοικτός σε ισχυρό ανταγωνισμό στο επίπεδο της Ένωσης, καθώς και ότι η ΒΡΝ ασκεί ανταγωνιστικές δραστηριότητες με σημαντικό αριθμό θυγατρικών αλλοδαπών τραπεζών στην Πορτογαλία, η Επιτροπή θεωρεί ότι κάθε πλεονέκτημα που παρέχεται με κρατικούς πόρους θα μπορούσε να επηρεάσει τις συναλλαγές στο εσωτερικό της Ένωσης και να νοθεύσει τον ανταγωνισμό κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης.
(153)
Το μέτρο θα επέτρεπε στην ΒΡΝ και την ενοποιημένη οντότητα, εάν δεν υπάρξει δέσμευση για επιστροφή του κεφαλαίου που συνδέεται με τα δάνεια, να τροποποιήσει αναδρομικά τα RWA της τράπεζας μετά την πώληση. Αυτό θα είχε ως αποτέλεσμα να αυξηθεί αναλογικά η κεφαλαιοποίηση της τράπεζας. Συνεπώς, παρέχει πλεονέκτημα στην τράπεζα και νοθεύει τον ανταγωνισμό με τους άλλους ανταγωνιστές. Το μέτρο συνιστά κρατική ενίσχυση.
(154)
Η μετάθεση στο κράτος του κινδύνου δικαστικών διαφορών της ΒΡΝ συνιστά υποχρέωση την οποία αναλαμβάνει το κράτος.
(155)
Αναλαμβάνοντας μια ευθύνη από την ΒΡΝ, το κράτος παρέχει πλεονέκτημα στην ΒΡΝ και την ενοποιημένη οντότητα έναντι άλλων ανταγωνιστών που πρέπει να βαρύνονται με ισοδύναμες υποχρεώσεις στον ισολογισμό τους.
(156)
Το εξεταζόμενο μέτρο είναι επιλεκτικό, διότι ωφελεί αποκλειστικά μια συγκεκριμένη οντότητα (την BPN και την ενοποιημένη οντότητα μετά την πώληση στην BIC).
(157)
Το μέτρο παρέχει κεφαλαιακή ελάφρυνση την ΒΡΝ και την ενοποιημένη οντότητα σε περίοδο που δεν υπήρχαν στην αγορά εναλλακτικές δυνατότητες και οι ισολογισμοί άλλων ανταγωνιστών πρέπει να επιβαρύνονται με παρόμοιες υποχρεώσεις.
(158)
Δεδομένης της θέσης της ΒΡΝ στον πορτογαλικό τραπεζικό κλάδο, και του γεγονότος ότι ο χρηματοπιστωτικός τομέας είναι ανοικτός σε ισχυρό ανταγωνισμό στο επίπεδο της Ένωσης, καθώς και ότι η ΒΡΝ ασκεί ανταγωνιστικές δραστηριότητες με σημαντικό αριθμό θυγατρικών αλλοδαπών τραπεζών στην Πορτογαλία, η Επιτροπή θεωρεί ότι κάθε πλεονέκτημα που προέρχεται από κρατικούς πόρους θα μπορούσε να επηρεάσει τις συναλλαγές στο εσωτερικό της Ένωσης και να νοθεύσει τον ανταγωνισμό κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης.
(159)
Το μέτρο είναι μέτρο κεφαλαιακής ελάφρυνσης και συνιστά κρατική ενίσχυση.
(160)
Η παροχή πιστωτικής διευκόλυνσης ύψους [150-350] εκατ. ευρώ στην ενοποιημένη οντότητα μετά την πώληση και η διατήρηση πιστωτικού ορίου εμπορικών χρεογράφων ύψους [150-500] εκατ. ευρώ από τη CGD προς όφελος της ΒΡΝ πρέπει να καταλογιστεί στο κράτος, λαμβάνοντας υπόψη τις ειδικές περιστάσεις υπό τις οποίες πραγματοποιούνται.
(161)
Πρώτον, η CGD ανήκει εξ ολοκλήρου στο κράτος, το οποίο διορίζει τα μέλη του διοικητικού συμβουλίου της. Όπως αναφέρεται στην αιτιολογική σκέψη 100, η CGD ανέλαβε βάσει νόμου τη διαχείριση της ΒΡΝ και έλαβε επίσης κρατική εγγύηση κατ' εφαρμογή του άρθρου 2 παράγραφος 9 του Νόμου εθνικοποίησης για κάθε πιστωτικό όριο και διευκόλυνση ρευστότητας που θα παρείχε στην ΒΡΝ στο πλαίσιο της εθνικοποίησης και «υποκαθιστώντας το κράτος». Η εγγύηση αυτή εξακολουθεί να εφαρμόζεται στο πιστωτικό όριο των [150-500] εκατ. ευρώ
(162)
Δεύτερον, οι αποφάσεις για τη χορήγηση ρευστότητας και πιστωτικών ορίων δεν ελήφθησαν αυτοτελώς από την CGD, αλλά ήταν μέρος των όρων πώλησης που αποτέλεσαν αντικείμενο διαπραγμάτευσης μεταξύ της BIC και των πορτογαλικών αρχών.
(163)
Η χορήγηση από την CGD πιστωτικής διευκόλυνσης ύψους [200-400] εκατ. ευρώ στην ενοποιημένη οντότητα μετά την πώληση και η διατήρηση από την CGD πιστωτικού ορίου [150-500] εκατ. ευρώ μετά την πώληση καταλογίζονται άμεσα στο κράτος μέλος.
(164)
Τα μέτρα επιτρέπουν στην ΒΡΝ και την ενοποιημένη οντότητα να έχει εύκολη και φθηνή πρόσβαση σε ρευστότητα.
(165)
Αναφορικά με το πιστωτικό όριο των [200-400] εκατ. ευρώ που παρείχε η CGD στην ΒΙC, η Επιτροπή επισημαίνει ότι αυτό θα ενισχύσει τη χρηματοδοτική θέση της ενοποιημένης οντότητας σε περίπτωση εκροής καταθέσεων μετά την πώληση. Η CGD δεν παρέχει κανένα παρόμοιο πιστωτικό όριο σε άλλη τράπεζα πλην της ενοποιημένης οντότητας. Το πιστωτικό όριο συνιστά, συνεπώς, οικονομικό πλεονέκτημα προς όφελος της ενοποιημένης οντότητας.
(166)
Η διατήρηση πιστωτικού ορίου [150-500] εκατ. ευρώ με την εγγύηση του κράτους μέχρι […] για το τρέχον πρόγραμμα έκδοσης εμπορικών χρεογράφων παρέχει επίσης στην ΒΡΝ και στην ενοποιημένη οντότητα πλεονέκτημα έναντι των ανταγωνιστών της όσον αφορά την πρόσβαση σε ρευστότητα.
(167)
Τα εξεταζόμενα μέτρα είναι επιλεκτικά, εφόσον ωφελούν αποκλειστικά μία συγκεκριμένη οντότητα (την ΒΡΝ και την ενοποιημένη οντότητα που προκύπτει από την πώληση στην BIC).
(168)
Το πλεονέκτημα που παρέχεται στην ΒΡΝ και την ενοποιημένη οντότητα μετά την πώληση νοθεύει τον ανταγωνισμό, πολύ δε περισσότερο αν ληφθεί υπόψη το τρέχον υψηλό κόστος δανεισμού στις χρηματαγορές.
(169)
Δεδομένης της θέσης της ΒΡΝ στον πορτογαλικό τραπεζικό κλάδο, και του γεγονότος ότι ο χρηματοπιστωτικός τομέας είναι ανοικτός σε ισχυρό ανταγωνισμό στο επίπεδο της Ένωσης, καθώς και ότι η ΒΡΝ ασκεί ανταγωνιστικές δραστηριότητες με σημαντικό αριθμό θυγατρικών αλλοδαπών τραπεζών στην Πορτογαλία, η Επιτροπή θεωρεί ότι κάθε πλεονέκτημα που παρέχεται με κρατικούς πόρους θα μπορούσε να επηρεάσει τις συναλλαγές στο εσωτερικό της Ένωσης και να νοθεύσει τον ανταγωνισμό κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης.
(170)
Η χορήγηση από την CGD διευκόλυνσης ρευστότητας ύψους [200-400] εκατ. ευρώ στην ενοποιημένη οντότητα μετά την πώληση και η διατήρηση πιστωτικού ορίου εμπορικών χρεογράφων ύψους [150-500] εκατ. ευρώ προς όφελος της ΒΡΝ συνιστούν κρατική ενίσχυση.
6.1.1.4 Πιθανή ενίσχυση στον αγοραστή
(171)
Σύμφωνα με την παράγραφο 49 της ανακοίνωσης για τις τράπεζες, για να εξασφαλιστεί ότι δεν χορηγείται ενίσχυση στον αγοραστή χρηματοπιστωτικού οργανισμού ο οποίος πωλείται από το κράτος, πρέπει να τηρούνται ορισμένες απαιτήσεις, και συγκεκριμένα: η διαδικασία πώλησης να είναι ανοικτή, διαφανής και χωρίς διακρίσεις και όρους, η πώληση να πραγματοποιείται με τους όρους της αγοράς και το κράτος να λαμβάνει τη μεγαλύτερη δυνατή τιμή πώλησης για τα εν λόγω στοιχεία ενεργητικού και παθητικού.
(172)
Αναφορικά με την πρώτη απαίτηση, ενώ η διαδικασία πώλησης ξεκίνησε ως ανοικτή και χωρίς όρους διαδικασία διαγωνισμού, η δεσμευτική προσφορά που υπέβαλε η BIC δεν ήταν τελική όσον αφορά διάφορα ουσιαστικά στοιχεία της προταθείσας συναλλαγής, συμπεριλαμβανομένης της τελικής έκτασης των στοιχείων ενεργητικού και παθητικού της ΒΡΝ τα οποία είχε την πρόθεση να αγοράσει η BIC και του ακριβούς αριθμού υποκαταστημάτων και του αριθμού των εργαζομένων που θα αναλάμβανε. Όλα αυτά τα στοιχεία αποτέλεσαν αντικείμενο εκ των υστέρων διμερών διαπραγματεύσεων μεταξύ των πορτογαλικών αρχών και της BIC και αποτυπώθηκαν στη συμφωνία-πλαίσιο της 9ης Δεκεμβρίου 2011. Ακόμα και η συμφωνία-πλαίσιο δεν είναι τελική όσον αφορά το ακριβές μέγεθος της τράπεζας που αγοράστηκε. Συγκεκριμένα, δεν προσδιορίζει τα στοιχεία ενεργητικού και παθητικού που θα αγοράσει η BIC, μολονότι ορίζει με ακρίβεια ότι η ΒΡΝ θα διαθέτει ίδια κεφάλαια ύψους [200-400] εκατ. ευρώ κατά τη στιγμή της πώλησης. Με άλλους όρους, ούτε η προσφορά της BIC της 20ής Ιουλίου 2011 ούτε η συμφωνία-πλαίσιο ορίζει σαφώς τι αγοράζει η BIC, μολονότι και οι δύο καθορίζουν ένα συγκεκριμένο τίμημα γι' αυτή τη συναλλαγή.
(173)
Σε σχέση με τα ανωτέρω, πρέπει να επισημανθεί ότι η συμφωνία-πλαίσιο δεν θα πρέπει να αποκλίνει από τους όρους της δεσμευτικής προσφοράς της BIC της 20ής Ιουλίου 2011 παρέχοντας πρόσθετα πλεονεκτήματα στην BIC ή/και στην ενοποιημένη οντότητα. Πράγματι, λόγω των χαλαρών όρων της δεσμευτικής προσφοράς της 20ής Ιουλίου 2011, η BIC θα μπορούσε κάλλιστα να αποσπάσει πρόσθετες παραχωρήσεις από το κράτος, π.χ. μειώνοντας το μέγεθος των στοιχείων ενεργητικού και παθητικού που πράγματι αγοράζει. Αυτές οι πρόσθετες παραχωρήσεις θα είχαν ως αποτέλεσμα υψηλότερο ποσοστό βασικών ιδίων κεφαλαίων κατηγορίας 1 από αυτό που συνεπαγόταν η προσφορά της BIC της 20ής Ιουλίου 2011, χωρίς να βρίσκεται σε αντίθεση με τους όρους της διαδικασίας πώλησης.
(174)
Συνεπώς, η Επιτροπή εκφράζει την ικανοποίησή της για τη δέσμευση της Πορτογαλίας να περιορίσει το επίπεδο κεφαλαιοποίησης της ΒΡΝ κατά την ημέρα πώλησης στο [10-18] % βασικών ιδίων κεφαλαίων κατηγορίας 1, που συνεπαγόταν η προσφορά της BIC. Η συμπληρωματική δέσμευση της Πορτογαλίας να επιστρέψει η BIC το κεφάλαιο που συνδέεται με ενδεχόμενα μη εξυπηρετούμενα δάνεια, τα οποία θα επέστρεφε στο κράτος ή σε φορέα της ιδιοκτησίας του κράτους μετά την πώληση, εξασφαλίζει ότι τα βασικά ίδια κεφάλαια κατηγορίας 1 δεν θα αυξηθούν αδικαιολόγητα μετά την πώληση.
(175)
Όπως αποδεικνύεται στο τμήμα 6.1.1.3 όλα τα μέτρα που συνδέονται με την πώληση στην BIC ενέχουν κρατικούς πόρους.
(176)
Ελλείψει καθορισμού των βασικών ίδιων κεφαλαίων κατηγορίας 1 της ΒΡΝ τόσο στην προσφορά της BIC της 20ής Ιουλίου 2011 όσο και στη συμφωνία-πλαίσιο (εφόσον και οι δύο απλώς αναφέρουν το απόλυτο ποσό κεφαλαίου που θα υπάρχει στην ΒΡΝ κατά τη στιγμή της πώλησης, χωρίς να λαμβάνονται υπόψη τα RWA της τράπεζας ή το δικαίωμα της BIC να επιλέξει στοιχεία ενεργητικού και παθητικού που θα μεταβιβαστούν στους ΦΕΣ πριν από την πώληση), η Επιτροπή επισημαίνει ότι είναι πιθανό η ΒΡΝ να διαθέτει στο τέλος βασικά ίδια κεφάλαια κατηγορίας 1 περισσότερα από αυτά που συνεπαγόταν η προσφορά. Με βάση τα στοιχεία που υπέβαλαν οι πορτογαλικές αρχές, η προσφορά της BIC της 20ής Ιουλίου 2011 αφορούσε ποσοστό [10-18] % βασικών ίδιων κεφαλαίων κατηγορίας 1.
(177)
Η Επιτροπή επισημαίνει, ωστόσο, ότι η Πορτογαλία δεσμεύτηκε να περιορίσει το επίπεδο κεφαλαιοποίησης της ΒΡΝ την ημερομηνία πώλησης στο [10-18] % των βασικών ίδιων κεφαλαίων κατηγορίας 1, όπως ανέφερε η προσφορά της BIC. Αυτό θα επιτρέψει στο κράτος να εξασφαλίσει τη μεγαλύτερη δυνατή τιμή πώλησης για τα σχετικά στοιχεία ενεργητικού και παθητικού. Η δέσμευση αυτή είναι αναγκαία για να εξασφαλιστεί ότι δεν παρέχεται πλεονέκτημα στην BIC.
(178)
Επιπλέον, ασκώντας το δικαίωμα μεταβίβασης στο κράτος πρόσθετων μη εξυπηρετούμενων δανείων μετά την πώληση, η BIC θα μπορούσε να μειώσει ακόμη περισσότερο το μέγεθος της τράπεζας, αυξάνοντας με τον τρόπο αυτό το ποσοστό βασικών ίδιων κεφαλαίων κατηγορίας 1 προς όφελος της ενοποιημένης οντότητας σε υψηλότερο επίπεδο από αυτό που αφορούσε η προσφορά της BIC της 20ής Ιουλίου 2011. Αυτό θα μπορούσε να αποφέρει πρόσθετο πλεονέκτημα στην BIC. Η πρόσθετη δέσμευση της Πορτογαλίας να επιστρέψει η BIC το κεφάλαιο που συνδέεται με μη εξυπηρετούμενα δάνεια, το οποίο θα επέστρεφε στο κράτος ή σε κρατικό φορέα μετά την πώληση, θα αποκλείσει τη δυνατότητα περαιτέρω αύξησης των βασικών ίδιων κεφαλαίων κατηγορίας 1 μετά την πώληση. Αυτή η συμπληρωματική δέσμευση είναι αναγκαία για να αποφευχθεί η παροχή πλεονεκτήματος στην BIC.
(179)
Τα εξεταζόμενα μέτρα είναι επιλεκτικά εφόσον παρέχουν πλεονέκτημα σε μία συγκεκριμένη οντότητα, συγκεκριμένα την BIC, και έμμεσα και στην ενοποιημένη οντότητα.
(180)
Δεδομένης της θέσης της ΒΡΝ στον πορτογαλικό τραπεζικό κλάδο, και του γεγονότος ότι ο χρηματοπιστωτικός τομέας είναι ανοικτός σε ισχυρό ανταγωνισμό στο επίπεδο της Ένωσης, καθώς και ότι η ΒΡΝ ασκεί ανταγωνιστικές δραστηριότητες με σημαντικό αριθμό θυγατρικών αλλοδαπών τραπεζών στην Πορτογαλία, η Επιτροπή θεωρεί ότι κάθε πλεονέκτημα που παρέχεται με κρατικούς πόρους θα μπορούσε να επηρεάσει τις συναλλαγές στο εσωτερικό της Ένωσης και να νοθεύσει τον ανταγωνισμό κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης.
(181)
Βάσει των δεσμεύσεων που ανέλαβε η Πορτογαλία, η Επιτροπή μπορεί να αποφανθεί ότι τα τελικά αποτελέσματα της διαδικασίας, περιλαμβανομένων των στοιχείων που συμφωνήθηκαν με την BIC στη συμφωνία-πλαίσιο, δεν θα αλλοίωναν το αποτέλεσμα της διαδικασίας διαγωνισμού και ότι η διαδικασία πώλησης δεν παρέχει πλεονέκτημα στην BIC.
6.1.2 Ποσοτικός προσδιορισμός της ενίσχυσης
(182)
Η ΒΡΝ και η ενοποιημένη οντότητα που θα συνεχίσει τις οικονομικές δραστηριότητες της ΒΡΝ ωφελήθηκαν από διάφορα μέτρα κρατικής ενίσχυσης που συνοψίζονται κατωτέρω:
Πίνακας 1
Μέτρα ενίσχυσης που χορηγήθηκε στην ΒΡΝ και την ενοποιημένη οντότητα
Περιγραφή
Ποσό σε εκατ. ευρώ
α)
Δάνεια που χορήγησε η CGD πριν την εθνικοποίηση
315
β)
Μεταβίβαση στοιχείων ενεργητικού ύψους 3,9 δισ. ευρώ στους ΦΕΣ πριν τη διαδικασία διαγωνισμού
Μεταξύ 1 800 και 4 000
γ)
Εισφορά κεφαλαίου από το κράτος στις 15 Φεβρουαρίου 2012
600
δ)
Διευκολύνσεις ρευστότητας που χορήγησε η CGD στην BPN (στις 31 Δεκεμβρίου 2011)
[150-500]
εκ των οποίων καλύπτονται με ρητή εγγύηση του κράτους
[200-400]
ε) Διευκολύνσεις ρευστότητας τις οποίες ζήτησε η BIC για την ενοποιημένη οντότητα
εκ των οποίων η διατήρηση του υφισταμένου προγράμματος έκδοσης εμπορικών χρεογράφων
400
εκ των οποίων νέα διευκόλυνση ρευστότητας
300
(183)
Πρώτον, πρέπει να επισημανθεί ότι τα εν λόγω μέτρα ενίσχυσης δεν πρέπει να θεωρούνται όλα σωρευτικά, εφόσον, σύμφωνα με τις πορτογαλικές αρχές, ορισμένα μέτρα αντικατέστησαν άλλα (παραδείγματος χάρη, τα αρχικά δάνεια που χορήγησε η CGD πριν την εθνικοποίηση αντικαταστάθηκαν από την έκδοση εμπορικών χρεογράφων από την ΒΡΝ μετά την εθνικοποίηση).
(184)
Τα μέτρα β) και γ) είτε συνίστανται σε εισφορά κεφαλαίου είτε ισοδυναμούν με εισφορές κεφαλαίου. Ανέρχονται τουλάχιστον σε 3 δισ. ευρώ, ή περίπου στο 50 % του ισολογισμού της ΒΡΝ πριν την εθνικοποίηση. Επιπλέον, το συνολικό ποσό των κρατικών εγγυήσεων για το πρόγραμμα έκδοσης εμπορικών χρεογράφων που χορήγησε η Πορτογαλία υπέρ της ΒΡΝ από την εθνικοποίηση ανέρχεται σε 5 δισ. ευρώ, εκ των οποίων τα 4,5 δισ. ευρώ είχαν χρησιμοποιηθεί μέχρι την 31η Δεκεμβρίου 2011.
(185)
Επιπλέον, η BIC έχει δικαίωμα να μεταφέρει καταθέσεις σε τιμή άνω των […] μ.β. ή το κράτος να καλύψει τη διαφορά, με κόστος που, κατά την εκτίμηση των πορτογαλικών αρχών, ανέρχεται περίπου σε […] ευρώ. Τέλος, η μεταβίβαση στο κράτος δαπανών σε σχέση με δικαστικές διαφορές και η μεταφορά από τον ισολογισμό της ΒΡΝ στους ΦΕΣ, στο πλαίσιο της πώλησης, πρόσθετων στοιχείων ενεργητικού και παθητικού, συμπεριλαμβανομένων των μη εξυπηρετούμενων δανείων, ενέχει πρόσθετη ενίσχυση την οποία η Πορτογαλία θεώρησε ποσοτικά μη προσδιορίσιμη.
6.2 Το συμβιβάσιμο των διαφόρων μέτρων ενίσχυσης: εφαρμογή του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο β) της ΣΛΕΕ
(186)
Το άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο β) της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης εξουσιοδοτεί την Επιτροπή να κηρύσσει μια ενίσχυση συμβιβάσιμη με την εσωτερική αγορά, εάν αποσκοπεί στην «αποκατάσταση σοβαρής διαταραχής της οικονομίας ενός κράτους μέλους».
(187)
Η Επιτροπή έχει αναγνωρίσει ότι η παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση μπορεί να δημιουργήσει σοβαρή διαταραχή στην οικονομία ενός κράτους μέλους και ότι η λήψη μέτρων στήριξης τραπεζών μπορεί να είναι ορθή για την αποκατάσταση της διαταραχής. Η ανάλυση αυτή έχει επιβεβαιωθεί στην ανακοίνωση για τα μέτρα υπέρ των χρηματοπιστωτικών οργανισμών, στην ανακοίνωση για την ανακεφαλαιοποίηση τραπεζών (42), την ανακοίνωση για τα απομειωμένα στοιχεία ενεργητικού (43) (IAC) και στην ανακοίνωση σχετικά με τα μέτρα αναδιάρθρωσης στον χρηματοπιστωτικό τομέα (44). Η Επιτροπή εξακολουθεί να υποστηρίζει ότι μια κρατική ενίσχυση μπορεί να εγκριθεί κατ' εφαρμογή του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο β) της Συνθήκης ενόψει της επανεμφάνισης πιέσεων στις χρηματοπιστωτικές αγορές. Η Επιτροπή επιβεβαίωσε αυτή την άποψη με την έκδοση της ανακοίνωσης παράτασης το 2011, η οποία παρατείνει μετά τις 31 Δεκεμβρίου 2011 την εφαρμογή των κανόνων περί κρατικών ενισχύσεων σε μέτρα στήριξης υπέρ των τραπεζών στο πλαίσιο της χρηματοπιστωτικής κρίσης (45).
(188)
Η Πορτογαλία έχει πληγεί ιδιαίτερα από τη χρηματοπιστωτική και οικονομική κρίση. Οι επιπτώσεις της έχουν επιβεβαιωθεί στις διάφορες αποφάσεις της Επιτροπής (46) που εγκρίνουν τα μέτρα τα οποία έλαβαν οι πορτογαλικές αρχές για την καταπολέμηση της χρηματοπιστωτικής κρίσης. Επιπλέον, πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η επικίνδυνη οικονομική και χρηματοπιστωτική κατάσταση που οδήγησε την Πορτογαλία να ζητήσει επίσημα διεθνή συνδρομή στις 7 Απριλίου 2011, με αποτέλεσμα την υπογραφή του ΜΣ της 17ης Μαΐου 2011.
(189)
Η Επιτροπή θεωρεί ότι μια άτακτη χρεοκοπία της ΒΡΝ θα είχε σοβαρές συνέπειες για την πορτογαλική οικονομία. Τα μέτρα μπορούν, συνεπώς, να εκτιμηθούν βάσει του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο β) της Συνθήκης.
6.3 Το συμβιβάσιμο βάσει της ανακοίνωσης για τα μέτρα αναδιάρθρωσης
(190)
Η ανακοίνωση για τις αναδιαρθρώσεις ορίζει τους κανόνες κρατικών ενισχύσεων που εφαρμόζονται στην αναδιάρθρωση χρηματοπιστωτικών οργανισμών στο πλαίσιο της τρέχουσας κρίσης. Σύμφωνα με την ανακοίνωση για τα μέτρα αναδιάρθρωσης, για να είναι η αναδιάρθρωση ενός χρηματοπιστωτικού οργανισμού σύμφωνη με το άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο β) της Συνθήκης στο πλαίσιο της τρέχουσας χρηματοπιστωτικής κρίσης πρέπει:
(i)
να οδηγεί στην αποκατάσταση της βιωσιμότητας της τράπεζας·
(ii)
να περιλαμβάνει επαρκή ίδια συνεισφορά του δικαιούχου (κατανομή επιβαρύνσεων)·
(iii)
να περιέχει επαρκή μέτρα που να περιορίζουν τη νόθευση του ανταγωνισμού.
6.3.1 Βιωσιμότητα
(191)
Τα σημεία 9 και 10 της ανακοίνωσης για τα μέτρα αναδιάρθρωσης αναφέρουν ότι ένα κράτος μέλος έχει υποχρέωση να υποβάλει σχέδιο αναδιάρθρωσης, το οποίο πρέπει να είναι πλήρες, αναλυτικό και να παρέχει πλήρη στοιχεία για το επιχειρηματικό μοντέλο. Το σχέδιο πρέπει επίσης να προσδιορίζει τις αιτίες των δυσκολιών που αντιμετωπίζει ένας χρηματοπιστωτικός οργανισμός και τις εναλλακτικές δυνατότητες προς το προτεινόμενο σχέδιο αναδιάρθρωσης.
(192)
Το σχέδιο αναδιάρθρωσης πρέπει να αποδεικνύει ότι η στρατηγική της τράπεζας βασίζεται σε μια συνεκτική προσέγγιση και ότι έχει αποκατασταθεί η μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα της τράπεζας χωρίς εξάρτηση από τη στήριξη του κράτους.
(193)
Το σημείο 17 της ανακοίνωσης για τα μέτρα αναδιάρθρωσης επιβεβαιώνει ότι η πώληση ενός (μέρους) χρηματοπιστωτικού οργανισμού σε έναν τρίτο μπορεί να συμβάλει στην αποκατάσταση της μακροπρόθεσμης βιωσιμότητάς του. Στην προκειμένη περίπτωση, η Επιτροπή παρατηρεί ότι οι πορτογαλικές αρχές επέλεξαν την πώληση της ΒΡΝ με τη διαδικασία διαγωνισμού. Ως εκ τούτου, η τραπεζική επιχείρηση θα πωληθεί στην BIC μετά από ορισμένες προσαρμογές, ενώ επιλεγμένα στοιχεία ενεργητικού θα μεταβιβαστούν στους ΦΕΣ, με σκοπό την εκκαθάρισή τους με την πάροδο του χρόνου. Η Επιτροπή πρέπει, συνεπώς, να εκτιμήσει αν θα είναι βιώσιμη η τραπεζική δραστηριότητα της ΒΡΝ η οποία θα αποτελέσει μέρος της δραστηριότητας του αγοραστή (της ενοποιημένης οντότητας).
(194)
Στην απόφαση της 24ης Οκτωβρίου 2011, η Επιτροπή ανέφερε ότι δεν είχε λάβει επιχειρηματικό σχέδιο που να αποδεικνύει πράγματι τη βιωσιμότητα της ΒΡΝ ως ενοποιημένης οντότητας με την BIC και, ως εκ τούτου, δεν μπορούσε να εξάγει συμπέρασμα ως προς αυτό. Η Πορτογαλία υπέβαλε αναλυτικό επιχειρηματικό σχέδιο για την ενσωμάτωση της ΒΡΝ στην BIC με τη μορφή του σχεδίου αναδιάρθρωσης του Ιανουαρίου 2012 (που περιελάμβανε συμπληρωματικές πληροφορίες για την επιχείρηση και τη βιωσιμότητα που υποβλήθηκαν στις 3 Φεβρουαρίου 2012).
(195)
Σύμφωνα με το σχέδιο αναδιάρθρωσης του Ιανουαρίου 2012, το μέρος της ΒΡΝ που πωλήθηκε στην BIC έχει πολύ μικρότερο ισολογισμό, της τάξης των […] δισ. ευρώ, σε σύγκριση με αυτόν της ΒΡΝ κατά την εθνικοποίηση της.
(196)
Μαζί με τα στοιχεία ενεργητικού της BIC, η ενοποιημένη οντότητα θα διαθέτει συνολικά στοιχεία ενεργητικού της τάξης των […] δισ. ευρώ.
(197)
Ο ισολογισμός της ΒΡΝ κατά τον χρόνο πώλησης στην BIC περιέχει μόνο τις πλέον βιώσιμες δραστηριότητες και τα καλύτερα περιουσιακά στοιχεία της τράπεζας. Συγκεκριμένα, το χαρτοφυλάκιο δανείων που μεταβιβάστηκε στην BIC έχει εκκαθαριστεί και τα περισσότερα από τα μη ευχερώς ρευστοποιήσιμα στοιχεία του ενεργητικού έχουν μεταβιβαστεί στους ΦΕΣ.
(198)
Οι υποχρεώσεις της ΒΡΝ συνίστανται κυρίως σε καταθέσεις λιανικής συνολικού ύψους 1 669 εκατ. ευρώ και δάνεια μειωμένης εξασφάλισης συνολικού ύψους 246 εκατ. ευρώ.
Πίνακας 2
Η BPN μετά την πώληση και μετά την εισφορά κεφαλαίου σε τυποποιημένη προσωρινή μορφή (Pro forma) (47)
εκατ. ευρώ
Μετρητά, κεντρικές τράπεζες και πιστωτικοί οργανισμοί
[…]
Καθαρές πιστώσεις σε πελάτες
[…]
Άλλα στοιχεία ενεργητικού
[…]
ΣΥΝΟΛΟ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΟΥ
[…]
Καταθέσεις
[…]
Άλλες υποχρεώσεις
[…]
Δάνεια μειωμένης εξασφάλισης
[…]
ΣΥΝΟΛΟ ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΩΝ
[…]
Ίδια κεφάλαια
[…]
ΣΥΝΟΛΟ ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΩΝ ΚΑΙ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ
[…]
(199)
Τα μέτρα αναδιάρθρωσης που είχε ήδη αρχίσει να εφαρμόζει η προσωρινή διοίκηση θα συνεχιστούν από την BIC, αποκαθιστώντας τις ειδικές αιτίες των προβλημάτων της ΒΡΝ.
(200)
Όπως αναφέρεται στην αιτιολογική σκέψη 24 ανωτέρω, η διοίκηση έχει αντικατασταθεί πλήρως. Λαμβάνοντας υπόψη τις ειδικές περιστάσεις που οδήγησαν στην εθνικοποίηση της ΒΡΝ, και συγκεκριμένα τις πολυάριθμες εικαζόμενες περιπτώσεις απάτης που διέπραξε η προηγούμενη διοίκηση της τράπεζας, η νέα διοίκηση έχει κινήσει διάφορες δικαστικές διαδικασίες (48) για την προάσπιση των συμφερόντων της τράπεζας. Έχει γίνει πλήρης ανασχεδιασμός των διαδικασιών εκτίμησης κινδύνου της τράπεζας με την εφαρμογή βέλτιστων πρακτικών.
(201)
Η νέα διοίκηση της ΒΡΝ εστιάστηκε επίσης στη βελτιστοποίηση της διάρθρωσης του κόστους και έλαβε ορισμένες πρωτοβουλίες για τη μείωση των λειτουργικών δαπανών. Από τον Δεκέμβριο του 2008 έως τον Δεκέμβριο του 2010, οι λειτουργικές δαπάνες μειώθηκαν περίπου κατά […] εκατ. ευρώ και το κόστος εργασίας μειώθηκε περίπου κατά […] εκατ. ευρώ.
(202)
Σύμφωνα με το σχέδιο αναδιάρθρωσης του Ιανουαρίου 2012, η στρατηγική της BIC είναι να εστιαστεί στη βασική δραστηριότητα λιανικής και να εκμεταλλευτεί το δίκτυο της ΒΡΝ για να καταστεί η τράπεζα αναφοράς για τη στήριξη του εμπορίου και των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών μεταξύ της Πορτογαλίας και της Αγκόλας.
(203)
Το σχέδιο βασίζεται σε λογικές υποκείμενες μακροοικονομικές παραδοχές, που λαμβάνουν υπόψη την τρέχουσα κατάσταση των αγορών στην Πορτογαλία, με πρόβλεψη να διατηρηθεί η οικονομική ύφεση μέχρι το 2014.
(204)
Με βάση τις χρηματοοικονομικές προβολές, κατά το τέλος της περιόδου αναδιάρθρωσης (31 Δεκεμβρίου 2016) η ενοποιημένη οντότητα εκτιμάται, ακόμη και με το απαισιόδοξο σενάριο, ότι θα είναι σε θέση να καλύψει το κόστος της και να επιτύχει απόδοση ιδίων κεφαλαίων της τάξης του [1-10] %.
(205)
Η αναμενόμενη αρχική κεφαλαιακή βάση θα είναι κατά πολύ μεγαλύτερη από τις ελάχιστες κεφαλαιακές απαιτήσεις, με ποσοστό βασικών ιδίων κεφαλαίων κατηγορίας 1 περίπου [10-18] % χάρη στην εισφορά κεφαλαίου από το κράτος.
(206)
Η σημαντική εισφορά κεφαλαίου από το κράτος θα έχει ως αποτέλεσμα οι προβλεπόμενοι δείκτες κεφαλαίου της τράπεζας κατά τη διάρκεια και στο τέλος της περιόδου αναδιάρθρωσης να παραμένουν πάνω από το επίπεδο των κατώτατων απαιτήσεων και, με τον τρόπο αυτό, να διασφαλίζεται η φερεγγυότητα της τράπεζας. Με βάση το επιχειρηματικό σχέδιο που υπέβαλε η Πορτογαλία και αποτυπώνεται στο σχέδιο αναδιάρθρωσης του Ιανουαρίου 2012, σύμφωνα με ένα βασικό σενάριο, το ποσοστό βασικών ιδίων κεφαλαίων κατηγορίας 1 κατά τη λήξη της περιόδου αναδιάρθρωσης (31 Δεκεμβρίου 2016) θα είναι της τάξης του [8-12] %, ελαφρώς ανώτερο από τις ελάχιστες κεφαλαιακές απαιτήσεις του 10 % που καθορίστηκε από την BdP για τον Δεκέμβριο του 2012 (49), και με βάση ένα απαισιόδοξο σενάριο θα είναι ελάχιστα χαμηλότερο ([7-11] %), όπως φαίνεται στο διάγραμμα 1 που επισυνάπτεται στην αιτιολογική σκέψη 207.
(207)
Αυτή η εξέλιξη εκτιμάται ότι θα οφείλεται κυρίως στην ανάγκη εφαρμογής του επιχειρηματικού σχεδίου που ορίστηκε στο σχέδιο αναδιάρθρωσης του Ιανουαρίου 2012, με τη χορήγηση περισσότερων πιστώσεων στην οικονομία και λόγω της επίπτωσης των αρνητικών αποτελεσμάτων κατά τα πρώτα έτη εφαρμογής του σχεδίου αναδιάρθρωσης. Τα αρνητικά αποτελέσματα θα οφείλονται κυρίως στη διάρθρωση κόστους της τράπεζας που εξακολουθεί να είναι υψηλό σε σύγκριση με το επιχειρηματικό της μέγεθος, σε συνδυασμό με το κόστος αναδιάρθρωσης που θα αναλάβει η BIC.
Διάγραμμα 1
Προβολές για τη συνδυασμένη οντότητα BPN/BIC σύμφωνα με το βασικό σενάριο, 2012-2016
[…]
(208)
Ως προς τη ρευστότητα, το επιχειρηματικό σχέδιο βασίζεται κυρίως σε καταθέσεις, με προβλεπόμενη αύξηση των καταθέσεων περίπου κατά [1-10] % ετησίως. Η Επιτροπή θεωρεί ότι η σταθερή χρηματοδότηση της ενοποιημένης οντότητας μέσω καταθέσεων αποτελεί σημαντικό στοιχείο του σχεδίου αναδιάρθρωσης. Λαμβάνοντας υπόψη το μικρό μέγεθος της ενοποιημένης οντότητας και του αναπτυξιακού δυναμικού της, οι προβολές για την εξέλιξη των καταθέσεων είναι αξιόπιστες.
(209)
Ταυτόχρονα, η Επιτροπή θεωρεί ότι, για να διασφαλιστεί η βιωσιμότητα της ενοποιημένης οντότητας, δεν πρέπει να υπάρχει κίνητρο αντικατάστασης των καταθέσεων με χρηματοδότηση χονδρικής. Για τον σκοπό αυτό, είναι σημαντικό να αυξηθεί η αμοιβή για την πιστωτική διευκόλυνση που ζήτησε η BIC προκειμένου να αντισταθμίσει πιθανή εκροή καταθέσεων τουλάχιστον σε Euribor +[…] μ.β. Η δέσμευση της Πορτογαλίας ως προς αυτό είναι αναγκαία για να διασφαλιστεί το συμβιβάσιμο της ενίσχυσης αναδιάρθρωσης με την εσωτερική αγορά, λαμβάνοντας υπόψη το γεγονός ότι […] διαθέτει σημαντικό ποσό καταθέσεων που αμείβονται σήμερα με πάνω από Euribor +[…] μ.β., επίπεδο στο οποίο η BIC μπορεί να επιλέξει να μην διατηρήσει τις εν λόγω καταθέσεις. Εάν η αμοιβή για τη νέα πιστωτική διευκόλυνση δεν καθοριζόταν σε επίπεδο το οποίο παρείχε στην BIC κίνητρο να διατηρήσει το επίπεδο καταθέσεων σύμφωνα με τις προβλέψεις στο σχέδιο αναδιάρθρωσης του Ιανουαρίου 2012, η BIC θα μπορούσε να οδηγηθεί στην αντικατάσταση των καταθέσεων με φθηνότερη χρηματοδότηση από την CGP. Η αντικατάσταση αυτή θα μπορούσε να βελτιώσει τη βραχυπρόθεσμη αποδοτικότητα της ενοποιημένης οντότητας, αλλά ταυτόχρονα θα υπονόμευε τις προοπτικές βιωσιμότητάς της.
(210)
Ως προς αυτό, είναι επίσης σημαντικό να επισημανθεί ότι με Euribor +[…] μ.β. η πιστωτική διευκόλυνση εξακολουθεί να παρέχεται με ευνοϊκότερους όρους από αυτούς που θα μπορούσε να λάβει η BIC στην αγορά. Μολονότι δεν έχει υποβληθεί στην Επιτροπή συγκρίσιμο στοιχείο αναφοράς για παρόμοιες συναλλαγές στην αγορά, η Επιτροπή κρίνει απίθανο ότι μια πιστωτική διευκόλυνση αυτής της διάρκειας και του μεγέθους θα μπορούσε να είναι διαθέσιμη στην αγορά, ακόμη και με υψηλότερα επιτόκια. Επιπλέον, η Επιτροπή θεωρεί λογικό η αμοιβή για δάνεια που χορηγεί η CGD […] να καθοριστεί σε Euribor […] μηνών + […] μ.β..
(211)
Με βάση τα ανωτέρω, έχουν αρθεί οι επιφυλάξεις της Επιτροπής ως προς τη βιωσιμότητα της ΒΡΝ.
6.3.2 Ενίσχυση που περιορίζεται στο ελάχιστο αναγκαίο και καταμερισμός επιβαρύνσεων
(212)
Σύμφωνα με την ανακοίνωση για τα μέτρα αναδιάρθρωσης, απαιτείται η συνεισφορά του δικαιούχου, ώστε να περιοριστεί η ενίσχυση στο ελάχιστο και να αντιμετωπιστούν οι στρεβλώσεις του ανταγωνισμού και ο ηθικός κίνδυνος. Για τον σκοπό αυτό: α) τόσο το κόστος αναδιάρθρωσης όσο και το ποσό της ενίσχυσης πρέπει να είναι περιορισμένα και β) απαιτείται σημαντικό επίπεδο ίδιας συνεισφοράς.
(213)
Οι αρχές που διέπουν την ίδια συνεισφορά της δικαιούχου τράπεζας στο στάδιο της αναδιάρθρωσης ορίζονται στο τμήμα 3 της ανακοίνωσης περί αναδιαρθρώσεων. Αυτό απαιτεί: i) η ενίσχυση αναδιάρθρωσης να περιορίζεται στο ελάχιστο απαραίτητο για την κάλυψη των δαπανών που είναι αναγκαίες για την αποκατάσταση της βιωσιμότητας· ii) η δικαιούχος τράπεζα πρέπει να διαθέτει όσο το δυνατό περισσότερους ίδιους πόρους για τη χρηματοδότηση της αναδιάρθρωσης, παραδείγματος χάρη με την πώληση περιουσιακών στοιχείων, και iii) το κόστος αναδιάρθρωσης πρέπει να βαρύνει επίσης επαρκώς και όσους επένδυσαν στην τράπεζα, απορροφώντας ζημίες με διαθέσιμο κεφάλαιο και καταβάλλοντας αρκετή αμοιβή για τις κρατικές παρεμβάσεις. Ο στόχος του καταμερισμού των επιβαρύνσεων είναι διττός: να περιοριστούν οι στρεβλώσεις του ανταγωνισμού και να αντιμετωπιστεί ο ηθικός κίνδυνος (50).
(214)
Ένα σχέδιο αναδιάρθρωσης πρέπει να αποδεικνύει ευκρινώς ότι η ενίσχυση έχει περιοριστεί στο ελάχιστο αναγκαίο. Το κόστος αναδιάρθρωσης πρέπει να βαρύνει όχι μόνο το κράτος, αλλά στο μεγαλύτερο δυνατό βαθμό και όσους επένδυσαν στην τράπεζα. Με άλλους όρους, η τράπεζα και οι μέτοχοί της πρέπει να συμβάλουν στην αναδιάρθρωση όσο το δυνατό περισσότερο με δικούς τους πόρους. Η ενίσχυση αναδιάρθρωσης πρέπει να περιορίζεται στην κάλυψη των εξόδων που είναι αναγκαία για την αποκατάσταση της βιωσιμότητας. Συνεπώς, μια επιχείρηση δεν πρέπει να χρηματοδοτείται με κρατικούς πόρους που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για χρηματοδότηση δραστηριοτήτων που νοθεύουν την αγορά και δεν συνδέονται με τη διαδικασία αναδιάρθρωσης, όπως οι εξαγορές (51).
(215)
Όσον αφορά τον περιορισμό της ενίσχυσης στο ελάχιστο αναγκαίο, η παράγραφος 23 της ανακοίνωσης για τα μέτρα αναδιάρθρωσης αναφέρει ότι η ενίσχυση αναδιάρθρωσης πρέπει να περιορίζεται στην κάλυψη του κόστους που είναι απαραίτητο για την αποκατάσταση της βιωσιμότητας.
(216)
Προς τον σκοπό αυτό, η Επιτροπή οφείλει να εκτιμήσει: πρώτον, τον ισχυρισμό των πορτογαλικών αρχών ότι το κόστος που συνδέεται με την πώληση της ΒΡΝ στην BIC είναι χαμηλότερο από το κόστος με το οποίο θα επιβαρυνόταν η Πορτογαλία σε περίπτωση εκκαθάρισης της ΒΡΝ· και, δεύτερον, αν η ενίσχυση που χορηγήθηκε για την αναδιάρθρωση της ΒΡΝ περιορίστηκε στο ελάχιστο αναγκαίο.
(217)
Στην απόφαση της 24ης Οκτωβρίου 2011, η Επιτροπή εξέτασε διάφορα στοιχεία της ποσοτικής σύγκρισης ανάμεσα στις δύο εναλλακτικές υποθέσεις που παρουσίασε η Πορτογαλία εκείνη την περίοδο.
(218)
Στο σχέδιο αναδιάρθρωσης του Ιανουαρίου 2012, η Πορτογαλία παρουσίασε επικαιροποιημένη σύγκριση των δύο σεναρίων και τροποποίησε τις αρχικές παραδοχές της για να αντιμετωπίσει τις σοβαρές ανησυχίες που διατύπωσε η Επιτροπή στην απόφαση της 24ης Οκτωβρίου 2011, οι οποίες αφορούσαν το κόστος σε περίπτωση συντεταγμένης εκκαθάρισης. Ειδικότερα, η Πορτογαλία εξέτασε την περικοπή (κούρεμα) δανείων και τη μεταχείριση των κατόχων ομολόγων μειωμένης εξασφάλισης.
(219)
Συγκεκριμένα, η Πορτογαλία υπέβαλε πρόσθετα στοιχεία και ένα εναλλακτικό σημείο συγκριτικής αξιολόγησης σε σχέση με την παραδοχή της για την περικοπή της λογιστικής αξίας κατά 30-50 % στην πώληση δανείων. Η Πορτογαλία υπέβαλε επίσης τα τελικά στοιχεία για τα δάνεια που ανέλαβε τελικά η BIC, το ποσό των οποίων δεν ήταν γνωστό τη στιγμή της αρχικής σύγκρισης, στις 17 Φεβρουαρίου 2012. Αφαίρεσε επίσης από το σενάριο της συντεταγμένης εκκαθάρισης το κόστος που συνδέεται με την αποζημίωση ορισμένων κατόχων ομολόγων μειωμένης εξασφάλισης, όπως διευκρινίζεται στην αιτιολογική σκέψη 221.
(220)
Η Επιτροπή θεωρεί ότι, λαμβάνοντας υπόψη την τρέχουσα οικονομική κατάσταση και τη σημαντική απομόχλευση του τραπεζικού τομέα, είναι δικαιολογημένη η εφαρμογή περικοπής στην πώληση χαρτοφυλακίου δανείων. Επίσης, εάν τα δάνεια διατηρούνταν μέχρι τη λήξη, το κράτος θα επιβαρυνόταν με έξοδα χρηματοδότησης και με τον πιστωτικό κίνδυνο μέχρι τη λήξη. Συνεπώς, η Επιτροπή μπορεί να δεχθεί τη χαμηλότερη εκτίμηση του ανοίγματος μιας περικοπής την οποία υπέβαλε η Πορτογαλία, δηλαδή μια περικοπή της τάξης του [20-50] %.
(221)
Όσον αφορά τους κατόχους ομολόγων μειωμένης εξασφάλισης, η Επιτροπή κατανοεί ότι το συνολικό ποσό των 245 εκατ. ευρώ αντιπροσωπεύει διαφορετικές εκδόσεις. Ενδέχεται […]. Η Πορτογαλία υποστήριξε ότι, μετά από νομική εκτίμηση των όρων κάθε έκδοσης, […].
(222)
Ο πίνακας 3 παραθέτει επισκόπηση της κατάστασης εισροών / εκροών, λαμβάνοντας υπόψη τις αναθεωρημένες παραδοχές που αναφέρονται στις αιτιολογικές σκέψεις 219-221 ανωτέρω. Η εν λόγω εκτίμηση λαμβάνει υπόψη μόνο το οριακό κόστος που συνδέεται με τα δύο σενάρια (και όχι τις δαπάνες που έχουν ήδη πραγματοποιηθεί) και βασίζεται στα δεδομένα ισολογισμού της ΒΡΝ κατά τον χρόνο πώλησής της στην BIC (52).
Πίνακας 3
Σύγκριση των σεναρίων της πώλησης στην BIC και της συντεταγμένης εκκαθάρισης (δεδομένα σε εκατ. ευρώ)
Πώληση στην BIC
Εκκαθάριση
ΕΚΡΟΕΣ
1
Πληρωμή της χρηματοδότησης σε πιστωτικούς οργανισμούς
[…] (53)
2
Πληρωμή καταθέσεων από πελάτες
[…]
3
Αύξηση κεφαλαίου
[…]
4
Κάτοχοι ομολόγων μειωμένης εξασφάλισης με εξαίρεση τη συνεχή έκδοση TBC
[…]
Συνολικές εκροές
[…]
[…]
Πώληση στην BIC
Εκκαθάριση
ΕΙΣΡΟΕΣ
5
Πώληση δανείων πελατών (2 114 εκατ. ευρώ καθαρά από περικοπή 30 %)
[…]
6
Επιστροφή μετρητών και δανείων σε πιστωτικούς οργανισμούς
[…] (54)
7
Τιμή πώλησης ΒΡΝ
[…]
8
Ασφάλιστρο πώλησης καταθέσεων - 2 % του υπολοίπου καταθέσεων
[…]
Σύνολο εισροών
[…]
ΕΚΤΙΜΩΜΕΝΗ ΔΙΑΦΟΡΑ
[…]
[…]
(223)
Συνολικά, οι επιλογές της συντεταγμένης εκκαθάρισης, κατά την οποία το κράτος θα πλήρωνε όλες τις καταθέσεις (με εξαίρεση τις καταθέσεις πιστωτών μειωμένης εξασφάλισης που είναι κάτοχοι διαρκών ομολόγων) και όπου το κράτος θα πλήρωνε τη συνολική έκθεση σε πιστωτικούς οργανισμούς, θα ήταν δαπανηρότερη από την πώληση στην BIC.
(224)
Η Επιτροπή αναγνωρίζει την αβεβαιότητα που διέπει ορισμένες παραδοχές, και ιδίως την πιθανότητα ανάκτησης των πιστώσεων που μεταβιβάστηκαν στην BIC. Πρέπει επίσης να ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι η συντεταγμένη εκκαθάριση θα είχε αρνητικές δευτερογενείς επιπτώσεις στην εμπιστοσύνη σε ολόκληρο τον τραπεζικό τομέα και την αξιολόγηση του δημόσιου χρέους του κράτους μέλους.
(225)
Με βάση τις διαθέσιμες πληροφορίες, η Επιτροπή κρίνει ότι η επιλογή της αναδιάρθρωσης της τράπεζας, δηλαδή η πώληση στην BIC, συμβάλλει στο να περιοριστεί το ποσό της ενίσχυσης στο ελάχιστο αναγκαίο.
(226)
Η ΒΡΝ έλαβε σημαντικό ποσό ενίσχυσης πριν και μετά την εθνικοποίηση, όπως αναφέρεται στις αιτιολογικές σκέψεις 182 έως 185. Η ενίσχυση ήταν αναγκαία για την επιβίωση της τράπεζας κατά το απαιτούμενο διάστημα για την εφαρμογή της επιλεγείσας αναδιάρθρωσης, που συνίσταται στην πώληση ζωτικών στοιχείων στην BIC και την εκκαθάριση με την πάροδο του χρόνου των επισφαλών περιουσιακών στοιχείων. Η διαδικασία αναδιάρθρωσης θα έχει ως αποτέλεσμα την εξαφάνιση της ΒΡΝ ως ανεξάρτητης τράπεζας. Η δραστηριότητα λιανικής τραπεζικής που θα εξαγοραστεί από την BIC θα έχει ισολογισμό κατά 35 % μικρότερο από τον ισολογισμό τής ΒΡΝ πριν την εθνικοποίησή της. Με τις επικρατούσες συνθήκες της αγοράς, τα μέτρα αυτά (και συγκεκριμένα η απόσπαση των στοιχείων ενεργητικού μη λιανικής τραπεζικής και η μεταβίβασή τους στους ΦΕΣ) είναι άμεσα συνδεδεμένα με τη βιωσιμότητα της τράπεζας που θα παραμείνει στην αγορά. Η επιχείρηση και οι δραστηριότητες πλην της λιανικής τραπεζικής μεταβιβάστηκαν στους ΦΕΣ για να εκκαθαριστούν εν καιρώ. Η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι οι σημαντικές καθυστερήσεις στην εφαρμογή της αναδιάρθρωσης της ΒΡΝ συνδέονται με τις έκτακτες περιστάσεις που έπληξαν την πορτογαλική οικονομία και οδήγησαν στην υπογραφή του ΜΣ της 17ης Μαΐου 2011.
(227)
Όπως ανέφερε η Επιτροπή στην απόφαση της 24ης Οκτωβρίου 2011, εκτός από τα μέτρα που ελήφθησαν υπέρ της ΒΡΝ πριν την πώλησή της, η BIC ζητάει πρόσθετα μέτρα, τα οποία αναφέρονται στην αιτιολογική σκέψη 56.
(228)
Στην απόφαση της 24ης Οκτωβρίου 2011, η Επιτροπή έθεσε το ερώτημα αν η εισφορά κεφαλαίου που ζήτησε η BIC ήταν το ελάχιστο αναγκαίο ποσό για τη διασφάλιση της βιωσιμότητας. Λαμβάνοντας υπόψη τις προσαρμογές του ισοζυγίου που ζήτησε η BIC στην προσφορά της 20ής Ιουλίου 2011 και τις οικονομικές καταστάσεις του Ιουνίου 2011 της BPN, η Πορτογαλία εκτίμησε ότι ένα επίπεδο κεφαλαίου της τάξης των [200-400] εκατ. ευρώ αντιπροσωπεύει δείκτη βασικών ιδίων κεφαλαίων κατηγορίας 1 [10-18] %.
(229)
Η Πορτογαλία υποστηρίζει ότι το επίπεδο του κεφαλαίου είναι αποτέλεσμα της διαδικασίας διαγωνισμού, εάν επίσης ληφθεί υπόψη το τίμημα που θα καταβάλει η BIC στο κράτος (40 εκατ. ευρώ). Δικαιολογείται από τα έξοδα για την αναδιάταξη της βασικής επιχειρηματικής της δραστηριότητα της τράπεζας και από την ανάγκη να διατηρηθεί ένα επαρκές κεφαλαιακό απόθεμα ασφαλείας. Η Πορτογαλία θεωρεί ότι το απόθεμα ασφαλείας είναι επαρκές για τη διατήρηση ικανοποιητικού επιπέδου ιδίων κεφαλαίων, ιδίως τα πρώτα έτη της ενοποίησης, όπου λαμβάνεται επίσης υπόψη η αρνητική φήμη της ΒΡΝ και η δυσχερής οικονομική κατάσταση της Πορτογαλίας.
(230)
Πρέπει να επισημανθεί ότι, σύμφωνα με το σχέδιο αναδιάρθρωσης του Ιανουαρίου 2012, ο λόγος κεφαλαίου/υποχρεώσεων εκτιμάται ότι θα είναι [8-12] % στο τέλος του τέταρτου έτους μετά την πώληση και με βάση το απαισιόδοξο σενάριο θα ανέλθει σε [7-11] % (ελαφρώς χαμηλότερο από το ελάχιστο 10 % που επιβάλλει ο νόμος στην Πορτογαλία).
(231)
Η Επιτροπή μπορεί, συνεπώς, να συμπεράνει ότι ένα επίπεδο κεφαλαίου ισοδύναμο με δείκτη βασικών ιδίων κεφαλαίων κατηγορίας 1 [10-18] % είναι το αποτέλεσμα της διαδικασίας διαγωνισμού και είναι αναγκαίο για να διασφαλιστεί η βιωσιμότητα της τράπεζας, βάσει του σχεδίου αναδιάρθρωσης του Ιανουαρίου 2012.
(232)
Η Επιτροπή θεωρεί επίσης θετικό το γεγονός ότι η συμφωνία-πλαίσιο με την BIC περιλαμβάνει δέσμευση της BIC να μην διανείμει μερίσματα ή άλλες ισοδύναμες παροχές σε μετόχους σε σχέση με την ΒΡΝ για περίοδο πέντε ετών. Σκοπός της δέσμευσης αυτής είναι να διασφαλιστεί ότι η εισφορά κεφαλαίου στην ΒΡΝ δεν θα εκρεύσει άμεσα από την τράπεζα υπό μορφή διανομής κερδών σε μετόχους.
(233)
Εντούτοις, τα τελικά περιουσιακά στοιχεία που αγόρασε η BIC διαφέρουν από την προσφορά της BIC της 20ής Ιουλίου 2011 και η BIC διατηρεί ακόμη το δικαίωμα να επιστρέψει μη εξυπηρετούμενα δάνεια. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή θεωρεί ότι, για να διατηρηθεί η ενίσχυση στο ελάχιστο αναγκαίο, κάθε μείωση των RWA που θα είναι αποτέλεσμα της επιστροφής δανείων στο κράτος θα πρέπει να συνοδεύεται με αντίστοιχη μείωση κεφαλαίου, της τάξης του [10-18] % της μείωσης στα RWA. Η μείωση του κεφαλαίου θα μπορούσε να λάβει τη μορφή περικοπής της λογιστικής αξίας των δανείων που επιστρέφονται στο κράτος.
(234)
Η Επιτροπή καταγράφει ότι η BIC έχει δηλώσει ότι η ενοποιημένη οντότητα θα μπορούσε να διατηρήσει δείκτη βασικών ιδίων κεφαλαίων κατηγορίας 1 [10-18] % σε περίπτωση που θα επέστρεφε μη εξυπηρετούμενα δάνεια, χορηγώντας νέες πιστώσεις στην οικονομία. Η Επιτροπή θεωρεί ότι ένα τέτοιο μέτρο δεν θα περιόριζε την ενίσχυση στο ελάχιστο αναγκαίο για τους κατωτέρω λόγους. Πρώτον, ο δείκτης ιδίων κεφαλαίων της BIC πριν την πώληση θα είναι κατώτερος του [10-18] % την ημερομηνία της πώλησης. Συνεπώς, μόλις η ΒΡΝ συγχωνευθεί με την BIC, το επίπεδο των βασικών ιδίων κεφαλαίων κατηγορίας 1 της ενοποιημένης οντότητας θα μειωθεί άμεσα (όπως αποτυπώνεται στο σχέδιο αναδιάρθρωσης του Ιανουαρίου 2012). Κατά συνέπεια, εάν η ενοποιημένη οντότητα διατηρήσει δείκτη [10-18] % βασικών ιδίων κεφαλαίων κατηγορίας 1 μετά τη συγχώνευση, θα έχει κεφαλαιοποίηση ανώτερη από αυτήν που η ίδια η BIC έχει προβλέψει. Δεύτερον, το σχέδιο αναδιάρθρωσης του Ιανουαρίου 2012 προβλέπει ήδη τη χορήγηση νέων δανείων στην οικονομία και, για τον σκοπό αυτό, ο (πολύ υψηλός) δείκτης του [10-18] % των βασικών ιδίων κεφαλαίων κατηγορίας 1 της ΒΡΝ κατά τον χρόνο της πώλησης θεωρείται επαρκής. Δεν υπάρχει, συνεπώς, ανάγκη διάθεσης ακόμα μεγαλύτερου κεφαλαίου από αυτό που προέβλεπε το σχέδιο αναδιάρθρωσης του Ιανουαρίου 2012 για την παραγωγή νέων δανείων. Ως προς αυτό, η Επιτροπή εξετάζει θετικά τη δέσμευση που ανέλαβε η Πορτογαλία, ο δείκτης βασικών ιδίων κεφαλαίων κατηγορίας 1 της ΒΡΝ κατά την ημερομηνία πώλησης στην Banco BIC να μην είναι υψηλότερος του [10-18] % και ότι, σε περίπτωση μεταβίβασης στο κράτος, ή σε οποιαδήποτε ελεγχόμενη από το κράτος οντότητα, μη εξυπηρετούμενων δανείων μετά την πώληση, η Banco BIC ή η ενοποιημένη οντότητα θα μεταβιβάσει στο κράτος ή σε οποιαδήποτε οντότητα ελέγχεται από το κράτος όλο το κεφάλαιο που συνδέεται με τα εν λόγω δάνεια μέχρι ποσοστό [10-18] % των στοιχείων ενεργητικού σταθμισμένου κινδύνου.
(235)
Επιπλέον, η ανακοίνωση για τα μέτρα αναδιάρθρωσης αναφέρει ότι η απαγόρευση εξαγοράς είναι αναγκαία για να περιοριστεί η ενίσχυση στο ελάχιστο αναγκαίο. Η παράγραφος 23 της ίδιας ανακοίνωσης αναφέρει ρητά ότι «δεν πρέπει να χορηγούνται σε μια επιχείρηση δημόσιοι πόροι που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για τη χρηματοδότηση δραστηριοτήτων που στρεβλώνουν τον ανταγωνισμό και οι οποίες δεν συνδέονται με τη διαδικασία αναδιάρθρωσης. Παραδείγματος χάρη, η αγορά μετοχών σε άλλες εταιρείες ή οι νέες επενδύσεις δεν μπορούν να χρηματοδοτούνται από την κρατική ενίσχυση, εκτός εάν αυτό είναι απαραίτητο για την αποκατάσταση της βιωσιμότητας μιας επιχείρησης».
(236)
Η Επιτροπή παρατηρεί ότι, ήδη το σχέδιο αναδιάρθρωσης του Ιανουαρίου 2012, ανέφερε ότι η ενοποιημένη οντότητα θα καταστεί βιώσιμη επιχείρηση που θα πρέπει να επιτύχει αποδεκτή απόδοση ιδίων κεφαλαίων και ότι αναμένεται ακόμη και να παρουσιάσει κέρδη. Η αποκατάσταση της βιωσιμότητας δεν εξαρτάται από τις εξαγορές. Αντιθέτως, η Επιτροπή θεωρεί ότι μια απαγόρευση των εξαγορών θα διασφαλίσει την παραμονή στην τράπεζα του κεφαλαίου που κρίνεται αναγκαίο για την αναδιάρθρωση, συμβάλλοντας με τον τρόπο αυτό στην αποκατάσταση της βιωσιμότητας. Ως προς αυτό, η Επιτροπή θεωρεί ότι η δέσμευση της Πορτογαλίας να εφαρμόσει απαγόρευση εξαγορών είναι αναγκαία για να διασφαλιστεί το συμβιβάσιμο της ενίσχυσης αναδιάρθρωσης με την εσωτερική αγορά.
(237)
Όσον αφορά την ίδια συνεισφορά, η ανακοίνωση για τα μέτρα αναδιάρθρωσης επιβάλλει το κόστος αναδιάρθρωσης να βαρύνει όχι μόνο το κράτος αλλά και τους προηγούμενους επενδυτές και πρώην μετόχους μιας τράπεζας. Η απαίτηση αυτή εξασφαλίζει ότι οι διασωζόμενες τράπεζες αναλαμβάνουν επαρκώς την ευθύνη για τις συνέπειες της προηγούμενης συμπεριφοράς τους και παρέχει τα κατάλληλα κίνητρα για την μελλοντική συμπεριφορά τους.
(238)
Στην παρούσα περίπτωση, η Επιτροπή κρίνει ευνοϊκά το γεγονός ότι οι μέτοχοι έχουν απολέσει τη συμμετοχή τους στην τράπεζα χωρίς να λάβουν καμία αποζημίωση. Υπάρχει, συνεπώς, επαρκής συμμετοχή στον καταμερισμό των επιβαρύνσεων για μια τράπεζα η αξία της οποίας ήταν αρνητική σύμφωνα με την εκτίμηση δύο ανεξάρτητων εταιρειών που όρισε το πορτογαλικό κράτος. Κρίνει επίσης θετικά το γεγονός της αλλαγής και αντικατάστασης του διοικητικού συμβουλίου της ΒΡΝ το πλαίσιο της διαδικασίας εθνικοποίησης.
(239)
Η Επιτροπή επισημαίνει, ωστόσο, ότι οι κάτοχοι ομολόγων μειωμένης εξασφάλισης, ύψους 245 εκατ. ευρώ, θα παραμείνουν στην τράπεζα η οποία ιδιωτικοποιείται και μπορούν να συνεχίσουν να εισπράττουν τοκομερίδια.
(240)
Η παράγραφος 26 της ανακοίνωσης για τα μέτρα αναδιάρθρωσης αναφέρει ότι «οι τράπεζες δεν πρέπει να χρησιμοποιούν τις κρατικές ενισχύσεις για την αμοιβή των ιδίων κεφαλαίων τους (ίδια κεφάλαια και δάνεια μειωμένης εξασφάλισης), όταν οι δραστηριότητες αυτές δεν παράγουν επαρκή κέρδη».
(241)
Ως προς την περίοδο κατά την οποία η ΒΡΝ ήταν υπό αναδιάρθρωση, η ΒΡΝ δεν τήρησε την πολιτική της Επιτροπής για τα υβριδικά κεφαλαιακά μέσα, όπως ορίζει η παράγραφος 26 της ανακοίνωσης για τα μέτρα αναδιάρθρωσης. Σε αυτήν η Επιτροπή διευκρινίζει ότι, υπό συνθήκες αναδιάρθρωσης, η απορρόφηση ζημιών κατά τη διακριτική ευχέρεια της δικαιούχου τράπεζας (για παράδειγμα με την ελευθέρωση αποθεματικών ή τη μείωση των ιδίων κεφαλαίων) προκειμένου να εγγυηθεί την καταβολή μερισμάτων και τοκομεριδίων επί τρεχόντων δανείων μειωμένης εξασφάλισης, δεν συμβιβάζεται καταρχήν με τον στόχο του καταμερισμού των βαρών. Η Επιτροπή επισημαίνει ότι η καταβολή των τοκομεριδίων δεν τηρούσε αυτή την αρχή και έπρεπε να αντισταθμίζεται με ριζικότερη αναδιάρθρωση (55).
(242)
Η Επιτροπή κρίνει ότι η ριζική αναδιάρθρωση της τράπεζας μπορεί να είναι επαρκής για να αντισταθμίσει την έλλειψη καταμερισμού των επιβαρύνσεων.
(243)
Εντούτοις, εφόσον η τράπεζα πωλείται, η απαγόρευση της ανάκλησης δανείων έως τις 31 Δεκεμβρίου 2016 είναι αναγκαία, ώστε να εξασφαλιστεί το ελάχιστο επίπεδο καταμερισμού των βαρών στους μετόχους της τράπεζας.
(244)
Ως προς αυτό, η Επιτροπή καταγράφει τη δέσμευση της Πορτογαλίας ότι, για να συμβάλει στη διαδικασία αναδιάρθρωσης της ΒΡΝ, η Banco BIC, η ενοποιημένη οντότητα και η Πορτογαλία δεν θα ασκήσουν έως τις 31 Δεκεμβρίου 2016 κανένα δικαίωμα προαίρεσης σε σχέση με δάνεια μειωμένης εξασφάλισης που εξέδωσε η ΒΡΝ πριν την ημερομηνία της πώλησής της.
(245)
Η Επιτροπή επισημαίνει ότι η αμοιβή για κάθε ένα από τα μέτρα ενίσχυσης που απαριθμούνται στις αιτιολογικές σκέψεις 182 έως 185 ανωτέρω, και ιδίως για τις εγγυήσεις, την εισφορά κεφαλαίου και τη μεταβίβαση στοιχείων ενεργητικού στους ΦΕΣ, δεν είναι σύμφωνη με τις σχετικές ανακοινώσεις της Επιτροπής.
(246)
Οι κρατικές ενισχύσεις τιμολογήθηκαν σε 20 μ.β., επίπεδο πολύ χαμηλότερο από αυτό που προκύπτει από την εφαρμογή των κανόνων της Επιτροπής σχετικά με την αμοιβή για τις κρατικές εγγυήσεις για υποχρεώσεις που εκδίδουν χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί.
(247)
Η εισφορά κεφαλαίου 600 εκατ. ευρώ στην ΒΡΝ τον Φεβρουάριο 2012 σαφώς δεν περιέχει αμοιβή σύμφωνη με την ανακοίνωση για τα μέτρα αναδιάρθρωσης. Πράγματι, οι πορτογαλικές αρχές δεν προσδοκούν καμία αμοιβή για το κεφάλαιο που εισέφεραν. Ο πραγματικός σκοπός της εισφοράς κεφαλαίου ήταν να επιτραπεί η πώληση της τράπεζας σε αρνητική τιμή.
(248)
Όσον αφορά τη μεταβίβαση περιουσιακών στοιχείων στους ΦΕΣ στη λογιστική αξία, μολονότι η Επιτροπή αναγνωρίζει από θεωρητική άποψη ότι σκοπός της μεταβίβασης περιουσιακών στοιχείων στους τρεις ΦΕΣ είναι να προστατευθεί η βιωσιμότητα της ΒΡΝ και να καταστεί δυνατή η πώλησή της, η μεταβίβαση στη λογιστική αξία συνεπάγεται τη χορήγηση ενίσχυσης που δεν είναι σύμφωνη με τις βασικές απαιτήσεις της ανακοίνωσης σχετικά με τα απομειωμένα περιουσιακά στοιχεία (IAC). Συγκεκριμένα, προβλέπεται η μεταβίβαση στη λογιστική αξία η οποία είναι κατά πολύ ανώτερη από την πραγματική οικονομική αξία και δεν προβλέπεται καμία αμοιβή για το κράτος. Η IAC αναγνωρίζει ότι η εκτενής αναδιάρθρωση μπορεί να αντισταθμίσει την πιθανή μη εναρμόνιση με τα βασικά κριτήρια αυτής της ανακοίνωσης, συμπεριλαμβανομένων των κριτηρίων τιμολόγησης. Η ριζική αναδιάρθρωση της ΒΡΝ είναι στοιχείο που θα επέτρεπε στην Επιτροπή να κρίνει ότι το εν λόγω μέτρο είναι σύμφωνο με τις προβλέψεις της ανακοίνωσης σχετικά με τα απομειωμένα περιουσιακά στοιχεία. Συνεπώς, η μεταβίβαση περιουσιακών στοιχείων στους ΦΕΣ θα μπορούσε να συνεκτιμηθεί μαζί με τα υπόλοιπα μέτρα υπέρ της ΒΡΝ και στο πλαίσιο μιας ριζικής αναδιάρθρωσης.
(249)
Η παράγραφος 25 της ανακοίνωσης για τα μέτρα αναδιάρθρωσης ορίζει ότι κάθε παρέκκλιση από τον κατάλληλο ex ante καταμερισμό των επιβαρύνσεων που ενδέχεται να έχει επιτραπεί κατ' εξαίρεση κατά τη φάση διάσωσης για λόγους διατήρησης της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας θα πρέπει να αντισταθμιστεί με περαιτέρω συνεισφορά σε μεταγενέστερο στάδιο της αναδιάρθρωσης, παραδείγματος χάρη με τη μορφή ρητρών ανάκτησης ή/και ριζικότερης αναδιάρθρωσης, όπως με πρόσθετα μέτρα για τον περιορισμό των στρεβλώσεων του ανταγωνισμού.
(250)
Η Επιτροπή θεωρεί ότι η αναδιάρθρωση της ΒΡΝ είναι αρκούντως ριζική. Καταρχάς επισημαίνει το μικρό μέγεθος της τράπεζας. Η διαδικασία αναδιάρθρωσης θα έχει ως αποτέλεσμα τον αφανισμό της ΒΡΝ ως ανεξάρτητης τράπεζας. Ο ισολογισμός της δραστηριότητας λιανικής τραπεζικής την οποία θα εξαγοράσει η BIC είναι κατώτερος του 35 % του ισολογισμού της ΒΡΝ πριν την εθνικοποίηση. Επιχειρήσεις και δραστηριότητες πλην της λιανικής τραπεζικής έχουν εξαλειφθεί διά παντός.
(251)
Συνεπώς, η Επιτροπή μπορεί να κρίνει ότι ο καταμερισμός των επιβαρύνσεων είναι επαρκής, δεδομένης της ριζικής αναδιάρθρωσης της ΒΡΝ.
6.3.3 Μέτρα για τον περιορισμό των στρεβλώσεων του ανταγωνισμού
(252)
Ως προς τα μέτρα για τον περιορισμό των στρεβλώσεων του ανταγωνισμού, η ανακοίνωση για τα μέτρα αναδιάρθρωσης προβλέπει ότι ο χαρακτήρας και η μορφή παρόμοιων μέτρων εξαρτάται από το ποσό της ενίσχυσης και τους όρους και τις περιστάσεις υπό τις οποίες χορηγήθηκε καθώς και από τα χαρακτηριστικά των αγορών στις οποίες θα δραστηριοποιείται η δικαιούχος τράπεζα.
(253)
Ενώ το ποσό της ενίσχυσης που έλαβε η ΒΡΝ είναι σημαντικό, πρέπει να ληφθεί υπόψη το περιορισμένο μέγεθος της ΒΡΝ. Όπως αναφέρεται στην παράγραφο 32 της ανακοίνωσης για τα μέτρα αναδιάρθρωσης, η Επιτροπή θα αναλύσει τις πιθανές επιπτώσεις της ενίσχυσης στις αγορές στις οποίες θα δραστηριοποιείται η δικαιούχος τράπεζα μετά την αναδιάρθρωση. Πρωτίστως, θα εξετάζεται το μέγεθος και η σχετική σημασία της τράπεζας στις αγορές στις οποίες δραστηριοποιείται, όταν αποκατασταθεί η βιωσιμότητά της.
(254)
Ως προς αυτό, η Επιτροπή επισημαίνει ότι η ΒΡΝ θα πάψει να λειτουργεί ως ίδια οικονομική οντότητα όπως ήταν πριν την παρέμβαση του κράτους (56). Έχει εθνικοποιηθεί και έχει υποστεί ριζική αναδιάρθρωση. Ως εκ τούτου, η τράπεζα που θα ανταγωνίζεται στην αγορά θα είναι πολύ μικρότερη.
(255)
Η ΒΡΝ ήταν ο έβδομος σε μέγεθος χρηματοπιστωτικός οργανισμός στην Πορτογαλία με βάση τον ισολογισμό της στα τέλη του 2008. Μετά την εθνικοποίηση της, το μέγεθός της περιορίστηκε, ιδίως λόγω της εκροής καταθέσεων. Στα μέσα του 2011, καταλάμβανε τη δωδέκατη θέση με μερίδιο αγοράς κατώτερο του 1 % τόσο στις καταθέσεις όσο και στα δάνεια. Τα δάνεια και οι καταθέσεις μειώθηκαν σχεδόν κατά το ήμισυ την περίοδο 2008-2011.
(256)
Στις παρατηρήσεις της για την απόφαση της 24ης Οκτωβρίου 2011, η Πορτογαλία ανέφερε καταρχάς ότι, ήδη πριν την εθνικοποίηση, το μερίδιο αγοράς της ΒΡΝ ήταν περίπου [1-2] %. Δεύτερον, μετά την εθνικοποίηση, η ΒΡΝ αναδιαρθρώθηκε ριζικά και το μέγεθός της εξακολούθησε να μειώνεται. Τρίτον, ακόμη και μετά τη συγχώνευση με την BIC, η νέα ενοποιημένη οντότητα θα έχει μερίδιο αγοράς [ 1] % στην Πορτογαλία, εφόσον το μερίδιο αγοράς της ΒΡΝ είναι σήμερα περίπου [ 1] %, τόσο για τα δάνεια προς τους πελάτες όσο και τις καταθέσεις, και τα μερίδια αγοράς της BIC είναι της τάξης του [ 1] % για τα δάνεια και [ 1] % για τις καταθέσεις.
(257)
Η Επιτροπή επισημαίνει επίσης ότι η πώληση της τραπεζικής δραστηριότητας μέσω διαδικασίας διαγωνισμού έδωσε στους ανταγωνιστές την ευκαιρία να εξαγοράσουν το σήμα και τη δραστηριότητα της ΒΡΝ, περιορίζοντας με τον τρόπο αυτό τις στρεβλώσεις του ανταγωνισμού.
(258)
Η Επιτροπή αποτιμά επίσης θετικά τη μερισματική πολιτική, όπως ορίζεται στην αιτιολογική σκέψη 56, σημείο (xiii).
(259)
Ακόμη, η παράγραφος 44 της ανακοίνωσης για τα μέτρα αναδιάρθρωσης αναφέρει επίσης ότι οι τράπεζες δεν πρέπει να επικαλούνται την κρατική στήριξη ως ανταγωνιστικό πλεονέκτημα κατά την εμπορική προώθηση των χρηματοπιστωτικών προσφορών τους. Η Επιτροπή κρίνει θετικά τη δέσμευση που ανέλαβε η Πορτογαλία ότι η BIC δεν θα κάνει αναφορά στη χρήση της κρατικής ενίσχυσης κατά τις διαφημιστικές εκστρατείες της και την επικοινωνία της με επενδυτές.
(260)
Στην απόφαση της 24ης Οκτωβρίου 2011, η Επιτροπή εξέφρασε αμφιβολίες αν τα προβλεπόμενα μέτρα ήταν επαρκή σε σχέση με το συνολικό ποσό της ενίσχυσης και το γεγονός της ανακεφαλαιοποίησης της ΒΡΝ, της παροχής εγγυήσεων και της λήψης μέτρων για την απομείωση των στοιχείων ενεργητικού της, χωρίς αυτή να καταβάλει αμοιβή σύμφωνα με τις απαιτήσεις των σχετικών ανακοινώσεων.
(261)
Συγκεκριμένα, η Επιτροπή επισήμανε ότι η τράπεζα θα δραστηριοποιούνταν στην αγορά με δείκτη βασικών ιδίων κεφαλαίων κατηγορίας 1 [10-18] %, πολύ υψηλότερο από το ελάχιστο ποσοστό του 9 % που απαιτείται για το τέλος του 2011 και του 10 % στα τέλη του 2012.
(262)
Επιπλέον, η BIC ζήτησε το δικαίωμα να επιστρέψει εντός […] μηνών μη εξυπηρετούμενα δάνεια επί τουλάχιστον […] ημέρες (μέχρι το […] % της συνολικής ονομαστικής αξίας του χαρτοφυλακίου δανείων). Ζήτησε επίσης να διατηρηθεί η πιστωτική διευκόλυνση από την CGD σε δύο μορφές. Η πρώτη συνίσταται σε διατήρηση του προγράμματος έκδοσης εμπορικών χρεογράφων με πιστώσεις ύψους μέχρι [150-500] εκατ. ευρώ με κρατική εγγύηση για διάρκεια τριών ετών και τη δέσμευση της CGD να διατηρήσει τους όρους πιστωτικής διευκόλυνσης μέχρι […]. Η δεύτερη συνίσταται σε νέα πιστωτική διευκόλυνση που θα χορηγήσει η CGD για ποσό μέχρι [150-350] εκατ. ευρώ για την αντιστάθμιση μείωσης των καταθέσεων κάτω των 1,8 δισ. ευρώ με αμοιβή Euribor +[…] μ.β.
(263)
Αυτό θα πρέπει να εξασφαλίσει ότι η κρατική ενίσχυση δεν θα χρησιμοποιηθεί από την ενοποιημένη οντότητα για να αναπτυχθεί σε βάρος ανταγωνιστών και ότι θα αντιμετωπιστούν σωστά οι στρεβλώσεις που προκαλεί η ενίσχυση στον ανταγωνισμό.
(264)
Λόγω της τεταμένης κατάστασης στην αγορά και των αυστηρών όρων που επέβαλε η πορτογαλική κυβέρνηση στον τραπεζικό κλάδο μετά τα γεγονότα που οδήγησαν στην υπογραφή του ΜΣ, η Επιτροπή θεωρεί ότι οι εν λόγω πιστωτικές διευκολύνσεις θα επηρεάσουν σημαντικά τη δυνατότητα της ενοποιημένης οντότητας να ανταγωνίζεται στην αγορά με τους άλλους συντελεστές της αγοράς οι οποίοι δεν έχουν λάβει κρατική ενίσχυση.
(265)
Η κρατική ενίσχυση μπορεί, συνεπώς, να κριθεί συμβιβάσιμη μόνο εφόσον ληφθούν επαρκή μέτρα που διασφαλίζουν ότι η κρατική ενίσχυση δεν χρησιμοποιείται σε βάρος ανταγωνιστών, ορισμένοι από τους οποίους δεν έχουν λάβει παρόμοια στήριξη του δημοσίου. Πρέπει να διατηρηθούν ισότιμοι όροι ανταγωνισμού μεταξύ των τραπεζών οι οποίες έχουν λάβει κρατική ενίσχυση και εκείνων που δεν έχουν λάβει. Η κρατική ενίσχυση δεν πρέπει να αποδυναμώνει τα κίνητρα φορέων που δεν έχουν λάβει κρατική ενίσχυση να ανταγωνίζονται, να επενδύουν και να καινοτομούν, ούτε να δημιουργεί εμπόδια εισόδου που θα υπονόμευαν τη διασυνοριακή δραστηριότητα.
(266)
Είναι αναγκαίο να εξασφαλιστεί ότι η ενοποιημένη οντότητα δεν επωφελείται από ανταγωνιστικό πλεονέκτημα το οποίο είναι αποτέλεσμα της μετάθεσης του κινδύνου ρευστότητας στο κράτος και από την εισφορά κεφαλαίου.
(267)
Πρώτον, η Επιτροπή θεωρεί ότι, για να περιοριστούν οι στρεβλώσεις του ανταγωνισμού που απορρέουν από το γεγονός ότι η τράπεζα θα διαθέτει δείκτη κεφαλαίου/υποχρεώσεων υψηλότερο από το ελάχιστο απαιτούμενο (βλ. αιτιολογική σκέψη 261), κάθε μείωση των RWA που είναι αποτέλεσμα της επιστροφής δανείων στο κράτος πρέπει να συνοδεύεται με αντίστοιχη μείωση κεφαλαίου. Συνεπώς, η δέσμευση που ανέλαβε η Πορτογαλία για το ανώτατο κεφαλαιακό επίπεδο της ΒΡΝ είναι αναγκαία προκειμένου να διασφαλιστεί το συμβιβάσιμο της ενίσχυσης αναδιάρθρωσης με την εσωτερική αγορά.
(268)
Δεύτερον, η Επιτροπή θεωρεί ότι η διάρκεια του πιστωτικού ορίου των [150-500] εκατ. ευρώ που συνδέεται με το πρόγραμμα έκδοσης εμπορικών χρεογράφων της ΒΡΝ θα πρέπει να περιοριστεί σε περίοδο […] ετών. Επιπλέον, το τίμημα για τη δεύτερη πιστωτική διευκόλυνση πρέπει να είναι πλησιέστερο προς τους όρους της αγοράς και να οριστεί σε Euribor +[…] μ.β. Ταυτόχρονα, η Πορτογαλία πρέπει να ζητήσει την προηγούμενη έγκριση της Επιτροπής για τη χορήγηση κάθε πιστωτικού ορίου ή εγγυήσεων από την CGD ή το κράτος μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 2016, ώστε να διασφαλιστεί η μη καταστρατήγηση αυτών των περιορισμών. Ως προς αυτό, η Επιτροπή επισημαίνει τις δεσμεύσεις που ανέλαβε η Πορτογαλία για τις πιστωτικές διευκολύνσεις. Είναι αναγκαίες για να διασφαλιστεί το συμβιβάσιμο της ενίσχυσης αναδιάρθρωσης με την εσωτερική αγορά.
(269)
Τρίτον, η ανακοίνωση για τα μέτρα αναδιάρθρωσης συνδέει επίσης την απαγόρευση εξαγοράς με τις στρεβλώσεις του ανταγωνισμού. Οι παράγραφοι 39 και 40 της ανακοίνωσης ορίζουν ότι «οι κρατικές ενισχύσεις δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται εις βάρος των ανταγωνιστών που δεν τυγχάνουν παρόμοιας κρατικής στήριξης» και ότι «οι τράπεζες δεν πρέπει καταρχήν να χρησιμοποιούν τις κρατικές ενισχύσεις για την εξαγορά ανταγωνιζόμενων επιχειρήσεων». Η Επιτροπή χαιρετίζει τη δέσμευση της Πορτογαλίας που αναφέρεται στην αιτιολογική σκέψη 236 να εφαρμόσει απαγόρευση εξαγοράς έως τις 31 Δεκεμβρίου 2016.
(270)
Τέλος, το δικαίωμα της BIC να επιστρέψει στο κράτος μη εξυπηρετούμενα δάνεια πρέπει να λήξει σε […] και όχι […] μήνες μετά την ημερομηνία της πώλησης. Η Επιτροπή θεωρεί ότι η BIC είχε την ευκαιρία να επανεξετάσει τα δάνεια της ΒΡΝ από την προκήρυξη του διαγωνισμού και, συγκεκριμένα, μετά την υπογραφή της συμφωνίας-πλαισίου στις 9 Δεκεμβρίου 2011. Επιπλέον, το χαρτοφυλάκιο δανείων έχει ήδη εκκαθαριστεί δύο φορές: πρώτον με τη μεταβίβαση των λιγότερων εξυπηρετούμενων δανείων στους ΦΕΣ τον Δεκέμβριο του 2010 και, στη συνέχεια, από την BIC, εφόσον ο αγοραστής ζήτησε να έχει το δικαίωμα να επιστρέψει στο κράτος συμπληρωματικά ποσά δανείων για να επιτευχθεί δείκτης LTD [110-150] %.
(271)
Η Επιτροπή επισημαίνει ότι κάθε πρόσθετη δυνατότητα επιστροφής δανείων παρέχει στην BIC προστασία έναντι του κινδύνου επιδείνωσης της οικονομικής κατάστασης. Κάθε συνακόλουθη «μη εξυπηρέτηση δανείων» θα αντανακλούσε κατά πάσα πιθανότητα την επιδείνωση της οικονομικής κατάστασης και, ως εκ τούτου, θα έπληττε το σύνολο του τραπεζικού τομέα. Το δικαίωμα της BIC να επιστρέψει στο κράτος μη εξυπηρετούμενα δάνεια νοθεύει τον ανταγωνισμό, εφόσον καμία άλλη τράπεζα δεν θα έχει αυτή τη δυνατότητα. Η δυνατότητα επιστροφών πρέπει, συνεπώς, να μειωθεί μέχρι […] το αργότερο. Ως προς αυτό, η Επιτροπή χαιρετίζει τη δέσμευση που ανέλαβε η Πορτογαλία να τηρήσει την προθεσμία […].
6.3.4 Συμπέρασμα
(272)
Εάν τηρηθούν σωστά όλες οι δεσμεύσεις που περιγράφονται στο σημείο 5.2, το σχέδιο αναδιάρθρωσης του Ιανουαρίου 2012 παρέχει επαρκή αποδεικτικά στοιχεία ότι η μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα της ενοποιημένης οντότητας θα έχει αποκατασταθεί, ότι θα επιτευχθεί επαρκής καταμερισμός επιβαρύνσεων και έχουν ληφθεί τα αναγκαία μέτρα για να περιοριστούν οι αδικαιολόγητες στρεβλώσεις. Συνεπώς, η Επιτροπή μπορεί να κηρύξει το σχέδιο αναδιάρθρωσης του Ιανουαρίου 2012 συμβατό με την ανακοίνωση για τα μέτρα αναδιάρθρωσης.
6.3.5 Παρακολούθηση
(273)
Η παράγραφος 46 της ανακοίνωσης για τα μέτρα αναδιάρθρωσης αναφέρει ότι, για να εξακριβωθεί ότι το σχέδιο αναδιάρθρωσης εφαρμόζεται ορθά, η Επιτροπή ζητά από το κράτος μέλος να υποβάλει λεπτομερείς τακτικές εκθέσεις. Κατά συνέπεια, η Πορτογαλία πρέπει να υποβάλει στην Επιτροπή παρόμοιες εκθέσεις ανά εξάμηνο, αρχής γενομένης από την ημερομηνία της παρούσας απόφασης.
7. Συμπέρασμα
(274)
Η Επιτροπή εκφράζει την απογοήτευσή της για το γεγονός ότι η Πορτογαλία εφάρμοσε παράνομα την κρατική ενίσχυση που παρατίθεται στο σημείο 6.1.2 «Ποσοτικός προσδιορισμός της κρατικής ενίσχυσης», κατά παράβαση του άρθρου 108 παράγραφος 3 της Συνθήκης. Εντούτοις, η εν λόγω ενίσχυση, μαζί με άλλα μέτρα ενίσχυσης που εξετάζονται στην παρούσα απόφαση, μπορεί να κριθούν συμβιβάσιμα, εφόσον εφαρμοστούν οι δεσμεύσεις που περιγράφονται στο σημείο 5.2,
ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΠΟΦΑΣΗ
Άρθρο 1
1. Τα ακόλουθα μέτρα που εφάρμοσε η Πορτογαλία συνιστούν κρατική ενίσχυση:
i.
τα δάνεια που χορήγησε η CGD πριν την εθνικοποίηση·
ii.
τα δάνεια και πιστωτικές διευκολύνσεις που χορήγησε η CGD στην BPN μετά την εθνικοποίηση και πριν από την πώληση με ή χωρίς ρητή κρατική εγγύηση·
iii.
η μεταβίβαση περιουσιακών στοιχείων από την ΒΡΝ στους ΦΕΣ στην ονομαστική αξία πριν και μετά την πώληση·
iv.
η εισφορά κεφαλαίου από το κράτος της 15ης Φεβρουαρίου 2012·
v.
η παροχή από την CGD πιστωτικών διευκολύνσεων τις οποίες ζήτησε η BIC για την ενοποιημένη οντότητα·
vi.
το δικαίωμα της BIC να μεταβιβάσει καταθέσεις με τιμολόγηση άνω των […] μ.β. στο κράτος ή να καταβάλει το κράτος τη διαφορά· και
vii.
η μεταβίβαση στο κράτος του κόστους σε σχέση με δικαστικές διαφορές.
2. Τα μέτρα ενίσχυσης που ορίζονται στην παράγραφο 1 είναι συμβιβάσιμα με την εσωτερική αγορά με βάση τις δεσμεύσεις που παρατίθενται στο σημείο 5.2.
Άρθρο 2
Εντός δύο μηνών από την κοινοποίηση της παρούσας απόφασης, η Πορτογαλία ενημερώνει την Επιτροπή για τα μέτρα που έχει λάβει προκειμένου να συμμορφωθεί με την παρούσα απόφαση. Επιπλέον, η Πορτογαλία υποβάλλει αναλυτικές εκθέσεις για τα μέτρα που έχει λάβει για τη συμμόρφωση με την απόφαση, αρχής γενομένης σε έξι μήνες από την ημερομηνία της παρούσας απόφασης.
Άρθρο 3
Η παρούσα απόφαση απευθύνεται στην Πορτογαλική Δημοκρατία.
Βρυξέλλες, 27 Μαρτίου 2012.
ROZHODNUTÍ KOMISE
ze dne 27. března 2012
o opatřeních SA. 26909 (2011/C), která provedlo Portugalsko za účelem restrukturalizace společnosti Banco Português de Negócios (BPN)
(oznámeno pod číslem C(2012) 2043)
(Pouze portugalské znění je závazné)
(Text s významem pro EHP)
(2012/660/EU)
EVROPSKÁ KOMISE,
s ohledem na Smlouvu o fungování Evropské unie, a zejména na čl. 108 odst. 2 první pododstavec této smlouvy,
poté, co vyzvala zúčastněné strany k podání připomínek (1) v souladu s čl. 108 odst. 2 Smlouvy, a s ohledem na tyto připomínky,
vzhledem k těmto důvodům:
1. Postup
(1)
Dne 2. listopadu 2008 schválila portugalská vláda návrh zákona o zestátnění akcií představujících akciový kapitál společnosti Banco Português de Negócios, S.A. (dále jen „BPN“ nebo „banka“). Tento právní předpis byl vyhlášen dne 11. listopadu 2008 jako zákon č. 62-A/2008 (dále jen „zákon o zestátnění“). K zestátnění společnosti BPN došlo dne 12. listopadu za nulovou cenu.
(2)
Dne 5. listopadu 2008 informovaly portugalské orgány Komisi o schválení návrhu zákona portugalskou vládou. Dne 11. a 13. listopadu 2008 pak Komisi uvědomily o vyhlášení zákona o zestátnění.
(3)
Komise si neprodleně vyžádala další informace o případných opatřeních státní podpory, která mají být v rámci zestátnění provedena ve prospěch společnosti BPN, a rovněž předložení plánu restrukturalizace společnosti BPN.
(4)
Portugalsko nepodalo předběžné oznámení o opatřeních, která stát provedl ve prospěch společnosti BPN. Portugalsko Komisi o těchto opatřeních informovalo až se značným zpožděním a poté, co o to bylo opakovaně požádáno.
(5)
V této souvislosti podala Komise dne 14. listopadu 2008 žádosti o informace týkající se konkrétních opatření státní podpory, která byla provedena ve prospěch společnosti BPN, a vyžádala si rovněž plán restrukturalizace. Dne 5. ledna a 23. a 29. dubna 2009 zaslala Komise upomínky.
(6)
Na žádosti o informace portugalské orgány odpověděly dne 8. ledna, 28. dubna a 23. června 2009, aniž by však poskytly informace o konkrétních opatřeních státní podpory ve prospěch společnosti BPN nebo předložily plán restrukturalizace. Ve svém dopise ze dne 23. června 2009 portugalské orgány uvedly, že zvažují možnost oddělení aktiv společnosti BPN a prodej banky.
(7)
Dne 17. července, 4. a 14. září a 30. listopadu 2009 a 5. února a 16. března 2010 Komise své žádosti o informace zopakovala.
(8)
Portugalské orgány odpověděly dne 14. srpna 2009 a uvedly, že společnost BPN vydá obchodní cenné papíry v celkové hodnotě 2 miliardy EUR a že tyto cenné papíry upíše společnost Caixa Geral de Depósitos (dále jen „CGD“) se státní zárukou. Podle jejich názoru vyplývá záruka přímo ze zákona o zestátnění, a nemůže proto představovat státní podporu. Dne 12. října 2009 zaslaly portugalské orgány další informace o zásahu společnosti CGD a státu. Dne 21. listopadu 2009 a 17. a 18. února a 31. března 2010 poskytly portugalské orgány doplňující informace.
(9)
Po schůzce s portugalskými orgány, která se konala dne 16. června 2010, požádala Komise dne 12. srpna 2010 znovu portugalské orgány, aby neprodleně předložily mimo jiné plán restrukturalizace společnosti BPN. Žádný plán však předložen nebyl, a Komise proto zaslala dne 31. srpna 2010 oficiální upomínku podle čl. 5 odst. 2 nařízení Rady (ES) č. 659/1999 ze dne 22. března 1999, kterým se stanoví prováděcí pravidla k článku 93 Smlouvy o ES (nyní článek 108 Smlouvy o fungování Evropské unie) (2).
(10)
Dne 14. září 2010 zaslaly portugalské orgány dokument s názvem „Memorando: a nacionalização, a reestruturação e a reprivatização projectada do Banco Português de Negócios, SA“ (dále jen „memorandum ze dne 14. září 2010“), který nastiňoval plán restrukturalizace společnosti BPN a hlavní prvky procesu privatizace.
(11)
Poté, co Komise zjistila, že v memorandu ze dne 14. září 2010 dosud chybí některé informace, zaslala dne 29. září 2010 portugalským orgánům dopis s žádostí o doplňující informace. E-mailem ze dne 15. listopadu 2010 požádaly portugalské orgány o prodloužení lhůty pro odpověď, které Komise schválila dopisem ze dne 18. listopadu 2010. Portugalské orgány poskytly další objasnění v dopise ze dne 26. listopadu 2010 a v e-mailu ze dne 25. ledna 2011.
(12)
Dne 16. února 2011 si Komise vyžádala objasnění řady bodů a další údaje. Portugalské orgány odpověděly dne 16. března 2011.
(13)
V rámci schůzek, které předcházely podepsání memoranda o porozumění (3) dne 17. května 2011 mezi Portugalskem na straně jedné a Mezinárodním měnovým fondem, Evropskou centrální bankou a Evropskou komisí na straně druhé, se dne 27. dubna 2011 konala schůzka Komise s vedením společnosti BPN. V memorandu o porozumění se předpokládal prodej společnosti BPN do konce července 2011. Komise proto zaslala dne 20. května 2011 žádosti o informace ohledně restrukturalizace banky a plánovaného postupu prodeje. Jelikož portugalské orgány neposkytly žádnou odpověď, byla dne 8. července 2011 zaslána upomínka spolu s další žádostí o informace, a to na základě tiskových zpráv o dalších státních prostředcích, jež byly společnosti BPN poskytnuty ve formě státní záruky. Portugalské orgány podaly přehled o procesu privatizace dne 5. srpna 2011.
(14)
Dne 10. srpna 2011 se Komise sešla s portugalskými orgány. Během této schůzky a posléze dne 28. srpna 2011 poskytly portugalské orgány Komisi doplňující informace. Další informace obdržela Komise dne 14. září a 14. října 2011.
(15)
Rozhodnutím ze dne 24. října 2011 zahájila Komise s ohledem na údajnou podporu, která byla poskytnuta společnostem BPN a Banco BIC Português S.A. (dále jen „BIC“) (4), řízení podle čl. 108 odst. 2 Smlouvy, a to s číslem jednacím SA.26909.
(16)
Rozhodnutí ze dne 24. října 2011 bylo zveřejněno dne 20. prosince 2011. Ve lhůtě jednoho měsíce nebyly obdrženy žádné připomínky třetích stran.
(17)
Dne 9. prosince 2011 předložilo Portugalsko Komisi rámcovou smlouvu, která byla téhož dne podepsána mezi společností BIC a portugalskými orgány (dále jen „rámcová smlouva“).
(18)
Dne 20. ledna 2012 poskytlo Portugalsko odpověď na připomínky uvedené v rozhodnutí ze dne 24. října 2011. Téhož dne poskytly portugalské orgány rovněž doplňující informace, včetně nového plánu restrukturalizace společnosti BPN (dále jen „plán restrukturalizace z ledna 2012“), a odpovědělo na dodatečné dotazy ohledně rámcové smlouvy, které Komise položila dne 21. prosince 2011. Tyto informace byly dne 3. února 2012 doplněny o obchodní plán a plán životaschopnosti, který vyhotovila společnost BIC a který se pro účely tohoto rozhodnutí pokládá za nedílnou součást plánu restrukturalizace z ledna 2012. Další informace byly poskytnuty dne 10., 17. a 23. února 2012 v odpovědi na dodatečné otázky, které Komise portugalským orgánům zaslala dne 8., 14. a 17. února 2012. Dne 16. března 2012 poskytlo Portugalsko Komisi řadu závazků.
(19)
Během řízení došlo k četným výměnám informací, telekonferencím a schůzkám mezi portugalským státem, společností BPN a Komisí.
2. Popis příjemců podpory a opatření
2.1 Příjemce podpory a jeho potíže
(20)
Společnost BPN je finanční instituce, která sídlí v Portugalsku a poskytuje širokou škálu bankovních služeb. Dne 11. listopadu 2008 byla zestátněna, přičemž v té době měla síť sestávající z 213 poboček (z toho 4 ve Francii), přibližně 2 200 zaměstnanců a její celková aktiva činila 6,6 miliardy EUR, což představuje zhruba 2 % všech aktiv portugalského retailového bankovnictví.
(21)
Podle portugalských orgánů (5) se společnost BPN potýkala s problémy s likviditou od léta 2008 a dne 18. července 2008 jí ratingová agentura Moody’s snížila rating z Baa1 na Baa3 (6). Zatímco na konci srpna měla společnost BPN kladnou hodnotu likvidity ve výši 316 milionů EUR, do dne 22. října 2008 vykazovala značnou zápornou hodnotu likvidity ve výši 831 milionů EUR a její vkladový účet u portugalské národní banky (dále jen „BdP“) zdaleka zaostával za průměrnými částkami, které by musela udržovat, aby splňovala zákonné limity. V této fázi bylo v říjnu 2008 provedeno několik iniciativ, aby banka mohla překonat potíže s likviditou, jimž čelila, a aby se zamezilo zpožďování plateb, a to zejména poskytnutím zvláštní podpory likvidity ve formě půjček a prostřednictvím jiných operací BdP a společnosti CGD ve vlastnictví státu (7).
(22)
Vzhledem k výši nahromaděných ztrát společnosti BPN nepovažovaly portugalské orgány další podporu likvidity za schůdnou kvůli „vysokému riziku, jemuž by byly [BdP a CGD] vystaveny“ (8). Akcionáři společnosti BPN předložili plán, vláda však na základě stanoviska BdP ze dne 30. října 2008 nepovažovala tento plán za proveditelný. Jelikož společnost BPN neplnila kvůli vysoké úrovni znehodnocených aktiv (9) požadavky na solventnost, navrhla vláda parlamentu zestátnění společnosti BPN za nulovou cenu (10). Tento návrh byl schválen dne 11. listopadu 2008 zákonem č. 62-A/2008 (zákon o zestátnění).
(23)
Podle portugalských orgánů vyplývalo znehodnocení z machinací a nezákonných praktik, které byly zjištěny BdP a při externích auditech provedených v červnu 2008 a jež byly posléze ve zprávě BdP za rok 2009 popsány jako „podvodné jednání, trvalé a úmyslné, na nejvyšší úrovni vedení skupiny“ (11). Tyto praktiky měly za následek vyšetřování a zahájení několika správních řízení kvůli porušení předpisů („processos de contra-ordenação“) a podání žaloby státnímu zastupitelství.
(24)
Podle zákona o zestátnění byla společnost CGD pověřena správou společnosti BPN, jmenováním členů řídících orgánů společnosti BPN a stanovením cílů řízení společnosti BPN do 60 dnů od zestátnění. Zákon o zestátnění rovněž stanovil, že případná opatření v oblasti úvěrů nebo podpory likvidity, která společnost CGD provede „ve prospěch společnosti BPN v rámci zestátnění nebo v zastoupení státu …, využijí státní záruku“ (12).
2.2 Opatření finanční podpory před zestátněním
(25)
Před zestátněním v listopadu 2008 již společnost BPN využívala řadu opatření finanční podpory, která portugalské orgány popsaly jako „zvláštní opatření na podporu likvidity“ (13). Dne 17. února 2010 portugalské orgány Komisi sdělily, že v období do 30. října 2008 obdržela společnost BPN od společnosti CGD i od BdP zvláštní podporu likvidity v celkové výši 501,6 milionu EUR, která spočívala ve čtyřech půjčkách, jež společnosti BPN poskytla společnost CGD, v celkové výši 315 milionů EUR (14) a v krizové pomoci v oblasti likvidity, kterou v říjnu 2008 poskytla BdP, v celkové výši 186,6 milionu EUR (15).
(26)
Ačkoli portugalské národní bance byla po zestátnění příslušná částka vrácena, čtyři půjčky, které poskytla společnost CGD, byly splaceny teprve dne 9. března 2009 po vydání prvních obchodních cenných papírů společností BPN.
2.3 Opatření finanční podpory po zestátnění
(27)
V březnu 2009 vydala společnost BPN obchodní cenné papíry se zaručeným upsáním společností CGD a státní zárukou za celou částku ve výši 2 miliardy EUR. O těchto státních zárukách byla Komise informována teprve dne 14. srpna 2009.
(28)
Dopisem ze dne 17. února 2010 portugalské orgány rovněž sdělily, že společnost CGD byla dne 27. října 2009 zmocněna k úpisu dalších obchodních cenných papírů se státní zárukou ve výši 1 miliardy EUR. E-mailem ze dne 14. června 2010 byla Komise dále informována, že se celkové státní záruky za obchodní cenné papíry vydané společností BPN a upsané společností CGD zvýšily na 4 miliardy EUR, jelikož v dubnu 2010 došlo k třetí emisi obchodních cenných papírů společnosti BPN, jež společnost CGD upsala za částku ve výši 1 miliardy EUR.
(29)
V této souvislosti je třeba zmínit, že od zestátnění v listopadu 2008 do června 2011 využívala společnost BPN trvale úvěrové nástroje peněžního trhu, které jí poskytovala společnost CGD. Částky, které na základě těchto krátkodobých nástrojů společnost BPN dlužila společnosti CGD, dosáhly dne 28. února 2009 výše přibližně 2,2 miliardy EUR. Podle údajů, které poskytly portugalské orgány, se tyto částky po vydání obchodních cenných papírů snížily, jak bylo uvedeno v 27. a 28. bodě odůvodnění (16).
(30)
V červnu 2011 představovala expozice společnosti BPN vůči společnosti CGD ve formě nástrojů peněžního trhu přibližně 1 miliardu EUR. Ačkoli k financování docházelo na denním základě, mělo podle portugalských orgánů strukturální povahu s delšími termíny (17) a v červnu 2011 bylo nahrazeno čtvrtou a poslední emisí obchodních cenných papírů, a to vydáním dvou emisí, každé ve výši 500 milionů EUR.
(31)
Podle údajů, které poskytly portugalské orgány dne 3. února 2012, činila nesplacená částka, kterou společnost BPN dlužila společnosti CGD (kromě emisí obchodních cenných papírů), 433,7 milionu EUR ke dni 31. prosince 2011 a 232 milionů EUR ke dni 31. ledna 2012.
Tabulka 1
Přehled likvidity, kterou společnost BPN získala od společnosti CGD, stav ke dni 31. prosince 2011
S výslovnou státní zárukou
Půjčky CGD
(bez výslovné státní záruky)
Celkem
BPN
1 400 000 000,00
433 732 654,56
1 833 732 654,56
Jednotky pro speciální účel (18)
3 100 000 000,00
795 111 660,00
3 895 111 660,00
Celkem
4 500 000 000,00
1 228 844 314,56
5 728 844 314,56
Zdroj: portugalské orgány
(32)
Je třeba podotknout, že podle § 2 odst. 9 zákona o zestátnění mají být všechny úvěrové linky a úvěrové linky na likviditu, které společnost CGD poskytne společnosti BPN v rámci zestátnění, zaručeny portugalským státem.
(33)
Je proto zřejmé, že všechny částky popsané v tabulce 1 využily na základě § 2 odst. 9 zákona o zestátnění a různých příkazů vydaných ministrem financí státní záruku. Protiplnění za státní záruky bylo stanoveno na 0,2 % ročně.
2.4 Restrukturalizace společnosti BPN
(34)
Dne 16. září 2010 zaslaly portugalské orgány Komisi počáteční plán restrukturalizace ze dne 13. září 2010 (dále jen „plán restrukturalizace z roku 2010“).
(35)
V tomto plánu portugalské orgány objasnily svůj záměr rozdělit společnost BPN na dobrou banku a špatnou banku a poté se pokusit dobrou banku prodat.
(36)
Stát zamýšlel provést prodej „dobré banky“, BPN S.A., která měla být výlučně retailovou bankou, prostřednictvím otevřeného nabídkového řízení. Řízení se mělo uskutečnit na základě výzvy k vyjádření zájmu, jejíž specifikace („Caderno de Encargos“) portugalské orgány schválily dne 16. srpna 2010 (19).
(37)
Podle plánu restrukturalizace z roku 2010 měla být řada aktiv a závazků společnosti BPN vyňata z procesu opětovné privatizace a převedena na tři nové jednotky pro speciální účel, Parvalorem, Parups a Parparticipadas. Tyto jednotky pro speciální účel měly zpočátku zůstat ve společnosti BPN a po prodeji měly být převedeny na stát. Půjčky a úvěry by byly převedeny na jednotku Parvalorem, nemovitosti a investiční fondy na jednotku Parups a dceřiné společnosti na jednotku Parparticipadas. Portugalské orgány stanovily celkovou hodnotu aktiv, jež mají být převedena na jednotky pro speciální účel, na 3 885 miliardy EUR, přičemž částka ve výši 2 507 miliardy EUR měla být převedena na jednotku Parvalorem, částka ve výši 1 228 miliardy EUR na jednotku Parups a částka ve výši 150 milionů EUR na jednotku Parparticipadas.
(38)
Půjčky byly převedeny v nominální hodnotě; podílové jednotky fondů, cenné papíry a nemovitosti měly být převedeny za kupní cenu a společnosti ve vlastnictví BPN za účetní hodnotu. Portugalské orgány odhadly, že v prosinci 2010 činilo znehodnocení celkem 1 798 miliardy EUR a bylo rozděleno takto: a) půjčky: 1 474 miliardy EUR; b) nemovitosti: 16 milionů EUR; c) podílové jednotky fondů: 247 milionů EUR a d) cenné papíry: 61 milionů EUR. Podle informací poskytnutých portugalskými orgány dne 20. ledna 2012 byla tato aktiva převedena na jednotky pro speciální účel dne 23. a 30. prosince 2010 (20). Jednotky pro speciální účel však zůstaly ve společnosti BPN až do dne 15. února 2012, kdy byly ze společnosti BNP vyňaty a převedeny na jinou společnost ovládanou státem.
(39)
Podle portugalských orgánů se převod aktiv na jednotky pro speciální účel uskutečnil na základě objektivních kritérií s přihlédnutím k objemu znehodnocených aktiv a rovněž ke skutečnosti, že některé činnosti po zestátnění nepatřily k hlavní činnosti společnosti BPN (spotřebitelské úvěry, investiční banka, správa majetku, správa investičních fondů, pojištění a mezinárodní obchod). Společnost BPN se měla stát čistě retailovou bankou s nižší expozicí nejistému velkoobchodnímu komerčnímu financování.
(40)
Jednotky pro speciální účel financovaly získání aktiv prostřednictvím dvou mechanismů financování s částkou ve výši 3 895 miliard EUR, které sestávaly z dluhopisů se státní zárukou v hodnotě 3,1 miliardy EUR, jež získala společnost CGD, a půjček od společnosti CGD se zastavenými aktivy v celkové hodnotě ve výši 795 milionů EUR. Výnosy z prodeje aktiv jednotkám pro speciální účel umožnily společnosti BPN splatit financování ve výši 3,9 miliardy EUR, které získala od společnosti CGD - cenné papíry ve výši 3,6 miliardy EUR s původní hodnotou 4 miliardy EUR (což znamená, že společnost BPN neuhradila za obchodní cenné papíry se státní zárukou částku ve výši 400 milionů EUR) a krátkodobé půjčky peněžního trhu ve výši 300 milionů EUR.
(41)
Po převodu aktiv se bilanční suma společnosti BPN snížila přibližně o 30 %.
(42)
Podle informací portugalských orgánů by k tomu, aby společnost BPN mohla plnit požadavky stanovené právními předpisy (tj. aby dosáhla kmenového kapitálu tier 1 ve výši 9 % požadovaného pro rok 2011 (21)), musel stát vzhledem ke skutečnosti, že vlastní kapitál společnosti BPN byl i po převodu aktiv na jednotky pro speciální účel záporný, společnost BPN rekapitalizovat s částkou ve výši přibližně 417 milionů EUR (22).
(43)
Základní cena stanovená za společnost BPN (která nezahrnovala aktiva, jež měla být převedena na jednotky pro speciální účel) v nabídkovém řízení vyhlášeném Portugalskem činila 171,1 milionu EUR podle ocenění provedeného třetími stranami - poradenskou společností Deloitte ([…] (23) milionů EUR) a Deutsche Bank ([…] milionů EUR). Nové vedení společnosti BPN, které jmenovala společnost CGD, mezitím zahájilo proces restrukturalizace banky. V období od prosince 2008 do prosince 2010 se provozní náklady snížily o [1-10] %; činnost společnosti BPN byla omezena s cílem dosáhnout toho, aby se banka zaměřovala výhradně na retailové obchodní bankovnictví. Toto omezení činnosti vyplývalo částečně z poklesů vkladů po zestátnění, avšak rovněž z převodu aktiv na tři jednotky pro speciální účel. Tato opatření snížila v roce 2010 ztráty na [50-150] milionů EUR oproti ztrátám v roce 2009 ve výši [150-250] milionů EUR. Od počátku roku 2009 zavedlo nové vedení ve snaze o zlepšení obrazu banky a sortimentu produktů […] nových produktů a kampaní. Nové vedení provedlo rovněž opatření k zlepšení řízení rizik a vnitřních kontrolních systémů banky.
(44)
Na první dvě výzvy k privatizaci se do 30. září a 30. listopadu 2010 nepřihlásil žádný zájemce.
(45)
Po neúspěšném nabídkovém řízení Portugalsko v lednu 2011 oznámilo, že hodlá společnost BPN restrukturalizovat a zajistit její větší nezávislost na společnosti CGD jmenováním nového představenstva banky nezávislého na společnosti CGD. Snažilo se rovněž urychlit provozní zotavení společnosti BPN předefinováním značky a firemní identity banky a posílením plánu zotavení prostřednictvím snižování nákladů a zlepšení obchodní dynamiky. Navzdory několika žádostem však Komisi nebyl předložen žádný aktualizovaný plán restrukturalizace.
(46)
V memorandu o porozumění ze dne 17. května 2011 se vláda zavázala zahájit nový proces privatizace.
(47)
V memorandu o porozumění se portugalské orgány zavázaly „zahájit postup prodeje společnosti Banco Português de Negócios (BPN) na základě zrychleného časového rozvrhu a bez stanovení minimální ceny. Za tímto účelem je EK předložen nový plán ke schválení podle pravidel hospodářské soutěže. Cílem je nalézt kupce nejpozději do konce července 2011. V zájmu usnadnění prodeje byly tři stávající jednotky pro speciální účel držící nevýkonná a vedlejší aktiva odděleny od společnosti BPN a v rámci jednání s potenciálními kupci může být na tyto jednotky převedeno více aktiv. Společnost BPN zahájí rovněž další program ambicióznějších opatření k snižování nákladů, aby byla přitažlivější pro investory. Jakmile bude nalezeno řešení, pohledávky společnosti CGD vůči společnosti BPN se státní zárukou a všechny související jednotky pro speciální účel převezme stát podle časového rozvrhu stanoveného v té době“ (24).
(48)
Třetí pokus o privatizaci byl zahájen počátkem května 2011 bez stanovení minimální ceny s cílem nalézt kupce pro společnost BPN do 31. července 2011, jak bylo dohodnuto v memorandu o porozumění.
(49)
Uskutečnilo se nabídkové řízení, během něhož došlo ke kontaktům s potenciálními kupci. Byl vyhotoven rovněž přehled investičních příležitostí. Podle tohoto přehledu museli zájemci podat nabídky na veškeré akcie společnosti BPN, mohli však požadovat odstranění dalších aktiv a závazků z rozvahy společnosti BPN. Mohli požádat rovněž o vyšší rekapitalizaci. Mezi společností BPN a potenciálními uchazeči bylo podepsáno memorandum upravující pravidla řízení, které jim umožňovalo vstup do datové místnosti zřízené dne 15. června 2011 na dobu pěti týdnů.
(50)
Do 20. července 2011 byly předloženy čtyři závazné nabídky. Tyto nabídky analyzovala představenstva společností CGD a BPN, která svá stanoviska předložila akcionáři - státu - do dne 25. července 2011.
(51)
Vyřazeni byli tři ze čtyř uchazečů, kteří předložili závazné nabídky. Podle portugalských orgánů nesplňovali dva uchazeči (Montepio a Aníbal Ribeiro) požadavky memoranda, které bylo podepsáno se společností BPN (25). Společnost Montepio nepředložila nabídku na získání akcií společnosti BPN, nýbrž pouze vybraných aktiv a závazků. Aníbal Ribeiro pak neprokázal dostatečně řídicí a finanční kapacity potřebné pro provozování banky. Třetí nabídka od skupiny NEI (26) požadavky memoranda splňovala, nebyly však dostatečně prokázány její schopnosti provozovat banku a její finanční kapacita k uspokojení budoucích kapitálových potřeb společnosti BPN.
(52)
Na základě jediné platné nabídky, která byla v rámci nabídkového řízení podána a kterou učinila společnost BIC dne 20. července 2011 (dále jen „nabídka společnosti BIC ze dne 20. července 2011“), vláda dne 31. července 2011 rozhodla, že bude pokračovat ve výlučném jednání se společností BIC.
(53)
Společnost BIC byla BdP oprávněna k vykonávání obchodních bankovních činností dne 9. října 2007 a svou činnost v Portugalsku zahájila v květnu 2008, přičemž společnost působí především v oblasti firemního a soukromého bankovnictví. Hlavními akcionáři společnosti BIC je skupina investorů z Angoly a portugalští akcionáři jako společnost Amorim Projectos SGPS, SA (která drží 25 % akcií). V prosinci 2010 měla společnost obrat ve výši 389 milionů EUR a celková aktiva ve výši 1 miliardy EUR a ke dni 31. března 2011 měla kapitál ve výši 32 milionů EUR a 7 poboček. Podle informací Portugalska činí podíl společnosti BIC v segmentech trhu, v nichž působí, méně než 1 % (27).
(54)
Podle informací, které poskytly portugalské orgány, vyvrcholila jednání s touto společností na základě nabídky společnosti BIC ze dne 20. července 2011 (28) dne 9. prosince 2011 podepsáním rámcové smlouvy o prodeji BPN společnosti BIC (29).
(55)
Nabídka společnosti BIC ze dne 20. července 2011 stanovila pouze obecné podmínky, a to:
i.
rekapitalizaci ze strany státu s cílem zajistit, aby společnost BPN dosáhla poměru kmenového kapitálu tier 1 ve výši [9 až 18] % plus dalších [100-300] milionů EUR;
ii.
odstranění části úvěrů, které vybere společnost BIC, s cílem dosáhnout poměru úvěrů k vkladům ve výši [110-150] %;
iii.
vyvedení všech nesplácených půjček nad prahovou hodnotu ve výši přibližně […] milionů EUR ze společnosti BPN (odhadovaná výše rezerv na úvěry ve společnosti BPN);
iv.
právo společnosti BIC odstranit z rozvahy společnosti BPN další aktiva a závazky (např. půjčky úvěrovým institucím, finanční aktiva, nemovitosti, některé rezervy, jiná aktiva a závazky), které nespadají do její běžné činnosti;
v.
vyvedení vkladů ze společnosti BPN, které vybere společnost BIC a které nenabízejí tržní podmínky;
vi.
poskytnutí úvěrové linky společnosti BIC ze strany společnosti CGD ve výši [150-650] milionů EUR na dobu […] let s úrokovou sazbou ve výši […] měsíční sazby Euribor. Tato částka se navýší, pokud vklady klesnou pod […] miliard EUR;
vii.
zachování 500 až 600 zaměstnanců společnosti BPN (z přibližně 1 600 zaměstnanců) a 160-170 poboček, které se nacházejí v zařízeních patřících bance nebo s ohledem na něž byly uzavřeny nájemní smlouvy s dobou platnosti 12 měsíců;
viii.
převedení nákladů spojených se soudními spory na stát a
ix.
kupní cenu ve výši 30 milionů EUR, kterou uhradí společnost BIC.
(56)
Na základě jednání, která trvala přibližně pět měsíců, rámcová smlouva stanoví:
i.
rekapitalizaci ze strany státu k dosažení minimální úrovně kapitálu a dodatečné výše požadované společností BIC - BIC požadovala konečnou úroveň kapitálu po navrhovaných úpravách rozvahy ve výši [200-400] milionů EUR (30);
ii.
odstranění části půjček společnosti BPN navíc k půjčkám, které již byly převedeny na jednotky pro speciální účel ke dni 30. prosince 2010 (31). Odstranění dalších půjček umožní dosáhnout poměru úvěrů k vkladům ve výši [110-150] %. Tento poměr byl v nabídce společnosti BIC ze dne 20. července 2011 stanoven na [110-150] %;
iii.
právo společnosti BIC vyjmout z rozvahy další aktiva a závazky (např. půjčky úvěrovým institucím, finanční aktiva, nemovitosti, některé rezervy, jiná aktiva a závazky);
iv.
právo společnosti BIC prodat zpět do […] měsíců půjčky, které jsou nespláceny nejméně […] dnů (maximálně […] nominální hodnoty celkového úvěrového portfolia vybraného společností BIC po vyrovnání se stávajícími vklady), s částkou přesahující výši rezerv ([…] milionů EUR (32)) (33);
v.
právo společnosti BIC převést vklady s cenou nejméně […] základních bodů nad příslušnou referenční sazbu (34), nebo obdržet od státu rozdíl v protiplnění (35);
vi.
právo společnosti BIC požádat před uzavřením o převod jiných aktiv a závazků společnosti BPN, například půjček úvěrovým institucím, fyzických a finančních aktiv atd.;
vii.
poskytnutí úvěrové linky společnosti BIC ze strany CGD do [ 2013] ve výši [150-350] milionů EUR s úrokovou sazbou ve výši […] měsíční sazby Euribor (36) plus rozpětí ve výši […] základních bodů. Tato úvěrová linka bude poskytnuta, pokud výše vkladů společnosti BPN klesne pod […] miliard EUR;
viii.
zachování úvěrové linky ve výši [150-500] milionů EUR poskytnuté společností CGD do [ 2013] pro probíhající program obchodních cenných papírů se státní zárukou po dobu tří let, avšak se závazkem společnosti CGD, že nebude požadovat splacení úvěru před […];
ix.
zachování přibližně poloviny zaměstnanců společnosti BPN (nejméně 750 osob z přibližně 1 600 zaměstnanců). Stát uhradí celkové náklady spojené s uzavřením poboček, které nepřevezme společnost BIC, a vyplacením náhrady propuštěným zaměstnancům nebo zaměstnancům, u nichž dojde ke změně pracoviště;
x.
převedení nákladů spojených se soudními spory na stát;
xi.
kupní cenu ve výši 40 milionů EUR, kterou uhradí společnost BIC;
xii.
cenovou doložku týkající se 20 % podílu státu na čistém zisku (po zdanění) z příjmů, které vytvoří společnost BPN během příštích pěti let, a to z příjmů přesahujících kumulativně 60 milionů EUR;
xiii.
závazek společnosti BIC nevyplácet po dobu pěti let akcionářům dividendy ani jiné rovnocenné dávky ve vztahu ke společnosti BPN.
(57)
Podle plánu restrukturalizace z ledna 2012 bude subjekt, který vznikne spojením po prodeji BPN společnosti BIC (dále jen „subjekt vzniklý spojením“), ziskový po […] letech v případě základního scénáře i méně příznivého scénáře. Odhaduje se, že poměr kmenového kapitálu tier 1 subjektu vzniklého spojením klesne z [10-15] % rizikově vážených aktiv subjektu vzniklého spojením po prvním roce na […] % po uplynutí pátého roku. Předpokládaný pokles bude způsoben zápornými hospodářskými výsledky v prvních letech v souvislosti s restrukturalizací, kterou provede společnost BIC, a zvýšením činnosti banky spojeném se změnou velikosti k obnovení životaschopnosti, a to poskytováním více úvěrů ekonomice. Restrukturalizace bude zahrnovat investice do poboček a image banky a rovněž do integrace procesů, postupů a organizace a do IT. Návratnost vlastního kapitálu (ROE) má podle očekávání vzrůst z - [1-5] % v prvním roce na + [1-5] % v pátém roce, zatímco výnosnost aktiv (ROA) se má podle očekávání zvýšit z - [0-2] % v prvním roce na + [0-2] % v pátém roce.
(58)
Podle méně příznivého scénáře vyznačujícího se vyšší úrovní nesplácených půjček a vyššími náklady financování se má poměr kmenového kapitálu tier 1 podle očekávání v pátém roce snížit na [8-12] % z [10-15] % na konci prvního roku.
(59)
Dne 15. února 2012 vložil portugalský stát do společnosti BPN kapitál ve výši 600 milionů EUR (37).
3. Důvody pro zahájení formálního vyšetřovacího řízení
(60)
V rozhodnutí ze dne 24. října 2011 vyslovila Komise pochybnosti, zda:
-
je společnost BPN jako subjekt vzniklý spojením s kupujícím životaschopná,
-
je podpora poskytnutá společnosti BPN omezena na minimum a zda byl prodej společnosti BIC ve srovnání s procesem likvidace nejméně nákladnou možností,
-
jsou opatření k omezení narušení hospodářské soutěže dostatečná a
-
postup prodeje nezahrnoval poskytnutí podpory kupujícímu.
4. Připomínky zúčastněných stran
(61)
Komise neobdržela žádné připomínky třetích stran.
5. Stanovisko portugalského státu
5.1 Stanovisko portugalského státu k rozhodnutí ze dne 24. října 2011 (rozhodnutí o zahájení řízení)
(62)
Portugalské orgány uvedly, že plán restrukturalizace z ledna 2012 splňuje požadavky sdělení o restrukturalizaci. Kromě tohoto plánu předložily portugalské orgány v dopise ze dne 20. ledna 2012 řadu připomínek k rozhodnutí ze dne 24. října 2011.
(63)
Portugalské orgány se domnívají, že tři druhy opatření ve prospěch společnosti BPN nepředstavují státní podporu.
(64)
Portugalsko za prvé tvrdí, že podpůrná opatření provedená ve prospěch společnosti BPN před zestátněním, a to krizová pomoc v oblasti likvidity a čtyři půjčky, které poskytla společnost CGD v říjnu 2008, nezahrnují podporu. Portugalsko uvedlo, že krizová pomoc v oblasti likvidity byla poskytnuta portugalskou národní bankou nezávisle a se sankční úrokovou sazbou a zajištěním ze strany společnosti BPN. Půjčky poskytnuté společností CGD v říjnu 2008 byly poskytnuty za tržních podmínek s konkurenceschopnou úrokovou sazbou a odpovídajícími zárukami, a neposkytly tudíž společnosti BPN žádnou hospodářskou výhodu.
(65)
Portugalsko za druhé popřelo, že by byla státní podpora obsažena ve financování, které po zestátnění poskytla společnosti BPN společnost CGD (mezibankovní operace na peněžním trhu a upsání obchodních cenných papírů společností CGD). Portugalsko uvedlo, že se jednalo o obchodní transakce, jejichž podmínky odpovídají srovnatelným transakcím prováděným obezřetnými investory v tržním hospodářství. Neposkytly proto společnosti BPN žádnou hospodářskou výhodu.
(66)
Portugalské orgány se rovněž domnívají, že společnosti BIC jakožto kupci společnosti BPN nebyla poskytnuta žádná státní podpora. Portugalské orgány tvrdí, že postup prodeje byl transparentní, objektivní a nediskriminační. Návrh společnosti BIC byl z ekonomického hlediska nejlepší, a je proto třeba mít za to, že odráží tržní cenu. Rámcová smlouva, která byla podepsána dne 9. prosince 2011, zohledňovala do značné míry podmínky, jež byly uvedeny v nabídce společnosti BIC ze dne 20. července 2011. Portugalské orgány se rovněž domnívají, že navzdory skutečnosti, že kupní cena byla záporná, by jediná alternativa prodeje (likvidace společnosti BPN) vedla k tomu, že by stát musel nést vyšší finanční zátěž, a představovala by hrozbu pro stabilitu portugalského finančního systému.
(67)
Portugalsko současně uznává, že některá opatření ve prospěch společnosti BPN představují státní podporu. Jedná se o státní záruku za obchodní cenné papíry vydané společností BPN, převod vybraných aktiv na jednotky pro speciální účel v roce 2010, rekapitalizace společnosti BPN, k níž došlo dne 15. února 2012 s ohledem na prodej, a některá opatření provedená v rámci předpokládaného prodeje společnosti BIC (např. státní záruka za program obchodních cenných papírů, která bude po prodeji zachována).
(68)
Portugalsko rovněž uvedlo, že všechna opatření představující státní podporu jsou slučitelná s právem EU, jelikož mají napravit vážnou poruchu v portugalském hospodářství v souladu s čl. 107 odst. 3 písm. b) Smlouvy.
(69)
Podle Portugalska plán restrukturalizace z ledna 2012 umožní obnovit dlouhodobou životaschopnost společnosti BPN, aniž by byla zapotřebí další podpora. Za prvé, stát společnost BPN restrukturalizoval oddělením aktiv a převodem některých z nich na jednotky pro speciální účel a omezením její přítomnosti na trhu o více než 50 % a ukončením činností, které nepatří k hlavním činnostem retailové banky, jakož i prostřednictvím různých opatření ke kontrole rizik a obezřetné obchodní politiky. Podle odhadů společnosti BIC dosáhne po integraci BPN do společnosti BIC subjekt vzniklý spojením kladných hospodářských výsledků […] plánu restrukturalizace, a to podle základního scénáře i méně příznivého scénáře. Za třetí, záporná kupní cena je přijatelná, jelikož by likvidace byla pro stát nákladnější a ohrozila by finanční stabilitu.
(70)
Portugalsko se domnívá, že opatření jsou omezená na nezbytné minimum, aby byla zaručena stabilita portugalského finančního odvětví a obnovena životaschopnost společnosti BPN.
(71)
Portugalsko rovněž uvedlo, že scénář zahrnující prodej byl jedinou alternativou nákladnější likvidace. Jiné možnosti (integrace do společnosti CGD a samostatná restrukturalizace) by neumožnily vytvoření dostatečných zdrojů v čisté současné hodnotě k uhrazení počáteční investice, kterou by bylo nutno vynaložit. Portugalsko odhadlo náklady prodeje společnosti BIC na přibližně […] milionů EUR až […] milionů EUR (bez možného dopadu některých budoucích nepředvídaných událostí, které Portugalsko považuje za nepravděpodobné), což je podle řady různých scénářů méně než náklady likvidace.
(72)
Podle Portugalska byla likvidita, která byla společnosti BPN poskytnuta prostřednictvím záruky za vydání obchodních cenných papírů společnosti BPN po zestátnění, nezbytná k zajištění další činnosti banky během restrukturalizace.
(73)
Co se týká výběru aktiv převedených na jednotky pro speciální účel, Portugalsko se domnívá, že se výběr uskutečnil na základě objektivních kritérií s cílem podpořit dlouhodobou životaschopnost společnosti BPN a zajistit zájem potenciálních kupců o opětovnou privatizaci. Portugalsko rovněž tvrdí, že další převody aktiv v rámci prodeje společnosti BIC jsou přiměřené, aby byla zajištěna budoucí životaschopnost společnosti BPN, a jsou omezeny na minimum nezbytné pro uskutečnění prodeje.
(74)
Portugalsko uvedlo, že navýšení kapitálu společnosti BPN, k němuž došlo dne 15. února 2012, má zajistit, aby se společnost BPN nepotýkala s nedostatkem kapitálu v období, na něž se vztahuje plán restrukturalizace z ledna 2012. Podle odhadů uvedených v plánu s ohledem na kmenový kapitál tier 1 se má tento poměr podle předpokladů v roce 2016 snížit na [10-15] % podle základního scénáře a na [8-12] % podle méně příznivého scénáře v porovnání s minimální závaznou úrovní ve výši 10 %, která bude platit od konce roku 2012. Portugalsko rovněž uvedlo, že podmínky prodeje, které společnost BIC nabídla v rámci otevřeného a transparentního postupu prodeje bez stanovené minimální ceny, představují minimum nezbytné k zajištění budoucí životaschopnosti společnosti BPN, jelikož by likvidace byla pro stát nákladnější a mohla by ohrozit finanční stabilitu.
(75)
Portugalsko rovněž tvrdí, že se bývalí akcionáři společnosti BPN i samotná společnost podíleli nebo budou dostatečně podílet na nákladech restrukturalizace, což zajistí odpovídající sdílení zátěže. Dřívější akcionáři společnosti BPN neobdrželi za zestátnění žádnou náhradu a přišli o celý kapitál, který do banky investovali.
(76)
Portugalsko se však domnívá, že není vhodné požadovat sdílení zátěže od zákazníků, kteří přispěli k podřízenému dluhu společnosti BPN, vzhledem k zvláštním okolnostem prodeje těchto nástrojů […]. V některých případech technické specifikace produktů brání společnosti BPN v tom, aby odmítla vyplatit podíly zákazníků za účelem splacení kapitálu.
(77)
Podle Portugalska je příspěvek společnosti BPN k restrukturalizaci rovněž významný, jelikož její vedení bylo po zestátnění vyměněno, její obchodní politika a politika v oblasti řízení rizik se podstatně změnily a dojde k omezení její činnosti o více než 50 %.
(78)
Portugalsko připouští, že se převod aktiv na jednotky pro speciální účel za účetní hodnotu uskutečnil nad reálnou ekonomickou hodnotu aktiv a bez protiplnění pro stát. Portugalsko se však domnívá, že vlastní příspěvek společnosti BPN je zajištěn jejím zestátněním za nulovou cenu, po němž následovala důkladná restrukturalizace. Portugalsko uvedlo, že případná výhoda, která by mohla pro společnost BPN vyplývat z převedení aktiv na jednotky pro speciální účel, bude částečně vrácena ve formě ceny za opětovnou privatizaci banky, která představovala nejvyšší možnou cenu. Portugalsko se rovněž domnívá, že za státní záruku bylo poskytnuto náležité protiplnění. Ačkoli je protiplnění nižší (0,2 % ročně), než se požaduje u státních záruk (38), případné dodatečné příjmy, které během restrukturalizace získá společnost BPN (nebo výdaje, jež nebudou vynaloženy), přinesou prospěch státu, jenž v současnosti vlastní veškeré akcie společnosti BPN.
(79)
Co se týká navýšení kapitálu společnosti BPN, k němuž došlo dne 15. února 2012, Portugalsko uvedlo, že to nemění strukturu akcionářů společnosti BPN a že kapitál bude alespoň částečně získán zpět prodejem společnosti BPN, jelikož ten pomůže zamezit ještě vyšším nákladům na likvidaci.
(80)
Portugalsko se rovněž domnívá, že opatření, která stát přijal nebo přijme, nenarušují hospodářskou soutěž. Portugalsko uvedlo, že subjekt vzniklý spojením bude mít podíl na trhu nižší než 1 % ([0-1] % podíl na trhu v bankovním sektoru, 14. místo z hlediska úvěrů poskytnutých zákazníkům a 15. místo s ohledem na vklady). Opatření mimoto nebudou mít pravděpodobně nepříznivý dopad na vstup zahraničních bank na domácí trh, jak je zjevné ze skutečnosti, že samotná společnost BIC je ve vlastnictví angolské finanční skupiny. Portugalsko rovněž usuzuje, že neexistuje žádný morální hazard, jelikož banka byla zestátněna, její vedení bylo vyměněno, akcionáři neobdrželi žádnou náhradu a banka prošla důkladnou restrukturalizací.
(81)
Portugalsko má za to, že řada opatření přijatých v rámci procesu bude přiměřená a dostatečná k omezení případného narušení hospodářské soutěže. Před zestátněním byla přítomnost společnosti BPN na trhu omezená (9. největší banka v Portugalsku s podíly na trhu mezi [1-5] % a [1-5] % v závislosti na trzích), společnost byla restrukturalizována, její přítomnost na trhu se snížila o více než 50 % a její činnost byla přesměrována na retailové bankovnictví. K zestátnění došlo bez náhrady pro dřívější akcionáře, přičemž po zestátnění se změnila obchodní strategie a politika společnosti BPN v oblasti řízení rizik.
(82)
Portugalské orgány rovněž uvedly, že postup prodeje společnosti BPN byl otevřený a transparentní. Společnosti BIC bylo do roku 2016 zakázáno vyplácet dividendy, aby bylo zajištěno, že finanční podpora poskytnutá společnosti BPN bude využita k zajištění dlouhodobé životaschopnosti banky. Dohoda o rozdělení zisku uzavřená mezi státem a společností BIC s ohledem na hospodářské výsledky přesahující […] milionů EUR státu umožní získat zpět část nákladů na restrukturalizaci banky. Závazek společnosti BIC, že nebude odkazovat na obdrženou státní podporu ve svých obchodních sděleních, podle portugalských orgánů zajišťuje, že podpora nebude použita na úkor konkurentů. Jiné možné závazky, které se předpokládají v pokynech Komise k restrukturalizaci bank (např. opatření na podporu otevírání trhů, omezení podílů na trhu nebo odprodej dalších aktiv a činností), nejsou v rámci restrukturalizace společnosti BPN vhodné.
5.2 Závazky poskytnuté portugalským státem
(83)
Co se týká provádění plánu restrukturalizace, portugalské orgány přijaly tyto závazky:
(84)
Poměr kmenového kapitálu tier 1 společnosti BPN ke dni prodeje společnosti BIC nebude vyšší než [10-18] %.
(85)
Pokud se společnost BIC nebo subjekt vzniklý spojením po prodeji rozhodne vrátit půjčky státu nebo jakémukoli subjektu ovládanému státem, vrátí státu zpět kapitál spojený s těmito půjčkami, a to ve výši [10-18] % rizikově vážených aktiv půjček.
(86)
Společnost BIC a subjekt vzniklý spojením nebudou moci převést nesplácené půjčky na stát či jakýkoli subjekt ovládaný státem po [ 2013].
(87)
Společnost BIC nebo subjekt vzniklý spojením převede nesplácené půjčky na stát či jakýkoli subjekt ovládaný státem za podmínek stanovených v 85. bodě odůvodnění až poté, co se zcela vyčerpají rezervy dostupné ke dni prodeje v účetnictví společnosti BPN.
(88)
Stávající úvěrová linka ve výši [150-500] milionů EUR uvedená v rámcové smlouvě v souvislosti s programem obchodních cenných papírů společnosti BPN se státní zárukou nebude prodloužena po […] letech ode dne prodeje.
(89)
Protiplnění za úvěrovou linku na likviditu ve výši [200-400] milionů EUR, kterou společnost CGD poskytne společnosti BIC nebo subjektu vzniklému spojením, bude stanoveno nejméně ve výši sazby Euribor +[…] základních bodů.
(90)
Do 31. prosince 2016 si Portugalsko před poskytnutím úvěrových linek nebo záruk společnosti BIC nebo subjektu vzniklému spojením po prodeji ze strany společnosti CGD nebo státu vyžádá předběžný souhlas Komise.
(91)
Společnost BIC ani subjekt vzniklý spojením nezískají do dne 31. prosince 2016 žádné podíly v jiných podnicích, ledaže je celková hrubá kumulativní kupní cena, kterou společnost BIC a subjekt vzniklý spojením uhradí za všechny akvizice v daném účetním období, nižší než […] milionů EUR. Celková hrubá kumulativní kupní cena těchto akvizic bude vypočítána bez započtení převzetí nebo převodu dluhu ve vztahu k těmto akvizicím.
(92)
Společnost BIC, subjekt vzniklý spojením ani Portugalsko neuplatní do dne 31. prosince 2016 práva na koupi ve vztahu k podřízenému dluhu společnosti BPN vzniklému přede dnem prodeje.
(93)
Společnost BIC ani subjekt vzniklý spojením nebudou ve svých marketingových kampaních a sděleních pro investory odkazovat na využití státní podpory.
6. Posouzení
6.1 Existence podpory
(94)
V čl. 107 odst. 1 Smlouvy o fungování Evropské unie je stanoveno, že podpory poskytované v jakékoli formě státem nebo ze státních prostředků, které narušují nebo mohou narušit hospodářskou soutěž tím, že zvýhodňují určité podniky nebo určitá odvětví výroby, jsou, pokud ovlivňují obchod mezi členskými státy, neslučitelné s vnitřním trhem. Z toho vyplývá, že se opatření státu považuje za státní podporu, pokud splňuje čtyři (kumulativní) kritéria, kterými jsou:
-
státní prostředky,
-
selektivní výhoda,
-
narušení hospodářské soutěže a
-
ovlivnění obchodu mezi členskými státy.
6.1.1. Opatření ve prospěch společnosti BPN a ekonomická činnost po uskutečnění prodeje
6.1.1.1 Opatření provedená před zestátněním
(95)
Portugalsko uvedlo, že opatření provedená ve prospěch společnosti BPN před zestátněním nepředstavují státní podporu. Tato opatření spočívají v krizové pomoci v oblasti likvidity a čtyřech půjčkách, které společnosti BPN poskytla před zestátněním společnost CGD v říjnu a listopadu 2008.
(96)
Co se týká krizové pomoci v oblasti likvidity, jak uvedly portugalské orgány ve svých připomínkách k rozhodnutí ze dne 24. října 2011, o této pomoci, která byla společnosti BPN poskytnuta před zestátněním, rozhodla nezávisle BdP a tato pomoc byla poskytnuta se sankční úrokovou sazbou a se zárukami, které poskytla společnost BPN, avšak bez státní záruky.
(97)
V době poskytnutí krizové pomoci v oblasti likvidity (dne 17. a 27. října 2008) nebylo přijato rozhodnutí ohledně platební schopnosti a zestátnění společnosti BPN (jelikož tato rozhodnutí byla přijata teprve počátkem listopadu 2008). Krizová pomoc v oblasti likvidity nebyla součástí většího balíčku opatření podpory, nýbrž poskytla společnosti likviditu v rámci běžných činností BdP.
(98)
Komise proto vyvozuje závěr, že poskytnutí krizové pomoci v oblasti likvidity společnosti BPN ze strany BdP v souladu se sdělením o bankovnictví (39) nezahrnovalo státní podporu.
(99)
Co se týká půjček, které poskytla společnost CGD, Komise podotýká, že před zestátněním společnosti BPN obdržela banka od společnosti CGD půjčky v celkové výši 315 milionů EUR, a nikoli 235 milionů EUR (40).
(100)
Komise uvádí, že společnost CGD je zcela ve vlastnictví státu, který jmenuje členy jejího představenstva. Aby bylo možno zjistit, zda lze půjčky přičíst státu, je nutno posoudit zvláštní podmínky, za nichž byly tyto půjčky poskytnuty, s cílem rozhodnout, zda společnost CGD jednala na základě důvodů odlišujících se od běžné obchodní praxe. Za tímto účelem jsou důležité tyto úvahy.
(101)
Za prvé, v době poskytnutí prvních tří půjček v říjnu 2008 již byly obecně známy potíže společnosti BPN. Podle portugalských orgánů čelila společnost BPN problémům s likviditou od léta 2008, jak dokládají významné změny ve vrcholném vedení společnosti BPN (jež se od počátku roku 2008 dvakrát změnilo), audity ve společnosti BPN, které provedla BdP v červnu, a snížení ratingu společnosti BPN agenturou Moody’s na Baa3 dne 18. července 2008. Druhá, třetí a čtvrtá půjčka byly poskytnuty po 22. říjnu 2008, což je datum, k němuž společnost BPN vykazovala podle Portugalska značnou zápornou hodnotu likvidity. Jakýkoli věřitel jednající v souladu s běžnou obchodní praxí by si od společnosti BPN vyžádal informace potřebné k posouzení její likvidní pozice a schopnosti půjčku splatit, než by této společnosti poskytl další půjčku, a se složitou finanční situací společnosti BPN by se proto obeznámil.
(102)
Za druhé, částky půjček byly v porovnání s velikostí bilanční sumy společnosti BPN a jejími závazky v té době značné a představovaly pro společnost CGD významnou individuální expozici bance v potížích.
(103)
Za třetí, půjčky byly poskytnuty v říjnu a listopadu 2008 krátce po pádu společnosti Lehman Brothers, v době, kdy byly mezibankovní trhy do značné míry nedostupné i pro nejsilnější mezinárodní finanční instituce, natož pro banky potýkající se se závažnými problémy s likviditou.
(104)
Za čtvrté, pokud jde o čtvrtou půjčku, Komise podotýká, že podle § 2 odst. 7 zákona o zestátnění společnost CGD nejenže spravovala společnost BPN v zájmu státu, nýbrž v souladu s § 2 odst. 9 zákona o zestátnění získala rovněž státní záruku s ohledem na veškeré úvěry a likviditu, které případně poskytne společnosti BPN v rámci zestátnění a „v zastoupení státu“.
(105)
Vzhledem k celkové finanční a hospodářské situaci, a zejména obecně známým potížím společnosti BPN, je vysoce nepravděpodobné, že by společnosti BPN poskytla dotyčnou likviditu jiná instituce, což vysvětluje, proč portugalské orgány pokládaly opatření společnosti CGD v oblasti likvidity za opatření „zvláštní“ povahy (viz 25. bod odůvodnění).
(106)
Na základě každé z těchto úvah vyvozuje Komise závěr, že rozhodnutí společnosti CGD o poskytnutí příslušných půjček společnosti BPN před jejím zestátněním nepředstavovalo běžné obchodní rozhodnutí. Rozhodnutí o poskytnutí půjček musí být považováno za rozhodnutí, které lze přímo přičíst státu. Půjčky proto představují státní prostředky.
(107)
Jelikož půjčky společnosti BPN umožnily získat likviditu, kterou by jinak nebyla schopna získat na trhu, poskytly této společnosti likviditu, kterou potřebovala k tomu, aby mohla nadále fungovat a soutěžit mimo jiné o úvěry a vklady na bankovních trzích, na nichž působí.
(108)
Komise se proto domnívá, že společnost BPN získala hospodářskou výhodu.
(109)
Dotyčná opatření jsou selektivní, jelikož zvýhodňují pouze společnost BPN.
(110)
Navzdory tvrzení Portugalska, že společnosti BPN patřilo před zestátněním až deváté místo v portugalském bankovním sektoru, půjčky poskytnuté společností CGD narušily nebo mohly narušit hospodářskou soutěž tím, že společnosti BPN zajistily výhodnější postavení v porovnání s ostatními konkurenčními bankami a umožnily jí získat likviditu, kterou by jinak nezískala na trhu.
(111)
Vzhledem k tomu, že v době poskytnutí půjček působila společnost BPN na celostátní, evropské i mezinárodní úrovni, včetně například prostřednictvím svých francouzských dceřiných společností, mohla opatření ovlivnit rovněž obchod mezi členskými státy.
(112)
Komise se proto domnívá, že čtyři půjčky v celkové výši 315 milionů EUR, které společnost CGD poskytla společnosti BPN v říjnu a listopadu 2008, představují státní podporu.
6.1.1.2. Opatření provedená po zestátnění, jež výslovně nesouvisejí s prodejem společnosti BIC
(113)
V rozhodnutí ze dne 24. října 2011 již Komise uvedla, že zestátnění nepředstavuje státní podporu pro akcionáře společnosti BPN.
(114)
Po zestátnění společnosti BPN byla provedena níže uvedená opatření, která výslovně nesouvisela s prodejem společnosti BIC:
a)
státní záruka za závazky vydané společností BPN a financované společností CGD, včetně emise obchodních cenných papírů upsaných společností CGD a využívání úvěrových nástrojů peněžního trhu, které poskytla společnost CGD;
b)
převod aktiv a závazků na tři jednotky pro speciální účel ve vlastnictví státu.
(115)
Státní záruka za obchodní cenné papíry, které vydala společnost BPN (a jednotky pro speciální účel) a které upsala společnost CGD, poskytnutá společnosti BPN po zestátnění byla přímo financována členským státem. Podle § 2 odst. 9 zákona o zestátnění mají být mimoto všechny úvěrové linky nebo úvěrové linky na likviditu, které společnost CGD poskytne společnosti BPN (a jednotkám pro speciální účel) v rámci zestátnění, zaručeny portugalským státem. Je proto nesporné, že veškeré finanční prostředky, které společnost CGD poskytla po zestátnění společnosti BPN (nebo jednotkám pro speciální účel), zahrnují státní prostředky.
(116)
Mimoto je třeba zdůraznit, že po zestátnění byla společnost CGD jediným subjektem, který společnosti BPN nebo jednotkám pro speciální účel poskytl financování, a že se její expozice v průběhu času zvyšovala s tím, jak nabývaly splatnosti další závazky, jež nebyly původními věřiteli prodlouženy ani nahrazeny půjčkami jiných institucí. Neexistence alternativních zdrojů financování pro společnost BPN nepřekvapuje, jelikož její finanční potíže a její nejistá budoucnost byly obecně známé.
(117)
Státní záruky umožnily společnosti BPN získat finanční podporu v situaci, kdy na trhu neměla žádné jiné alternativy.
(118)
Tyto záruky umožnily společnosti BPN pokračovat v činnosti na trhu, soutěžit v rámci svého podnikání (nejen v rámci zachování stávající činnosti, nýbrž případně rovněž v rámci nových oblastí podnikání) a taktéž dostát závazkům vůči zákazníkům a ostatním účastníkům trhu.
(119)
Na základě výše uvedených skutečností vyvozuje Komise závěr, že státní záruky poskytly společnosti BPN hospodářskou výhodu.
(120)
Dotyčná opatření jsou selektivní, jelikož zvýhodňují konkrétní subjekt - společnost BPN. V případě části úvěrové linky na likviditu pokračující po prodeji zvýhodňují rovněž subjekt vzniklý spojením.
(121)
Vzhledem k postavení společnosti BPN v portugalském finančním odvětví a ke skutečnosti, že finanční odvětví je otevřeno silné hospodářské soutěži na úrovni Unie, a rovněž ke skutečnosti, že společnost BPN soutěží se značným počtem dceřiných společností zahraničních bank v Portugalsku, se Komise domnívá, že jakákoli výhoda poskytnutá ze státních prostředků může ovlivnit obchod uvnitř Unie a narušit hospodářskou soutěž ve smyslu čl. 107 odst. 1 Smlouvy.
(122)
Státní záruky ve prospěch společnosti BPN této společnosti umožnily získat vyšší částku finančních prostředků, které by nebyly dostupné na trhu, a poskytly společnosti BPN selektivní výhodu. Umožnily společnosti BPN setrvat na trhu a vykonávat činnosti bez další kontaminace vyplývající z její předchozí situace. Tyto záruky představují státní podporu.
(123)
Vynětí určitých aktiv ze společnosti BPN a jejich převedení na jednotky pro speciální účel, které jsou zcela ve vlastnictví členského státu, znamená, že členský stát za ně nese plnou finanční odpovědnost a přijímá veškerá rizika spojená s aktivy v jednotkách pro speciální účel, přičemž přinejmenším některá z nich mohou být nedobytná. Opatření proto zahrnuje státní prostředky.
(124)
Komise se domnívá, že převod aktiv na jednotky pro speciální účel před prodejem za účetní hodnotu ve výši 3,9 miliardy EUR (se znehodnocením odhadovaným na 1,8 miliardy EUR) představuje pro společnost BPN výhodu, jelikož neexistovala transparentnost ex ante, aktiva nebyla oceněna tržní cenou a stát nezískal v rámci převodu žádné protiplnění.
(125)
Komise usuzuje, že převod aktiv za účetní hodnotu, a nikoli za tržní cenu poskytl společnosti BPN hospodářskou výhodu v porovnání s jejími konkurenty.
(126)
Dotyčná opatření jsou selektivní, jelikož zvýhodňují konkrétní subjekt -společnost BPN.
(127)
Vzhledem k postavení společnosti BPN v portugalském finančním odvětví a ke skutečnosti, že finanční odvětví je otevřeno silné hospodářské soutěži na úrovni Unie, a rovněž ke skutečnosti, že společnost BPN soutěží se značným počtem dceřiných společností zahraničních bank v Portugalsku, se Komise domnívá, že jakákoli výhoda poskytnutá ze státních prostředků může narušit obchod uvnitř Unie a narušit hospodářskou soutěž ve smyslu čl. 107 odst. 1 Smlouvy.
6.1.1.3. Opatření provedená po zestátnění, která souvisí s prodejem společnosti BIC
(128)
Kromě opatření, která byla provedena ve prospěch společnosti BPN po zestátnění a která nesouvisela s prodejem společnosti BIC, byla provedena i dodatečná opatření v souvislosti s tímto prodejem. Tato opatření zahrnují:
a)
rekapitalizaci společnosti BPN s ohledem na prodej;
b)
převod dodatečných aktiv a závazků společnosti BPN v souvislosti s prodejem;
c)
právo společnosti BIC převést po prodeji nesplácené půjčky na stát;
d)
převedení nákladů spojených s rizikem soudních sporů na stát s ohledem na prodej a
e)
poskytnutí úvěrové linky na likviditu subjektu vzniklému spojením po prodeji a zachování úvěrové linky pro obchodní cenné papíry se státní zárukou ve výši [150-500] milionů EUR po prodeji ze strany společnosti CGD.
(129)
K rekapitalizaci společnosti BPN ve výši 600 milionů EUR došlo dne 15. února 2012. Toto opatření bylo provedeno přímo státem a ze státních prostředků s ohledem na prodej společnosti BIC.
(130)
Rekapitalizace společnosti BPN ve výši 600 milionů EUR ze dne 15. února 2012 měla zajistit vlastní kapitál společnosti BPN v okamžiku prodeje ve výši [200-400] milionů EUR. Posledně uvedená částka odpovídala v době nabídky společnosti BIC ze dne 20. července 2011 odhadovanému kmenovému kapitálu tier 1 ve výši [10-18] %. To značně překračuje minimální úroveň stanovenou právními předpisy (kmenový kapitál tier 1 ve výši 9 % na konci roku 2011 a ve výši 10 % na konci roku 2012) (41).
(131)
Komise se domnívá, že kapitálový vklad poskytuje společnosti BPN a ekonomické činnosti po prodeji hospodářskou výhodu. Tato výhoda vyplývá ze zajištění toho, že po rekapitalizaci má společnost BPN k dispozici kapitál potřebný k dodržení a překročení požadavků stanovených v právních předpisech a že tento kapitál bude dostupný rovněž subjektu vzniklému spojením. Tento kapitál umožní společnosti BPN, jakož i subjektu vzniklému spojením působit na trzích a poskytovat nové úvěry v ekonomické situaci, kdy ostatní soutěžitelé musí snižovat finanční páku.
(132)
Dotyčná opatření jsou selektivní, jelikož zvýhodňují pouze konkrétní subjekt - společnost BPN a subjekt vzniklý spojením, který bude po uskutečnění prodeje pokračovat v ekonomické činnosti.
(133)
Portugalsko tvrdí, že společnost BPN po zestátnění nadále snižovala svůj podíl na trhu a že subjekt vzniklý spojením bude mít podíl na trhu nižší než 1 %, pokud jde o úvěry poskytnuté zákazníkům, prostředky zákazníků nebo bankovní produkty, a méně než 2 % na kterémkoli relevantním trhu. Opatření nicméně narušují nebo mohou narušit hospodářskou soutěž, jelikož společnosti BPN a subjektu vzniklému spojením zajišťují po prodeji společnosti BIC výhodnější postavení v porovnání s ostatními konkurenčními bankami. Nadbytečný kapitál subjektu vzniklého spojením chrání ekonomickou činnost před investičními riziky, jimž čelí ostatní soutěžitelé. Zvyšuje rovněž pravděpodobnost toho, že oba příjemci budou mít k dispozici dodatečnou likviditu, která by mohla usnadnit budoucí rozšiřování společnosti BPN a subjektu vzniklého spojením v ekonomické situaci, kdy ostatní soutěžitelé působící v Portugalsku musí snižovat finanční páku.
(134)
Vzhledem k postavení společnosti BPN v portugalském finančním odvětví a ke skutečnosti, že finanční odvětví je otevřeno silné hospodářské soutěži na úrovni Unie, a rovněž ke skutečnosti, že společnost BPN soutěží se značným počtem dceřiných společností zahraničních bank v Portugalsku, se Komise domnívá, že jakákoli výhoda poskytnutá ze státních prostředků může ovlivnit obchod uvnitř Unie a narušit hospodářskou soutěž ve smyslu čl. 107 odst. 1 Smlouvy.
(135)
Rekapitalizace společnosti BPN ve výši 600 milionů EUR, k níž došlo dne 15. února 2012, představuje státní podporu.
(136)
Opatření provedená v souvislosti s prodejem společnosti BPN zahrnují právo společnosti BIC požádat před uzavřením o převod jiných aktiv a závazků společnosti BPN, například půjček úvěrovým institucím nebo fyzických a finančních aktiv. Zahrnují rovněž právo společnosti BIC převést vklady s cenou ve výši […] základních bodů nad příslušnou referenční sazbu, nebo obdržet od státu rozdíl v protiplnění u těchto vkladů.
(137)
Vynětí určitých půjček a závazků (včetně vkladů) vybraných společností BIC ze společnosti BPN je přímo financováno členským státem. Veškeré položky vyňaté ze společnosti BPN budou buď převedeny za účetní hodnotu na jednotky pro speciální účel, které jsou zcela ve vlastnictví členského státu, nebo stát za ně ponese každopádně finanční odpovědnost. Členský stát tudíž ponese finanční zátěž spojenou se správou a likvidací těchto aktiv a závazků. Členský stát by musel financovat rovněž rozdíl mezi platnou úrokovou sazbou u vkladů a cenovým prahem ve výši […] základních bodů nad referenční sazbou.
(138)
Komise se domnívá, že převod dalších aktiv a závazků na jednotky pro speciální účel před prodejem znamená pro společnost BPN a subjekt vzniklý spojením výhodu, jelikož neexistovala transparentnost ex ante, aktiva nebyla oceněna tržní cenou a stát nezískal v rámci převodu žádné protiplnění.
(139)
Komise se domnívá, že převod aktiv za účetní, a nikoli tržní hodnotu poskytuje společnosti BPN a subjektu vzniklému spojením hospodářskou výhodu v porovnání s jejich konkurenty. Podle podmínky stanovené v rámcové smlouvě mohla společnost BIC vybrat libovolně aktiva, která mají být odstraněna, a tato aktiva nebyla oceněna tržní hodnotou a stát za ně ani nezískal žádnou úhradu. Naopak, jelikož tato možnost snižuje rizikově vážená aktiva společnosti BPN, vedla by k zvýšení kapitálového poměru banky, a tudíž její schopnosti poskytovat nové úvěry a působit na trhu. Po prodeji by byla tato výhoda převedena na subjekt vzniklý spojením.
(140)
Protiplnění poskytnuté státem za rozdíl mezi platnou úrokovou sazbou u vkladů a cenovým prahem ve výši […] základních bodů nad referenční sazbou zbavuje společnost BPN nákladů, které by běžně musela hradit, a tudíž jí poskytuje výhodu.
(141)
Dotyčná opatření jsou selektivní, jelikož zvýhodňují pouze konkrétní subjekt - společnost BPN - a ekonomickou činnost, která bude nadále vykonávána po prodeji.
(142)
Opatření narušují nebo mohou narušit hospodářskou soutěž, jelikož společnosti BPN a subjektu vzniklému spojením zajišťují po prodeji výhodnější postavení v porovnání s ostatními konkurenčními bankami tím, že na rozdíl od ostatních soutěžitelů nevyžadují snižování finanční páky a že společnosti BPN a subjektu vzniklému spojením umožňují poskytovat ekonomice více úvěrů.
(143)
Vzhledem k postavení společnosti BPN v portugalském finančním odvětví a ke skutečnosti, že finanční odvětví je otevřeno silné hospodářské soutěži na úrovni Unie, a rovněž ke skutečnosti, že společnost BPN soutěží se značným počtem dceřiných společností zahraničních bank v Portugalsku, se Komise domnívá, že jakákoli výhoda poskytnutá ze státních prostředků může ovlivnit obchod uvnitř Unie a narušit hospodářskou soutěž ve smyslu čl. 107 odst. 1 Smlouvy.
(144)
Převod dalších aktiv a závazků (včetně vkladů) z rozvahy společnosti BPN na jednotky pro speciální účel před prodejem představuje státní podporu.
(145)
Společnost BIC má právo prodat zpět do […] měsíců půjčky, jež nejsou spláceny po dobu nejméně […] dnů (nejvýše […] % nominální hodnoty celého úvěrového portfolia vybraného společností BIC po vyrovnání se stávajícími vklady), s částkou překračující úroveň rezerv ([…] milionů EUR).
(146)
Právo společnosti BIC vyjmout po prodeji z rozvahy další aktiva a závazky je přímo financováno členským státem. Veškeré položky vyňaté ze společnosti BPN budou buď převedeny za účetní hodnotu na jednotky pro speciální účel, které jsou zcela ve vlastnictví členského státu, nebo za ně bude členský stát každopádně nést finanční odpovědnost. Členský stát proto ponese finanční zátěž spojenou se správou a likvidací těchto aktiv.
(147)
Komise se domnívá, že možnost odstranit po prodeji nesplácené půjčky umožňuje společnosti BPN a subjektu vzniklému spojením rozšířit činnost a poskytovat více úvěrů v ekonomické situaci, kdy ostatní soutěžitelé působící v Portugalsku musí snižovat finanční páku. Pokud by byla zachována stejná výše vlastního kapitálu, kapitálový poměr banky by se odstraněním nesplácených půjček a snížením rizikově vážených aktiv zvýšil. Zvýšila by se proto i její schopnost poskytovat nové úvěry a působit na trhu.
(148)
Subjekt vzniklý spojením bude mít výhodu oproti svým konkurentům, kteří se u méně kvalitních aktiv potýkají se znehodnocením, jež musí absorbovat, což omezuje dostupný kapitál pro nové úvěry. Subjektu vzniklému spojením se naopak v důsledku znehodnocení a klesající hodnoty jeho úvěrového portfolia kapitálová základna nesníží.
(149)
Možnost společnosti BIC vrátit nesplácené půjčky státu nejpozději do […] ode dne prodeje by mimoto mohla změnit rizikově vážená aktiva banky a vést k vyššímu kmenovému kapitálu tier 1, než je úroveň ve výši [10-18] %, která se předpokládala v nabídce společnosti BIC ze dne 20. července 2011. Komise bere na vědomí závazek Portugalska v tomto ohledu, že pokud se společnost BIC nebo subjekt vzniklý spojením po prodeji rozhodne vrátit půjčky státu či jakémukoli subjektu ovládanému státem, vrátí státu rovněž kapitál spojený s těmito půjčkami, a to ve výši [10-18] % rizikově vážených aktiv půjček, a mimoto převede nesplácené půjčky a vrátí státu kapitál spojený s těmito půjčkami až po úplném vyčerpání rezerv dostupných ke dni prodeje v účetnictví společnosti BPN.
(150)
Dotyčné opatření je selektivní, jelikož zvýhodňuje pouze konkrétní subjekt - společnost BPN - a ekonomickou činnost, která bude pokračovat po uskutečnění prodeje.
(151)
Opatření narušuje nebo může narušit hospodářskou soutěž, jelikož společnosti BPN a subjektu vzniklému spojením zajišťuje po prodeji výhodnější postavení oproti ostatním konkurenčním bankám tím, že na rozdíl od ostatních soutěžitelů nevyžaduje snížení finanční páky, a tudíž společnosti BPN a subjektu vzniklému spojením umožňuje poskytovat ekonomice více úvěrů.
(152)
Vzhledem k postavení společnosti BPN v portugalském finančním odvětví a ke skutečnosti, že finanční odvětví je otevřeno silné hospodářské soutěži na úrovni Unie, a rovněž ke skutečnosti, že společnost BPN soutěží se značným počtem dceřiných společností zahraničních bank v Portugalsku, se Komise domnívá, že jakákoli výhoda poskytnutá ze státních prostředků může ovlivnit obchod uvnitř Unie a narušit hospodářskou soutěž ve smyslu čl. 107 odst. 1 Smlouvy.
(153)
V případě neexistence závazku k vrácení kapitálu spojeného s půjčkami by opatření mohlo společnosti BPN a subjektu vzniklému spojením umožnit po prodeji změnu rizikově vážených aktiv banky se zpětným účinkem. To by mělo za následek vyšší poměrnou kapitalizaci banky. Opatření proto banku zvýhodňuje a narušuje hospodářskou soutěž s ostatními soutěžiteli. Opatření představuje státní podporu.
(154)
Převedení rizik soudních sporů společnosti BPN na stát představuje závazek, který přebírá stát.
(155)
Převzetím závazku od společnosti BPN poskytuje stát společnosti BPN a subjektu vzniklému spojením výhodu v porovnání s jejich konkurenty, kteří musí příslušné závazky vykazovat ve své rozvaze.
(156)
Dotyčné opatření je selektivní, jelikož zvýhodňuje pouze konkrétní subjekt (společnost BPN a subjekt vzniklý spojením po prodeji společnosti BIC).
(157)
Opatření zajišťuje u společnosti BPN a subjektu vzniklého spojením snížení kapitálových požadavků v době, kdy na trhu neexistují žádné alternativy a kdy ostatní soutěžitelé musí takovéto závazky vykazovat ve své rozvaze.
(158)
Vzhledem k postavení společnosti BPN v portugalském finančním odvětví a ke skutečnosti, že finanční odvětví je otevřeno silné hospodářské soutěži na úrovni Unie, a rovněž ke skutečnosti, že společnost BPN soutěží se značným počtem dceřiných společností zahraničních bank v Portugalsku, se Komise domnívá, že jakákoli výhoda poskytnutá ze státních prostředků může ovlivnit obchod uvnitř Unie a narušit hospodářskou soutěž ve smyslu čl. 107 odst. 1 Smlouvy.
(159)
Opatření zajišťuje snížení kapitálových požadavků a představuje státní podporu.
(160)
Poskytnutí úvěrové linky na likviditu ve výši [150-350] milionů EUR subjektu vzniklému spojením po prodeji a zachování úvěrové linky pro obchodní cenné papíry ve výši [150-500] milionů EUR ve prospěch společnosti BPN po prodeji ze strany společnosti CGD je nutno považovat za přičitatelné státu vzhledem k zvláštním okolnostem jejich poskytnutí.
(161)
Za prvé, společnost CGD je zcela ve vlastnictví státu, který jmenuje členy jejího představenstva. Jak je uvedeno v 100. bodě odůvodnění, společnost CGD byla na základě zákona pověřena správou společností BPN a podle § 2 odst. 9 zákona o zestátnění získala rovněž státní záruku s ohledem na veškeré úvěry a likviditu, které společnosti BPN poskytne v rámci zestátnění a „v zastoupení státu“. Tato záruka se vztahuje i nadále na úvěrovou linku ve výši [150-500] milionů EUR.
(162)
Za druhé, rozhodnutí o poskytnutí likvidity a úvěrové linky nebyla přijata nezávisle společností CGD, nýbrž byla součástí podmínek prodeje, které byly dohodnuty mezi společností BIC a portugalskými orgány.
(163)
Poskytnutí úvěrové linky na likviditu ve výši [200-400] milionů EUR subjektu vzniklému spojením a zachování úvěrové linky pro obchodní cenné papíry ve výši [150-500] milionů EUR po prodeji ze strany společnosti CGD proto lze přímo přičíst členskému státu.
(164)
Opatření poskytují společnosti BPN a subjektu vzniklému spojením snadný a levný přístup k likviditě.
(165)
Co se týká úvěrové linky ve výši [200-400] milionů EUR, kterou společnosti BIC poskytne společnost CGD, Komise podotýká, že tato úvěrová linka s ohledem na finanční situaci subjektu vzniklého spojením poskytne rezervu pro případ odlivu vkladů po prodeji. Žádnému jinému subjektu kromě subjektu vzniklého spojením společnost CGD takovouto úvěrovou linku neposkytla. Tato úvěrová linka proto poskytuje subjektu vzniklému spojením hospodářskou výhodu.
(166)
Zachování úvěrové linky se státní zárukou ve výši [150-500] milionů EUR do […] pro probíhající program obchodních cenných papírů poskytuje společnosti BPN a subjektu vzniklému spojením v porovnání s jejich konkurenty výhodu, pokud jde o přístup k likviditě.
(167)
Dotyčná opatření jsou selektivní, jelikož zvýhodňují pouze konkrétní subjekt (společnost BPN a subjekt vzniklý spojením po prodeji společnosti BIC).
(168)
Výhoda poskytnutá společnosti BPN a subjektu vzniklému spojením po prodeji narušuje hospodářskou soutěž, o to více s ohledem na stávající vysoké náklady půjčování na finančních trzích.
(169)
Vzhledem k postavení společnosti BPN v portugalském finančním odvětví a ke skutečnosti, že finanční odvětví je otevřeno silné hospodářské soutěži na úrovni Unie, a rovněž ke skutečnosti, že společnost BPN soutěží se značným počtem dceřiných společností zahraničních bank v Portugalsku, se Komise domnívá, že jakákoli výhoda poskytnutá ze státních prostředků může ovlivnit obchod uvnitř Unie a narušit hospodářskou soutěž ve smyslu čl. 107 odst. 1 Smlouvy.
(170)
Poskytnutí úvěrové linky na likviditu ve výši [200-400] milionů EUR subjektu vzniklému spojením po prodeji a zachování úvěrové linky pro obchodní cenné papíry ve výši [150-500] milionů EUR ve prospěch společnosti BPN ze strany společnosti CGD představuje státní podporu.
6.1.1.4 Možná podpora poskytnutá kupujícímu
(171)
V bodě 49 sdělení o bankovnictví je uvedeno, že aby se zajistilo, že nebude poskytnuta podpora kupci finanční instituce prodávané státem, je důležité, aby se dodržely určité podmínky prodeje, a zejména aby byl proces prodeje otevřený, transparentní, nediskriminační a bezpodmínečný, prodej se uskutečnil za tržních podmínek a stát stanovil co nejvyšší prodejní cenu dotčeného jmění a závazků.
(172)
Co se týká prvního požadavku, ačkoli byl postup prodeje zahájen jako otevřené a bezpodmínečné nabídkové řízení, závazná nabídka, kterou předložila společnost BIC, nebyla konečná, co se týká řady podstatných aspektů navrhované transakce, včetně konečného rozsahu aktiv a závazků společnosti BPN, která má společnost BIC získat, a přesného počtu převzatých poboček a pracovníků. Všechny tyto aspekty byly projednávány během následných dvoustranných jednání mezi portugalskými orgány a společností BIC a vyvrcholily podpisem rámcové smlouvy dne 9. prosince 2011. Ani rámcová smlouva není konečná, pokud jde o přesný rozsah banky, který má být získán. Rámcová smlouva zejména nestanoví aktiva a závazky, které společnost BIC převezme, navzdory jednoznačnému upřesnění, že společnost BPN bude mít v okamžiku prodeje vlastní kapitál ve výši [200-400] milionů EUR. Jinými slovy, nabídka společnosti BIC ze dne 20. července 2011 ani rámcová smlouva nestanoví jednoznačně, co společnost BIC kupuje, stanoví však přesnou cenu.
(173)
V této souvislosti je důležité uvést, že se rámcová smlouva neměla odchylovat od podmínek závazné nabídky společnosti BIC ze dne 20. července 2011 tím, že poskytne společnosti BIC a/nebo subjektu vzniklému spojením další výhody. Vzhledem k velmi neurčitým podmínkám závazné nabídky ze dne 20. července 2001 však mohla společnost BIC ve skutečnosti velmi snadno získat od státu další ústupky, například omezením rozsahu aktiv a závazků, které skutečně převezme. Takovéto dodatečné ústupky by vedly k vyššímu poměru kmenového kapitálu tier 1, než bylo uvedeno v nabídce společnosti BIC ze dne 20. července 2011, aniž by to odporovalo podmínkám prodeje.
(174)
Komise proto vítá závazek Portugalska, že omezí úroveň kapitalizace společnosti BPN ke dni prodeje na kmenový kapitál tier 1 ve výši [10-18] %, jak se předpokládalo v nabídce společnosti BIC. Další závazek Portugalska, že společnost BIC vrátí kapitál spojený s nesplácenými půjčkami, které vrátí státu nebo jednotce ve vlastnictví státu po prodeji, zajišťuje, aby se po prodeji úroveň kmenového kapitálu tier 1 nepřiměřeně nezvýšila.
(175)
Jak je prokázáno v bodě 6.1.1.3, všechna opatření spojená s prodejem společnosti BIC zahrnují státní prostředky.
(176)
Vzhledem ke skutečnosti, že v nabídce společnosti BIC ze dne 20. července 2011 ani v rámcové smlouvě nebyla stanovena výše kmenového kapitálu tier 1 společnosti BPN (oba dokumenty uvádějí pouze absolutní výši kapitálu ve společnosti BPN k okamžiku prodeje bez přihlédnutí k rizikově váženým aktivům banky nebo k právu společnosti BIC vybrat aktiva a závazky, které mají být před prodejem převedeny na jednotky pro speciální účel), Komise podotýká, že je možné, že společnost BPN bude mít nakonec poměr kmenového kapitálu tier 1, který je vyšší, než bylo uvedeno v nabídce. Podle informací, které předložily portugalské orgány, představuje úroveň kapitálu uvedená v nabídce společnosti BIC ze dne 20. července 2011 kmenový kapitál tier 1 ve výši [10-18] %.
(177)
Komise však podotýká, že se Portugalsko zavázalo omezit úroveň kapitalizace společnosti BPN ke dni prodeje na kmenový kapitál tier 1 ve výši [10-18] %, jak je uvedeno v nabídce společnosti BIC. To státu umožní stanovit co nejvyšší prodejní cenu dotčeného jmění a závazků. Tento závazek je nezbytný, aby bylo zajištěno, že společnosti BIC nebude poskytnuta výhoda.
(178)
Uplatněním práva na převod dalších nesplácených půjček na stát po prodeji by společnost BIC mohla mimoto dále omezit rozsah banky, a tudíž zvýšit poměr kmenového kapitálu tier 1 u subjektu vzniklého spojením na vyšší úroveň, než bylo uvedeno v nabídce společnosti BIC ze dne 20. července 2011. To by mohlo společnosti BIC poskytnout dodatečnou výhodu. Dodatečný závazek Portugalska, že společnost BIC vrátí kapitál spojený s nesplácenými půjčkami, které po prodeji vrátí státu nebo jednotce ve vlastnictví státu, zajišťuje, že se výše kmenového kapitálu tier 1 po prodeji dále nezvýší. Tento dodatečný závazek je nezbytný, aby společnost BIC nebyla zvýhodněna.
(179)
Dotyčná opatření jsou selektivní, jelikož zvýhodňují konkrétní subjekt, společnost BIC, a nepřímo rovněž subjekt vzniklý spojením.
(180)
Vzhledem k postavení společnosti BPN v portugalském finančním odvětví a ke skutečnosti, že finanční odvětví je otevřeno silné hospodářské soutěži na úrovni Unie, a rovněž ke skutečnosti, že společnost BPN soutěží se značným počtem dceřiných společností zahraničních bank v Portugalsku, se Komise domnívá, že jakákoli výhoda poskytnutá ze státních prostředků může ovlivnit obchod uvnitř Unie a narušit hospodářskou soutěž ve smyslu čl. 107 odst. 1 Smlouvy.
(181)
Vzhledem k závazkům, které poskytlo Portugalsko, může Komise vyvodit závěr, že konečné výsledky postupu, včetně prvků sjednaných se společností BIC v rámcové smlouvě, by výsledek nabídkového řízení nezměnily a postup prodeje společnost BIC nezvýhodní.
6.1.2 Vyčíslení podpory
(182)
Společnost BPN a subjekt vzniklý spojením, který bude pokračovat v ekonomických činnostech společnosti BPN, měly prospěch z řady opatření státní podpory, která jsou shrnuta níže:
Tabulka č. 1
Opatření podpory ve prospěch společnosti BPN a subjektu vzniklého spojením
Popis
Částka v milionech EUR
a)
Půjčky poskytnuté společností CGD před zestátněním
315
b)
Převod aktiv v hodnotě 3,9 miliardy EUR na jednotky pro speciální účel před nabídkovým řízením
Od 1 800 do 4 000
c)
Navýšení kapitálu státem dne 15. února 2012
600
d)
Úvěrové linky poskytnuté BPN společností CGD (ke dni 31. prosince 2011)
[150-500]
z toho úvěrové linky, na něž se vztahuje výslovná státní záruka
[200-400]
e) Úvěrové linky požadované společností BIC pro subjekt vzniklý spojením
z toho zachování stávajícího programu obchodních cenných papírů
400
z toho nová úvěrová linka
300
(183)
Za prvé je třeba uvést, že ne všechna tato opatření podpory se považují za kumulativní, jelikož podle portugalských orgánů nahradila některá opatření jiná (např. prvotní půjčky poskytnuté společností CGD před zestátněním byly nahrazeny obchodními cennými papíry, které společnost BPN vydala po zestátnění).
(184)
Opatření b) a c) zahrnují kapitálové vklady, nebo jsou rovnocenné kapitálovým vkladům. Činí nejméně 3 miliardy EUR, tj. přibližně 50 % bilanční sumy společnosti BPN před zestátněním. Celková výše státních záruk za program emise obchodních cenných papírů, které Portugalsko poskytlo společnosti BPN od zestátnění, činí 5 miliard EUR, přičemž ke dni 31. prosince 2011 byla využita částka ve výši 4,5 miliardy EUR.
(185)
Společnost BIC je mimoto oprávněna převést vklady s cenou nad […] základních bodů, nebo získat od státu protiplnění za tento rozdíl, a to s náklady, které Portugalsko odhadlo na přibližně […] EUR. Převod nákladů spojených se soudními spory na stát a převod dalších aktiv a závazků v rámci prodeje, včetně nesplácených půjček, z rozvahy společnosti BPN na jednotky pro speciální účel zahrnuje další podporu, kterou Portugalsko považovalo za nevyčíslitelnou.
6.2 Slučitelnost jednotlivých opatření podpory: použití čl. 107 odst. 3 písm. b) SFEU
(186)
Podle čl. 107 odst. 3 písm. b) Smlouvy o fungování Evropské Unie je Komise zmocněna prohlásit za slučitelné s vnitřním trhem podpory, které mají „napravit vážnou poruchu v hospodářství některého členského státu“.
(187)
Komise uznává, že světová finanční krize může vyvolat vážnou poruchu v hospodářství některého členského státu a že k nápravě této poruchy mohou být vhodná opatření na podporu bank. Tato analýza byla potvrzena ve sdělení o bankovnictví, sdělení o rekapitalizaci (42), sdělení o znehodnocených aktivech (43) a sdělení o restrukturalizaci (44). Komise i nadále zastává názor, že vzhledem k opětovnému napětí na finančních trzích lze státní podpory schvalovat podle čl. 107 odst. 3 písm. b) Smlouvy. Komise tento názor potvrdila přijetím sdělení z roku 2011 o prodloužení použití pravidel pro poskytování státní podpory ve prospěch bank v souvislosti s finanční krizí po dni 31. prosince 2011 (45).
(188)
Portugalsko bylo finanční a hospodářskou krizí postiženo obzvláště silně. Její dopady byly potvrzeny v různých rozhodnutích Komise (46) schvalujících opatření, která přijaly portugalské orgány v boji proti finanční krizi. V úvahu je nutno vzít rovněž problematickou hospodářskou a finanční situaci, která dne 7. dubna 2011 vedla k podání oficiální žádosti Portugalska o mezinárodní pomoc, jež měla za následek podepsání memoranda o porozumění dne 17. května 2011.
(189)
Komise má za to, že by neřízený úpadek společnosti BPN měl pro portugalské hospodářství vážné důsledky. Opatření proto lze posoudit podle čl. 107 odst. 3 písm. b) Smlouvy.
6.3 Slučitelnost podle sdělení o restrukturalizaci
(190)
Pravidla státní podpory vztahující se na restrukturalizaci finančních institucí v souvislosti se současnou krizí jsou stanovena ve sdělení o restrukturalizaci. Podle sdělení o restrukturalizaci musí restrukturalizace finanční instituce v souvislosti se současnou finanční krizí splňovat tyto podmínky, aby byla slučitelná s čl. 107 odst. 3 písm. b) Smlouvy:
a)
musí vést k obnovení životaschopnosti banky;
b)
musí zahrnovat dostatečný vlastní příspěvek příjemce (sdílení nákladů);
c)
musí obsahovat dostatečná opatření k omezení narušení hospodářské soutěže.
6.3.1 Životaschopnost
(191)
V bodech 9 a 10 sdělení o restrukturalizaci je uvedeno, že by členský stát měl předložit komplexní a podrobný plán restrukturalizace, který by měl obsahovat úplné informace o obchodním modelu. Plán by měl uvádět rovněž příčiny obtíží finanční instituce a alternativy navrhovaného plánu restrukturalizace.
(192)
Plán restrukturalizace by měl prokázat, že strategie banky je založena na ucelené koncepci a že banka obnoví svou dlouhodobou životaschopnost bez státní podpory.
(193)
Bod 17 sdělení o restrukturalizaci potvrzuje, že prodej finanční instituce (její části) třetí straně může přispět k obnovení její dlouhodobé životaschopnosti. V daném případě Komise podotýká, že se portugalské orgány rozhodly prodat společnost BPN prostřednictvím nabídkového řízení. V důsledku toho bude bankovní činnost po určitých úpravách prodána společnosti BIC a vybraná aktiva budou převedena na jednotky pro speciální účel za účelem jejich postupné likvidace. Komise proto musí posoudit, zda bude bankovní činnost společnosti BPN, která bude součástí činnosti kupujícího (subjektu vzniklého spojením), životaschopná.
(194)
V rozhodnutí ze dne 24. října 2011 Komise uvedla, že neobdržela obchodní plán, který by prokazoval životaschopnost společnosti BPN jako integrovaného subjektu s BIC, a nemohla tudíž v tomto ohledu dospět k žádnému závěru. Portugalsko předložilo podrobný obchodní plán pro společnost BPN, která je integrovaná se společností BIC, ve formě plánu restrukturalizace z ledna 2012 (včetně doplňujících informací o činnosti a životaschopnosti poskytnutých dne 3. února 2012).
(195)
Podle plánu restrukturalizace z ledna 2012 má část společnosti BPN, která je prodána společnosti BIC, podstatně menší bilanční sumu ve výši přibližně […] miliard EUR ve srovnání s bilanční sumou společnosti BPN v okamžiku zestátnění.
(196)
Spolu s aktivy společnosti BIC bude mít subjekt vzniklý spojením celková aktiva ve výši přibližně […] miliard EUR.
(197)
Rozvaha společnosti BPN v okamžiku prodeje společnosti BIC obsahuje pouze životaschopnější činnosti a nejlepší aktiva banky. Zejména bylo vyčištěno úvěrové portfolio převedené na společnost BIC a většina nelikvidních aktiv byla převedena na jednotky pro speciální účel.
(198)
Závazky společnosti BPN sestávají především z retailových vkladů v celkové výši 1 669 miliardy EUR a podřízeného dluhu v celkové výši 246 milionů EUR.
Tabulka č. 2
Společnost BPN po prodeji a po kapitálovém vkladu (pro forma) (47)
V milionech EUR
Hotovost, centrální banky a úvěrové instituce
[…]
Čisté úvěry poskytnuté zákazníkům
[…]
Ostatní aktiva
[…]
AKTIVA CELKEM
[…]
Vklady
[…]
Ostatní závazky
[…]
Podřízený dluh
[…]
ZÁVAZKY CELKEM
[…]
Vlastní kapitál
[…]
CELKOVÉ ZÁVAZKY A KAPITÁL
[…]
(199)
Společnost BIC bude pokračovat v restrukturalizačních opatřeních, která již zahájili dočasní správci, a bude odstraňovat konkrétní příčiny potíží společnosti BPN.
(200)
Jak je uvedeno v 24. bodě odůvodnění, vedení bylo zcela vyměněno. S přihlédnutím k zvláštním okolnostem, které vedly k zestátnění společnosti BPN, a zejména k údajným četným případům podvodů, jichž se dopustilo bývalé vedení banky, zahájilo nové vedení řadu soudních řízení (48), aby hájilo zájmy banky. Postupy banky v oblasti posuzování rizik byly zcela přepracovány za účelem zavedení osvědčených postupů.
(201)
Noví správci společnosti BPN se soustředili rovněž na optimalizaci struktury nákladů a přijali řadu iniciativ k snížení provozních nákladů. V období od prosince 2008 do prosince 2010 se provozní náklady snížily přibližně o […] milionů EUR a personální náklady klesly zhruba o […] milionů EUR.
(202)
Podle plánu restrukturalizace z ledna 2012 je strategií společnosti BIC soustředit se na hlavní činnost v oblasti retailového bankovnictví a využít síť společnosti BPN k tomu, aby se společnost stala referenční bankou pro podporu obchodu a finančních transakcí mezi Portugalskem a Angolou.
(203)
Tento plán vychází z přiměřených základních makroekonomických předpokladů, které přihlížejí k současné situaci na trzích v Portugalsku a předpokládané recesi hospodářství až do roku 2014.
(204)
Finanční výhledy ukazují, že na konci období restrukturalizace (31. prosince 2016) má být podle předpokladů subjekt vzniklý spojením schopen hradit své náklady a dosáhnout návratnosti vlastního kapitálu ve výši přibližně [1-10] %, a to i v případě zátěžového scénáře.
(205)
Předpokládaná počáteční kapitálová základna s poměrem kmenového kapitálu tier 1 ve výši přibližně [10-18] % bude díky kapitálovému vkladu státu značně překračovat minimální kapitálové požadavky.
(206)
V důsledku významného navýšení kapitálu státem má být předpokládaný kapitálový poměr banky během období restrukturalizace a na jeho konci podle očekávání vyšší než minimální požadavky, a tudíž zaručovat solventnost banky. Podle obchodního plánu, který poskytlo Portugalsko a který je zohledněn v plánu restrukturalizace z ledna 2012, má v případě základního scénáře kmenový kapitál tier 1 na konci období restrukturalizace (31. prosince 2016) představovat [8-12] %, což je mírně nad minimálními požadavky stanovenými v právních předpisech ve výši 10 %, jichž má být podle BdP dosaženo do prosince 2012 (49), a podle zátěžového scénáře těsně pod těmito požadavky ([7-11] %), jak je uvedeno v grafu č. 1 připojeném k 207. bodu odůvodnění.
(207)
Tento vývoj má být zapříčiněn zejména nutností provést obchodní plán stanovený v plánu restrukturalizace z ledna 2012, a to poskytování většího objemu úvěrů ekonomice, a dopadem záporných hospodářských výsledků v prvních letech provádění plánu restrukturalizace. Záporné hospodářské výsledky budou způsobeny především stále vysokými náklady banky v porovnání s objemem jejího obchodu a také náklady na restrukturalizaci, kterou provede společnost BIC.
Graf č. 1
Výhledy pro subjekt vzniklý spojením společností BPN a BIC podle základního scénáře, 2012-2016
[…]
(208)
Co se týká likvidity, obchodní plán se spoléhá především na vklady s odhadovaným růstem vkladů ve výši přibližně [1-10] % ročně. Komise se domnívá, že stabilní financování subjektu vzniklého spojením prostřednictvím vkladů je důležitým prvkem plánu restrukturalizace. Vzhledem k malé velikosti subjektu vzniklého spojením a jeho růstovému potenciálu jsou odhady vývoje vkladů věrohodné.
(209)
Komise se současně domnívá, že aby byla zajištěna životaschopnost subjektu vzniklého spojením, neměly by existovat žádné pobídky k nahrazování vkladů velkoobchodním komerčním financováním. V tomto ohledu je důležité, aby se protiplnění za úvěrovou linku na likviditu, kterou požadovala společnost BIC jako náhradu za možný odliv vkladů, zvýšilo nejméně na sazbu Euribor +[…] základních bodů. Závazek Portugalska v tomto ohledu je nezbytný, aby byla zajištěna slučitelnost podpory na restrukturalizaci s vnitřním trhem, s přihlédnutím ke skutečnosti, že […] má značný objem vkladů, za něž je v současnosti poskytována odměna přesahující sazbu Euribor +[…] základních bodů, což je úroveň, při níž se společnost BIC může rozhodnout, že si tyto vklady neponechá. Pokud by protiplnění za novou úvěrovou linku nebylo stanoveno na úrovni, která společnosti BIC poskytuje pobídku k zachování výše vkladů v souladu s úrovní, jež se předpokládá v plánu restrukturalizace z ledna 2012, mohlo by to společnost BIC přimět k nahrazování vkladů levnějším financováním poskytovaným společností CGD. Toto nahrazení by mohlo zlepšit krátkodobou ziskovost subjektu vzniklého spojením, současně by však narušilo jeho vyhlídky na dosažení životaschopnosti.
(210)
V této souvislosti je rovněž důležité uvést, že i se sazbou Euribor +[…] základních bodů je úvěrová linka poskytována za příznivějších podmínek, než by společnost BIC pravděpodobně získala na trhu. Jelikož Komisi nebylo poskytnuto žádné srovnatelné základní kritérium pro obdobné transakce, k nimž dochází na trhu, Komise podotýká, že není pravděpodobné, že by na trhu byla k dispozici úvěrová linka s takovouto dobou trvání a výší, a to ani při vyšších úrokových sazbách. Komise mimoto považuje za vhodné, že protiplnění u půjček poskytnutých společností CGD […] je stanoveno ve výši […]měsíční sazby Euribor +[…] základních bodů.
(211)
Na základě výše uvedených skutečností byly pochybnosti Komise ohledně životaschopnosti společnosti BPN rozptýleny.
6.3.2 Podpora omezená na minimum a sdílení zátěže
(212)
Ve sdělení o restrukturalizaci je uvedeno, že je nezbytný odpovídající příspěvek příjemce, aby byla podpora omezena na minimum a aby se omezilo narušení hospodářské soutěže a morální hazard. Za tímto účelem: a) je nutno omezit restrukturalizační náklady i výši podpory a b) je nezbytný významný vlastní příspěvek.
(213)
Zásady týkající se vlastního příspěvku přijímající banky ve fázi restrukturalizace jsou stanoveny v oddíle 3 sdělení o restrukturalizaci. Ve sdělení se vyžaduje: a) aby byla pomoc na restrukturalizaci omezena na minimum a pokrývala náklady nezbytné k obnovení životaschopnosti; b) aby přijímající banka použila k financování restrukturalizace v možném rozsahu vlastní zdroje, například prostřednictvím prodeje aktiv, a c) aby náklady spojené s restrukturalizací nesli přiměřeně i ti, kteří do banky investovali, a to převzetím ztrát dostupným kapitálem a zaplacením přiměřené náhrady za státní intervence. Cíl sdílení zátěže je dvojí: omezit narušení hospodářské soutěže a morální hazard (50).
(214)
Plán restrukturalizace by měl jednoznačně uvádět, že podpora byla omezena na nezbytné minimum. Náklady spojené s restrukturalizací by neměl nést pouze stát, ale v maximální možné míře i ti, kteří do banky investovali. Jinými slovy, banka a držitelé jejího kapitálu by se na restrukturalizaci měli podílet v maximální možné míře svými vlastními zdroji. Pomoc na restrukturalizaci by měla být omezena na pokrytí nákladů nezbytných k obnovení životaschopnosti. Podniku by proto neměly být poskytnuty veřejné zdroje, které by mohly být použity k financování činností, jež narušují trh a nesouvisejí s procesem restrukturalizace, jako je nabytí podílů v jiných podnicích (51).
(215)
Co se týká omezení podpory na minimum, sdělení o restrukturalizaci v bodě 23 uvádí, že by pomoc na restrukturalizaci měla být omezena na pokrytí nákladů nezbytných k obnovení životaschopnosti.
(216)
Za tímto účelem musí Komise posoudit za prvé tvrzení portugalských orgánů, že náklady spojené s prodejem BPN společnosti BIC jsou nižší než náklady, které by Portugalsku vznikly v případě likvidace společnosti BPN, a za druhé, zda byla podpora poskytnutá na restrukturalizaci společnosti BPN omezena na nezbytné minimum.
(217)
V rozhodnutí ze dne 24. října 2011 zpochybnila Komise řadu aspektů kvantitativního srovnání obou scénářů, jak je poskytlo Portugalsko v té době.
(218)
V plánu restrukturalizace z ledna 2012 poskytlo Portugalsko aktualizované srovnání obou scénářů a pozměnilo své počáteční předpoklady s cílem odstranit hlavní obavy, které Komise uvedla v rozhodnutí ze dne 24. října 2011 a které souvisely s náklady v případě řízené likvidace. Portugalsko se zejména zabývalo srážkou u půjček a zacházením s držiteli podřízených dluhopisů.
(219)
Portugalsko předložilo zejména doplňující informace a alternativní kritérium s ohledem na jeho předpoklady týkající se srážky z účetní hodnoty ve výši 30-50 % při prodeji půjček. Portugalsko poskytlo rovněž konečné údaje o půjčkách, které nakonec společnost BIC převzala a jejichž výše nebyla v době prvního srovnání dne 17. února 2012 známa. Portugalsko vyňalo ze scénáře týkajícího se řízené likvidace rovněž náklady spojené s vyplacením držitelů některých podřízených dluhopisů, jak je upřesněno v 221. bodě odůvodnění.
(220)
Komise se domnívá, že s přihlédnutím k současné ekonomické situaci a k významnému snižování finančních pák v bankovním sektoru je použití srážky při prodeji úvěrového portfolia oprávněné. Pokud by byly půjčky drženy až do doby jejich splatnosti, musel by stát do té doby hradit náklady financování a nést úvěrové riziko. Komise proto může uznat dolní mez odhadu srážky, který poskytlo Portugalsko, tj. srážku ve výši [20-50] %.
(221)
Co se týká držitelů podřízených dluhopisů, Komise má za to, že celková částka ve výši 245 milionů EUR je složena z různých emisí. Může být možné […]. Portugalsko uvedlo, že po právním posouzení podmínek každé emise, […].
(222)
Tabulka č. 3 podává přehled odhadu přílivu a odlivu prostředků s přihlédnutím k revidovaným předpokladům uvedeným v 219. až 221. bodě odůvodnění. Tento odhad bere v úvahu pouze mezní náklady spojené s oběma scénáři (a nikoli již vzniklé náklady) a je založen na údajích z rozvahy společnosti BPN v době jejího prodeje společnosti BIC (52).
Tabulka č. 3
Srovnání scénáře v podobě prodeje společnosti BIC a scénáře v podobě řízené likvidace (údaje v milionech EUR)
Prodej společnosti BIC
Likvidace
ODLIV PROSTŘEDKŮ
1
Splacení financování úvěrovým institucím
[…] (53)
2
Výplata vkladů zákazníků
[…]
3
Navýšení kapitálu
[…]
4
Vyplacení držitelů podřízených dluhopisů kromě věčných dluhopisů TBC
[…]
Odliv prostředků celkem
[…]
[…]
Prodej společnosti BIC
Likvidace
PŘÍLIV PROSTŘEDKŮ
5
Prodej úvěrů zákazníků (2 114 miliardy EUR po očištění o srážku ve výši 30 %)
[…]
6
Splacení hotovosti a půjček poskytnutých úvěrovým institucím
[…] (54)
7
Kupní cena společnosti BPN
[…]
8
Prémie za prodej vkladů - 2 % zůstatku vkladů
[…]
Příliv prostředků celkem
[…]
ODHADOVANÝ ROZDÍL
[…]
[…]
(223)
Celkově by možnost řízené likvidace, kdy by stát vyplatil všechny vklady (kromě vkladů podřízených věřitelů držících věčné dluhopisy) a uhradil by celou expozici úvěrovým institucím, byla nákladnější než prodej společnosti BIC.
(224)
Komise uznává nejistotu spojenou s řadou předpokladů, konkrétně s možností získat zpět úvěry převedené na společnost BIC. V úvahu je nutno vzít rovněž skutečnost, že by řízená likvidace mohla mít negativní vedlejší účinky na důvěru v celý bankovní sektor a rating členského státu.
(225)
Na základě dostupných informací vyvozuje Komise závěr, že možnost restrukturalizace banky, tj. její prodej společnosti BIC, pomohl omezit podporu na nezbytné minimum.
(226)
Společnost BPN obdržela před zestátněním a posléze značnou částku podpory, jak je uvedeno v 182. až 185. bodě odůvodnění. Podpora byla nezbytná k udržení banky po dobu potřebnou k provedení zvolené restrukturalizace, tj. prodeje životaschopných částí společnosti BIC a postupné likvidace špatných aktiv. V důsledku procesu restrukturalizace společnost BPN jako nezávislá banka zanikne. Činnost v oblasti retailového bankovnictví, kterou převezme společnost BIC, má bilanční sumu o 35 % nižší, než byla bilanční suma společnosti BPN před zestátněním. Za převládajících podmínek na trhu jsou tato opatření (a zejména převedení aktiv nesouvisejících s retailovým bankovnictvím na jednotky pro speciální účel) neoddělitelně spojena se životaschopností banky, která zůstane na trhu. Podniky a činnosti nesouvisející s retailovým bankovnictvím byly převedeny na jednotky pro speciální účel a budou postupně zlikvidovány. Komise uznává, že značné prodlevy při provádění restrukturalizace společnosti BPN souvisí s mimořádnými okolnostmi, jež postihly portugalské hospodářství a dne 17. května 2011 vedly k podepsání memoranda o porozumění.
(227)
Jak Komise uvedla ve svém rozhodnutí ze dne 24. října 2011, kromě opatření provedených ve prospěch společnosti BPN před jejím prodejem požaduje společnost BIC další opatření, jež jsou uvedena v 56. bodě odůvodnění.
(228)
Ve svém rozhodnutí ze dne 24. října 2011 nadnesla Komise otázku, zda kapitálový vklad, který požadovala společnost BIC, představoval minimální částku nezbytnou k zajištění životaschopnosti. S přihlédnutím k úpravám rozvahy, které požadovala společnost BIC ve své nabídce ze dne 20. července 2011, a k finančním výkazům společnosti BPN z června 2011 Portugalsko odhadlo, že kapitál ve výši [200-400] milionů EUR znamená poměr kmenového kapitálu tier 1 ve výši [10-18] %.
(229)
Portugalsko tvrdí, že výše kapitálu je výsledkem nabídkového řízení, kdy se přihlíželo rovněž k ceně, kterou společnost BIC zaplatí státu (40 milionů EUR). To je odůvodněno náklady na přeorientování banky na její hlavní činnost a nutností zachovat dostatečnou rezervu dodatečného kapitálu. Portugalsko se domnívá, že tato rezerva je přiměřená k zachování dostatečné výše vlastního kapitálu, zejména v prvních letech integrace, přičemž se bere v úvahu rovněž špatná pověst společnosti BPN a složitá ekonomická situace v Portugalsku.
(230)
Je třeba uvést, že podle plánu restrukturalizace z ledna 2012 se odhaduje, že kapitálový poměr dosáhne na konci čtvrtého roku po prodeji [8-12] % a podle zátěžového scénáře [7-11] % (což je o něco méně než minimum požadované portugalskými právními předpisy ve výši 10 %).
(231)
Komise může proto vyvodit závěr, že úroveň kapitálu odpovídající poměru kmenového kapitálu tier 1 ve výši [10-18] % je výsledkem nabídkového řízení a je nezbytná k zajištění životaschopnosti banky podle plánu restrukturalizace z ledna 2012.
(232)
Komise hodnotí kladně rovněž skutečnost, že rámcová smlouva se společností BIC obsahuje závazek, že společnost BIC nebude po dobu pěti let akcionářům vyplácet dividendy ani jiné rovnocenné dávky ve vztahu k BPN. Cílem tohoto závazku je zajistit, aby kapitál vložený do společnosti BPN neopustil ihned banku ve formě prostředků vyplacených akcionářům.
(233)
Konečná aktiva, která nakonec společnost BIC převezme, se však liší od nabídky společnosti BIC ze dne 20. července 2011 a společnost BIC si vyhrazuje rovněž právo vrátit nesplácené půjčky. Komise se proto domnívá, že aby byla podpora omezena na minimum, mělo by být případné snížení rizikově vážených aktiv vyplývající z vrácení půjček státu doprovázeno odpovídajícím snížením kapitálu ve výši [10-18] % snížení rizikově vážených aktiv. Snížení kapitálu by mohlo mít podobu srážky z účetní hodnoty půjček vracených státu.
(234)
Komise podotýká, že společnost BIC navrhla, že by v případě vrácení nesplácených půjček mohl subjekt vzniklý spojením zachovat poměr kmenového kapitálu tier 1 ve výši [10-18] % poskytováním nových úvěrů ekonomice. Komise se domnívá, že by takovéto opatření neomezilo podporu na minimum, a to z níže uvedených důvodů. Za prvé, poměr vlastního kapitálu společnosti BIC před prodejem bude nižší než [10-18] % ke dni prodeje. Jakmile se proto společnost BPN spojí se společností BIC, výše kmenového kapitálu tier 1 v subjektu vzniklém spojením se bezprostředně sníží (jak se odráží v plánu restrukturalizace z ledna 2012). Pokud by měl subjekt vzniklý spojením po sloučení zachovat poměr kmenového kapitálu tier 1 ve výši [10-18] %, jeho kapitalizace by byla vyšší, než jak předpokládala samotná společnost BIC. Za druhé, plán restrukturalizace z ledna 2012 již zohledňuje nové úvěry pro ekonomiku a za tímto účelem se považuje (velmi vysoká) úroveň kmenového kapitálu tier 1 ve výši [10-18] % ve společnosti BPN v okamžiku prodeje za dostatečnou. Není proto nutné vyhradit na poskytování nových úvěrů ještě více kapitálu, než se předpokládá v plánu restrukturalizace z ledna 2012. V tomto ohledu hodnotí Komise kladně závazek Portugalska, že poměr kmenového kapitálu tier 1 ve společnosti BPN ke dni prodeje společnosti BIC nebude vyšší než [10-18] % a že v případě převedení nesplácených půjček na stát nebo jakýkoli subjekt ovládaný státem po prodeji převede společnost BIC nebo subjekt vzniklý spojením na stát nebo subjekt ovládaný státem kapitál spojený s těmito půjčkami, a to ve výši [10-18] % rizikově vážených aktiv půjček.
(235)
Ve sdělení o restrukturalizaci se mimoto uvádí, že k omezení podpory na nezbytné minimum je nezbytný zákaz akvizic. V bodě 23 sdělení o restrukturalizaci je výslovně uvedeno, že „podniku by neměly být poskytnuty veřejné zdroje, které by mohly být použity k financování činností, jež narušují trh a nesouvisejí s procesem restrukturalizace. Prostřednictvím státní podpory by se například nemělo financovat nabývání podílů v jiných podnicích nebo nové investice, pokud to pro obnovení životaschopnosti podniku nemá zásadní význam“.
(236)
Komise podotýká, že již v plánu restrukturalizace z ledna 2012 bylo uvedeno, že se subjekt vzniklý spojením stane životaschopným subjektem, který by měl dosáhnout přijatelné návratnosti vlastního kapitálu, a dokonce se očekává, že bude ziskový. Toto obnovení životaschopnosti nezávisí na akvizicích. Komise se naopak domnívá, že zákaz akvizic zajistí, aby kapitál, který se považuje za nezbytný pro restrukturalizaci, zůstal v bance, a tudíž přispěl k obnovení její životaschopnosti. Komise v této souvislosti usuzuje, že závazek Portugalska týkající se vymáhání zákazu akvizic je nezbytný k zajištění slučitelnosti podpory na restrukturalizaci s vnitřním trhem.
(237)
Co se týká vlastního příspěvku, sdělení o restrukturalizaci vyžaduje, aby náklady spojené s restrukturalizací nenesl pouze stát, nýbrž rovněž i minulí investoři banky a bývalí akcionáři. Tento požadavek zajišťuje, aby zachráněné banky nesly přiměřenou odpovědnost za důsledky svého jednání v minulosti, a vytváří odpovídající pobídky s ohledem na jejich budoucí chování.
(238)
V daném případě hodnotí Komise kladně skutečnost, že akcionáři přišli o své podíly v bance bez jakékoli náhrady. Podíleli se proto přiměřeně na sdílení zátěže u banky, jejíž hodnota byla podle odhadu dvou nezávislých subjektů jmenovaných Portugalskem záporná. Komise hodnotí kladně rovněž skutečnost, že se změnilo představenstvo společnosti BPN a v rámci zestátnění bylo nahrazeno.
(239)
Komise však podotýká, že v privatizované bance zůstanou držitelé podřízených dluhopisů v hodnotě 245 milionů EUR, kterým mohou být i nadále vypláceny kupóny.
(240)
Jak je uvedeno v bodě 26 sdělení o restrukturalizaci, „pokud jejich činnosti nevytváří dostatečné zisky, neměly by banky k výplatě odměn za kapitál (vlastní kapitál a podřízený závazek) používat státní podporu“.
(241)
Co se týká období restrukturalizace společnosti BPN, tato společnost nedodržovala politiku Komise týkající se hybridních nástrojů, jak je stanovena v bodě 26 sdělení o restrukturalizaci. Komise v tomto sdělení objasnila, že v kontextu restrukturalizace není volné uvážení při rozhodování o kompenzaci ztrát, tzv. diskreční kompenzace ztrát (například uvolněním rezerv či snížením vlastního kapitálu), ze strany přijímajících bank v zájmu zajištění výplaty dividend a kupónů za nesplacený podřízený dluh v zásadě slučitelné s cílem sdílení nákladů. Komise podotýká, že vyplácení kupónů nedodrželo tuto zásadu a mělo by být vyrovnáno důkladnější restrukturalizací (55).
(242)
Komise se domnívá, že rozsáhlá restrukturalizace banky může být k vyrovnání nedostatečného sdílení zátěže dostatečná.
(243)
Jelikož je však banka nyní prodávána, je zákaz týkající se vyplácení kupónů do 31. prosince 2016 nezbytný k zajištění minimální úrovně sdílení zátěže ze strany držitelů kapitálu banky.
(244)
V tomto ohledu bere Komise na vědomí závazek Portugalska, že s cílem přispět k restrukturalizaci společnosti BPN neuplatní společnost BIC, subjekt vzniklý spojením ani Portugalsko do 31. prosince 2016 práva na koupi ve vztahu k podřízenému dluhu, který společnost BPN vydala přede dnem prodeje.
(245)
Komise podotýká, že protiplnění za každé z opatření podpory, která jsou uvedena v 182. až 185. bodě odůvodnění, a zejména za záruky, kapitálový vklad a převod aktiv na jednotky pro speciální účel, není v souladu s příslušnými sděleními Komise.
(246)
Za státní záruky byla stanovena cena ve výši 20 základních bodů, což je podstatně méně, než je úroveň vyplývající z použití pravidel Komise pro protiplnění za státní záruky za závazky vydané finančními institucemi.
(247)
U kapitálového vkladu do společnosti BPN ve výši 600 milionů EUR, k němuž došlo v únoru 2012, jednoznačně neexistuje protiplnění, které by bylo v souladu se sdělením o rekapitalizaci. Portugalské orgány ve skutečnosti za vložený kapitál žádné protiplnění neočekávají. Kapitál byl vložen s cílem umožnit prodej banky za zápornou cenu.
(248)
Pokud jde o převod aktiv na jednotky pro speciální účel za účetní hodnotu, ačkoli Komise teoreticky uznává, že převod aktiv na tři jednotky pro speciální účel má ochránit životaschopnost společnosti BPN a umožnit její prodej, převod za účetní hodnotu představuje státní podporu, která není v souladu s hlavními požadavky sdělení o znehodnocených aktivech. Převod se zejména uskutečnil za účetní hodnotu, která byla značně vyšší než reálná ekonomická hodnota, a nepředpokládá se žádné protiplnění pro stát. Ve sdělení o znehodnocených aktivech se uznává, že případný nesoulad s jeho hlavními kritérii, včetně kritérií týkajících se stanovení ceny, může vyrovnat důkladná restrukturalizace. Existence důkladné restrukturalizace společnosti BPN je tudíž prvkem, který by mohl Komisi dovolit konstatovat, že opatření je se sdělením o znehodnocených aktivech slučitelné. Převod aktiv na jednotky pro speciální účel by se proto mohl posoudit společně se zbytkem opatření ve prospěch společnosti BPN a jako součást rozsáhlé restrukturalizace.
(249)
V bodě 25 sdělení o restrukturalizaci je uvedeno, že každá odchylka od přiměřeného sdílení nákladů ex ante, k jejímuž udělení mohlo výjimečně dojít v záchranné fázi z důvodů finanční stability, by měla být kompenzována v pozdější fázi restrukturalizace, například formou ustanovení o zpětném získání (tzv. claw-back clauses) a/nebo prostřednictvím rozsáhlejší restrukturalizace, jež bude zahrnovat dodatečná opatření omezující narušení hospodářské soutěže.
(250)
Komise se domnívá, že restrukturalizace společnosti BPN je dostatečně rozsáhlá. Za prvé podotýká, že banka je malá. V důsledku restrukturalizace společnost BPN zanikne jako nezávislá banka. Činnost v oblasti retailového bankovnictví, kterou převezme společnost BIC, má bilanční sumu o 35 % nižší, než byla bilanční suma společnosti BPN před jejím zestátněním. Činnosti nesouvisející s retailovým bankovnictvím byly natrvalo ukončeny.
(251)
Komise proto může vyvodit závěr, že vzhledem k rozsáhlé restrukturalizaci společnosti BPN je sdílení zátěže přiměřené.
6.3.3 Opatření k omezení narušení hospodářské soutěže
(252)
Pokud jde o opatření k omezení narušení hospodářské soutěže, ve sdělení o restrukturalizaci je stanoveno, že povaha a forma takových opatření bude záležet na výši podpory a podmínkách a okolnostech, za kterých byla podpora udělena, a rovněž na vlastnostech trhu či trhů, na kterých bude banka přijímající podporu působit.
(253)
Ačkoli je výše podpory, kterou obdržela společnost BPN, značná, je nutno vzít v úvahu omezenou velikost této společnosti. Jak je uvedeno v bodě 32 sdělení o restrukturalizaci, Komise bude analyzovat pravděpodobné dopady podpory na trhy, na kterých přijímající banka po restrukturalizaci působí. V prvé řadě bude po obnovení životaschopnosti banky přezkoumána její velikost a relativní význam na příslušném trhu či trzích.
(254)
Komise v této souvislosti podotýká, že společnost BPN již nebude stejným hospodářským subjektem jako před zásahem státu (56). Společnost byla zestátněna a prošla důkladnou restrukturalizací. Na trhu bude proto soutěžit mnohem menší banka.
(255)
Podle velikosti bilanční sumy na konci roku 2008 byla společnost BPN sedmou největší finanční institucí v Portugalsku. Od zestátnění se její velikost zmenšila, zejména v důsledku odlivu vkladů. V polovině roku 2011 zaujímala 12. místo s podílem na trhu u vkladů i úvěrů nižším než 1 %. Vklady a úvěry se v období 2008-2011snížily téměř o polovinu.
(256)
Ve svých připomínkách k rozhodnutí ze dne 24. října 2011 Portugalsko za prvé uvedlo, že již před zestátněním měla společnost BPN podíl na trhu ve výši přibližně [1-2] %. Za druhé, po zestátnění byla společnost BPN významně restrukturalizována a její velikost se dále zmenšovala. Za třetí, i po integraci se společností BIC bude mít nový integrovaný subjekt podíl na trhu v Portugalsku nižší než [ 1] %, jelikož podíl společnosti BPN na trhu v současnosti činí přibližně [ 1] % u úvěrů pro zákazníky i u vkladů a podíl společnosti BIC na trhu je v řádu [ 1] % u úvěrů a [ 1] % u vkladů.
(257)
Komise rovněž podotýká, že prodej bankovní činnosti prostřednictvím nabídkového řízení soutěžitelům umožnil získat značku a podnikání společnosti BPN, což omezuje narušení hospodářské soutěže.
(258)
Komise nahlíží příznivě rovněž na dividendovou politiku, jak je popsána v písmeně m) 56. bodu odůvodnění.
(259)
V bodě 44 sdělení o restrukturalizaci je rovněž stanoveno, že by banky neměly uvádět státní podporu jako konkurenční výhodu při uvádění svých finančních nabídek na trh. Komise hodnotí kladně závazek Portugalska, že společnost BIC nebude ve svých marketingových kampaních a sděleních pro investory odkazovat na využití státní podpory.
(260)
Ve svém rozhodnutí ze dne 24. října 2011 vyslovila Komise pochybnosti, pokud jde o to, zda byla plánovaná opatření dostatečná, vezme-li se v úvahu značná výše podpory a skutečnost, že ve prospěch společnosti BPN byla provedena opatření týkající se rekapitalizace, záruk a záchrany znehodnocených aktiv, za něž nebylo poskytnuto žádné protiplnění v souladu s požadavky příslušných sdělení.
(261)
Komise zejména podotýká, že banka bude působit na trhu s počátečním poměrem kmenového kapitálu tier 1 ve výši [10-18] %, což zdaleka přesahuje minimální úroveň ve výši 9 % požadovanou na konci roku 2011 a 10 % na konci roku 2012.
(262)
Společnost BIC mimoto požadovala právo prodat zpět do […] měsíců půjčky, které nejsou spláceny nejméně […] dnů (do výše […] % celkové nominální hodnoty úvěrového portfolia). Požadovala rovněž zachování podpory likvidity poskytované společností CGD ve dvou formách. První z nich je zachování úvěrové linky pro program obchodních cenných papírů ve výši [150-500] milionů EUR se státní zárukou po dobu tří let a závazek společnosti CGD zachovat podmínky úvěrové linky do […]. Druhou je nová úvěrová linka ve výši [150-350] milionů EUR, kterou má společnost CGD poskytnout jako náhradu za pokles vkladů pod 1,8 miliardy EUR, s protiplněním ve výši sazby Euribor +[…] základních bodů.
(263)
To by mělo zajistit, aby subjekt vzniklý spojením nevyužil státní podporu k růstu na úkor konkurentů a aby bylo náležitě omezeno narušení hospodářské soutěže způsobené podporou.
(264)
Vzhledem k napjaté situaci na trhu a přísným podmínkám, které Portugalsko uložilo bankovnímu sektoru v důsledku událostí, jež vedly k podpisu memoranda o porozumění, se Komise domnívá, že tyto úvěrové linky na likviditu by významně ovlivnily rozsah, v jakém bude moci subjekt vzniklý spojením soutěžit na trhu s ostatními účastníky, kteří státní podporu neobdrželi.
(265)
Státní podporu lze proto prohlásit za slučitelnou pouze tehdy, pokud jsou zavedena dostatečná opatření, která zajišťují, aby státní podpora nebyla využita na úkor konkurentů, z nichž někteří podobnou veřejnou podporu neobdrželi. Pro banky, které obdržely veřejnou podporu, a banky, které takovouto podporu neobdržely, by měly i nadále platit rovné podmínky. Státní podpora by neměla oslabit pobídky těch subjektů, které neobdržely podporu, k soutěži, investicím a inovacím, ani vytvářet překážky vstupu, jež by mohly narušovat přeshraniční činnost.
(266)
Je nutné zajistit, aby subjekt vzniklý spojením nevyužíval konkurenční výhodu vyplývající z přesunu rizika likvidity na stát a z poskytnutí kapitálu.
(267)
Komise se za prvé domnívá, že v zájmu omezení narušení hospodářské soutěže vyplývajícího ze skutečnosti, že banka bude mít kapitál přesahující minimální požadavek (viz 261. bod odůvodnění), by mělo být snížení rizikově vážených aktiv v souvislosti s vrácením půjček státu doprovázeno odpovídajícím snížením kapitálu. Závazek Portugalska ohledně maximální výše kapitálu ve společnosti BPN je proto nezbytný, aby byla zajištěna slučitelnost podpory na restrukturalizaci s vnitřním trhem.
(268)
Komise se za druhé domnívá, že by doba trvání úvěrové linky ve výši [150-500] milionů EUR spojené s programem obchodních cenných papírů společnosti BPN měla být omezena na dobu […] let. Protiplnění za druhou úvěrovou linku na likviditu by se navíc mělo přiblížit tržním podmínkám a být stanoveno se sazbou Euribor +[…] základních bodů. Portugalsko by si současně mělo do dne 31. prosince 2016 před poskytnutím úvěrových linek nebo záruk ze strany společnosti CGD nebo státu vyžádat předběžný souhlas Komise, aby bylo zajištěno, že se tato omezení nebudou obcházet. V této souvislosti bere Komise na vědomí závazky Portugalska ohledně úvěrových linek na likviditu; tyto závazky jsou nezbytné k zajištění slučitelnosti podpory na restrukturalizaci s vnitřním trhem.
(269)
Sdělení o restrukturalizaci za třetí spojuje s narušením hospodářské soutěže také zákaz akvizic. V bodech 39 a 40 sdělení je objasněno, že „státní podpora nesmí být použita na úkor soutěžitelů, kteří podobnou veřejnou podporu nedostávají“, a že „banky by neměly použít státní podporu na akvizice konkurenčních podniků“. Komise vítá závazek Portugalska uvedený v 236. bodě odůvodnění, že bude do dne 31. prosince 2016 vymáhat zákaz akvizic.
(270)
Nárok společnosti BIC vrátit státu nesplácené půjčky by měl skončit ke dni […], a nikoli […] měsíců ode dne prodeje. Komise má za to, že společnost BIC měla možnost přezkoumat půjčky společnosti BPN v době od zahájení nabídkového řízení, a zejména po podepsání rámcové smlouvy dne 9. prosince 2011. Mimoto již bylo úvěrové portfolio dvakrát vyčištěno: převodem nejhorších půjček na jednotky pro speciální účel v prosinci 2010 a následně tím, že společnost BIC jako kupující požadovala právo vrátit státu dodatečné částky půjček, aby bylo dosaženo poměru úvěrů k vkladům ve výši [110-150] %.
(271)
Komise podotýká, že další možnost vrácení poskytuje společnosti BIC ochranu před rizikem zhoršení ekonomické situace. Jakékoli následné „nesplácení“ by se vší pravděpodobností odráželo zhoršení ekonomické situace, a ovlivnilo tudíž nepříznivě celý bankovní sektor. Nárok společnosti BIC vrátit nesplácené půjčky státu narušuje hospodářskou soutěž, jelikož ostatní banky tuto možnost mít nebudou. Lhůta pro vrácení by proto měla být zkrácena maximálně do […]. V této souvislosti Komise vítá závazek Portugalska, že lhůtu stanovenou na […] dodrží.
6.3.4 Závěr
(272)
Budou-li náležitě provedeny veškeré závazky popsané v oddíle 5.2, poskytuje plán restrukturalizace z ledna 2012 dostatečné důkazy, že je obnovena dlouhodobá životaschopnost subjektu vzniklého spojením, že je dosaženo dostatečného sdílení zátěže a že byla přijata přiměřená opatření k omezení neoprávněného narušení hospodářské soutěže. Komise proto může prohlásit, že plán restrukturalizace z ledna 2012 je v souladu se sdělením o restrukturalizaci.
6.3.5 Monitorování
(273)
V bodě 46 sdělení o restrukturalizaci se uvádí, že aby bylo možno ověřit, že je plán restrukturalizace řádně prováděn, jsou zapotřebí pravidelné podrobné zprávy podávané členským státem. Portugalsko by proto mělo předkládat Komisi takovéto zprávy co šest měsíců počínaje datem tohoto rozhodnutí.
7. Závěr
(274)
Komise lituje, že Portugalsko poskytlo protiprávně státní podporu uvedenou v oddíle 6.1.2 „Vyčíslení státní podpory“ v rozporu s čl. 108 odst. 3 Smlouvy. Tuto podporu spolu s ostatními opatřeními podpory posuzovanými v tomto rozhodnutí však lze považovat za slučitelnou, budou-li dodrženy závazky popsané v oddíle 5.2,
PŘIJALA TOTO ROZHODNUTÍ:
Článek 1
1. Níže uvedená opatření, která provedlo Portugalsko, představují státní podporu:
a)
půjčky poskytnuté společností CGD před zestátněním;
b)
půjčky a úvěrové linky na likviditu poskytnuté společností CGD společnosti BPN po zestátnění a před uskutečněním prodeje, a to s výslovnou státní zárukou, či bez takovéto záruky;
c)
převod aktiv ze společnosti BPN na jednotky pro speciální účel za účetní hodnotu před uskutečněním prodeje a posléze;
d)
navýšení kapitálu státem dne 15. února 2012;
e)
úvěrové linky na likviditu, které má společnost CGD poskytnout subjektu vzniklému spojením, jak požaduje společnost BIC;
f)
právo společnosti BIC převést vklady s cenou nad […] základních bodů na stát, nebo získat od státu protiplnění za tento rozdíl a
g)
převod nákladů spojených se soudními spory na stát.
2. Opatření podpory stanovená v odstavci 1 jsou ve světle závazků uvedených v oddíle 5.2 slučitelná s vnitřním trhem.
Článek 2
Do dvou měsíců od oznámení tohoto rozhodnutí poskytne Portugalsko Komisi informace o opatřeních přijatých k dosažení souladu s tímto rozhodnutím. Portugalsko mimoto předkládá podrobné zprávy o opatřeních přijatých k dosažení souladu s tímto rozhodnutím, a to počínaje uplynutím šesti měsíců od data tohoto rozhodnutí.
Článek 3
Toto rozhodnutí je určeno Portugalské republice.
V Bruselu dne 27. března 2012.