ΑΠΌΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΉΣ
της 19ης Οκτωβρίου 2011
σχετικά με τα καθεστώτα κρατικών ενισχύσεων υπό μορφή ρύθμισης οφειλών τα οποία η Ελλάδα έθεσε σε εφαρμογή στους νομούς Καστοριάς, Εύβοιας, Φλώρινας, Κιλκίς, Ροδόπης, Έβρου, Ξάνθης και Δωδεκανήσων, καθώς και στις νήσους Λέσβο, Σάμο και Χίο
[αριθ. C 23/04 (πρώην NN 153/03), C 20/05 (πρώην NN 70/04) και C 50/05 (πρώην NN 20/05)]
[κοινοποιηθείσα υπό τον αριθμό C(2011) 7252]
(Το κείμενο στην ελληνική γλώσσα είναι το μόνο αυθεντικό)
(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)
(2012/307/ΕΕ)
Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ,
Έχοντας υπόψη τη Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και ιδίως το άρθρο 108 παράγραφος 2 πρώτο εδάφιο,
Έχοντας υπόψη τη συμφωνία για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο, και ιδίως το άρθρο 62 παράγραφος 1 στοιχείο α),
Αφού κάλεσε τους ενδιαφερόμενους να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σύμφωνα με το άρθρο 108 παράγραφος 2 πρώτο εδάφιο της Συνθήκης (1) και έχοντας υπόψη τις παρατηρήσεις αυτές,
Εκτιμώντας τα ακόλουθα:
I. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ
(1)
H Επιτροπή, έχοντας λάβει πληροφορίες σύμφωνα με τις οποίες είχαν χορηγηθεί, το 1993 αλλά και στη διάρκεια των επομένων ετών, ενισχύσεις σε επιχειρήσεις των νομών Καστοριάς και Εύβοιας, στο πλαίσιο σχεδίου ρύθμισης (αναδιαπραγμάτευσης) οφειλών, ζήτησε από τις ελληνικές αρχές, με επιστολή της 27ης Μαΐου 2003, να της κοινοποιηθεί εντός προθεσμίας τεσσάρων εβδομάδων το κείμενο της νομικής βάσης του σχεδίου αυτού, όπως και κάθε πληροφορία αναγκαία για την εξέτασή του με βάση τα άρθρα 87 και 88 της Συνθήκης ΕΚ (3).
(2)
Με επιστολή της 10ης Ιουλίου 2003, η οποία πρωτοκολλήθηκε στις 17 Ιουλίου 2003, η Μόνιμη Αντιπροσωπεία της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Ένωση διαβίβασε στην Επιτροπή επιστολή με την οποία οι ελληνικές αρχές ζητούσαν παράταση της προθεσμίας που αναφέρεται στην αιτιολογική σκέψη 1 κατά ένα μήνα.
(3)
Με επιστολή της 4ης Αυγούστου 2003, η οποία πρωτοκολλήθηκε στις 6 Αυγούστου 2003, η Μόνιμη Ελληνική Αντιπροσωπεία στην Ευρωπαϊκή Ένωση διαβίβασε στην Επιτροπή τις πληροφορίες που ζητήθηκαν με την επιστολή της 27ης Μαΐου 2003.
(4)
Από την εξέταση των πληροφοριών αυτών προέκυψε ότι είχαν καταβληθεί ενισχύσεις χωρίς την έγκριση της Επιτροπής. Συνεπώς, η Επιτροπή αποφάσισε να ανοίξει φάκελο μη κοινοποιηθείσας ενίσχυσης, υπ’ αριθ. NN 153/03.
(5)
Με επιστολή της 21ης Ιουνίου 2004 (4), η Επιτροπή ενημέρωσε την Ελλάδα σχετικά με την απόφασή της να κινήσει τη διαδικασία του άρθρου 88 παράγραφος 2 της Συνθήκης ΕΚ (C 23/04) (εφεξής, «η πρώτη κίνηση διαδικασίας»).
(6)
Η απόφαση της Επιτροπής για την κίνηση της διαδικασίας δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης (5). Η Επιτροπή κάλεσε τα ενδιαφερόμενα μέρη να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σχετικά με τις συγκεκριμένες ενισχύσεις.
(7)
Η Επιτροπή δεν έλαβε παρατηρήσεις από τρίτα ενδιαφερόμενα μέρη.
(8)
Με επιστολή της 13ης Ιουλίου 2004, η οποία πρωτοκολλήθηκε στις 19 Ιουλίου 2004, η Μόνιμη Αντιπροσωπεία της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Ένωση ζήτησε από την Επιτροπή παράταση κατά ένα μήνα της προθεσμίας που δόθηκε στις ελληνικές αρχές για να κοινοποιήσουν την απάντησή τους σχετικά με την πρώτη κίνηση της διαδικασίας.
(9)
Η Επιτροπή χορήγησε, με φαξ της 6ης Αυγούστου 2004, την παράταση προθεσμίας που ζητήθηκε.
(10)
Με επιστολή της 9ης Αυγούστου 2004, η οποία πρωτοκολλήθηκε στις 10 Αυγούστου 2004, η Μόνιμη Αντιπροσωπεία της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Ένωση κοινοποίησε στην Επιτροπή την απάντηση των ελληνικών αρχών στην πρώτη κίνηση διαδικασίας.
(11)
Κατά την εξέταση των πληροφοριών που κοινοποίησαν οι ελληνικές αρχές με την επιστολή τους της 4ης Αυγούστου 2003, προέκυψε ότι οι εν λόγω ενισχύσεις δεν αφορούσαν μόνον τους νομούς Καστοριάς και Εύβοιας, αλλά επίσης τους νομούς Φλώρινας και Κιλκίς. Κατά συνέπεια, η Επιτροπή ζήτησε από τις ελληνικές αρχές, με φαξ της 22ας Απριλίου 2004, συμπληρωματικές πληροφορίες σχετικά με τις τελευταίες αυτές ενισχύσεις.
(12)
Με επιστολή της 26ης Μαΐου 2004, η Μόνιμη Αντιπροσωπεία της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Ένωση ζήτησε από την Επιτροπή παράταση κατά ένα μήνα της προθεσμίας που δόθηκε στις ελληνικές αρχές για να κοινοποιήσουν τις ως άνω συμπληρωματικές πληροφορίες.
(13)
Η Επιτροπή χορήγησε, με φαξ της 7ης Ιουνίου 2004, την παράταση προθεσμίας που ζητήθηκε.
(14)
Με επιστολή της 1ης Ιουλίου 2004, η οποία πρωτοκολλήθηκε την ίδια ημέρα, η Μόνιμη Αντιπροσωπεία της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Ένωση κοινοποίησε στην Επιτροπή τις πληροφορίες που ζητήθηκαν με φαξ της 22ας Απριλίου 2004.
(15)
Από την εξέταση των πληροφοριών αυτών προέκυψε ότι είχαν καταβληθεί ενισχύσεις χωρίς την έγκριση της Επιτροπής. Συνεπώς, οι υπηρεσίες της Επιτροπής αποφάσισαν να ανοίξουν φάκελο μη κοινοποιηθείσας ενίσχυσης, υπ’ αριθ. NN 70/04.
(16)
Με επιστολή της 9ης Ιουνίου 2005 (7), η Επιτροπή ενημέρωσε την Ελλάδα σχετικά με την απόφασή της να κινήσει τη διαδικασία του άρθρου 88 παράγραφος 2 της Συνθήκης ΕΚ όσον αφορά τις ενισχύσεις που χορηγήθηκαν στους νομούς Φλώρινας και Κιλκίς (C 20/05) (εφεξής, «η δεύτερη κίνηση διαδικασίας»).
(17)
Η απόφαση να κινηθεί η διαδικασία δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης (8). Η Επιτροπή κάλεσε τα ενδιαφερόμενα μέρη να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σχετικά με τις συγκεκριμένες ενισχύσεις.
(18)
Η Επιτροπή δεν έλαβε παρατηρήσεις από τρίτα ενδιαφερόμενα μέρη.
(19)
Με επιστολή της 24ης Ιουνίου 2005, η οποία πρωτοκολλήθηκε στις 28 Ιουνίου 2005, η Μόνιμη Αντιπροσωπεία της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Ένωση ζήτησε από την Επιτροπή δίμηνη παράταση της προθεσμίας που δόθηκε στις ελληνικές αρχές για να κοινοποιήσουν την απάντησή τους σχετικά με τη δεύτερη κίνηση της διαδικασίας.
(20)
Η Επιτροπή χορήγησε, με φαξ της 13ης Ιουλίου 2005, την παράταση προθεσμίας που ζητήθηκε.
(21)
Με επιστολή της 18ης Αυγούστου 2005, η οποία πρωτοκολλήθηκε στις 24 Αυγούστου 2005, η Μόνιμη Αντιπροσωπεία της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Ένωση κοινοποίησε στην Επιτροπή την απάντηση των ελληνικών αρχών στη δεύτερη κίνηση διαδικασίας.
(22)
Κατά την εξέταση των πληροφοριών που κοινοποίησαν οι ελληνικές αρχές με την επιστολή τους της 1ης Ιουλίου 2004, προέκυψε ότι είχαν επίσης χορηγηθεί ενισχύσεις και σε άλλους νομούς πέραν αυτών που αφορούσαν οι δύο πρώτες κινήσεις διαδικασίας. Κατά συνέπεια, η Επιτροπή ζήτησε από τις ελληνικές αρχές, με φαξ της 12ης Νοεμβρίου 2004, συμπληρωματικές πληροφορίες σχετικά με τις ενισχύσεις αυτές.
(23)
Με επιστολή της 13ης Δεκεμβρίου 2004, η οποία πρωτοκολλήθηκε στις 15 Δεκεμβρίου 2004, η Μόνιμη Αντιπροσωπεία της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Ένωση ζήτησε από την Επιτροπή παράταση κατά ένα μήνα της προθεσμίας που δόθηκε στις ελληνικές αρχές για να κοινοποιήσουν τις ως άνω συμπληρωματικές πληροφορίες.
(24)
Η Επιτροπή χορήγησε, με φαξ της 6ης Ιανουαρίου 2005, την παράταση προθεσμίας που ζητήθηκε.
(25)
Με επιστολή της 27ης Ιανουαρίου 2005, η οποία πρωτοκολλήθηκε την 1η Φεβρουαρίου 2005, η Μόνιμη Αντιπροσωπεία της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Ένωση κοινοποίησε στην Επιτροπή τις συμπληρωματικές πληροφορίες που ζητήθηκαν με φαξ της 12ης Νοεμβρίου 2004.
(26)
Από την εξέταση των πληροφοριών αυτών προέκυψε ότι είχαν καταβληθεί ενισχύσεις χωρίς την έγκριση της Επιτροπής. Συνεπώς, η Επιτροπή αποφάσισε να ανοίξουν φάκελο μη κοινοποιηθείσας ενίσχυσης, υπ’ αριθ. NN 20/05.
(27)
Με επιστολή της 22ας Δεκεμβρίου 2005 (10), η Επιτροπή ενημέρωσε την Ελλάδα σχετικά με την απόφασή της να κινήσει τη διαδικασία του άρθρου 88 παράγραφος 2 της Συνθήκης ΕΚ κατά των ενισχύσεων που χορηγήθηκαν στους νομούς Ροδόπης, Έβρου, Ξάνθης και Δωδεκανήσων, και των νήσων Λέσβου, Σάμου και Χίου (C 50/05) (εφεξής, «η τρίτη κίνηση διαδικασίας»).
(28)
Η απόφαση να κινηθεί η διαδικασία δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης (11). Η Επιτροπή κάλεσε τα ενδιαφερόμενα μέρη να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σχετικά με τις συγκεκριμένες ενισχύσεις.
(29)
Η Επιτροπή δεν έλαβε παρατηρήσεις από τρίτα ενδιαφερόμενα μέρη.
(30)
Με επιστολή της 23ης Ιανουαρίου 2006, η οποία πρωτοκολλήθηκε στις 25 Ιανουαρίου 2006, η Μόνιμη Αντιπροσωπεία της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Ένωση ζήτησε από την Επιτροπή παράταση κατά τρεις μήνες της προθεσμίας που δόθηκε στις ελληνικές αρχές για να κοινοποιήσουν την απάντησή τους σχετικά με την τρίτη κίνηση της διαδικασίας.
(31)
Η Επιτροπής χορήγησε, με φαξ της 3ης Φεβρουαρίου 2006, την παράταση προθεσμίας που ζητήθηκε.
(32)
Με επιστολή της 10ης Μαΐου 2006, η οποία πρωτοκολλήθηκε στις 11 Μαΐου 2006, η Μόνιμη Αντιπροσωπεία της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Ένωση κοινοποίησε στην Επιτροπή την απάντηση των ελληνικών αρχών στην τρίτη κίνηση διαδικασίας.
(33)
Μετά από επανεξέταση όλων των νομικών βάσεων που κοινοποιήθηκαν, η Επιτροπή ζήτησε από τις ελληνικές αρχές, με φαξ της 12ης Ιανουαρίου 2011, να της δοθούν διευκρινίσεις σχετικά με τις επίμαχες ενισχύσεις εντός προθεσμίας ενός μηνός.
(34)
Με μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου της 7ης Φεβρουαρίου 2011, η Μόνιμη Αντιπροσωπεία της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Ένωση ζήτησε από την Επιτροπή παράταση της προαναφερόμενης προθεσμίας κατά 40 εργάσιμες ημέρες.
(35)
Με φαξ της 17ης Φεβρουαρίου 2011, η Επιτροπή χορήγησε παράταση της προθεσμίας κατά είκοσι εργάσιμες ημέρες.
(36)
Με μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου από 15 Μαρτίου 2011 και 29 Μαρτίου 2011, η Μόνιμη Αντιπροσωπεία της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Ένωση κοινοποίησε στην Επιτροπή τις προαναφερόμενες διευκρινίσεις.
II. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ
(37)
Η υπουργική απόφαση αριθ. 69836/B1461 της 30ής Σεπτεμβρίου 1993 προβλέπει τη μετατροπή του συνόλου των υφισταμένων μέχρι 30 Ιουνίου 1993 ληξιπρόθεσμων και μη οφειλών από πάσης φύσεως δάνεια (κεφάλαια κινήσεως και πάγιες εγκαταστάσεις) σε δραχμές ή συνάλλαγμα και από καταπτώσεις εγγυητικών επιστολών σε δραχμές ή συνάλλαγμα των βιομηχανικών και βιοτεχνικών επιχειρήσεων που είναι εγκατεστημένες και λειτουργούν, ανεξάρτητα από την έδρα της επιχείρησης, στους νομούς Καστοριάς και Εύβοιας, σε ένα νέο δάνειο που θα εξοφληθεί σε δέκα έτη με ίσες εξαμηνιαίες τοκοχρεωλυτικές δόσεις ή με ίσες εξαμηνιαίες χρεωλυτικές δόσεις (απλό χρεωλύσιο) και υπολογισμό των τόκων ανά εξάμηνο με το εκάστοτε εφαρμοζόμενο για τη ρύθμιση επιτόκιο (το επιτόκιο του νέου δανείου είναι το επιτόκιο των εντόκων γραμματίων Δημοσίου δωδεκάμηνης διάρκειας της εκάστοτε τελευταίας έκδοσης που χρονικά προηγείται της έναρξης κάθε περιόδου εκτοκισμού των δανείων, προσαυξημένο κατά δύο μονάδες, επιδοτούμενο με 10 εκατοστιαίες μονάδες από τον λογαριασμό του Νόμου 128/75, κατά τα πέντε πρώτα έτη (12).
(38)
Εναλλακτικώς, οι ανωτέρω επιχειρήσεις δύνανται να τύχουν της επιδοτήσεως του επιτοκίου των 10 εκατοστιαίων μονάδων επί πέντε έτη για τις υφιστάμενες οφειλές την 30ή Ιουνίου 1993 για πάγιες εγκαταστάσεις και κεφάλαια κίνησης σε δραχμές και σε συνάλλαγμα.
(39)
Οι επιχειρήσεις πρέπει να είναι βιώσιμες μετά τη ρύθμιση (πράγμα που σημαίνει ότι η κατάστασή τους είναι σε κάποιο βαθμό προβληματική), το δε κριτήριο αυτό επαληθεύεται από τις τράπεζες.
(40)
Οι υπουργικές αποφάσεις αριθ. 2035824/5887 της 1ης Ιουνίου 1994, 2045909/7431/0025 της 26ης Αυγούστου 1994, 2071670/11297 της 9ης Νοεμβρίου 1994 και 72742/B1723 της 8ης Δεκεμβρίου 1994 διαμορφώνουν τις συναφείς με τα νέα δάνεια περιόδους χάριτος και επιδοτήσεις επιτοκίου και καλύπτουν τα τελευταία με την εγγύηση του Δημοσίου.
(41)
Η υπουργική απόφαση αριθ. 66336/B.1398, της 14ης Σεπτεμβρίου 1993, προβλέπει τα ίδια μέτρα και προϋποθέσεις με τις περιγραφόμενες στην αιτιολογική σκέψη 37. Προβλέπει επίσης τη χορήγηση εγγύησης του Δημοσίου στο κεφάλαιο και τους τόκους των ρυθμιζόμενων οφειλών των βιομηχανικών και βιοτεχνικών επιχειρήσεων των νομών Φλώρινας και Κιλκίς, καθώς και την κάλυψη από το Δημόσιο των τόκων υπερημερίας μέχρι 31 Δεκεμβρίου 1992 για δάνεια πάγιων εγκαταστάσεων και κεφαλαίων κίνησης αυτών των επιχειρήσεων, εντός των ορίων του προϋπολογισμού του νόμου αριθ. 128/75.
(42)
Η απόφαση αριθ. 66336/B.1398 της 14ης Σεπτεμβρίου 1993 τροποποιήθηκε από την απόφαση αριθ. 30755/B.1199 της 21ης Ιουλίου 1994, την απόφαση αριθ. 60029/B.1541 της 23ης Σεπτεμβρίου 1994, την απόφαση αριθ. 72742/B.1723 της 8ης Δεκεμβρίου 1994, την απόφαση αριθ. 236/B.22 της 4ης Ιανουαρίου 1995, την απόφαση αριθ. 8014/B.285 της 28ης Φεβρουαρίου 1995, την απόφαση αριθ. 44678/B.1145 της 3ης Ιουλίου 1995, την απόφαση αριθ. 44446/B.1613 της 24ης Δεκεμβρίου 1996, την απόφαση αριθ. 40410/B.1678 της 9ης Δεκεμβρίου 1997, την απόφαση αριθ. 10995/B.546 της 24ης Μαρτίου 1999, την απόφαση αριθ. 12169/B.736 της 22ας Μαρτίου 2000 και την απόφαση αριθ. 35913/B.2043 της 24ης Οκτωβρίου 2000. Οι διάφορες αυτές αποφάσεις διαμορφώνουν τη χρονική διάρκεια αποπληρωμής των δανείων, τις περιόδους χάριτος και τις επιδοτήσεις επιτοκίου που συνδέονται με τα νέα δάνεια, και παρατείνουν επίσης τη διάρκεια των περιόδων πέραν των οποίων οι ανεξόφλητες δόσεις καθίστανται απαιτητές.
(43)
Οι επιχειρήσεις πρέπει να είναι βιώσιμες μετά τη ρύθμιση (πράγμα που σημαίνει ότι η κατάστασή τους είναι σε κάποιο βαθμό προβληματική), το δε κριτήριο αυτό επαληθεύεται από τις τράπεζες.
(44)
Η υπουργική απόφαση αριθ. 1648/B.22/13.1.1994 προβλέπει τα εξής:
α)
για τα νέα κεφάλαια κίνησης που χορηγούνται από την 1η Απριλίου 1993 και μετά σε βιοτεχνικές, βιομηχανικές, μεταλλευτικές, κτηνοτροφικές επιχειρήσεις βιομηχανικού τύπου, ξενοδοχειακές και ναυτιλιακές επιχειρήσεις που είναι εγκατεστημένες, ανεξάρτητα από την έδρα της επιχείρησης, στους νομούς Ξάνθης, Ροδόπης και Έβρου, παρέχεται επιδότηση δέκα (10) εκατοστιαίων μονάδων με χρέωση του λογαριασμού του Ν. 128/75, για ποσό μέχρι ποσοστού του 20 % του κύκλου εργασιών του προηγούμενου έτους ή μέχρι του 50 % επί των παραγγελιών του τρέχοντος έτους της επιχείρησης, για τους τόκους που χρεώθηκαν από την 1η Απριλίου 1993 μέχρι την 31η Μαρτίου 1996, με την εγγύηση του Δημοσίου μέχρι συνολικού ποσού 100 000 000 δραχμών (293 470 ευρώ)·
β)
το σύνολο των υφιστάμενων μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 1993 ληξιπρόθεσμων και μη οφειλών από δάνεια για πάγιες εγκαταστάσεις και κεφάλαια κίνησης των βιοτεχνικών, βιομηχανικών, μεταλλευτικών καθώς και των κτηνοτροφικών επιχειρήσεων βιομηχανικού τύπου, των ξενοδοχειακών και ναυτιλιακών επιχειρήσεων της περιφέρειας Θράκης, θα αποτελέσει ένα νέο δάνειο που θα εξοφληθεί σε δέκα χρόνια με ίσες εξαμηνιαίες τοκοχρεωλυτικές δόσεις, από τον λογαριασμό του Ν. 128/75, με την εγγύηση του Δημοσίου·
γ)
στη ρύθμιση συμπεριλαμβάνονται οι τόκοι υπερημερίας μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου1992 για δάνεια παγίων εγκαταστάσεων και κεφαλαίων κίνησης.
(45)
Οι επιχειρήσεις πρέπει να είναι βιώσιμες μετά τη ρύθμιση (πράγμα που σημαίνει ότι η κατάστασή τους είναι σε κάποιο βαθμό προβληματική), το δε κριτήριο αυτό επαληθεύεται από τις τράπεζες.
(46)
Η υπουργική απόφαση αριθ. 1648/B.22/13.1.1994 αποτέλεσε το αντικείμενο σειράς τροποποιήσεων που επέφεραν οι υπουργικές αποφάσεις υπ’ αριθ. 14237/B.664/6.4.1994, 235/B.21/4.1.1995, 44678/B.1145/3.7.1995, 14946/B.566/30.4.1996, 44446/B.1613/24.12.1996, 32576/B.1282/9.10.1997 (13), 11362/B.472/7.4.1997, 40412/B.1677/9.12.1997 (14), 42998/B.2026/15.12.1998, 19954/B.957/7.6.1999, 10123/B.507/17.3.1999, 6244/B.270/18.2.2000 και 35913/B.2043/24.10.2000 (15). Με όλα τα κείμενα αυτά ρυθμίζονται τεχνικής φύσεως παράμετροι, όπως οι επιδοτήσεις επιτοκίων, οι περίοδοι χάριτος, η χρονική διάρκεια αποπληρωμής των δανείων και η διάρκεια των περιόδων πέραν των οποίων οι ανεξόφλητες δόσεις καθίστανται απαιτητές.
(47)
Η υπουργική απόφαση αριθ. 2003341/683/0025/17.2.94 παρέχει την εγγύηση του Ελληνικού Δημοσίου για την κάλυψη των χορηγούμενων από την 1η Απριλίου 1993 και μετά δανείων για κεφάλαιο κίνησης σε βιοτεχνικές, βιομηχανικές, μεταλλευτικές, κτηνοτροφικές επιχειρήσεις βιομηχανικού τύπου, ξενοδοχειακές και ναυτιλιακές επιχειρήσεις που είναι εγκατεστημένες, ανεξάρτητα από την έδρα της επιχείρησης, στους νομούς Ξάνθης, Ροδόπης και Έβρου και μέχρι συνολικού ποσού 100 000 000 δραχμών (293 470 ευρώ) κατά επιχείρηση, καθώς και για την κάλυψη των οφειλών (κατά κεφάλαιο και τόκους) που προκύπτουν από τη ρύθμιση των υφιστάμενων κατά την 31η Δεκεμβρίου 1993 οφειλών από παλαιότερα δάνεια σύμφωνα με τους όρους και προϋποθέσεις της κοινής απόφασης αριθ. 1648/Γ.Γ.54/B.22/13.1.94.
(48)
Η υπουργική απόφαση αριθ. 2003341/683/0025/17.2.94 αποτέλεσε το αντικείμενο σειράς τροποποιήσεων που επέφεραν οι αποφάσεις υπ’ αριθ. 2022973/3968/0025/18.5.94, 2043231/6673/0025/11.7.95, 2030175/4446/0025/10.6.1996, 2087184/49/0025/11.7.97, 2016123/2133/0025/6.3.1998, 2090373/11216/0025/1.6.98 (16), 2/21857/0025/7.10.1999, 2/14774/0025/31.5.2000, 2/82257/0025/18.12.2000, 2/7555/0025/25.5.2001, 2/61352/0025/31.1.2002 και 2/64046/0025/2003/28.1.2004. Με όλα τα κείμενα αυτά χορηγείται η εγγύηση του Δημοσίου κατά την εφαρμογή των μέτρων που προβλέπονται από τις διάφορες αποφάσεις που τροποποιούν την υπουργική απόφαση αριθ. 1648/B.22/13.1.1994 (βλέπε αιτιολογική σκέψη 46).
(49)
Στον ανωτέρω κατάλογο αποφάσεων, η υπουργική απόφαση αριθ. 2/82257/0025/18.12.2000 διευκρινίζει απολύτως ότι, για να μπορούν να υπαχθούν στις εν λόγω διατάξεις, οι επιχειρήσεις πρέπει να είναι βιώσιμες (και όχι βιώσιμες μετά τη ρύθμιση των οφειλών, όπως στην περίπτωση των άλλων υπουργικών αποφάσεων που μνημονεύονται στην παρούσα απόφαση), πράγμα που σημαίνει ότι δεν είναι σε προβληματική κατάσταση.
(50)
Με την υπουργική απόφαση αριθ. 2041901/16.5.1989 εγκρίνεται, με χρέωση του κοινού λογαριασμού του Ν. 128/75, η καταβολή διαφοράς τόκων τριών εκατοστιαίων μονάδων (3 %) επί των υπολοίπων χορηγήσεων των δανείων που χορηγούνται από την 1η Απριλίου 1989 και μετά, για κεφάλαιο κίνησης των εμπορικών και βιοτεχνικών επιχειρήσεων που έχουν την έδρα τους στους νομούς Έβρου, Λέσβου, Σάμου, Χίου και Δωδεκανήσου.
(51)
Με την υπουργική απόφαση αριθ. 2078809/10.10.1989 εγκρίνεται, με χρέωση του κοινού λογαριασμού του Ν. 128/75, η καταβολή διαφοράς τόκων τριών εκατοστιαίων μονάδων (3 %) επί των υπολοίπων χορηγήσεων των δανείων που χορηγούνται από την 1η Απριλίου 1989 και μετά, για κεφάλαιο κίνησης των εμπορικών και βιοτεχνικών επιχειρήσεων που έχουν την έδρα τους στους νομούς Ροδόπης, Ξάνθης και Σάμου.
(52)
Οι υπουργικές αποφάσεις αριθ. 9034/B.289/10.2.2003 και 37497/B.1232/2.6.2003 συμπληρώνουν τις αποφάσεις που μνημονεύονται στις αιτιολογικές σκέψεις 50 και 51 εξειδικεύοντας το πεδίο εφαρμογής και ορισμένες τεχνικής φύσεως παραμέτρους των προβλεπομένων επιδοτήσεων επιτοκίου.
III. ΛΟΓΟΙ ΠΟΥ ΟΔΗΓΗΣΑΝ ΣΤΗΝ ΚΙΝΗΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΣΗΜΗΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ ΕΞΕΤΑΣΗΣ
(53)
Στα εν λόγω τρία καθεστώτα ενισχύσεων, η Επιτροπή έτρεφε αμφιβολίες όχι μόνο σχετικά με την απουσία κρατικών ενισχύσεων, αλλά επίσης σχετικά με το συμβιβάσιμο με την εσωτερική αγορά των ενισχύσεων, τις οποίες η ίδια θεωρούσε ως υφιστάμενες.
α) Δικαιολόγηση της πρώτης κίνησης διαδικασίας
(54)
Η κίνηση της πρώτης διαδικασίας έγινε για τους ακόλουθους σωρευτικούς λόγους:
α)
όταν ζητήθηκε από τις ελληνικές αρχές να δώσουν εξηγήσεις για τις επίμαχες ενισχύσεις, αυτές είχαν αναφέρει ότι δεν είχαν κοινοποιήσει τις υπουργικές αποφάσεις οι οποίες χρησίμευαν ως νομική βάση για τις ενισχύσεις, επειδή εκτιμούσαν ότι οι ενισχύσεις τις οποίες θέσπιζαν δεν συνιστούσαν κρατικές ενισχύσεις κατά την έννοια του άρθρου 87 παράγραφος 1 της Συνθήκης ΕΚ εξάλλου, είχαν προσθέσει ότι, παρόλο που δεν γνώριζαν τον ακριβή αριθμό δικαιούχων, για τα ποσά των εν λόγω ενισχύσεων κατά πάσα πιθανότητα ίσχυε ο κανόνας de minimis·
β)
δεδομένου ότι την εποχή που χορηγήθηκαν οι ενισχύσεις, ο κανόνας de minimis δεν ίσχυε για τον γεωργικό κλάδο και ότι οι αποφάσεις οι οποίες συνιστούσαν τη νομική βάση των επίμαχων ενισχύσεων απευθύνονταν σε επιχειρήσεις οι οποίες αντιμετώπιζαν προβλήματα ρευστότητας, η Επιτροπή είχε θεωρήσει ότι οι ενισχύσεις θα έπρεπε να αναλυθούν υπό το πρίσμα των διάφορων κανόνων που ίσχυαν για τη διάσωση και την αναδιάρθρωση προβληματικών επιχειρήσεων από την έναρξη ισχύος της πρώτης από τις εν λόγω αποφάσεις· όμως, οι διαθέσιμες πληροφορίες δεν επέτρεπαν να προσδιοριστεί κατά πόσον είχαν τηρηθεί οι κανόνες αυτοί·
γ)
στον γεωργικό πάντοτε κλάδο, τα διαθέσιμα στοιχεία δεν επέτρεπαν να προσδιοριστεί κατά πόσον η κρατική εγγύηση είχε χορηγηθεί σύμφωνα με τους διάφορους κανόνες που ίσχυαν για τις κρατικές ενισχύσεις υπό μορφή εγγυήσεων, από την έναρξη ισχύος της πρώτης από τις προαναφερόμενες υπουργικές αποφάσεις·
δ)
για τον βιομηχανικό και τον βιοτεχνικό κλάδο ίσχυε βεβαίως ο κανόνας de minimis, αλλά, καθώς οι ελληνικές αρχές δεν γνώριζαν τον αριθμό των δικαιούχων των μέτρων που προβλέπονταν από τις προαναφερόμενες υπουργικές αποφάσεις, και καθώς τα ανώτατα όρια των ενισχύσεων de minimis υπολογίζονται για χρονικό διάστημα τριετίας και όχι για συγκεκριμένη ενέργεια, ήταν αδύνατος ο προσδιορισμός του κατά πόσον οι ενισχύσεις που προβλέπονταν από τις προαναφερόμενες αποφάσεις μπορούσαν πράγματι να εμπίπτουν στον κανόνα de minimis· σε αυτό το πλαίσιο, οι ενισχύσεις θα έπρεπε επίσης να αναλυθούν με βάση τους διάφορους κανόνες για τη διάσωση και την αναδιάρθρωση προβληματικών επιχειρήσεων που ίσχυαν από την έναρξη ισχύος της πρώτης από τις προαναφερόμενες αποφάσεις· όμως, οι διαθέσιμες πληροφορίες δεν επέτρεπαν να προσδιοριστεί κατά πόσον είχαν τηρηθεί οι κανόνες αυτοί·
ε)
στους ίδιους αυτούς κλάδους, τα διαθέσιμα στοιχεία δεν επέτρεπαν να προσδιοριστεί κατά πόσον η κρατική εγγύηση είχε χορηγηθεί με τήρηση των διάφορων κανόνων που ίσχυαν για τις κρατικές ενισχύσεις υπό μορφή εγγυήσεων από και εφαρμόζονταν από την ημερομηνία έναρξης ισχύος της πρώτης από τις προαναφερόμενες αποφάσεις.
β) Δικαιολόγηση της δεύτερης κίνησης διαδικασίας
(55)
Η κίνηση της δεύτερης διαδικασίας έγινε για τους ακόλουθους σωρευτικούς λόγους:
α)
όταν ζητήθηκε από τις ελληνικές αρχές να δώσουν εξηγήσεις για τις επίμαχες ενισχύσεις, αυτές είχαν αναφέρει ότι, παρόλο που δεν γνώριζαν τον ακριβή αριθμό των δικαιούχων, για τα ποσά των εν λόγω ενισχύσεων κατά πάσα πιθανότητα θα ίσχυε ο κανόνας de minimis· εκτός του ότι, έως την 1η Ιανουαρίου 2005, ο κανόνας de minimis δεν ίσχυε για τον γεωργικό κλάδο, επιπλέον η Επιτροπή δεν διέθετε κανένα στοιχείο που να της επέτρεπε να προσδιορίσει τον βαθμό στον οποίο, τα ποσά που είχαν διατεθεί σε γεωργικές επιχειρήσεις κατ’ εφαρμογή της υπουργικής απόφασης αριθ. 66336/B.1398 και των τροποποιήσεών της, θα μπορούσαν να εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1860/2004 της Επιτροπής της 6ης Οκτωβρίου 2004 σχετικά με την εφαρμογή των άρθρων 87 και 88 της Συνθήκης ΕΚ στις ενισχύσεις ήσσονος σημασίας στους τομείς της γεωργίας (17), με τον οποία θεσπίστηκε ο κανόνας de minimis στον γεωργικό τομέα·
β)
δεδομένου ότι οι προαναφερόμενες αποφάσεις απευθύνονταν σε προβληματικές επιχειρήσεις, οι ενισχύσεις θα έπρεπε να αναλυθούν υπό το πρίσμα των διάφορων κανόνων που ίσχυαν για τη διάσωση και την αναδιάρθρωση προβληματικών επιχειρήσεων από την έναρξη ισχύος της πρώτης από τις εν λόγω αποφάσεις, δηλαδή από την 21η Σεπτεμβρίου 1993· όμως, οι διαθέσιμες πληροφορίες δεν επέτρεπαν να προσδιοριστεί κατά πόσον είχαν τηρηθεί οι κανόνες αυτοί·
γ)
στον γεωργικό πάντοτε κλάδο, τα διαθέσιμα στοιχεία δεν επέτρεπαν να προσδιοριστεί κατά πόσον η κρατική εγγύηση είχε χορηγηθεί σύμφωνα με τους διάφορους κανόνες που ίσχυαν για τις κρατικές ενισχύσεις υπό μορφή εγγυήσεων από την 21η Σεπτεμβρίου 1993·
δ)
για τον βιομηχανικό και τον βιοτεχνικό κλάδο ίσχυε βεβαίως ο κανόνας de minimis, αλλά, καθώς οι ελληνικές αρχές δεν γνώριζαν τον αριθμό των δικαιούχων των μέτρων που προβλέπονταν από τις προαναφερόμενες αποφάσεις, και καθώς τα ανώτατα όρια των ενισχύσεων υπολογίζονται για χρονικό διάστημα τριετίας και όχι για συγκεκριμένη ενέργεια, ήταν αδύνατος ο προσδιορισμός του κατά πόσον οι ενισχύσεις που προβλέπονταν από τις προαναφερόμενες αποφάσεις μπορούσαν πράγματι να εμπίπτουν στον κανόνα de minimis· σε αυτό το πλαίσιο, οι ενισχύσεις θα έπρεπε επίσης να αναλυθούν με βάση τους διάφορους κανόνες για τη διάσωση και την αναδιάρθρωση προβληματικών επιχειρήσεων που ίσχυαν από την 21η Σεπτεμβρίου 1993· όμως, οι διαθέσιμες πληροφορίες δεν επέτρεπαν να προσδιοριστεί κατά πόσον είχαν τηρηθεί οι κανόνες αυτοί·
ε)
στους ίδιους αυτούς κλάδους, τα διαθέσιμα στοιχεία δεν επέτρεπαν να προσδιοριστεί κατά πόσον η κρατική εγγύηση είχε χορηγηθεί με τήρηση των διαφόρων κανόνων που ίσχυαν για τις κρατικές ενισχύσεις υπό μορφή εγγυήσεων από την 21η Σεπτεμβρίου 1993.
γ) Δικαιολόγηση της τρίτης κίνησης διαδικασίας
(56)
Η κίνηση της τρίτης διαδικασίας έγινε για τους ακόλουθους σωρευτικούς λόγους:
α)
μεταξύ των πληροφοριών τις οποίες υπέβαλαν, οι ελληνικές αρχές, όπως και στην περίπτωση των πρώτων δύο κινήσεων διαδικασίας, ανέφεραν ότι για τα ποσά των εν λόγω ενισχύσεων κατά πάσα πιθανότητα θα ίσχυε ο κανόνας de minimis· εκτός του γεγονότος ότι, έως την 1η Ιανουαρίου 2005, ο κανόνας de minimis δεν ίσχυε για τον γεωργικό κλάδο, επιπλέον η Επιτροπή δεν διέθετε κανένα στοιχείο που να της επέτρεπε να προσδιορίσει τον βαθμό στον οποίο, τα ποσά που είχαν διατεθεί σε γεωργικές επιχειρήσεις δυνάμει των αποφάσεων οι οποίες αποτελούσαν τη νομική βάση του εξεταζόμενου καθεστώτος ενισχύσεων, θα μπορούσαν να εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1860/2004·
β)
δεδομένου ότι οι εξεταζόμενες υπουργικές αποφάσεις απευθύνονταν σε προβληματικές επιχειρήσεις, οι ενισχύσεις θα έπρεπε να αναλυθούν υπό το πρίσμα των διάφορων κανόνων που ίσχυαν για τη διάσωση και την αναδιάρθρωση προβληματικών επιχειρήσεων από την έναρξη ισχύος της πρώτης από τις εν λόγω αποφάσεις· όμως, οι διαθέσιμες πληροφορίες δεν επέτρεπαν να προσδιοριστεί κατά πόσον είχαν τηρηθεί οι κανόνες αυτοί·
γ)
για τον βιομηχανικό, τον ξενοδοχειακό και τον βιοτεχνικό κλάδο ίσχυε βεβαίως ο κανόνας de minimis, αλλά, καθώς οι ελληνικές αρχές δεν είχαν υποβάλει στοιχεία σχετικά με τον αριθμό των δικαιούχων των ενισχύσεων, και καθώς τα ανώτατα όρια των ενισχύσεων de minimis υπολογίζονται για χρονικό διάστημα τριετίας και όχι για συγκεκριμένη ενέργεια, ήταν αδύνατος ο προσδιορισμός του κατά πόσον οι ενισχύσεις που προβλέπονταν από τις προαναφερόμενες αποφάσεις μπορούσαν πράγματι να εμπίπτουν στον κανόνα de minimis· σε αυτό το πλαίσιο, οι ενισχύσεις θα έπρεπε επίσης να αναλυθούν με βάση τους διάφορους κανόνες για τη διάσωση και την αναδιάρθρωση προβληματικών επιχειρήσεων που ίσχυαν από την έναρξη ισχύος της πρώτης από τις προαναφερόμενες αποφάσεις· όμως, οι διαθέσιμες πληροφορίες δεν επέτρεπαν να προσδιοριστεί κατά πόσον είχαν τηρηθεί οι κανόνες αυτοί·
δ)
στους τομείς του άνθρακα και της ναυτιλίας, ο κανόνας de minimis ήταν εφαρμοστέος μόνο μετά την έναρξη ισχύος του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 69/2001 της Επιτροπής, της 12ης Ιανουαρίου 2001, για την εφαρμογή των άρθρων 87 και 88 της Συνθήκης ΕΚ στις ενισχύσεις ήσσονος σημασίας (18)· εντούτοις, για τους λόγους που αναφέρονται στο στοιχείο γ), οι ενισχύσεις θα έπρεπε επίσης να αναλυθούν με βάση τους διάφορους κανόνες για τη διάσωση και την αναδιάρθρωση προβληματικών επιχειρήσεων που ίσχυαν από την έναρξη ισχύος της πρώτης από τις προαναφερόμενες αποφάσεις· όμως, οι διαθέσιμες πληροφορίες δεν επέτρεπαν να προσδιοριστεί κατά πόσον είχαν τηρηθεί οι κανόνες αυτοί·
ε)
στον τομέα των θαλασσίων μεταφορών, δεν είχε εφαρμογή ο κανόνας de minimis· η ανάλυση των ενισχύσεων θα έπρεπε να γίνει επίσης με βάση τους διάφορους κανόνες που αφορούν τη διάσωση και την αναδιάρθρωση προβληματικών επιχειρήσεων, οι οποίοι εφαρμόζονταν από την ημερομηνία έναρξης ισχύος της πρώτης από τις προαναφερόμενες αποφάσεις· οι διαθέσιμες όμως πληροφορίες δεν επέτρεπαν να προσδιοριστεί κατά πόσον είχαν τηρηθεί οι κανόνες αυτοί·
στ)
σε κανέναν από τους προαναφερόμενους τομείς τα διαθέσιμα στοιχεία δεν επέτρεπαν να καθοριστεί κατά πόσον η εγγύηση του Δημοσίου είχε χορηγηθεί σύμφωνα με τους διάφορους κανόνες που αφορούν τις κρατικές ενισχύσεις υπό μορφή εγγυήσεων, οι οποίοι εφαρμόζονταν από την ημερομηνία έναρξης ισχύος της πρώτης από τις προαναφερόμενες αποφάσεις·
ζ)
η απόφαση αριθ. 2041901/16.5.1989 και αυτές που μνημονεύονται στις αιτιολογικές σκέψεις 51 και 52, προβλέπουν ενισχύσεις για άλλους νομούς, εκτός των νομών Ροδόπης, Έβρου και Ξάνθης και δεν ήταν δυνατόν να προσδιοριστεί κατά πόσον το σύστημα παρέμβασης που προβλέπουν αποτελούσε επέκταση του καθεστώτος που εφαρμόζεται στους τρεις προαναφερθέντες νομούς ή ένα ανεξάρτητο καθεστώς· οποιαδήποτε και αν ήταν η πρόβλεψη, δεν ήταν πάντως δυνατόν να προσδιοριστεί, με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία, ότι είχαν όντως τηρηθεί οι κανόνες που ισχύουν για τις κρατικές ενισχύσεις (κανόνες που εφαρμόζονται στις ενισχύσεις περιφερειακού χαρακτήρα ή κανόνας de minimis)·
η)
στην καθ’ υπόθεση περίπτωση που οι υπό το στοιχείο ζ) υπουργικές αποφάσεις είχαν αποτελέσει επέκταση του συστήματος παρέμβασης που εφαρμοζόταν στους νομούς Ροδόπης, Έβρου και Ξάνθης, δεν ήταν δυνατόν να προσδιοριστεί εάν οι σχεδιαζόμενες ενισχύσεις μπορούσαν να υπάγονται στον κανόνα de minimis ή να θεωρούνται συμβιβάσιμες με τις διατάξεις οι οποίες διέπουν τη χορήγηση ενισχύσεων για τη διάσωση και την αναδιάρθρωση προβληματικών επιχειρήσεων·
θ)
στην καθ’ υπόθεση περίπτωση που οι υπό το στοιχείο ζ) υπουργικές αποφάσεις είχαν αποτελέσει ένα ανεξάρτητο σύστημα παρέμβασης, έπρεπε, ελλείψει σχετικών διευκρινίσεων στις διατάξεις των εν λόγω αποφάσεων, να εξετασθεί το συμβατό της εφαρμογής του στις υγιείς και στις προβληματικές επιχειρήσεις, ανάλυση, συνάγοντας τα εξής συμπεράσματα:
i)
για τις προβληματικές επιχειρήσεις, δεν ήταν δυνατόν να προσδιοριστεί κατά πόσον οι σχεδιασθείσες ενισχύσεις μπορούσαν να υπαχθούν στον κανόνα de minimis ή να θεωρηθούν συμβατές με τις διατάξεις οι οποίες διέπουν τη χορήγηση ενισχύσεων για τη διάσωση και την αναδιάρθρωση προβληματικών επιχειρήσεων·
ii)
για τις υγιείς επιχειρήσεις, ήταν αδύνατον να προσδιοριστεί κατά πόσον το κεφάλαιο κινήσεως που είχε συσταθεί χάρη σε ένα δάνειο με τη χορηγηθείσα επιδότηση επιτοκίων είχε χρησιμοποιηθεί για τη χρηματοδότηση των επιλέξιμων επενδύσεων κατά την έννοια των σχετικών ρυθμίσεων της Ένωσης σε θέματα περιφερειακών ενισχύσεων.
IV. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΑΡΧΩΝ ΕΠΙ ΤΗΣ ΕΠΙΣΗΜΗΣ ΚΙΝΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ
α) Παρατηρήσεις των ελληνικών αρχών επί της πρώτης κίνησης διαδικασίας
(57)
Στην επιστολή τους της 9ης Αυγούστου 2004, οι ελληνικές αρχές ανέφεραν τα ακόλουθα:
α)
η ομαδοποίηση των δανείων είναι ένα διοικητικό μέσο που δεν συνεπάγεται υψηλό δημοσιονομικό κόστος·
β)
ο υπολογισμός των τόκων «ανά εξάμηνο» έχει ήδη ενισχυθεί από τη νομολογία του Ανωτάτου Δικαστηρίου της Χώρας, το οποίο έχει κρίνει παράνομο και καταχρηστικό τον ανά τρίμηνο ανατοκισμό, υπεύθυνο για την υπερβολική επιβάρυνση των οφειλετών·
γ)
η παροχή εγγύησης του Ελληνικού Δημοσίου δεν θα μπορούσε να θεωρηθεί ως επιχορήγηση διότι η εγγύηση αυτή συνοδεύεται από ιδιαίτερα επαχθή μέτρα για τον πρωτοφειλέτη·
δ)
κατά την περίοδο αναφοράς, τα επιτόκια που είχαν διαμορφωθεί στην Ελλάδα, τα οποία ήταν δραματικά υψηλότερα από τον αντίστοιχο μέσο όρο των επιτοκίων της Ένωσης, παρέμειναν σαφώς υψηλότερα, παρά τις επιδοτήσεις· συνεπώς δεν υπήρξε στρέβλωση του ανταγωνισμού, πόσω μάλλον που οι δικαιούχοι επιχειρήσεις όφειλαν να είναι βιώσιμες· επιπλέον, οι επιδοτήσεις επιτοκίου χρεώθηκαν σε ειδικό λογαριασμό εκτός κρατικού προϋπολογισμού·
ε)
η χορήγηση περιόδων χάριτος δεν μπορεί να θεωρηθεί ως ουσιαστική ενίσχυση, δεδομένου ότι η υποχρέωση παρέμενε και δη έντοκη: απλώς μετατίθετο ο χρόνος καταβολής της, λόγω οικονομικής συγκυρίας·
στ)
η υπουργική απόφαση αριθ. 72742/B1723 (βλέπε αιτιολογική σκέψη 42) δεν δημιούργησε πρόσθετο κόστος σε σχέση με εκείνο που υπήρχε κατά την έκδοση της αρχικής απόφασης η οποία αποτέλεσε τη βάση του καθεστώτος ενισχύσεων·
ζ)
η αποδέσμευση ασφαλειών με την υπουργική απόφαση αριθ. 2071670/11297 δεν μπορεί να εκληφθεί ως ενίσχυση στην επιχείρηση διότι οι ασφάλειες προσαρμόστηκαν στο αντίστοιχο ύψος των διαμορφωθέντων δανείων· εξάλλου, η εγγύηση του Ελληνικού Δημοσίου δεν καλύπτει τα πάσης φύσεως έξοδα που χρεώνουν οι τράπεζες στους δανειολήπτες·
η)
η υπουργική απόφαση αριθ. 69836/B1451 και οι τροποποιήσεις της αφορούσαν γενικά τις μεταποιητικές επιχειρήσεις και δεν αναφέρονταν ειδικά στις μεταποιητικές επιχειρήσεις του αγροτικού τομέα, οι οποίες καλύπτονταν από τους κανονισμούς (ΕΟΚ) αριθ. 866/90 του Συμβουλίου, της 29ης Μαρτίου 1990, για τη βελτίωση των συνθηκών μεταποίησης και εμπορίας των γεωργικών προϊόντων (19), (ΕΚ) αριθ. 951/97 του Συμβουλίου, της 20ής Μαΐου 1997, για τη βελτίωση των συνθηκών μεταποίησης και εμπορίας των γεωργικών προϊόντων (20) και (ΕΚ) αριθ. 1257/1999 του Συμβουλίου, της 17ης Μαΐου 1999, για τη στήριξη της αγροτικής ανάπτυξης από το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Προσανατολισμού και Εγγυήσεων (ΕΓΤΠΕ) (21) η εφαρμογή των κανονισμών αυτών έγινε με την υλοποίηση των επιχειρησιακών προγραμμάτων του δεύτερου και του τρίτου Κοινοτικού Πλαισίου Στήριξης· οι επιχειρήσεις που είχαν πραγματοποιήσει επενδύσεις και είχαν προς τούτο λάβει ενίσχυση από το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων δεν μπόρεσαν να υπαχθούν στη ρύθμιση οφειλών, καθώς αυτό δεν προβλεπόταν· ούτε έγινε εφαρμογή του κανόνα de minimis δεδομένου ότι οι φορείς, για να λάβουν επιδότηση, έπρεπε να είχαν υλοποιήσει έργο και να είχαν εξοφλήσει τις αντίστοιχες δαπάνες·
θ)
η αναφορά στον κανόνα de minimis έγινε αποκλειστικά για να δοθεί μια εικόνα ως προς το ύψος των ενισχύσεων οι οποίες κατά το μεγαλύτερο μέρος τους ήταν χαμηλότερο από το ανώτατο όριο του de minimis, χωρίς να γίνεται ειδική αναφορά στον γεωργικό τομέα·
ι)
το κριτήριο της «βιωσιμότητας μετά τη ρύθμιση» δεν επηρέαζε στην πράξη τη συνολική αξιολόγηση της βιωσιμότητας της επιχείρησης από το πιστωτικό ίδρυμα, δεδομένου ότι η απόφαση για ένταξη ή μη στη ρύθμιση λαμβανόταν αμέσως μετά τη μελέτη βιωσιμότητας·
ια)
η εν λόγω ρύθμιση αφορούσε παλαιότερα δάνεια και δεν συνιστούσε χρηματοδότηση για νέες επενδύσεις·
ιβ)
όσον αφορά το σωρευτικό ισοδύναμο επιδότησης, η συντριπτική πλειοψηφία των επιμέρους επιδοτήσεων ήταν χαμηλού ύψους, και οι περιοχές εγκατάστασης (Καστοριά και Εύβοια) ήταν όλες προβληματικές περιοχές κατά την έννοια της οδηγίας 75/268/ΕΟΚ τού Συμβουλίου, της 28ης Απριλίου 1975, περί της ορεινής γεωργίας και της γεωργίας σε ορισμένες περιοχές (22) το δε σύνολο της χώρας εμπίπτει στον στόχο 1·
ιγ)
το ύψος του επιτοκίου για τα νέα δάνεια ήταν αυτό της τελευταίας έκδοσης Εντόκων Γραμματίων Ελληνικού Δημοσίου και η επιδότηση επιτοκίου δεν αφορούσε όλη τη διάρκεια της ρύθμισης, αλλά μόνο τα πρώτα κρίσιμα χρόνια, η δε διαφορά των αντιστοίχων επιτοκίων δεν ήταν ιδιαίτερα σημαντική (1 με 2 μονάδες)·
ιδ)
το σύστημα επιδότησης επιτοκίου διήρκεσε από τις 30 Ιουνίου 1993 έως τις 30 Ιουνίου 2003.
β) Παρατηρήσεις των ελληνικών αρχών επί της δεύτερης κίνησης διαδικασίας
(58)
Με την επιστολή τους της 18ης Αυγούστου 2005, οι ελληνικές αρχές πρόβαλαν τα παρακάτω επιχειρήματα, τα περισσότερα από τα οποία είχαν διατυπώσει με την απάντησή τους στην πρώτη κίνηση διαδικασίας (πρβλ. προηγούμενη αιτιολογική σκέψη):
α)
η «ομαδοποίηση» των δανείων είναι ένα διοικητικό εργαλείο που δεν συνεπάγεται υψηλό δημοσιονομικό κόστος (προσθέτουν σχετικά ότι η διευθέτηση αυτή δεν είχε ως στόχο την επιλεκτική παροχή ενισχύσεων)·
β)
ο υπολογισμός των τόκων ανά εξάμηνο έχει ήδη τύχει υποστήριξης από τη νομολογία του Ανωτάτου Δικαστηρίου της Χώρας, που έχει κηρύξει παράνομο και καταχρηστικό τον ανά τρίμηνο ανατοκισμό, ο οποίος είχε ως αποτέλεσμα την υπερβολική επιβάρυνση των οφειλετών·
γ)
κατά την περίοδο αναφοράς, τα επιτόκια που είχαν διαμορφωθεί στην Ελλάδα ήταν και παρέμειναν υψηλότερα από τα αντίστοιχα επιτόκια στην υπόλοιπη Κοινότητα, παρά τις επιδοτήσεις επιτοκίων·
δ)
η παροχή εγγύησης του Ελληνικού Δημοσίου δεν θα μπορούσε να θεωρηθεί ως επιχορήγηση διότι ακόμα και αν καταπέσει κάποια εγγύηση, αυτή εισπράττεται με αναγκαστικά μέτρα ιδιαιτέρως επαχθή για τον πρωτοφειλέτη·
ε)
οι τόκοι υπερημερίας και οι επιδοτήσεις επιτοκίου χρεώθηκαν σε ειδικό λογαριασμό (λογαριασμός του ν. 128/75), εκτός κρατικού προϋπολογισμού·
στ)
η χορήγηση περιόδων χάριτος δεν μπορεί να θεωρηθεί ως ουσιαστική ενίσχυση, δεδομένου ότι η υποχρέωση παρέμενε και δη έντοκη: απλώς μετατίθετο ο χρόνος καταβολής της, λόγω οικονομικής συγκυρίας·
ζ)
οι ρυθμίσεις της υπουργικής απόφασης 66336/B.1398/1993 όπως είχε τροποποιηθεί, προέβλεπαν τη δυνατότητα υπαγωγής σε επιχειρήσεις εγκατεστημένες στους νομούς Φλώρινας και Κιλκίς, χωρίς υψηλό δημοσιονομικό κόστος και υπό την προϋπόθεση ότι οι επιχειρήσεις αυτές θα κρίνονταν βιώσιμες· συνεπώς δεν καταστρατηγούσαν τους όρους ανταγωνισμού κατά την έννοια του άρθρου 87 της Συνθήκης ΕΚ· επιπλέον, πρέπει να θυμόμαστε ότι οι νομοί Φλώρινας και Κιλκίς συνορεύουν με την πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας και ότι, κατά την περίοδο αναφοράς (δεκαετία του 90), επλήγησαν σοβαρά από την αστάθεια και τις εμπόλεμες συνθήκες που επικρατούσαν στην ανωτέρω περιοχή·
η)
τέλος, η προαναφερόμενη απόφαση κάνει αναφορά στις βιομηχανικές και βιοτεχνικές επιχειρήσεις· σύμφωνα με τις ελληνικές αρχές, οι διατάξεις της απόφασης αυτής δεν αφορούσαν καμία γεωργική επιχείρηση.
γ) Παρατηρήσεις των ελληνικών αρχών επί της τρίτης κίνησης διαδικασίας
(59)
Με την επιστολή τους της 10ης Μαΐου 2006, οι ελληνικές αρχές πρόβαλαν τα παρακάτω επιχειρήματα:
α)
στους νομούς που αφορούσαν οι επίμαχες αποφάσεις επικρατούσε μια δύσκολη οικονομική συγκυρία, χαρακτηριζόμενη από σοβαρή υποαπασχόληση και υψηλότερο ποσοστό ανεργίας σε σχέση με την υπόλοιπη χώρα· το πλαίσιο αυτό επηρεαζόταν δυσμενώς από την εμπόλεμη κατάσταση γειτονικών χωρών (παραδείγματος χάρη, στο Κόσσοβο)· συνεπώς, δεν μπορούσε να νοθεύεται ο ανταγωνισμός και οι οικονομικές παροχές με τη μορφή ρύθμισης οφειλών ή επιδότησης επιτοκίου μπορούσαν να τύχουν της παρέκκλισης που προβλέπεται από το άρθρο 87 παράγραφος 3 στοιχεία α) και γ) της Συνθήκης ΕΚ·
β)
άξονα των ενισχύσεων αποτελούσε η επίλυση προβλημάτων όπως η έλλειψη δυναμισμού των τοπικών αγορών, η κάμψη στην αγορά εργασίας και η μείωση της ζήτησης, και παράλληλα η επίτευξη μακροπρόθεσμων στόχων οικονομικής ανάπτυξης·
γ)
όσον αφορά το επιχείρημα της Επιτροπής σύμφωνα με το οποίο ήταν δυνατό να νοθεύονται οι όροι των κοινοτικών συναλλαγών δεδομένου του έντονου ανταγωνισμού στο γεωργικό τομέα, μόνο η υπ’ αριθ. 1648/B22/13.1.1994 υπουργική απόφαση, μεταξύ όλων των εξεταζομένων, αναφέρεται σε κτηνοτροφικές επιχειρήσεις βιομηχανικού τύπου· εξάλλου, κατά την περίοδο 1995-2004, η παραγωγή κρέατος στους νομούς Έβρου, Ξάνθης και Ροδόπης δεν αποτελούσε παρά μικρό μόνο μέρος του παραγόμενου γεωργικού προϊόντος στους εν λόγω νομούς, και, στη διάρκεια της περιόδου αυτής, το ακαθάριστο εγχώριο προϊόν (ΑΕΠ) (απόλυτα αλλά και κατά κεφαλή) στους νομούς αυτούς, παρότι παρουσιάζει αύξηση, παρέμεινε σε εξαιρετικά χαμηλά επίπεδα σε σύγκριση με τον εθνικό μέσο όρο·
δ)
στις αριθ. 2041901/16.5.1989 και 2078809/1989 υπουργικές αποφάσεις, οι οποίες προβλέπουν επιδοτήσεις επιτοκίου για δάνεια κεφαλαίου κίνησης σε επιχειρήσεις εγκατεστημένες στους νομούς Λέσβου, Σάμου, Χίου και Δωδεκανήσου, προβλέπεται επίσης ότι οι επιχειρήσεις αυτές πρέπει να είναι βιώσιμες τόσο πριν όσο και μετά τη ρύθμιση των οφειλών τους·
ε)
ζητήθηκε από τις αρμόδιες υπηρεσίες της Ελλάδας να συλλέξουν στοιχεία αναφορικά με τους δικαιούχους και τα ποσά των ενισχύσεων που έχουν δοθεί, αλλά αυτές ανέφεραν αδυναμία συγκέντρωσης των στοιχείων αυτών·
στ)
η επιδότηση τόκων δανείων γίνεται από τον λογαριασμό του ν. 128/75 που δεν αποτελεί κρατικό πόρο, δεδομένου ότι πρόκειται για λογαριασμό κατεξοχήν αναδιανεμητικό.
δ) Επιστολές των ελληνικών αρχών από 15 και 29 Μαρτίου 2011
(60)
Με τις επιστολές τους από 15 και 29 Μαρτίου 2011, οι ελληνικές αρχές διευκρίνισαν εν πρώτοις τις ημερομηνίες λήξης της ισχύος των αρχικών υπουργικών αποφάσεων που διέπουν τα σχετικά καθεστώτα ενισχύσεων. Οι ημερομηνίες αυτές είναι οι εξής:
α)
η 30ή Ιουνίου 2003, όσον αφορά την απόφαση αριθ. 69836/B1461 (νομοί Καστοριάς και Εύβοιας)·
β)
η 30ή Ιουνίου 2000, όσον αφορά την απόφαση αριθ. 66336/B/398/14-9-1993 (νομοί Φλώρινας και Κιλκίς)·
γ)
η 31η Δεκεμβρίου 2005, όσον αφορά την απόφαση αριθ. 1648/B.22/13.1.94 (νομοί Ξάνθης, Ροδόπης και Έβρου)·
δ)
η 31η Δεκεμβρίου 2004, όσον αφορά την απόφαση αριθ. 2041901/16-5-1989 (νομοί Ροδόπης, Έβρου, Ξάνθης και Δωδεκανήσου· νομοί των νήσων Λέσβου, Σάμου και Χίου).
(61)
Στη συνέχεια, οι ελληνικές αρχές διευκρινίζουν ότι το κριτήριο της βιωσιμότητας των επιχειρήσεων μετά τη ρύθμιση των οφειλών δεν είχε την έννοια να λαμβάνεται υπόψη μόνο η βιωσιμότητα των επιχειρήσεων μετά τη ρύθμιση των οφειλών, αλλά προσδιόριζε μάλλον τη συνολική προ και μετά ρύθμισης αξιολόγηση της βιωσιμότητας.
(62)
Οι εν λόγω δύο επιστολές περιέχουν επίσης πίνακες με στοιχεία του ισοδύναμου επιδότησης των επίμαχων ενισχύσεων που εισέπραξε καθεμιά από τις δικαιούχους επιχειρήσεις, με στόχο να φανεί το ποσοστό τοις εκατό των επιχειρήσεων οι ενισχύσεις των οποίων θα μπορούσαν εμπίπτουν σε κάποιο από τα καθεστώτα ενισχύσεων ήσσονος σημασίας (de minimis). Οι ελληνικές αρχές αναφέρουν ωστόσο ότι, όσον αφορά τις ενισχύσεις που χορηγήθηκαν δυνάμει των υπουργικών αποφάσεων αριθ. 2041901/16-5-1989 (νομοί Ξάνθης, Ροδόπης, Έβρου, Σάμου, Λέσβου, Χίου και Δωδεκανήσου) και αριθ. 1648/B.22/13.1.94 (νομοί Ξάνθης, Ροδόπης και Έβρου), τα διαθέσιμα στοιχεία καλύπτουν μόνο το διάστημα 2004-2007. Τα στοιχεία που υποβλήθηκαν για τις ενισχύσεις που χορηγήθηκαν δυνάμει της υπουργικής απόφασης αριθ. 69836/B1461 (νομοί Καστοριάς και Εύβοιας) καλύπτουν την περίοδο 1993-1998 και αυτά για τις ενισχύσεις δυνάμει της υπουργικής απόφασης αριθ. 66336/B/398/14-9-1993 (νομοί Φλώρινας και Κιλκίς), την περίοδο 1993-2001. Τα στοιχεία αυτά ζητήθηκαν από όλα τα πιστωτικά ιδρύματα, αλλά δεν ανταποκρίθηκαν όλες οι Τράπεζες. Οι ελληνικές αρχές εκτιμούν πάντως ότι τα αριθμητικά στοιχεία που συγκεντρώθηκαν προσεγγίζουν το συνολικό ύψος των επιδοτήσεων που χορηγήθηκαν δεδομένου ότι οι Τράπεζες που τα απέστειλαν εξυπηρετούν το μεγαλύτερο μέρος των δανειοδοτούμενων στους συγκεκριμένους νομούς. Σύμφωνα με τις ελληνικές αρχές, από την επεξεργασία των στοιχείων προκύπτει ότι οι ενισχύσεις εμπίπτουν εντός των ανωτάτων ορίων του κανόνα de minimis σε ποσοστό από 73,55 % έως 99,46 % των περιπτώσεων, ανάλογα με την υπό εξέταση περίοδο τριετίας και την υπουργική απόφαση.
(63)
Τέλος, οι ελληνικές αρχές διευκρινίζουν ότι οι επιχειρήσεις παραγωγής, μεταποίησης και εμπορίας γεωργικών προϊόντων δεν ήταν επιλέξιμες προς ένταξη στις ρυθμίσεις και ότι η έκφραση «μεταλλευτικές επιχειρήσεις» στην πράξη αφορούσε επιχειρήσεις επεξεργασίας μαρμάρου και λίθου.
V. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ
V.I. ΥΠΑΡΞΗ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ
(64)
Δυνάμει του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης, ενισχύσεις που χορηγούνται υπό οποιαδήποτε μορφή από τα κράτη ή με κρατικούς πόρους και που νοθεύουν ή απειλούν να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό διά της ευνοϊκής μεταχειρίσεως ορισμένων επιχειρήσεων ή ορισμένων κλάδων παραγωγής είναι ασυμβίβαστες με την κοινή αγορά, κατά το μέτρο που επηρεάζουν τις μεταξύ κρατών μελών συναλλαγές. Με απόλυτους όρους, οι επίμαχες ενισχύσεις αντιστοιχούν προς τον ορισμό αυτόν, κατά την έννοια ότι χορηγούνται από το κράτος ή με κρατικούς πόρους, στοχεύουν σε ορισμένες επιχειρήσεις (τις επιχειρήσεις των τομέων γεωργίας, βιοτεχνίας, βιομηχανίας, ξενοδοχείων, εξορύξεων -βλέπε αιτιολογική σκέψη 63- και ναυπήγησης, στους κατονομαζόμενους νομούς) τις οποίες ευνοούν με μέτρα όπως αναδιάταξη των δανείων τους, ελάφρυνση των δόσεων λόγω επιμήκυνσης του χρόνου αποπληρωμής τους, επιδοτήσεις επιτοκίου ή ακόμη και χορήγηση εγγυήσεων, και δύνανται να επηρεάσουν τις συναλλαγές (23) και να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό (24).
(65)
Βεβαίως, οι ελληνικές αρχές δοκίμασαν να αποδείξουν ότι οι επίμαχες ενισχύσεις μπορούσαν να ενταχθούν στο πλαίσιο ενός καθεστώτος de minimis και συνεπώς δεν συνιστούσαν κρατικές ενισχύσεις κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης. Όμως, πέραν του γεγονότος ότι ο κανόνας de minimis δεν είχε πάντοτε εφαρμογή σε όλους τους σχετικούς τομείς κατά τη διάρκεια της περιόδου ισχύος των υπουργικών αποφάσεων που συνιστούν τη νομική βάση των επίμαχων καθεστώτων (αυτός είναι άλλωστε και ένας από τους λόγους για τους οποίους έγινε η κίνηση των διαδικασιών), τα στοιχεία αυτά είναι ελλιπή, ακόμη και καθ’ ομολογία των εν λόγω αρχών (βλέπε αιτιολογική σκέψη 62). Επιπλέον, τα ποσά των ενισχύσεων de minimis ποικίλλουν ανάλογα με τον τομέα (δεν είναι τα ίδια στο βιομηχανικό και στο γεωργικό τομέα) και οι πίνακες που υποβλήθηκαν μας οδηγούν στη σκέψη ότι οι ελληνικές αρχές δεν έχουν αρκούντως αντιληφθεί τη διαφορά αυτή. Τέλος, η Επιτροπή σημειώνει ότι, παρά τις επισημάνσεις των ελληνικών αρχών, σύμφωνα με τις οποίες οι επιχειρήσεις παραγωγής, μεταποίησης και εμπορίας γεωργικών προϊόντων δεν ήταν επιλέξιμες προς υπαγωγή στα επίμαχα καθεστώτα ενισχύσεων, οι προαναφερόμενοι πίνακες αποδεικνύουν με σαφήνεια ότι ορισμένες επιχειρήσεις των εν λόγω κλάδων δραστηριότητας όντως ήταν αποδέκτες ενισχύσεων και ότι οι τελευταίες αυτές θεωρούνται ότι εμπίπτουν στο πλαίσιο κάποιου από τα καθεστώτα de minimis τη στιγμή που πρόδηλα υπερβαίνουν το ανώτατο αποδεκτό όριό του.
(66)
Η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι κάθε μεμονωμένη ενίσχυση που χορηγείται δυνάμει καθεστώτος ενισχύσεων και πληροί, κατά το χρόνο της χορήγησής της, τις προϋποθέσεις τις οποίες διαλαμβάνει ένας ισχύων κανονισμός de minimis θεωρείται ότι δεν συνιστά κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης.
(67)
Στον γεωργικό τομέα, όταν οι ελληνικές αρχές άρχισαν να χορηγούν τις εν λόγω ενισχύσεις, δεν υφίσταντο ακόμη διατάξεις της Ένωσης οι οποίες να διέπουν τις ενισχύσεις de minimis.
(68)
Οι πρώτες διατάξεις που εκδόθηκαν για το θέμα αυτό ήταν οι διατάξεις του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1860/2004 (25).
(69)
Σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1860/2004, ο οποίος καλύπτει τόσο την πρωτογενή γεωργική παραγωγή όσο και τη μεταποίηση και την εμπορία γεωργικών προϊόντων, οι ενισχύσεις οι οποίες δεν υπερβαίνουν το ποσό των 3 000 ευρώ ανά δικαιούχο σε περίοδο τριών ετών, δεν επηρεάζουν τις συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών, δεν νοθεύουν ή απειλούν να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό και, κατά συνέπεια δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης.
(70)
Κατ’ εφαρμογή του άρθρου 5 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1860/2004 το αυτό ισχύει και για τις ενισχύσεις που έχουν χορηγηθεί πριν από την έναρξη ισχύος του, εφόσον πληρούν τους όρους που αναφέρονται στα άρθρα 1 και 3 του κανονισμού αυτού.
(71)
Την 1η Ιανουαρίου 2008, ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1860/2004 αντικαταστάθηκε από τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1535/2007 της Επιτροπής της 20ής Δεκεμβρίου 2007, για την εφαρμογή των άρθρων 87 και 88 της Συνθήκης ΕΚ στις ενισχύσεις ήσσονος σημασίας (de minimis) στον τομέα της παραγωγής γεωργικών προϊόντων (26), με τον οποίο αυξάνεται το ποσό της ενίσχυσης de minimis σε 7 500 ευρώ ανά δικαιούχο για περίοδο τριών οικονομικών ετών, ανεξάρτητα από τη μορφή και το στόχο των ενισχύσεων, εντός των ορίων του μέγιστου ανά κράτος μέλος ποσού που αντιστοιχεί στο 0,75 % της αξίας της ετήσιας παραγωγής.
(72)
Το άρθρο 6 παράγραφος 1 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1535/2007 ορίζει ότι «ο […] κανονισμός εφαρμόζεται στις ενισχύσεις που έχουν χορηγηθεί πριν από την 1η Ιανουαρίου 2008 στις επιχειρήσεις του τομέα γεωργικών προϊόντων, υπό την προϋπόθεση ότι πληρούν όλους τους όρους των άρθρων 1 έως 4, με εξαίρεση την απαίτηση της ρητής παραπομπής στον παρόντα κανονισμό, η οποία προβλέπεται στο άρθρο 4 παράγραφος 1 πρώτο εδάφιο». Ωστόσο, ο κανονισμός αυτός εφαρμόζεται μόνο στην πρωτογενή γεωργική παραγωγή.
(73)
Στον τομέα της μεταποίησης και εμπορίας γεωργικών προϊόντων, θεσπίζεται κανόνας de minimis, ο οποίος εφαρμόζεται από την 1η Ιανουαρίου 2007, με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1998/2006 της Επιτροπής, της 15ης Δεκεμβρίου 2006, για την εφαρμογή των άρθρων 87 και 88 της Συνθήκης στις ενισχύσεις ήσσονος σημασίας (27).
(74)
Στο άρθρο 2 παράγραφος 2 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1998/2006 καθορίζεται σε 200 000 ευρώ ανά δικαιούχο σε περίοδο τριών οικονομικών ετών το ποσό μέχρι το οποίο οι ενισχύσεις δεν επηρεάζουν τις συναλλαγές μεταξύ κρατών μελών, δεν νοθεύουν ή απειλούν να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό και, κατά συνέπεια, δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης.
(75)
Το άρθρο 5 παράγραφος 1 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1998/2006 ορίζει ότι «ο […] κανονισμός εφαρμόζεται σε ενισχύσεις που έχουν χορηγηθεί πριν από την έναρξη ισχύος του σε επιχειρήσεις οι οποίες δραστηριοποιούνται στον τομέα των μεταφορών και σε επιχειρήσεις που ασχολούνται με τη μεταποίηση και εμπορία γεωργικών προϊόντων, εφόσον η εκάστοτε ενίσχυση πληροί όλους τους όρους που καθορίζονται στα άρθρα 1 και 2. …».
(76)
Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή δεν θα θεωρήσει ως κρατικές ενισχύσεις τις ενισχύσεις που χορηγήθηκαν δυνάμει των υπουργικών αποφάσεων που εξετάστηκαν και οι οποίες δεν υπερβαίνουν, ανά δικαιούχο:
α)
στην περίπτωση της πρωτογενούς γεωργικής παραγωγής: 3 000 ευρώ ανά περίοδο τριών ετών εφόσον, τη στιγμή της χορήγησής τους, ήταν σύμφωνες με τις διατάξεις του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1860/2004, ή 7 500 ευρώ ανά περίοδο τριών δημοσιονομικών ετών εφόσον, τη στιγμή της χορήγησής τους, ήταν σύμφωνες με τις διατάξεις του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1535/2007,
β)
στην περίπτωση της μεταποίησης και εμπορίας γεωργικών προϊόντων: 3 000 ευρώ ανά περίοδο τριών ετών, εφόσον, τη στιγμή της χορήγησής τους, ήταν σύμφωνες με τις διατάξεις του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1860/2004, ή 200 000 ευρώ ανά περίοδο τριών δημοσιονομικών ετών εφόσον, τη στιγμή της χορήγησής τους, ήταν σύμφωνες με τις διατάξεις του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1998/2006.
(77)
Η Επιτροπή τονίζει, ωστόσο, ότι οι προβληματικές επιχειρήσεις δεν δύνανται να υπαχθούν στις διατάξεις των κανονισμών (ΕΚ) αριθ. 1998/2006 και (ΕΚ) αριθ. 1535/2007.
(78)
Στους άλλους τομείς πλην της γεωργίας [με άλλα λόγια, στη συγκεκριμένη υπόθεση, οι διάφοροι τομείς που αναφέρονται στην παρούσα απόφαση, εκτός από τον ναυπηγικό τομέα που εξετάζεται στις αιτιολογικές σκέψεις 80 και 81 (28)], ο κανόνας de minimis που διατυπώνεται στην ανακοίνωση της Επιτροπής της 20ής Μαΐου 1992 - Κοινοτικοί κανόνες για τις ενισχύσεις στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις (29) (εφεξής «κανόνες του 1992») είχε εφαρμογή κατά το χρόνο χορήγησης των επίμαχων ενισχύσεων. Ο εν λόγω κανόνας όριζε ότι «[…]οι εφάπαξ χορηγήσεις ενισχύσεων για ποσά ύψους μέχρι 50 000 Ecu, που αφορούν κάποια κατηγορία δαπάνης και συστήματα ενισχύσεων βάσει των οποίων το ύψος της ενίσχυσης που μπορεί να λάβει μία συγκεκριμένη εταιρεία για μία ορισμένη κατηγορία δαπάνης σε διάστημα τριών ετών περιορίζεται στο ποσό αυτό, ενώ δεν θα θεωρείται πλέον ότι πρέπει να κοινοποιούνται βάσει του άρθρου 93 παράγραφος 3 [της Συνθήκης ΕΚ] (30), εφόσον κατά τη χορήγηση της ενίσχυσης ή κατά την εφαρμογή του συστήματος ενισχύσεων υπάρχει ρητός όρος ότι οποιαδήποτε περαιτέρω ενίσχυση υπέρ της ίδιας εταιρείας για την ίδια κατηγορία δαπανών από άλλες πηγές χρηματοδότησης ή από άλλα συστήματα ενισχύσεων δεν θα μπορεί να υπερβαίνει σωρευτικά το προαναφερθέν ποσό των 50 000 Ecu. …». Ο κανόνας αυτός στη συνέχεια επαναπροσδιορίστηκε, στην ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τις ενισχύσεις de minimis του 1996 (31) (εφεξής «κανόνες του 1996»), ο οποίος καθόρισε το ποσό της ενίσχυσης de minimis σε 100 000 Ecu για την ίδια περίοδο, και μετά στον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 69/2001, ο οποίος καθόρισε το ίδιο αυτό ποσό σε 100 000 ευρώ για την ίδια περίοδο.
(79)
Λαμβανομένων υπόψη των ημερομηνιών λήξης της ισχύος των εξεταζόμενων καθεστώτων (η τελευταία των οποίων είναι η 31η Δεκεμβρίου 2005) όπως και της απουσίας αναδρομικότητας κατά την εφαρμογή των νομοθετικών ρυθμίσεων όσον αφορά τους τομείς στους οποίους αναφέρεται η αιτιολογική σκέψη 78, η Επιτροπή δεν θα λάβει υπόψη της ως κρατικές ενισχύσεις που χορηγήθηκαν δυνάμει των υπουργικών αποφάσεων που εξετάστηκαν, οι οποίες δεν υπερβαίνουν, ανά δικαιούχο:
α)
50 000 Εcu ανά περίοδο τριών ετών στη διάρκεια της περιόδου από 19 Αυγούστου 1992 έως 5 Μαρτίου 1996, εφόσον, τη στιγμή της χορήγησής τους, ήταν σύμφωνες με τους σχετικούς κανόνες του 1992·
β)
100 000 Εcu/ευρώ ανά περίοδο τριών ετών στη διάρκεια της περιόδου από 6 Μαρτίου 1996 έως την 1η Φεβρουαρίου 2001, εφόσον, τη στιγμή της χορήγησής τους, ήταν σύμφωνες με τους σχετικούς κανόνες του 1996·
γ)
100 000 ευρώ ανά περίοδο τριών ετών στη διάρκεια της περιόδου από 2 Φεβρουαρίου 2001 έως 31 Δεκεμβρίου 2005 εφόσον, τη στιγμή της χορήγησής τους, ήταν σύμφωνες με τις οικείες διατάξεις του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 69/2001.
(80)
Τέλος, στον τομέα της ναυπηγικής βιομηχανίας, ο κανόνας de minimis εφαρμόζεται μόνο μετά την έναρξη ισχύος του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 69/2001.
(81)
Κατά συνέπεια, η Επιτροπή δεν θα θεωρήσει ως κρατικές ενισχύσεις τις ενισχύσεις που χορηγήθηκαν δυνάμει των υπουργικών αποφάσεων που εξετάστηκαν και οι οποίες δεν υπερβαίνουν τις 100 000 ευρώ ανά δικαιούχο και ανά περίοδο τριών ετών στη διάρκεια της περιόδου από 2 Φεβρουαρίου 2001 έως 30 Ιουνίου 2007, εφόσον, τη στιγμή της χορήγησής τους, ήταν σύμφωνες με τις οικείες διατάξεις του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 69/2001.
(82)
Τα άλλα επιχειρήματα που πρόβαλαν οι ελληνικές αρχές για να δικαιολογήσουν την απουσία στοιχείων κρατικής ενίσχυσης δεν μπορούν να γίνουν δεκτά από την Επιτροπή για τους ακόλουθους λόγους, οι οποίοι ισχύουν για κάθε περίπτωση στην οποία προβλήθηκαν τα επιχειρήματα αυτά:
α)
οι ελληνικές αρχές, υποστηρίζοντας ότι η ομαδοποίηση των δανείων δεν συνεπάγεται υψηλό δημοσιονομικό κόστος [βλέπε ιδίως αιτιολογική σκέψη 57 στοιχείο α) και αιτιολογική σκέψη 58 στοιχείο α)], αναγνωρίζουν το γεγονός ότι η εν λόγω πράξη προκαλεί κάποιο κόστος για το Δημόσιο, με άλλα λόγια χρησιμοποιεί πόρους του Δημοσίου·
β)
μέχρι την έναρξη εφαρμογής της ανακοίνωσης για την εφαρμογή των άρθρων 87 και 88 της Συνθήκης στις κρατικές ενισχύσεις με τη μορφή εγγυήσεων (32) (εφεξής «η ανακοίνωση του 2000») όλες οι εγγυήσεις θεωρούνταν ότι περιέχουν κάποιο στοιχείο κρατικής ενίσχυσης [βλέπε αιτιολογική σκέψη 105 στοιχείο α)]. Σύμφωνα με την ανακοίνωση του 2000 μια εγγύηση μπορεί να θεωρηθεί ότι δεν περιέχει κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης εάν οι ευεργετούμενοι δεν είναι δανειζόμενοι οι οποίοι αντιμετωπίζουν οικονομικές δυσχέρειες και οι οποίοι θα ήταν καταρχήν σε θέση να λάβουν δάνειο από τις κεφαλαιαγορές χωρίς οποιαδήποτε παρέμβαση του κράτους, εάν οι εγγυήσεις συνδέονται με συγκεκριμένη οικονομική πράξη, αφορούν καθορισμένο ανώτατο ποσό, δεν καλύπτουν ποσοστό υψηλότερο από το 80 % κάθε οφειλόμενου δανείου ή άλλης οικονομικής υποχρέωσης (εκτός εάν πρόκειται για ομολογιακούς τίτλους ή άλλα συναφή χρεόγραφα) και δεν είναι ανοικτού τύπου, οι όροι του καθεστώτος στηρίζονται σε ρεαλιστική εκτίμηση του κινδύνου, έτσι ώστε τα ασφάλιστρα που καταβάλλουν οι δικαιούχοι να επιτρέπουν, κατά πάσα πιθανότητα, την αυτοχρηματοδότησή του, εάν το καθεστώς καθορίζει τους όρους με τους οποίους παρέχονται οι μελλοντικές εγγυήσεις και προβλέπει την επανεξέταση της συνολικής χρηματοδότησης του καθεστώτος τουλάχιστον μία φορά το χρόνο, εάν τα ασφάλιστρα καλύπτουν τόσο τους συνήθεις κινδύνους που συνδέονται με την παροχή της εγγύησης όσο και τις διοικητικές δαπάνες του καθεστώτος, καθώς και μία κανονική απόδοση του κεφαλαίου στις περιπτώσεις που το κράτος παρέχει το αρχικό κεφάλαιο για την έναρξη λειτουργίας του καθεστώτος· εντούτοις, οι ελληνικές αρχές δεν υπέβαλαν κανένα στοιχείο που να πιστοποιεί τη συνδρομή των προαναφερθεισών προϋποθέσεων·
γ)
κρινόμενη με όρους ανταγωνισμού, η χορήγηση περιόδων χάριτος [βλέπε αιτιολογική σκέψη 57 στοιχείο ε) και αιτιολογική σκέψη 58 στοιχείο στ)] δεν αποτελεί απλώς μετάθεση του χρόνου καταβολής της ενίσχυσης, επειδή ελαφρύνει το κόστος αποπληρωμής σε συγκεκριμένη στιγμή και έτσι προσωρινά ανακουφίζει οικονομικά τον ενισχυόμενο οφειλέτη·
δ)
ο λογαριασμός του νόμου 128/75 που χρησιμοποιείται για τη χρηματοδότηση των επιδοτήσεων τόκων δανείων [βλέπε αιτιολογική σκέψη 57 στοιχείο δ), αιτιολογική σκέψη 58 στοιχείο ε) και αιτιολογική σκέψη 59 στοιχείο στ)], ακόμη και αν δεν ενσωματώθηκε στον ελληνικό κρατικό προϋπολογισμό όπως αναφέρουν οι ίδιες οι ελληνικές αρχές, παραμένει κρατικός πόρος (33)·
ε)
η χορήγηση επιδότησης επιτοκίου σε δάνεια παρέχει πλεονέκτημα στις υπαγόμενες στο μέτρο αυτό επιχειρήσεις, ακόμη και αν τα επιτόκια είναι υψηλά στη χώρα·
στ)
η αποδέσμευση των ασφαλειών που χορηγήθηκαν για τη λήψη των εγγυήσεων [βλέπε αιτιολογική σκέψη 57 στοιχείο ζ)], ακόμη και αν, σύμφωνα με την υπουργική απόφαση αριθ. 2071670/11297, δεν συνεπάγεται κανένα άμεσο κόστος για το Ελληνικό Δημόσιο, περιλαμβάνει ορισμένο στοιχείο ενίσχυσης επειδή, προβλέποντας τη δυνατότητα αυτή, το Δημόσιο όχι μόνον προσφέρει στις δικαιούχους επιχειρήσεις τη δυνατότητα να προσπορίζονται κεφάλαια αλλά, επιπλέον, εξαλείφει μια αντιπαροχή η οποία απαιτείται για τη λήψη της εγγύησής του·
ζ)
το γεγονός ότι τα επιτόκια στην Ελλάδα ήταν υψηλά [βλέπε αιτιολογική σκέψη 57 στοιχείο δ)] δεν συνεπάγεται την απουσία ενισχύσεων, με την έννοια ότι, ανεξάρτητα από το όποιο οικονομικό πλαίσιο εντός του οποίου έλαβαν χώρα οι ρυθμίσεις με πριμοδοτήσεις, το απλό γεγονός της χορήγησής τους ισοδυναμεί με ελάφρυνση των αποδεκτών από επιβάρυνση την οποία θα όφειλαν κανονικά να υποστούν κατά την άσκηση της δραστηριότητάς τους.
(83)
Λαμβανομένων υπόψη όλων αυτών των στοιχείων, η Επιτροπή οφείλει να συμπεράνει ότι οι ενισχύσεις που δεν τοποθετούνται εντός των ορίων και των όρων χορήγησης ενισχύσεων de minimis που καθορίζονται στις αιτιολογικές σκέψεις 68 έως 81, όντως εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης.
V.II. ΣΥΜΒΙΒΑΣΙΜΟ ΤΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ
(84)
Εντούτοις, στις περιπτώσεις που προβλέπονται από το άρθρο 107 παράγραφοι 2 και 3 Συνθήκης, ορισμένες ενισχύσεις δύνανται, κατά παρέκκλιση, να θεωρηθούν ότι συμβιβάζονται με την κοινή αγορά.
(85)
Στην προκειμένη περίπτωση, είναι σκόπιμο να εξεταστεί, στο πλαίσιο καθεμιάς από τις κινηθείσες διαδικασίες, ποια από τις παρεκκλίσεις θα μπορούσε να εφαρμοστεί ανάλογα με τον οικείο τομέα (κάνοντας διάκριση μεταξύ του γεωργικού τομέα και των λοιπών τομέων).
V.II.1 ΕΝΙΣΧΥΣΕΙΣ ΠΟΥ ΑΦΟΡΟΥΝ ΤΟΥΣ ΝΟΜΟΥΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΕΥΒΟΙΑΣ, ΣΤΙΣ ΟΠΟΙΕΣ ΑΝΑΦΕΡΕΤΑΙ Η ΠΡΩΤΗ ΚΙΝΗΣΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ
α) Γεωργικός τομέας
(86)
Λαμβανομένης υπόψη της φύσης των ενισχύσεων που χορηγήθηκαν, η μόνη παρέκκλιση της οποίας θα μπορούσε να γίνει επίκληση ώστε να δικαιολογηθεί το συμβιβάσιμό τους με την εσωτερική αγορά είναι η παρέκκλιση του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της Συνθήκης, σύμφωνα με την οποία δύνανται να θεωρηθούν ότι συμβιβάζονται με την εσωτερική αγορά οι ενισχύσεις για την προώθηση της αναπτύξεως ορισμένων οικονομικών δραστηριοτήτων ή οικονομικών περιοχών, εφόσον δεν αλλοιώνουν τους όρους των συναλλαγών κατά τρόπο που θα αντέκειτο προς το κοινό συμφέρον.
(87)
Δεδομένου ότι οι εν λόγω ενισχύσεις είναι μη κοινοποιηθείσες ενισχύσεις, πρέπει, για να εφαρμοστεί η παρέκκλιση αυτή, να συνάδουν προς τους κανόνες κρατικών ενισχύσεων που ίσχυαν τη στιγμή της χορήγησής τους. Σύμφωνα με τα στοιχεία που υπέβαλαν οι ελληνικές αρχές, η εφαρμογή του εν λόγω καθεστώτος ενισχύσεων διήρκεσε από τις 30 Ιουνίου 1993 έως τις 30 Ιουνίου 2003. Συνεπώς, η ανάλυση του συμβιβάσιμου του καθεστώτος αυτού με την εσωτερική αγορά θα γίνει υπό το πρίσμα των νομοθετικών ρυθμίσεων σε θέματα κρατικών ενισχύσεων που ίσχυαν στη διάρκεια της περιόδου αυτής.
(88)
Ένας από τους λόγους για τους οποίους η Επιτροπή κίνησε τη διαδικασία του άρθρου 108 παράγραφος 2 της Συνθήκης είναι ότι οι ενισχύσεις αυτές φαινόταν ότι είχαν προβλεφθεί για προβληματικές επιχειρήσεις. Σχετικά με αυτό, οι ελληνικές αρχές ανέφεραν, στην επιστολή τους της 9ης Αυγούστου 2004, ότι το κριτήριο της «βιωσιμότητας μετά τη ρύθμιση» δεν επηρέαζε καθόλου τη συνολική εκτίμηση της βιωσιμότητας της επιχείρησης από το πιστωτικό ίδρυμα, δεδομένου ότι η υπαγωγή στη ρύθμιση αποφασιζόταν αμέσως μετά τη μελέτη βιωσιμότητας. Το επιχείρημα αυτό επαναλήφθηκε με τις επιστολές από 15 και 29 Μαρτίου 2011 (βλέπε αιτιολογική σκέψη 61).
(89)
Η Επιτροπή εκτιμά ότι η εξήγηση αυτή δεν επιτρέπει να συναχθεί το συμπέρασμα ότι δεν χορηγήθηκαν ενισχύσεις σε προβληματικές επιχειρήσεις επειδή, ακόμη και αν, όπως βεβαιώνουν οι ελληνικές αρχές, η δυνατότητα υπαγωγής στη ρύθμιση αποφασιζόταν αμέσως μετά τη μελέτη βιωσιμότητας, αυτή καθαυτή η μελέτη είχε ως άξονα τις προοπτικές βιωσιμότητας των δικαιούχων αφού είχε διενεργηθεί η ρύθμιση, πράγμα που σημαίνει ότι οι υποψήφιοι δικαιούχοι μπορούσαν να είναι προβληματικές επιχειρήσεις κατά το χρόνο διενέργειας της μελέτης και πάντως να υπαχθούν στο καθεστώς ενισχύσεων, επειδή ο οργανισμός που διενεργούσε τη μελέτη διέβλεπε δυνατότητες επιστροφής τους σε κατάσταση βιωσιμότητας μετά τη ρύθμιση των οφειλών (η Επιτροπή είχε εξάλλου τονίσει το στοιχείο αυτό στο σημείο 23 της απόφασης για την κίνηση της διαδικασίας του άρθρου 108 παράγραφος 2 της Συνθήκης, δεδομένου ότι στο προοίμιο της υπουργικής απόφασης αριθ. 2045909/7931/0025 αναφερόταν η ανάγκη υποβοήθησης των επιχειρήσεων των νομών Καστοριάς και Εύβοιας που αντιμετωπίζουν προβλήματα ρευστότητας).
i) Νομοθετική ρύθμιση σχετικά με τις ενισχύσεις για τη διάσωση και την αναδιάρθρωση προβληματικών επιχειρήσεων κατά τη διάρκεια της εξεταζόμενης περιόδου
I. Μεταξύ 1ης Οκτωβρίου 1993 και 31ης Δεκεμβρίου 1997
(90)
Οι ενισχύσεις στις προβληματικές επιχειρήσεις διέπονται από ορισμένους κανόνες. Κατά το χρόνο έναρξης ισχύος της υπουργικής απόφασης αριθ. 69836/B1461, η Επιτροπή ακολουθούσε την πολιτική να θεωρεί ότι, όσον αφορά τον γεωργικό τομέα, οι ενισχύσεις αυτές συνιστούσαν ενισχύσεις στη λειτουργία οι οποίες δεν μπορούσαν να κηρυχθούν συμβατές με την εσωτερική αγορά, παρά μόνον εάν πληρούσαν τις κατωτέρω προϋποθέσεις:
α)
οι εν λόγω ενισχύσεις θα έπρεπε να αφορούν χρηματοοικονομικά βάρη δανείων συναφθέντων για τη χρηματοδότηση ήδη πραγματοποιηθεισών επενδύσεων·
β)
το σωρευτικό ισοδύναμο επιδότησης των ενισχύσεων που ενδεχομένως είχαν χορηγηθεί κατά τη σύναψη των δανείων και των εν λόγω ενισχύσεων δεν θα μπορούσε να υπερβαίνει τους γενικώς παραδεκτούς συντελεστές, ήτοι:
i)
για τις επενδύσεις στο επίπεδο της πρωτογενούς γεωργικής παραγωγής: 35 % ή 75 % στις μειονεκτικές περιοχές κατά την έννοια της οδηγίας 75/268/ΕΟΚ·
ii)
για τις επενδύσεις στο επίπεδο της μεταποίησης ή της εμπορίας γεωργικών προϊόντων: 55 % ή 75 % στις περιοχές στόχου 1, για τα σχέδια που είναι σύμφωνα με τα τομεακά προγράμματα ή με κάποιον από τους στόχους του άρθρου 1 του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 866/90 (34), και 35 % (ή 50 % στις περιοχές στόχου 1) για τα λοιπά σχέδια, στο μέτρο που δεν αποκλείονται βάσει των κριτηρίων επιλογής που αναφέρονται στο σημείο 2 του παραρτήματος της απόφασης 90/342/ΕΟΚ της Επιτροπής, της 7ης Ιουνίου 1990, σχετικά με τη θέσπιση των κριτηρίων επιλογής που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη για τις επενδύσεις που αφορούν τη βελτίωση των συνθηκών μεταποίησης και εμπορίας των αγροτικών προϊόντων και προϊόντων δασοκομίας (35) [ή της απόφασης 94/173/ΕΚ της Επιτροπής (36) η οποία την αντικατέστησε].
γ)
οι εν λόγω ενισχύσεις θα έπρεπε να ήταν μεταγενέστερες αναπροσαρμογών των επιτοκίων των νέων δανείων που πραγματοποιούνται ώστε να λαμβάνεται υπόψη η διακύμανση των επιτοκίων (το δε ποσό των ενισχύσεων θα έπρεπε να είναι κατώτερο από ή ίσο προς τη διαφορά των επιτοκίων των νέων δανείων) ή θα έπρεπε να αφορούν γεωργικές εκμεταλλεύσεις που να παρέχουν εγγυήσεις βιωσιμότητας, ιδίως στην περίπτωση που τα χρηματοοικονομικά βάρη των υφιστάμενων δανείων είναι τέτοια που να κινδυνεύει η βιωσιμότητα των εκμεταλλεύσεων ή και να κινδυνεύουν να χρεοκοπήσουν.
(91)
Στην επιστολή τους της 9ης Αυγούστου 2004, οι ελληνικές αρχές ανέφεραν ότι η απόφαση αριθ. 69836/B1451 και οι τροποποιήσεις της αφορούσαν γενικά τις μεταποιητικές επιχειρήσεις και δεν αναφέρονταν ειδικά στις μεταποιητικές επιχειρήσεις του αγροτικού τομέα, οι οποίες καλύπτονταν από τους κανονισμούς (ΕΟΚ) αριθ. 866/90, (ΕΚ) αριθ. 951/97 και (ΕΚ) αριθ. 1257/1999, ότι ολόκληρη η χώρα ενέπιπτε στον στόχο 1 και ότι δεν έγινε ρύθμιση των χρεών των επιχειρήσεων που υλοποίησαν επενδύσεις και που έτυχαν επιδότησης από το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, διότι κάτι τέτοιο δεν προβλεπόταν. Πρόσθεσαν επίσης ότι, όσον αφορά το σωρευτικό ισοδύναμο επιδότησης, η συντριπτική πλειοψηφία των επιμέρους επιδοτήσεων ήταν χαμηλού ύψους και ότι η ρύθμιση αφορά παλαιά δάνεια και, άρα, ήδη πραγματοποιηθείσες επενδύσεις.
(92)
Πριν από ο,τιδήποτε άλλο, οι διευκρινίσεις των ελληνικών αρχών δεν επιτρέπουν στην Επιτροπή να αποκλείσει ότι ορισμένες μεταποιητικές επιχειρήσεις του γεωργικού τομέα μπόρεσαν να τύχουν ενισχύσεων δυνάμει της υπουργικής απόφασης αριθ. 69836/B1451 των τροποποιήσεών της, καθώς το γεγονός ότι δεν γίνεται ειδική αναφορά στις επιχειρήσεις αυτές, δεν συνεπάγεται αυτομάτως ότι δεν ανήκουν στη γενική κατηγορία των μεταποιητικών επιχειρήσεων (βιομηχανικές επιχειρήσεις), η οποία εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της απόφασης.
(93)
Σε σχέση με την τήρηση των προϋποθέσεων που αναφέρονται στην αιτιολογική σκέψη 90, η Επιτροπή διαπιστώνει ότι η απόφαση αριθ. 69836/B1451 όπως τροποποιήθηκε, κάλυπτε τη ρύθμιση δανείων που μπορούσαν να αφορούν είτε επενδύσεις είτε κεφάλαια κίνησης.
(94)
Όσον αφορά τη ρύθμιση των δανείων που συνδέονται με επενδύσεις, οι διευκρινίσεις τις οποίες υπέβαλαν οι ελληνικές αρχές επιτρέπουν στην Επιτροπή να διαπιστώσει ότι πληρούται η προϋπόθεση της αιτιολογικής σκέψης 90 στοιχείο α), επειδή τα δάνεια αυτά αφορούσαν ήδη πραγματοποιηθείσες επενδύσεις.
(95)
Η Επιτροπή μπορεί επίσης να θεωρήσει ότι πληρούται η δεύτερη εναλλακτική περίπτωση της προϋπόθεσης που αναφέρεται στην αιτιολογική σκέψη 90 στοιχείο γ), καθώς οι δικαιούχες επιχειρήσεις πρέπει να είναι βιώσιμες μετά τη ρύθμιση, με βάση την αξιολόγηση που γίνεται από τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα.
(96)
Αντίθετα, η Επιτροπή δεν μπορεί να συμπεράνει, με βάση τις πληροφορίες τις οποίες διαθέτει, ότι τηρήθηκε αναμφίβολα η προϋπόθεση που αναφέρεται στην αιτιολογική σκέψη 90 στοιχείο β) επειδή οι ελληνικές αρχές διευκρίνισαν, στην επιστολή της 9ης Αυγούστου 2004, ότι οι επιχειρήσεις μεταποίησης και εμπορίας γεωργικών προϊόντων καλύπτονταν, μεταξύ άλλων, από τις διατάξεις των κανονισμών (ΕΟΚ) αριθ. 866/90 και (ΕΚ) αριθ. 951/97, και ότι η εφαρμογή των κανονισμών αυτών έγινε με τήρηση των διατάξεών τους, πράγμα που συνεπάγεται ότι είναι δυνατόν να έχουν ήδη χορηγηθεί ενισχύσεις μέχρι του μέγιστου ορίου εντάσεως που προβλέπεται από τους εν λόγω κανονισμούς (75 % για τις περιοχές του στόχου 1, στον οποίο εντασσόταν η Ελλάδα) και ότι η εφαρμογή του εν λόγω καθεστώτος ήταν δυνατόν, στη συγκεκριμένη περίπτωση και λόγω της σώρευσης των ενισχύσεων, να συνεπιφέρει υπέρβαση της εντάσεως αυτής.
(97)
Όσον αφορά τη ρύθμιση των δανείων που συνδέονται με τη σύσταση κεφαλαίου κίνησης, η εφαρμογή του εν λόγω καθεστώτος δεν ήταν επίσης δυνατόν να γίνει με τήρηση όλων των προϋποθέσεων που αναφέρονται στην αιτιολογική σκέψη 90, δεδομένου ότι η πρώτη από τις εκεί αναφερόμενες προϋποθέσεις [στοιχείο α)] προβλέπει ρητά ότι τα δάνεια πρέπει να συνδέονται με επενδύσεις.
II. Μεταξύ 1ης Ιανουαρίου 1998 και 30ής Ιουνίου 2000
(98)
Το 1997, οι προϋποθέσεις που αναφέρονται στην αιτιολογική σκέψη 90 αντικαταστάθηκαν από τους κανόνες που περιέχονται στην ανακοίνωση της Επιτροπής - Κοινοτικές κατευθυντήριες γραμμές όσον αφορά τις κρατικές ενισχύσεις για τη διάσωση και την αναδιάρθρωση προβληματικών επιχειρήσεων (εφεξής, «οι κατευθυντήριες γραμμές του 1997») (37). Η ενότητα 4.4 των εν λόγω κατευθυντηρίων γραμμών ορίζει ότι «όσον αφορά τον γεωργικό τομέα, [οι κατευθυντήριες γραμμές] θα αρχίσουν να ισχύουν την 1η Ιανουαρίου 1998 για τις νέες κρατικές ενισχύσεις και για τις υφιστάμενες κρατικές ενισχύσεις ισχύει η ίδια ημερομηνία, σε περίπτωση δε που η Επιτροπή έχει κινήσει στο πλαίσιο αυτό τη διαδικασία του άρθρου 93 παράγραφος 2 της Συνθήκης [ΕΚ] κατά ενός ή περισσοτέρων κρατών μελών, αφότου η Επιτροπή εκδώσει την οριστική απόφαση έναντι του(των) συγκεκριμένου(ων) κράτους(κρατών) μέλους(μελών) βάσει του άρθρου 93 παράγραφος 2 της Συνθήκης [ΕΚ]».
(99)
Οι κατευθυντήριες γραμμές του 1997, εντελώς νέες για τον γεωργικό τομέα, προέβλεπαν μεταξύ άλλων:
α)
για τις ενισχύσεις στη διάσωση: χορήγηση ενισχύσεων ρευστότητας που να δικαιολογούνται βάσει σοβαρών κοινωνικών προβλημάτων, να έχουν τη μορφή εγγυήσεων δανείου ή δανείων με τα συνήθη εμπορικά επιτόκια, να περιορίζονται στο αυστηρά απαιτούμενο ποσό για τη διατήρηση των δραστηριοτήτων της επιχείρησης (π.χ., να καλύπτουν τα μισθολογικά έξοδα και τις κανονικές προμήθειες) και να είναι επίσης περιορισμένης διάρκειας, αυστηρά και μόνο για το διάστημα που απαιτείται για τον προσδιορισμό των απαραίτητων και πιθανών μέτρων εξυγίανσης, χωρίς να υφίσταται κίνδυνος αποσταθεροποίησης της κατάστασης του βιομηχανικού ή του γεωργικού τομέα στα άλλα κράτη μέλη·
β)
για τις ενισχύσεις στην αναδιάρθρωση: χορήγηση ενισχύσεων συνδεομένων με την υλοποίηση σχεδίου αναδιάρθρωσης το οποίο να προβλέπει μείωση ή διακοπή κατά τρόπο αμετάκλητο της λειτουργίας παραγωγικού δυναμικού σε περίπτωση διαρθρωτικού πλεονάσματος δυναμικού στον σχετικό τομέα (η μείωση αυτή θα πρέπει να είναι επιπρόσθετη κάθε άλλης μείωσης που εφαρμόζεται ελλείψει ενίσχυσης στην αναδιάρθρωση), με μόνη δυνατότητα παρέκκλισης, τις περιπτώσεις στις οποίες οι αποφάσεις που ελήφθησαν υπέρ όλων των δικαιούχων σε διάστημα 12 συνεχόμενων μηνών να μην αφορούν, συνολικά, ποσότητα προϊόντος το οποίο να υπερβαίνει ορισμένο ποσοστό τοις εκατό της συνολικής ετήσιας παραγωγής του προϊόντος αυτού στη χώρα (3 % για τα μέτρα που στοχεύουν σε συγκεκριμένη κατηγορία προϊόντων ή φορέων και 1,5 % για τα μέτρα εκτός συγκεκριμένου στόχου).
(100)
Τα κράτη μέλη μπορούσαν να επιλέξουν την εφαρμογή των ανωτέρω ρυθμίσεων που αφορούν τον γεωργικό τομέα αντί αυτών που προβλέπονται για τους λοιπούς πέραν του γεωργικού τομείς, οι οποίοι εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής των κατευθυντήριων γραμμών του 1997 [στους λοιπούς αυτούς τομείς, εφαρμόζονταν κριτήρια εξαιρετικά αυστηρά, ιδίως σε θέματα σχεδίου αναδιάρθρωσης και συμβολής του δικαιούχου στην αναδιάρθρωση - βλέπε ενότητα β) «μη γεωργικός τομέας» αιτιολογικές σκέψεις 109 έως 121].
(101)
Στην επιστολή τους της 9ης Αυγούστου 2004, οι ελληνικές αρχές δεν περιέλαβαν καμία πληροφορία που να επιτρέπει στην Επιτροπή να διαπιστώσει ότι είχε γίνει η προσαρμογή του καθεστώτος ενισχύσεων προς τη ρύθμιση αυτή και ότι, κατά συνέπεια, οι ενισχύσεις που χορηγήθηκαν στη διάρκεια της εξεταζόμενης περιόδου, χορηγήθηκαν με τήρηση των εφαρμοστέων όρων των κατευθυντηρίων γραμμών του 1997, με άλλα λόγια, είτε των όρων που διατυπώνονται στην αιτιολογική σκέψη 99 στοιχείο β), είτε των όρων που προβλέπονται για τους άλλους τομείς πέραν του γεωργικού (υποβολή σχεδίου αναδιάρθρωσης με προοπτικές επανόδου σε κατάσταση βιωσιμότητας στη βάση ρεαλιστικών υποθέσεων και εντός ευλόγου προθεσμίας, με μετριασμό των συνεπειών των ενισχύσεων πάνω στους ανταγωνιστές, με τήρηση της αρχής της άπαξ επιτελούμενης ενίσχυσης, με μείωση του παραγωγικού δυναμικού σε περίπτωση διαρθρωτικού πλεονάσματος στον σχετικό τομέα, εξασφαλίζοντας αναλογικότητα ανάμεσα στην ενίσχυση και στις δαπάνες και τα οφέλη της αναδιάρθρωσης και με κάλυψη των κοινωνικών δαπανών της αναδιάρθρωσης).
III. Μεταξύ 1ης Ιουλίου 2000 και 30ής Ιουνίου 2003
(102)
Οι κατευθυντήριες γραμμές του 1997 αντικαταστάθηκαν στις 9 Οκτωβρίου 1999 από τις κοινοτικές κατευθυντήριες γραμμές όσον αφορά τις κρατικές ενισχύσεις για τη διάσωση και την αναδιάρθρωση προβληματικών επιχειρήσεων (38) (εφεξής, «οι κατευθυντήριες γραμμές του 1999»). Στην ενότητα 6.3 των κατευθυντηρίων γραμμών του 1999, αναφέρεται ότι «τα κράτη μέλη πρέπει να προσαρμόσουν τα καθεστώτα ενισχύσεων διάσωσης και αναδιάρθρωσης που εφαρμόζουν και που παραμένουν σε ισχύ μετά τις 30 Ιουνίου 2000 και να τα ευθυγραμμίσουν με τις … κατευθυντήριες γραμμές … μετά την ημερομηνία αυτή». Επίσης, «για να μπορέσει η Επιτροπή να ελέγξει την προσαρμογή αυτή, τα κράτη μέλη [πρέπει να της διαβιβάσουν] πριν από τις 31 Δεκεμβρίου 1999, κατάσταση με όλα αυτά τα καθεστώτα. Εν συνεχεία, και εν πάση περιπτώσει, πριν από τις 30 Ιουνίου 2000, πρέπει να της διαβιβάσουν επαρκή στοιχεία που θα της επιτρέψουν να διαπιστώσει κατά πόσον τα καθεστώτα αυτά τροποποιήθηκαν σύμφωνα με τις … κατευθυντήριες γραμμές».
(103)
Οι κατευθυντήριες γραμμές του 1999 περιλάμβαναν επίσης ένα κεφάλαιο ειδικό για την αναδιάρθρωση προβληματικών επιχειρήσεων του γεωργικού τομέα. Σε σχέση με το αντίστοιχο κεφάλαιο των κατευθυντηρίων γραμμών του 1997, το κεφάλαιο αυτό έδινε τον ορισμό του διαρθρωτικού πλεονάσματος του παραγωγικού δυναμικού του τομέα, περιόριζε την παρέκκλιση που αναφέρεται στην αιτιολογική σκέψη 99 στοιχείο β) στις επιχειρήσεις του πρωτογενούς τομέα (πράγμα που σημαίνει ότι ο επιμέρους τομέας της μεταποίησης και της εμπορίας των γεωργικών προϊόντων υποβαλλόταν αυτομάτως στην απαίτηση μείωσης του παραγωγικού δυναμικού) και καθιστούσε εφαρμοστέα την αρχή της εφάπαξ ενίσχυσης, σύμφωνα με την οποία οι ενισχύσεις στην αναδιάρθρωση μπορούν να χορηγηθούν μία μόνον φορά.
(104)
Στην επιστολή τους της 9ης Αυγούστου 2004, οι ελληνικές αρχές δεν περιέλαβαν καμία πληροφορία που να επιτρέπει στην Επιτροπή να διαπιστώσει ότι είχε γίνει η προσαρμογή του καθεστώτος ενισχύσεων προς τη ρύθμιση αυτή και ότι, κατά συνέπεια, οι ενισχύσεις που χορηγήθηκαν στη διάρκεια της εξεταζόμενης περιόδου, χορηγήθηκαν με τήρηση των εφαρμοστέων όρων των κατευθυντηρίων γραμμών του 1999, με άλλα λόγια, μετά από υποβολή σχεδίου αναδιάρθρωσης το οποίο να προβλέπει ιδίως μείωση του παραγωγικού δυναμικού σε περίπτωση διαρθρωτικού πλεονάσματος και, ενδεχομένως, την περιορισμένη παρέκκλιση που αναφέρεται στην αιτιολογική σκέψη 103, καθώς και βάσει της αρχής της άπαξ χορηγούμενης ενίσχυσης.
ii) Το ζήτημα των εγγυήσεων
(105)
Ένα άλλο θέμα για το οποίο η Επιτροπή κίνησε τη διαδικασία που προβλέπεται στο άρθρο 108 παράγραφος 2 της Συνθήκης είναι το ζήτημα του συμβιβάσιμου των ενισχύσεων που χορηγήθηκαν υπό τη μορφή εγγυήσεων. Οι ελληνικές αρχές διατύπωσαν σχετικά ορισμένες παρατηρήσεις στην επιστολή τους της 9ης Αυγούστου 2004 [βλέπε αιτιολογική σκέψη 57 στοιχεία γ) και ζ)]. Η Επιτροπή εκτιμά ωστόσο ότι οι παρατηρήσεις αυτές χρήζουν των παρακάτω σχολίων:
α)
όσον αφορά το στοιχείο γ), το γεγονός ότι η παροχή εγγύησης συνοδεύεται από επαχθείς όρους δεν συνεπάγεται, αφεαυτού, την απουσία κρατικής ενίσχυσης: αντιθέτως, οι κανόνες που εφαρμόζονταν στη διάρκεια ισχύος του εν λόγω καθεστώτος, οι οποίοι διατυπώθηκαν στις επιστολές προς τα κράτη μέλη SG(89) D/4328 της 5ης Απριλίου 1989 και SG(89) D/12772 της 12ης Οκτωβρίου 1989, καθώς και στην ενότητα 38 της ανακοίνωσης της Επιτροπής προς τα κράτη μέλη σχετικά με την εφαρμογή των άρθρων 92 και 93 της Συνθήκης ΕΟΚ και του άρθρου 5 της οδηγίας 80/723/ΕΟΚ της Επιτροπής επί των δημοσίων επιχειρήσεων στον κλάδο της μεταποίησης (39), αναφέρουν σαφώς ότι «[…] όλες οι εγγυήσεις που χορηγούνται από το κράτος, είτε απευθείας είτε μέσω πιστωτικών ιδρυμάτων εντεταλμένων από το κράτος υπάγονται στο άρθρο 92 παράγραφος 1 της Συνθήκης ΕΚ», και επιβάλλουν την εφαρμογή όρων που φθάνουν μέχρι και τη θέση της επιχείρησης υπό εκκαθάριση. Βεβαίως, οι προαναφερόμενες επιστολές αντικαταστάθηκαν το 2000 από την ανακοίνωση για την εφαρμογή των άρθρων 87 και 88 της Συνθήκης ΕΚ στις κρατικές ενισχύσεις με τη μορφή εγγυήσεων η οποία προέβλεπε μια σειρά προϋποθέσεων η πλήρωση των οποίων διασφαλίζει την απουσία κρατικής ενίσχυσης, αλλά οι ελληνικές αρχές δεν υπέβαλαν, με την επιστολή τους της 9ης Αυγούστου 2004, κανένα στοιχείο από το οποίο να προκύπτει ότι οι χορηγηθείσες εγγυήσεις αποτελούσαν μέρος ενός τέτοιου σεναρίου·
β)
ακόμη και αν οι ελληνικές αρχές είχαν υποβάλει στοιχεία από τα οποία να μπορεί να καταδειχθεί ότι οι χορηγηθείσες ενισχύσεις εντάσσονταν στην υποθετική περίπτωση απουσίας ενίσχυσης, η Επιτροπή δεν θα μπορούσε να το επικυρώσει, επειδή, για να αναφέρουμε ένα και μόνο παράδειγμα, το σενάριο αυτό εφαρμόζεται μόνον αν οι δικαιούχοι επιχειρήσεις δεν βρίσκονται σε κατάσταση χρηματοοικονομικής δυσχέρειας·
γ)
όσον αφορά το στοιχείο ζ), το γεγονός ότι η εγγύηση δεν καλύπτει ορισμένα έξοδα δεν συνιστά κατά κανένα τρόπο απόδειξη της τήρησης του συνόλου των προϋποθέσεων που επιτρέπουν να συναχθεί το συμπέρασμα ότι η σύμφυτη με τη χορήγηση της εγγύησης ενίσχυση είναι συμβατή με την εσωτερική αγορά· επιπλέον, είμαστε υποχρεωμένοι να διαπιστώσουμε ότι καμία από τις πληροφορίες που υπέβαλαν οι ελληνικές αρχές με την επιστολή τους της 9ης Αυγούστου 2004 δεν πιστοποιεί την τήρηση των προϋποθέσεων αυτών.
(106)
Δεδομένων των διευκρινίσεων αυτών, η Επιτροπή θεωρεί μάλλον ότι οι εγγυήσεις αποτελούσαν, στη διάρκεια ισχύος του εν λόγω καθεστώτος ενισχύσεων, ένα από τα στοιχεία ενός συνόλου μέτρων χορήγησης ενισχύσεων σε προβληματικές επιχειρήσεις και ότι, συνεπώς, το συμβιβάσιμό τους συνδέεται με το συμβιβάσιμο ολόκληρης της διαδικασίας αναδιάρθρωσης, για την οποία, όπως καταδεικνύεται επαρκώς στην ανάλυση που διατυπώνεται στις αιτιολογικές σκέψεις 94 έως 104, οι ελληνικές αρχές δεν υπέβαλαν πληροφορίες που να επιτρέπουν στην Επιτροπή να άρει τις αμφιβολίες τις οποίες είχε διατυπώσει όταν προέβη στην κίνηση της διαδικασίας του άρθρου 108 παράγραφος 2 της Συνθήκης (η εν λόγω ανάλυση για τις εγγυήσεις ισχύει και για τις τρεις διαδικασίες που αναφέρονται στην παρούσα απόφαση και για όλους τους εξεταζόμενους τομείς, εκτός από την περίπτωση των εγγυήσεων οι οποίες προβλέπονται από την υπουργική απόφαση 2/82257/0025/18.12.2000, οι οποίες, λαμβανομένου υπόψη του χρησιμοποιούμενου κριτηρίου βιωσιμότητας -βιωσιμότητα πριν από τη ρύθμιση των οφειλών- θα αποτελέσουν το αντικείμενο χωριστής εξέτασης).
(107)
Τα άλλα επιχειρήματα που ανέπτυξαν οι ελληνικές αρχές στην επιστολή τους της 9ης Αυγούστου 2004 (εφαρμοζόμενο επιτόκιο, θέμα υπάρξεως ή μη πρόσθετου κόστους ως αποτέλεσμα υπουργικών αποφάσεων οι οποίες αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της νομικής βάσης του καθεστώτος, περιοδικότητα του υπολογισμού των τόκων) δεν προσθέτουν κανένα στοιχείο ικανό να τροποποιήσει τη θέση της Επιτροπής όπως αναπτύχθηκε πιο πάνω.
(108)
Δεδομένου ότι οι πληροφορίες τις οποίες υπέβαλαν οι ελληνικές αρχές δεν επιτρέπουν την άρση των αμφιβολιών που διατυπώθηκαν με την κίνηση της διαδικασίας που προβλέπεται από το άρθρο 108 παράγραφος 2 της Συνθήκης, η Επιτροπή οφείλει να συμπεράνει ότι το επίμαχο καθεστώς είναι ασυμβίβαστο με την κοινή αγορά.
β) Τομείς εκτός του γεωργικού
(109)
Η Επιτροπή οφείλει, όπως έκανε και με τον γεωργικό τομέα, να αναλύσει τις επίμαχες ενισχύσεις υπό το πρίσμα των εφαρμοστέων κανόνων στις ενισχύσεις για τη διάσωση και την αναδιάρθρωση προβληματικών επιχειρήσεων.
(110)
Τη στιγμή έναρξης ισχύος της υπουργικής απόφασης αριθ. 69836/B1461, δηλαδή την 1η Οκτωβρίου 1993, οι εν λόγω κανόνες περιλαμβάνονταν στην όγδοη έκθεση επί της πολιτικής ανταγωνισμού, και ειδικότερα στα σημεία 177, 227 και 228 της έκθεσης αυτής.
(111)
Το σημείο 177 της έκθεσης αναφέρει ότι, ακόμη και αν ορισμένα μέτρα διάσωσης μπορούν να αποδειχθούν αναγκαία ώστε να δοθεί περιθώριο χρόνου εντός του οποίου να τεθούν σε εφαρμογή οι μακροπρόθεσμες λύσεις των προβλημάτων μιας επιχείρησης, τα μέτρα αυτά δεν πρέπει να χρησιμοποιηθούν προς παρεμπόδιση των απαραίτητων μειώσεων παραγωγικού δυναμικού και, κατά συνέπεια, να μη χρησιμοποιηθούν, παρά μόνο στις περιπτώσεις που τα μέτρα αυτά είναι επιβεβλημένα για την επίλυση οξέων κοινωνικών προβλημάτων.
(112)
Το σημείο 227 της έκθεσης διευκρινίζει ότι οι ενισχύσεις για τη διάσωση μπορούν να δικαιολογούνται σε σχέση με τη Συνθήκη όταν συνδέονται με αναδιάρθρωση η οποία αποσκοπεί στη διαρκή εξυγίανση της κατάστασης των προβληματικών επιχειρήσεων και/ή των σχετικών περιφερειών και εφόσον τα εν λόγω μέτρα έχουν επαρκή περιφερειακό ή τομεακό χαρακτήρα ο οποίος να επιτρέπει την εκτίμηση των αποτελεσμάτων τους.
(113)
Το σημείο 228 της έκθεσης διευκρινίζει περαιτέρω τη θέση της Επιτροπής σχετικά με τις ενισχύσεις για τη διάσωση και προσδιορίζει το περιεχόμενο των «συνοδευτικών ενισχύσεων».
(114)
Οι ενισχύσεις για τη διάσωση πρέπει:
α)
να αποτελούν βοήθεια ρευστότητας υπό τη μορφή εγγυήσεων δανείων ή να συνίστανται σε δάνεια επιστρεπτέα με επιτόκιο ισοδύναμο προς αυτό της αγοράς·
β)
να περιορίζονται, ως προς το ποσό τους, στο αναγκαίο μέτρο για τη συνέχιση της εκμετάλλευσης, για την κάλυψη των μισθολογικών εξόδων και για τις τρέχουσες προμήθειες·
γ)
να καταβάλλονται μόνο για το διάστημα που απαιτείται (κατά κανόνα έξι μηνών) ώστε να προσδιοριστούν τα αναγκαία και δυνατά μέτρα ανάκαμψης·
δ)
να δικαιολογούνται από οξέα κοινωνικά προβλήματα και η μέσω αυτών διατήρηση της επιχείρησης να μην έχει ως αποτέλεσμα την αποσταθεροποίηση της βιομηχανικής κατάστασης σε άλλα κράτη μέλη.
(115)
Οι συνοδευτικές ενισχύσεις πρέπει να εξαρτώνται αυστηρά από την εφαρμογή ολοκληρωμένου προγράμματος αναδιάρθρωσης ή/και μετατροπής, ικανού να αποκαταστήσει κατά τρόπο αποτελεσματικό τη βιωσιμότητα της σχετικής παραγωγής, να είναι εντάσεως και ποσού αυστηρά περιορισμένου στο απολύτως απαραίτητο για την εξασφάλιση της ισορροπίας της επιχείρησης κατά τη διάρκεια της αναπόφευκτης μεταβατικής περιόδου πριν το σχετικό πρόγραμμα αποφέρει τα αποτελέσματά του, πράγμα που συνεπάγεται αυστηρά περιορισμένη διάρκεια και επαρκή σταδιακή μείωση του προγράμματος.
(116)
Οι προϋποθέσεις αυτές αντικαταστάθηκαν από τις κοινοτικές κατευθυντήριες γραμμές όσον αφορά τις κρατικές ενισχύσεις για τη διάσωση και την αναδιάρθρωση προβληματικών επιχειρήσεων του 1994, οι οποίες άρχισαν να ισχύουν στις 23 Δεκεμβρίου 1994 (40) (εφεξής «οι κατευθυντήριες γραμμές του 1994»), στη συνέχεια από τις κατευθυντήριες γραμμές του 1997, οι οποίες άρχισαν να ισχύουν από την 1η Ιανουαρίου 1998, και από τις κατευθυντήριες γραμμές του 1999, οι οποίες εφαρμόζονται από την 1η Ιουλίου 2000 λαμβανομένης υπόψη της περιόδου προσαρμογής των καθεστώτων ενισχύσεων που έχει χορηγηθεί στα κράτη μέλη (βλέπε αιτιολογικές σκέψεις 98 και 102).
(117)
Οι κατευθυντήριες γραμμές του 1994 αποτελούν επιβεβαίωση της πολιτικής που ακολουθούσε η Επιτροπή σε θέματα ενισχύσεων για τη διάσωση (βλέπε αιτιολογική σκέψη 114) και προσδιορίζουν ακριβέστερα το περιεχόμενο και τις συνέπειες των προς υποβολή σχεδίων αναδιάρθρωσης (προοπτικές επανόδου σε κατάσταση βιωσιμότητας με βάση υποθέσεις ρεαλιστικές και εντός ευλόγου προθεσμίας, μετριασμός των συνεπειών των ενισχύσεων πάνω στους ανταγωνιστές, αρχή της άπαξ επιτελούμενης ενίσχυσης, μείωση του παραγωγικού δυναμικού σε περίπτωση διαρθρωτικού πλεονάσματος στον σχετικό τομέα, αναλογικότητα ανάμεσα στην ενίσχυση και στις δαπάνες και τα οφέλη της αναδιάρθρωσης, κάλυψη των κοινωνικών δαπανών της αναδιάρθρωσης).
(118)
Στους άλλους πλην του γεωργικού τομείς, οι κατευθυντήριες γραμμές του 1997, οι οποίες διαμορφώνονται με τακτική επανεξέταση της πολιτικής της Επιτροπής σε θέματα διάσωσης και αναδιάρθρωσης προβληματικών επιχειρήσεων, επιβεβαιώνουν τις κατευθυντήριες γραμμές του 1994.
(119)
Με τις κατευθυντήριες γραμμές του 1999 γίνονται αυστηρότερες οι προϋποθέσεις χορήγησης ενισχύσεων για τη διάσωση, καθιερώνοντας συγκεκριμένη προθεσμία υποβολής ενός σχεδίου αναδιάρθρωσης. Σε θέματα αναδιάρθρωσης, οι γραμμές αυτές εμφανίζονται αυστηρότερες ιδίως όσον αφορά τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ) και προβλέπουν τη δυνατότητα να απαιτείται μείωση του παραγωγικού δυναμικού ακόμη και όταν δεν υφίσταται διαρθρωτικό πλεόνασμα στον σχετικό τομέα.
(120)
Δεδομένου ότι οι εξηγήσεις που υπέβαλαν οι ελληνικές αρχές με την επιστολή τους της 9ης Αυγούστου 2004 ισχύουν τόσο για τον γεωργικό τομέα όσο και για τους άλλους τομείς πλην του γεωργικού, η Επιτροπή δεν μπορεί να παρά να διαπιστώσει, όπως διαπίστωσε ήδη σχετικά με το γεωργικό τομέα, ότι καμία από τις πληροφορίες που υπέβαλαν οι ελληνικές αρχές δεν επιτρέπει να διαπιστωθεί ότι έχουν τηρηθεί οι διάφορες προϋποθέσεις οι οποίες έχουν καθοριστεί με τις κατευθυντήριες γραμμές των ετών 1994, 1997 και 1999 (για να αναφέρουμε απλώς ένα παράδειγμα, από πουθενά δεν διαφαίνεται ότι οι επιχειρήσεις στις οποίες χορηγήθηκαν ενισχύσεις υπέβαλαν σχέδιο αναδιάρθρωσης το οποίο να περιλαμβάνει τις αναγκαίες αντιπαροχές). Η διαπίστωση αυτή ισχύει επίσης όσον αφορά την τήρηση των όσων περιγράφονται στην όγδοη έκθεση επί της πολιτικής ανταγωνισμού.
(121)
Η Επιτροπή, λόγω ελλείψεως στοιχείων τα οποία να πιστοποιούν την τήρηση των προαναφερομένων διατάξεων, δεν είναι σε θέση να διαπιστώσει ότι οι ενισχύσεις χορηγήθηκαν κατόπιν υποβολής σχεδίου αναδιάρθρωσης το οποίο παρουσίαζε όλα τα χαρακτηριστικά που καθορίζονται στις διάφορες προαναφερόμενες νομοθετικές ρυθμίσεις (ιδίως, προοπτικές επανόδου σε κατάσταση βιωσιμότητας στη βάση ρεαλιστικών υποθέσεων και εντός ευλόγου προθεσμίας, μετριασμός των συνεπειών των ενισχύσεων πάνω στους ανταγωνιστές, τήρηση της αρχής της άπαξ επιτελούμενης ενίσχυσης, μείωση του παραγωγικού δυναμικού, αναλογικότητα ανάμεσα στην ενίσχυση και στις δαπάνες και τα οφέλη της αναδιάρθρωσης και κάλυψη των κοινωνικών δαπανών της αναδιάρθρωσης). Δεν είναι συνεπώς σε θέση να άρει τις αμφιβολίες τις οποίες είχε διατυπώσει κατά την κίνηση της διαδικασίας που προβλέπεται από το άρθρο 108 παράγραφος 2 της Συνθήκης, και άρα οφείλει να συμπεράνει ότι το επίμαχο καθεστώς είναι ασυμβίβαστο με την κοινή αγορά.
V.II.2 ΕΝΙΣΧΥΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΝΟΜΩΝ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΚΑΙ ΚΙΛΚΙΣ, ΣΤΙΣ ΟΠΟΙΕΣ ΑΝΑΦΕΡΕΤΑΙ Η ΔΕΥΤΕΡΗ ΚΙΝΗΣΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ
α) Γεωργικός τομέας
(122)
Στην επιστολή τους της 18ης Αυγούστου του 2005, οι ελληνικές αρχές ανέφεραν ότι η βασική απόφαση που διέπει τη χορήγηση των ενισχύσεων (υπουργική απόφαση αριθ. 66336/B.1398/1993) έκανε αναφορά στις βιομηχανικές και βιοτεχνικές επιχειρήσεις και ότι οι διατάξεις της απόφασης αυτής δεν αφορούσαν καμία γεωργική επιχείρηση.
(123)
Η Επιτροπή λαμβάνει υπόψη τις διευκρινίσεις αυτές και, κατά συνέπεια, θεωρεί ότι δεν οφείλει να προβεί σε ανάλυση του εν λόγω καθεστώτος υπό το πρίσμα των κανόνων κρατικών ενισχύσεων που εφαρμόζονταν στον γεωργικό τομέα κατά το χρόνο χορήγησης των ενισχύσεων αυτών.
β) Τομείς εκτός του γεωργικού
(124)
Η Επιτροπή, η οποία κατά την κίνηση της διαδικασίας είχε εκτιμήσει ότι το καθεστώς ενισχύσεων είχε προβλεφθεί για προβληματικές επιχειρήσεις επειδή η υπουργική απόφαση αριθ. 66336/B.1398/1993 όριζε ότι οι επιχειρήσεις θα έπρεπε να είναι βιώσιμες μετά την αναδιάρθρωση (πράγμα που δεν απέκλειε ότι ήταν προβληματικές κατά τον χρόνο υπαγωγής τους στη ρύθμιση), οφείλει να εξετάσει το συμβιβάσιμο των εν λόγω ενισχύσεων με βάση τους κανόνες που ίσχυαν για τις ενισχύσεις για τη διάσωση και την αναδιάρθρωση προβληματικών επιχειρήσεων την ημερομηνία της χορήγησής τους.
(125)
Οι κανόνες που ίσχυαν για τη διάσωση και την αναδιάρθρωση προβληματικών επιχειρήσεων κατά τον χρόνο χορήγησης των εν λόγω ενισχύσεων ήταν, σε χρονική σειρά, τα σημεία 177, 227 και 228 της όγδοης έκθεσης επί της πολιτικής ανταγωνισμού, οι κατευθυντήριες γραμμές του 1994, και οι κατευθυντήριες γραμμές του 1997.
(126)
Όσον αφορά την τήρηση των σημείων 177, 227 και 228 της όγδοης έκθεσης επί της πολιτικής ανταγωνισμού, των κατευθυντηρίων γραμμών του 1994, των κατευθυντηρίων γραμμών του 1997 και των κατευθυντηρίων γραμμών του 1999, οι ελληνικές αρχές υπέβαλαν, με την επιστολή τους της 18ης Αυγούστου 2005, εξηγήσεις ταυτόσημες με αυτές τις οποίες υπέβαλαν για να δικαιολογήσουν τη χορήγηση ενισχύσεων στους νομούς Καστοριάς και Εύβοιας [τα επιχειρήματα των ελληνικών αρχών που εκτίθενται στην αιτιολογική σκέψη 57 στοιχεία α) έως στ) αναγράφονται ήδη στην αιτιολογική σκέψη 56 στοιχεία α) έως ε)]. Συνεπώς, ισχύει και εδώ η ανάλυση της Επιτροπής που εκτίθεται στις αιτιολογικές σκέψεις 110 έως 121, πράγμα που σημαίνει ότι Επιτροπή δεν είναι σε θέση να άρει τις αμφιβολίες τις οποίες είχε διατυπώσει κατά την κίνηση της διαδικασίας του άρθρου 108 παράγραφος 2 της Συνθήκης και ότι οφείλει να συμπεράνει ότι το επίμαχο καθεστώς είναι ασυμβίβαστο με την κοινή αγορά.
(127)
Στην επιστολή τους της 18ης Αυγούστου 2005, οι ελληνικές αρχές δοκίμασαν επίσης να δικαιολογήσουν τις εν λόγω ενισχύσεις προβάλλοντας το γεγονός ότι οι νομοί Φλώρινας και Κιλκίς συνορεύουν με την πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας και ότι οι τοπικές επιχειρήσεις επλήγησαν σοβαρά από την αστάθεια και τις εμπόλεμες συνθήκες που επικρατούσαν στην περιοχή.
(128)
Η αναφορά αυτή σε έκτακτα γεγονότα θα μπορούσε να καταστήσει εφαρμοστέο το άρθρο 107 παράγραφος 2 στοιχείο β) της Συνθήκης, δυνάμει του οποίου οι ενισχύσεις για την επανόρθωση ζημιών που προκαλούνται από θεομηνίες ή άλλα έκτακτα γεγονότα συμβιβάζονται με την εσωτερική αγορά. Εντούτοις, οι ελληνικές αρχές δεν υπέβαλαν κανένα στοιχείο ανάλυσης το οποίο να αποδεικνύει την ύπαρξη των προβλημάτων που οι επιχειρήσεις των δύο νομών φέρονται να αντιμετώπιζαν όπως και τη σχέση αιτίου αιτιατού με την αστάθεια που επικρατούσε στην περιοχή λόγω των γεγονότων στη Γιουγκοσλαβία. Επιπλέον, η Επιτροπή δεν διαθέτει πληροφορίες βάσει των οποίων να πιστοποιείται ότι τα γεγονότα τα οποία επικαλούνται οι ελληνικές αρχές ήταν σε θέση να παράξουν αποτελέσματα καθ’ όλη τη διάρκεια ισχύος του καθεστώτος. Τέλος, η Επιτροπή διερωτάται για ποιο λόγο το καθεστώς αυτό αφορούσε ορισμένους μόνον τομείς της οικονομίας των δύο νομών τη στιγμή που τα προβαλλόμενα γεγονότα λογικά θα έπρεπε να επηρέαζαν το σύνολο των τοπικών επιχειρήσεων σε όλους τους τομείς δραστηριότητας.
(129)
Λαμβανομένων υπόψη των στοιχείων αυτών, η Επιτροπή δεν αντιλαμβάνεται με ποιόν τρόπο το εν λόγω καθεστώς ενισχύσεων θα μπορούσε να υπαχθεί στο άρθρο 107 παράγραφος 2 στοιχείο β) της Συνθήκης. Οφείλει λοιπόν και πάλι να συμπεράνει ότι το επίμαχο καθεστώς είναι ασυμβίβαστο με την κοινή αγορά.
V.II.3 ΕΝΙΣΧΥΣΕΙΣ ΠΟΥ ΑΦΟΡΟΥΝ ΤΟΥΣ ΝΟΜΟΥΣ ΡΟΔΟΠΗΣ, ΕΒΡΟΥ, ΞΑΝΘΗΣ, ΛΕΣΒΟΥ, ΣΑΜΟΥ, ΧΙΟΥ ΚΑΙ ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΟΥ, ΣΤΙΣ ΟΠΟΙΕΣ ΑΝΑΦΕΡΕΤΑΙ Η ΤΡΙΤΗ ΚΙΝΗΣΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ
(130)
Δεδομένου ότι, στην απόφασή της να κινήσει τη διαδικασία, η Επιτροπή είχε επισημάνει ότι, με βάση τις πληροφορίες τις οποίες διέθετε, δεν μπορούσε να προσδιορίσει κατά πόσον οι δύο υπουργικές αποφάσεις του 1989 και αυτές που τις ακολούθησαν, οι οποίες αναφέρονται στις αιτιολογικές σκέψεις 50 έως 52, συνιστούσαν ανεξάρτητο καθεστώς ενισχύσεων ή αποτελούσαν αναπόσπαστο μέρος του συνολικού συστήματος που εξετάστηκε στις διάφορες κινηθείσες διαδικασίες, και δεδομένου ότι, με την επιστολή τους της 10ης Μαΐου 2006, οι ελληνικές αρχές δεν προέβησαν σε καμία σχετική διευκρίνιση, το συμβιβάσιμο με την εσωτερική αγορά των ενισχύσεων που προβλέπονται από τις εν λόγω υπουργικές αποφάσεις θα εξεταστεί χωριστά. Οι εγγυήσεις που προβλέπονται από την υπουργική απόφαση αριθ. 2/82257/0025/18.12.2000 (βλέπε αιτιολογική σκέψη 49) θα αποτελέσουν, και αυτές, το αντικείμενο χωριστής εξέτασης επειδή η τελευταία αυτή προβλέπει ότι οι ωφελούμενες επιχειρήσεις πρέπει υποχρεωτικά να είναι βιώσιμες, και όχι βιώσιμες μετά την υπαγωγή τους στη ρύθμιση, όπως στις άλλες περιπτώσεις που έχουν αναφερθεί σχετικά.
(131)
Όσον αφορά τις υπουργικές αποφάσεις μνεία των οποίων γίνεται στις αιτιολογικές σκέψεις 44 έως 52, η ανάλυσή τους θα περιλαμβάνει δύο κύριες πτυχές, δηλαδή τη γεωργική και τη μη γεωργική πτυχή, όπως και στην περίπτωση των καθεστώτων στα οποία αναφέρονται οι δύο πρώτες κινήσεις διαδικασίας, αλλά η μη γεωργική πτυχή θα χωριστεί σε περισσότερα μέρη: βιομηχανικός, ξενοδοχειακός και βιοτεχνικός τομέας, αφενός, και τομέας της ναυτιλίας αφετέρου. Ο τομέας του άνθρακα, τον οποίο αφορούσε επίσης η κίνηση της διαδικασίας που προβλέπεται από το άρθρο 108 παράγραφος 2 της Συνθήκης, δεν θα αποτελέσει πλέον το αντικείμενο εξέτασης στην παρούσα, επειδή, στις επιστολές τους από 15 και 29 Μαρτίου 2011, οι ελληνικές αρχές ανέφεραν ότι οι σχετικές εξορυκτικές δραστηριότητες ήταν αυτές των επιχειρήσεων μαρμάρου και λίθου, γεγονός που εντάσσει τις ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις στην ανάλυση που αφορά τις ενισχύσεις στον βιομηχανικό τομέα.
α) Γεωργικός τομέας
(132)
Η Επιτροπή οφείλει να προβεί σε ανάλυση του επίμαχου καθεστώτος με γνώμονα τους κανόνες που εφαρμόζονται στις κρατικές ενισχύσεις για τη διάσωση και την αναδιάρθρωση προβληματικών επιχειρήσεων κατά το χρόνο χορήγησης των ενισχύσεων.
(133)
Στον γεωργικό τομέα, οι εν λόγω κανόνες έχουν ήδη εκτεθεί στις αιτιολογικές σκέψεις 90 και 98 έως 103. Δεδομένου ότι, στη συγκεκριμένη περίπτωση, η ισχύς του καθεστώτος έληξε στις 31 Δεκεμβρίου 2005, είναι σκόπιμο να προστεθούν, στον κατάλογο των εφαρμοστέων ρυθμίσεων, οι Κοινοτικές κατευθυντήριες γραμμές όσον αφορά τις κρατικές ενισχύσεις για τη διάσωση και την αναδιάρθρωση προβληματικών επιχειρήσεων του 2004 (41), (εφεξής «οι κατευθυντήριες γραμμές του 2004»), οι οποίες άρχισαν να εφαρμόζονται στις 10 Οκτωβρίου 2004 και καθιστούν αυστηρότερες τις προϋποθέσεις των κατευθυντηρίων γραμμών του 1999 (ιδίως επανεπιβεβαιώνοντας ότι η συμβολή του αποδέκτη της ενίσχυσης στο σχέδιο αναδιάρθρωση πρέπει να είναι πραγματική και απαλλαγμένη ενίσχυσης). Επιπλέον, αν ληφθεί υπόψη η φύση των δικαιούχων (κτηνοτροφικές επιχειρήσεις του βιομηχανικού τομέα και γαλακτοκομικές εκμεταλλεύσεις), θα πρέπει να θεωρηθεί ότι το εν λόγω καθεστώς μπορούσε να καλύπτει επιχειρήσεις τόσο πρωτογενούς παραγωγής (με καθαρά κτηνοτροφικές δραστηριότητες) όσο και μεταποίησης/εμπορίας (π.χ., κτηνοτροφικές εκμεταλλεύσεις που διαθέτουν επιτόπου κάποια σειρά μεταποίησης).
(134)
Όσον αφορά την τήρηση των κανόνων καθεαυτή, η Επιτροπή διαπιστώνει ότι η υπουργική απόφαση αριθ. 1648/B22/13.1.1994 και οι τροποποιήσεις της, κάλυπτε τη ρύθμιση δανείων τα οποία μπορούσαν να αφορούν είτε επενδύσεις είτε κεφάλαια κίνησης.
(135)
Όσον αφορά τη ρύθμιση δανείων που συνδέονταν με επενδύσεις, οι ελληνικές αρχές δεν υπέβαλαν, με την επιστολή τους της 10ης Μαΐου 2006, καμία πληροφορία βάσει της οποίας η Επιτροπή να μπορεί να διαπιστώσει ότι τα δάνεια που αποτέλεσαν το αντικείμενο ρύθμισης συνδέονταν όντως με ήδη πραγματοποιηθείσες επενδύσεις. Συνεπώς, η Επιτροπή δεν είναι σε θέση να συμπεράνει ότι πληρούται η προϋπόθεση που διατυπώνεται στην αιτιολογική σκέψη 90 στοιχείο α).
(136)
Η Επιτροπή επίσης δεν είναι σε θέση, με βάση τις πληροφορίες τις οποίες διαθέτει, να καταλήξει σε αναμφίβολο συμπέρασμα σχετικά με την τήρηση της προϋπόθεσης της αιτιολογικής σκέψης 90 στοιχείο β), επειδή οι ελληνικές αρχές δεν υπέβαλαν καμία σχετική διευκρίνιση με την επιστολή τους της 10ης Μαΐου 2006.
(137)
Όσον αφορά την προϋπόθεση που διατυπώνεται στην αιτιολογική σκέψη 90 στοιχείο γ), η Επιτροπή μπορεί να θεωρήσει ότι πληρούται η δεύτερη εναλλακτική περίπτωση, καθώς οι ωφελούμενες επιχειρήσεις πρέπει να είναι βιώσιμες μετά τη ρύθμιση, βάσει εκτίμησης που γίνεται από τις τράπεζες.
(138)
Όσον αφορά τη ρύθμιση δανείων που συνδέονται με τη σύσταση κεφαλαίων κίνησης, η εφαρμογή του εν λόγω καθεστώτος δεν ήταν επίσης δυνατόν να γίνει με τήρηση όλων των προϋποθέσεων που διατυπώνονται στην αιτιολογική σκέψη 90, δεδομένου ότι η πρώτη προϋπόθεση που διατυπώνεται στο στοιχείο α) προβλέπει ρητά ότι τα δάνεια πρέπει να συνδέονται με επενδύσεις.
(139)
Για τις ενισχύσεις που χορηγήθηκαν από την 1η Ιανουαρίου 1998 και έπειτα, μέχρι την ημερομηνία εφαρμογής των κατευθυντηρίων γραμμών του 2004, η ανάλυση που παρατίθεται στις αιτιολογικές σκέψεις 98 έως 104 ισχύει επίσης και ως προς την ουσία της συγκεκριμένης περίπτωσης επειδή οι ελληνικές αρχές, με την επιστολή τους της 10ης Μαΐου 2006, δεν υπέβαλαν καμία πληροφορία βάσει της οποίας να μπορεί η Επιτροπή να διαπιστώσει ότι για τη λήψη των εν λόγω ενισχύσεων είχε υποβληθεί κάποιο σχέδιο αναδιάρθρωσης συνοδευόμενο από τις απαιτούμενες αντιπαροχές.
(140)
Τέλος, όσον αφορά τις ενισχύσεις που χορηγήθηκαν από την ημερομηνία εφαρμογής των κατευθυντηρίων γραμμών του 2004 και έπειτα, η Επιτροπή οφείλει να διαπιστώσει ότι οι ελληνικές αρχές, με την επιστολή τους της 10ης Μαΐου 2006, δεν υπέβαλαν καμία πληροφορία βάσει της οποίας να μπορεί η Επιτροπή να διαπιστώσει ότι για τη λήψη των εν λόγω ενισχύσεων είχε υποβληθεί κάποιο σχέδιο αναδιάρθρωσης συνοδευόμενο από τις απαραίτητες αντιπαροχές. Δεν είναι συνεπώς σε θέση να άρει τις αμφιβολίες τις οποίες είχε διατυπώσει κατά την κίνηση της διαδικασίας του άρθρου 108 παράγραφος 2 της Συνθήκης και οφείλει να συμπεράνει ότι το επίμαχο καθεστώς είναι ασυμβίβαστο με την εσωτερική αγορά.
(141)
Οι ελληνικές αρχές, με την επιστολή τους της 10ης Μαΐου 2006, προσπάθησαν να δικαιολογήσουν τις εν λόγω ενισχύσεις βάσει της εμπόλεμης κατάστασης που επικρατούσε στις γειτονικές περιοχές. Σύμφωνα με τις ελληνικές αρχές, το πλαίσιο αυτό καθιστούσε τις ενισχύσεις επιλέξιμες για την παρέκκλιση που προβλέπεται από το άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχεία α) και γ) της Συνθήκης [βλέπε αιτιολογική σκέψη 59 στοιχείο α)].
(142)
Η Επιτροπή δεν μπορεί να κάνει δεκτό το επιχείρημα αυτό για διάφορους λόγους:
α)
στο κανονιστικό επίπεδο, η ύπαρξη σύγκρουσης αποτελεί έκτακτο γεγονός το οποίο μπορεί να εμπίπτει μόνον στο άρθρο 107 παράγραφος 2 στοιχείο β) της Συνθήκης, δυνάμει του οποίου οι ενισχύσεις για την επανόρθωση ζημιών που προκαλούνται από θεομηνίες ή άλλα έκτακτα γεγονότα συμβιβάζονται με την εσωτερική αγορά·
β)
στον γεωργικό τομέα, το συμβιβάσιμο των ενισχύσεων εκτιμάται υπό το πρίσμα της παρέκκλισης που προβλέπεται από το άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της Συνθήκης, το οποίο προβλέπει ότι δύνανται να θεωρηθούν ότι συμβιβάζονται με την κοινή αγορά οι ενισχύσεις για την προώθηση ορισμένων οικονομικών δραστηριοτήτων ή οικονομικών περιοχών, εφόσον δεν αλλοιώνουν τους όρους των συναλλαγών κατά τρόπο που θα αντέκειτο προς το κοινό συμφέρον, και όχι υπό το πρίσμα τα παρέκκλισης που προβλέπεται στο στοιχείο α) της ίδιας παραγράφου 3, η οποία προβλέπει ότι δύνανται να θεωρηθούν ότι συμβιβάζονται με την κοινή αγορά οι ενισχύσεις για την προώθηση της οικονομικής αναπτύξεως περιοχών, στις οποίες το βιοτικό επίπεδο είναι ασυνήθως χαμηλό ή στις οποίες επικρατεί σοβαρή υποαπασχόληση, καθώς και την ανάπτυξη των περιοχών που αναφέρονται στο άρθρο 349 (42), λαμβανομένης υπόψη της διαρθρωτικής οικονομικής και κοινωνικής κατάστασής τους·
γ)
για να μπορεί να εφαρμοστεί η το άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) θα έπρεπε οι ενισχύσεις να είχαν χορηγηθεί με τήρηση των κανόνων που διέπουν τις ενισχύσεις για τη διάσωση και την αναδιάρθρωση προβληματικών επιχειρήσεων· όπως όμως αποδείχθηκε ανωτέρω, δεν είχε συμβεί κάτι τέτοιο.
(143)
Η Επιτροπή επίσης δεν μπορεί να συμπεράνει ότι μπορεί να εφαρμοστεί στη συγκεκριμένη περίπτωση το άρθρο 107 παράγραφος 2 στοιχείο β) της Συνθήκης, για τους ακόλουθους λόγους:
α)
βεβαίως οι ελληνικές αρχές τόνισαν, με την επιστολή τους της 10ης Μαΐου 2006, ότι τόσο το συνολικό όσο και το κατά κεφαλήν ΑΕΠ των σχετικών νομών παρέμενε σε εξαιρετικά χαμηλά επίπεδα σε σύγκριση με άλλες περιοχές της χώρας στη διάρκεια της περιόδου ισχύος του καθεστώτος, αλλά διευκρίνισαν επίσης ότι είχε παρουσιάσει κάποια αύξηση στη διάρκεια της ίδιας περιόδου, πράγμα που αποδεικνύει ότι ο πόλεμος στις όμορες περιοχές δεν είχε καταστροφικές συνέπειες για την οικονομία των ζωνών που εξετάζονται εδώ·
β)
όπως αποδεικνύεται από την περιγραφή της νομικής βάσης του επίμαχου καθεστώτος, ορισμένες τροποποιήσεις επήλθαν στο καθεστώς αυτό δέκα σχεδόν χρόνια μετά το τέλος των εχθροπραξιών στις γειτονικές περιοχές· δεν μπορούμε συνεπώς να θεωρήσουμε ότι η οι ελληνικές αρχές ήταν υποχρεωμένες να παρέμβουν εξαιτίας κάποιας εμπόλεμης κατάστασης σε όμορες περιοχές και ότι υφίσταται κατά συνέπεια σχέση αιτίου αιτιατού μεταξύ της κατάστασης αυτής και των δυσχερειών των επιχειρήσεων (ένα και μόνο παράδειγμα αρκεί προς υποστήριξη αυτού: η υπουργική απόφαση αριθ. 2/64046/0025/2003/28.1.2004 που μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 48, καλύπτει δάνεια τα οποία θα μπορούσαν να είχαν συνάψει βιομηχανικές επιχειρήσεις -δηλαδή δυνητικά και οι κτηνοτροφικές επιχειρήσεις βιομηχανικού τύπου- μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 2004).
(144)
Όσον αφορά τις άλλες παρατηρήσεις που διατύπωσαν οι ελληνικές αρχές με την επιστολή τους της 10ης Μαΐου 2006, η Επιτροπή τονίζει τα ακόλουθα (οι παρατηρήσεις αυτές, με εξαίρεση τις παρατηρήσεις του στοιχείου β), ισχύουν επίσης για όλους τους τομείς που καλύπτονται από την κίνηση της διαδικασίας):
α)
προβλήματα όπως η έλλειψη δυναμισμού των τοπικών αγορών ή η μείωση της ζήτησης δεν μπορούν διόλου να επιλυθούν με τη χορήγηση ενισχύσεων σε προβληματικές επιχειρήσεις χωρίς αναδιάρθρωσή τους.. Τα διαρθρωτικά μέτρα αποτελούν ένα προσφορότερο μέτρο παρέμβασης·
β)
το μερίδιο της παραγωγής κρέατος των υπό εξέταση νομών στη συνολική παραγωγή κρέατος της Ελλάδας σε τίποτε δεν μεταβάλλει τον κίνδυνο στρέβλωσης του ανταγωνισμού τον οποίο συνεπάγεται η χορήγηση ενισχύσεων εκτός του θεσπισμένου κανονιστικού πλαισίου (στη συγκεκριμένη περίπτωση, η χορήγηση ενισχύσεων σε προβληματικές επιχειρήσεις χωρίς σχέδιο αναδιάρθρωσης)· σύμφωνα με τη νομολογία του Δικαστηρίου, όταν μία κρατική ενίσχυση οικονομικού χαρακτήρα ενισχύει τη θέση μιας επιχειρήσεως σε σχέση με άλλες επιχειρήσεις που την ανταγωνίζονται (πράγμα που ισχύει στην παρούσα περίπτωση), η ενίσχυση αυτή μπορεί να προκαλέσει στρέβλωση του ανταγωνισμού σε σχέση με άλλες ανταγωνίστριες επιχειρήσεις που δεν επωφελούνται της παρεμβάσεως αυτής (43)·
γ)
το ζήτημα της βιωσιμότητας των επιχειρήσεων, όπως αυτή ορίζεται στις δύο υπουργικές αποφάσεις του 1989, θα εξεταστεί πιο κάτω στην παρούσα απόφαση·
δ)
το επιχείρημα σύμφωνα με το οποίο ο λογαριασμός του νόμου αριθ. 128/75 δεν περιέχει κρατικούς πόρους έχει ήδη απαντηθεί στην αιτιολογική σκέψη 82 στοιχείο δ).
(145)
Η Επιτροπή, λαμβανομένων υπόψη όλων των σκέψεων αυτών, οφείλει να συμπεράνει ότι το επίμαχο καθεστώς είναι ασυμβίβαστο με την εσωτερική αγορά.
β) Βιομηχανικός, βιοτεχνικός και ξενοδοχειακός τομέας
(146)
Η Επιτροπή οφείλει να εξετάσει το καθεστώς αυτό υπό το πρίσμα των κανόνων που διέπουν τις κρατικές ενισχύσεις για τη διάσωση και την αναδιάρθρωση προβληματικών επιχειρήσεων.
(147)
Όπως και στην περίπτωση των ενισχύσεων που αναφέρονται στις δύο πρώτες κινήσεις διαδικασίας, οι κανόνες που ίσχυαν για τη διάσωση και την αναδιάρθρωση προβληματικών επιχειρήσεων κατά τον χρόνο χορήγησης των εν λόγω ενισχύσεων ήταν καταρχάς, σε χρονική σειρά, τα σημεία 177, 227 και 228 της όγδοης έκθεσης επί της πολιτικής ανταγωνισμού, οι κατευθυντήριες γραμμές του 1994, οι κατευθυντήριες γραμμές του 1997 και οι κατευθυντήριες γραμμές του 1999. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, καθώς η ισχύς του καθεστώτος έληξε στις 31 Δεκεμβρίου 2005 σε ορισμένους νομούς, είναι σκόπιμο να προστεθούν στον κατάλογο αυτό οι κατευθυντήριες γραμμές του 2004.
(148)
Οι πληροφορίες τις οποίες υπέβαλαν οι ελληνικές αρχές με την επιστολή τους της 10ης Μαΐου 2006, οι οποίες παρατίθενται αυτούσιες στην αιτιολογική σκέψη 59, δεν περιλαμβάνουν κανένα στοιχείο σχετικό με την τήρηση των κανόνων που διέπουν τη διάσωση και την αναδιάρθρωση προβληματικών επιχειρήσεων. Συνεπώς, η Επιτροπή δεν είναι σε θέση να εξακριβώσει κατά πόσον έχουν τηρηθεί τα σημεία 177, 227 και 228 της όγδοης έκθεσης επί της πολιτικής ανταγωνισμού, καθώς και οι κατευθυντήριες γραμμές του 1994, 1997, 1999 και του 2004.
(149)
Η Επιτροπή δεν είναι σε θέση να άρει τις αμφιβολίες τις οποίες είχε διατυπώσει κατά την κίνηση της διαδικασίας που προβλέπεται από το άρθρο 108 παράγραφος 2 της Συνθήκης και οφείλει να συμπεράνει ότι το επίμαχο καθεστώς είναι ασυμβίβαστο με την εσωτερική αγορά.
γ) Ναυτιλιακός τομέας
(150)
Το συμβιβάσιμο του εν λόγω καθεστώτος ενισχύσεων με την εσωτερική αγορά πρέπει να εξεταστεί υπό δύο οπτικές γωνίες, ανάλογα με το νόημα της έκφρασης «ναυτιλιακός τομέας», η οποία παραπέμπει είτε στον ναυπηγικό τομέα είτε στις μεταφορές με πλοίο.
(151)
Η Επιτροπή οφείλει να εξετάσει το καθεστώς αυτό υπό το πρίσμα των κανόνων που διέπουν τις κρατικές ενισχύσεις για τη διάσωση και την αναδιάρθρωση προβληματικών επιχειρήσεων.
(152)
Όσον αφορά τη ναυπηγική βιομηχανία, οι κανόνες που εφαρμόζονται όσον αφορά τη διάσωση και την αναδιάρθρωση προβληματικών επιχειρήσεων μετά την έναρξη της ισχύος της υπουργικής απόφασης αριθ. 1648/B.22/13.1.94 ήταν και είναι οι ακόλουθοι:
α)
μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 1998: η οδηγία 90/684/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 21ης Δεκεμβρίου 1990, σχετικά με τις ενισχύσεις στις ναυπηγικές εργασίες (44)·
β)
από την 1η Ιανουαρίου 1999 μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 2003: ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1540/98 του Συμβουλίου, της 29 Ιουνίου 1998, περί των νέων κανόνων ενισχύσεως της ναυπηγικής βιομηχανίας (45)·
γ)
από την 1η Ιανουαρίου 2004: το πλαίσιο για τις κρατικές ενισχύσεις στη ναυπηγική βιομηχανία (46).
(153)
Οι ελληνικές αρχές δεν υπέβαλαν, με την επιστολή τους της 10ης Μαΐου 2006, καμία πληροφορία βάσει της οποίας θα μπορούσε η Επιτροπή να συμπεράνει ότι το εν λόγω καθεστώς ενισχύσεων εφαρμόστηκε με τήρηση των κανόνων που εφαρμόζονταν για τη διάσωση και την αναδιάρθρωση προβληματικών επιχειρήσεων του τομέα. Συνεπώς, η Επιτροπή δεν είναι σε θέση να άρει τις αμφιβολίες τις οποίες είχε διατυπώσει κατά την κίνηση της διαδικασίας που προβλέπεται από το άρθρο 108 παράγραφος 2 της Συνθήκης και οφείλει να συμπεράνει ότι το επίμαχο καθεστώς είναι ασυμβίβαστο με την εσωτερική αγορά.
(154)
Στον τομέα των θαλάσσιων μεταφορών, επίσης, η Επιτροπή οφείλει να εξετάσει το καθεστώς αυτό ενισχύσεων υπό το πρίσμα των κανόνων που διέπουν τις κρατικές ενισχύσεις για τη διάσωση και την αναδιάρθρωση προβληματικών επιχειρήσεων.
(155)
Από την έναρξη ισχύος της υπουργικής απόφασης αριθ. 1648/B.22/13.1.94, οι κανόνες που εφαρμόζονται για τη διάσωση και την αναδιάρθρωση προβληματικών επιχειρήσεων στον ναυτιλιακό τομέα περιέχονται στα ακόλουθα κείμενα:
α)
«Οικονομικά και φορολογικά μέτρα που αφορούν την εκμετάλλευση πλοίων που έχουν νηολογηθεί στην Κοινότητα» (47)·
β)
Κοινοτικές κατευθυντήριες γραμμές για τις κρατικές ενισχύσεις στον τομέα των θαλασσίων μεταφορών (48) του 1997·
γ)
Κοινοτικές κατευθυντήριες γραμμές για τις κρατικές ενισχύσεις στον τομέα των θαλασσίων μεταφορών του 2004 (49).
(156)
Και πάλι, οι ελληνικές αρχές δεν υπέβαλαν, με την επιστολή τους της 10ης Μαΐου 2006, καμία πληροφορία βάσει της οποίας να μπορεί η Επιτροπή να συμπεράνει ότι το εν λόγω καθεστώς ενισχύσεων εφαρμόστηκε με τήρηση των κανόνων που εφαρμόζονταν για τη διάσωση και την αναδιάρθρωση προβληματικών επιχειρήσεων του τομέα. Συνεπώς, η Επιτροπή δεν είναι σε θέση να άρει τις αμφιβολίες τις οποίες είχε διατυπώσει κατά την κίνηση της διαδικασίας που προβλέπεται από το άρθρο 108 παράγραφος 2 της Συνθήκης και οφείλει να συμπεράνει ότι το επίμαχο καθεστώς είναι ασυμβίβαστο με την εσωτερική αγορά.
δ) Η περίπτωση των ενισχύσεων που χορηγήθηκαν στους νομούς Λέσβου, Σάμου, Χίου και Δωδεκανήσου, στις οποίες επίσης αναφέρεται η τρίτη κίνηση διαδικασίας
(157)
Στο πλαίσιο κίνησης της διαδικασίας η οποία προβλέπεται από το άρθρο 108 παράγραφος 2 της Συνθήκης, η Επιτροπή, δεδομένου ότι δεν διέθετε επαρκείς πληροφορίες, είχε λάβει υπόψη της δύο υποθετικές περιπτώσεις:
α)
αυτήν σύμφωνα με την οποία οι ενισχύσεις οι προβλεπόμενες από τις υπουργικές αποφάσεις αριθ. 2041901/16.5.1989 και αριθ. 2078809/10.10.89, και τις τροποποιήσεις τους, εγγράφονταν στο ίδιο πλαίσιο με εκείνο των αποφάσεων που περιγράφονται στις αιτιολογικές σκέψεις 44 έως 48·
β)
αυτήν σύμφωνα με την οποία οι ίδιες αυτές ενισχύσεις εντάσσονταν σε ένα σύστημα χρηματοδότησης που δεν στηρίζεται στις ίδιες βάσεις.
(158)
Στην επιστολή τους της 10ης Μαΐου 2006, οι ελληνικές αρχές ανέφεραν ότι οι δύο υπουργικές αποφάσεις του 1989 προέβλεπαν ότι οι επιχειρήσεις θα έπρεπε να είναι βιώσιμες πριν και μετά τη ρύθμιση των οφειλών τους. Η διευκρίνιση αυτή δεν μπορεί να είναι ικανοποιητική για την Επιτροπή επειδή, μετά από επανεξέταση, αποδεικνύεται ότι καμία από τις εν λόγω αποφάσεις δεν περιέχει μνεία του ότι οι επιχειρήσεις θα έπρεπε να είναι βιώσιμες πριν και μετά τη ρύθμιση των οφειλών τους. Οφείλει, κατά συνέπεια, να προβεί σε ανάλυση του συμβιβάσιμου των ενισχύσεων που σχεδιάστηκαν με τις δύο αποφάσεις και τις τροποποιήσεις τους, βασιζόμενη όχι μόνον στις δύο υποθετικές περιπτώσεις της αιτιολογικής σκέψης 157, αλλά και χωρίς να αποκλείει, στη δεύτερη υποθετική περίπτωση, ότι είχαν ενδεχομένως χορηγηθεί ενισχύσεις και σε προβληματικές επιχειρήσεις.
(159)
Όσον αφορά την πρώτη υποθετική περίπτωση που διατυπώνεται στην αιτιολογική σκέψη 157, η Επιτροπή είναι υποχρεωμένη να διαπιστώσει ότι, εάν οι δύο υπουργικές αποφάσεις του 1989 και οι τροποποιήσεις τους εγγράφονται στο ίδιο πλαίσιο με αυτό που όρισαν οι υπουργικές αποφάσεις που μνημονεύονται στις αιτιολογικές σκέψεις 44 έως 48, η ανάλυση που έγινε στις αιτιολογικές σκέψεις 146 έως 149 εξακολουθεί να ισχύει και ότι οι εξηγήσεις που δόθηκαν από τις ελληνικές αρχές με την επιστολή τους της 10ης Μαΐου 2006 δεν επιτρέπουν την άρση των αμφιβολιών που διατυπώθηκαν κατά την κίνηση της διαδικασίας που προβλέπεται από το άρθρο 108 παράγραφος 2 της Συνθήκης, όπως και ότι οφείλει να συμπεράνει ότι το επίμαχο καθεστώς είναι ασυμβίβαστο με την εσωτερική αγορά.
(160)
Όσον αφορά τη δεύτερη υποθετική περίπτωση, πρέπει να εξεταστούν δύο υποθέσεις: αυτό της χορήγησης ενισχύσεων σε προβληματικές επιχειρήσεις και αυτό της χορήγησης ενισχύσεων σε βιώσιμες επιχειρήσεις.
(161)
Στην περίπτωση της πρώτης υπόθεσης, η ανάλυση που έγινε στις αιτιολογικές σκέψεις 146 έως 149 παραμένει ισχυρή και οι εξηγήσεις που δόθηκαν από τις ελληνικές αρχές με την επιστολή τους της 10ης Μαΐου 2006 δεν επιτρέπουν την άρση των αμφιβολιών που διατυπώθηκαν κατά την κίνηση της διαδικασίας που προβλέπεται από το άρθρο 108 παράγραφος 2 της Συνθήκης, κατά τρόπο που η Επιτροπή να είναι υποχρεωμένη να συμπεράνει ότι το επίμαχο καθεστώς είναι ασυμβίβαστο με την εσωτερική αγορά.
(162)
Στην περίπτωση της δεύτερης υπόθεσης, η Επιτροπή διαπιστώνει επίσης ότι οι εξηγήσεις που δόθηκαν από τις ελληνικές αρχές με τις επιστολές τους της 10ης Μαΐου 2006, της 15ης Μαρτίου 2011 και της 29ης Μαρτίου 2011, δεν επιτρέπουν να προσδιοριστεί κατά πόσον τα κεφάλαια κίνησης που συστάθηκαν βάσει των επιδοτηθέντων δανείων χρησιμοποιήθηκαν για τη χρηματοδότηση επιλέξιμων επενδύσεων κατά την έννοια της νομοθεσίας της Ένωσης σε θέματα ενισχύσεων περιφερειακού χαρακτήρα (από την έναρξη ισχύος της υπουργικής απόφασης αριθ. 2041901/16.5.1989, οι συναφείς εφαρμοστέοι κανόνες ήταν αντίστοιχα η Ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τη μέθοδο εφαρμογής του άρθρου 92 παράγραφος 3 στοιχεία α) και γ) στις περιφερειακές ενισχύσεις (50), μετά οι κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις περιφερειακού χαρακτήρα του 1998 (51). Η Επιτροπή είναι υποχρεωμένη να συμπεράνει ότι το επίμαχο καθεστώς είναι ασυμβίβαστο με την εσωτερική αγορά.
(163)
Στην περίπτωση που τα εν λόγω κεφάλαια κίνησης δεν είχαν χρησιμοποιηθεί για τη χρηματοδότηση επιλέξιμων επενδύσεων κατά την έννοια της νομοθεσίας της Ένωσης σε θέματα κρατικών ενισχύσεων περιφερειακού χαρακτήρα, η Επιτροπή οφείλει τέλος να εξακριβώσει κατά πόσον οι ενισχύσεις που χορηγήθηκαν για τη σύσταση των κεφαλαίων αυτών, οι οποίες έτσι αποκτούν την ιδιότητα ενισχύσεων στη λειτουργία, μπορούν να κηρυχθούν συμβιβάσιμες, με βάση τις διατάξεις οι οποίες τις διέπουν στο πλαίσιο της νομοθεσίας της Ένωσης σε θέματα κρατικών ενισχύσεων περιφερειακού χαρακτήρα. Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή θέλει να τονίσει ότι εναπόκειται στο οικείο κράτος μέλος, προκειμένου να ανταποκριθεί στο καθήκον συνεργασίας το οποίο υπέχει έναντι της Επιτροπής, να παράσχει όλα τα στοιχεία που θα της δώσουν τη δυνατότητα ελέγξει το συμβιβάσιμο των επίμαχων ενισχύσεων (52). Δεδομένου ότι τα πληροφοριακά στοιχεία τα οποία υπέβαλαν οι ελληνικές αρχές με τις διάφορες επιστολές τους δεν επιτρέπουν να εξακριβωθεί η τήρηση των διατάξεων της κοινοτικής νομοθεσίας σε θέματα κρατικών ενισχύσεων περιφερειακού χαρακτήρα, η Επιτροπή είναι υποχρεωμένη να συμπεράνει ότι το επίμαχο καθεστώς είναι ασυμβίβαστο με την εσωτερική αγορά.
(164)
Η εγγύηση που χορηγήθηκε δυνάμει της απόφασης αριθ. 2/82257/0025/18.12.2000 δεν πρέπει να θεωρείται ως μέσο το οποίο χρησιμοποιείται στο πλαίσιο διαδικασίας αναδιάρθρωσης προβληματικών επιχειρήσεων, όπως η εγγύηση που προβλέπεται στις άλλες αποφάσεις που μνημονεύονται στην παρούσα απόφαση, επειδή η υπουργική απόφαση προβλέπει απολύτως ότι η εγγύηση μπορεί να χορηγηθεί μόνο σε επιχειρήσεις βιώσιμες και όχι σε επιχειρήσεις βιώσιμες μετά τη ρύθμιση των οφειλών. Είναι συνεπώς σκόπιμο να εξεταστεί η εγγύηση αυτή υπό το πρίσμα των κανόνων των κρατικών ενισχύσεων που έχουν εφαρμογή σ’ αυτήν.
(165)
Από την έναρξη ισχύος της απόφασης αριθ. 2/82257/0025/18.12.2000 και μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 2005 (καταληκτική ημερομηνία ισχύος του καθεστώτος), οι εγγυήσεις διέπονταν από την ανακοίνωση του 2000.
(166)
Η εν λόγω ανακοίνωση του 2000 διευκρινίζει ότι η Επιτροπή οφείλει να εκτιμά το συμβιβάσιμο της ενίσχυσης που συνδέεται με τη χορήγηση εγγύησης, σύμφωνα με τους κανόνες που εφαρμόζονται σε άλλες μορφές ενίσχυσης και οι οποίοι ορίζονται στα διάφορα πλαίσια και κατευθυντήριες γραμμές που ισχύουν στο πλαίσιο των οικείων τομέων δραστηριότητας. Επιπλέον, η εγγύηση δεν μπορεί να γίνει αποδεκτή παρά μόνον εάν η κατάπτωσή της συνδέεται συμβατικά με ειδικούς όρους οι οποίοι μπορούν να φθάνουν μέχρι την υποχρεωτική κήρυξη πτώχευσης της δικαιούχου επιχείρησης ή άλλη παρόμοια διαδικασία.
(167)
Οι ελληνικές αρχές δεν υπέβαλαν, εν προκειμένω, καμία πληροφορία σχετική με το στοιχείο ενίσχυσης των εγγυήσεων που χορηγήθηκαν. Η Επιτροπή δεν είναι συνεπώς σε θέση να αξιολογήσει, σε συνάφεια με τις διάφορες εφαρμοστέες ρυθμίσεις ανάλογα με τους τομείς, και να προσδιορίσει κατά πόσον, το εν λόγω στοιχείο ενίσχυσης μπορούσε να συνεπιφέρει υπέρβαση των μέγιστων εντάσεων ενίσχυσης που εφαρμόζονται, ανάλογα με τις περιπτώσεις, στις επιχειρήσεις οι οποίες δεν είναι προβληματικές (εξάλλου, οι ελληνικές αρχές δεν υπέβαλαν στοιχεία σχετικά με την τήρηση των εν λόγω διαφόρων ρυθμίσεων, στο πλαίσιο της απάντησής τους στην τρίτη κίνηση διαδικασίας).
(168)
Η Επιτροπή, μέσα σε ένα τέτοιο πλαίσιο, δεν είναι σε θέση να διαπιστώσει το συμβιβάσιμο των ενισχύσεων που χορηγήθηκαν με τη μορφή εγγυήσεων, δυνάμει της υπουργικής απόφασης αριθ. 2/82257/0025/18.12.2000.
VI. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ
(169)
Η Επιτροπή διαπιστώνει ότι η Ελλάδα έθεσε παράνομα σε εφαρμογή τις εν λόγω ενισχύσεις, κατά παράβαση του άρθρου 108 παράγραφος 3 της Συνθήκης. Από την ανάλυση που έγινε ανωτέρω, αποδεικνύεται ότι οι εν λόγω ενισχύσεις δεν μπορούν να κηρυχθούν συμβατές με την εσωτερική αγορά, δεδομένου ότι οι ελληνικές αρχές δεν υπέβαλαν πληροφορίες με τις οποίες να αποδεικνύεται η τήρηση των διαφόρων κανονιστικών ρυθμίσεων που διαλαμβάνονται στην παρούσα απόφαση, και αποδεικνύεται ότι η Επιτροπή δεν είναι, συνεπώς, σε θέση να άρει τις αμφιβολίες τις οποίες είχε διατυπώσει στο πλαίσιο κίνησης των διαφόρων διαδικασιών. Ως προς τούτο, η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι εναπόκειται στο οικείο κράτος μέλος, προκειμένου να ανταποκριθεί στο καθήκον συνεργασίας το οποίο υπέχει έναντι της Επιτροπής, να παράσχει όλα τα στοιχεία που θα της δώσουν τη δυνατότητα ελέγξει το συμβιβάσιμο των επίμαχων ενισχύσεων.
(170)
Σύμφωνα με το άρθρο 14 παράγραφος 1 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999 του Συμβουλίου, της 22ας Μαρτίου 1999, για τη θέσπιση λεπτομερών κανόνων εφαρμογής του άρθρου 93 της Συνθήκης ΕΚ (53), σε περίπτωση αρνητικής απόφασης για υπόθεση παράνομων ενισχύσεων, η Επιτροπή αποφασίζει την εκ μέρους του οικείου κράτους μέλους λήψη όλων των αναγκαίων μέτρων για την ανάκτηση της ενίσχυσης από τον αποδέκτη (στην προκειμένη περίπτωση, από όλους όσοι ευεργετήθηκαν από τις διατάξεις των υπουργικών αποφάσεων που αναλύθηκαν). Η Ελλάδα οφείλει συνεπώς να λάβει όλα τα αναγκαία μέτρα για την ανάκτηση από τους αποδέκτες της χορηγηθείσας μη συμβιβάσιμης ενίσχυσης. Σύμφωνα με τις διατάξεις του σημείου 42 της ανακοίνωσης της Επιτροπής «Για μια αποτελεσματική εφαρμογή των αποφάσεων της Επιτροπής με τις οποίες τα κράτη μέλη διατάσσονται να ανακτήσουν παράνομες και ασυμβίβαστες κρατικές ενισχύσεις» (54), η Ελλάδα διαθέτει προθεσμία τεσσάρων μηνών από την κοινοποίηση της παρούσας απόφασης για να προβεί σε εκτέλεσή της. Τα προς ανάκτηση ποσά της ενίσχυσης προσαυξάνονται με τους τόκους που θα υπολογιστούν σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 794/2004 της Επιτροπής, της 21ης Απριλίου 2004, σχετικά με την εφαρμογή του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999 του Συμβουλίου για τη θέσπιση λεπτομερών κανόνων εφαρμογής του άρθρου 93 της Συνθήκης ΕΚ (55).
(171)
Η παρούσα απόφαση πρέπει να εφαρμοστεί άμεσα, ιδίως σε ό,τι αφορά την ανάκτηση όλων των μεμονωμένων ενισχύσεων που χορηγήθηκαν στο πλαίσιο του καθεστώτος ενίσχυσης, με εξαίρεση εκείνες που χορηγήθηκαν για συγκεκριμένα σχέδια τα οποία, κατά τη χρονική στιγμή της χορήγησης των ενισχύσεων, πληρούσαν όλες τις προϋποθέσεις του κανονισμού για τις ενισχύσεις ήσσονος σημασίας ή του κανονισμού απαλλαγής δυνάμει των άρθρων 1 και 2 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 994/98 του Συμβουλίου, της 7ης Μαΐου 1998, για την εφαρμογή των άρθρων 92 και 93 της Συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας σε ορισμένες κατηγορίες οριζόντιων κρατικών ενισχύσεων (56), ή καθεστώτος ενισχύσεων που έχει εγκριθεί από την Επιτροπή.
(172)
Το άρθρο 15 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999 προβλέπει ωστόσο ότι οι εξουσίες της Επιτροπής για ανάκτηση της ενίσχυσης υπόκεινται σε δεκαετή προθεσμία παραγραφής. Η προθεσμία παραγραφής αρχίζει να τρέχει από την ημέρα κατά την οποία η παράνομη ενίσχυση χορηγείται στον δικαιούχο είτε ως ατομική ενίσχυση είτε ως ενίσχυση στο πλαίσιο ενός καθεστώτος ενισχύσεων. Ωστόσο, κάθε ενέργεια της Επιτροπής ή κράτους μέλους που ενεργεί κατόπιν αίτησης της Επιτροπής, σε σχέση με την παράνομη ενίσχυση, διακόπτει την περίοδο παραγραφής, μετά δε από κάθε διακοπή, η προθεσμία αρχίζει να προσμετράται από την αρχή.
(173)
Στη συγκεκριμένη υπόθεση, οι ημερομηνίες στις οποίες η Επιτροπή δύναται να ανατρέξει για τους σκοπούς της ανάκτησης είναι οι ακόλουθες:
α)
για τις ενισχύσεις που αναφέρονται στην πρώτη κίνηση διαδικασίας: η 1η Οκτωβρίου 1993, δεδομένου ότι η πρώτη ενέργεια της Επιτροπής χρονολογείται από τις 27 Μαΐου 2003, αλλά και ότι η υπουργική απόφαση αριθ. 69836/B1461, που εκδόθηκε στις 14 Σεπτεμβρίου 1993, δημοσιεύθηκε στην Ελληνική Εφημερίδα της Κυβερνήσεως την 1η Οκτωβρίου 1993 και άρχισε να ισχύει από την ημερομηνία αυτή,
β)
για τις ενισχύσεις που αναφέρονται στη δεύτερη κίνηση διαδικασίας: η 22α Απριλίου 1994, δεδομένου ότι η πρώτη ενέργεια της Επιτροπής χρονολογείται από τις 22 Απριλίου 2004,
γ)
για τις ενισχύσεις που αναφέρονται στην τρίτη κίνηση διαδικασίας: η 12η Νοεμβρίου 1994, δεδομένου ότι η πρώτη ενέργεια της Επιτροπής χρονολογείται από τις 12 Νοεμβρίου 2004,
ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΠΟΦΑΣΗ:
Άρθρο 1
Τα καθεστώτα ενισχύσεων υπό μορφή ρύθμισης οφειλών, τα οποία η Ελλάδα έθεσε παράνομα σε εφαρμογή, κατά παράβαση του άρθρου 108 παράγραφος 3 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στους νομούς Καστοριάς, Εύβοιας, Φλώρινας, Κιλκίς, Ροδόπης, Έβρου, Ξάνθης και Δωδεκανήσου, καθώς και στους νομούς των νήσων Λέσβου, Σάμου και Χίου δεν συμβιβάζονται με την εσωτερική αγορά.
Άρθρο 2
Μεμονωμένη ενίσχυση η οποία χορηγήθηκε βάσει ενός των καθεστώτων που αναφέρονται στο άρθρο 1 δεν συνιστά ενίσχυση εφόσον, τη στιγμή της χορήγησής της, πληρούσε τις προϋποθέσεις που καθόριζε ένας από τους κανονισμούς οι οποίοι εκδόθηκαν δυνάμει του άρθρου 2 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 994/98, ο οποίος είχε εφαρμογή τη στιγμή χορήγησης της ενίσχυσης.
Άρθρο 3
1. Η Ελλάδα οφείλει να ανακτήσει από τους δικαιούχους τη μη συμβατή ενίσχυση, η οποία χορηγήθηκε βάσει των καθεστώτων που αναφέρονται στο άρθρο 1.
2. Τα ανακτώμενα ποσά περιλαμβάνουν τόκους παραγόμενους από την ημερομηνία κατά την οποία τέθηκαν στη διάθεση των δικαιούχων μέχρι τον χρόνο της πραγματικής τους ανάκτησης.
3. Οι τόκοι υπολογίζονται με τη μέθοδο του ανατοκισμού σύμφωνα με τις διατάξεις του κεφαλαίου V του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 794/2004.
4. Η Ελλάδα ακυρώνει κάθε εκκρεμούσα πληρωμή ενίσχυσης που χορηγήθηκε δυνάμει των καθεστώτων που αναφέρονται στο άρθρο 1, με ισχύ από την ημερομηνία κοινοποίησης της παρούσας απόφασης.
Άρθρο 4
Η ανάκτηση των ενισχύσεων που χορηγήθηκαν βάσει των καθεστώτων που αναφέρονται στο άρθρο 1 είναι άμεση και πραγματική.
Η Ελλάδα μεριμνά για την εκτέλεση της παρούσας απόφασης εντός τεσσάρων μηνών από την ημερομηνία κοινοποίησής της.
Άρθρο 5
1. Εντός δύο μηνών από την κοινοποίηση της παρούσας απόφασης, η Ελλάδα υποβάλλει στην Επιτροπή τις ακόλουθες πληροφορίες:
α)
τον κατάλογο των δικαιούχων που έλαβαν ενισχύσεις δυνάμει των καθεστώτων που αναφέρονται στο άρθρο 1 και το συνολικό ποσό που εισέπραξε καθένας από αυτούς βάσει του καθεστώτος στο οποίο υπήχθη·
β)
το συνολικό ποσό (από κεφάλαιο και τόκους) που θα πρέπει να ανακτηθεί από κάθε δικαιούχο, οι ενισχύσεις του οποίου δεν μπορούν να καλυφθούν από τον κανόνα de minimis·
γ)
λεπτομερή περιγραφή των μέτρων που έχει ήδη λάβει ή σχεδιάζει να λάβει προκειμένου να συμμορφωθεί με την παρούσα απόφαση·
δ)
έγγραφα που αποδεικνύουν ότι έχει δοθεί εντολή στους δικαιούχους να επιστρέψουν την ενίσχυση.
2. Η Ελλάδα τηρεί ενήμερη την Επιτροπή σχετικά με την πρόοδο των εθνικών μέτρων που ελήφθησαν για την εκτέλεση της παρούσας απόφασης μέχρι να ολοκληρωθεί η ανάκτηση της ενίσχυσης που χορηγήθηκε δυνάμει του καθεστώτος ενισχύσεων που αναφέρεται στο άρθρο 1. Υποβάλλει αμέσως, μετά από απλή αίτηση της Επιτροπής, κάθε πληροφορία σχετικά με τα μέτρα που έχει ήδη λάβει ή σχεδιάζει να λάβει προς συμμόρφωσή της με την παρούσα απόφαση. Παρέχει επίσης λεπτομερείς πληροφορίες για τα ποσά των ενισχύσεων και των τόκων που έχουν ήδη ανακτηθεί από τους δικαιούχους.
Άρθρο 6
Η παρούσα απόφαση απευθύνεται στην Ελληνική Δημοκρατία.
Βρυξέλλες, 19 Οκτωβρίου 2011.
ROZHODNUTÍ KOMISE
ze dne 19. října 2011
o režimech státních podpor zavedených Řeckem ve prospěch prefektur Kastorie, Evia, Florina, Kilkis, Rhodope, Evros, Xanthi a Dodecanese a na ostrovech Lesbos, Samos a Chios (restrukturalizace dluhů)
(č. C 23/04 (ex NN 153/03), C 20/05 (ex NN 70/04) a C 50/05 (ex NN 20/05))
(oznámeno pod číslem C(2011) 7252)
(Pouze řecké znění je závazné)
(Text s významem pro EHP)
(2012/307/EU)
EVROPSKÁ KOMISE,
s ohledem na Smlouvu o fungování Evropské unie, a zejména na čl. 108 odst. 2 první pododstavec této smlouvy,
s ohledem na Dohodu o Evropském hospodářském prostoru, a zejména na čl. 62 odst. 1 písm. a) této dohody,
poté, co vyzvala zúčastněné strany k podání připomínek v souladu s čl. 108 odst. 2 prvním pododstavcem této smlouvy (1), a s ohledem na tyto připomínky,
vzhledem k těmto důvodům:
I. POSTUP
(1)
Po obdržení informací, podle nichž byly v rámci nového projednání dluhů údajně poskytnuty v roce 1993 a následujících rocích podpory podnikům prefektur Kastorie a Euboia, vyzvala Komise dopisem ze dne 27. května 2003 řecké orgány, aby jí ve lhůtě čtyř týdnů sdělily znění právního základu tohoto opatření a dále také všechny informace nutné pro přezkum podle článků 87 a 88 Smlouvy (3).
(2)
Dopisem ze dne 10. července 2003, který byl zaevidován dne 17. července 2003, předalo Komisi Stálé zastoupení Řecka při Evropské unii zprávu řeckých orgánů, v níž tyto orgány žádají o prodloužení lhůty uvedené v 1. bodě odůvodnění o jeden měsíc.
(3)
Dopisem ze dne 4. srpna 2003, který byl zaevidován dne 6. srpna 2003, předalo Stálé zastoupení Řecka při Evropské unii Komisi informace požadované v dopise ze dne 27. května 2003.
(4)
Po přezkumu těchto informací se ukázalo, že podpory byly poskytnuty bez schválení Komise. Komise proto rozhodla o otevření spisu o neoznámené státní podpoře, který byl zaevidován pod číslem NN 153/03.
(5)
Dopisem ze dne 21. června 2004 (4) Komise informovala Řecko o svém rozhodnutí zahájit řízení podle čl. 88 odst. 2 Smlouvy o ES (C 23/04) (dále jen „první rozhodnutí o zahájení řízení“).
(6)
Rozhodnutí Komise o zahájení řízení bylo zveřejněno v Úředním věstníku Evropské unie (5). Komise vyzvala zúčastněné strany k předložení jejich připomínek k předmětným podporám.
(7)
Komise neobdržela od zúčastněných třetích stran žádné připomínky.
(8)
Dopisem ze dne 13. července 2004, který byl zaevidován dne 19. července 2004, Stálé zastoupení Řecka při Evropské unii požádalo Komisi o prodloužení lhůty poskytnuté řeckým orgánům na odpověď na první rozhodnutí o zahájení řízení o jeden měsíc.
(9)
Faxem ze dne 6. srpna 2004 Komise požadované prodloužení lhůty poskytla.
(10)
Dopisem ze dne 9. srpna 2004, který byl zaevidován dne 10. srpna 2004, předalo Stálé zastoupení Řecka při Evropské unii Komisi odpověď řeckých orgánů na první rozhodnutí o zahájení řízení.
(11)
Při přezkumu informací sdělených řeckými orgány v jejich dopise ze dne 4. srpna 2003 se ukázalo, že se předmětné podpory netýkají pouze prefektur Kastorie a Euboia, ale také prefektur Florina a Kilkis. Komise si proto faxem ze dne 22. dubna 2004 vyžádala od řeckých orgánů dodatečné informace o těchto podporách.
(12)
Dopisem ze dne 26. května 2004 Stálé zastoupení Řecka při Evropské unii požádalo Komisi o prodloužení lhůty poskytnuté řeckým orgánům na sdělení výše uvedených dodatečných informací o jeden měsíc.
(13)
Faxem ze dne 7. června 2004 Komise požadované prodloužení lhůty poskytla.
(14)
Dopisem ze dne 1. července 2004, který byl zaevidován stejného dne, předalo Stálé zastoupení Řecka při Evropské unii Komisi informace požadované faxem ze dne 22. dubna 2004.
(15)
Po přezkumu těchto informací se ukázalo, že podpory byly poskytnuty bez schválení Komise. Komise proto rozhodla o otevření spisu o neoznámené státní podpoře, který byl zaevidován pod číslem NN 70/04.
(16)
Dopisem ze dne 9. června 2005 (7) Komise informovala Řecko o svém rozhodnutí zahájit řízení podle čl. 88 odst. 2 Smlouvy o ES týkající se podpor poskytnutých v prefekturách Florina a Kilkis (C 20/05) (dále jen „druhé rozhodnutí o zahájení řízení“).
(17)
Rozhodnutí o zahájení řízení bylo zveřejněno v Úředním věstníku Evropské unie (8). Komise vyzvala zúčastněné strany k předložení jejich připomínek k předmětným podporám.
(18)
Komise neobdržela od zúčastněných třetích stran žádné připomínky.
(19)
Dopisem ze dne 24. června 2005, který byl zaevidován dne 28. června 2005, Stálé zastoupení Řecka při Evropské unii požádalo Komisi o prodloužení lhůty poskytnuté řeckým orgánům na odpověď na druhé rozhodnutí o zahájení řízení o dva měsíce.
(20)
Faxem ze dne 13. července 2005 Komise požadované prodloužení lhůty poskytla.
(21)
Dopisem ze dne 18. srpna 2005, který byl zaevidován dne 24. srpna 2005, předalo Stálé zastoupení Řecka při Evropské unii Komisi odpověď řeckých orgánů na druhé rozhodnutí o zahájení řízení.
(22)
Při přezkumu informací sdělených řeckými orgány v jejich dopise ze dne 1. července 2004 se ukázalo, že podpory byly poskytnuty také v prefekturách, kterých se netýkala dvě první rozhodnutí o zahájení řízení. Komise si proto faxem ze dne 12. listopadu 2004 vyžádala od řeckých orgánů dodatečné informace o těchto podporách.
(23)
Dopisem ze dne 13. prosince 2004, který byl zaevidován dne 15. prosince 2004, Stálé zastoupení Řecka při Evropské unii požádalo Komisi o prodloužení lhůty poskytnuté řeckým orgánům na sdělení výše uvedených dodatečných informací o jeden měsíc.
(24)
Faxem ze dne 6. ledna 2005 Komise požadované prodloužení lhůty poskytla.
(25)
Dopisem ze dne 27. ledna 2005, který byl zaevidován dne 1. února 2005, předalo Stálé zastoupení Řecka při Evropské unii Komisi informace požadované faxem ze dne 12. listopadu 2004.
(26)
Po přezkumu těchto informací se ukázalo, že podpory byly poskytnuty bez schválení Komise. Komise proto rozhodla o otevření spisu o neoznámené státní podpoře, který byl zaevidován pod číslem NN 20/05.
(27)
Dopisem ze dne 22. prosince 2005 (10) Komise informovala Řecko o svém rozhodnutí zahájit řízení podle čl. 88 odst. 2 Smlouvy o ES týkající se podpor poskytnutých v prefekturách Rhodope, Evros, Xanthi a Dodecanese a na ostrovech Lesbos, Samos a Chios (C 50/05) (dále jen „třetí rozhodnutí o zahájení řízení“).
(28)
Rozhodnutí o zahájení řízení bylo zveřejněno v Úředním věstníku Evropské unie (11). Komise vyzvala zúčastněné strany k předložení jejich připomínek k předmětným podporám.
(29)
Komise neobdržela od zúčastněných třetích stran žádné připomínky.
(30)
Dopisem ze dne 23. ledna 2006, který byl zaevidován dne 25. ledna 2006, Stálé zastoupení Řecka při Evropské unii požádalo Komisi o prodloužení lhůty poskytnuté řeckým orgánům na odpověď na třetí rozhodnutí o zahájení řízení o tři měsíce.
(31)
Faxem ze dne 3. února 2006 Komise požadované prodloužení lhůty poskytla.
(32)
Dopisem ze dne 10. května 2006, který byl zaevidován dne 11. května 2006, předalo Stálé zastoupení Řecka při Evropské unii Komisi odpověď řeckých orgánů na třetí rozhodnutí o zahájení řízení.
(33)
Po přezkumu všech sdělených právních základů požádala Komise faxem ze dne 12. ledna 2011 řecké orgány, aby jí ve lhůtě jednoho měsíce poskytly upřesnění ohledně předmětných podpor.
(34)
Elektronických dopisem ze dne 7. února 2011 požádalo Stálé zastoupení Řecka při Evropské unii Komisi o prodloužení výše uvedené lhůty o čtyřicet pracovních dnů.
(35)
Faxem ze dne 17. února 2011 Komise poskytla prodloužení lhůty o dvacet pracovních dnů.
(36)
Elektronickými dopisy ze dne 15. března 2011 a 29. března 2011 sdělilo Stálé zastoupení Řecka při Evropské unii Komisi výše uvedená upřesnění.
II. POPIS
(37)
Vyhláška č. 69836/B1461 ze dne 30. září 1993 stanoví přeměnu dluhů splatných či nesplatných k 30. červnu 1993, které vyplývají z půjček jakékoliv povahy (na provozní kapitál a investice) v drachmách nebo ve valutách poskytnutých průmyslovým podnikům a podnikům provozujícím řemeslnou výrobu, jenž jsou usazeny a bez ohledu na své sídlo vyvíjejí činnost v prefekturách Kastorie a Euboia, a také přeměnu bankovních záruk v drachmách nebo ve valutách získaných na úkor těchto podniků na novou půjčku splatnou do deseti roků pomocí konstantních půlročních splátek jistiny a úroků nebo půlročních splátek stejné částky a výpočtu úroků každé pololetí v sazbě uplatňované v daném okamžiku na restrukturalizaci dluhů (sazba použitelná na půjčku je sazba používaná u státních dluhopisů na dvanáct let při jejich emisi předcházející počátek každého období výpočtu úroků z půjčky navýšená během prvních pěti let o dvě jednotky deseti procentních bodů s úrokovou subvencí hrazené z účtu zřízeného zákonem č. 128/75 (12)).
(38)
Výše uvedené podniky mohou u svých dluhů v drachmách nebo ve valutách existujících k 30. červnu 1993 a spojených s investicemi v oblasti aktiv nebo provozního kapitálu případně využívat po dobu pěti let úrokové subvence ve výši deseti procentních bodů.
(39)
Podniky musí být po restrukturalizaci dluhu životaschopné (což předpokládá, že jsou v obtížích) a toto kritérium ověřují banky.
(40)
Vyhlášky č. 2035824/5887 ze dne 1. června 1994, 2045909/7431/0025 ze dne 26. srpna 1994, 2071670/11297 ze dne 9. listopadu 1994 a 72742/B1723 ze dne 8. prosince 1994 upravují období osvobození a úrokové subvence u nových půjček a tyto půjčky zabezpečují zárukou státu.
(41)
Vyhláška č. 66336/B1398 ze dne 14. září 1993 stanoví stejná opatření a podmínky podpory jako v případě popsaném v 37. bodě odůvodnění. Počítá rovněž s poskytnutím státní záruky na jistinu a úroky u restrukturalizovaných dluhů průmyslových podniků a podniků provozujících řemeslnou výrobu v prefekturách Florina a Kilkis a také s tím, že stát uhradí v mezích rozpočtu zákona č. 128/75 úroky ze zpoždění existující k 31. prosinci 1992 u půjček poskytnutých těmto stejným podnikům na provozní kapitál nebo na investice.
(42)
Vyhláška č. 66336/B1398 ze dne 14. září 1993 byla změněna vyhláškou č. 30755/B1199 ze dne 21. července 1994, vyhláškou č. 60029/B1541 ze dne 23. září 1994, vyhláškou č. 72742/B1723 ze dne 8. prosince 1994, vyhláškou č. 236/B22 ze dne 4. ledna 1995, vyhláškou č. 8014/B285 ze dne 28. února 1995, vyhláškou č. 44678/B1145 ze dne 3. července 1995, vyhláškou č. 44446/B1613 ze dne 24. prosince 1996, vyhláškou č. 40410/B1678 ze dne 9. prosince 1997, vyhláškou č. 10995/B546 ze dne 24. března 1999, vyhláškou č. 12169/B736 ze dne 22. března 2000 a vyhláškou č. 35913/B2043 ze dne 24. října 2000. Tyto různé vyhlášky upravují délku půjček, období osvobození a úvěrové subvence u nových půjček a také prodlužují období, po kterém se neuhrazené splátky stávají vymahatelnými.
(43)
Podniky musí být po restrukturalizaci dluhu životaschopné (což předpokládá, že jsou v obtížích) a toto kritérium ověřují banky.
(44)
Vyhláška č. 1648/B.22/13.1.1994 stanoví toto:
a)
u nových půjček na provozní kapitál poskytnutých počínaje 1. dubnem 1993 průmyslovým, řemeslným a těžebním podnikům, hospodářstvím s průmyslovým typem chovu, hotelovým společnostem a loďařským podnikům usazeným bez ohledu na jejich hlavní sídlo v prefekturách Xanthi, Rhodope a Evros úrokovou subvenci ve výši deseti procentních bodů hrazenou z účtu zřízeného zákonem č. 128/75, a to až do výše 20 % obratu podniku v předchozím roce nebo do výše 50 % zakázek ve stávajícím roce u úroků účtovaných od 1. dubna 1993 do 31. března 1996 se státní zárukou až do celkové částky ve výši 100 000 000 GRD (293 470 EUR);
b)
seskupení do nové půjčky se státní zárukou a splatné do deseti roků pomocí konstantních půlročních splátek jistiny a úroků celkové částky dluhů splatných či nesplatných k 31. prosinci 1993 a vyplývajících z půjček poskytnutých na investice nebo na provozní kapitál průmyslovým, řemeslným a těžebním podnikům, hospodářstvím s průmyslovým typem chovu, hotelovým společnostem a podnikům kraje Thrákie, a to během prvních pěti let s úrokovou subvencí ve výši deseti procentních bodů hrazenou z účtu zřízeného zákonem č. 128/75;
c)
zahrnutí do restrukturalizace dluhů úroků ze zpoždění dlužných k 31. prosinci 1992 u půjček na investice nebo provozní kapitál.
(45)
Podniky musí být po restrukturalizaci dluhu životaschopné (což předpokládá, že jsou v obtížích) a toto kritérium ověřují banky.
(46)
Vyhláška č. 1648/B.22/13.1.1994 prošla řadou změn zavedených vyhláškami č. 14237/B.664/6.4.1994, 235/B.21/4.1.1995, 44678/B.1145/3.7.1995, 14946/B.566/30.4.1996, 44446/B.1613/24.12.1996, 32576/B.1282/9.10.1997 (13), 11362/B.472/7.4.1997, 40412/B.1677/9.12.1997 (14), 42998/B.2026/15.12.1998, 19954/B.957/7.6.1999, 10123/B.507/17.3.1999, 6244/B.270/18.2.2000 a 35913/B.2043/24.10.2000 (15). Všechny tyto dokumenty upravují technické parametry, jako jsou úrokové subvence, období osvobození, délka půjček a délka období, po jehož uplynutí se neuhrazené splátky stávají vymahatelnými.
(47)
Vyhláška č. 2003341/683/0025/17.2.94 uděluje státní záruku na půjčky na provozní kapitál poskytnuté počínaje 1. dubnem 1993 průmyslovým, řemeslným a těžebním podnikům, hospodářstvím s průmyslovým typem chovu, hotelovým společnostem a loďařským podnikům usazeným bez ohledu na jejich hlavní sídlo v prefekturách Xanthi, Rhodope a Evros, a to až do výše 100 000 000 GRD (293 470 EUR) na podnik, a také státní záruku na dluhy (jistinu a úroky) vyplývající z restrukturalizace dluhů k 31. prosinci 1993, které vznikly na základě minulých půjček poskytnutých v souladu s ustanoveními společné vyhlášky č. 1648/G.G.54/B.22/13.1.94.
(48)
Vyhláška č. 2003341/683/0025/17.2.94 prošla řadou změn zavedených vyhláškami č. 2022973/3968/0025/18.5.94, 2043231/6673/0025/11.7.95, 2030175/4446/0025/10.6.1996, 2087184/49/0025/11.7.97, 2016123/2133/0025/6.3.1998, 2090373/11216/0025/1.6.98 (16), 2/21857/0025/7.10.1999, 2/14774/0025/31.5.2000, 2/82257/0025/18.12.2000, 2/7555/0025/25.5.2001, 2/61352/0025/31.1.2002 a 2/64046/0025/2003/28.1.2004. Všechny tyto dokumenty uplatňují státní záruku při provádění opatření stanovených různými vyhláškami, kterými se mění vyhláška č. 1648/B.22/13.1.1994 (viz 46. bod odůvodnění).
(49)
Ve výše uvedeném seznamu vyhláška č. 2/82257/0025/18.12.2000 upřesňuje, že jejích ustanovení mohou využít pouze podniky životaschopné jako takové (a ne pouze až po restrukturalizaci dluhů, jak uvádějí ostatní vyhlášky zmiňované v tomto rozhodnutí), což předpokládá, že se nejedná o podniky v obtížích.
(50)
Vyhláška č. 2041901/16.5.1989 poskytuje úrokovou subvenci ve výši tří procentních bodů hrazenou ze společného účtu zřízeného zákonem č. 128/75 u dlužných zůstatků půjček na provozní kapitál poskytnutých počínaje 1. dubnem 1989 obchodním a řemeslným podnikům, které mají sídlo v prefekturách Evros, Lesbos, Samos, Chios a Dodecanese.
(51)
Vyhláška č. 2078809/10.10.89 stanoví úrokovou subvenci ve výši tří procentních bodů (3 %) hrazenou ze společného účtu zřízeného zákonem č. 128/75 u dlužných zůstatků půjček na provozní kapitál poskytnutých počínaje 1. dubnem 1989 obchodním a řemeslným podnikům, které mají sídlo v prefekturách Rhodope, Xanthi a Samos.
(52)
Vyhlášky č. 9034/B.289/10.2.2003 a 37497/B.1232/2.6.2003 doplňují vyhlášky uvedené v 50. a 51. bodě odůvodnění tím, že upřesňují rozsah a některé technické parametry stanovených úvěrových subvencí.
III. DŮVODY, KTERÉ VEDLY K ZAHÁJENÍ FORMÁLNÍHO VYŠETŘOVACÍHO ŘÍZENÍ
(53)
U třech předmětných režimů měla Komise pochyby nejenom o neexistenci státních podpor, ale také o slučitelnosti podpor, o jejichž přítomnosti byla přesvědčena, s vnitřním trhem.
a) Odůvodnění prvního rozhodnutí o zahájení řízení
(54)
První řízení bylo zahájeno z těchto kumulativních důvodů:
a)
když byly řecké orgány požádány o vysvětlení ohledně předmětných podpor, uvedly, že vyhlášky, jež jim posloužily jako právní základ, nebyly oznámeny, protože se domnívaly, že podpory, které tyto vyhlášky zavedly, nepředstavují státní podpory ve smyslu čl. 87 odst. 1 Smlouvy o ES; kromě toho dodaly, že i když neznají přesný počet příjemců, vztahuje se pravděpodobně na částky předmětných podpor pravidlo de minimis;
b)
vzhledem ke skutečnosti, že v době poskytnutí půjček nebylo pravidlo de minimis použitelné v odvětví zemědělství a že vyhlášky sloužící jako právní základ předmětných podpor se týkaly podniků, které čelily potížím s likviditou, Komise soudila, že je podpory nutno analyzovat z hlediska různých pravidel použitelných na záchranu a restrukturalizaci podniků v obtížích, a to počínaje okamžikem, kdy vstoupila v platnost první z výše uvedených vyhlášek; dostupné informace ovšem neumožňovaly zjistit, zda byla tato pravidla dodržena;
c)
pokud jde stále o odvětví zemědělství, dostupné informace neumožňovaly zjistit, zda byla státní záruka poskytnuta při dodržení různých pravidel použitelných na státní podpory ve formě záruk, a to od okamžiku, kdy vstoupila v platnost první z výše uvedených vyhlášek;
d)
v odvětvích průmyslu a řemeslné výroby bylo sice pravidlo de minimis použitelné, protože ale řecké orgány neznaly počet příjemců opatření stanovených výše uvedenými vyhláškami a protože se podpory de minimis vypočítávají za období tří let a ne pro jednorázové opatření, nebylo možno zjistit, zda se na podpory stanovené výše uvedenými vyhláškami mohlo skutečně vztahovat pravidlo de minimis; v těchto souvislostech bylo rovněž nutno analyzovat podpory na základě různých pravidel použitelných na záchranu a restrukturalizaci podniků v obtížích, která platila v okamžiku, kdy vstoupila v platnost první z výše uvedených vyhlášek; dostupné informace ovšem neumožňovaly zjistit, zda byla tato pravidla dodržena;
e)
v případě těchto stejných odvětví neumožňovaly dostupné informace zjistit, zda byla státní záruka poskytnuta při dodržení různých pravidel týkajících se státní podpory ve formě záruk použitelných od okamžiku, kdy vstoupila v platnost první z výše uvedených vyhlášek.
b) Odůvodnění druhého rozhodnutí o zahájení řízení
(55)
Druhé řízení bylo zahájeno z těchto kumulativních důvodů:
a)
když byly řecké orgány požádány o vysvětlení ohledně předmětných podpor, uvedly, že i když neznají přesný počet příjemců, vztahuje se pravděpodobně na částky předmětných podpor pravidlo de minimis; kromě skutečnosti, že se pravidlo de minimis až do 1. ledna 2005 nevztahovalo na odvětví zemědělství, Komise neměla žádný údaj, který by jí umožnil zjistit, do jaké míry částky obdržené zemědělskými podniky na základě vyhlášky č. 66336/B.1398 a jejích změněných znění spadají do pole působnosti nařízení Komise (ES) č. 1860/2004 ze dne 6. října 2004 o použití článků 87 a 88 Smlouvy o ES na podporu de minimis v zemědělském odvětví (17), kterým se zavedlo pravidlo de minimis v odvětví zemědělství;
b)
vzhledem ke skutečnosti, že se výše uvedené vyhlášky vztahovaly na podniky v obtížích, bylo nutno analyzovat podpory z hlediska různých pravidel použitelných na záchranu a restrukturalizaci podniků v obtížích, a to od okamžiku, kdy vstoupila v platnost první z dotyčných vyhlášek, tj. počínaje 21. zářím 1993; dostupné informace ovšem neumožňovaly zjistit, zda byla tato pravidla dodržena;
c)
pokud jde stále o odvětví zemědělství, dostupné informace neumožňovaly zjistit, zda byla státní záruka poskytnuta při dodržení různých pravidel použitelných na státní podporu ve formě záruk, a to od 21. září 1993;
d)
v odvětvích průmyslu a řemeslné výroby bylo sice pravidlo de minimis použitelné, protože ale řecké orgány neznaly počet příjemců opatření stanovených výše uvedenými vyhláškami a protože se prahy podpor vypočítávají za období tří let a ne pro jednorázové opatření, nebylo možno zjistit, zda se na podpory stanovené výše uvedenými vyhláškami mohlo skutečně vztahovat pravidlo de minimis; v těchto souvislostech bylo nutno analyzovat podpory rovněž na základě různých pravidel použitelných na záchranu a restrukturalizaci podniků v obtížích od 21. září 1993; dostupné informace ovšem neumožňovaly zjistit, zda byla tato pravidla dodržena;
e)
v případě těchto stejných odvětví neumožňovaly dostupné informace zjistit, zda byla státní záruka poskytnuta při dodržení různých pravidel použitelných na státní podpory ve formě záruk, a to od 21. září 1993.
c) Odůvodnění třetího rozhodnutí o zahájení řízení
(56)
Třetí řízení bylo zahájeno z těchto kumulativních důvodů:
a)
v informacích, jež poskytly, řecké orgány stejně jako v případě obou prvních rozhodnutí o zahájení řízení uvedly, že předmětné částky měly pravděpodobně spadat pod pravidlo de minimis; kromě skutečnosti, že až do 1. ledna 2005 se pravidlo de minimis netýkalo odvětví zemědělství, neměla Komise k dispozici žádné údaje, které by jí umožnily posoudit, do jaké míry by částky obdržené zemědělskými podniky na základě vyhlášek, jež tvořily právní základ předmětného režimu, mohly spadat do oblasti působnosti nařízení (ES) č. 1860/2004;
b)
vzhledem k tomu, že se předmětné vyhlášky vztahovaly na podniky v obtížích, bylo nutno analyzovat podpory z hlediska různých pravidel použitelných na záchranu a restrukturalizaci podniků v obtížích, a to od okamžiku, kdy vstoupila v platnost první z dotyčných vyhlášek, přičemž dostupné informace neumožňovaly zjistit, zda byla tato pravidla dodržena;
c)
v odvětvích průmyslu, hotelových služeb a řemeslné výroby bylo sice pravidlo de minimis použitelné, protože ale řecké orgány neposkytly informace o počtu příjemců podpor a protože se prahy podpory de minimis vypočítávají za období tří let a ne pro jednorázové opatření, nebylo možno zjistit, zda se na podpory stanovené výše uvedenými vyhláškami mohlo skutečně vztahovat pravidlo de minimis; v těchto souvislostech bylo rovněž nutno analyzovat podpory na základě různých pravidel použitelných na záchranu a restrukturalizaci podniků v obtížích, která platila v okamžiku, kdy vstoupila v platnost první z výše uvedených vyhlášek; dostupné informace ovšem neumožňovaly zjistit, zda byla tato pravidla dodržena;
d)
na odvětví těžby a loďařství se pravidlo de minimis vztahovalo až počínaje vstupem v platnost nařízení Komise (ES) č. 69/2001 ze dne 12. ledna 2001 o použití článků 87 a 88 Smlouvy o ES na podporu de minimis (18); ovšem z důvodů uvedených v písmenu c) bylo rovněž nutno analyzovat podpory na základě různých pravidel použitelných na záchranu a restrukturalizaci podniků v obtížích, která platila v okamžiku, kdy vstoupila v platnost první z výše uvedených vyhlášek; dostupné informace ovšem neumožňovaly zjistit, zda byla tato pravidla dodržena;
e)
v odvětví námořní dopravy nebylo pravidlo de minimis použitelné a podpory bylo rovněž nutno analyzovat na základě pravidel použitelných na záchranu a restrukturalizaci podniků v obtížích, která platila od vstupu v platnost první z výše uvedených vyhlášek; dostupné informace ovšem neumožňovaly zjistit, zda byla tato pravidla dodržena
f)
v žádném z uvedených odvětví neumožňovaly dostupné informace zjistit, zda byla státní záruka poskytnuta při dodržení různých pravidel použitelných na státní podpory ve formě záruk, a to od okamžiku, kdy vstoupila v platnost první z výše uvedených vyhlášek;
g)
vyhláška č. 2041901/16.5.1989 a vyhlášky zmíněné ve výše uvedeném 50. a 51. bodě odůvodnění stanovily podpory pro jiné prefektury než Rhodope, Xanthi a Evros a nebylo možno zjistit, zda se u plánovaného systému zásahů jedná o rozšíření systému použitého u výše uvedených tří prefektur nebo o samostatný systém, a bez ohledu na zvažovaný případ nebylo také možno na základě dostupných informací zjistit, zda byly dodrženy normy použitelné na státní podporu (normy použitelné na regionální podporu nebo na pravidlo de minimis);
h)
za předpokladu, že by vyhlášky uvedené v písmenu g) představovaly rozšíření systému zásahů použitého v prefekturách Rhodope, Xanthi a Evros, nebylo možno zjistit, zda by plánované podpory mohly spadat do rámce pravidla de minimis nebo zda by mohly být považovány za slučitelné s ustanoveními, kterými se řídí poskytování podpor na záchranu a restrukturalizaci podniků v obtížích;
i)
za předpokladu, že by vyhlášky uvedené v písmenu g) představovaly samostatný systém zásahů, bylo vzhledem k neupřesnění této otázky v jejich ustanoveních nutno zvážit slučitelnost jeho použití na zdravé podniky a na podniky v obtížích, přičemž analýza dospěla k těmto závěrům:
-
pokud jde o podniky v obtížích, nebylo možno zjistit, zda by plánované podpory nemohly spadat pod pravidlo de minimis nebo zda by je nebylo možno považovat za slučitelné s ustanoveními, kterými se řídí poskytování podpor na záchranu a restrukturalizaci podniků v obtížích,
-
pokud jde o zdravé podniky, nebylo možno zjistit, zda provozní kapitál vytvořený díky půjčce s poskytnutou úrokovou subvencí sloužil k financování způsobilých investic ve smyslu nařízení EU o regionálních podporách.
IV. PŘIPOMÍNKY ŘECKÝCH ORGÁNŮ K ROZHODNUTÍ O ZAHÁJENÍ FORMÁLNÍHO VYŠETŘOVACÍHO ŘÍZENÍ
a) Připomínky řeckých orgánů k prvnímu rozhodnutí o zahájení vyšetřovacího řízení
(57)
Ve svém dopise ze dne 9. srpna 2004 uvedly řecké orgány následující:
a)
u seskupení půjček se jedná o správní nástroj, který pro veřejnou správu nepředstavuje vysoké náklady;
b)
výpočet úroků za období šesti měsíců již podpořila judikatura vnitrostátního nejvyššího soudu, který prohlásil čtvrtletní kapitalizaci za protiprávní a nevhodnou, protože je odpovědná za zhoršování zadlužení;
c)
poskytnutí státní záruky nelze považovat za podporu, protože její použití provázejí opatření, jež jsou pro dlužníky mimořádně tvrdá;
d)
během referenčního období zůstaly úrokové sazby v Řecku bez ohledu na úrokovou subvenci nadále mnohem vyšší než ve zbývající části Unie, čímž nedošlo k narušení hospodářské soutěže, a to tím spíše, že podniky, které byly příjemci podpory, musely být životaschopné; úroková subvence byla kromě toho financována ze zvláštního účtu mimo státní rozpočet;
e)
poskytnutí období osvobození nelze považovat podporu, protože dluh a úroky přetrvávají: jedná se pouze o odložení splátek, jež lze odůvodnit hospodářskou situací;
f)
vyhláška č. 72742/B1723 (viz výše uvedený 42. bod odůvodnění) nevede k žádným dodatečným nákladům v porovnání s náklady vyvolanými vyhláškou, která tvoří základ předmětného režimu;
g)
uvolnění jištění na základě vyhlášky č. 2071670/11297 nelze považovat za podporu podniku, protože tato jištění jsou přizpůsobena výši restrukturalizovaných půjček a záruka řeckého státu navíc nepokrývá jakékoli náklady uložené vypůjčovatelům bankami;
h)
vyhláška č. 69836/B1451 a její změněná znění se týkala obecně zpracovatelských podniků a nezmiňovala konkrétně zpracovatelské podniky v odvětví zemědělství, které byly pokryty nařízením Rady (EHS) č. 866/1990 ze dne 29. března 1990 o zlepšení podmínek zpracování a uvádění na trh zemědělských produktů (19), nařízením Rady (ES) č. 951/1997 ze dne 20. května 1997 o zlepšení podmínek zpracování a uvádění na trh zemědělských produktů (20) a nařízením Rady (ES) č. 1257/1999 ze dne 17. května 1999 o podpoře pro rozvoj venkova z Evropského zemědělského orientačního a záručního fondu (EZOZF) (21); tato nařízení byla uplatněna zavedením operačních programů druhého a třetího rámce podpory Společenství; podniky, které investovaly a obdržely za tímto účelem podporu od ministerstva zemědělství, rozvoje a výživy, nemohly využít restrukturalizace dluhů, protože se s tím nepočítalo; nebylo použito ani pravidlo de minimis, protože k získání dotace musely hospodářské subjekty provést práce a nést s nimi spojené náklady;
i)
odkaz na pravidlo de minimis slouží výlučně k dokreslení skutečnosti, že většina poskytnutých podpor nepřesáhla prahovou hodnotu de minimis, aniž by se přitom zvláště odkazovalo na odvětví zemědělství;
j)
kritérium „životaschopnosti po restrukturalizaci dluhu“ nemá žádný vliv na celkové posouzení životaschopnosti podniku provedené úvěrovou institucí, protože o způsobilosti k restrukturalizaci dluhu se rozhoduje ihned po vypracování studie životaschopnosti;
k)
restrukturalizace se týká starých půjček a na nové investice nebylo poskytnuto žádné financování;
l)
pokud jde o celkový grantový ekvivalent podpory na restrukturalizaci dluhů, drtivá většina podpor představovala nízké částky, u cílených oblastí (Kastorie a Euboia) se jednalo o znevýhodněné oblasti ve smyslu směrnice Rady 75/268/EHS ze dne 28. dubna 1975 o zemědělství v horských a znevýhodněných oblastech (22) a celá země je součástí cíle č. 1;
m)
úroková sazba použitá u nových půjček odpovídá sazbě u poslední emise státních dluhopisů a úroková subvence se netýká celé doby trvání restrukturalizované půjčky ale pouze prvních kritických roků, přičemž rozdíl sazeb není příliš významný (jeden až dva procentní body);
n)
režim trval od 30. června 1993 do 30. června 2003.
b) Připomínky řeckých orgánů k druhému rozhodnutí o zahájení vyšetřovacího řízení
(58)
Ve svém dopise ze dne 18. srpna 2005 řecké orgány předložily tyto argumenty, přičemž se ve většině případů jednalo o tvrzení již obsažená v jejich odpovědi na první rozhodnutí o zahájení řízení (viz předchozí bod odůvodnění):
a)
u seskupení půjček se jedná o správní nástroj, který pro veřejnou správu nepředstavuje vysoké náklady (k tomu dodávají, že cílem tohoto nástroje není selektivní poskytování podpor);
b)
výpočet úroků za období šesti měsíců již podpořila judikatura vnitrostátního nejvyššího soudu, který prohlásil čtvrtletní kapitalizaci za protiprávní a nevhodnou, protože je odpovědná za zhoršování zadlužení;
c)
během referenčního období zůstaly úrokové sazby v Řecku bez ohledu na úrokovou subvenci nadále mnohem vyšší než ve zbývající části Společenství;
d)
poskytnutí státní záruky nelze považovat za podporu, protože její použití provázejí podmínky, jež jsou pro dlužníky mimořádně tvrdé;
e)
úroky z prodlení a úrokové subvence byly financovány ze zvláštního účtu (účet zřízený zákonem č. 128/75) mimo státní rozpočet;
f)
poskytnutí období osvobození nelze považovat podporu, protože dluh a úroky přetrvávají: jedná se pouze o odložení splátek, jež lze odůvodnit hospodářskou situací;
g)
ustanovení ministerské vyhlášky 66336/B.1398/1993 a její změněná znění počítala s možností zásahu ve prospěch podniků usazených v prefekturách Florina a Kilkis bez výrazných nákladů pro veřejnou správu a za podmínky, že uvedené podniky jsou považovány za životaschopné; nenarušovala proto hospodářskou soutěž ve smyslu článku 87 Smlouvy o ES; kromě toho nelze zapomínat na to, že prefektury Florina a Kilkis sousedí s bývalou jugoslávskou republikou Makedonie a že během referenčního období (devadesátá léta) značně trpěly nestabilitou a válečným stavem v tomto regionu;
h)
výše uvedená vyhláška k tomu odkazuje na průmyslové podniky a podniky s řemeslnou výrobou a podle řeckých orgánů se její ustanovení údajně netýkala zemědělských podniků.
c) Připomínky řeckých orgánů k třetímu rozhodnutí o zahájení vyšetřovacího řízení
(59)
Ve svém dopise ze dne 10. května 2006 uvedly řecké orgány tyto argumenty:
a)
prefektury dotčené předmětnými vyhláškami se nacházely v obtížné hospodářské situaci poznamenané nízkým stupněm hospodářské činnosti a vyšší mírou nezaměstnanosti než ve zbylé části země, přičemž tyto okolnosti zhoršoval válečný stav v sousedních zemích (např. v Kosovu); k narušení hospodářské soutěže proto nemohlo dojít a podpory poskytnuté formou restrukturalizace dluhů a úvěrových subvencí mohly využít výjimky stanovené v čl. 87 odst. 3 písm. a) a c) Smlouvy o ES;
b)
podpory byly zaměřeny na vyřešení potíží v podobě nedostatečné dynamiky místních trhů, oslabení pracovního trhu, snížení poptávky a rovněž na dlouhodobý hospodářský rozvoj;
c)
pokud jde o tvrzení Komise, podle nějž mohlo údajně dojít k narušení podmínek obchodu v rámci Společenství vzhledem k silné hospodářské soutěži, jež existuje v odvětví zemědělství, se ze všech zkoumaných vyhlášek pouze vyhláška 1648/B22/13.1.1994 týká podniků s průmyslovým typem chovu; k tomu produkce masa v prefekturách Evros, Rhodope a Xanthi představovala v období 1995-2004 pouze malou část zemědělské produkce dotyčných prefektur a hrubý domácí produkt (HDP) těchto prefektur sice během šetřeného období vzrostl (jak v absolutních údajích, tak na obyvatele), ale zůstával přesto nadále značně pod vnitrostátním průměrem;
d)
vyhlášky č. 2041901/16.5.1989 a 2078809/1989, jež stanovily úrokové subvence u půjček na provozní kapitál podniků v prefekturách Lesbos, Samos, Chios a Dodecanese, stanovily také, že tyto podniky musí být před a po restrukturalizaci svých dluhů životaschopné;
e)
příslušné orgány v Řecku byly sice požádány, aby shromáždily údaje o skutečně poskytnutých podporách, nebyly ale schopny je poskytnout;
f)
úrokové subvence byly financovány z účtu zřízeného zákonem č. 128/75, který neobsahuje státní prostředky, protože se jedná o účet určený hlavně na přerozdělování finančních prostředků.
d) Dopisy řeckých orgánů ze dne 15. a 29. března 2011
(60)
V dopisech ze dne 15. a 29. března 2011 řecké orgány především upřesnily konce platnosti výchozích vyhlášek, kterými se řídily předmětné režimy. Jedná se o tyto termíny:
a)
30. června 2003 v případě vyhlášky č. 69836/B1461 (prefektury Kastorie a Euboia);
b)
30. června 2000 v případě vyhlášky č. 66336/B/398/14-9-1993 (prefektury Florina a Kilkis);
c)
31. prosince 2005 v případě vyhlášky č. 1648/B.22/13.1.94 (prefektury Xanthi, Rhodope a Evros);
d)
31. prosince 2004 v případě vyhlášky č. 2041901/16-5-1989 (prefektury Rhodope, Evros, Xanthi, Dodecanese a ostrovy Lesbos, Samos a Chios).
(61)
Řecké orgány dále upřesňují, že kritérium životaschopnosti podniků po restrukturalizaci dluhů nepředstavovalo výlučně zohlednění životaschopnosti podniků po restrukturalizaci dluhů ale spíše celkové posouzení životaschopnosti podniků před a po restrukturalizaci.
(62)
Oba dopisy obsahují rovněž tabulky s uvedením grantového ekvivalentu předmětných podpor obdrženého každým podnikem-příjemcem, přičemž účelem tabulek je zdůraznit procentuální podíl podniků, u nichž by podpory mohly spadat do rámce režimu de minimis. Řecké orgány nicméně přiznávají, že u podpor poskytnutých na základě vyhlášek č. 2041901/16-5-1989 (prefektury Xanthi, Rhodope a Evros a ostrovy Samos, Lesbos, Chios a Dodecanese) a č. 1648/B.22/13.1.94 (prefektury Xanthi, Rhodope a Evros) zahrnují dostupné údaje pouze období 2004-2007. Údaje poskytnuté ohledně podpor poskytnutých na základě vyhlášky č. 69836/B1461 (prefektury Kastorie a Euboia) pokrývají období 1993-1998 a údaje ohledně podpor poskytnutých na základě vyhlášky č. 66336/B/398/14-9-1993 (prefektury Florina a Kilkis) období 1993-2001. Tyto údaje byly získány od bank, ale ne všechny na žádost odpověděly. Řecké orgány se přesto domnívají, že číselné údaje se blíží celkové částce poskytnutých podpor, protože banky, které reagovaly, představují hlavní poskytovatele úvěrů pro dotyčné prefektury. Podle nich analýza údajů prokazuje, že podpory zapadají do rámce prahové hodnoty de minimis v 73,55 až 99,46 % případů v závislosti na období a zvažované vyhlášce.
(63)
Řecké orgány nakonec upřesňují, že výrobní a zpracovatelské podniky zemědělských produktů a podniky uvádějící je na trh nebyly pro podpory způsobilé a že termín „důlní podniky“ ve skutečnosti znamená podniky těžící mramor a kámen.
V. HODNOCENÍ
V.I. EXISTENCE PODPORY
(64)
Podle čl. 107 odst. 1 SFEU podpory poskytované v jakékoli formě státem nebo ze státních prostředků, které narušují nebo mohou narušit hospodářskou soutěž tím, že zvýhodňují určité podniky nebo určitá odvětví výroby, jsou, pokud ovlivňují obchod mezi členskými státy, neslučitelné s vnitřním trhem. Bráno doslova odpovídají předmětné podpory této definici v tom smyslu, že jsou financovány státem nebo ze státních prostředků, že se týkají určitých podniků (podniků odvětví zemědělství, řemeslné výroby, průmyslu, hotelových služeb, těžby - viz 63. bod odůvodnění - a loďařství v uvedených prefekturách), které zvýhodňují opatřeními, jako je splátkový kalendář jejich půjček, snížení splátek v důsledku jejich rozložení v čase, úvěrové subvence nebo poskytnutí záruk, a že mohou ovlivnit obchod (23) a narušit hospodářskou soutěž (24).
(65)
Řecké orgány se samozřejmě pokusily prokázat, že předmětné podpory mohou spadat do rámce režimu de minimis, a nepředstavují proto státní podpory ve smyslu čl. 107 odst. 1 SFEU. Ovšem kromě skutečnosti, že pravidlo de minimis nebylo během období platnosti vyhlášek, jež představují právní základ předmětných režimů, vždy použitelné na všechna dotyčná odvětví (což byl ostatně jeden z důvodů rozhodnutí o zahájení řízení), jsou tyto údaje i podle přiznání uvedených orgánů neúplné (viz 62. bod odůvodnění). Kromě toho se výše podpor de minimis liší podle jednotlivých odvětví (v odvětví průmyslu a v odvětví zemědělství nejsou stejné) a na základě poskytnutých tabulek se lze domnívat, že řecké orgány tento rozdíl zcela jasně nepochopily. Na rozdíl od tvrzení řeckých orgánů, podle nichž podniky výroby, zpracování a uvádění na trh zemědělských produktů nebyly způsobilé pro předmětné režimy podpory, Komise zjišťuje, že z výše zmíněných tabulek jasně vyplývá, že některé podniky z těchto odvětví činnosti byly přesto příjemci podpor a že tyto podpory jsou považovány za podpory v rámci režimu de minimis, i když zjevně přesahují přípustnou prahovou hodnotu.
(66)
Komise připomíná, že každá jednotlivá podpora poskytnutá na základě režimu, který splňuje v okamžiku poskytnutí podmínky uvedené v použitelném nařízení o podpoře de minimis, je považována za podporu, jež nepředstavuje státní podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 Smlouvy.
(67)
V okamžiku, kdy řecké orgány začaly poskytovat předmětné podpory, pro odvětví zemědělství dosud neexistovaly předpisy Unie, kterými se řídí podpory de minimis.
(68)
První předpisy Společenství v této oblasti představují ustanovení nařízení (ES) č. 1860/2004 (25).
(69)
Podle nařízení (ES) č. 1860/2004, které zahrnuje jak zemědělskou prvovýrobu, tak zpracování a uvádění na trh zemědělských produktů, neovlivňují podpory nepřesahující částku 3 000 EUR na příjemce a na tři roky obchod mezi členskými státy, nenarušují nebo nemohou narušit hospodářskou soutěž, a nespadají proto pod čl. 107 odst. 1 SFEU.
(70)
Při použití článku 5 nařízení (ES) č. 1860/2004 platí stejné pro podpory poskytnuté před vstupem v platnost dotyčného nařízení, pokud tyto podpory splňují všechny podmínky stanovené v jeho článcích 1 a 3.
(71)
Dne 1. ledna 2008 bylo nařízení (ES) č. 1860/2004 nahrazeno nařízením Komise (ES) č. 1535/2007 ze dne 20. prosince 2007 o použití článků 87 a 88 Smlouvy o ES na podporu de minimis v produkčním odvětví zemědělských produktů (26), kterým se zvýšila částka podpory de minimis na 7 500 EUR na příjemce a období tří fiskálních hospodářských roků, a to bez ohledu na formu a cíle podpor při maximální částce na členský stát, která odpovídá 0,75 % hodnoty roční produkce.
(72)
Ustanovení čl. 6 odst. 1 nařízení (ES) č. 1535/2007 uvádí, že „[…] nařízení se vztahuje na podporu poskytnutou před 1. lednem 2008 podnikům produkčního odvětví zemědělských produktů, pokud tato podpora splňuje všechny podmínky stanovené v článcích 1, 2, 3 a 4, s výjimkou požadavku výslovného odkazu na toto nařízení uvedeného v čl. 4 odst. 1 prvním pododstavci“. Nařízení se ovšem vztahuje pouze pro zemědělskou prvovýrobu.
(73)
Pravidlo de minimis použitelné od 1. ledna 2007 v oblasti zpracování a uvádění na trh zemědělských produktů je stanoveno v nařízení Komise (ES) č. 1998/2006 ze dne 15. prosince 2007 o použití článků 87 a 88 Smlouvy na podporu de minimis (27).
(74)
Ustanovení čl. 2 odst. 2 nařízení (ES) č. 1998/2006 stanoví částku, do jejíž výše podpora neovlivňuje obchod mezi členskými státy, nenarušuje nebo nemůže narušit hospodářskou soutěž, a nespadá proto pod čl. 107 odst. 1 SFEU, na 200 000 EUR.
(75)
Ustanovení čl. 5 odst. 1 nařízení (ES) č. 1998/2006 uvádí, že „toto nařízení se […] použije na podpory poskytnuté před jeho vstupem v platnost podnikům provozujícím zpracovávání a uvádění na trh zemědělských produktů, jestliže podpora splňuje veškeré podmínky stanovené v článku 1 a 2. ...“.
(76)
V těchto souvislostech nebude Komise považovat za státní podporu podpory poskytnuté na základě analyzovaných vyhlášek, které nepřesahují na příjemce:
a)
v případě zemědělské prvovýroby: 3 000 EUR za tříleté období, pokud byly v okamžiku jejich udělení v souladu s ustanoveními nařízení (ES) č. 1860/2004, nebo 7 500 EUR za období tří fiskálních roků, pokud byly v okamžiku jejich udělení v souladu s ustanoveními nařízení (ES) č. 1535/2007;
b)
v případě zpracování a uvádění na trh zemědělských produktů: 3 000 EUR za tříleté období, pokud byly v okamžiku jejich udělení v souladu s ustanoveními nařízení (ES) č. 1860/2004, nebo 200 000 EUR za období tří fiskálních roků, pokud byly v okamžiku jejich udělení v souladu s ustanoveními nařízení (ES) č. 1998/2006.
(77)
Komise ovšem zdůrazňuje, že ustanovení nařízení (ES) č. 1998/2006 a (ES) č. 1535/2007 nemohou využívat podniky v obtížích.
(78)
V jiných odvětvích, než je zemědělství (což v tomto konkrétním případě znamená v různých odvětvích uvedených v tomto rozhodnutí s výjimkou odvětví loďařství, o němž bude pojednáno níže v 80. a 81. bodě odůvodnění (28)), bylo použitelné v okamžiku, kdy byly předmětné podpory poskytnuty, pravidlo de minimis stanovené ve sdělení Komise ze dne 20. května 1992 s názvem „Rámec Společenství pro podpory malým a středním podnikům z roku 1992“ (29) (dále jen „rámec Společenství z roku 1992“). Sdělení stanovilo, že „[…] vyplacení ad hoc podpor nepřesahujících částku 50 000 ecu na daný druh výdajů a režimy, na jejichž základě je částka podpory, již může získat podnik pro daný typ výdajů za tříleté období, omezena na tuto výši, nemusí být nadále oznamovány podle čl. 93 odst. 3 [Smlouvy o ES] (30) za podmínky, že poskytnutí podpory nebo podmínky režimu obsahují výslovné ustanovení, které stanoví, že dodatečná podpora poskytnutá stejném podniku na stejný druh výdajů z jiných zdrojů financování nebo v rámci jiných režimů nesmí zvýšit celkovou částku, jejímž je podnik příjemcem, na hranici přesahující prahovou hodnotu ve výši 50 000 ecu. …“. Toto pravidlo bylo následně předefinováno ve sdělení Komise o podpoře de minimis (31) z roku 1996 (dále jen „sdělení z roku 1996“), které stanovilo výši podpory de minimis na 100 000 ecu za stejné období, a poté v nařízení (ES) č. 69/2001, které stanovilo tuto částku na 100 000 EUR za stejné období.
(79)
Vzhledem k termínům ukončení platnosti analyzovaných režimů (poslední k 31. prosinci 2005) a k nemožnosti zpětného uplatnění předpisů, pokud jde o odvětví uvedená v 78. bodě odůvodnění, nebude Komise považovat za státní podporu podpory poskytnuté na základě analyzovaných vyhlášek, které nepřesahují na příjemce:
a)
50 000 ecu za tři roky během období od 19. srpna 1992 do 5. března 1996, pokud tyto podpory byly v okamžiku jejich poskytnutí v souladu s ustanoveními rámce z roku 1992;
b)
100 000 ecu/EUR za tři roky během období od 6. března 1996 do 1. února 2001, pokud tyto podpory byly v okamžiku jejich poskytnutí v souladu s příslušnými ustanoveními sdělení z roku 1996;
c)
100 000 EUR za tři roky během období od 2. února 2001 do 31. prosince 2005, pokud tyto podpory byly v okamžiku jejich poskytnutí v souladu s příslušnými ustanoveními nařízení (ES) č. 69/2001.
(80)
Pokud jde o odvětví loďařství, pravidlo de minimis je použitelné pouze od vstupu v platnosti nařízení (ES) č. 69/2001.
(81)
Komise proto nebude považovat za státní podporu podpory poskytnuté na základě analyzovaných vyhlášek, které nepřesahují částku 100 000 EUR na příjemce a tři roky během období od 2. února 2001 do 31. prosince 2005, pokud tyto podpory byly v okamžiku jejich poskytnutí v souladu s příslušnými ustanoveními nařízení (ES) č. 69/2001.
(82)
Ostatní tvrzení, kterými řecké orgány odůvodňují neexistenci státní podpory, nemůže Komise přijmout z následujících důvodů, které platí v každém případě, kdy jsou tato tvrzení použita:
a)
tvrzením, že seskupení půjček nevede k vysokým nákladům pro veřejnou správu (viz zejména 57. bod odůvodnění písm. a) a 58. bod odůvodnění písm. a)), řecké orgány uznávají, že opatření znamená pro stát náklad, tj. zapojuje státní prostředky;
b)
až do vstupu v platnost sdělení o použití článků 87 a 88 Smlouvy o ES na státní podpory ve formě záruk (32) (dále jen „sdělení z roku 2000“) byly všechny záruky považovány za obsahující prvek státní podpory (viz 105. bod odůvodnění písm. a)); sdělení z roku 2000 stanoví, že záruku lze považovat za prostu státní podpory ve smyslu čl. 107 odst. 1 Smlouvy, pokud se u příjemců nejedná o vypůjčovatele ve finančních obtížích a pokud by v zásadě mohli získat půjčku na finančních trzích za tržních podmínek bez zásahu státu, jestliže jsou záruky spojeny s konkrétní finanční operací, týkají se určité maximální částky, nepokrývají více než 80 % splatného zůstatku půjčky nebo jiného finančního závazku (s výjimkou investičních dluhopisů a podobných nástrojů), nejsou neomezené, pokud jsou podmínky režimu stanoveny na základě realistického posouzení rizik ohledně zajištění co nejpravděpodobnějšího vlastního financování pomocí pojistného hrazeného podniky-příjemci, pokud režim určuje způsoby poskytování záruk a stanoví, že jeho obecné financování bude předmětem přezkumu nejméně jednou za rok a pokud pojistné kryje jak běžná rizika spojená s poskytnutím záruky, tak správní náklady režimu a umožňuje běžné odměňování výchozího kapitálu případně poskytnutého státem pro rozběh režimu; řecké orgány ovšem neposkytly žádnou informaci, která by potvrzovala přijatelnost tohoto scénáře v tomto konkrétním případě;
c)
pokud jde o hospodářskou soutěž, nepředstavuje poskytnutí období osvobození (viz 57. bod odůvodnění písm. e) a 58. bod odůvodnění písm. f)) pouze časové posunutí splátek, protože se jím snižuje splátková zátěž v konkrétním okamžiku a příjemci se poskytuje dočasné finanční ulehčení;
d)
přestože účet zřízený zákonem č. 128/75, který se používá pro financování úrokových subvencí (viz 57. bod odůvodnění písm. d), 58. bod odůvodnění písm. e) a 59. bod odůvodnění písm. f)), nebyl, jak uvádějí samy řecké orgány, zahrnut do rozpočtu řeckého státu, představuje státní prostředek (33);
e)
poskytnutí úrokové subvence u půjček poskytuje podnikům, které jsou jejím příjemcem, zvýhodnění, i když jsou úrokové sazby v zemi vysoké;
f)
přestože uvolnění jištění poskytovaných pro získání záruky (viz 57. bod odůvodnění písm. g)) nepředstavuje podle vyhlášky č. 2071670/11297 pro řecký stát žádný přímý výdaj, obsahuje prvek podpory, protože stát tím, že s touto možností počítá, nejenom poskytuje podnikům-příjemcům možnost získání kapitálu, ale ruší zároveň kompenzační opatření požadované pro získání své záruky;
g)
skutečnost, že v Řecku byly údajně vysoké úrokové sazby (viz 57. bod odůvodnění písm. d)), neznamená nepřítomnost podpory v tom smyslu, že bez ohledu na hospodářské okolnosti, za nichž došlo k restrukturalizacím dluhů s úrokovými subvencemi, už pouhá skutečnost jejich poskytnutí se rovná zbavení příjemců zátěže, kterou by musely za běžných okolností nést při výkonu své činnosti.
(83)
Vzhledem ke všem těmto důvodům nezbývá Komisi než dospět k závěru, že podpory, které nesplňují prahové hodnoty a podmínky pro poskytování podpor de minimis uvedených v 68. až 81. bodě odůvodnění, spadají do oblasti působnosti čl. 107 odst. 1 SFEU.
V.II. SLUČITELNOST PODPORY
(84)
V případech stanovených v čl. 107 odst. 2 a 3 SFEU mohou být ovšem určité podpory uplatněním výjimky považovány za slučitelné s vnitřním trhem.
(85)
V tomto konkrétním případě je nutno v rámci každého zahájeného řízení přezkoumat, jakou výjimku by bylo možno uplatnit podle jednotlivých dotčených odvětví (při odlišení odvětví zemědělství a ostatních odvětví).
V.II.1 PODPORY TÝKAJÍCÍ SE PREFEKTUR KASTORIE A EUBOIA, KTERÉ BYLY PŘEDMĚTEM PRVNÍHO ROZHODNUTÍ O ZAHÁJENÍ ŘÍZENÍ
a) Odvětví zemědělství
(86)
Vzhledem k povaze poskytnutých podpor je jedinou výjimkou, o které lze uvažovat při odůvodnění jejich slučitelnosti s vnitřním trhem, výjimka, s níž počítá čl. 107 odst. 3 písm. c) SFEU a podle níž lze považovat za slučitelné s vnitřním trhem podpory, které mají usnadnit rozvoj určitých hospodářských činností nebo hospodářských oblastí, pokud nemění podmínky obchodu v takové míře, jež by byla v rozporu se společným zájmem.
(87)
Jelikož se u předmětných podpor jedná o neoznámené podpory, je nutno pro použití této výjimky, aby byly v souladu s pravidly o státní podpoře, jež platila v okamžiku jejich poskytnutí. Podle údajů poskytnutých řeckými orgány trval předmětný režim od 30. června 1993 do 30. června 2003. Slučitelnost předmětného režimu s vnitřním trhem bude proto analyzována na základě předpisů o státní podpoře použitelných během tohoto období.
(88)
Jedním z důvodů, které vedly Komisi k zahájení řízení podle čl. 108 odst. 2 SFEU, je, že podpory se zdály být určeny pro podniky v obtížích. V této věci řecké orgány ve svém dopise ze dne 9. srpna 2004 uvedly, že kritérium „životaschopnosti po restrukturalizaci dluhů“ nemělo žádný vliv na celkové posouzení životaschopnosti podniku, které provedla úvěrová instituce, protože o způsobilosti k restrukturalizaci se rozhodovalo okamžitě po vypracování studie životaschopnosti. Toto tvrzení bylo opakováno v dopisech ze dne 15. a 29. března 2011 (viz 61. bod odůvodnění).
(89)
Komise se domnívá, že toto vysvětlení neumožňuje dospět k závěru, že podpory nebyly poskytovány podnikům v obtížích, protože se sice, jak tvrdí řecké orgány, o způsobilosti k restrukturalizaci dluhů rozhodovalo ihned po vypracování studie životaschopnosti, ale samotná studie byla zaměřena na výhledy životaschopnosti příjemců po provedení restrukturalizace dluhů, což znamená, že zájemci-příjemci se mohli nacházet v okamžiku provádění studie v potížích a přitom být do režimu zahrnuti, protože subjekt provádějící studii mohl odhadnout možnosti návratu k životaschopnosti po restrukturalizaci dluhů (Komise tento prvek ostatně zdůraznila ve 23. bodě odůvodnění svého rozhodnutí o zahájení řízení podle čl. 108 odst. 2 SFEU, protože se preambule vyhlášky č. 2045909/7931/0025 zmiňovala o nutnosti podpořit podniky prefektur Kastorie a Euboia, které čelí potížím s likviditou).
i) Předpisy použitelné na podpory na záchranu a restrukturalizaci podniků v obtížích během zvažovaného období
I. Období od 1. října 1993 do 31. prosince 1997
(90)
Podpory podnikům v obtížích podléhají určitému počtu pravidel. V okamžiku vstupu v platnost vyhlášky č. 69836/B1461 Komise prováděla politiku, na jejímž základě považovala v odvětví zemědělství tyto podpory za provozní, jež mohly být prohlášeny za slučitelné s vnitřním trhem pouze za splnění třech následujících podmínek:
a)
předmětné podpory se musely týkat finančních nákladů půjček uzavřených za účelem financování již provedených investic;
b)
kumulovaný grantový ekvivalent podpor případně poskytnutých u předem dojednaných půjček a předmětných podpor nesměl přesáhnout obecně přijímané míry, tj.:
i)
u investic na úrovni zemědělské prvovýroby: 35 nebo 75 % v znevýhodněných oblastech ve smyslu směrnice 75/268/EHS,
ii)
u investic na úrovni zpracování a uvádění na trh zemědělských produktů: 55 nebo 75 % v oblastech cíle 1 u projektů, které jsou v souladu s odvětvovými programy nebo jedním z cílů článku 1 nařízení (EHS) č. 866/90 (34), a 35 % (nebo 50 % v oblastech cíle 1) u ostatních projektů za podmínky, že nejsou vyloučeny z výběrových kritérií stanovených v bodě 2 přílohy rozhodnutí Komise 90/342/EHS ze dne 7. června 1990 o přijetí výběrových kritérií pro investice do zlepšení zpracovatelských a marketingových podmínek pro zemědělské a lesnické produkty (35) (či rozhodnutí 94/173/ES (36), které jej nahradilo);
c)
předmětné podpory musí následovat po úpravách sazeb nových půjček provedených za účelem zohlednění kolísání hodnoty peněz (výše podpor musí být nižší nebo se rovnat změně sazeb u nových půjček) a musí se týkat zemědělských hospodářství, u kterých existují záruky životaschopnosti, a to zejména v případech, kdy by finanční zátěž vyplývající ze stávajících půjček byla takové míry, že by u hospodářství existovalo riziko ohrožení či dokonce úpadku.
(91)
V dopise ze dne 9. srpna 2004 řecké orgány uvedly, že se vyhláška č. 69836/B1451 a její změněná znění týkají zpracovatelských podniků obecně, že tato vyhláška se nijak zvláště nezmiňuje o zpracovatelských podnicích odvětví zemědělství, které jsou pokryty nařízeními (EHS) č. 866/90, (ES) č. 951/97 a (ES) č. 1257/1999, že celé území země patří k cíli 1 a že podniky, které investovaly a získaly za tím účelem podporu od ministerstva zemědělství, rozvoje a výživy, nemohly využít restrukturalizace dluhů, protože se s tím nepočítalo. Pokud jde o celkový grantový ekvivalent restrukturalizace dluhů, dodávají, že drtivá většina podpor představovala nízké částky a že restrukturalizace dluhů se týká starých půjček, a tím pádem již provedených investic.
(92)
Upřesnění poskytnutá řeckými orgány v prvé řadě Komisi neumožňují vyloučit, že zpracovatelské podniky odvětví zemědělství nemohly být příjemci podpor na základě vyhlášky č. 69836/B1451 a jejích změněných znění, protože skutečnost, že dotyčné podniky nejsou zvláště zmiňovány, automaticky neznamená, že nepatří do obecné kategorie zpracovatelských podniků (průmyslových podniků), které spadají do oblasti působnosti vyhlášky.
(93)
Pokud jde o dodržení podmínek stanovených v 90. bodě odůvodnění, Komise zjišťuje, že vyhláška č. 69836/B1451 a její změněná znění pokrývala restrukturalizaci půjček, jež se mohly týkat jak investic, tak provozního kapitálu.
(94)
Pokud jde o restrukturalizaci půjček spojených s investiční činností, upřesnění poskytnutá řeckými orgány umožňují Komisi konstatovat, že podmínka stanovená v 90. bodě odůvodnění písm. a) je splněna, protože se tyto půjčky týkaly již provedených investic.
(95)
Komise může rovněž považovat druhou možnost podmínky stanovené v 90. bodě odůvodnění písm. c) za splněnou, protože podniky-příjemci musí být po restrukturalizaci dluhů životaschopné na základě posouzení provedeného finančními institucemi.
(96)
Komise ale nemůže na základě informací, které má k dispozici, dospět k závěru o nezpochybnitelném dodržení podmínky stanovené v 90. bodě odůvodnění písm. b), protože řecké orgány ve svém dopise ze dne 9. srpna 2004 upřesnily, že se na podniky zpracování a uvádění na trh zemědělských produktů vztahovala mimo jiné nařízení (EHS) č. 866/90 a (ES) č. 951/97 a že tato nařízení byla uplatněna při dodržení jejich ustanovení, což znamená, že podpory již mohly být poskytnuty ve výši maximální povolené míry stanovené dotyčnými nařízeními (75 % pro oblasti cíle 1, k nimž Řecko patří) a že uplatnění předmětného režimu v tomto konkrétním případě mohlo vést kvůli kumulování podpor k překročení této míry.
(97)
Pokud jde o restrukturalizaci půjček spojených s vytvořením provozního kapitálu, k provádění předmětného režimu také nemohlo dojít při dodržení všech podmínek stanovených v 90. bodě odůvodnění, protože první ze stanovených podmínek (písmeno a) výslovně stanoví, že půjčky musí být vázány na investice.
II. Období od 1. ledna 1998 do 30. června 2000
(98)
V roce 1997 byly podmínky stanovené v 90. bodě odůvodnění nahrazeny ustanoveními sdělení Komise s názvem „Pokyny Společenství pro státní podporu na záchranu a restrukturalizaci podniků v nesnázích“ (dále jen „pokyny z roku 1997“) (37). V bodě 4.4 dotyčných pokynů se stanoví, že „pokud jde o odvětví zemědělství, jsou [pokyny] použitelné od 1. ledna 1998 na nové státní podpory a na stávající podpory od stejného dne nebo, pokud Komise zahájila v těchto souvislostech vůči jednomu nebo více členských států řízení podle čl. 93 odst. 2 Smlouvy [o ES], ode dne přijetí konečného rozhodnutí Komisí na základě čl. 93 odst. 2 Smlouvy [o ES] týkajícího se dotyčného členského státu či členských států“.
(99)
Pokyny z roku 1997, které byly pro odvětví zemědělství zcela nové, stanovily mimo jiné toto:
a)
pokud jde o podpory na záchranu: poskytování podpor likvidity z akutních sociálních důvodů ve formě úvěrových záruk nebo splatných úvěrů se sazbou odpovídající tržní sazbě, v částce omezené na výši nezbytně nutnou k provozování podniku (např. pokrytí mzdových nákladů a zajištění běžného zásobování) a dobu rovněž nezbytně nutnou ke stanovení nezbytných a možných opatření na ozdravení, aniž by došlo k destabilizaci průmyslové nebo zemědělské situace v ostatních členských státech;
b)
pokud jde o podpory na restrukturalizaci: poskytování podpor spojených s prováděním restrukturalizačního plánu zaměřeného na omezení nebo nezvratné uzavření výrobních kapacit v případě nadbytečných strukturálních kapacit v odvětví (omezení kapacit musí být dodatečné ke každému omezení, ke kterému by došlo v případě neexistence podpory na restrukturalizaci) s jedinou výjimkou v případech, kdy by se rozhodnutí přijatá ve prospěch všech příjemců během následných dvanáctiměsíčních období netýkala celkově určitého množství produktu nepřesahujícího stanovený procentuální podíl na celkové roční produkci tohoto produktu v zemi (3 % u opatření cílených na určitou kategorii produktů nebo hospodářských subjektů a 1,5 % u opatření necílených).
(100)
Členské státy měly možnost požádat o provádění těchto zemědělských ustanovení namísto ustanovení stanovených pokyny z roku 1997 pro jiná odvětví než zemědělství, která spadala do oblasti jejich působnosti (pro tato jiná odvětví platila velmi přísná kritéria, a to zejména v oblasti restrukturalizačního plánu a příspěvku příjemce na restrukturalizaci - viz mimo jiné kapitola b) „nezemědělské odvětví“, body 109 až 121).
(101)
V dopise ze dne 9. srpna 2004 řecké orgány neposkytly žádnou informaci, která by Komisi umožnila konstatovat, že došlo k přizpůsobení režimu podpor těmto ustanovením a že během zvažovaného období byly proto podpory poskytovány za dodržení příslušných podmínek pokynů z roku 1997, nebo-li za dodržení buď podmínek popsaných výše v 99. bodě odůvodnění písm. b), nebo za dodržení podmínek stanovených pro jiná odvětví než zemědělství (předložení restrukturalizačního plánu s výhledem na návrat k životaschopnosti v přiměřené době a vycházejícímu z realistických předpokladů, se zmírněním dopadů podpor na konkurenční subjekty, při dodržení zásady jediné podpory, provázenému omezením kapacit v případě nadbytečných strukturálních kapacit v odvětví, zaručujícímu proporcionalitu mezi podporou a náklady na restrukturalizaci a výhodami z ní plynoucími a s pokrytím jejích sociálních nákladů).
III. Období od 1. července 2000 do 30. června 2003
(102)
Pokyny z roku 1997 byly nahrazeny dne 9. října 1999 pokyny Společenství o státní podpoře na záchranu a restrukturalizaci podniků v nesnázích (dále jen „pokyny z roku 1999“) (38). V bodě 6.3 pokynů z roku 1999 je uvedeno, že „členské státy musí upravit své stávající režimy podpory na záchranu a restrukturalizaci, které mají zůstat v platnosti po 30. červnu 2000, aby je přizpůsobily … pokynům … po tomto dnu“. Kromě toho, „aby Komise mohla kontrolovat postup úprav, členské státy jí musí předložit seznam těchto režimů do 31. prosince 1999. Následně jí musí, v každém případě do 30. června 2000, poskytnout informace postačující k tomu, aby jí umožnily kontrolovat, zda jsou režimy skutečně upraveny v souladu s … pokyny“.
(103)
Pokyny z roku 1999 obsahovaly rovněž zvláštní kapitolu věnovanou restrukturalizaci podniků v obtížích v odvětví zemědělství. V porovnání s kapitolou pokynů z roku 1997 definovala tato kapitola nadbytečnou strukturální kapacitu odvětví, omezila výjimku uvedenou v 99. bodě odůvodnění písm. b) na podniky prvovýroby (což znamená, že pododvětví zpracování a uvádění na trh zemědělských produktů automaticky podléhalo povinnosti snížení kapacit) a učinila platnou zásadu jediné podpory, podle níž podpory na restrukturalizaci mohou být poskytnuty pouze jednou.
(104)
V dopise ze dne 9. srpna 2004 řecké orgány neposkytly žádnou informaci, která by Komisi umožnila konstatovat, že došlo k přizpůsobení režimu podpor těmto ustanovením a že během zvažovaného období byly proto podpory poskytovány za dodržení příslušných podmínek pokynů z roku 1999, nebo-li po předložení restrukturalizačního plánu stanovujícímu zejména omezení kapacit v případě nadbytečných strukturálních kapacit a případně omezenou výjimku uvedenou ve 103. bodě odůvodnění, a to na základě zásady jediné podpory.
ii) Záležitost záruk
(105)
Další oblast, kvůli které Komise zahájila řízení podle čl. 108 odst. 2 SFEU, je otázka slučitelnosti podpor poskytnutých formou záruk. Řecké orgány ve svém dopise ze dne 9. srpna 2004 vyjádřily několik připomínek (viz 57. bod odůvodnění písm. c) a g)). Komise soudí, že tyto připomínky vyžadují následující poznámky:
a)
pokud jde o písmeno c), skutečnost, že poskytnutí záruky provázejí přísné podmínky, sama o sobě neznamená nepřítomnost státní podpory: pravidla použitelná během trvání předmětného režimu a uvedená v dopisech členským státům SG(89) D/4328 ze dne 5. dubna 1989 a SG(89) D/12772 ze dne 12. října 1989 a rovněž v bodě č. 38 sdělení Komise členským státům o použití článků 92 a 93 Smlouvy a článku 5 směrnice Komise 80/723/EHS na veřejné podniky v odvětví průmyslu (39) naopak jasně stanoví, že „[…] každá záruka poskytnutá státem přímo nebo prostřednictvím jím pověřených finančních institucí spadá do působnosti čl. 92 odst. 1 Smlouvy o ES“, a vyžadují uplatnění podmínek, které mohou vést až k likvidaci podniku; výše uvedené dopisy byly sice v roce 2000 nahrazeny sdělením o použití článků 87 a 88 Smlouvy o ES na státní podpory ve formě záruk, jež počítalo se scénářem, který umožňuje dospět k závěru o nepřítomnosti státní podpory, ale řecké orgány ve svém dopise ze dne 9. srpna 2004 neposkytly žádné informace, jež by umožnily dospět k závěru, že poskytnuté záruky lze zahrnout do tohoto scénáře;
b)
i v případě, kdy by řecké orgány poskytly informace za účelem prokázání, že poskytnuté záruky spadají do scénáře o nepřítomnosti podpory, Komise by tento scénář nemohla schválit už jenom proto, že jej lze použít pouze, pokud podniky-příjemci nejsou ve finančních obtížích;
c)
pokud jde o písm. g), skutečnost, že záruka nepokrývá některé náklady, nepředstavuje v žádném případě důkaz o dodržení všech podmínek, které umožňují dospět k závěru o slučitelnosti podpory obsažené v poskytnutí záruky s vnitřním trhem; navíc je nutno konstatovat, že žádná z informací poskytnutých řeckými orgány v jejich dopise ze dne 9. srpna 2004 nepotvrzuje jejich dodržení.
(106)
Po tomto upřesnění Komise spíše soudí, že záruky představovaly během trvání předmětného režimu jeden z prvků souboru nástrojů poskytování podpor podnikům v obtížích, a jejich slučitelnost je proto spojena se slučitelností celého procesu restrukturalizace, k němuž, jak dostatečně ukazuje analýza v 94. až 104. bodě odůvodnění, řecké orgány neposkytly žádné informace, jež by umožnily Komisi zbavit se pochyb, jež vyjádřila při zahájení řízení podle čl. 108 odst. 2 SFEU (tyto úvahy ohledně záruk platí pro všechna tři řízení uvedená v tomto rozhodnutí a pro všechna uváděná odvětví s výjimkou záruk stanovených vyhláškou 2/82257/0025/18.12.2000, které budou předmětem odděleného přezkumu vzhledem k použitému kritériu životaschopnosti, tj. životaschopnosti před restrukturalizací dluhů).
(107)
Ostatní tvrzení rozváděná řeckými orgány v jejich dopise ze dne 9. srpna 2004 (použitá úroková sazba, záležitost existence či neexistence dodatečných výdajů vyvolaných vyhláškami tvořícími právní základ režimu, periodicita úroků) nepřinášejí žádné skutečnosti, které by mohly změnit výše vysvětlené stanovisko Komise.
(108)
Protože informace poskytnuté řeckými orgány neumožňují odstranit pochyby vyjádřené při zahájení řízení podle čl. 108 odst. 2 SFEU, může Komise pouze dospět k závěru o neslučitelnosti předmětného režimu se společným trhem.
b) Nezemědělské odvětví
(109)
Stejně jak tomu učinila pro odvětví zemědělství, musí Komise analyzovat předmětné podpory na základě pravidel použitelných pro státní podpory na záchranu a restrukturalizaci podniků v obtížích.
(110)
V okamžiku vstupu v platnost vyhlášky č. 69836/B1461, tj. 1. října 1993, byla dotyčná pravidla stanovena v osmé zprávě o politice hospodářské soutěže, a to zejména v bodech č. 177, 227 a 228 této zprávy.
(111)
Bod č. 117 zprávy uvádí, že v případě, kdy se mohou opatření na záchranu ukázat jako nutná pro poskytnutí odkladu, během nějž začnou být prováděna dlouhodobá řešení obtíží daného podniku, nesmí být těchto opatření využito k tomu, aby se zabránilo nutným snížením kapacit, a smí se jich proto použít pouze v případech, kdy jsou nutná pro vyřešení akutních sociálních potíží.
(112)
Bod č. 227 zprávy upřesňuje, že podpory na záchranu lze z hlediska Smlouvy odůvodnit, pokud jsou vázány na restrukturalizaci prováděnou s cílem trvale konsolidovat situaci dotyčných podniků a/nebo regionů v obtížích a pokud mají dostatečně regionální nebo odvětvovou povahu, aby bylo možno posoudit jejich dopady.
(113)
Bod č. 228 zprávy upřesňuje podrobněji stanovisko Komise ohledně podpor na záchranu a stanoví, co mají představovat „průvodní podpory“.
(114)
Podpory na záchranu musí:
a)
spočívat v podporách likvidity formou úvěrových záruk nebo záruk za splatné úvěry s úrokovou sazbou rovnající se sazbě tržní;
b)
omezit se ve své výši na částku nezbytně nutnou pro další zajištění mzdových nákladů a běžného zásobování;
c)
být vypláceny pouze po dobu nutnou (obvykle šestiměsíční) na určení nezbytných a možných opatření ozdravění;
d)
být odůvodněny akutními sociálními potížemi, aniž by zachování podniku, jež umožňují, vedlo k destabilizaci průmyslové situace v ostatních členských státech.
(115)
Průvodní podpory musí být úzce podmíněny provedením řádně strukturovaného programu restrukturalizace/přeměny činnosti schopným skutečně obnovit v dlouhodobém výhledu konkurenceschopnost předmětné produkce a musí být omezeny na míru a výši nezbytně nutné k zajištění rovnováhy podniku během nevyhnutelného přechodného období do doby, než podobný program přinese své výsledky, což znamená období značně omezené a s dostatečnou sestupností.
(116)
Tyto podmínky byly nahrazeny pokyny Společenství o státní podpoře na záchranu a restrukturalizaci podniků v nesnázích z roku 1994 (40), které vstoupily v platnost dne 23. prosince 1994 (dále jen „pokyny z roku 1994“), následně pokyny z roku 1997, které vstoupily v platnost dne 1. ledna 1998, a konečně pokyny z roku 1999, které se staly použitelnými počínaje 1. červencem 2000, a to při zohlednění období na přizpůsobení režimů podpory poskytnutého členským státům (viz 98. a 102. bod odůvodnění).
(117)
Pokyny z roku 1994 potvrzují politiku prováděnou Komisí v oblasti podpor na záchranu (viz 114. bod odůvodnění) a definují přesněji obsah a důsledky restrukturalizačních plánů, které se mají předkládat (výhledy na návrat k životaschopnosti v přiměřené době na základě realistických předpokladů, zmírnění dopadů podpor na konkurenční subjekty, zásada jediné podpory, snížení kapacit v případě nadbytečných strukturálních kapacit dotyčného odvětví, proporcionalita mezi podporou a náklady a výhodami restrukturalizace, pokrytí sociálních nákladů restrukturalizace).
(118)
V nezemědělském odvětví potvrzují pokyny z roku 1997, které jsou výsledkem pravidelného přezkumu politiky prováděné Komisí v oblasti záchrany a restrukturalizace podniků v obtížích, obsah pokynů z roku 1994.
(119)
Pokyny z roku 1999 zpřísňují podmínky poskytování podpor na záchranu tím, že zavádějí přesnou lhůtu pro předložení restrukturalizačního plánu. V oblasti restrukturalizace jsou přísnější zejména s ohledem na malé a střední podniky a stanoví možnost požadovat snížení kapacit i v případě, kdy v odvětví nadbytečné strukturální kapacity neexistují.
(120)
Vzhledem k tomu, že vysvětlení poskytnutá řeckými orgány v jejich dopise ze dne 9. srpna 2004 platí jak pro odvětví zemědělství, tak pro nezemědělské odvětví, může Komise jen konstatovat, stejně jak to již učinila pro odvětví zemědělství, že žádná z informací poskytnutých řeckými orgány neumožňuje zjistit, zda byly dodrženy různé podmínky stanovené v pokynech z roku 1994, 1997 a 1999 (stačí jen uvést, že nic nenasvědčuje tomu, že by podniky-příjemci předložily jakýkoli restrukturalizační plán obsahující nutná kompenzační opatření). Toto zjištění platí rovněž pro dodržení ustanovení popsaných v osmé zprávě o politice hospodářské soutěže.
(121)
Bez podkladů, které by potvrzovaly dodržení výše uvedených podmínek, není Komise schopna zjistit, zda podpory byly poskytnuty následně po předložení restrukturalizačního plánu vykazujícího všechny náležitosti stanovené v různých výše zmíněných předpisech (k nimž patří zejména výhledy na návrat k životaschopnosti v přiměřené době na základě realistických předpokladů, zmírnění dopadů podpor na konkurenční subjekty, zásada jediné podpory, snížení kapacit, proporcionalita mezi podporou a náklady a výhodami restrukturalizace a pokrytí sociálních nákladů restrukturalizace). Nemůže se proto zbavit pochyb, jež vyjádřila při zahájení řízení podle čl. 108 odst. 2 SFEU, a může tak dospět pouze k závěru o neslučitelnosti předmětného režimu se společným trhem.
V.II.2 PODPORY PODNIKŮM PREFEKTUR FLORINA A KILKIS, JEŽ BYLY PŘEDMĚTEM DRUHÉHO ROZHODNUTÍ O ZAHÁJENÍ ŘÍZENÍ
a) Odvětví zemědělství
(122)
V dopise ze dne 18. srpna 2005 řecké orgány uvedly, že základní vyhláška, jíž se řídí poskytování podpor (vyhláška č. 66336/B.1398/1993), odkazuje na průmyslové podniky a podniky řemeslné výroby a že se její ustanovení netýkala žádného zemědělského podniku.
(123)
Komise bere na vědomí tato upřesnění a soudí proto, že nemusí analyzovat předmětný režim na základě pravidel o státní podpoře platných pro odvětví zemědělství v okamžiku poskytnutí podpor.
b) Nezemědělské odvětví
(124)
Komise, jež se při zahájení řízení domnívala, že režim byl plánován pro podniky v obtížích, jelikož vyhláška č. 66336/B.1398/1993 stanoví, že podniky musí být po restrukturalizaci životaschopné (což neumožňovalo vyloučit obtížný stav v okamžiku rozhodnutí o způsobilosti pro získání podpory), musí přezkoumat slučitelnost předmětných podpor na základě pravidel, která platila pro podpory na záchranu a restrukturalizaci podniků v obtížích v okamžiku jejich poskytnutí.
(125)
Pravidla, jež platila pro záchranu a restrukturalizaci podniků v obtížích v okamžiku poskytnutí předmětných podpor, byla postupně ustanovení bodů č. 177, 227 a 228 osmé zprávy o politice hospodářské soutěže, pokyny z roku 1994 a pokyny z roku 1997.
(126)
Pokud jde o dodržení ustanovení bodů č. 177, 227 a 228 osmé zprávy o politice hospodářské soutěže, pokynů z roku 1994 a pokynů z roku 1997, poskytly řecké orgány ve svém dopise ze dne 18. srpna 2005 stejná vysvětlení jako v případě zdůvodnění poskytnutí podpor v prefekturách Kastorie a Euboia (tvrzení řeckých orgánů popsaná v 57. bodě odůvodnění písm. a) až f) jsou již uvedena v 56. bodě odůvodnění písm. a) až e)). Analýza provedená Komisí v 110. až 121. bodě odůvodnění je proto v tomto konkrétním případě nadále platná, což znamená, že Komise není schopna se zbavit pochyb, jež vyjádřila při zahájení řízení podle čl. 108 odst. 2 SFEU, a že může dojít pouze k závěru o neslučitelnosti předmětného režimu se společným trhem.
(127)
V dopise ze dne 18. srpna 2005 se řecké orgány rovněž pokusily zdůvodnit předmětné podpory skutečností, že prefektury Florina a Kilkis sousedí s bývalou jugoslávskou republikou Makedonií a že místní podniky velmi trpěly nestabilitou a válečným stavem v regionu.
(128)
Kvůli tomuto odkazu na mimořádné události by snad bylo možno uplatnit výjimku stanovenou v čl. 107 odst. 2 písm. b) SFEU, podle níž jsou s vnitřním trhem slučitelné podpory určené k náhradě škod způsobených přírodními pohromami nebo jinými mimořádnými událostmi. Řecké orgány ovšem neposkytly žádný prvek analýzy, který by dokládal zmiňované potíže podniků obou prefektur a příčinnou souvislost s nestabilitou v regionu vyvolanou událostmi v Jugoslávii. Komise kromě toho nemá k dispozici informace, jež by mohly dokládat, že by se události zmiňované řeckými orgány mohly projevovat po celou dobu trvání režimu. Komise si konečně také klade otázku, proč se režim týkal jen některých odvětví hospodářství obou prefektur, když by zmiňované události měly mít logicky dopad na všechny místní podniky ve všech odvětvích.
(129)
Vzhledem k těmto skutečnostem Komise také nechápe, jak by předmětný režim podpor mohl být způsobilý pro uplatnění výjimky stanovené čl. 107 odst. 2 písm. b) SFEU. Může proto opět dojít pouze k závěru o neslučitelnosti předmětného režimu se společným trhem.
V.II.3 PODPORY TÝKAJÍCÍ SE PREFEKTUR RHODOPE, EVROS, XANTHI A DODECANESE, KTERÉ BYLY PŘEDMĚTEM TŘETÍHO ROZHODNUTÍ O ZAHÁJENÍ ŘÍZENÍ
(130)
Vzhledem k tomu, že Komise ve svém rozhodnutí o zahájení řízení uvedla, že na základě informací, které má k dispozici, nemůže rozhodnout, zda obě vyhlášky z roku 1989 a následující, které jsou uvedeny ve výše uvedeném 50. až 52. bodě odůvodnění, představují nezávislý režim podpor nebo zda se jedná o nedílnou součást celkového systému analyzovaného v různých zahájených řízeních, a vzhledem k tomu, že řecké orgány ve svém dopise ze dne 10. května 2006 neposkytly v tomto ohledu žádné vysvětlení, bude slučitelnost podpor stanovených vyhláškami s vnitřním trhem přezkoumána odděleně. Záruky stanovené vyhláškou č. 2/82257/0025/18.12.2000 (viz 49. bod odůvodnění) budou rovněž předmětem odděleného přezkumu, protože tato vyhláška stanoví, že podniky-příjemci musí být povinně životaschopné a nikoli životaschopné až po restrukturalizaci, jak je tomu v ostatních uváděných případech.
(131)
Pokud jde o vyhlášky uvedené ve 44. až 52. bodě odůvodnění, bude se analýza skládat ze dvou základních oblastí, a to zemědělské a nezemědělské, jak tomu bylo také v případě režimů, jichž se týkala dvě první rozhodnutí o zahájení řízení, přičemž nezemědělská oblast bude rozdělena na několik částí: odvětví průmyslu, hotelových služeb a řemeslné výroby na jedné straně a odvětví loďařství na straně druhé. Odvětví těžby, které bylo rovněž zahrnuto do rozhodnutí o zahájení řízení podle čl. 108 odst. 2 SFEU, zde nebude nadále projednáváno, protože řecké orgány ve svých dopisech ze dne 15. a 29. března 2011 uvedly, že dotyčná těžební činnost se týkala těžby mramoru a kamene, čímž dotyčné podniky spadají do rámce analýzy podpor poskytnutých odvětví průmyslu.
a) Odvětví zemědělství
(132)
Komise musí režim přezkoumat na základě pravidel použitelných na státní podporu na záchranu a restrukturalizaci podniků v obtížích, která platila v okamžiku, kdy byla podpora poskytnuta.
(133)
Pokud jde o odvětví zemědělství, byla příslušná pravidla zdůrazněna v 90. a 98. až 103. bodě odůvodnění. Vzhledem k tomu, že platnost dotyčného režimu skončila dne 31. prosince 2005, je nutno přidat k seznamu použitelných předpisů pokyny Společenství pro státní podporu na záchranu a restrukturalizaci podniků v obtížích (41) z roku 2004 (dále jen „pokyny z roku 2004“); pokyny z roku 2004 vstoupily v platnost dne 10. října 2004 a zpřísnily podmínky stanovené pokyny z roku 1999 (zejména opět potvrdily, že příspěvek příjemce k restrukturalizaci musí být skutečný a nezávislý na podpoře). Navíc vzhledem k povaze příjemců (hospodářství s průmyslových chovem zvířat a hospodářství zaměřená na produkci mléka) je oprávněné se domnívat, že režim mohl zahrnovat jak prvovýrobu (pouze chov zvířat), tak zpracování a uvádění na trh (např. hospodářství se zpracovatelskou linkou přímo na místě).
(134)
Pokud jde o soulad s vlastními podmínkami, Komise se domnívá, že ministerská vyhláška č. 1648/B22 ze dne 13. ledna 1994 a její následná změněná znění zavedla restrukturalizaci půjček, kterou bylo možno využít pro investování nebo vytvoření provozního kapitálu.
(135)
Pokud jde o restrukturalizaci půjček vázanou na investice, řecké orgány ve svém dopise ze dne 10. května 2006 neposkytly žádné informace, jež by Komisi umožnily potvrdit, že restrukturované půjčky byly skutečně vázány na již provedené investice. Komise proto nemůže konstatovat, že byla splněna podmínka stanovená v 90. bodě odůvodnění písm. a).
(136)
Na základě dostupných informací není Komise podobně schopna dospět k nezpochybnitelnému závěru, že došlo k dodržení podmínky stanovené v 90. bodě odůvodnění písm. b), protože řecké orgány neposkytly v tomto ohledu ve svém dopise ze dne 10. května 2006 žádné podrobnosti.
(137)
S ohledem na požadavek stanovený v 90. bodě odůvodnění písm. c), Komise soudí, že došlo ke splnění druhé možnosti, protože podniky-příjemci musely být životaschopnými po restrukturalizaci, a to na základě posouzení vypracovaného bankami.
(138)
Pokud jde o restrukturalizaci půjček vázanou na vytvoření provozního kapitálu, dotyčný režim nemohl být uplatněn v souladu se všemi podmínkami stanovenými v 90. bodě odůvodnění, protože první požadavek (90. bod odůvodnění písm. a)) výslovně stanoví, že půjčky musí být vázány na investice.
(139)
Pokud jde o podporu poskytovanou od 1. ledna 1998 až do vstupu v platnost pokynů z roku 1994, platí analýza provedená v 98. až 104. bodě odůvodnění také pro podstatu tohoto konkrétního případu, protože řecké orgány ve svém dopise ze dne 10. května 2006 neposkytly žádnou informaci, jež by Komisi umožnila potvrdit, že byl za účelem získání předmětné podpory předložen jakýkoli restrukturalizační plán provázený povinným příspěvkem.
(140)
Pokud jde konečně o podporu poskytovanou ode dne vstupu v platnost pokynů z roku 2004, může Komise pouze poznamenat, že řecké orgány ve svém dopise ze dne 10. května nepředložily žádné skutečnosti, jež by Komisi umožnily potvrdit, že byl za účelem obdržení dotyčné podpory předložen restrukturalizační plán provázený povinným vlastním příspěvkem. Komise proto není schopna zbavit se všech pochyb vyjádřených při zahájení řízení podle čl. 108 odst. 2 Smlouvy, a je proto nucena dospět k závěru o neslučitelnosti předmětného režimu se společným trhem.
(141)
V dopise ze dne 10. května se řecké orgány pokusily odůvodnit předmětnou podporu válečným stavem v sousedních regionech. Řecko vyjádřilo názor, že tyto okolnosti učinily podporu způsobilou pro výjimku podle čl. 107 odst. 3 písm. a) a c) Smlouvy (viz 59. bod odůvodnění písm. a)).
(142)
Komise nemůže přijmout tento názor z několika důvodů:
a)
z hlediska předpisů je existence konfliktu považována za mimořádnou událost, jež může spadat pouze pod čl. 107 odst. 2 písm. b) Smlouvy, podle kterého jsou slučitelné s vnitřním trhem podpory určené k náhradě škod způsobených přírodními pohromami nebo jinými mimořádnými událostmi;
b)
v odvětví zemědělství je slučitelnost opatření podpory posuzována na základě výjimky stanovené v čl. 107 odst. 3 písm. c) Smlouvy, který stanoví, že za slučitelné s vnitřním trhem mohou být považovány podpory, které mají usnadnit rozvoj určitých hospodářských činností nebo hospodářských oblastí, pokud nemění podmínky obchodu v takové míře, jež by byla v rozporu se společným zájmem, a ne na základě výjimky stanovené v čl. 107 odst. 3 písm. a) Smlouvy, který stanoví, že za slučitelné s vnitřním trhem mohou být považovány podpory, které mají napomáhat hospodářskému rozvoji oblastí s mimořádně nízkou životní úrovní nebo s vysokou nezaměstnaností, jakož i rozvoji regionů uvedených v článku 349 (42) s ohledem na jejich strukturální, hospodářskou a sociální situaci;
c)
aby byla tato výjimka použitelná, bylo by nutno, aby podpora byla poskytnuta v souladu s pravidly, jimiž se řídí podpory na záchranu a restrukturalizaci podniků v obtížích, k čemuž, jak je doloženo výše, nedošlo.
(143)
Komise není schopna zjistit, zda nelze použít čl. 107 odst. 2 písm. b) Smlouvy, a to z těchto důvodů:
a)
v dopise ze dne 10. května 2006 řecké orgány sice oprávněně zdůraznily, že během období provádění režimu byl v dotyčných prefekturách jak celkový HDP, tak HDP na obyvatele nižší než v ostatních regionech země, ale zároveň uvedly, že HDP zaznamenal během stejného období určitý růst, což dokládá, že válečný stav v sousedních regionech neměl na hospodářství dotčených oblastí katastrofální dopad;
b)
jak dokládá popis právního základu režimu, k několika jeho změnám došlo téměř deset let po ukončení bojů v sousedních regionech, a nelze proto soudit, že Řecko bylo nuceno zasáhnout kvůli válečnému stavu v příhraničních oblastech a že existovala příčinná souvislost mezi tímto stavem a potížemi podniků (jako příklad stačí uvést tuto poznámku: ministerská vyhláška č. 2/64046/0025/2003 ze dne 28. října 2004 uvedená ve 48. bodě odůvodnění zahrnuje půjčky, které si mohly brát průmyslové podniky, tj. případně podniky s průmyslovým chovem zvířat, až do 31. prosince 2004).
(144)
Pokud jde o ostatní tvrzení řeckých orgánů v jejich dopise ze dne 10. května 2006, Komise zdůrazňuje následující (s výjimkou písm. b) platí tyto poznámky pro všechna odvětví, na něž se vztahuje zahájené řízení):
a)
potíže jako nedostatek dynamiky na místních trzích nebo pokles poptávky nelze řešit pomocí podpory poskytované podnikům v obtížích, aniž by se přistoupilo k jejich restrukturalizaci. Vhodnější způsob pomoci představují strukturální opatření;
b)
podíl produkce masa v dotyčných prefekturách na celkové řecké produkci nemá vůbec žádný vztah s rizikem narušení hospodářské soutěže, které představuje podpora poskytnutá mimo stanovený předpisový rámec (v tomto konkrétním případě se jedná o podporu poskytnutou podnikům v obtížích bez restrukturalizačního plánu); podle judikatury Soudního dvora, pokud finanční podpora poskytnutá členským státem posílí postavení určitého podniku ve srovnání s ostatními podniky zapojenými do hospodářské soutěže (což je podstatou tohoto konkrétního případu), může tato podpora představovat konkurenční zvýhodnění vůči ostatním podnikům, které nejsou příjemci této pomoci (43);
c)
záležitost životaschopnosti podniků ve smyslu stanoveném oběma ministerskými vyhláškami z roku 1989 bude řešena v tomto rozhodnutí níže;
d)
tvrzení, podle nějž účet zřízený zákonem č. 128/75 nepředstavuje státní prostředek, bylo vyřešeno v 82. bodě odůvodnění písm. d).
(145)
Vzhledem k těmto důvodům je Komise nucena dospět k závěru o neslučitelnosti předmětného režimu s vnitřním trhem.
b) Odvětví průmyslu, řemeslné výroby a hotelových služeb
(146)
Komise musí přezkoumat předmětný režim z hlediska pravidel, kterými se řídí podpory na záchranu a restrukturalizaci podniků v obtížích.
(147)
Stejně jako v případě podpor, jichž se týkala první dvě řízení, platila pro záchranu a restrukturalizaci podniků v obtížích v době poskytnutí předmětné podpory pravidla stanovená postupně body č. 177, 227 a 228 osmé zprávy o politice hospodářské soutěže a pokyny z roku 1994, 1997 a 1999. Ve zkoumaném případě je k tomuto seznamu nutno přidat pokyny z roku 2004, protože v některých prefekturách skončilo provádění režimu k 31. prosinci 2005.
(148)
Informace poskytnuté řeckými orgány v jejich dopise ze dne 10. května 2006 a uvedené v 59. bodě odůvodnění neobsahovaly žádné podrobnosti ohledně dodržení pravidel, kterými se řídí záchrana a restrukturalizace podniků v obtížích. Komise proto není schopna ověřit, zda byly dodrženy body 177, 227 a 228 osmé zprávy o politice hospodářské soutěže a pokyny z roku 1994, 1997, 1999 a 2004.
(149)
Komise proto není schopna zbavit se všech pochyb vyjádřených při zahájení řízení podle čl. 108 odst. 2 Smlouvy a je proto nucena dospět k závěru o neslučitelnosti předmětného režimu se společným trhem.
c) Odvětví loďařství
(150)
Slučitelnost předmětného režimu s vnitřním trhem bude posuzována ze dvou hledisek, protože pojem „odvětví loďařství“ zahrnuje jak stavbu lodí, tak lodní přepravu.
(151)
Komise musí přezkoumat předmětný režim z hlediska pravidel, kterými se řídí podpory na záchranu a restrukturalizaci podniků v obtížích.
(152)
Pokud jde o stavbu lodí, platily pro záchranu a restrukturalizaci podniků v obtížích od vstupu v platnost ministerské vyhlášky č. 1648/B.22 ze dne 13. ledna 1994 tyto předpisy:
a)
do 31. prosince 1998: směrnice Rady 90/684/EHS ze dne 21. prosince 1990 o podporách na stavbu lodí (44);
b)
od 1. ledna 1999 do 31. prosince 2003: nařízení Rady (ES) č. 1540/98 ze dne 29. června 1998 o nových pravidlech pro podporu na stavbu lodí (45);
c)
od 1. ledna 2004: rámec pro státní podporu na stavbu lodí (46).
(153)
Ve svém dopise ze dne 10. května 2006 řecké orgány nepředložily žádnou informaci, která by Komisi umožnila dospět k závěru, že předmětný režim podpory byl prováděn v souladu s pravidly platnými pro záchranu a restrukturalizaci podniků v obtížích tohoto odvětví. Komise proto není schopna zbavit se všech pochyb vyjádřených při zahájení řízení podle čl. 108 odst. 2 Smlouvy a je proto nucena dospět k závěru o neslučitelnosti předmětného režimu s vnitřním trhem.
(154)
Pokud jde o námořní přepravu, musí Komise podobně přezkoumat předmětný režim z hlediska pravidel, kterými se řídí podpory na záchranu a restrukturalizaci podniků v obtížích.
(155)
Od vstupu v platnost ministerské vyhlášky č. 1648/B.22 ze dne 13. ledna 1994 platily a nadále platí pro záchranu a restrukturalizaci podniků v obtížích v odvětví loďařství tyto předpisy:
a)
finanční a daňová opatření ohledně využívání plavidel registrovaných ve Společenství (47);
b)
pokyny Společenství ke státní podpoře v námořní dopravě z roku 1997 (48);
c)
pokyny Společenství ke státní podpoře v námořní dopravě z roku 2004 (49).
(156)
Ve svém dopise ze dne 10. května 2006 řecké orgány opět nepředložily žádnou informaci, která by Komisi umožnila dospět k závěru, že předmětný režim podpory byl prováděn v souladu s pravidly platnými pro záchranu a restrukturalizaci podniků v obtížích tohoto odvětví. Komise proto není schopna zbavit se pochyb vyjádřených při zahájení řízení podle čl. 108 odst. 2 Smlouvy a je proto nucena dospět k závěru o neslučitelnosti předmětného režimu s vnitřním trhem.
d) Podpory poskytnuté v prefekturách Lesbos, Samos, Chios a Dodecanese, kterých se rovněž týkalo třetí rozhodnutí o zahájení řízení
(157)
Protože Komise neměla dostatečné informace, posoudila v rámci řízení podle čl. 108 odst. 2 Smlouvy dva předpoklady:
a)
podpora poskytnutá na základě ministerské vyhlášky č. 2041901 ze dne 16. května 1989 a ministerské vyhlášky č. 2078809 ze dne 10. října 1989 a jejich pozměněných znění spadala do stejného rámce jako byl rámec stanovený vyhláškami uvedenými ve 44. až 48. bodě odůvodnění;
b)
podpora byla součástí systému financování, který nebyl postaven na stejných základech.
(158)
V dopise ze dne 10. května 2006 řecké orgány prohlásily, že obě ministerské vyhlášky vydané v roce 1989 stanovily, že podniky musí být životaschopné před a po restrukturalizaci svých dluhů. Komise toto prohlášení nemůže přijmout, protože se po přezkumu ukazuje, že ani jedna z obou dotyčných vyhlášek neříká, že podniky musely být životaschopné před a po restrukturalizaci dluhů. Komise proto posoudí slučitelnost podpory stanové oběma vyhláškami a jejich pozměněnými zněními nejenom na základě předpokladů uvedených ve 157. bodě odůvodnění, ale také s tím, že u druhého předpokladu nevyloučí možnost, že tato podpora mohla být poskytována podnikům v obtížích.
(159)
Pokud jde o první předpoklad uvedený ve 157. bodě odůvodnění, Komise je nucena dospět k závěru, že v případě, pokud obě ministerské vyhlášky vydané v roce 1989 a jejich pozměněná znění spadají do stejného rámce, jako byl rámec stanovený ministerskými vyhláškami uvedenými ve 44. až 48. bodě odůvodnění, zůstává v platnosti analýza provedená ve 146. až 149. bodě odůvodnění, a protože vysvětlení podaná řeckými orgány v jejich dopise ze dne 10. května 2006 neodstraňují pochyby vyjádřené při zahájení řízení podle čl. 108 odst. 2 Smlouvy, je Komise nucena dospět k závěru o neslučitelnosti předmětného režimu s vnitřním trhem.
(160)
Pokud jde o druhý předpoklad, je nutno zvážit dva scénáře: podpora byla poskytnuta podnikům v obtížích nebo byla poskytnuta podnikům životaschopným.
(161)
V případě prvního scénáře zůstává platná analýza provedená ve 146. až 149. bodě odůvodnění, přičemž vysvětlení podaná řeckými orgány v jejich dopise ze dne 10. května 2006 neodstraňují pochyby vyjádřené při zahájení řízení podle čl. 108 odst. 2 Smlouvy, a Komise je proto nucena dospět k závěru o neslučitelnosti předmětného režimu s vnitřním trhem.
(162)
V případě druhého scénáře Komise rovněž poznamenává, že vysvětlení podaná řeckými orgány v jejich dopisech ze dne 10. května 2006, 15. března 2011 a 29. března 2011 neumožňují zjistit, zda provozní kapitál vytvořený využitím dotovaných půjček financoval způsobilé investice ve smyslu předpisů Unie v oblasti regionální podpory (od vstupu v platnost ministerské vyhlášky č. 2041901 ze dne 16. května 1989 platily jako předpisy sdělení Komise o metodě použití čl. 92 odst. 3 písm. a) a c) na regionální podporu (50) a následně pokyny k regionální podpoře z roku 1998 (51)). Komise je proto nucena dospět k závěru o neslučitelnosti předmětného režimu s vnitrním trhem.
(163)
V případě, že tento provozní kapitál nefinancoval způsobilé investice ve smyslu stanoveném předpisy Unie v oblasti regionální podpory, musí Komise přezkoumat, zda nelze podporu poskytnutou na vytvoření tohoto kapitálu, která by tak představovala podporu na provoz, prohlásit za slučitelnou na základě příslušných ustanovení předpisů Unie v oblasti regionální podpory. V tomto ohledu si Komise přeje zdůraznit, že přísluší dotyčnému členskému státu za účelem splnění jeho povinnosti spolupráce s Komisí poskytnout všechny poznatky, aby bylo Komisi umožněno ověřit slučitelnost předmětné podpory (52). Protože informace v různých dopisech zaslaných řeckými orgány neumožnily Komisi ověřit soulad s ustanoveními předpisů Unie v oblasti regionální podpory, může Komise dospět pouze k závěru o neslučitelnosti předmětného režimu s vnitřním trhem.
(164)
Záruku poskytnutou na základě vyhlášky č. 2/82257/0025 ze dne 18. prosince 2000 nelze považovat za nástroj pomoci při restrukturalizaci podniku v obtížích, jako je tomu v případě ostatních vyhlášek, jichž se toto rozhodnutí týká, protože ministerská vyhláška č. 2/82257/0025 stanoví, že záruka může být poskytnuta pouze životaschopným podnikům a ne podnikům, které se stanou životaschopnými až po restrukturalizaci dluhů. Tuto záruku je proto nutno přezkoumat podle použitelných předpisů o státní podpoře.
(165)
Od vstupu v platnost ministerské vyhlášky č. 2/82257/0025 ze dne 18. prosince 2000 se záruky až do 31. prosince 2005 (ukončení provádění režimu) řídily sdělením z roku 2000.
(166)
Sdělení z roku 2000 stanoví, že Komise musí posuzovat slučitelnost podpory vázané na poskytnutí záruky na základě předpisů platných pro jiné formy podpory, a uvádí různé rámce a pokyny použitelné v dotyčných odvětvích. Záruku lze navíc pouze přijmout, pokud je její využití smluvně vázáno na konkrétní podmínky, jež mohou vést až k povinnému vyhlášení úpadku příjemce nebo jiným podobným opatřením.
(167)
V tomto konkrétním případě řecké orgány nepředložily k poskytnutým zárukám žádné informace. Komise proto tyto záruky nemůže posoudit na základě různých předpisů použitelných v dotyčných odvětvích nebo ověřit, zda opatření podpory nemohlo přesáhnout příslušnou platnou míru nezbytně nutnou pro podniky, které se nenacházejí v obtížích (v odpovědi na třetí rozhodnutí o zahájení řízení řecké orgány navíc neposkytly žádné informace o dodržení různých předpisů).
(168)
Za těchto okolností Komise nemůže dojít k závěru, že podpora poskytnutá formou záruk na základě ministerské vyhlášky č. 2/82257/0025 ze dne 18. prosince 2000 je slučitelná s vnitřním trhem.
VI. ZÁVĚR
(169)
Komise zjišťuje, že Řecko provedlo předmětná opatření podpory protiprávně porušením čl. 108 odst. 3 Smlouvy. Předchozí analýza dokládá, že podporu nelze prohlásit za slučitelnou s vnitřním trhem, protože Řecko nepředložilo žádné informace, které by potvrzovaly dodržení různých uvedených předpisů, a Komise proto není schopna odstranit pochyby vyjádřené při zahájení různých řízení. V této souvislosti Komise připomíná, že přísluší dotyčnému členskému státu za účelem splnění jeho povinnosti spolupráce s Komisí poskytnout všechny poznatky, aby bylo Komisi umožněno ověřit slučitelnost předmětné podpory.
(170)
V souladu s čl. 14 odst. 1 nařízení Rady (ES) č. 659/1999 ze dne 22. března 1999, kterým se stanoví prováděcí pravidla k článku 93 Smlouvy o ES (53), je-li v případech protiprávní podpory přijato záporné rozhodnutí, Komise rozhodne, že dotyčný členský stát učiní všechna nezbytná opatření, aby příjemce podporu navrátil (v tomto konkrétním případě se jedná o všechny podniky, které využily možností zkoumaných ministerských vyhlášek). Řecko musí učinit všechna nezbytná opatření, aby od příjemců získalo zpět poskytnutou neslučitelnou podporu. V souladu s ustanoveními bodu č. 42 oznámení Komise s názvem „Cesta k účinnému provádění rozhodnutí Komise, jimiž se členským státům nařizuje zajistit navrácení protiprávní a neslučitelné podpory“ (54) má Řecko lhůtu čtyři měsíce od oznámení tohoto rozhodnutí na jeho provedení. Podpora, která má být vrácena, musí zahrnovat úroky vypočítané v souladu s nařízením Komise (ES) č. 794/2004 ze dne 21. dubna 2004, kterým se provádí nařízení Rady (ES) č. 659/1999, kterým se stanoví prováděcí pravidla k článku 93 Smlouvy o ES (55).
(171)
Toto rozhodnutí musí být provedeno okamžitě, a to zejména s ohledem na navrácení všech jednotlivých podpor poskytnutých v rámci režimu podpory při vyloučení jednotlivých podpor poskytnutých na konkrétní projekty, které splňovaly v okamžiku poskytnutí podpory všechny podmínky stanovené v nařízení o blokové výjimce nebo v nařízení o podpoře de minimis použitelné podle článků 1 a 2 nařízení Rady (ES) č. 994/98 ze dne 7. května 1998 o použití článků 92 a 93 Smlouvy o založení Evropského společenství na určité kategorie horizontální státní podpory (56) či podle režimu podpory schváleného Komisí.
(172)
Článek 15 nařízení (ES) č. 659/1999 ovšem stanoví, že pravomoci Komise ve věci navrácení podpory podléhají promlčecí lhůtě. Promlčecí lhůta počíná dnem, kdy je protiprávní podpora udělena příjemci buď jako jednotlivá podpora, nebo v rámci režimu podpory. Jakékoli opatření přijaté Komisí nebo členským státem jednajícím na žádost Komise, týkající se protiprávní podpory, přerušuje běh promlčecí lhůty a každým přerušením počíná lhůta běžet znovu.
(173)
V tomto konkrétním případě se Komise za účelem navrácení podpory může vracet zpět k těmto termínům:
a)
v případě podpory, jíž se týkalo první řízení: 1. říjen 1993 vzhledem ke skutečnosti, že Komise přijala první opatření dne 27. května 2003, zatímco ministerská vyhláška č. 69836/B1461, která byla přijata dne 14. září 1993, byla zveřejněna v řeckém vládním věstníku dne 1. října 1993, kdy také vstoupila v platnost;
b)
v případě podpory, jíž se týkalo druhé řízení: 22. duben 1994 vzhledem ke skutečnosti, že Komise přijala první opatření dne 22. dubna 2004;
c)
v případě podpory, jíž se týkalo třetí řízení: 12. listopad 1994 vzhledem ke skutečnosti, že Komise přijala první opatření dne 12. listopadu 2004,
PŘIJALA TOTO ROZHODNUTÍ
Článek 1
Režimy podpory v podobě restrukturalizace dluhů, které Řecko provedlo protiprávně při porušení čl. 108 odst. 3 Smlouvy o fungování Evropské unie v prefekturách Kastorie, Euboia, Florina, Kilkis, Rhodope, Evros, Xanthi a Dodecanese a na ostrovech Lesbos, Samos a Chios, jsou neslučitelné s vnitřním trhem.
Článek 2
Jednotlivá podpora poskytnutá v rámci jednoho z režimů uvedených v článku 1 nepředstavuje podporu, pokud v okamžiku svého poskytnutí splňovala podmínky stanovené v jednom z předpisů přijatých podle článku 2 nařízení (ES) č. 994/98 použitelného v okamžiku poskytnutí podpory.
Článek 3
1. Řecko si vyžádá neslučitelnou podporu, která byla poskytnuta v rámci režimů uvedených v článku 1, od příjemců zpět.
2. Částky, které mají být navráceny, podléhají úrokům ode dne, kdy byly příjemcům dány k dispozici, až do dne, kdy byly skutečně získány zpět.
3. Výše úroků se vypočte jako složený úrok podle kapitoly V nařízení (ES) č. 794/2004.
4. S účinkem ode dne oznámení tohoto rozhodnutí Řecko zruší všechny neprovedené platby v rámci režimů podpory uvedených v článku 1.
Článek 4
Navrácení podpory poskytnuté v rámci režimů uvedených v článku 1 musí být okamžité a účinné.
Řecko zajistí, aby toto rozhodnutí bylo provedeno do čtyř měsíců ode dne jeho oznámení.
Článek 5
1. Do dvou měsíců od oznámení tohoto rozhodnutí poskytne Řecko Komisi následující informace:
a)
seznam příjemců, kteří na základě režimů uvedených v článku 1 obdrželi podporu, a celkovou částku podpory, kterou každý z nich obdržel v rámci dotyčného režimu;
b)
celkovou částku (hlavní částka a úroky), kterou má každý příjemce navrátit v případě podpory, která nespadá pod pravidlo de minimis;
c)
podrobný popis opatření již přijatých a plánovaných k dosažení souladu s tímto rozhodnutím;
d)
doklady prokazující, že příjemcům bylo nařízené podporu vrátit.
2. Řecko informuje Komisi o vývoji vnitrostátních opatření přijatých s cílem provést toto rozhodnutí až do úplného navrácení podpory poskytnuté na základě režimu uvedeného v článku 1. Na žádost Komise neprodleně předloží informace o již přijatých a plánovaných opatřeních k dosažení souladu s tímto rozhodnutím. Bude rovněž poskytovat podrobné informace o částkách podpory a úrocích, které příjemci již vrátili.
Článek 6
Toto rozhodnutí je určeno Řecké republice.
V Bruselu dne 19. října 2011.