ΑΠΌΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΉΣ
της 24ης Μαΐου 2011
σχετικά με κρατική ενίσχυση σε ορισμένα ελληνικά καζίνα C 16/10 (πρώην NN 22/10, πρώην CP 318/09) την οποία έθεσε σε εφαρμογή η Ελληνική Δημοκρατία
[κοινοποιηθείσα υπό τον αριθμό Ε(2011) 3504]
(Το κείμενο στην ελληνική γλώσσα είναι το μόνο αυθεντικό)
(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)
(2011/716/ΕΕ)
Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ,
Έχοντας υπόψη τη Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και ιδίως το άρθρο 108 παράγραφος 2 πρώτο εδάφιο,
Έχοντας υπόψη τη συμφωνία για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο, και ιδίως το άρθρο 62 παράγραφος 1 στοιχείο α),
Αφού, σύμφωνα με τις προαναφερόμενες διατάξεις, κάλεσε τα ενδιαφερόμενα μέρη να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους (1) και έχοντας υπόψη τις παρατηρήσεις αυτές,
Εκτιμώντας τα ακόλουθα:
I. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ
(1)
Στις 8 Ιουλίου 2009, η κοινοπραξία Λουτράκι ΑΕ - Κλαμπ Οτέλ Λουτράκι ΑΕ (2) (εφεξής «η καταγγέλλουσα» ή «το Λουτράκι») υπέβαλε στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή (στο εξής Επιτροπή) καταγγελία όσον αφορά την ελληνική νομοθεσία που διέπει ένα σύστημα φόρων επί των δικαιωμάτων εισόδου στα καζίνα, ισχυριζόμενη ότι με τέτοιο σύστημα εξασφαλιζόταν κρατική ενίσχυση σε τρεις φορείς εκμετάλλευσης, συγκεκριμένα στο Regency Casino de Mont Parnès, στο Καζίνο Κέρκυρας και στο Καζίνο Θεσσαλονίκης (3). Με μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου της 7ης Οκτωβρίου 2009 η καταγγέλλουσα δήλωσε ότι δεν είχε αντίρρηση να κοινολογηθεί η ταυτότητά της. Στις 14 Οκτωβρίου 2009, οι υπηρεσίες της Επιτροπής συναντήθηκαν με εκπροσώπους της καταγγέλλουσας. Με επιστολή της 26ης Οκτωβρίου 2009, η καταγγέλλουσα υπέβαλε πρόσθετα στοιχεία προς υποστήριξη της καταγγελίας της.
(2)
Στις 21 Οκτωβρίου 2009 η Επιτροπή κοινοποίησε την καταγγελία στην Ελλάδα και την κάλεσε να δώσει διευκρινίσεις για τα ζητήματα που είχαν τεθεί με την καταγγελία. Με επιστολή της 17ης Νοεμβρίου 2009, η Ελλάδα αιτήθηκε επιμήκυνση της προθεσμίας απάντησης, πράγμα που έκανε δεκτό η Επιτροπή με μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου της 18ης Νοεμβρίου 2009. Στις 27 Νοεμβρίου 2009, η Ελλάδα απάντησε στην Επιτροπή.
(3)
Στις 15 Δεκεμβρίου 2009, η Επιτροπή διαβίβασε την απάντηση της Ελλάδας στην καταγγέλλουσα. Η καταγγέλλουσα απάντησε στις 29 Δεκεμβρίου 2009 με παρατηρήσεις επί της απαντήσεως της Ελλάδας.
(4)
Στις 25 Φεβρουαρίου, στις 4 και 23 Μαρτίου και στις 13 Απριλίου 2010, η Επιτροπή ζήτησε από την Ελλάδα περαιτέρω πληροφοριακά στοιχεία, στα οποία η Ελλάδα απάντησε στις 10 Μαρτίου, την 1η Απριλίου και στις 21 Απριλίου 2010.
(5)
Με απόφασή της από 6 Ιουλίου 2010 (εφεξής «η απόφαση κίνησης της διαδικασίας»), η Επιτροπή ειδοποίησε την Ελλάδα ότι κινεί την επίσημη διαδικασία έρευνας που προβλέπεται στο άρθρο 108 παράγραφος 2 της συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης σχετικά με το μέτρο το οποίο έχει θέσει σε εφαρμογή η Ελλάδα, συγκεκριμένα την επιβολή χαμηλότερου φόρου στα δικαιώματα εισόδου σε ορισμένα καζίνα. Η απόφαση κίνησης της διαδικασίας, που καλούσε τα ενδιαφερόμενα μέρη να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης (4).
(6)
Με επιστολή της 9ης Αυγούστου 2010 η Ελλάδα ζήτησε παράταση της προθεσμίας για απάντηση, η οποία παράταση χορηγήθηκε από την Επιτροπή με επιστολή της 18ης Αυγούστου 2010. Με επιστολή της 6ης Οκτωβρίου 2010 η Επιτροπή έλαβε τα σχόλια της Ελλάδας σχετικά με την απόφαση κίνησης της διαδικασίας. Στις 12 Οκτωβρίου 2010 οι ελληνικές αρχές κατέθεσαν πρόσθετες πληροφορίες αναφορικά με το επίμαχο μέτρο.
(7)
Μετά την κίνηση της διαδικασίας, η Επιτροπή έλαβε παρατηρήσεις από δύο ενδιαφερόμενα μέρη: οι εκπρόσωποι του υπαγόμενου στο μέτρο καζίνου Mont Parnès, αντέδρασαν στην κίνηση της διαδικασίας με επιστολή της 4ης Αυγούστου 2010· οι εκπρόσωποι του ιδιωτικού καζίνου Λουτρακίου αντέδρασαν στην κίνηση της διαδικασίας με επιστολές από 8 και 25 Οκτωβρίου 2010.
(8)
Με επιστολή της 29ης Οκτωβρίου 2010, η Επιτροπή κοινοποίησε τις προαναφερόμενες παρατηρήσεις στις ελληνικές αρχές προκειμένου να τους δώσει την ευκαιρία να αντιδράσουν. Με επιστολή της 6ης Δεκεμβρίου 2010 οι ελληνικές αρχές υπέβαλαν τα σχόλιά τους επί των παρατηρήσεων των τρίτων ενδιαφερομένων, με σκοπό, μεταξύ άλλων, τη διευκρίνιση ορισμένων πτυχών της εφαρμογής του εξεταζόμενου καθεστώτος και την ερμηνεία των διατάξεων της ελληνικής νομοθεσίας που είναι συναφείς με την ανάλυση της υπόθεσης αυτής.
II. ΤΟ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΕΤΡΟ
II.1. Το μέτρο
(9)
Το εδώ εξεταζόμενο μέτρο είναι η διακριτική φορολογική μεταχείριση την οποία οι ελληνικές αρχές έχουν θέσει σε εφαρμογή υπέρ ορισμένων καζίνων μέσω της εφαρμογής διαφόρων μερικώς επιτακτικών και παραλλήλως ισχυουσών διατάξεων (5) οι οποίες αφορούν:
-
στον καθορισμό ενιαίου φόρου 80 % επί της τιμής των εισιτηρίων εισόδου, και
-
στον ορισμό δύο άνισων νόμιμων τιμών εισιτηρίου εισόδου σε 6 και σε 15 ευρώ, για τα δημόσια και τα ιδιωτικά καζίνα αντίστοιχα,
υποβάλλοντας έτσι τα τελευταία σε ανταγωνιστικό μειονέκτημα.
(10)
Το υπό εξέταση μέτρο αφορά δημόσια καζίνα και ένα ιδιωτικό καζίνο (Θεσσαλονίκης), στο οποίο κατ’ εξαίρεση επετράπη να τύχει της επιφυλασσόμενης για τα δημόσια καζίνα μεταχείρισης, όπως εκτίθεται αναλυτικότερα πιο κάτω.
II.2. Οι αποδέκτες της ενίσχυσης
(11)
Υπαγόμενα στο μέτρο ενίσχυσης που αναλύεται στην παρούσα, είναι τα ελληνικά καζίνα: Πάρνηθας (Mont Parnès) (6), Θεσσαλονίκης (7), Κέρκυρας (8) και Ρόδου (9).
(12)
Όταν ελήφθη η απόφαση κίνησης της διαδικασίας, η χαμηλότερη νόμιμη τιμή εισιτηρίου των 6 ευρώ ίσχυε μόνο σε τρία ελληνικά καζίνα: το καζίνο της Πάρνηθας (καζίνο που είχε ιδιωτικοποιηθεί κατά 49 %, ενώ το 51 % των μετοχών παραμένει στην κατοχή του Δημοσίου), το καζίνο της Θεσσαλονίκης (καζίνο ιδιωτικό, αλλά εξομοιούμενο με τα δημόσια καζίνα) και το καζίνο της Κέρκυρας (δημόσιο καζίνο). Η Επιτροπή σημειώνει ότι το καζίνο Ρόδου και το καζίνο Κέρκυρας δεν επωφελούνται πλέον του μέτρου από τον Απρίλιο του 1999 (10) και από τον Αύγουστο του 2010 (11) αντίστοιχα, δεδομένου ότι έπαυσαν, κατά τον εν λόγω αντίστοιχο χρόνο της πλήρους ιδιωτικοποίησής τους, να χρεώνουν τη χαμηλότερη τιμή εισιτηρίων εισόδου.
II.3. Οι συναφείς διατάξεις της εθνικής έννομης τάξης
(13)
Πριν από το άνοιγμα της αγοράς, το 1994, τρία μόνον καζίνα λειτουργούσαν στην Ελλάδα, και συγκεκριμένα τα καζίνα Mont Parnès, Κέρκυρας και Ρόδου. Την εποχή εκείνη, τα καζίνα αυτά ήταν δημόσιες επιχειρήσεις και λειτουργούσαν στην Ελλάδα ως κρατικές λέσχες του Ελληνικού Οργανισμού Τουρισμού (EOT) (12). Το εισιτήριο εισόδου στα καζίνα αυτά είχε καθοριστεί με αποφάσεις του γενικού γραμματέα του ΕΟΤ (13), ως εξής:
-
Mont Parnès - το 1991 ο EOT όρισε την τιμή εισιτηρίου σε 2 000 δραχμές [περίπου 6 ευρώ (14)]·
-
Κέρκυρα - ο EOT όρισε την τιμή εισιτηρίου σε 1 500 δραχμές και το 1997 την αναπροσάρμοσε σε 2 000 δραχμές·
-
Ρόδος - το 1992 EOT όρισε την τιμή εισιτηρίου σε 1 500 δραχμές.
(14)
Το άνοιγμα της αγοράς έλαβε χώρα το 1994, οπότε 6 νεοϊδρυθέντα ιδιωτικά καζίνο προστέθηκαν στα υφιστάμενα καζίνο ιδιοκτησίας του Δημοσίου, με βάση το νόμο 2206/1994 (15). Ο νόμος του 1994, ο οποίος προέβλεπε τη χορήγηση συνολικά 14 αδειών λειτουργίας, απέβλεπε στα υφιστάμενα 3 καζίνο ιδιοκτησίας του Δημοσίου, δηλαδή σ’ αυτά της Ρόδου, της Πάρνηθας (Mont Parnès) και της Κέρκυρας, και στα 11 νέα ιδιωτικά καζίνο που επρόκειτο να συσταθούν (16). Όμως, μόνον 6 από τα 11 νέα ιδιωτικά καζίνα έλαβαν άδεια λειτουργίας και άρχισαν να λειτουργούν, συγκεκριμένα τα καζίνα στη Χαλκιδική, στο Λουτράκι, στη Θεσσαλονίκη, στην Αχαΐα (Ρίο), στη Ξάνθη (Θράκης) και στη Σύρο (στο διάστημα 1995-1996), ενώ καταργήθηκαν οι υπόλοιπες 5 άδειες.
(15)
Ο νόμος 2206/1994 προέβλεπε (στο άρθρο 2 παράγραφος 10) ότι η τιμή των εισιτηρίων εισόδου στα καζίνα ορισμένων περιοχών θα οριζόταν με υπουργική απόφαση, και ότι με την ίδια απόφαση θα προσδιοριζόταν το ποσοστό της τιμής του εισιτηρίου, το οποίο θα αποτελούσε έσοδο για το ελληνικό Δημόσιο. Πράγματι, στις 16.11.1995 με υπουργική απόφαση (17) του Υπουργού Οικονομικών θεσπίστηκε ότι από 15 Δεκεμβρίου 1995 όλοι οι φορείς εκμετάλλευσης καζίνων βάσει του νόμου αριθ. 2206/1994 (18) υποχρεούνται να εκδίδουν εισιτήριο εισόδου αξίας 5 000 δραχμών (19) [περίπου 15 ευρώ (20)]. Σύμφωνα με αυτήν την υπουργική απόφαση επιβάλλεται επίσης στις εν λόγω επιχειρήσεις καζίνο η εκ του νόμου υποχρέωση να καταβάλλουν το 80 % της αναγραφόμενης τιμής κάθε εισιτηρίου ως δικαίωμα του Δημοσίου, ενώ το υπόλοιπο 20 %, περιλαμβανομένου του ΦΠΑ που αναλογεί, συνιστά έσοδο για το καζίνο (21). Η υπουργική απόφαση προβλέπει ότι τα καζίνα μπορούν να παρέχουν είσοδο δωρεάν (22). Ωστόσο, σε κάθε περίπτωση, όλα τα καζίνα υπέχουν την υποχρέωση να καταβάλλουν το αντίστοιχο ποσοστό 80 % της νόμιμης τιμής στο Δημόσιο, ανεξάρτητα από το ποσό που όντως χρεώνουν στους καταναλωτές (23). Σύμφωνα με την υπουργική απόφαση, η απόδοση από κάθε καζίνο των «δικαιωμάτων του Δημοσίου» γίνεται σε μηνιαία βάση (24). Επίσης, η υπουργική απόφαση προβλέπει συγκεκριμένες εκπτώσεις για εισιτήρια διάρκειας 15 και 30 ημερών (25).
(16)
Όλα τα νέα ιδιωτικά καζίνα που ιδρύθηκαν (μετά το 1995) βάσει του νόμου 2206/1994 λειτούργησαν σύμφωνα με την υπουργική απόφαση του 1995 και εφάρμοσαν - καταρχήν, όπως εκτίθεται στο προηγούμενο σημείο - την τιμή εισιτηρίου εισόδου των 15 ευρώ, με μόνη εξαίρεση το καζίνο Θεσσαλονίκης (όπως εκτίθεται αναλυτικότερα πιο κάτω).
(17)
Εντούτοις, τα κρατικά καζίνα της Πάρνηθας (Mont Parnès), της Κέρκυρας και της Ρόδου συνέχισαν τη λειτουργία τους ως λέσχες του EOT (26) και δεν εφάρμοζαν τα νομοθετήματα των ετών 1994-1995 μέχρι τη χορήγηση αργότερα σε αυτά της άδειας λειτουργίας που προβλέπεται από το νόμο 2206/1994.
(18)
Σύμφωνα με τις διάφορες παρατηρήσεις και περιγραφές των εθνικών διατάξεων που παρουσίασαν οι ελληνικές αρχές, η Επιτροπή υπολαμβάνει ότι το σύστημα λειτούργησε στην πράξη ως εξής:
(19)
Οι ελληνικές αρχές εξήγησαν ότι η λειτουργία των καζίνων στην Ελλάδα διέπεται, γενικότερα, από το νόμο 2206/1994. Οι προϊσχύσασες του νόμου αυτού ειδικές διατάξεις για τα δημόσια καζίνα θεωρούνται εξαιρέσεις από την εφαρμογή των γενικών διατάξεων του νόμου 2206/1994 (και της υπουργικής απόφασης του 1995 για την εφαρμογή του), εν αναμονή της ιδιωτικοποίησης των εν λόγω δημόσιων καζίνων και της έκδοσης των προβλεπόμενων από το νόμο αδειών.
(20)
Συνεπώς, η υπουργική απόφαση του 1995 δεν θεωρείτο ότι εφαρμόζεται στα δημόσια καζίνα μέχρι την ημερομηνία αδειοδότησής τους βάσει του νόμου 2206/1994 - είτε όσον αφορά το αντίτιμο του κανονικού εισιτηρίου εισόδου των 15 ευρώ, ή όσον αφορά την υποχρέωση απόδοσης του 80 % του αντιτίμου αυτού στο Δημόσιο. Τα δημόσια καζίνα άρχισαν να αποδίδουν το σχετικό 80 % μόνο μετά την επιγενόμενη χορήγηση της άδειας λειτουργίας σύμφωνα με το νόμο 2206/1994 (όπως εκτίθεται πιο κάτω - σημείο 23 και επ.). Ωστόσο, καθώς η τιμή του εισιτηρίου εισόδου στα δημόσια καζίνα παρέμεινε κατ’ εξαίρεση στο επίπεδο των 6 ευρώ, δεδομένου ότι οι προϊσχύουσες αποφάσεις του EOT (που όριζαν το εισιτήριο εισόδου στα 6 ευρώ) θεωρήθηκαν ειδικές διατάξεις παρέκκλισης (προϊσχύουσα lex specialis) μη θιγόμενες από τις γενικές διατάξεις του νόμου 2206/1994 και της υπουργικής απόφασης του 1995, τα δημόσια καζίνα πλήρωναν μόνο το 80 % των 6 ευρώ. Οι αποφάσεις του EOT θεωρήθηκαν μη εφαρμοστέες μόνον όταν τα καζίνα δεν ανήκαν πλέον στο Δημόσιο κατά πλήρη κυριότητα, μετά από την ιδιωτικοποίηση καθενός από αυτά. Μόνο μετά από αυτήν την εξέλιξη άρχισαν τα καζίνα να χρεώνουν το κανονικό εισιτήριο εισόδου των 15 ευρώ και υπείχαν την υποχρέωση απόδοσης, ως φόρου προς το Δημόσιο, του 80 % των 15 ευρώ.
(21)
Εξαίρεση από αυτό που φαίνεται ότι θα έπρεπε να ήταν ο κανόνας, αποτελεί η μερική ιδιωτικοποίηση του καζίνου Mont Parnès, που επιβεβαιώθηκε με το νόμο 3139/2003 (ο οποίος προέβλεπε επίσης τη μελλοντική ιδιωτικοποίηση του καζίνου Κέρκυρας) στον οποίο οριζόταν ρητά ότι το εισιτήριο εισόδου στο καζίνο Mont Parnès θα παρέμενε στα 6 ευρώ.
(22)
Το 2000, τον EOT αντικατέστησε στη λειτουργία των καζίνων Mont Parnès και Κέρκυρας η Ελληνική Εταιρεία Τουριστικής Ανάπτυξης (εφεξής ETA), εταιρεία πλήρους ιδιοκτησίας του ελληνικού Δημοσίου, και από το τέλος του 2000 και μέχρι την αδειοδότησή της βάσει του νόμου 2206/1994 το 2003, η ETA άρχισε (27), οικειοθελώς στην αρχή και αργότερα δυνάμει του άρθρου 24 του νόμου 2919/2001, να προσαρμόζεται βαθμιαία προς τις οριζόμενες από το νόμο 2206/1994 υποχρεώσεις των καζίνων, με σκοπό την προετοιμασία και των δύο αυτών πρώην λεσχών ιδιοκτησίας του Δημοσίου για την πλήρη αδειοδότησή τους ως καζίνων και για την ιδιωτικοποίησή τους. Στη διάρκεια αυτής της μεταβατικής περιόδου η ETA, μεταξύ άλλων, απέδιδε στο Δημόσιο το 80 % των εισιτηρίων εισόδου 6 ευρώ στα καζίνα Mont Parnès και Κέρκυρας.
(23)
Ειδικότερα, το 2003, το καζίνο Mont Parnès ιδιοκτησίας του Δημοσίου, μετατράπηκε σε ανώνυμη εταιρεία και το 49 % του κεφαλαίου της παραχωρήθηκε στον ιδιωτικό τομέα (28). Η προβλεπόμενη από το νόμο 2206/1994 άδεια λειτουργίας του καζίνου Mont Parnès χορηγήθηκε τελικά το 2003 βάσει του νόμου 3139/2003 (άρθρο 1(1)). Με τον ίδιο νόμο διατηρήθηκε η τιμή εισιτηρίου εισόδου στο Mont Parnès στα 6 ευρώ [άρθρο 1(1)(vii)].
(24)
Στην περίπτωση του καζίνου Κέρκυρας, η προβλεπόμενη από το νόμο 2206/1994 άδεια λειτουργίας αρχικά χορηγήθηκε το 2003 στην ETA βάσει του νόμου 3139/2003 (άρθρο 1(3)) προκειμένου η ETA να τη συνεισφέρει στην επιγενόμενη ιδιωτικοποίησή της. Στην ίδια διάταξη προβλεπόταν ότι το εισιτήριο εισόδου στο καζίνο της Κέρκυρας θα οριζόταν με νέα υπουργική απόφαση, πράγμα που σήμαινε με άλλα λόγια ότι η υπουργική απόφαση του 1995 δεν τύχαινε εφαρμογής. Σύμφωνα με τις πληροφορίες της Επιτροπής, δεν έχει εκδοθεί καμία νέα υπουργική απόφαση και το καζίνο της Κέρκυρας εξακολούθησε να χρεώνει εισιτήριο 6 ευρώ μέχρι την ιδιωτικοποίησή του τον Αύγουστο του 2010 (29), οπότε άρχισε να εφαρμόζει την τιμή εισιτηρίου των 15 ευρώ.
(25)
Στην περίπτωση του καζίνου της Ρόδου, η σύμφωνα με το νόμο 2206/1994 άδεια λειτουργίας εκδόθηκε το 1996 δυνάμει της υπουργικής απόφασης Τ/633/29.5.1996. Ωστόσο, το καζίνο αυτό συνέχισε μέχρι το 1999 να χρεώνει το εισιτήριο εισόδου μειωμένης τιμής, προχωρώντας σε χρέωση εισιτηρίου 15 ευρώ μόνο μετά την ιδιωτικοποίησή του που έγινε τον Απρίλιο του 1999 [καθώς, μέχρι την ιδιωτικοποίησή του, λειτουργούσε υπό τον έλεγχο του EOT - και έτσι εφάρμοζε την απόφαση του EOT του 1992 (30) η οποία όριζε την τιμή των εισιτηρίων εισόδου στα καζίνα της Ρόδου στις 1 500 δραχμές].
(26)
Το ιδιωτικό καζίνο Θεσσαλονίκης συστάθηκε ως εταιρεία και έλαβε άδεια λειτουργίας το 1995 βάσει του νόμου 2206/1994 (31). Εφαρμόζει, μέχρι σήμερα, το μειωμένης τιμής εισιτήριο των 6 ευρώ που ισχύει για τα δημόσια καζίνα (του Mont Parnès και της Κέρκυρας) δυνάμει του νομοθετικού διατάγματος 2687/1953 (32) το οποίο προβλέπει ότι επιχειρήσεις που ιδρύονται με επένδυση ξένων κεφαλαίων απολαμβάνουν μεταχείριση τουλάχιστον τόσο ευνοϊκή όσο αυτή που εφαρμόζεται σε άλλες ομοειδείς εγχώριες επιχειρήσεις (33). Ακόμη και σε μεταγενέστερο χρόνο, όταν το ζήτημα είχε εγερθεί περαιτέρω, η διοίκηση του καζίνου (δηλαδή η Hyatt Regency) ζήτησε η τιμή των εισιτηρίων εισόδου στο καζίνο Θεσσαλονίκης να οριστεί στο ίδιο επίπεδο με αυτό του καζίνου Mont Parnès, ήτοι στα 6 ευρώ. Το αίτημα αυτό έγινε δεκτό, μετά από γνωμοδότηση του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους (Γνωμοδότηση 631/1997). Η υποχρέωση απόδοσης στο Δημόσιο του 80 % της ονομαστικής αξίας των εισιτηρίων εισόδου ίσχυε για το καζίνο Θεσσαλονίκης από την έκδοση της άδειας λειτουργίας του, το 1995 (34).
III. ΛΟΓΟΙ ΚΙΝΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ
(27)
Η Επιτροπή κίνησε τη διαδικασία έρευνας που προβλέπεται από το άρθρο 108 παράγραφος 2 της συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ) διατυπώνοντας σοβαρές αμφιβολίες όσον αφορά τη διακριτική φορολογική μεταχείριση υπέρ διαφόρων ειδικά κατονομαζόμενων καζίνων στην Ελλάδα, στα οποία παρέχεται το πλεονέκτημα ευνοϊκότερης φορολόγησης από αυτήν στην οποία υπόκεινται τα υπόλοιπα καζίνα της χώρας.
(28)
Η Επιτροπή θεώρησε ότι το επίμαχο μέτρο απέκλινε από τις γενικές διατάξεις της ελληνικής έννομης τάξης περί καθορισμού του κανονικού επιπέδου των εισιτηρίων εισόδου στα καζίνα και, συνεπώς, βελτίωνε την ανταγωνιστική θέση των υπαχθέντων στο μέτρο.
(29)
Η Επιτροπή παρατήρησε ότι το επίμαχο μέτρο φαινόταν να συνιστά απώλεια δημοσίων πόρων για το ελληνικό κράτος, και ότι παρείχε πλεονέκτημα στα καζίνα με εισιτήριο χαμηλότερης αξίας. Απαντώντας στο επιχείρημα των ελληνικών αρχών ότι ο άμεσα ωφελούμενος από τη χαμηλότερη τιμή των εισιτηρίων εισόδου είναι ο πελάτης, η Επιτροπή παρατήρησε ότι οι παρεχόμενες σε καταναλωτές επιδοτήσεις μπορούν να συνιστούν κρατική ενίσχυση σε επιχειρήσεις εάν για την επιδότηση τίθεται ως όρος η χρήση συγκεκριμένου προϊόντος ή υπηρεσίας από δεδομένη επιχείρηση (35).
(30)
Η Επιτροπή παρατήρησε επίσης ότι, όπως φαινόταν, το επίπεδο της φορολόγησης δεν οριζόταν ανάλογα με τις συνθήκες κάθε επιμέρους καζίνου (36), και κατέληγε στο προσωρινό συμπέρασμα ότι το μέτρο είναι επιλεκτικό (37).
(31)
Η Επιτροπή διαπίστωσε ότι το επίμαχο μέτρο είναι σε θέση να νοθεύσει τον ανταγωνισμό μεταξύ των καζίνων στην Ελλάδα, όπως και στην αγορά εξαγοράς ευρωπαϊκών επιχειρήσεων. Η Επιτροπή σημείωσε ότι σέβεται πλήρως το δικαίωμα των κρατών μελών να ρυθμίζουν τα τυχερά παιχνίδια στην επικράτειά τους τηρουμένης της ενωσιακής νομοθεσίας, αλλά δεν μπορεί να δεχτεί ότι με τα εν λόγω επιχειρήματα αποκλείεται το ενδεχόμενο να έχει το επίμαχο μέτρο οποιοδήποτε αποτέλεσμα στρέβλωσης του ανταγωνισμού ή των συναλλαγών μεταξύ κρατών μελών. Οι φορείς εκμετάλλευσης στο συγκεκριμένο τομέα συχνά είναι μεγάλοι ξενοδοχειακοί όμιλοι, οι επενδυτικές αποφάσεις των οποίων θα μπορούσαν να επηρεάζονται από το μέτρο, και, πράγματι, τα καζίνα μπορούν να λειτουργούν ως δέλεαρ των τουριστών ώστε να επισκέπτονται την Ελλάδα. Έτσι, η Επιτροπή συμπέρανε ότι το μέτρο αυτό είναι ικανό να στρεβλώσει τον ανταγωνισμό και να επηρεάσει τις συναλλαγές μεταξύ κρατών μελών (38).
(32)
Η Επιτροπή κατέληγε στο προσωρινό συμπέρασμα ότι το μέτρο αυτό συνιστά παράνομη ενίσχυση, δεδομένου ότι είχε τεθεί σε εφαρμογή από τις ελληνικές αρχές χωρίς την προηγούμενη έγκριση της Επιτροπής, και ότι άρα υπόκειται στην εφαρμογή του άρθρου 15 του διαδικαστικού κανονισμού όσον αφορά την ανάκτηση ενισχύσεων (39).
(33)
Η Επιτροπή δεν εντόπισε κανένα λόγο στον οποίο θα βασιζόταν για να θεωρηθεί το επίμαχο μέτρο συμβιβάσιμο με την εσωτερική αγορά, δεδομένου ότι θεωρείτο ότι αντιπροσωπεύει αδικαιολόγητη ενίσχυση στη λειτουργία των καζίνων που έχουν υπαχθεί στο μέτρο (40).
(34)
Τέλος, η Επιτροπή παρατήρησε ότι εάν επιβεβαιωθούν οι υποψίες της ότι το μέτρο περιέχει ασυμβίβαστη κρατική ενίσχυση, τότε βάσει του άρθρου 14 παράγραφος 1 του διαδικαστικού διαγωνισμού, θα είναι υποχρεωμένη να διατάξει την Ελλάδα να ανακτήσει την ενίσχυση από τους αποδέκτες της, εκτός αν αυτό αντίκειται σε γενική αρχή του δικαίου (41).
IV. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΑΡΧΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΜΕΝΩΝ ΤΡΙΤΩΝ
(35)
Στη διάρκεια της επίσημης διαδικασίας έρευνας, η Επιτροπή έλαβε παρατηρήσεις από την Ελλάδα, από τον εκπρόσωπο της εταιρείας «Ελληνικό Καζίνο Πάρνηθας A.E.» (εφεξής «Mont Parnès»), και από τους εκπροσώπους του ιδιωτικού καζίνου Λουτρακίου (εφεξής «Λουτράκι»).
IV.1. Παρατηρήσεις της Ελλάδας και του Mont Parnès
(36)
Δεδομένου ότι οι παρατηρήσεις που ελήφθησαν από τον εκπρόσωπο του υπαχθέντος στο μέτρο καζίνου Mont Parnès είναι κατ’ ουσίαν ταυτόσημες με τις παρατηρήσεις που ελήφθησαν από τις ελληνικές αρχές, η περιληπτική έκθεση των παρατηρήσεων αυτών είναι κοινή, στην παρούσα ενότητα.
IV.1.1. Επί της ύπαρξης ενίσχυσης
(37)
Τόσο οι ελληνικές αρχές όσο και το Mont Parnès αμφισβητούν την ύπαρξη κρατικής ενίσχυσης. Και οι δύο υποστηρίζουν ότι δεν υπάρχει κανένα διαφυγόν έσοδο για το Δημόσιο (ή εάν υπάρχει, τότε δεν προκύπτει κανένα πλεονέκτημα για τα καζίνα).
(38)
Οι ελληνικές αρχές προβάλλουν το επιχείρημα ότι η διαφοροποίηση των τιμών εισιτηρίου αποτελεί αποκλειστικό ζήτημα ρύθμισης των τιμών, δεδομένου ότι ο εισπραττόμενος φόρος αποτελεί ενιαίο ποσοστό της αντίστοιχης αξίας του αντιτίμου των εκδιδόμενων εισιτηρίων εισόδου.
(39)
Σύμφωνα με τις ελληνικές αρχές, σκοπός του καθορισμού της αξίας του εισιτηρίου εισόδου και της πληρωμής στο Δημόσιο δεν είναι η δημιουργία κρατικών εσόδων αλλά η αποθάρρυνση της συμμετοχής στα τυχερά παιχνίδια των προερχόμενων από χαμηλές εισοδηματικές τάξεις προσώπων. Το γεγονός ότι η πρακτική επιβολής εισιτηρίων εισόδου αποφέρει επίσης έσοδα για το Δημόσιο δεν αλλοιώνει τη φύση του ως μέτρου ελέγχου. Έτσι, η επιβολή εισιτηρίου εισόδου συγκεκριμένης αξίας στους πελάτες που εισέρχονται στους χώρους τυχερών παιχνιδιών των καζίνων θεωρείται από τις ελληνικές αρχές ότι συνιστά επαχθές μέτρο διοικητικού ελέγχου, το οποίο, όμως, στερείται φορολογικού χαρακτήρα και δεν μπορεί να θεωρηθεί φορολογικό βάρος σύμφωνα με την απόφαση αριθ. 4027/1998 του Συμβουλίου της Επικρατείας (42).
(40)
Σχετικά με τις διαφορές στο αντίτιμο των εισιτηρίων διαφόρων καζίνων, η Ελλάδα υποστηρίζει ότι οι οικονομικές και κοινωνικές συνθήκες των διαφόρων καζίνων είναι διαφορετικές και μη συγκρίσιμες. Οι ελληνικές αρχές ισχυρίζονται ότι η διάκριση στις χρεώσεις δικαιολογείται από λόγους δημόσιας πολιτικής, και μεταξύ άλλων ότι «οι συνθήκες κάθε επιμέρους καζίνο, δικαιολογούν και συμβιβάζονται πλήρως με τη διαφορετική ρύθμιση του εισιτηρίου μεταξύ των καζίνων που βρίσκονται πλησίον μεγάλων αστικών κέντρων … και αυτών της επαρχίας … που κατοικείται κυρίως από αγροτικούς πληθυσμούς, χαμηλότερου στην πλειοψηφία τους εισοδηματικού και μορφωτικού επιπέδου, οι οποίοι χρήζουν μεγαλύτερης αποθάρρυνσης από τη συμμετοχή τους στα τυχερά παίγνια, από τους κατοίκους των αστικών περιοχών».
(41)
Σχετικά με την παρατήρηση της καταγγέλλουσας (Λουτράκι) ότι το αντίτιμο των εισιτηρίων εισόδου στο καζίνο Κέρκυρας τροποποιήθηκε από 6 ευρώ σε 15 ευρώ όταν ιδιωτικοποιήθηκε το 2010, πράγμα που μάλλον αντιφάσκει προς τα επιχειρήματα περί δημόσιας πολιτικής, οι ελληνικές αρχές απαντούν ότι λόγω της απομακρυσμένης γεωγραφικής θέσης της Νήσου Κέρκυρας, το καζίνο αυτό δεν τελεί σε ανταγωνισμό με όλα τα άλλα ελληνικά καζίνα (συνεπώς δεν νοθεύεται ο ανταγωνισμός). Οι ελληνικές αρχές υποστηρίζουν περαιτέρω ότι είναι επιτακτικής σημασίας να καθίσταται η τιμή του εισιτηρίου αποθαρρυντική, για λόγους προστασίας των κατοίκων της Κέρκυρας, επειδή η μεταβολή των όρων λειτουργίας του καζίνου μετά την ιδιωτικοποίησή του θα οδηγήσει αναπόφευκτα σε θεαματική αύξηση των ωρών λειτουργίας, των δραστηριοτήτων γενικότερα και της ελκυστικότητάς του.
(42)
Οι ελληνικές αρχές και το Mont Parnès αμφισβητούν ότι σε περίπτωση που υπάρχει πλεονέκτημα στα καζίνα χαμηλότερου εισιτηρίου (επειδή προσελκύουν περισσότερους πελάτες) αυτόματα αυτό σημαίνει ότι υπάρχει απώλεια εσόδων του Δημοσίου. Επίσης, δεν είναι βέβαιο ότι, με υψηλότερη τιμή εισιτηρίου, οι εν λόγω εικαζόμενοι αποδέκτες ενίσχυσης θα παρήγαγαν περισσότερα έσοδα για το Δημόσιο, και άρα η καταγγελλόμενη απώλεια εσόδων είναι υποθετική. Οι ελληνικές αρχές και το Mont Parnès τονίζουν επίσης ότι το όφελος από τη χαμηλότερη τιμή των εισιτηρίων εισόδου προσπορίζεται ο πελάτης, και ότι το ποσοστό της αξίας του εισιτηρίου που παρακρατεί το καζίνο αντιπροσωπεύει υψηλότερο ποσό στα καζίνα με εισιτήριο 15 ευρώ, το οποίο αποτελεί δικό τους όφελος.
(43)
Επίσης, οι ελληνικές αρχές και το Mont Parnès υποστηρίζουν ότι δεν επηρεάζεται ο ανταγωνισμός ή το εμπόριο βάσει του ότι καθένα από τα καζίνα εξυπηρετεί μια τοπική αγορά. Αρνούνται την πιθανότητα να υπάρχει ανταγωνισμός με άλλες μορφές τυχερών παιχνιδιών όπως αναφέρεται στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας, σημειώνοντας ότι επί του παρόντος στην Ελλάδα απαγορεύεται η προσφορά τυχερών παιχνιδιών μέσω του διαδικτύου.
(44)
Οι ελληνικές αρχές και το Mont Parnès ισχυρίζονται επίσης ότι ακόμη και αν ήθελε θεωρηθεί ότι το μειωμένης τιμής εισιτήριο των 6 ευρώ μπορούσε ή μπορεί να επηρεάσει την απόφαση ξένου φορέα εκμετάλλευσης να επενδύσει σε επιχείρηση καζίνου στην Ελλάδα, ο ξένος φορέας θα μπορούσε σε κάθε περίπτωση να κάνει χρήση του νόμου 2687/1953, όπως έκανε και η εταιρεία Hyatt Regency Ξενοδοχειακή και Τουριστική (Θεσσαλονίκη) ΑΕ στην περίπτωση του καζίνου Θεσσαλονίκης.
(45)
Σχετικά με τους ισχυρισμούς της καταγγέλλουσας ότι οι υπαχθέντες στο μέτρο έχουν τη δυνατότητα να χορηγούν δωρεάν είσοδο, ενώ παράλληλα ισχύει η υποχρέωσή τους για απόδοση του 80 % του εισιτηρίου, πράγμα που συνεπώς καταδεικνύει σαφέστατα τον χαρακτήρα του μέτρου ως ενίσχυσης, οι ελληνικές αρχές προβάλλουν το επιχείρημα ότι η πρακτική αυτή «συνιστά εξαίρεση», καθώς τα καζίνα φέρονται να κάνουν χρήση της εξαίρεσης αυτής για να προσφέρουν δωρεάν είσοδο (τιμής ένεκεν) κυρίως επίσημων ή διάσημων πελατών και, καθώς η δαπάνη από την καταβολή στο κράτος εξ ιδίων πόρων του 80 % της τιμής του εισιτηρίου δεν αναγνωρίζεται ως παραγωγική δαπάνη και δεν μπορεί να εκπίπτεται από τα έσοδα της επιχείρησης (πράγμα που θα επέσειε στην επιχείρηση που εφαρμόζει τέτοια πρακτική σημαντικές φορολογικές επιβαρύνσεις), είναι αντίθετη με τη φορολογική νομοθεσία (νόμος 2238/1994).
(46)
Οι ελληνικές αρχές και το Mont Parnès εφιστούν περαιτέρω την προσοχή της Επιτροπής σε ορισμένες άλλες διαφορές μεταξύ των καζίνων υπό το πρίσμα διαφόρων φορολογικών/κανονιστικών μέτρων. Έτσι, οι διαφορές αυτές, οι οποίες φέρονται να ευνόησαν το Λουτράκι (την καταγγέλλουσα) υποστηρίζεται ότι αντισταθμίζουν τα πλεονεκτήματα που απολαμβάνουν οι υπαχθέντες στο μέτρο λόγω της χαμηλότερης τιμής των εισιτηρίων εισόδου. Το κυριότερο μέτρο που αναφέρεται σχετικά, είναι ότι καθένα καζίνο αποδίδει ορισμένο ποσοστό των ακαθάριστων κερδών του στο Δημόσιο αλλά, σύμφωνα με το Νόμο, το ποσοστό αυτό είναι για το Λουτράκι χαμηλότερο από αυτό άλλων καζίνων. Επί του σημείου αυτού, ωστόσο, η Επιτροπή παρατηρεί πρώτον ότι τα εν λόγω άλλα μέτρα τα οποία επικαλούνται οι ελληνικές αρχές και το Mont Parnès, εάν υπάρχουν, θα μπορούσαν, εφόσον πληρούνται όλοι οι όροι που προβλέπονται από την ισχύουσα ενωσιακή νομοθεσία για τις κρατικές ενισχύσεις, να συνιστούν χωριστό μέτρο ενίσχυσης υπέρ του καζίνου Λουτρακίου. Σε κάθε περίπτωση, τα μέτρα αυτά είναι διακριτά από το υπό εξέταση μέτρο και συνεπώς δεν καλύπτονται από την παρούσα απόφαση.
(47)
Τέλος, η Ελλάδα έχει αναφέρει ότι εξετάζει την πιθανή αλλαγή της τιμολογιακής πολιτικής της για τα καζίνα, με σκοπό να εξαλειφθούν οι μεταξύ καζίνων διακρίσεις. Εντούτοις, δεν έχει ακόμη ενημερώσει την Επιτροπή σχετικά με την εφαρμογή τέτοιας μεταβολής.
(48)
Οι ελληνικές αρχές και το Mont Parnès δεν υπέβαλαν παρατηρήσεις σχετικά με το συμβατό και τη νομιμότητα της ενίσχυσης.
IV.1.2. Επί της ποσοτικοποίησης και της ανάκτησης της ενίσχυσης
(49)
Οι ελληνικές αρχές και το Mont Parnès υποστηρίζουν, επιχειρηματολογώντας επικουρικά, ότι ακόμη και αν διαπιστωνόταν ότι το εξεταζόμενο μέτρο συνιστά παράνομη και μη συμβιβάσιμη κρατική ενίσχυση, τυχόν ανάκτηση της ενίσχυσης αυτής θα προσέκρουε:
-
Στην αρχή της εύλογης εμπιστοσύνης του διοικούμενου: το ζήτημα του εισιτηρίου στα καζίνα, και ειδικότερα το κατά πόσον αυτό αποτελεί το οικονομικό βάρος για τα καζίνα, τέθηκε ενώπιον του Συμβουλίου της Επικρατείας προ 15ετίας περίπου (43). Το Συμβούλιο της Επικρατείας έκρινε ότι, βάσει της εθνικής νομοθεσίας, η τιμή του εισιτηρίου δεν είναι φορολογικής φύσεως, πράγμα το οποίο έμμεσα αποδεικνύει ότι δεν αποτελεί οικονομικό βάρος για τα καζίνα. Ως εκ τούτου, τα υπαγόμενα στο μέτρο καζίνα εύλογα μπορούσαν να βασίσουν τις ενέργειές τους στην παραδοχή ότι δεν τίθεται ζήτημα κρατικής ενίσχυσης το οποίο να ανακύπτει από τη διαφοροποίηση των τιμών των εν λόγω εισιτηρίων τα οποία δεν θεωρούνται, βάσει της εθνικής νομοθεσίας, ότι αποτελούν οικονομικό βάρος.
-
Στην αρχή της μη καταχρηστικής άσκησης ενός δικαιώματος: οι ελληνικές αρχές και το Mont Parnès υποστηρίζουν ότι το Λουτράκι προέβη σε καταγγελία ενώπιον της Επιτροπής μόνο μετά την πάροδο δεκαπέντε ετών από τη θέσπιση του επίμαχου μέτρου (το 1995), η προσφυγή του στην Επιτροπή για την προάσπιση των συμφερόντων (και των δικαιωμάτων) του που απορρέουν από τις διατάξεις της ΣΛΕΕ για τις κρατικές ενισχύσεις, συνιστά καταχρηστική άσκηση του δικαιώματός του.
(50)
Σχετικά με τον υπολογισμό του προς ανάκτηση ποσού, οι ελληνικές αρχές και το Mont Parnès αμφισβητούν τον υπολογισμό τον οποίο προτείνει το Λουτράκι (διαφορά στον ανά πελάτη εισπραττόμενο φόρο μεταξύ των καζίνων υψηλότερου και χαμηλότερου αντιτίμου εισιτηρίου, πολλαπλασιαζόμενη επί τον αριθμό των εισερχόμενων στα υπαγόμενα στο μέτρο καζίνα). Τέτοιος υπολογισμός θα ήταν λανθασμένος και αυθαίρετος καθώς δεν είναι βέβαιο ότι, με υψηλότερη τιμή εισιτηρίου εισόδου, τα φερόμενα ως αποδέκτες ενίσχυσης καζίνα Mont Parnès, Θεσσαλονίκης και Κέρκυρας (44) θα είχαν τον ίδιο αριθμό πελατών.
IV.2. Τα σχόλια του καζίνου Λουτρακίου
(51)
Το Λουτράκι ισχυρίζεται ότι τα μέτρα που προβλέπονται από εθνικές νομοθετικές διατάξεις συνιστούν φορολογική διάκριση ευνοϊκή για ορισμένα καζίνα στο μέτρο που η υποχρέωση απόδοσης στο Δημόσιο του ενιαίου δικαιώματος 80 % επί του εισιτηρίου εισόδου στα καζίνα εφαρμόζεται σε διαφορετική φορολογική βάση - δηλαδή στις δύο διαφορετικές τιμές εισιτηρίων που έχει ορίσει το Δημόσιο. Καθώς το εισιτήριο εισόδου στα υπαχθέντα στο μέτρο καζίνα είναι σημαντικά χαμηλότερο από αυτό των άλλων καζίνων (ήτοι 6 ευρώ αντί των 15 ευρώ), τούτο συνιστά απώλεια εσόδων για το Δημόσιο και άρα ισοδυναμεί προς κρατική ενίσχυση, υπό το πρίσμα της δημιουργούμενης εξαιτίας αυτού στρέβλωσης του ανταγωνισμού.
(52)
Το Λουτράκι υποστηρίζει περαιτέρω ότι το μέτρο δεν δικαιολογείται αντικειμενικά, καθώς η επιβολή εισιτηρίου χαμηλότερης τιμής στα καζίνα που υπάγονται στο μέτρο αντιβαίνει πράγματι προς τον κοινωνικό σκοπό και προς τους λόγους και τα χαρακτηριστικά που δικαιολογούν τον ορισμό τιμής των εισιτηρίων εισόδου στα καζίνα, όπως διαλαμβάνεται στην υπ’ αριθ. 4027/1998 απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας. Το Λουτράκι αμφισβητεί το ότι δεν είναι δυνατόν εύλογα να υποστηριχθεί ότι ο διοικητικός έλεγχος και η κοινωνική προστασία θα μπορούσαν να επιτευχθούν με διαφορετικές τιμές εισιτηρίων εισόδου - στο καζίνο Mont Parnès, το οποίο απέχει περί τα 20 χιλιόμετρα από το κέντρο της Αθήνας, με εισιτήριο των 6 ευρώ, ενώ στο καζίνο Λουτρακίου, που απέχει περί τα 85 χιλιόμετρα από το κέντρο της Αθήνας, με εισιτήριο των 15 ευρώ, ή, αντίστοιχα, στο καζίνο της Θεσσαλονίκης, μόλις περί τα 8 χιλιόμετρα από το κέντρο της πόλης της Θεσσαλονίκης (επίσης με εισιτήριο των 6 ευρώ), σε αντιδιαστολή προς το καζίνο Χαλκιδικής, περί τα 120 χιλιόμετρα από το κέντρο της Θεσσαλονίκης (με εισιτήριο των 15 ευρώ).
(53)
Το Λουτράκι παρατηρεί ότι, μολονότι η Ελλάδα είχε προηγουμένως επιχειρηματολογήσει ότι η μειωμένη τιμή των εισιτηρίων εισόδου των 6 ευρώ δικαιολογείται λαμβανομένων υπόψη των ειδικών συνθηκών που ισχύουν για καθένα από τα υπαγόμενα στο μέτρο καζίνα, συναφών κυρίως προς τη γεωγραφική τοποθεσία καθενός καζίνου (η οποία προσδιορίζει ορισμένες οικονομικές, κοινωνικές, δημογραφικές και άλλες ιδιαιτερότητες), παρά ταύτα, τον Αύγουστο του 2010, το καζίνο Κέρκυρας άλλαξε την τιμή του εισιτηρίου σε 15 ευρώ αμέσως με την ιδιωτικοποίησή του, χωρίς καμία εξήγηση των λόγων για τους οποίους δεν ίσχυαν πλέον οι προαναφερόμενες ειδικές συνθήκες.
(54)
Ως προς τον υπολογισμό του προς ανάκτηση ποσού, το Λουτράκι εμμένει στην άποψη ότι το ποσό αυτό ισούται με τη διαφορά του ανά πελάτη εισπραττόμενου φόρου επί τον αριθμό των πελατών που εισέρχονται στα καζίνα αποδέκτες ενίσχυσης.
(55)
Αναφορικά με τα χωριστά μέτρα τα οποία επικαλούνται η Ελλάδα και το Mont Parnès, τα οποία φέρονται να ευνοούν το Λουτράκι (κυρίως ότι το Λουτράκι φέρεται να πληρώνει στο Δημόσιο χαμηλότερο ποσοστό των ετήσιων ακαθάριστων κερδών του σε σύγκριση με άλλα καζίνα), το Λουτράκι υποστηρίζει ότι στην πράξη έχει καταβάλει το ίδιο ποσό όπως οι ανταγωνιστές του βάσει χωριστής συμφωνίας με τις αρχές.
V. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΜΕΤΡΟΥ
(56)
Το υπό αξιολόγηση μέτρο είναι η διακριτική φορολογική μεταχείριση την οποία έχουν θέσει σε εφαρμογή οι ελληνικές αρχές με την οποία ευνοούνται ορισμένα καζίνα μέσω παραλλήλως ισχυουσών νομικών διατάξεων (45) όσον αφορά τόσο τον καθορισμό ενιαίου φόρου 80 % επί της τιμής των εισιτηρίων εισόδου στα καζίνα, όσο και τον ορισμό δύο άνισων νόμιμων τιμών εισιτηρίων εισόδου, ποσού 6 και 15 ευρώ αντίστοιχα, για τα δημόσια και τα ιδιωτικά καζίνα, θέτοντας έτσι τα τελευταία σε θέση ανταγωνιστικού μειονεκτήματος (46).
V.1. Ύπαρξη κρατικής ενίσχυσης κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ
(57)
Για να εξακριβώσει αν ορισμένο μέτρο συνιστά κρατική ενίσχυση εμπίπτουσα στις διατάξεις της ΣΛΕΕ, η Επιτροπή οφείλει να εκτιμήσει κατά πόσον πληροί τους όρους του άρθρου 107 παράγραφος 1 της συνθήκης. Το άρθρο αυτό ορίζει ότι «Ενισχύσεις που χορηγούνται υπό οποιαδήποτε μορφή από τα κράτη ή με κρατικούς πόρους και που νοθεύουν ή απειλούν να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό διά της ευνοϊκής μεταχειρίσεως ορισμένων επιχειρήσεων ή ορισμένων κλάδων παραγωγής είναι ασυμβίβαστες με την εσωτερική αγορά, κατά το μέτρο που επηρεάζουν τις μεταξύ κρατών μελών συναλλαγές, εκτός αν οι Συνθήκες ορίζουν άλλως».
(58)
Πιο κάτω η Επιτροπή θα προβεί σε εκτίμηση του κατά πόσον το επίμαχο μέτρο πληροί τις τέσσερεις σωρευτικές προϋποθέσεις ώστε να συνιστά κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ.
V.1.1 Ύπαρξη πλεονεκτήματος
(59)
Ένα μέτρο για να συνιστά κρατική ενίσχυση πρέπει να παρέχει στους υπαγόμενους σ’ αυτό πλεονέκτημα που τους απαλλάσσει από επιβαρύνσεις που κατά κανόνα βαρύνουν τους προϋπολογισμούς τους.
(60)
Ως προς αυτό, οι ελληνικές αρχές ισχυρίστηκαν, καταρχάς, ότι το εν λόγω μέτρο μπορεί να μην καλύπτεται από τους κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις διότι το ύψος της συνεισφοράς που πρέπει να καταβάλλουν στο κράτος όλα τα καζίνα τα οποία λειτουργούν στην Ελλάδα είναι ενιαίο (ήτοι το 80 % της αξίας κάθε εισιτηρίου εισόδου) ενώ το στοιχείο που διαφοροποιεί τη μεταχείριση προέρχεται από την πολιτική τιμολόγησης που καθορίστηκε την περίοδο 1994-1995 με νομικές διατάξεις (καθορισμός του ύψους της τιμής του εισιτηρίου εισόδου στα 15 ευρώ για τα καζίνα που θα αδειοδοτούνταν βάσει των διατάξεων του ν. 2206/1994).
(61)
Επίσης, οι ελληνικές αρχές υποστήριξαν ότι η χρέωση εισόδου αποτελεί μόνο μέτρο διοικητικού ελέγχου το οποίο στερείται φορολογικού χαρακτήρα, διότι, σύμφωνα με την απόφαση 4025/1998 του Ελληνικού Συμβουλίου της Επικρατείας, ο καθορισμός της τιμής των εισιτηρίων εισόδου στα καζίνα έχει κοινωνικό χαρακτήρα και δεν αποτελεί φορολογικό μέτρο.
(62)
Ωστόσο, πρέπει καταρχάς να σημειωθεί ότι ο καθορισμός των τιμών από το ν. 2206/1994 δεν μπορεί να χαρακτηρισθεί εύκολα ως συνήθης πολιτική τιμολόγησης, δεδομένου ότι φαίνεται πως όλα τα καζίνα μπορούν να χρεώνουν στους καταναλωτές χαμηλότερη τιμή εισιτηρίου εισόδου ή ακόμα και να τους επιτρέπουν τη δωρεάν είσοδο, παρόλο που σε όλες τις περιπτώσεις εξακολουθούν να υποχρεούνται να καταβάλλουν στο κράτος το 80 % της αντίστοιχης αξίας των εκδιδομένων εισιτηρίων εισόδου, ανεξαρτήτως του ποσού που πράγματι χρεώθηκε στους καταναλωτές.
(63)
Εξάλλου, κατά την εφαρμογή των κανόνων της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τις κρατικές ενισχύσεις, δεν έχει σημασία αν το εξεταζόμενο μέτρο έχει χαρακτήρα τιμολόγησης ή φορολόγησης, δεδομένου ότι το άρθρο 107 της ΣΛΕΕ εφαρμόζεται σε μέτρα ενισχύσεων που χορηγούνται «υπό οποιαδήποτε μορφή» και τα οποία παρέχουν πλεονέκτημα. Το γεγονός ότι η δημιουργία φορολογικών εσόδων δεν αποτελούσε πρωταρχικό στόχο του μέτρου δεν επαρκεί από μόνο του προκειμένου το εν λόγω μέτρο να μη χαρακτηρίζεται ως κρατική ενίσχυση.
(64)
Ακόμα και αν γίνει δεκτό ότι ο καθορισμός της τιμής εισιτηρίου εισόδου στα καζίνα μπορεί να έχει κοινωνικό στόχο, το ζήτημα κατά πόσον αποτελεί πλεονέκτημα που συνιστά κρατική ενίσχυση πρέπει να εξετάζεται σε συνάρτηση με τα αποτελέσματα, στο επίπεδο των επιμέρους εταιρειών, για να καθοριστεί κατά πόσον μερικές εταιρείες συμβάλλουν σε μικρότερο βαθμό στα δημόσια έσοδα. Το γεγονός ότι η απαλλαγή από την εφαρμογή της γενικής τιμής των εισιτηρίων εισόδου, που ανέρχεται σε 15 ευρώ, χορηγήθηκε μεμονωμένα σε συγκεκριμένα καζίνα, και ειδικότερα το γεγονός ότι ο φόρος του 80 % πρέπει να καταβληθεί στο κράτος με βάση τη χαμηλότερη τιμή που τα καζίνα αυτά πρέπει - καταρχήν (βλέπε ανωτέρω) να ζητούν -καταδεικνύουν ότι στα εν λόγω καζίνα χορηγήθηκε πλεονέκτημα.
(65)
Η Επιτροπή αναγνωρίζει το δικαίωμα των κρατών μελών να χαρακτηρίζουν βάσει του εθνικού τους δικαίου το μέτρο ως φορολογικό ή άλλου είδους μέτρο. Η εξέταση της Επιτροπής δεν αποβλέπει με κανένα τρόπο στην ερμηνεία εθνικού δικαίου. Ωστόσο, το μέτρο έχει ως αποτέλεσμα να επιτρέπει την τακτική και συνεχή καταβολή στο κράτος του 80 % της αντίστοιχης τιμής όλων των εισιτηρίων εισόδου που εκδίδονται από κάθε καζίνο. Επιπλέον, η Επιτροπή παρατηρεί ότι σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο (ιδίως το ν. 2206/1994 και την υπουργική απόφαση του 1995), τα αντίστοιχα ποσά αποδίδονται στην αρμόδια για τη φορολογία του εισοδήματος ΔΟΥ (47). Ενόψει των ανωτέρω και χωρίς να θίγεται με οποιοδήποτε τρόπο ο χαρακτηρισμός του μέτρου βάσει του εθνικού δικαίου, η Επιτροπή παρατηρεί ότι το εξεταζόμενο μέτρο έχει αποτελέσματα παρόμοια με εκείνα ενός φορολογικού μέτρου. Επομένως, μόνο για τους σκοπούς της παρούσας απόφασης, και στο βαθμό που αφορά την εξέταση του μέτρου βάσει της νομοθεσίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τις κρατικές ενισχύσεις, η Επιτροπή αναφέρεται στο μέτρο ως «φορολογικό μέτρο» ή ως «φόρο» στην παρούσα απόφαση.
(66)
Το εξεταζόμενο μέτρο, ήτοι η διακριτική φορολογική μεταχείριση που προέρχεται από το συνδυασμένο αποτέλεσμα ενιαίου φόρου εισόδου ο οποίος εφαρμόζεται σε άνισες νόμιμες τιμές των εισιτηρίων εισόδου, παραχωρεί πλεονέκτημα στα κρατικά καζίνα στην Ελλάδα έναντι των ιδιωτικών. Το συνδυασμένο αποτέλεσμα των δύο κρατικών ενεργειών οδηγεί τα ιδιωτικά καζίνα στην υποχρέωση καταβολής στο κράτος φόρου εισόδου ύψους 12 ευρώ (80 % × 15) ανά άτομο, ενώ τα κρατικά καζίνα στην καταβολή μόνο 4,8 ευρώ (80 % × 6) (48).
(67)
Με αυτό το μέτρο το ελληνικό κράτος απαλλάσσει τα δημόσια καζίνα από βάρος το οποίο σε διαφορετική περίπτωση θα έπρεπε να φέρουν αν εφαρμοζόταν μια φορολογία που δεν θα εισήγαγε διακριτική μεταχείριση και η οποία θα ήταν ουδέτερη από την άποψη του ανταγωνισμού. Αυτή η φορολογία που δεν εισάγει διακριτική μεταχείριση και είναι ουδέτερη από την άποψη του ανταγωνισμού καθιερώθηκε καταρχήν στην Ελλάδα με το ν. 2206/1994 για την ίδρυση, οργάνωση, λειτουργία και έλεγχο των καζίνων, που καθόρισε, αφενός, την τιμή των εισιτηρίων εισόδου στα 15 ευρώ και αφετέρου, το φορολογικό βάρος εισόδου που οφείλεται στο κράτος στο 80 % της τιμής αυτής. Ωστόσο, το ελληνικό κράτος, δεδομένου ότι δεν εφάρμοσε αυτή τη μη εισάγουσα διακριτική μεταχείριση και ουδέτερη από την άποψη ανταγωνισμού φορολογία στα δημόσια καζίνα (και στο εξομοιούμενο ιδιωτικό καζίνο της Θεσσαλονίκης) ενώ αντιθέτως επέτρεψε στα καζίνα αυτά να πληρώνουν μόνο 4,8 ευρώ ως φόρο εισόδου, ευνόησε τις εν λόγω επιχειρήσεις. Πράγματι, τα καζίνα αυτά κατέβαλαν χαμηλότερο φορολογικό βάρος ανά άτομο από το αντίστοιχο συνολικό τους εισόδημα. Η Επιτροπή σημειώνει ότι αυτό το συνολικό εισόδημα περιλαμβάνει όχι μόνο τα έσοδα από τις εισόδους (έσοδα που προέρχονται μόνο από την τιμή των εισιτηρίων εισόδου) αλλά και τα έσοδα από άλλες πηγές εισοδήματός τους, όπως τα τυχερά παιχνίδια, η διαμονή, οι υπηρεσίες μπαρ και εστιατορίου, τα θεάματα κ.λπ. (συνολικά έσοδα).
(68)
Κατά πάγια νομολογία η έννοια της ενίσχυσης δεν περιλαμβάνει μόνο τις θετικές παροχές αλλά και τις παρεμβάσεις εκείνες οι οποίες, ανεξαρτήτως μορφής, ελαφρύνουν τις επιβαρύνσεις που κανονικώς βαρύνουν τον προϋπολογισμό μιας επιχείρησης και οι οποίες κατά συνέπεια, χωρίς να είναι επιδοτήσεις υπό τη στενή έννοια του όρου, είναι της ιδίας φύσεως ή έχουν τα ίδια αποτελέσματα (49). Το πλεονέκτημα μπορεί να παρέχεται μέσω μείωσης του φορολογικού βάρους της επιχείρησης ανεξαρτήτως μορφής, συμπεριλαμβανομένης της μείωσης της φορολογικής βάσης.
(69)
Στην παρούσα υπόθεση, το καζίνο της Κέρκυρας, το καζίνο Mont Parnès και το καζίνο της Θεσσαλονίκης [καθώς και το καζίνο της Ρόδου, μέχρι το 1999 (50)] επωφελήθηκαν από πλεονέκτημα παρόμοιο με μείωση της φορολογικής βάσης, δεδομένου ότι, όπως εξηγήθηκε προηγουμένως, ad hoc διατάξεις που αφορούσαν ειδικά αυτά τα καζίνα καθόρισαν το φόρο που πρέπει να πληρώνουν ανά είσοδο σε χαμηλότερο επίπεδο σε σύγκριση με το επίπεδο που επιβλήθηκε σε άλλα καζίνα.
(70)
Οι ελληνικές αρχές παρατήρησαν ότι ο άμεσα ωφελούμενος από το χαμηλότερο φορολογικό βάρος είναι ο πελάτης. Ωστόσο, ακόμα και αν θα μπορούσε να υποστηριχθεί ότι ο πελάτης ωφελείται επίσης από χαμηλότερο φορολογικό βάρος ανά είσοδο, δεδομένου ότι καταβάλλει συνολική χαμηλότερη τιμή, το γεγονός αυτό δεν αποκλείει την παροχή πλεονεκτήματος από το μέτρο στις σχετικές επιχειρήσεις, στην προκειμένη περίπτωση τα υπαγόμενα σ’ αυτό καζίνα, διότι πρέπει να καταβάλλουν χαμηλότερο ποσό φορολογικών επιβαρύνσεων ανά πελάτη που δέχονται.
(71)
Πράγματι, όπως καταδείχθηκε σε φορολογικές υποθέσεις, οι παρεκκλίσεις από φόρους που κατ’ όνομα καταβάλλονται από τον καταναλωτή αλλά εισπράττονται από τον φορέα εκμετάλλευσης μπορούν δυνητικά να συνιστούν κρατική ενίσχυση, όπως και άλλα κίνητρα προς τους καταναλωτές για την αγορά ειδικών προϊόντων και υπηρεσιών (51).
(72)
Σύμφωνα με προηγούμενη πρακτική (52), η Επιτροπή θεωρεί ότι οι μειώσεις των φόρων για τους καταναλωτές μπορούν να συνιστούν κρατική ενίσχυση σε επιχειρήσεις όταν η μείωση εξαρτάται από τη χρήση συγκεκριμένου αγαθού ή υπηρεσίας από συγκεκριμένη επιχείρηση. Επομένως, το επιχείρημα ότι άμεσα ωφελούμενος είναι ο πελάτης δεν συνιστά εμπόδιο για τη διαπίστωση ύπαρξης κρατικής ενίσχυσης.
(73)
Επιπλέον, με δεδομένη τη συνήθη εμπορική πρακτική που ακολουθούν τα καζίνα στην Ελλάδα, ήτοι την παραίτηση από το δικαίωμα είσπραξης του εισιτηρίου εισόδου και την παράλληλη καταβολή στο κράτος του φόρου εισόδου (80 % της ονομαστικής αξίας των εισιτηρίων εισόδου), το πλεονέκτημα της διακριτικής φορολογικής μεταχείρισης υπέρ των δημόσιων καζίνων ενισχύεται περισσότερο, διότι το κόστος της εισόδου είναι κατά πολύ μεγαλύτερο για τα ιδιωτικά καζίνα που καταβάλλουν μεγαλύτερο φόρο εισόδου ύψους 12 ευρώ σε σύγκριση με τα δημόσια καζίνα που πρέπει να καταβάλλουν μόνο 4,8 ευρώ από τα συνολικά έσοδα των επιχειρηματικών τους δραστηριοτήτων.
(74)
Οι ελληνικές αρχές ισχυρίστηκαν ότι η πρακτική των υπαγόμενων στο μέτρο καζίνων που παρέχουν δωρεάν είσοδο ορισμένες ημέρες της εβδομάδας γίνεται κατ’ εξαίρεση. Ωστόσο, αυτό προβλέπεται ειδικά στην εθνική νομοθεσία (υπουργική απόφαση του 1995). Η Επιτροπή διαθέτει αποδεικτικά στοιχεία - αντίθετα με το επιχείρημα της Ελλάδας ότι αυτή η πρακτική αφορά επίσημους ή διάσημους πελάτες - σύμφωνα με δημόσια διαθέσιμες πληροφορίες (για παράδειγμα φυλλάδια που προσφέρουν δωρεάν πρόσβαση και διανέμονται σε εφημερίδες και στο διαδίκτυο) ότι χορηγείται δωρεάν είσοδος σε οποιονδήποτε πελάτη, ορισμένες ημέρες της εβδομάδας, κάθε εβδομάδα, ως συνήθης πρακτική [π.χ. το καζίνο της Θεσσαλονίκης διαφημίζει στο δικτυακό του τόπο ότι παρέχει συνεχή δωρεάν είσοδο από την Κυριακή ως την Πέμπτη (53)]. Η πρακτική της δωρεάν εισόδου δεν φαίνεται να αποτελεί εξαίρεση μεταξύ των υπαγόμενων στο μέτρο καζίνων.
(75)
Όσον αφορά το επιχείρημα της Ελλάδας ότι αυτή η πρακτική είναι αντίθετη με την εθνική φορολογική νομοθεσία, η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι η άδεια παροχής δωρεάν εισόδου προβλέπεται ρητά στην εθνική νομοθεσία για τα καζίνα και εφαρμόζεται προδήλως από τα υπαγόμενα στο μέτρο καζίνα.
(76)
Ως προς το επιχείρημα ότι η δαπάνη από την καταβολή του 80 % της τιμής του εισιτηρίου στο κράτος εξ ιδίων πόρων δεν αναγνωρίζεται ως παραγωγική δαπάνη και δεν μπορεί να εκπέσει εκ των εσόδων της επιχείρησης βάσει της ελληνικής φορολογικής νομοθεσίας, εκθέτοντας με τον τρόπο αυτό την επιχείρηση που εφαρμόζει αυτή την πρακτική σε σημαντικές φορολογικές επιβαρύνσεις, η Επιτροπή παρατηρεί ότι το επιχείρημα αυτό στην πραγματικότητα στηρίζει τα επιχειρήματα της καταγγέλλουσας, δεδομένου ότι, λόγω της σημαντικής φορολογικής επιβάρυνσης που προκύπτει από την πληρωμή του φόρου εκ των ιδίων εσόδων, ένα ιδιωτικό καζίνο δεν μπορεί στην πράξη να παρέχει δωρεάν είσοδο, και επομένως ενισχύει το επιχείρημα ότι το γεγονός αυτό αποτελεί πλεονέκτημα για τα καζίνα με τις χαμηλότερες τιμές εισιτηρίων εισόδου.
(77)
Επίσης, η Ελλάδα ισχυρίστηκε ότι δεδομένου ότι τα καζίνα παρακρατούν το 20 % της άνισης τιμής εισόδου, το πλεονέκτημα αφορά τα καζίνα με την υψηλότερη τιμή που εισπράττουν καθαρά έσοδα 3 ευρώ, σε σύγκριση με τα δημόσια καζίνα που εισπράττουν 1,2 ευρώ. Ωστόσο, στην πράξη αυτός ο ισχυρισμός είναι παραπλανητικός διότι αγνοεί δύο βασικούς παράγοντες για την πλήρη κατανόηση των πραγματικών αποτελεσμάτων του μέτρου εις βάρος του ανταγωνισμού. Αφενός, ο καθορισμός με κανονιστική διάταξη των τιμών των εισιτηρίων, συμπεριλαμβανομένου του φόρου εισόδου, σε χαμηλότερο επίπεδο για ορισμένα καζίνα, τα καθιστά πιο ελκυστικά για τους πελάτες, και επομένως i) εκτρέπει τη ζήτηση από την πορεία που θα ακολουθούσε αν τα καζίνα ανταγωνίζονταν μόνο βάσει της αξίας τους ανάλογα με το περιεχόμενο και την ποιότητα των προσφερόμενων υπηρεσιών τους, και ii) με σταθερές όλες τις άλλες μεταβλητές, αυξάνει τεχνητά τον αριθμό εισόδων σ’ αυτά. Αφετέρου, όπως εξηγήθηκε προηγουμένως, τα έσοδα από τις εισόδους αποτελούν ένα περιορισμένο μόνο ποσοστό των συνολικών εσόδων της επιχείρησης, τα οποία απορρέουν από ένα πελάτη που προσελκύεται από το καζίνο, και από τα οποία έσοδα τα καζίνα πρέπει να καταβάλλουν το φόρο εισόδου.
(78)
Τέλος, πρέπει να σημειωθεί ότι η ύπαρξη πλεονεκτήματος στη διακριτική φορολογική μεταχείριση αναγνωρίζεται ακόμα και από τις ίδιες τις συναφείς εθνικές διατάξεις. Όπως αναφέρεται από τις ελληνικές αρχές, η υπαγωγή του καζίνου της Θεσσαλονίκης στο καθεστώς της χαμηλότερης τιμής των εισιτηρίων εισόδου και στο (χαμηλότερο) φόρο έγινε βάσει του νομοθετικού διατάγματος του 1953 το οποίο παρέχει στις επιχειρήσεις που εισάγουν ξένα κεφάλαια την ευμενέστερη μεταχείριση που παρέχεται στις εθνικές επιχειρήσεις. Μπορεί να παρατηρηθεί ότι μολονότι οι ελληνικές αρχές διατείνονται ότι το εν λόγω καθεστώς δεν παρέχει πλεονέκτημα, αυτός ο νόμος εφαρμόζεται από τις ελληνικές αρχές στο καζίνο της Θεσσαλονίκης διότι αποτελεί την ευμενέστερη μεταχείριση εθνικών επιχειρήσεων, σε αντίθεση με την επαχθέστερη μεταχείριση που επιφυλάσσεται σε άλλα ιδιωτικά καζίνα.
(79)
Όσον αφορά την επικουρική παρατήρηση που υπέβαλαν οι ελληνικές αρχές και το καζίνο Mont Parnès σχετικά με άλλες διαφορές μεταξύ των καζίνων ως προς διάφορα φορολογικά/κανονιστικά μέτρα, διαφορές που εικάζεται ότι ευνοούν το καζίνο του Λουτρακίου (καταγγέλλουσα) και επομένως θα αντιστάθμιζαν τα πλεονεκτήματα που οι ωφελούμενοι απολαμβάνουν λόγω της χαμηλότερης τιμής των εισιτηρίων εισόδου (54), η Επιτροπή σημειώνει ότι η αντιστάθμιση ενός μέτρου (διαφορές στη γενική φορολογία) με ένα άλλο (διαφορές στις τιμές των εισιτηρίων εισόδου και στην ειδική τους φορολογία) δεν μπορεί να γίνει δεκτή ως επιχείρημα υπέρ της θέσης ότι το εξεταζόμενο μέτρο δεν συνιστά ενίσχυση. Σε κάθε περίπτωση, όπως ήδη αναφέρθηκε, οι πτυχές αυτές είναι χωριστές και δεν εμπίπτουν στην παρούσα απόφαση (βλέπε επίσης σημείο 46 ανωτέρω).
(80)
Ενόψει όλων των ανωτέρω σκέψεων, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι το εξεταζόμενο μέτρο, ήτοι η διακριτική φορολογική μεταχείριση που προέρχεται από το συνδυασμένο αποτέλεσμα ενιαίου φόρου εισόδου ο οποίος εφαρμόζεται σε άνισες νόμιμες τιμές, παρέχει πλεονέκτημα στα καζίνα με τις χαμηλότερες τιμές εισιτηρίων εισόδου.
V.1.2. Παρουσία κρατικών πόρων και δυνατότητα καταλογισμού στο κράτος
(81)
Το προαναφερόμενο πλεονέκτημα καταλογίζεται στο κράτος και χρηματοδοτείται από κρατικούς πόρους.
(82)
Όπως εξηγήθηκε προηγουμένως, η διακριτική φορολογική μεταχείριση είναι αποτέλεσμα μιας σειράς διοικητικών πράξεων, διαταγμάτων και κανονιστικών ρυθμίσεων που θεσπίστηκαν από το ελληνικό κράτος, μεταξύ των οποίων ιδίως: ο νόμος 2206/1994, η υπουργική απόφαση του 1995, ο νόμος 3139/30.4.2003, το ν.δ. 2687/1953, οι αποφάσεις του γενικού γραμματέα του ΕΟΤ (για τη διαχείριση των δημόσιων καζίνων) που εκδόθηκαν σύμφωνα με το νόμο 1624/1951 και το διάταγμα 4109/1960: απόφαση του ΕΟΤ 535633/21.11.1991, για τον καθορισμό της τιμής των εισιτηρίων εισόδου στο καζίνο Mont Parnès σε 2 000 δραχμές· απόφαση του ΕΟΤ 508049/24.3.1992, για τον καθορισμό της τιμής των εισιτηρίων εισόδου στα καζίνα της Κέρκυρας και της Ρόδου στις 1 500 δραχμές (αργότερα αναπροσαρμόστηκε για το καζίνο της Κέρκυρας σε 2 000 δραχμές με την απόφαση 532691/24.11.1997)· οι άδειες που χορηγήθηκαν σε κάθε καζίνο βάσει της εθνικής νομοθεσίας και επιβεβαίωσαν την αντίστοιχη τιμή των εισιτηρίων εισόδου και την υποχρέωσης καταβολής του 80 % της τιμής που ισχύει για κάθε καζίνο.
(83)
Επιπλέον, η υπό εξέταση διακριτική φορολογική μεταχείριση χρηματοδοτείται από κρατικούς πόρους. Αν το κράτος παραιτείται από έσοδα τα οποία υπό κανονικές συνθήκες θα έπρεπε να εισπράττει από επιχείρηση, το σχετικό μέτρο χρηματοδοτείται από κρατικούς πόρους.
(84)
Σε φορολογικούς όρους, το φορολογικό πλεονέκτημα σ’ αυτή την υπόθεση απορρέει από την τεχνητή μείωση για τα δημόσια καζίνα της φορολογικής βάσης επί της οποίας υπολογίζεται το ποσοστό φόρου εισόδου ύψους 80 %, από τη γενική αξία των 15 ευρώ στην ονομαστική αξία των 6 ευρώ για το εισιτήριο εισόδου στα δημόσια καζίνα.
(85)
Σύμφωνα με τη νομολογία του Δικαστηρίου (55), αυτή η μείωση της φορολογικής βάσης που εισάγει διακρίσεις οδηγεί το κράτος σε απώλεια φορολογικών εσόδων, γεγονός που ισοδυναμεί με κατανάλωση κρατικών πόρων υπό την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ. Επομένως, σε γενικές γραμμές, στην εξεταζόμενη υπόθεση η απώλεια φορολογικών εσόδων για το ελληνικό κράτος εκ μέρους των δημόσιων καζίνων ανέρχεται σε 7,20 ευρώ ανά είσοδο, ποσό που αντιστοιχεί στη διαφορά μεταξύ του φόρου των 12 ευρώ ανά είσοδο που αποδίδεται στο κράτος από τα ιδιωτικά καζίνα και του φόρου των 4,80 ευρώ ανά είσοδο που αποδίδεται στο κράτος από τα δημόσια καζίνα. Ωστόσο, μπορούν να ληφθούν υπόψη ορισμένες αναπροσαρμογές κατά την αξιολόγηση του πλεονεκτήματος που παρέχεται σε κάθε υπαγόμενο στο μέτρο καζίνο (όπως περιγράφεται περαιτέρω στο κατωτέρω τμήμα V.4 «Ποσοτικοποίηση και ανάκτηση» - ειδικότερα φαίνεται ότι μέχρι το 2000 το καζίνο Mont Parnès και το καζίνο της Κέρκυρας δεν πλήρωσαν καθόλου φόρο εισόδου στο κράτος, και επομένως σ’ αυτή την περίπτωση το πλεονέκτημα ανέρχεται στο επίπεδο του φόρου των 12 ευρώ ανά είσοδο που αποδόθηκε στο κράτος από τα ιδιωτικά καζίνα).
(86)
Η Ελλάδα ισχυρίστηκε ότι, εφόσον τα καζίνα με χαμηλότερη τιμή εισιτηρίου μπορούν να προσελκύουν περισσότερους πελάτες, δεν είναι βέβαιη η απώλεια εσόδων για το κράτος. Η Ελλάδα υποστηρίζει επομένως ότι το μέτρο δεν συνιστά κρατική ενίσχυση.
(87)
Όπως αναφέρθηκε ήδη στην απόφαση για την κίνηση της διαδικασίας, η Επιτροπή δεν δέχεται το επιχείρημα αυτό. Σύμφωνα με προηγούμενη πρακτική της (56), η Επιτροπή εκτιμά ότι το γεγονός πως η μείωση του φόρου σχετικά με ορισμένους φορολογούμενους μπορεί να οδηγήσει σε αύξηση του συνολικού ποσοστού των εσόδων που εισπράττονται βάσει του εν λόγω φόρου δεν συνεπάγεται κατ’ ανάγκη ότι το μέτρο δεν χρηματοδοτείται από κρατικούς πόρους.
(88)
Πράγματι, ο ισχυρισμός των ελληνικών αρχών είναι εσφαλμένος διότι το σημείο αναφοράς βάσει του οποίου οι ελληνικές αρχές κρίνουν τα αποτελέσματα της διακριτικής φορολογικής μεταχείρισης στον κρατικό προϋπολογισμό επηρεάζεται από το πλεονέκτημα που ενυπάρχει στο μέτρο. Οι ελληνικές αρχές χρησιμοποιούν στη συλλογιστική τους το δυναμικό αποτέλεσμα μιας μείωσης της τιμής που μπορεί να αυξήσει τη ζήτηση και ενδεχομένως τον φόρο που εισπράττεται, δεδομένου ότι ο τελευταίος είναι ανάλογος προς τον αριθμό των εισόδων. Ωστόσο, αυτή η σύγκριση είναι ανακριβής δεδομένου ότι η αύξηση της ζήτησης οφείλεται στην ίδια την ανισότητα που δημιουργείται από το πλεονέκτημα, ήτοι στην ύπαρξη χαμηλότερης τιμής και αντίστοιχης χαμηλότερης φορολογικής επιβάρυνσης ανά είσοδο.
(89)
Σε κάθε περίπτωση, οι ελληνικές αρχές δεν διαβίβασαν αποδεικτικά στοιχεία για τη μεγιστοποίηση των συνολικών φορολογικών εσόδων από το φόρο εισόδου στα καζίνα με αυτό το καθεστώς άνισων τιμών. Πράγματι, αν η Επιτροπή δεχόταν το συλλογισμό ότι η μείωση της τιμής εισόδου στα 6 ευρώ προκαλεί αύξηση της είσπραξης φόρων, η μεγιστοποίηση των φορολογικών εσόδων θα υλοποιούνταν στο επίπεδο όπου όλα τα εισιτήρια εισόδου θα τιμολογούνταν στα 6 ευρώ για όλα τα καζίνα, δημόσια και ιδιωτικά, αντικρούοντας τον ελληνικό ισχυρισμό ότι αυτό το σημείο επιτυγχάνεται με τη διακριτική φορολογική μεταχείριση που απορρέει από τις άνισες τιμές.
(90)
Συνεπώς, το επίμαχο πλεονέκτημα χρηματοδοτείται από κρατικούς πόρους.
V.1.3. Επιλεκτικότητα
(91)
Σύμφωνα με το άρθρο 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ, ένα μέτρο για να συνιστά κρατική ενίσχυση πρέπει να είναι ειδικό ή επιλεκτικό διότι ευνοεί «ορισμένες επιχειρήσεις ή ορισμένους κλάδους παραγωγής».
(92)
Σύμφωνα με τη νομολογία του Δικαστηρίου (57), «όσον αφορά την εκτίμηση της προϋποθέσεως του επιλεκτικού χαρακτήρα, ο οποίος αποτελεί συστατικό στοιχείο της έννοιας της κρατικής ενισχύσεως, από πάγια νομολογία προκύπτει ότι το άρθρο 87 παράγραφος 1, ΕΚ [νυν άρθρο 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ] επιβάλλει να εξακριβώνεται αν, στο πλαίσιο ενός δεδομένου νομικού καθεστώτος, ένα κρατικό μέτρο μπορεί να ευνοήσει “ορισμένες επιχειρήσεις ή ορισμένους κλάδους παραγωγής” έναντι άλλων που τελούν, από πλευράς του σκοπού που επιδιώκεται με το οικείο μέτρο, σε συγκρίσιμη πραγματική και νομική κατάσταση» (58). Επίσης, το Δικαστήριο επανειλημμένα έκρινε ότι το άρθρο 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ δεν κάνει διάκριση μεταξύ των αιτιών ή των στόχων της κρατικής ενίσχυσης, αλλά τις ορίζει σε συνάρτηση με τα αποτελέσματά τους (59). Σύμφωνα με την πρακτική της Επιτροπής και τη νομολογία της Ένωσης σχετικά με τις φορολογικές υποθέσεις, το εν λόγω επιλεκτικό πλεονέκτημα μπορεί να προκύπτει τόσο από μια εξαίρεση των φορολογικών διατάξεων νομοθετικής, κανονιστικής ή διοικητικής μορφής, όσο και από μια πρακτική που εμπίπτει στη διακριτική ευχέρεια της φορολογικής αρχής. Ωστόσο, ο επιλεκτικός χαρακτήρας ενός μέτρου μπορεί να δικαιολογείται από «τη φύση ή την οικονομία του συστήματος» (60), οπότε το μέτρο μπορεί να θεωρείται ότι δεν συνιστά κρατική ενίσχυση.
(93)
Πρώτον, η Επιτροπή παρατηρεί ότι στην εξεταζόμενη υπόθεση το γενικό φορολογικό σύστημα αποτελείται από το καθεστώς που εφαρμόζεται (καταρχήν) σε όλα τα καζίνα, όπως θεσπίστηκε με το ν. 2206/1994 και την υπουργική απόφαση του 1995 για την εφαρμογή του (όπως επίσης επιβεβαιώθηκε από τις ελληνικές αρχές-βλέπε ανωτέρω σημείο 19).
(94)
Δεύτερον, η Επιτροπή σημειώνει ότι το εν λόγω μέτρο παρεκκλίνει από την εφαρμογή του γενικού φορολογικού συστήματος. Όπως επιβεβαιώθηκε από τις ελληνικές αρχές, οι ειδικές διατάξεις που εφαρμόζονται στα δημόσια καζίνα (και στο εξομοιούμενο ιδιωτικό καζίνο της Θεσσαλονίκης) θεωρούνται εξαιρέσεις από την εφαρμογή των γενικών διατάξεων του ν. 2206/1994 και της υπουργικής απόφασης του 1995 για την εφαρμογή του (βλέπε επίσης ανωτέρω σημείο 19 και επ.).
(95)
Η Επιτροπή παρατηρεί ότι η υποχρέωση καταβολής του 80 % της τιμής των εισιτηρίων εισόδου δεν εφαρμόστηκε στο καζίνο Mont Parnès και στο καζίνο της Κέρκυρας μέχρι το 2003. Όπως σημειώθηκε ανωτέρω, όσον αφορά τα καζίνα της Θεσσαλονίκης και της Ρόδου, η απαίτηση αυτή άρχισε να εφαρμόζεται μετά την έκδοση της άδειάς τους βάσει του ν. 2206/1994, και ειδικότερα από το 1995 για το καζίνο Θεσσαλονίκης και από το 1996 για το καζίνο της Ρόδου. Όσον αφορά την τιμή των εισιτηρίων εισόδου, αυτή παρέμεινε στα 6 ευρώ για το καζίνο Mont Parnès και το καζίνο της Θεσσαλονίκης μέχρι σήμερα, για το καζίνο της Κέρκυρας μέχρι την ιδιωτικοποίησή του τον Αύγουστο του 2010 και για το καζίνο της Ρόδου μέχρι την ιδιωτικοποίησή του το 1999. Ωστόσο, τόσο η απαίτηση για την καταβολή του 80 % όσο και η τιμή των εισιτηρίων εισόδου των 15 ευρώ ίσχυαν για τα άλλα καζίνα από το 1995 και πράγματι εφαρμόστηκαν.
(96)
Ενόψει όλων των ανωτέρω, η Επιτροπή θεωρεί ότι το μέτρο είναι επιλεκτικό.
(97)
Τρίτον, η Επιτροπή παρατηρεί ωστόσο ότι ο επιλεκτικός χαρακτήρας ενός μέτρου μπορεί να δικαιολογείται από «τη φύση ή την οικονομία του συστήματος», ήτοι από το κατά πόσον οι εξαιρέσεις στο σύστημα ή οι διαφοροποιήσεις εντός του συστήματος απορρέουν ευθέως από τις θεμελιώδεις ή κατευθυντήριες αρχές του φορολογικού συστήματος του ενδιαφερόμενου κράτους μέλους (τρίτο στάδιο της ανάλυσης της επιλεκτικότητας). Σε καταφατική περίπτωση, η Επιτροπή θεωρεί ότι, σύμφωνα με πάγια νομολογία του Δικαστηρίου (61), τα μέτρα που εισάγουν διαφοροποίηση μεταξύ επιχειρήσεων όταν η διαφοροποίηση αυτή προκύπτει από τη φύση και τη δομή του συστήματος επιβαρύνσεων στο οποίο εντάσσονται δεν συνιστούν κρατική ενίσχυση. Η αιτιολόγηση αυτή που βασίζεται στη φύση ή τη δομή του φορολογικού συστήματος αντανακλά τη συνοχή ειδικού φορολογικού μέτρου με την εσωτερική λογική του φορολογικού συστήματος γενικότερα. Ωστόσο, στην πρακτική της Επιτροπής και στη νομολογία του Δικαστηρίου υιοθετήθηκε πολύ περιοριστική προσέγγιση αυτών των αιτιολογήσεων. Μπορεί να γίνεται επίκληση μόνο συμφυών με το φορολογικό σύστημα λόγων.
(98)
Οι ελληνικές αρχές δήλωσαν ότι οι επιμέρους συνθήκες κάθε καζίνου είναι διαφορετικές και ότι οι τιμές των εισιτηρίων εισόδου καθορίζονται ανάλογα με τις συνθήκες αυτές, λαμβανομένου υπόψη του στόχου του καθορισμού της εν λόγω τιμής που έγκειται στην αποτροπή των ατόμων χαμηλού εισοδήματος από τα τυχερά παιχνίδια.
(99)
Η Επιτροπή δεν μπορεί να δεχθεί τα επιχειρήματα αυτά. Το επιχείρημα ότι το επίπεδο της τιμής καθορίζεται και δικαιολογείται με βάση τις συνθήκες κάθε επιμέρους καζίνου, λαμβανομένου υπόψη του στόχου της αποτροπής των ατόμων χαμηλού εισοδήματος από τα τυχερά παιχνίδια, δεν συμβιβάζεται με το γεγονός ότι το καζίνο Mont Parnès και το καζίνο της Θεσσαλονίκης, τα οποία εφαρμόζουν τιμή εισόδου 6 ευρώ, βρίσκονται και τα δύο κοντά σε σημαντικά πληθυσμιακά κέντρα της Ελλάδας. Ούτε συμβιβάζεται με τη ρητή δυνατότητα να γίνονται δεκτοί πελάτες χωρίς πληρωμή, υπό τον όρο ότι το 80 % της τιμής αποδίδεται παρ’ όλα αυτά στο δημόσιο.
(100)
Περαιτέρω, η Επιτροπή παρατηρεί επίσης ότι δεν είναι προφανής ο λόγος για τον οποίο αυτή η χαμηλότερη τιμή είναι αναγκαία για αυτά τα καζίνα ειδικά και όχι για άλλα καζίνα. Επίσης οι ελληνικές αρχές δεν έχουν εξηγήσει τον οικονομικό υπολογισμό για τον καθορισμό της χαμηλότερης τιμής των εισιτηρίων εισόδου στο ειδικό επίπεδο των 6 ευρώ και όχι σε άλλο ενδιάμεσο επίπεδο, και αν λαμβάνονται υπόψη οι επιμέρους συνθήκες, που σύμφωνα με την Ελλάδα αφορούν κυρίως τη γεωγραφική θέση κάθε καζίνου, το λόγο για τον οποία όλα τα υπαγόμενα στο μέτρο καζίνα υποχρεούνται (καταρχήν, βλέπε ανωτέρω) να χρεώνουν την ίδια τιμή εισιτηρίων εισόδου και όχι μια «εξατομικευμένη» τιμή που να προσαρμόζεται στην επιμέρους κατάστασή τους. Για παράδειγμα, αν η χαμηλότερη τιμή των εισιτηρίων εισόδου δικαιολογείται από τις ιδιαιτερότητες της επιμέρους γεωγραφικής θέσης κάθε καζίνου, τότε αυτή η συλλογιστική δεν μπορεί σε καμιά περίπτωση να εφαρμοστεί στο καζίνο της Θεσσαλονίκης που φαίνεται να τυγχάνει αυτής της μεταχείρισης όχι λόγω της γεωγραφικής του θέσης, αλλά λόγω της εθνικής διάταξης που παρέχει στις επιχειρήσεις που εισάγουν ξένα κεφάλαια την ευμενέστερη μεταχείριση που εφαρμόζεται σε εθνικές επιχειρήσεις. Επομένως, η γεωγραφική θέση του καζίνου της Θεσσαλονίκης δεν φαίνεται να έχει ληφθεί ποτέ υπόψη για τον καθορισμό της τιμής των εισιτηρίων εισόδου σε αυτό. Ως ακόμα ένα παράδειγμα αναφέρεται το καζίνο της Κέρκυρας το οποίο μετά την ιδιωτικοποίησή του χρεώνει εισιτήριο 15 ευρώ από τον Αύγουστο του 2010. Ωστόσο, οι ελληνικές αρχές δεν έχουν εξηγήσει ικανοποιητικά το λόγο για τον οποίο τότε δεν ίσχυαν πλέον οι προαναφερόμενες ειδικές συνθήκες και επομένως το λόγο για τον οποίο δεν ήταν πλέον αναγκαία η χαμηλότερη τιμή εισιτηρίων εισόδων.
(101)
Ενόψει των ανωτέρω, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι ο επιλεκτικός χαρακτήρας του εξεταζόμενου μέτρου δεν δικαιολογείται από τη φύση του γενικού συστήματος. Επομένως, θεωρείται ότι το επίμαχο μέτρο περιλαμβάνει στοιχείο διακριτικής μεταχείρισης, με τη μορφή μείωσης της φορολογικής βάσης που καταλήγει σε φορολογικό πλεονέκτημα το οποίο ωφελεί μεμονωμένα καζίνα, διακριτική μεταχείριση που δεν δικαιολογείται από τη λογική του συναφούς ελληνικού γενικού φορολογικού συστήματος.
(102)
Συνεπώς, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι το κριτήριο της επιλεκτικότητας πληρούται υπό την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ στην παρούσα υπόθεση.
V.1.4. Νόθευση του ανταγωνισμού και επίδραση στο εμπόριο
(103)
Ένα μέτρο για να συνιστά κρατική ενίσχυση πρέπει να επηρεάζει τον ανταγωνισμό και το εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών. Το κριτήριο αυτό προϋποθέτει ότι ο υπαγόμενος στο μέτρο αυτό ασκεί οικονομική δραστηριότητα, ανεξαρτήτως του νομικού καθεστώτος του εν λόγω υπαγόμενου στο μέτρου ή του τρόπου χρηματοδότησης.
(104)
Σύμφωνα με τη νομολογία του Δικαστηρίου (62), «για τον χαρακτηρισμό ενός εθνικού μέτρου ως κρατικής ενισχύσεως απαιτείται να εξεταστεί μόνον αν οι ενισχύσεις δύνανται να επηρεάσουν το εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών και να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό και όχι αν οι ενισχύσεις αυτές έχουν πραγματικές επιπτώσεις στο ενδοκοινοτικό εμπόριο και νοθεύουν όντως τον ανταγωνισμό. Ειδικότερα, όταν μια ενίσχυση χορηγούμενη από το κράτος ή με κρατικούς πόρους ενισχύει τη θέση μιας επιχειρήσεως σε σχέση με άλλες ανταγωνίστριες επιχειρήσεις στο ενδοκοινοτικό εμπόριο, πρέπει να θεωρείται ότι το εμπόριο αυτό επηρεάζεται από την ενίσχυση. […] Εξάλλου, δεν είναι αναγκαίο η επιχείρηση που έλαβε την ενίσχυση να μετέχει η ίδια στο ενδοκοινοτικό εμπόριο. Πράγματι, όταν ένα κράτος μέλος χορηγεί ενίσχυση σε επιχείρηση, η εσωτερική παραγωγή μπορεί να διατηρείται στο ίδιο επίπεδο ή και να αυξάνεται, με συνέπεια να μειώνονται οι δυνατότητες επιχειρήσεων εγκατεστημένων σε άλλα κράτη μέλη να εξάγουν τα προϊόντα τους προς την αγορά αυτού του κράτους μέλους.» Επιπλέον, σύμφωνα με πάγια νομολογία του Δικαστηρίου (63), προκειμένου ένα μέτρο να νοθεύσει τον ανταγωνισμό και να επηρεάσει το εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών αρκεί ότι ο αποδέκτης της ενίσχυσης ανταγωνίζεται με άλλες επιχειρήσεις σε ανοικτές στον ανταγωνισμό αγορές στην εσωτερική αγορά (64). Η Επιτροπή θεωρεί ότι οι προϋποθέσεις που τίθενται στη νομολογία πληρούνται για τους ακόλουθους λόγους.
(105)
Το επίμαχο μέτρο ελαφρύνει τους φόρους που τα υπαγόμενα σ’ αυτό καζίνα πρέπει να καταβάλλουν σε σύγκριση με τα υπόλοιπα καζίνα στην Ελλάδα, ενισχύοντας με τον τρόπο αυτό τη συγκριτική οικονομική τους θέση και αυξάνοντας την αποδοτικότητα των επενδύσεών τους σε αντίθεση με την περίπτωση όπου η αποδοτικότητά τους θα βασιζόταν αποκλειστικά στην αξία τους.
(106)
Όπως προαναφέρθηκε, σύμφωνα με πάγια νομολογία, το κριτήριο του επηρεασμού του εμπορίου πληρούται αν η εταιρεία αποδέκτης ασκεί οικονομική δραστηριότητα που αφορά το εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών. Απλά και μόνο το γεγονός ότι η ενίσχυση ενδυναμώνει τη θέση της εταιρείας σε σύγκριση με τη θέση άλλων ανταγωνιστικών εταιρειών στο εμπόριο εντός της Ευρώπης αρκεί για να εξαχθεί το συμπέρασμα ότι επηρεάζεται το εμπόριο εντός της Ευρώπης. Ούτε το σχετικά χαμηλό ύψος της ενίσχυσης ούτε το σχετικά μέτριο μέγεθος της εταιρείας που λαμβάνει την ενίσχυση ή το πολύ μικρό μερίδιό της στην ευρωπαϊκή αγορά ούτε ακόμα το γεγονός ότι η εταιρεία αυτή δεν πραγματοποιεί εξαγωγές ή εξάγει σχεδόν όλη την παραγωγή της εκτός της ευρωπαϊκής αγοράς μπορεί να μεταβάλλει το εν λόγω συμπέρασμα. (65)
(107)
Η Ελλάδα ισχυρίστηκε ότι η θέση των καζίνων και οι αποστάσεις μεταξύ τους σημαίνουν ότι κάθε καζίνο εξυπηρετεί μια τοπική αγορά και ως εκ τούτου το μέτρο δεν μπορεί να νοθεύσει τον ανταγωνισμό ούτε να επηρεάσει το εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών. Ωστόσο, σύμφωνα με τη νομολογία (66), δεν υφίσταται όριο για τον καθορισμό των πραγματικών ή δυνητικών επιπτώσεων στον ανταγωνισμό και στο εμπόριο μεταξύ κρατών μελών, και επομένως, η προϋπόθεση αυτή για την εφαρμογή του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ μπορεί να πληρούται ανεξάρτητα από την τοπική ή περιφερειακή φύση των παρεχομένων υπηρεσιών ή από τη σπουδαιότητα του οικείου κλάδου δραστηριότητας.
(108)
Επίσης, η Ελλάδα ισχυρίστηκε ότι η αγορά τυχερών παιχνιδιών δεν είναι εναρμονισμένη μεταξύ των κρατών μελών, που ως εκ τούτου είναι ελεύθερα να τη ρυθμίσουν σε εθνικό επίπεδο. Η Ελλάδα επικαλέστηκε τη νομολογία του Δικαστηρίου που επιτρέπει τους περιορισμούς στην ενιαία αγορά για υπηρεσίες τυχερών παιχνιδιών προκειμένου να προστατευτούν οι καταναλωτές από απάτες και εγκληματικές ενέργειες (67).
(109)
Η Επιτροπή σέβεται πλήρως το δικαίωμα των κρατών μελών να καθορίζουν τους στόχους της πολιτικής τους στον τομέα των τυχερών παιχνιδιών υπό τον όρο ότι οποιοιδήποτε περιορισμοί της ελευθερίας παροχής υπηρεσιών είναι κατάλληλοι για την επίτευξη των επιδιωκόμενων στόχων, δεν υπερβαίνουν τα αναγκαία όρια για την επίτευξη των στόχων αυτών και εφαρμόζονται με τρόπο που δεν εισάγει διακρίσεις. Ωστόσο, η Επιτροπή δεν συμφωνεί ότι τα επιχειρήματα αυτά αποκλείουν το ενδεχόμενο το επίμαχο μέτρο να νοθεύει τον ανταγωνισμό ή να επηρεάζει το εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών.
(110)
Οι φορείς εκμετάλλευσης στον τομέα είναι συχνά διεθνείς ξενοδοχειακοί όμιλοι (68) ανταγωνιστικοί μεταξύ τους, και το μέτρο θα μπορούσε να επηρεάσει την απόφασή τους να επενδύσουν σε καζίνα ή άλλες ξενοδοχειακές εγκαταστάσεις, δεδομένου ότι έχει επιπτώσεις στη συγκριτική αποδοτικότητα των ομίλων αυτών και των επενδύσεών τους. Τα καζίνα βρίσκονται συχνά σε τουριστικά μέρη, γεγονός που υποδηλώνει ότι η ύπαρξη καζίνου μπορεί να προσελκύει τουρίστες στην Ελλάδα. Πράγματι, τα καζίνα υπάγονται στην αρμοδιότητα του Ελληνικού Υπουργείου Τουρισμού. Επιπλέον, η Επιτροπή σημειώνει ότι υπάρχει μια ορισμένη διασυνοριακή κινητικότητα των πελατών. Εξάλλου, οι υπηρεσίες των καζίνων λειτουργούν σε διασυνοριακό περιβάλλον - για παράδειγμα, τα καζίνα διαθέτουν ανάλογες υπηρεσίες στα κρουαζιερόπλοια που συνδέουν την Ελλάδα με την Ιταλία και άλλους προορισμούς. Γενικότερα, τα άτομα που παίζουν τυχερά παιχνίδια μπορούν να επιλέξουν μεταξύ ενός καζίνου και του Διαδικτύου. Τα τυχερά παιχνίδια στο Διαδίκτυο είναι διεθνής επιχείρηση και οι παίκτες στην Ελλάδα μπορούν να αποκτήσουν πρόσβαση σε σχετικές υπηρεσίες που παρέχονται από φορείς εκμετάλλευσης σε άλλα κράτη μέλη. Η υπόθεση στην οποία αναφέρεται η Ελλάδα (βλέπε σημείο 108) αφορούσε όντως τα τυχερά παιγνίδια στο Διαδίκτυο. Οι ελληνικές αρχές αμφισβήτησαν τη δυνατότητα ανταγωνισμού με άλλες μορφές τυχερών παιχνιδιών που αναφέρονται στην απόφαση για την κίνηση της διαδικασίας, σημειώνοντας ότι επί του παρόντος τα τυχερά παιχνίδια στο διαδίκτυο είναι παράνομα στην Ελλάδα. Ωστόσο, παρά την ισχύουσα νομική κατάσταση στην Ελλάδα, οι ίδιες οι ελληνικές αρχές αναγνώρισαν ότι τα τυχερά παιχνίδια στο διαδίκτυο έχουν λάβει «ανεξέλεγκτες διαστάσεις» (69). Σ’ αυτό το πλαίσιο θα πρέπει να αναφερθεί επίσης η απόφαση του Δικαστηρίου στην υπόθεση C-65/05 Επιτροπή κατά Ελλάδας (70) στην οποία το Δικαστήριο έκρινε ότι ο ν. 3037/2002, που αποβλέπει στην απαγόρευση των τυχερών παιχνιδιών στο διαδίκτυο στην Ελλάδα, αποτελεί αδικαιολόγητο εμπόδιο στην ελευθερία εγκατάστασης και στην ελεύθερη παροχή υπηρεσιών.
(111)
Περαιτέρω, η γενική οικονομική κρίση επηρεάζει τις συνήθειες των καταναλωτών και το διαθέσιμο εισόδημα για σκοπούς ψυχαγωγίας, όπως η χρήση των υπηρεσιών καζίνων. Σ’ αυτό το ειδικό πλαίσιο η διαφοροποίηση των τιμών των εισιτηρίων εισόδου μπορεί να στρεβλώσει σε ακόμα μεγαλύτερο βαθμό τις επιλογές των καταναλωτών και επομένως είναι ικανή να νοθεύσει ακόμα περισσότερο τον ανταγωνισμό στην αγορά των καζίνων.
(112)
Όσον αφορά το επιχείρημα που προτείνεται από τις αρχές και το καζίνο Mont Parnès σύμφωνα με το οποίο ακόμα και αν θεωρηθεί ότι η μειωμένη τιμή των εισιτηρίων εισόδου ύψους 6 ευρώ μπορεί να έχει επηρεάσει ή να επηρεάσει την απόφαση ξένης εταιρείας να επενδύσει σε επιχείρηση καζίνου στην Ελλάδα, η ξένη εταιρεία θα μπορεί πάντα να κάνει χρήση του ν.δ. 2687/1953, η Επιτροπή παρατηρεί ότι η εφαρμογή του νομοθετικού διατάγματος του 1953 δεν είναι αυτόματη και στην πράξη θα επιτρέπει την περαιτέρω παροχή της ευμενέστερης μεταχείρισης που έχει χορηγηθεί στα υπαγόμενα στο μέτρο καζίνα (ήτοι τη χαμηλότερη τιμή εισιτηρίου εισόδου ύψους 6 ευρώ) σε άλλες επιχειρήσεις. Επομένως, το μέτρο αυτό είναι ικανό να διαδώσει περαιτέρω την υπό εξέταση διακριτική φορολογική μεταχείριση. Επιπλέον, η Επιτροπή σημειώνει ότι παρόλο που και άλλα καζίνα θα μπορούσαν να είχαν επικαλεστεί το ν.δ. 2687/1953, αν είχαν εισάγει κεφάλαια από το εξωτερικό και είχαν υποβάλει εμπροθέσμως αίτηση, η εφαρμογή του νόμου αυτού υπόκειται σε ορισμένους ειδικούς αυθαίρετους κανόνες που το καθιστούν επιλεκτικό μέτρο. Πράγματι, το μόνο άλλο παράδειγμα δυνητικής εφαρμογής του νόμου αυτού που αναφέρθηκε στην Επιτροπή, ήτοι η αίτηση που υποβλήθηκε από το καζίνο της Σύρου βάσει του νόμου αυτού, απορρίφθηκε διότι η αίτηση υποβλήθηκε μετά την εισαγωγή των ξένων κεφαλαίων (και όχι πριν από αυτή).
(113)
Επιπλέον, η Επιτροπή σημειώνει ότι όταν ιδιωτικοποιήθηκε το καζίνο Mont Parnès, προβλεπόταν ειδικά στην πώληση η δυνατότητα άδειας για δεύτερο καζίνο στην ίδια περιοχή. Σαφώς η πιθανότητα επένδυσης σε ανάλογη επιχείρηση θα εξαρτηθεί από τις συνθήκες ανταγωνισμού με τον υφιστάμενο φορέα εκμετάλλευσης. Δεδομένου ότι δεν μπορεί να αποκλεισθεί ότι τα καζίνα ανταγωνίζονται με παρόμοιες εταιρείες σε άλλο κράτος μέλος, η απαίτηση αυτή βάσει του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ πρέπει να θεωρηθεί ότι πληρούται.
(114)
Επομένως, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι το επίμαχο μέτρο είναι ικανό να νοθεύσει τον ανταγωνισμό και να επηρεάσει το εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών με τη δυνητική βελτίωση των συνθηκών λειτουργίας των υπαγόμενων στο μέτρο αυτό που συμμετέχουν άμεσα σε οικονομικές δραστηριότητες και οι οποίοι πρέπει να καταβάλλουν το φόρο αυτό επί των εισόδων στα καζίνα στην Ελλάδα.
V.1.5. Συμπέρασμα
(115)
Λαμβανομένων υπόψη των ανωτέρω σκέψεων, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι τα κριτήρια για την ύπαρξη ενίσχυσης υπό την έννοια του άρθρου 107 της ΣΛΕΕ πληρούνται και ότι το μέτρο αυτό συνιστά κρατική ενίσχυση υπέρ των καζίνων με χαμηλότερη τιμή εισιτηρίου εισόδου. Τα καζίνα αυτά είναι το καζίνο Mont Parnès, και τα καζίνα της Κέρκυρας, της Θεσσαλονίκης και της Ρόδου. Στην περίπτωση της Ρόδου, η Επιτροπή θεωρεί ότι το καζίνο δεν υπάγεται πλέον στο μέτρο (δεδομένου ότι σταμάτησε να εφαρμόζει τη χαμηλότερη τιμή στο εισιτήριο εισόδου από την ιδιωτικοποίησή του τον Απρίλιο του 1999). Η Επιτροπή εκτιμά ότι ούτε οι ελληνικές αρχές ούτε το καζίνο Mont Parnès προέβαλαν επιχειρήματα που θα επαρκούσαν για να μεταβληθεί το συμπέρασμα αυτό.
V.2. Συμβατότητα της ενίσχυσης
(116)
Όπως αναφέρεται στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας, η Επιτροπή εκτιμά ότι το εν λόγω μέτρο δεν εμπίπτει σε καμία από τις παρεκκλίσεις που προβλέπονται από τα άρθρα 106 και 107 της ΣΛΕΕ.
(117)
Μέχρι σήμερα η Ελλάδα υποστηρίζει ότι δεν υφίσταται κρατική ενίσχυση και δεν έχει διατυπώσει κανένα επιχείρημα που να δικαιολογεί το συμβιβάσιμο ενδεχόμενης ενίσχυσης.
(118)
Η Επιτροπή αναγνωρίζει, όπως αναφέρεται παραπάνω, το δικαίωμα των κρατών μελών να ρυθμίζουν τα τυχερά παιχνίδια στην υπαγόμενη στο ενωσιακό δίκαιο επικράτειά τους, και επίσης αναγνωρίζει ότι τέτοια ρύθμιση που αποβλέπει στον έλεγχο και τον περιορισμό των τυχερών παιχνιδιών αποτελεί θεμιτό στόχο της δημόσιας πολιτικής. Ωστόσο, δεν πιστεύει ότι το γεγονός αυτό τοποθετεί την ενίσχυση εντός του πεδίου εφαρμογής του άρθρου 106 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ, ακόμη και αν αυτός είναι ο επιδιωκόμενος στόχος. Σε κάθε περίπτωση, όπως αναφέρεται παραπάνω, το επιχείρημα ότι στόχος του μέτρου είναι να αποθαρρύνει τη συμμετοχή σε τυχερά παιχνίδια δεν συμβιβάζεται με το γεγονός ότι μεταξύ των καζίνων που εφαρμόζουν εισιτήριο εισόδου 6 ευρώ συγκαταλέγονται εκείνα που βρίσκονται πλησιέστερα στα μεγάλα αστικά κέντρα της Ελλάδας. Το επιχείρημα αυτό δεν συμβιβάζεται ούτε με τη ρητή δυνατότητα να γίνονται δεκτοί πελάτες με δωρεάν είσοδο, υπό τον όρο ότι το 80 % του εισιτηρίου αποδίδεται στο δημόσιο.
(119)
Οι προβλεπόμενες από το άρθρο 107 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ παρεκκλίσεις, οι οποίες αφορούν ενισχύσεις κοινωνικού χαρακτήρα προς μεμονωμένους καταναλωτές, οι ενισχύσεις για την επανόρθωση ζημιών που προκαλούνται από θεομηνίες ή άλλα έκτακτα γεγονότα και οι ενισχύσεις προς ορισμένες περιοχές της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας, δεν έχουν εφαρμογή στην παρούσα υπόθεση.
(120)
Επίσης δεν έχει εφαρμογή η παρέκκλιση του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο α), η οποία επιτρέπει τη χορήγηση ενισχύσεων για την προώθηση της οικονομικής ανάπτυξης περιοχών στις οποίες το βιοτικό επίπεδο είναι ασυνήθιστα χαμηλό ή στις οποίες επικρατεί σοβαρή υποαπασχόληση, διότι το μέτρο δεν εφαρμόζεται υπό τον όρο πραγματοποίησης κανενός είδους δραστηριοτήτων σε περιοχές όπου επικρατούν ειδικές συνθήκες (71).
(121)
Κατά τον ίδιο τρόπο, το επίμαχο μέτρο δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι προωθεί την εκτέλεση κάποιου σχεδίου γενικού ευρωπαϊκού συμφέροντος ή ότι επιδιώκει να άρει κάποια διαταραχή της ελληνικής οικονομίας, όπως προβλέπεται στο άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο β). Το επίμαχο μέτρο δεν έχει, επίσης, ως στόχο την προώθηση του πολιτισμού και τη διατήρηση της πολιτιστικής κληρονομιάς, όπως προβλέπει το άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο δ).
(122)
Τέλος, το επίμαχο μέτρο πρέπει να εξεταστεί βάσει του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ), το οποίο επιτρέπει τις ενισχύσεις για την προώθηση της αναπτύξεως ορισμένων οικονομικών δραστηριοτήτων ή οικονομικών περιοχών, εφόσον δεν αλλοιώνουν τους όρους των συναλλαγών κατά τρόπο αντίθετο προς το κοινό συμφέρον. Στο πλαίσιο αυτό, ωστόσο, σημειώνεται ότι το επίμαχο μέτρο δεν εμπίπτει σε καμία από τις περιπτώσεις του εν λόγω εδαφίου που έχει υιοθετήσει η Επιτροπή, ούτε σε κανένα από τα πλαίσια ή τις κατευθυντήριες γραμμές που καθορίζουν τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες ορισμένες κατηγορίες ενισχύσεων μπορούν να χαρακτηριστούν συμβιβάσιμες με την κοινή αγορά.
(123)
Το επίμαχο μέτρο συνιστά ενίσχυση λειτουργίας με την οποία ενισχύεται τεχνητά η ανταγωνιστική θέση ορισμένων επιχειρήσεων έναντι άλλων ομοειδών επιχειρήσεων και δεν εξαρτάται από την πραγματοποίηση από τους δικαιούχους οιασδήποτε ενέργειας ειδικού χαρακτήρα με σκοπό την επίτευξη πολιτικών στόχων κοινού ενδιαφέροντος.
(124)
Ειδικότερα, η Επιτροπή επισημαίνει ότι το πλεονέκτημα που χορηγείται στο πλαίσιο του επίμαχου μέτρου δεν συνδέεται με επένδυση, δημιουργία θέσεων απασχόλησης ή σχέδια ειδικού σκοπού. Απλώς απαλλάσσει τις συγκεκριμένες επιχειρήσεις από επιβαρύνσεις οι οποίες κανονικά βαρύνουν ομοειδείς επιχειρήσεις και, κατά συνέπεια, πρέπει να θεωρηθεί ενίσχυση λειτουργίας. Κατά γενικό κανόνα, οι ενισχύσεις λειτουργίας δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) διότι νοθεύουν τον ανταγωνισμό στους τομείς στους οποίους χορηγούνται, χωρίς ωστόσο να καθιστούν, ως εκ της φύσεώς τους, δυνατή την επίτευξη ενός από τους στόχους που προβλέπει η εν λόγω διάταξη (72). Μολονότι, τέτοια ενίσχυση μπορεί κατ’ εξαίρεση να χορηγηθεί σε περιοχές επιλέξιμες βάσει της παρέκκλισης του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της ΣΛΕΕ και μολονότι ορισμένες περιοχές της Ελλάδας είναι επιλέξιμες, η Επιτροπή διατηρεί σοβαρές αμφιβολίες κατά πόσον μια τέτοια ανάλογη λειτουργική ενίσχυση πληροί τους όρους συμβατότητας στην προκειμένη περίπτωση. Σύμφωνα με τη συνήθη πρακτική της Επιτροπής, οι ενισχύσεις αυτού του είδους δεν είναι δυνατό να θεωρηθούν συμβιβάσιμες με την κοινή αγορά, δεδομένου ότι δεν ευνοούν την ανάπτυξη συγκεκριμένων δραστηριοτήτων ή οικονομικών τομέων, δεν είναι περιορισμένες χρονικά, και δεν είναι σταδιακά μειούμενες ή αναλογικές κατά το μέτρο που είναι αναγκαίο προκειμένου να αρθεί συγκεκριμένο οικονομικό μειονέκτημα των οικείων τομέων.
(125)
Βάσει των προαναφερομένων, συνάγεται ότι το υπό εξέταση μέτρο είναι ασυμβίβαστο με την εσωτερική αγορά.
V.3. Νομιμότητα της ενίσχυσης
(126)
Όπως αναφέρεται στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας, λαμβανομένου υπόψη του γεγονότος ότι τα πρώτα νομοθετήματα που εισήγαγαν φορολογικές διακρίσεις για τα καζίνα χρονολογούνται από το 1994 και το 1995, η Επιτροπή εξέτασε αν το μέτρο στο σύνολό του αποτελεί υφιστάμενη ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 108 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ.
(127)
Η φορολογική διακριτική μεταχείριση θεσπίστηκε το 1995 παράνομα - υπό το πρίσμα, δηλαδή, της νομοθεσίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τις κρατικές ενισχύσεις -, μέσω της επιλογής των ελληνικών αρχών να επιτρέψουν παρεκκλίσεις υπέρ ορισμένων καζίνων από τον γενικό κανόνα που απορρέει από τον νόμο 2206/1994 και την υπουργική απόφαση του 1995. Ειδικότερα οι ελληνικές αρχές επέτρεψαν στα δημόσια καζίνα Mont Parnès, Κέρκυρας και Ρόδου να συνεχίσουν να εφαρμόζουν τη χαμηλότερη τιμή εισιτηρίου εισόδου των 6 ευρώ αντί της κανονικής τιμής των 15 ευρώ, και επιπλέον, το 1995 επεφύλαξαν επίσης την πλεονεκτικότερη αυτή μεταχείριση ειδικά στο καζίνο της Θεσσαλονίκης, βάσει του νομοθετικού διατάγματος του 1953 (που αναφέρεται σε κεφάλαια του εξωτερικού). Εν τω μεταξύ, το εν λόγω κανονικό εισιτήριο των 15 ευρώ επιβλήθηκε και όντως τηρήθηκε από τα 5 άλλα ιδιωτικά καζίνα τα οποία συστάθηκαν και έλαβαν άδεια λειτουργίας (βάσει του νόμου 2206/1994) μετά το 1995. Εξάλλου, δυνάμει του νόμου 3139/2003, η χαμηλότερη τιμή εισιτηρίου εισόδου 6 ευρώ διατηρήθηκε ειδικά για τα καζίνα Mont Parnès και Κέρκυρας, με αποτέλεσμα να παρατείνεται και να επιβεβαιώνεται παράνομα η διακριτική φορολογική μεταχείριση. Όσον αφορά το καζίνο της Θεσσαλονίκης, σημειώνεται ότι τυγχάνει της διακριτικής φορολογικής μεταχείρισης εξομοιούμενο με τα καζίνα της Πάρνηθας και της Κέρκυρας, όπως επιβεβαιώνεται στο Προεδρικό Διάταγμα 290/1995, βάσει του νομοθετικού διατάγματος του 1953, όπως περιγράφεται πιο πάνω. Το εφαρμοστέο στη Θεσσαλονίκη καθεστώς συνδέεται στενά με το καθεστώς που εφαρμόζεται στα καζίνα Mont Parnès και Κέρκυρας. Όπως αναφέρουν οι ελληνικές αρχές (73), όταν, μετά το 1995, τέθηκε το ζήτημα της τιμής του εισιτηρίου εισόδου, η διαχείριση του καζίνου της Θεσσαλονίκης ζήτησε να οριστεί το εισιτήριο εισόδου στο ίδιο επίπεδο με εκείνο του καζίνου Mont Parnès, δηλαδή στα 6 ευρώ, και το αίτημά του έγινε δεκτό, κατόπιν γνωμοδότησης του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους (Γνωμοδότηση 631/1997). Μπορεί επομένως να συναχθεί ότι, αν το 2003 άλλαζε η μεταχείριση των καζίνων Mont Parnès και Κέρκυρας και το εισιτήριό τους οριζόταν τότε στα 15 ευρώ, θα είχε αλλάξει και η μεταχείριση του καζίνου Θεσσαλονίκης. Ωστόσο, αυτό δεν συνέβη, και η διακριτική φορολογική μεταχείριση διατηρήθηκε δυνάμει των διατάξεων της εθνικής νομοθεσίας.
(128)
Τα προαναφερθέντα μέτρα, τα οποία ευνοούν τα υπαγόμενα στο μέτρο καζίνα, ουδέποτε κοινοποιήθηκαν ή εγκρίθηκαν από την Επιτροπή, ασφαλώς όχι στο πλαίσιο των κανόνων της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τις κρατικές ενισχύσεις.
(129)
Η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι βάσει του άρθρου 15 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999 του Συμβουλίου της 22ας Μαρτίου 1999 για τη θέσπιση λεπτομερών κανόνων εφαρμογής του άρθρου 93 της συνθήκης ΕΚ (74), οι εξουσίες της Επιτροπής για ανάκτηση της ενίσχυσης υπόκεινται σε δεκαετή προθεσμία παραγραφής. Η προθεσμία αυτή αρχίζει να τρέχει από την ημέρα κατά την οποία η παράνομη ενίσχυση χορηγείται στον δικαιούχο είτε ως μεμονωμένη ενίσχυση είτε ως ενίσχυση στο πλαίσιο καθεστώτος ενισχύσεων. Κάθε ενέργεια της Επιτροπής ή κράτους μέλους που ενεργεί κατόπιν αίτησης της Επιτροπής, σε σχέση με την παράνομη ενίσχυση, διακόπτει την περίοδο παραγραφής. Έπειτα από κάθε διακοπή, η προθεσμία αρχίζει να τρέχει από την αρχή. Η προθεσμία παραγραφής αναστέλλεται για όσο διάστημα η απόφαση της Επιτροπής αποτελεί αντικείμενο διαδικασίας που εκκρεμεί ενώπιον του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων. Κάθε ενίσχυση της οποίας η περίοδος παραγραφής έχει εκπνεύσει, θεωρείται υφιστάμενη ενίσχυση. Ωστόσο, σύμφωνα με το άρθρο 1 στοιχείο γ) του ίδιου κανονισμού, οι μεταβολές υφιστάμενων ενισχύσεων συνιστούν νέα ενίσχυση.
(130)
Η Επιτροπή παρατηρεί ότι, σύμφωνα με τη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου, το αυτό ισχύει και όσον αφορά την «προθεσμία παραγραφής του άρθρου 15 του κανονισμού για τη σχετική με τις κρατικές ενισχύσεις διαδικασία, η οποία ουδόλως συνιστά την έκφραση μιας γενικής αρχής μετατρέπουσας μια νέα ενίσχυση σε υφιστάμενη ενίσχυση, αλλά αποκλείει απλώς την ανάκτηση των ενισχύσεων που χορηγήθηκαν περισσότερο από μία δεκαετία πριν από την πρώτη παρέμβαση της Επιτροπής» (75).
(131)
Στην προκειμένη περίπτωση, η Επιτροπή δεν προέβη σε καμία ενέργεια, ούτε η Ελλάδα ενήργησε κατόπιν αιτήματος της Επιτροπής, πριν το 2009. Η Επιτροπή προέβη σε σχετική ενέργεια στις 21 Οκτωβρίου 2009, όταν γνωστοποίησε την καταγγελία στην Ελλάδα και ζήτησε πληροφορίες επί του θέματος.
(132)
Συνεπώς, κάθε ενίσχυση που χορηγήθηκε βάσει του εν λόγω μέτρου από την 21η Οκτωβρίου 1999 και μετά (10 έτη πριν από την ημέρα διαβίβασης από την Επιτροπή της καταγγελίας στο ελληνικό κράτος και της αίτησης για παροχή πληροφοριών) συνιστά νέα και παράνομη ενίσχυση, η οποία τέθηκε σε εφαρμογή χωρίς προηγούμενη κοινοποίηση ή απόφαση της Επιτροπής, με την επιφύλαξη του άρθρου 15 του διαδικαστικού κανονισμού όσον αφορά την ανάκτηση (όπως εκτίθεται αναλυτικότερα πιο κάτω).
V.4. Ποσοτικοποίηση και ανάκτηση
(133)
Το επίμαχο μέτρο εφαρμόσθηκε χωρίς, όπως προβλέπει το άρθρο 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ, να έχει προηγουμένως κοινοποιηθεί στην Επιτροπή. Επομένως, το μέτρο συνιστά παράνομη ενίσχυση.
(134)
Στις περιπτώσεις που μία κρατική ενίσχυση, η οποία χορηγήθηκε παράνομα, θεωρηθεί ασυμβίβαστη με την κοινή αγορά, συνέπεια τέτοιας διαπίστωσης είναι η ανάκτηση της ενίσχυσης από τους δικαιούχους, εκτός εάν αυτό αντίκειται σε γενική αρχή του δικαίου σύμφωνα με το άρθρο 14 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999. Μέσω της επιστροφής της ενίσχυσης, αποκαθίσταται, στο μέτρο του δυνατού, η κατάσταση ανταγωνισμού που προϋπήρχε της χορήγησης της ενίσχυσης. Κανένα από τα επιχειρήματα των ελληνικών αρχών και του καζίνου Mont Parnès δεν δικαιολογούσαν τη γενική απόκλιση από αυτή τη βασική αρχή.
(135)
Η Επιτροπή επισημαίνει ότι το άρθρο 14 παράγραφος 1 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999 προβλέπει ότι «η Επιτροπή δεν απαιτεί ανάκτηση της ενίσχυσης εάν αυτό αντίκειται σε κάποια γενική αρχή του κοινοτικού δικαίου». Σύμφωνα με τη νομολογία του Δικαστηρίου και την πρακτική που ακολουθεί η Επιτροπή για τη λήψη των αποφάσεών της, όταν, εξαιτίας ενεργειών της ίδιας της Επιτροπής, δικαιολογούνται νόμιμες προσδοκίες του υπαχθέντος στο μέτρο ότι η ενίσχυση έχει χορηγηθεί σύμφωνα με τη νομοθεσία της Ένωσης, τότε η διάταξη ανάκτησης της ενίσχυσης παραβιάζει γενική αρχή του ενωσιακού δικαίου (76).
(136)
Στην απόφασή του στην υπόθεση Forum 187 (77), το Δικαστήριο απεφάνθη ότι «το δικαίωμα επικλήσεως της αρχής προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης παρέχεται σε κάθε πρόσωπο στο οποίο ένα κοινοτικό όργανο δημιούργησε βάσιμες προσδοκίες. Επιπλέον, κανείς δεν μπορεί να επικαλεστεί παραβίαση της αρχής αυτής ελλείψει συγκεκριμένων διαβεβαιώσεων εκ μέρους της διοικήσεως. Ομοίως, όταν ένας προνοητικός και ενημερωμένος επιχειρηματίας είναι σε θέση να προβλέψει τη θέσπιση κοινοτικού μέτρου ικανού να βλάψει τα συμφέροντά του, δεν μπορεί να επικαλεστεί την αρχή αυτή μετά τη λήψη του εν λόγω μέτρου».
(137)
Στο πλαίσιο αυτό, όσον αφορά τα επιχειρήματα που προέβαλαν οι ελληνικές αρχές και το καζίνο Mont Parnès υποστηρίζοντας ότι τυχόν ανάκτηση των εν λόγω ενισχύσεων αντιβαίνει προς την αρχή της εύλογης εμπιστοσύνης του διοικουμένου, βάσει απόφασης του Ελληνικού Συμβουλίου της Επικρατείας δυνάμει της εθνικής νομοθεσίας, η Επιτροπή παρατηρεί ότι εν προκειμένω πρόκειται για εθνικό νόμο που εκδίδεται από εθνική αρχή και όχι από αρχή της Ένωσης κατά την έννοια της ως άνω νομολογίας. Εξάλλου, ο νόμος αυτός βασίζεται αποκλειστικά στην εθνική νομοθεσία και σε καμία περίπτωση δεν πραγματεύεται θέματα κρατικών ενισχύσεων ή χαρακτηρισμού μέτρων ως κρατικών ενισχύσεων. Λαμβάνοντας υπόψη τα προαναφερόμενα, η Επιτροπή εμμένει στην ανάκτηση βασιζόμενη στα επιχειρήματα αυτά.
(138)
Όσον αφορά τα επιχειρήματα της Ελλάδας και του καζίνου Mont Parnès σχετικά με την καθυστερημένη αντίδραση του καζίνου Λουτρακίου ως προς την υποβολή καταγγελίας στην Επιτροπή, σε σχέση με την αρχή ότι ένα δικαίωμα δεν θα πρέπει να ασκείται καταχρηστικά, η Επιτροπή παρατηρεί ότι η καθυστερημένη αντίδραση καταγγέλλοντα δεν μπορεί σε καμία περίπτωση να αποκλείσει την ανάκτηση παράνομης ενίσχυσης, όπως εξάλλου προκύπτει από τη 10ετή περίοδο παραγραφής που ορίζεται βάσει του άρθρου 15 του διαδικαστικού κανονισμού.
(139)
Ως εκ τούτου, η Επιτροπή δεν μπορεί να αποδεχθεί τα επιχειρήματα των ελληνικών αρχών και του καζίνου Mont Parnès ώστε, κατ’ εξαίρεση, να μην προβεί στην ανάκτηση.
(140)
Όπως αναφέρεται στην παρούσα απόφαση, η Επιτροπή επισημαίνει ότι αρχικά μέσω των εθνικών νόμων του 1994 και του 1995 ορίστηκε τόσο η υποχρέωση να αποδίδεται το 80 % της αξίας των εισιτηρίων εισόδου όσο και η κανονική τιμή των 15 ευρώ για τα εισιτήρια εισόδου όλων των καζίνων. Ωστόσο, τόσο η υποχρέωση απόδοσης του 80 % όσο και η κανονική τιμή των 15 ευρώ δεν εφαρμόστηκαν από τα υπαγόμενα στο μέτρο καζίνα μολονότι εφαρμόστηκαν από το 1995 από τα άλλα καζίνα και στην πράξη εφαρμόζονται έκτοτε (όλα τα ιδιωτικά καζίνα αδειοδοτήθηκαν κατά την περίοδο 1995-1996 και άρχισαν να εφαρμόζουν το μέτρο, με μόνη εξαίρεση το καζίνο Θεσσαλονίκης). Επομένως, εκτιμώντας ότι εκ των πραγμάτων η διακριτική φορολογική μεταχείριση που απορρέει από τη διαφοροποίηση της τιμής εισιτηρίου εισόδου και η σχετική απόδοση του 80 % στο κράτος ξεκίνησαν το 1995, μπορεί να θεωρηθεί ότι η περίοδος εφαρμογής της ενίσχυσης αρχίζει το 1995.
(141)
Σύμφωνα με το συμπέρασμα του τμήματος V.3 ανωτέρω (Νομιμότητα της ενίσχυσης), η Επιτροπή εκτιμά επομένως ότι η δεκαετής περίοδος παραγραφής, η οποία προβλέπεται στο άρθρο 15 του διαδικαστικού κανονισμού αριθ. 659/1999, ισχύει για κάθε ενίσχυση που χορηγήθηκε πριν από τις 21 Οκτωβρίου 1999.
(142)
Κατά τον υπολογισμό του προς ανάκτηση ποσού θα πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι, όπως αναφέρεται στην παρούσα απόφαση (βλέπε επίσης παράγραφο 82 πιο πάνω), το ελληνικό δημόσιο χάνει φορολογικά έσοδα από τα δημόσια καζίνα ύψους 7,20 ευρώ ανά εισιτήριο εισόδου, το οποίο αντιστοιχεί στη διαφορά μεταξύ του φόρου 12 ευρώ ανά εισιτήριο εισόδου που αποδίδεται στο κράτος από τα ιδιωτικά καζίνα και του φόρου 4,80 ευρώ ανά εισιτήριο εισόδου που αποδίδεται στο κράτος από τα δημόσια καζίνα.
(143)
Ωστόσο, για τον υπολογισμό του ποσού που πρέπει να ανακτηθεί από κάθε καζίνο, πρέπει να ληφθούν υπόψη ορισμένες πτυχές που αφορούν την επιμέρους κατάσταση κάθε καζίνου, όπως αναφέρεται πιο κάτω:
-
Όπως αναφέρεται στην παρούσα απόφαση, η υποχρέωση που απορρέει βάσει του υπουργικού διατάγματος του 1995 για την απόδοση στο δημόσιο του 80 % των εισιτηρίων εισόδου, ίσχυε για τα καζίνα Κέρκυρας και Mont Parnès από την ημερομηνία χορήγησης της άδειας λειτουργίας βάσει του νόμου 2206/1994, δηλαδή από το 2003, βάσει του νόμου 3139/2003. Από τα τέλη του 2000, ωστόσο, και μέχρι τη χορήγηση σχετικής άδειας το 2003, η ETA άρχισε, σε προαιρετική βάση, να αποδίδει στο δημόσιο το 80 % της τιμής των εισιτηρίων εισόδου (που ανέρχονταν σε 6 ευρώ) (78). Από αυτή την πληροφορία που διαβίβασαν οι ελληνικές αρχές, και με την επιφύλαξη περαιτέρω παρατηρήσεων στις οποίες θα θελήσουν ενδεχομένως να προβούν (επαληθεύοντας ή διαψεύδοντας τα προαναφερόμενα) συνάγεται ότι μέχρι το 2000 δεν καταβλήθηκε κανένας φόρος εισόδου, ούτε καν μειωμένος (80 % επί των 6 ευρώ). Επομένως κατά την περίοδο αυτή (21 Οκτωβρίου 1999 - τέλη 2000) το ύψος της ανάκτησης θα πρέπει να υπολογιστεί με βάση το ποσό των 12 ευρώ (δηλαδή ολόκληρο τον φόρο που κατέβαλαν τα άλλα ιδιωτικά καζίνα, τη στιγμή που τα δημόσια καζίνα δεν κατέβαλαν καθόλου φόρο) πολλαπλασιαζόμενο επί τον αριθμό των εισιτηρίων που εκδόθηκαν κατά την περίοδο εκείνη.
-
Το καζίνο Θεσσαλονίκης έλαβε άδεια το 1995 βάσει του νόμου 2206/1994 (79). Η υποχρέωση απόδοσης στο δημόσιο του 80 % της τιμής των εισιτηρίων εισόδου εφαρμόσθηκε στο καζίνο της Θεσσαλονίκης μετά την έκδοση της άδειας λειτουργίας του το 1995. Μέχρι σήμερα, εφαρμόζει τη μειωμένη τιμή εισιτηρίου εισόδου 6 ευρώ που εφαρμόζουν τα καζίνα Mont Parnès και Κέρκυρας. Επομένως το ύψος της ανάκτησης για το καζίνο αυτό μπορεί να υπολογιστεί αν πολλαπλασιαστεί ο αριθμός των εκδοθέντων εισιτηρίων (από τις 21 Οκτωβρίου 1999 και μετά) επί 7,20 ευρώ.
-
Το καζίνο Ρόδου αδειοδοτήθηκε το 1996 βάσει του νόμου 2206/1994. Τότε άρχισε να εφαρμόζει τιμή εισόδου 6 ευρώ, άρχισε, ωστόσο, να εφαρμόζει εισιτήριο 15 ευρώ μετά την ιδιωτικοποίησή του τον Απρίλιο του 1999. Πέραν των παρατηρήσεων που υποβλήθηκαν κατά την επίσημη διαδικασία έρευνας, η Επιτροπή κατανοεί ότι το καζίνο Ρόδου δεν είναι πλέον αποδέκτης ενίσχυσης μετά την ιδιωτικοποίησή του τον Απρίλιο του 1999, και συνεπώς η ανάκτηση από το καζίνο αυτό καλύπτεται από την περίοδο παραγραφής δυνάμει του άρθρου 15 του διαδικαστικού κανονισμού.
(144)
Όσον αφορά τον υπολογισμό του ύψους της προς ανάκτηση ενίσχυσης, η Επιτροπή δεν διαθέτει επαρκή στοιχεία ώστε να παράσχει ακριβή εκτίμηση των ποσών που πρέπει να ανακτηθούν από κάθε υπαγόμενο στο μέτρο καζίνο. Ωστόσο, καμία διάταξη του ενωσιακού δικαίου δεν προβλέπει ότι η Επιτροπή οφείλει, κατά την έκδοση της εντολής ανάκτησης μη συμβιβάσιμης με την εσωτερική αγορά ενίσχυσης, να προσδιορίσει με ακρίβεια το προς ανάκτηση ποσό. Αρκεί να περιλαμβάνονται στην απόφαση της Επιτροπής πληροφορίες που να επιτρέπουν στο οικείο κράτος μέλος και στην οικεία αποδέκτρια επιχείρηση να υπολογίσουν μόνοι, χωρίς μεγάλη δυσκολία, το ποσό αυτό. Επομένως, η Επιτροπή ευλόγως περιορίστηκε να διαπιστώσει την υποχρέωση ανακτήσεως των εν λόγω ενισχύσεων και να αφήσει στις εθνικές αρχές τη μέριμνα για τον υπολογισμό του ακριβούς προς ανάκτηση ποσού βάσει των οδηγιών που περιέχει η απόφαση της Επιτροπής.
(145)
Βάσει των στοιχείων που υπέβαλε το κράτος μέλος, η Επιτροπή παρέχει στη συνέχεια τις απαιτούμενες οδηγίες για την πραγματοποίηση της ανάκτησης.
(146)
Ο κατωτέρω πίνακας εμφανίζει γενική επισκόπηση του αριθμού των εισιτηρίων που εκδόθηκαν από κάθε καζίνο ανά έτος (ωστόσο, όπως αναφέρεται στον πίνακα, οι παρεχόμενες πληροφορίες δεν είναι πλήρεις), καθώς και προκαταρκτική εκτίμηση των ποσών που πρέπει να ανακτηθούν από κάθε καζίνο, με την επιφύλαξη περαιτέρω παρατηρήσεων τις οποίες θα θελήσει ενδεχομένως να υποβάλει η Ελλάδα μετά την πραγματοποίηση των υπολογισμών της όσον αφορά την ανάκτηση.
Εκτιμώμενος αριθμός των εκδοθέντων ανά καζίνο εισιτηρίων
Έτος
Καζίνο
Mont Parnès
Κέρκυρας
Θεσσαλονίκης
Ρόδου
1999
(22.10.1999 - 31.12.1999)
Ελλείπουσες πληροφορίες
[…] (80)
[…]
[…] (81)
2000
Ελλείπουσες πληροφορίες
[…]
[…]
[…]
2001
Ελλείπουσες πληροφορίες
[…]
[…]
[…]
2002
Ελλείπουσες πληροφορίες
[…]
[…]
[…]
2003
Ελλείπουσες πληροφορίες μέχρι την 1η Μαΐου 2003
Την 1η Μαΐου 2003:
[…]
[…]
[…]
[…]
2004
[…]
[…]
[…]
[…]
2005
[…]
[…]
[…]
[…]
2006
[…]
[…]
[…]
[…]
2007
[…]
[…]
[…]
[…]
2008
[…]
[…]
[…]
[…]
2009 (έως τις 22.10.2009):
[…]
[…]
[…]
[…]
Σύνολο έως τις 22.10.2009
[…]
[…]
[…]
[…]
Εισιτήρια που εκδόθηκαν μετά τις 22.10.2009
Ελλείπουσες πληροφορίες
Ελλείπουσες πληροφορίες
Ελλείπουσες πληροφορίες
Ελλείπουσες πληροφορίες
Προκαταρκτική εκτίμηση του προς ανάκτηση ποσού ανά καζίνο
(εκατ. ευρώ σε στρογγυλοποιημένους αριθμούς)
Mont Parnès
Κέρκυρας
Θεσσαλονίκης
Ρόδου
Αλγόριθμος και υπολογισμός
Για την περίοδο 22.10.1999 -2000 (82):
αριθμός εισιτηρίων
(x1) × 12 = A1
Για την περίοδο 22.10.1999 -2000:
αριθμός εισιτηρίων
([…] εισιτήρια) × 12 = A2 ([…] EUR)
Για την περίοδο 22.10.1999-22.10.2009:
αριθμός εισιτηρίων
([…] εισιτήρια) × 7,20 = AB3 ([…] EUR)
Άνευ αντικειμένου
Για την περίοδο 2000-22.10.2009:
αριθμός εισιτηρίων
(y1) × 7,20 = Β1
Για την περίοδο 2000-22.10.2009:
αριθμός εισιτηρίων
([…] εισιτήρια) × 7.20 = B2 ([…] EUR)
Για την περίοδο 22.10.2009-σήμερα:
αριθμός εισιτηρίων
(z1) × 7,20 = C1
Για την περίοδο 22.10.2009-σήμερα:
αριθμός εισιτηρίων
(z2) × 7,20 = C2
Για την περίοδο 22.10.2009-30.08.2010 (83):
αριθμός εισιτηρίων
(z3) × 7,20 = C3
Συνολικό ποσό ανάκτησης
A1 + B1 + C1=
Πρέπει να υπολογιστεί
A2 + B2 + C2
Πρέπει να υπολογιστεί
AB3 + C3
Πρέπει να υπολογιστεί
Άνευ αντικειμένου
Συνολικό προς ανάκτηση ποσό
Πρέπει να υπολογιστεί
(147)
Η Επιτροπή παρατηρεί ακόμη ότι το άρθρο 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ έχει ανασταλτικό αποτέλεσμα. Ωστόσο, δεν έχει λάβει πληροφορίες που να επιβεβαιώνουν ότι το επίμαχο μέτρο ανεστάλη λόγω της απόφασης κίνησης της διαδικασίας. Κατά συνέπεια, συνάγεται ότι μέχρι σήμερα το μέτρο εξακολουθεί να εφαρμόζεται ανελλιπώς από τις ελληνικές αρχές (84). Η Ελλάδα θα πρέπει να ανακτήσει από τους αντίστοιχους αποδέκτες κάθε ενίσχυση που χορηγήθηκε μέχρι την έκδοση της παρούσας απόφασης. Στο πλαίσιο αυτό, όσον αφορά το καζίνο Κέρκυρας, η Επιτροπή επισημαίνει ότι, μετά την ιδιωτικοποίησή του τον Αύγουστο του 2010, έπαψε να εφαρμόζει εισιτήριο εισόδου 6 ευρώ και όρισε την τιμή του εισιτηρίου στα 15 ευρώ. Επομένως, κατά τον υπολογισμό του ύψους της ανάκτησης, θα πρέπει να ληφθεί υπόψη μόνο η περίοδος μέχρι τον Αύγουστο 2010.
(148)
Εκτιμώντας όλα τα ανωτέρω επιχειρήματα, η Επιτροπή διατάσσει την ανάκτηση από την Ελλάδα των μη συμβιβάσιμων κρατικών ενισχύσεων που χορηγήθηκαν παράνομα στους αποδέκτες. Η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι η Ελλάδα πρέπει να ακυρώσει όλα τα εκκρεμή φορολογικά πλεονεκτήματα που παρέχονται στο πλαίσιο του υπό εξέταση μέτρου με ισχύ από την ημερομηνία έκδοσης της απόφασης.
(149)
Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή επισημαίνει ότι όσον αφορά το μέλλον, η Ελλάδα ανέφερε ότι εξετάζει δυνητική αλλαγή της πολιτικής τιμολόγησης των καζίνων, ούτως ώστε να εξαλειφθούν οι μεταξύ τους υφιστάμενες διακρίσεις. Η Επιτροπή τονίζει ότι, σύμφωνα με τις ελληνικές αρχές, η νέα αυτή νομοθεσία θα θέσει τέλος στο επίμαχο μέτρο. Η Ελλάδα δεν έχει, ωστόσο, ενημερώσει την Επιτροπή σχετικά με τη συνέχεια που δίδεται στην υπόθεση ούτε με την ενδεχόμενη υλοποίηση της αλλαγής αυτής. Η Επιτροπή πιστεύει ότι η έγκριση νέας συναφούς νομοθεσίας έχει αποφασιστική σημασία για την επίλυση ζητημάτων διακριτικής μεταχείρισης μεταξύ των καζίνων στην Ελλάδα και ενθαρρύνει την Ελλάδα να προβεί αμελλητί στις αναγκαίες ενέργειες.
VI. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ
(150)
Η Επιτροπή εκτιμά ότι, βάσει του ανωτέρω σκεπτικού, της σχετικής νομολογίας και των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών της υπόθεσης, το επίμαχο μέτρο, το οποίο συνίσταται στη διακριτική φορολογική μεταχείριση την οποία επεφύλαξαν οι ελληνικές αρχές υπέρ ορισμένων καζίνων μέσω της εφαρμογής ορισμένων παραλλήλως ισχυουσών νομικών διατάξεων που αφορούν:
-
τον καθορισμό ενιαίου φόρου 80 % επί της τιμής των εισιτηρίων εισόδου, και
-
τον ορισμό δύο άνισων νόμιμων τιμών εισιτηρίων εισόδου ύψους 6 και 15 ευρώ αντίστοιχα για τα δημόσια και τα ιδιωτικά καζίνα,
συνιστά κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της συνθήκης ΣΛΕΕ. Η Επιτροπή διαπιστώνει επίσης ότι το επίμαχο μέτρο, έχοντας τεθεί σε εφαρμογή κατά παράβαση του άρθρου 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ, συνιστά παράνομη ενίσχυση.
(151)
Η Επιτροπή σημειώνει ότι σύμφωνα με το άρθρο 14 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999, κάθε παράνομη ενίσχυση μπορεί να ανακτηθεί από τον αποδέκτη της και διατάσσει την ανάκτηση από την Ελληνική Δημοκρατία των παράνομων ενισχύσεων από κάθε καζίνο που έχει υπαχθεί στο μέτρο. Υπογραμμίζει ότι η δεκαετής περίοδος παραγραφής που προβλέπεται στο άρθρο 15 του ως άνω διαδικαστικού κανονισμού ισχύει για κάθε ενίσχυση που χορηγήθηκε πριν από την 21η Οκτωβρίου 1999. Η Ελληνική Δημοκρατία οφείλει να ακυρώσει όλα τα εκκρεμή φορολογικά πλεονεκτήματα που παρέχονται στο πλαίσιο του μέτρου που αποτελεί αντικείμενο της παρούσας απόφασης, με ισχύ από την ημερομηνία έκδοσης της παρούσας απόφασης,
ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΠΟΦΑΣΗ:
Άρθρο 1
Οι κρατικές ενισχύσεις που έθεσε σε εφαρμογή η Ελληνική Δημοκρατία και συνίστανται στη διακριτική φορολογική μεταχείριση υπέρ ορισμένων καζίνων μέσω της εφαρμογής διαφόρων μερικώς επιτακτικών και παραλλήλως ισχυουσών νομικών διατάξεων που αφορούν:
-
τον καθορισμό ενιαίου φόρου 80 % επί της τιμής των εισιτηρίων εισόδου, και
-
τον ορισμό δύο άνισων νόμιμων τιμών εισιτηρίων εισόδου ύψους 6 και 15 ευρώ αντίστοιχα για τα δημόσια και τα ιδιωτικά καζίνα,
τέθηκαν παράνομα σε εφαρμογή από την Ελληνική Δημοκρατία κατά παράβαση του άρθρου 108 παράγραφος 3 της συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης και δεν συμβιβάζονται με την εσωτερική αγορά διότι προσδίδουν στα ακόλουθα καζίνα αποδέκτες: Regency Casino Mont Parnès, Regency Casino Thessaloniki και καζίνο Κέρκυρας (εφόσον το καζίνο Ρόδου δεν είναι πλέον αποδέκτης ενίσχυσης από τον Απρίλιο του 1999) αδικαιολόγητο ανταγωνιστικό πλεονέκτημα.
Άρθρο 2
1. Η Ελληνική Δημοκρατία ανακτά από τα καζίνα αποδέκτες τη μη συμβιβάσιμη ενίσχυση που αναφέρεται στο άρθρο 1, η οποία χορηγήθηκε μετά την 21η Οκτωβρίου 1999.
2. Επί των ποσών των ενισχύσεων που πρέπει να ανακτηθούν οφείλονται τόκοι από την ημερομηνία που τέθηκαν στη διάθεση των δικαιούχων μέχρι τον χρόνο της πραγματικής τους ανάκτησης.
3. Οι τόκοι υπολογίζονται με τη μέθοδο του ανατοκισμού, σύμφωνα με το κεφάλαιο V του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 794/2004 της Επιτροπής (85).
4. Η Ελληνική Δημοκρατία ακυρώνει κάθε εκκρεμούσα φορολογική διάκριση η οποία προβλέπεται στο πλαίσιο των ενισχύσεων που αναφέρονται στο άρθρο 1 με ισχύ από την ημερομηνία έκδοσης της παρούσας απόφασης.
Άρθρο 3
1. Η ανάκτηση της ενίσχυσης που ορίζεται στο άρθρο 1 είναι άμεση και αποτελεσματική.
2. Η Ελληνική Δημοκρατία εξασφαλίζει ότι η παρούσα απόφαση θα εφαρμοστεί εντός τεσσάρων μηνών από την ημερομηνία κοινοποίησής της.
Άρθρο 4
1. Εντός δύο μηνών από την κοινοποίηση της παρούσας απόφασης, η Ελληνική Δημοκρατία υποβάλλει τις ακόλουθες πληροφορίες στην Επιτροπή:
α)
κατάλογο των αποδεκτών που έλαβαν ενισχύσεις βάσει του καθεστώτος που ορίζεται στο άρθρο 1, καθώς και το συνολικό ποσό των ενισχύσεων που έλαβε έκαστος στο πλαίσιο του επίμαχου μέτρου, υπολογιζόμενο σύμφωνα με τις οδηγίες που περιλαμβάνονται στην παρούσα απόφαση,
β)
το συνολικό ποσό (αρχικό κεφάλαιο και τόκοι ανάκτησης) που θα πρέπει να ανακτηθεί από τον αποδέκτη,
γ)
αναλυτική περιγραφή των μέτρων που έχουν ήδη ληφθεί ή πρόκειται να ληφθούν για συμμόρφωση με την παρούσα απόφαση,
δ)
έγγραφα που αποδεικνύουν ότι έχει δοθεί εντολή στον αποδέκτη να επιστρέψει την ενίσχυση.
2. Η Ελληνική Δημοκρατία τηρεί την Επιτροπή ενήμερη σχετικά με την πρόοδο των εθνικών μέτρων που λαμβάνονται για την εκτέλεση της παρούσας απόφασης μέχρι την ολοκλήρωση της ανάκτησης των ενισχύσεων που αναφέρονται στο άρθρο 1. Εφόσον της ζητηθεί από την Επιτροπή, παρέχει αμέσως πληροφορίες σχετικά με τα μέτρα που έχει ήδη λάβει ή πρόκειται να λάβει για να συμμορφωθεί με την παρούσα απόφαση. Παρέχει επίσης λεπτομερείς πληροφορίες σχετικά με τα ποσά της ενίσχυσης και των τόκων ανάκτησης που έχουν ήδη ανακτηθεί από τον αποδέκτη.
Άρθρο 5
Η παρούσα απόφαση απευθύνεται στην Ελληνική Δημοκρατία.
Βρυξέλλες, 24 Μαΐου 2011.
ROZHODNUTÍ KOMISE
ze dne 24. května 2011
o státní podpoře C 16/10 (ex NN 22/10, ex CP 318/09), kterou Řecko poskytlo některým řeckým kasinům
(oznámeno pod číslem K(2011) 3504)
(Pouze řecké znění je závazné)
(Text s významem pro EHP)
(2011/716/EU)
EVROPSKÁ KOMISE,
s ohledem na Smlouvu o fungování Evropské unie, a zejména na čl. 108 odst. 2 první pododstavec této smlouvy,
s ohledem na Dohodu o Evropském hospodářském prostoru, a zejména na čl. 62 odst. 1 písm. a) této dohody,
poté, co vyzvala zúčastněné strany k podání připomínek v souladu s výše uvedenými ustanoveními (1), a s ohledem na tyto připomínky,
vzhledem k těmto důvodům:
I. POSTUP
(1)
Dne 8. července 2009 podalo konsorcium DAET Loutraki AE - Club Hotel Loutraki AE (dále jen „stěžovatel“ nebo „kasino Loutraki“) (2) Komisi stížnost na řecké právní předpisy o vytvoření systému vstupních poplatků kasin a tvrdilo, že systém poskytl státní podporu třem provozovatelům, a to Regency Casino Mont Parnès, kasinu Korfu a Regency Casino Soluň (3). Ve zprávě zaslané e-mailem ze dne 7. října 2009 stěžovatel uvedl, že vůči zveřejnění své totožnosti nemá námitky. Dne 14. října 2009 se uskutečnila schůzka mezi zaměstnanci Komise a zástupci stěžovatele. Dopisem ze dne 26. října 2009 poskytl stěžovatel další údaje k doložení své stížnosti.
(2)
Dne 21. října 2009 předala Komise stížnost Řecku a požádala je, aby dotyčné záležitosti objasnilo. Dopisem ze dne 17. listopadu 2009 požádalo Řecko o prodloužení lhůty pro odpověď, jež Komise schválila ve zprávě zaslané e-mailem ze dne 18. listopadu 2009. Řecko Komisi odpovědělo dne 27. listopadu 2009.
(3)
Dne 15. prosince 2009 předala Komise odpověď Řecka stěžovateli. Stěžovatel podal připomínky k odpovědi Řecka dne 29. prosince 2009.
(4)
Dne 25. února, 4. a 23. března a 13. dubna 2010 si Komise od Řecka vyžádala další informace, které Řecko poskytlo dne 10. března a 1. a 21. dubna 2010.
(5)
Rozhodnutím ze dne 6. července 2010 (dále jen „rozhodnutí o zahájení řízení“) Komise Řecko informovala, že s ohledem na opatření, které Řecko zavedlo, tj. účtování nižší sazby daně ze vstupu do některých kasin, zahájila formální vyšetřovací řízení podle čl. 108 odst. 2 Smlouvy o fungování Evropské unie. Rozhodnutí o zahájení řízení bylo zveřejněno v Úředním věstníku Evropské unie (4) a zúčastněné strany byly vyzvány k podání připomínek.
(6)
Dopisem ze dne 9. srpna 2010 požádalo Řecko o prodloužení lhůty pro odpověď, jež Komise schválila dopisem ze dne 18. srpna 2010. Komise obdržela připomínky Řecka k rozhodnutí o zahájení řízení dne 6. října 2010. Další informace týkající se sporného opatření poskytly řecké orgány dne 12. října 2010.
(7)
Po zahájení vyšetřovacího řízení obdržela Komise připomínky dvou zúčastněných stran: zástupců kasina Mont Parnès, jednoho z příjemců podpory na základě opatření, které byly zaslány v dopise ze dne 4. srpna 2010, a zástupců soukromého kasina Loutraki, jež byly zaslány v dopisech ze dne 8. a 25. října 2010.
(8)
Dopisem ze dne 29. října 2010 předala Komise tyto připomínky řeckým orgánům, aby jim umožnila se k nim vyjádřit. V dopise ze dne 6. prosince 2010 se řecké orgány vyjádřily k připomínkám třetích stran, přičemž se mimo jiné snažily objasnit některé aspekty uplatňování dotyčného režimu a výkladu řeckých právních předpisů, jež jsou důležité pro analýzu tohoto případu.
II. POSUZOVANÉ OPATŘENÍ
II.1 Opatření
(9)
Opatření, jež má být posouzeno, spočívá v daňové diskriminaci ve prospěch některých kasin, kterou řecké orgány zavedly současným uplatňování řady (5) (částečně závazných) předpisů, které:
-
stanoví jednotný odvod ve výši 80 % z ceny vstupenek a
-
stanoví různé regulované ceny pro kasina ve veřejném vlastnictví a kasina v soukromém vlastnictví, a to ve výši 6 EUR v případě kasin ve veřejném vlastnictví a 15 EUR v případě kasin v soukromém vlastnictví,
což pro kasina v soukromém vlastnictví představuje konkurenční nevýhodu.
(10)
Opatření zvýhodňuje veřejná kasina a jedno soukromé kasino (Soluň), jemuž bylo na základě výjimky přiznáno stejné zacházení jako veřejným kasinům, jak je objasněno níže.
II.2 Příjemci
(11)
Příjemci podpory na základě opatření, jež je předmětem analýzy, jsou tato řecká kasina: Mont Parnès (6), Soluň (7), Korfu (8) a Rhodos (9).
(12)
V době vydání rozhodnutí o zahájení řízení se nižší regulovaný vstupní poplatek ve výši 6 EUR vztahoval pouze na tři řecká kasina: Mont Parnès, jehož 49 % akcií bylo privatizováno a 51 % akcií zůstalo pod veřejnou kontrolou; Soluň, které bylo soukromým kasinem, zacházelo se s ním však jako s veřejným kasinem, a Korfu, jež bylo veřejným kasinem. Kasina na Rhodu a Korfu přestala opatření využívat v dubnu 1999 (10) respektive v srpnu 2010 (11), jelikož jakmile byla zcela zprivatizována, přestala účtovat nižší vstupní poplatek.
II.3 Příslušná ustanovení řeckého zákona
(13)
Před liberalizací trhu v roce 1994 působila v Řecku pouze tři kasina, a to Mont Parnès, Korfu a Rhodos. V té době byla kasina veřejnými podniky a jako kluby ve státním vlastnictví je provozoval řecký úřad pro cestovní ruch (EOT) (12). Vstupní poplatek těchto kasin byl stanoven rozhodnutím generálního tajemníka EOT, a to následovně (13):
-
Mont Parnès: v roce 1991 stanovil EOT vstupní poplatek ve výši 2 000 GRD (přibližně 6 EUR) (14);
-
Korfu: v roce 1992 stanovil EOT vstupní poplatek ve výši 1 500 GRD a v roce 1997 jej upravil na 2 000 GRD;
-
Rhodos: v roce 1992 stanovil EOT vstupní poplatek ve výši 1 500 GRD.
(14)
Trh byl na základě zákona č. 2206/1994 liberalizován v roce 1994, kdy se k stávajícím kasinům ve veřejném vlastnictví připojilo šest nově zřízených soukromých kasin (15). Zákon z roku 1994 umožnil udělit celkem čtrnáct licencí, a to pro tři stávající kasina ve veřejném vlastnictví Rhodos, Mont Parnès a Korfu a jedenáct soukromých kasin, jež měla být zřízena (16). Z celkem jedenácti plánovaných nových soukromých kasin však byly licence uděleny pouze šesti kasinům, která posléze začala fungovat, a to kasinům Chalkidiki, Loutraki, Soluň, Rio (Achaia), Xanthi (Thrákie) a Syros (v roce 1995 a 1996); zbývajících pět licencí bylo zrušeno.
(15)
Ustanovení § 2 odst. 10 zákona č. 2206/1994 uvádělo, že vstupní poplatek kasin v určitých oblastech bude stanoven ministerským rozhodnutím; v témže rozhodnutí bude stanoven rovněž procentní podíl poplatku, který představuje příjem řeckého státu. Dne 16. listopadu 1995 rozhodnutí ministra financí (17) stanovilo, že ode dne 15. prosince 1995 jsou všichni provozovatelé kasin, jejichž činnost je upravena zákonem č. 2206/1994 (18), povinni vybírat vstupní poplatek ve výši 5 000 GRD (19) (přibližně 15 EUR) (20). V rozhodnutí se vyžaduje, aby provozovatelé kasin odvedli státu 80 % nominální hodnoty každé vstupenky, zatímco zbývajících 20 %, včetně příslušné DPH, má představovat příjem pro kasino (21). V rozhodnutí je stanoveno, že kasina mohou povolit bezplatný vstup (22). Bez ohledu na částku, kterou skutečně účtují zákazníkům, však musí kasina odvést státu 80 % regulovaného vstupního poplatku (23). Podle rozhodnutí musí kasina odvádět poplatky měsíčně (24). Rozhodnutí rovněž obsahuje ustanovení o zvláštních slevách u vstupenek platných po dobu 15 nebo 30 dnů (25).
(16)
Všechna nová soukromá kasina zřízená podle zákona č. 2206/1994 od roku 1995 uplatňují ministerské rozhodnutí z roku 1995 a účtují (zpravidla, jak bylo objasněno v předchozím bodě) vstupní poplatek ve výši 15 EUR, s výjimkou kasina Soluň, jak bude vysvětleno dále.
(17)
Kasina Mont Parnès, Korfu a Rhodos ve státním vlastnictví však fungovala i nadále jako kluby EOT (26) a až do udělení licencí podle zákona č. 2206/1994 se na ně právní předpisy z let 1994 a 1995 nevztahovaly.
(18)
Z připomínek a vysvětlení vnitrostátních předpisů, které poskytly řecké orgány, Komise vyrozuměla, že systém v praxi fungoval následovně.
(19)
Řecké orgány objasnily, že provozování kasin je v Řecku obecně upraveno zákonem č. 2206/1994. Zvláštní předpisy vztahující se na veřejná kasina, která existovala před přijetím zákona č. 2206/1994, se považují za výjimky, na něž se nevztahují obecná ustanovení zákona (a prováděcí ministerské rozhodnutí z roku 1995), a to až do privatizace těchto kasin a vydání licencí stanovených v zákoně.
(20)
Do doby udělení licencí podle zákona č. 2206/1994 se proto mělo za to, že se na veřejná kasina nevztahuje ministerské rozhodnutí z roku 1995, a to s ohledem na běžný vstupní poplatek ve výši 15 EUR ani s ohledem na požadavek odvést 80 % tohoto poplatku státu. Veřejná kasina začala odvádět 80 % vstupního poplatku teprve po udělení licencí stanovených v zákoně č. 2206/1994 (viz bod 23 a následující body). I pak se však mělo za to, že stávající rozhodnutí EOT, která stanoví výši vstupního poplatku na 6 EUR, představují zvláštní výjimku (stávající lex specialis), která se obecnými ustanoveními zákona č. 2206/1994 a ministerským rozhodnutím z roku 1995 nezměnila, cena vstupního poplatku do veřejných kasin zůstala výjimečně na úrovni 6 EUR a tato kasina odváděla 80 % z poplatku ve výši pouze 6 EUR. Rozhodnutí EOT se považovala za neplatná teprve po privatizaci, kdy již kasina nevlastnil zcela stát. Teprve poté začala kasina účtovat běžný vstupní poplatek ve výši 15 EUR a musela státu odvádět 80 % z částky ve výši 15 EUR.
(21)
Ačkoliv se zdá, že toto mělo být pravidlem, s ohledem na částečnou privatizaci kasina Mont Parnès existovala výjimka, jak potvrdil zákon č. 3139/2003 (který obsahoval rovněž ustanovení o pozdější privatizaci kasina Korfu): v tomto zákoně je výslovně uvedeno, že výše vstupního poplatku do kasina Mont Parnès zůstane ve výši 6 EUR.
(22)
V roce 2000 byl EOT jako provozovatel kasin Korfu a Mont Parnès nahrazen společností Elliniki Etaireia Touristikis Anaptyxis (společnost pro rozvoj řeckého cestovního ruchu, dále jen „ETA“), kterou zcela vlastnil řecký stát, a od konce roku 2000 do roku 2003, kdy byla kasinům provozovaným společností ETA udělena licence podle zákona č. 2206/1994, se začala ETA nejprve dobrovolně a posléze podle § 24 zákona č. 2919/2001 postupně přizpůsobovat požadavkům, která kasinům ukládal zákon č. 2206/1994, s cílem připravit dva kluby, jež byly dříve ve veřejném vlastnictví, na udělení plné licence a privatizaci (27). Během tohoto přechodného období odváděla společnost ETA státu 80 % z ceny vstupenek do kasin Mont Parnès a Korfu ve výši 6 EUR.
(23)
V roce 2003 bylo kasino Mont Parnès ve veřejném vlastnictví přeměněno na společnost s ručením omezeným a 49 % jeho kapitálu bylo odprodáno soukromému sektoru (28). Licence stanovená v zákoně č. 2206/1994 byla kasinu Mont Parnès udělena v roce 2003 podle zákona č. 3139/2003 (§ 1 odst. 1). Tentýž zákon zachoval výši vstupního poplatku kasina Mont Parnès na úrovni 6 EUR (§ 1 odst. 1 bod vii)).
(24)
V případě kasina Korfu byla licence podle zákona č. 2206/1994 společnosti ETA udělena v roce 2003 na základě zákona č. 3139/2003 (§ 1 odst. 3), takže ETA je mohla zahrnout do pozdější privatizace. Ve stejném ustanovení se uvádělo, že výše vstupního poplatku kasina Korfu bude stanovena novým ministerským rozhodnutím, což znamenalo, že neplatí ministerské rozhodnutí z roku 1995. Podle informací, které má Komise k dispozici, však nebylo nové ministerské rozhodnutí vydáno a kasino Korfu nadále účtovalo poplatek ve výši 6 EUR, a to až do své privatizace v srpnu 2010, kdy začalo účtovat poplatek ve výši 15 EUR (29).
(25)
V případě kasina Rhodos byla licence podle zákona č. 2206/1994 vydána v roce 1996 ministerským rozhodnutím č. Τ/633 ze dne 29. května 1996. Kasino však nadále účtovalo nižší vstupní poplatek a na poplatek ve výši 15 EUR přešlo až po své privatizaci v dubnu 1999: do doby privatizace fungovalo pod kontrolou EOT, a uplatňovalo proto rozhodnutí EOT z roku 1992 (30), které stanovilo výši vstupního poplatku kasina Rhodos ve výši 1 500 GRD.
(26)
Kasino Soluň v soukromém vlastnictví bylo zřízeno a licenci podle zákona č. 2206/1994 obdrželo v roce 1995 (31). Vždy účtovalo nižší poplatek ve výši 6 EUR, který uplatňovala kasina ve veřejném vlastnictví (Mont Parnès a Korfu), a to na základě legislativní vyhlášky č. 2687/1953 (32), která stanoví, že podnikům založeným s pomocí zahraničních investic je poskytnuto přinejmenším stejně příznivé zacházení jako v případě jiných podobných podniků v zemi (33). Když byla tato záležitost jednou nadnesena, správce kasina (tj. Hyatt Regency) požádal, aby byl vstupní poplatek kasina Soluň stanoven ve stejné výši jako v případě kasina Mont Parnès, tj. na 6 EUR. Po obdržení stanoviska Právní rady státu (stanovisko č. 631/1997) byla tato žádost schválena. Od doby vydání licence kasinu Soluň v roce 1995 se na toto kasino vztahoval požadavek odvádět státu 80 % nominální hodnoty vstupenek (34).
III. DŮVODY PRO ZAHÁJENÍ ŘÍZENÍ
(27)
Komise zahájila formální vyšetřovací řízení podle čl. 108 odst. 2 SFEU, jelikož měla vážné obavy ohledně diskriminačního daňového zacházení s několika konkrétně určenými kasiny v Řecku, která využívala příznivější daňový režim než ostatní kasina v této zemi.
(28)
Komise se domnívala, že se sporné opatření odchyluje od obecných právních předpisů, které stanoví základní úroveň vstupních poplatků kasin, a zlepšilo tudíž konkurenční postavení příjemců.
(29)
Zdálo se, že sporné opatření představuje pro řecký stát ztrátu příjmů a kasinům s nižším vstupním poplatkem poskytuje výhodu. Na tvrzení řeckých orgánů, že přímou výhodu z nižšího vstupního poplatku má zákazník, Komise odpověděla, že příspěvky zákazníkům mohou přestavovat státní podporu pro podnik, pokud jsou tyto příspěvky podmíněny využíváním konkrétního zboží nebo služby od konkrétního podniku (35).
(30)
Komise rovněž podotkla, že se nezdá, že by byla úroveň zdanění stanovena podle situace jednotlivého kasina (36); Komise vyvodila předběžný závěr, že opatření je selektivní (37).
(31)
Komise se domnívala, že sporné opatření může narušit hospodářskou soutěž mezi kasiny v Řecku a na trhu pro nabývání podniků v Evropě. Komise uvedla, že plně respektuje právo členských států regulovat hazardní hry na svém území s výhradou práva EU, nesouhlasí však s tím, že dotyčné opatření nemůže narušit hospodářskou soutěž a ovlivnit obchod mezi členskými státy. Provozovateli v tomto odvětví jsou často mezinárodní hotelové skupiny, jejichž investiční rozhodnutí mohla být tímto opatřením ovlivněna, a kasina mohou do Řecka přitahovat turisty. Komise proto vyvodila závěr, že opatření může narušit hospodářskou soutěž a ovlivnit obchod mezi členskými státy (38).
(32)
Komise zastávala předběžně názor, že opatření představuje protiprávní podporu, jelikož bylo řeckými orgány zavedeno bez předchozího schválení Komisí, a že může být požadováno navrácení podpory s výhradou článku 15 procesního nařízení (39).
(33)
Komise nezjistila žádné důvody, na jejichž základě by bylo možno sporné opatření považovat za slučitelné s vnitřním trhem; zdálo se, že opatření představuje neoprávněnou provozní podporu pro kasina využívající opatření (40).
(34)
Komise poznamenala, že pokud se potvrdí její obavy, že opatření obsahuje neslučitelnou státní podporu, bude muset podle čl. 14 odst. 1 procesního nařízení nařídit, aby Řecko od příjemců požadovalo navrácení podpory, není-li to v rozporu s obecnými zásadami práva (41).
IV. PŘIPOMÍNKY ŘECKÝCH ORGÁNŮ A ZÚČASTNĚNÝCH STRAN
(35)
V průběhu formálního vyšetřovacího řízení obdržela Komise připomínky Řecka, zástupce společnosti Elliniko Kazino Parnithas AE (dále jen „kasino Mont Parnès“) a zástupců soukromého kasina v Loutraki (dále jen „kasino Loutraki“).
IV.1 Připomínky Řecka a kasina Mont Parnès
(36)
Připomínky, které předložil zástupce kasina Mont Parnès využívajícího opatření, a připomínky obdržené od řeckých orgánů jsou v podstatně totožné a budou v tomto oddíle shrnuty společně.
IV.1.1 Existence podpory
(37)
Řecké orgány i kasino Mont Parnès popírají existenci státní podpory. Tvrdí, že stát nepřišel o žádné příjmy, nebo v případě, že by tomu tak bylo, že kasina nezískala žádnou výhodu.
(38)
Řecké orgány uvedly, že rozdíl v ceně je pouze otázkou regulace cen, jelikož vybíraná daň představuje stejný podíl z příslušné ceny vydaných vstupenek.
(39)
Podle řeckých orgánů není cílem, který sleduje stanovení výše poplatku a požadování odvodu pro stát, zvýšení příjmů státu, nýbrž snaha odradit od hazardních her osoby s nízkými příjmy. Skutečnost, že účtování poplatku vytváří rovněž veřejné příjmy, nemění jeho povahu coby kontrolního opatření. Řecké orgány proto zastávají názor, že požadavek, aby byla zákazníkům vstupujícím do herních oblastí kasin vydána vstupenka se stanovenou cenou, představuje správní kontrolní opatření, které ukládá účtování poplatku, nemá však povahu daně, a nelze je považovat za daňovou zátěž, jak bylo uvedeno v rozhodnutí Rady státu, nejvyššího správního soudu v Řecku, č. 4027/1998 (42).
(40)
Pokud jde o rozdíly v cenách jednotlivých kasin, Řecko uvádí, že se hospodářská a sociální situace jednotlivých kasin liší a není srovnatelná. Řecké orgány tvrdí, že rozdíl mezi poplatky je odůvodněný na základě cílů veřejné politiky: zejména tvrdí, že situace jednotlivých kasin odůvodňuje stanovení jiných cen vstupenek u kasin, která se nacházejí v blízkosti velkých městských center, a u kasin na venkově, kde bydlí převážně venkovské obyvatelstvo, jež má většinou nižší příjmy a nižší úroveň dosaženého vzdělání a je více třeba je odrazovat od hazardních her než obyvatele v městských oblastech, a je zcela v souladu s touto praxí.
(41)
Stěžovatel, kasino Loutraki, poznamenal, že když bylo kasino Korfu v roce 2010 zprivatizováno, vzrostla cena vstupního poplatku z 6 EUR na 15 EUR, což je podle kasina Loutraki v rozporu s tvrzeními týkajícími se veřejné politiky; řecké orgány odpověděly, že odlehlá zeměpisná poloha ostrova Korfu znamená, že toto kasino nesoutěží s ostatními řeckými kasiny, takže nemůže dojít k narušení hospodářské soutěže. Řecké orgány dále tvrdí, že je nezbytné, aby byla výše vstupního poplatku odrazující s cílem ochránit obyvatele Korfu, jelikož změna provozních podmínek kasina po privatizaci nevyhnutelně povede k výraznému zvýšení počtu provozních hodin, celkové úrovně jeho činnosti a jeho přitažlivosti.
(42)
Pokud existuje nějaká výhoda, která byla poskytnuta kasinům s nižším vstupním poplatkem, jelikož přilákají více zákazníků, řecké orgány a kasino Mont Parnès nesouhlasí s názorem, že se musí nutně jednat o ztrátu veřejných příjmů. Není rovněž jisté, zda by v případě, že by byl vstupní poplatek vyšší, tito údajní příjemci podpory vytvořili vyšší příjmy pro stát, takže údajná ztráta příjmů je hypotetická. Řecké orgány a kasino Mont Parnès tvrdí, že výhoda v podobě nižšího vstupního poplatku je poskytnuta zákazníkovi a že část poplatku, kterou si ponechává kasino, činí více v případě kasin, která účtují poplatek ve výši 15 EUR, což představuje výhodu pro kasina s vyšším vstupním poplatkem.
(43)
Řecké orgány a kasino Mont Parnès tvrdí, že neexistuje žádný dopad na hospodářskou soutěž ani na obchod, jelikož každé kasino obsluhuje místní trh. Zpochybňují možnost hospodářské soutěže s ostatními formami hazardních her, jak se tvrdí v rozhodnutí o zahájení řízení, a podotýkají, že hazardní hry prostřednictvím internetu jsou v současnosti v Řecku nelegální.
(44)
Řecké orgány a kasino Mont Parnès uvedly, že i kdyby se uznalo, že nižší vstupní poplatek ve výši 6 EUR mohl ovlivnit nebo dosud ovlivňuje rozhodnutí zahraničních společností investovat do kasin v Řecku, zahraniční společnost může vždy využít legislativní vyhlášku č. 2687/1953, jak to učinila společnost Hyatt Regency Xenodocheiaki kai Touristiki (Thessaloniki) AE v případě kasina Soluň.
(45)
Stěžovatel tvrdí, že příjemci mohou povolit bezplatný vstup, přičemž musí přesto odvést 80 % poplatku, což podle jeho názoru velmi jasně dokládá, že opatření představuje státní podporu; řecké orgány odpověděly, že tato praxe je výjimečná, jelikož kasina tuto možnost využívají k tomu, aby bezplatný vstup nabídly především zákazníkům z řad VIP nebo celebrit, a že tato praxe je v rozporu s daňovým právem (zákon č. 2238/1994), jelikož se odvod státu ve výši 80 % ceny vstupenky z vlastních zdrojů podniku neuznává jako produktivní výdaj a nelze jej odečíst od příjmů společnosti, takže společnost uplatňující tento postup nese značnou daňovou zátěž.
(46)
Orgány a kasino Mont Parnès Komisi upozornily na další rozdíly mezi kasiny na základě různých daňových a regulačních opatření. Uvedly, že tyto rozdíly zvýhodňují stěžovatele, kasino Loutraki, a vyrovnávají výhody, které mají příjemci v důsledku nižšího vstupního poplatku. Každé kasino zejména odvádí státu určitou část hrubého ročního zisku, podle zákona však kasino Loutraki odvádí nižší část než ostatní kasina. Komise především podotýká, že pokud by skutečně existovala jiná opatření, na která odkázaly řecké orgány a kasino Mont Parnès, pak tato opatření mohou představovat zvláštní opatření podpory ve prospěch kasina Loutraki, jsou-li splněny všechny podmínky stanovené v použitelných právních předpisech EU v oblasti státních podpor. Tato opatření se však každopádně liší od posuzovaného opatření a nespadají do oblasti působnosti tohoto rozhodnutí.
(47)
Řecko rovněž uvedlo, že zvažuje možnost změny své cenové politiky u kasin s cílem odstranit diskriminaci mezi nimi. Dosud však Komisi o zavedení takovéto změny neinformovalo.
(48)
Řecké orgány a kasino Mont Parnès nepředložily žádné připomínky týkající se slučitelnosti a zákonnosti podpory.
IV.1.2. Vyčíslení a vrácení podpory
(49)
Alternativně řecké orgány a kasino Mont Parnès tvrdí, že i pokud by se zjistilo, že posuzované opatření představuje protiprávní a neslučitelnou státní podporu, bylo by vrácení této podpory v rozporu se dvěma zásadami.
-
Bylo by v rozporu se zásadou přiměřených očekávání občana. Otázka vstupního poplatku do kasin, a zejména skutečnost, nakolik vstupní poplatek představuje pro kasina finanční zátěž, byla předložena Radě státu přibližně před patnácti lety (43). Rada státu na základě vnitrostátního práva rozhodla, že vstupní poplatek nemá povahu daně, což nepřímo prokazuje, že pro kasina nepředstavuje ekonomickou zátěž. Kasina využívající opatření mohla proto přiměřeně jednat na základě předpokladu, že rozdíl v poplatcích nevyvolává otázku státní podpory, jelikož podle vnitrostátního práva se tyto poplatky nepovažovaly za ekonomickou zátěž.
-
Bylo by v rozporu se zásadou, že by se právo nemělo uplatňovat zneužívajícím způsobem. Řecké orgány a kasino Mont Parnès tvrdí, že vzhledem k tomu, že kasino Loutraki podalo Komisi stížnost až po patnácti letech od přijetí sporného opatření (v roce 1995), zneužívá své právo obrátit se na Komisi při obraně svých zájmů a práv na základě pravidel týkajících se státních podpor, která jsou obsažena v SFEU.
(50)
Pokud jde o výpočet částky, jež má být navrácena, řecké orgány a kasino Mont Parnès zpochybnily výpočet, který navrhlo kasino Loutraki, podle něhož se má rozdíl v dani za zákazníka, kterou vybrala kasina s vyšším vstupním poplatkem a kasina s nižším vstupním poplatkem, vynásobit počtem zákazníků kasin využívajících opatření. Tento výpočet je podle jejich názoru chybný a svévolný, jelikož není jisté, zda by v případě vyšší ceny vstupenky měla kasina Mont Parnès, Soluň a Korfu (44), která jsou údajnými příjemci podpory, stejnou klientelu.
IV.2 Připomínky kasina Loutraki
(51)
Kasino Loutraki tvrdí, že opatření stanovená ve vnitrostátních právních předpisech představují daňovou diskriminaci ve prospěch některých kasin, jelikož se jednotný odvod státu ve výši 80 % vstupního poplatku do kasin vztahuje na různé daňové základy, konkrétně na dvě různé ceny vstupenek stanovené státem. Vstupní poplatek do kasin využívajících opatření je podstatně nižší než vstupní poplatek u ostatních kasin (6 EUR namísto 15 EUR), což pro stát znamená ztrátu příjmů a vzhledem k narušení hospodářské soutěže, které to způsobuje, představuje státní podporu.
(52)
Kasino Loutraki dále uvádí, že opatření není objektivně odůvodněné, jelikož uložení nižšího vstupního poplatku kasinům využívajícím opatření je ve skutečnosti v rozporu se sociálním cílem a s odůvodněním a charakteristikou stanovení výše vstupního poplatku kasin, jímž se zabývalo rozhodnutí Rady státu č. 4027/1998. Kasino Loutraki uvádí, že nelze přiměřeně tvrdit, že účtováním odlišných cen vstupenek lze dosáhnout správní kontroly a sociální ochrany - v případě kasina Mont Parnès, které se nachází přibližně pouze 20 km od centra Atén, činí vstupní poplatek 6 EUR, zatímco v Loutraki, přibližně 85 km od centra Atén, činí vstupní poplatek 15 EUR; v kasinu Soluň, které se nachází přibližně pouze 8 km od centra Soluně, činí vstupní poplatek 6 EUR, zatímco na Chalkidiki, přibližně 120 km od centra Soluně, činí 15 EUR.
(53)
Kasino Loutraki podotýká, že Řecko původně tvrdilo, že nižší vstupní poplatek ve výši 6 EUR je odůvodněn zvláštní situací každého kasina využívajícího opatření, která souvisí zejména s jeho zeměpisnou polohou (určující některé hospodářské, sociální, demografické a jiné zvláštní znaky), avšak po privatizaci v srpnu 2010 začalo kasino Korfu účtovat poplatek ve výši 15 EUR bez jakéhokoli vysvětlení, proč již tyto zvláštní okolnosti neplatí.
(54)
Co se týká vyčíslení částky, jež má být navrácena, kasino Loutraki tvrdí, že dotyčnou částku představuje rozdíl v dani odvedené za zákazníka, který je vynásoben počtem zákazníků kasin využívajících opatření.
(55)
Pokud jde o zvláštní opatření, na něž odkázaly řecké orgány a kasino Mont Parnès a která podle jejich názoru zvýhodňují kasino Loutraki, přičemž hlavním opatřením je to, že kasino Loutraki údajně odvádí státu nižší podíl hrubého ročního zisku než ostatní kasina, kasino Loutraki tvrdí, že v praxi platí stejnou částku jako jeho konkurenti, a to na základě zvláštní dohody s orgány.
V. POSOUZENÍ
(56)
Posuzované opatření spočívá v daňové diskriminaci ve prospěch některých kasin, kterou řecké orgány zavedly současným uplatňováním řady předpisů (45), které stanoví jednotný odvod ve výši 80 % vstupního poplatku kasin a různé regulované ceny pro kasina ve veřejném vlastnictví a kasina v soukromém vlastnictví, a to 6 EUR v případě kasin ve veřejném vlastnictví a 15 EUR v případě kasin v soukromém vlastnictví, což pro soukromá kasina představuje konkurenční nevýhodu (46).
V.1 Existence státní podpory ve smyslu čl. 107 odst. 1 SFEU
(57)
V zájmu zjištění, zda opatření představuje státní podporu, na niž se vztahuje Smlouva o fungování Evropské unie (SFEU), musí Komise posoudit, zda opatření splňuje podmínky stanovené v čl. 107 odst. 1 této smlouvy. V čl. 107 odst. 1 se uvádí: „Podpory poskytované v jakékoli formě státem nebo ze státních prostředků, které narušují nebo mohou narušit hospodářskou soutěž tím, že zvýhodňují určité podniky nebo určitá odvětví výroby, jsou, pokud ovlivňují obchod mezi členskými státy, neslučitelné s vnitřním trhem, nestanoví-li Smlouvy jinak.“
(58)
Komise v souladu s tím posoudí, zda sporné opatření splňuje všechny čtyři podmínky, které se požadují, má-li opatření představovat státní podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1.
V.1.1 Poskytnutá výhoda
(59)
Aby opatření představovalo státní podporu, musí příjemcům poskytovat výhodu v podobě osvobození od poplatků, které by museli obvykle hradit ze svých rozpočtů.
(60)
Řecké orgány za prvé uvedly, že opatření nespadá do oblasti působnosti pravidel státní podpory, jelikož výše příspěvku, který musí všechna kasina působící v Řecku odvádět státu, je stejná a činí 80 % hodnoty každé vstupenky, přičemž rozdíl v zacházení vyplývá z cenové politiky stanovené v právních předpisech z let 1994 a 1995, které určily výši vstupního poplatku kasin, jimž byla udělena licence podle zákona č. 2206/1994, na 15 EUR.
(61)
Řecké orgány rovněž tvrdí, že vstupní poplatek je pouze správním kontrolním opatřením a nemá povahu daně, jelikož podle rozhodnutí Rady státu č. 4025/1998 má stanovení výše vstupního poplatku do kasin sociální povahu a nepředstavuje daňové opatření.
(62)
Především je třeba uvést, že stanovení výše poplatků zákonem č. 2206/1994 nelze snadno popsat jako typickou cenovou politiku, jelikož se zdá, že všechna kasina mohou zákazníkům účtovat nižší vstupní poplatek či jim dokonce povolit bezplatný vstup, ačkoliv ve všech případech musí státu odvést 80 % hodnoty vydané vstupenky bez ohledu na částku, která byla zákazníkovi skutečně účtována.
(63)
Při uplatňování pravidel EU v oblasti státních podpor není každopádně důležité, zda je posuzované opatření daňovým opatřením nebo opatřením týkajícím se stanovení ceny, jelikož se článek 107 vztahuje na podpory „v jakékoli formě“, které poskytují výhodu. Skutečnost, že prvořadým cílem není vytvoření daňových příjmů, sama o sobě nepostačuje k tomu, aby se toto opatření nepokládalo za státní podporu.
(64)
I pokud se připustí, že stanovení výše vstupního poplatku kasin může mít sociální cíl, je nutno otázku, zda opatření představuje výhodu rovnající se státní podpoře, posoudit z hlediska dopadů na jednotlivé podniky, aby bylo možno určit, zda některé podniky přispívají k veřejným příjmům méně. Vzhledem ke skutečnosti, že výjimka týkající se uplatňování obecného vstupního poplatku ve výši 15 EUR byla konkrétním kasinům udělena jednotlivě, a zejména vzhledem k tomu, že odvod státu ve výši 80 % je nutno platit na základě nižšího vstupního poplatku, který tato kasina požadují (v zásadě viz výše), je těmto kasinům poskytnuta výhoda.
(65)
Komise uznává právo členských států vymezit na základě svého vnitrostátního práva určité opatření jako daňové opatření či jinak. Posouzení ze strany Komise není v žádném případě zaměřeno na výklad vnitrostátního práva. Toto opatření však umožňuje pravidelné průběžné odvody státu ve výši 80 % ceny každé vstupenky vydané každým kasinem. Komise mimoto podotýká, že podle vnitrostátního práva (zejména zákona č. 2206/1994 a ministerského rozhodnutí z roku 1995) musí být splatné částky uloženy u příslušného finančního úřadu odpovědného za daň z příjmu (47). Ačkoliv klasifikace opatření podle vnitrostátního práva zůstává nedotčena, Komise poznamenává, že opatření má účinky podobné účinkům daňového opatření. V souladu s tím bude proto Komise výhradně pro účely tohoto rozhodnutí a posouzení podle práva EU v oblasti státních podpor odkazovat na opatření jako na „daňové opatření“, „daň“ nebo „zdanění“.
(66)
Posuzované opatření, tj. daňová diskriminace způsobená společným účinkem jednotné daně ze vstupu uplatňované na různé regulované vstupní poplatky, znamená pro kasina v Řecku, která vlastní stát, výhodu oproti kasinům v soukromém vlastnictví. Společný účinek těchto dvou opatření státu je ten, že zatímco kasina v soukromém vlastnictví musí státu odvádět daň ze vstupu ve výši 12 EUR za osobu (80 % z 15 EUR), kasina ve vlastnictví státu platí pouze 4,80 EUR (80 % z 6 EUR) (48).
(67)
Tímto opatřením řecký stát zbavuje veřejná kasina zátěže, kterou by musela jinak nést, pokud by zdanění nebylo diskriminační a bylo by z hlediska hospodářské soutěže neutrální. Nediskriminační zdanění, které je z hlediska hospodářské soutěže neutrální, bylo v Řecku v zásadě zavedeno zákonem č. 2206/1994 o zřízení, organizaci a provozování kasin a o dohledu nad nimi, který stanovil vstupní poplatek ve výši 15 EUR a daň odváděnou státu ve výši 80 % z tohoto vstupního poplatku. Řecký stát však tento nediskriminační a z hlediska hospodářské soutěže neutrální systém zdanění neuplatňuje na veřejná kasina (ani na soukromé kasino Soluň, s nímž se zachází stejně) a místo toho jim povolil hradit daň ze vstupu ve výši pouze 4,80 EUR: proto tyto podniky zvýhodnil. Tato kasina hradí ze svého celkového příjmu nižší daň za osobu. Jejich celkové příjmy zahrnují nejen příjmy plynoucí ze vstupních poplatků (výhradně z ceny vstupenek), nýbrž rovněž z jiných zdrojů výnosů, jako jsou hazardní hry, ubytování, služby barů a restaurací, představení atd.
(68)
Podle ustálené judikatury zahrnuje státní podpora nejen pozitivní výhody, nýbrž rovněž opatření, která snižují výdaje, jež jsou obvykle hrazeny z rozpočtu podniku, a která tudíž sice nepředstavují dotace v úzkém slova smyslu, mají však podobný charakter a stejný účinek (49). Tato výhoda může být poskytnuta prostřednictvím různých forem snížení daňové zátěže podniků, včetně snížení daňového základu.
(69)
V tomto případě získala kasina Korfu, Mont Parnès a Soluň (a do roku 1999 rovněž kasino Rhodos) (50) výhodu podobnou snížení daňového základu, jelikož se (jak bylo objasněno výše) na tato kasina vztahují zvláštní ustanovení, podle nichž je daň, kterou odvádějí za osobu, jíž je povolen vstup do kasina, na nižší úrovni, než je úroveň, která je uložena ostatním kasinům.
(70)
Řecké orgány uvedly, že přímou výhodu z nižšího vstupního poplatku má zákazník. I kdyby však bylo možno tvrdit, že výhodu v důsledku nižší daně ze vstupu mají rovněž zákazníci, jelikož platí nižší celkovou cenu, nebrání to tomu, aby opatření poskytovalo výhodu příslušným podnikům, v tomto případě kasinům využívajícím opatření, jelikož tyto podniky platí nižší částku daně z obdrženého poplatku za zákazníka.
(71)
V případech týkajících se daní bylo prokázáno, že osvobození od daně placené jmenovitě zákazníkem, kterou však vybírá dodavatel, může představovat státní podporu stejně jako jiné pobídky pro spotřebitele, aby nakupovali konkrétní zboží a služby (51).
(72)
V souladu s minulou praxí se Komise domnívá, že snížení daní u spotřebitelů může představovat státní podporu pro podniky, je-li toto snížení podmíněno využíváním konkrétního zboží nebo služby konkrétního podniku (52). Tvrzení, že přímou výhodu má spotřebitel, proto nebrání tomu, aby se opatření považovalo za státní podporu.
(73)
Vzhledem k běžné obchodní praxi kasin v Řecku spočívající v upuštění od vstupního poplatku při současném odvodu daně ze vstupu státu (80 % nominální hodnoty vstupenky) je výhoda poskytnutá veřejným kasinům prostřednictvím daňové diskriminace ještě větší, jelikož náklady na vstup zákazníka jsou u soukromých kasin, u nichž splatná daň ze vstupu činí 12 EUR, podstatně vyšší než je tomu u veřejných kasin, která musí z celkových příjmů ze své činnosti financovat pouze částku ve výši 4,80 EUR.
(74)
Řecké orgány uvedly, že praxe spočívající v povolování bezplatného vstupu do kasin využívajících opatření v určitých dnech v týdnu je výjimečná. Ve vnitrostátních právních předpisech (ministerské rozhodnutí z roku 1995) je však toto výslovně umožněno. Řecko tvrdilo, že tato praxe je vyhrazena pro VIP nebo celebrity, Komise však má k dispozici důkazy ve formě veřejně dostupných informací, jako jsou letáky nabízející bezplatný vstup, jež jsou distribuovány v novinách nebo zveřejněny na internetu, prokazující, že v určitých dnech v týdnu (a to každý týden) je všem zákazníkům běžně umožněn bezplatný vstup (kasino Soluň na svých internetových stránkách například uvádí, že od neděle do čtvrtka trvale umožňuje bezplatný vstup) (53). Nezdá se, že by u kasin využívajících opatření byla tato praxe spočívající v bezplatném vstupu výjimečná.
(75)
Řecko tvrdilo, že tato praxe je v rozporu s vnitrostátním daňovým právem; Komise podotýká, že možnost povolit bezplatný vstup je výslovně uvedena ve vnitrostátních právních předpisech týkajících se kasin a že kasina využívající opatření ji zjevně uplatňují.
(76)
Řecko uvedlo, že odvod státu ve výši 80 % ceny vstupenky hrazený z vlastních zdrojů kasina se neuznává jako produktivní výdaj a podle řeckého daňového zákona jej nelze odpočítat od příjmů společnosti, takže se společnost, která uplatňuje tuto praxi, vystavuje značné daňové zátěži. Komise poznamenává, že tato argumentace ve skutečnosti podporuje tvrzení stěžovatele, že kvůli značné daňové zátěži vyplývající z placení daně z vlastních příjmů si soukromé kasino ve skutečnosti nemůže dovolit, aby umožňovalo bezplatný vstup; podporuje tudíž tvrzení, že kasina s nižším vstupním poplatkem jsou zvýhodněna.
(77)
Řecko rovněž tvrdilo, že vzhledem ke skutečnosti, že si kasina ponechávají 20 % z rozdílného vstupního poplatku, je výhoda poskytnuta kasinům účtujícím vyšší cenu, která zajišťuje čistý příjem ve výši 3 EUR v porovnání s částkou ve výši 1, 20 EUR, kterou získají veřejná kasina. Toto tvrzení je zavádějící, jelikož opomíjí dvě skutečnosti, jež mají pro náležité pochopení skutečných účinků opatření narušujících hospodářskou soutěž zásadní význam. Na straně jedné skutečnost, že orgány stanovily ceny vstupenek, včetně daně ze vstupu, u některých kasin na nižší úrovni, což tato kasina činí přitažlivějšími pro zákazníky, a toto i) mění poptávku v porovnání se strukturou, která by existovala, pokud by kasina soutěžila pouze na základě svých vlastních schopností, tj. na základě individuálního rozsahu a kvality poskytovaných služeb, a ii) za jinak stejných podmínek uměle zvyšuje počet vstupů. Příjem ze vstupních poplatků představuje na druhou stranu (jak bylo objasněno výše) pouze omezenou část celkových příjmů, které zákazník, jehož kasino přiláká, vytvoří pro podnik a z nichž musí kasina platit daň ze vstupu.
(78)
Skutečnost, že daňová diskriminace poskytuje výhodu, se uznává v samotných vnitrostátních právních předpisech. Jak uvedly řecké orgány, kasino Soluň může účtovat nižší vstupní poplatek a odvádět nižší daň na základě legislativní vyhlášky z roku 1953, podle níž je podnikům založeným s pomocí zahraničního kapitálu přiznáno nejpříznivější zacházení poskytované domácím podnikům. Ačkoliv řecké orgány trvají na tom, že dotyčný režim není výhodný, uplatňují tento právní předpis na kasino Soluň z toho důvodu, že představuje nejpříznivější zacházení poskytované domácím podnikům na rozdíl od nevýhodnějšího zacházení uplatňovaného na ostatní soukromá kasina.
(79)
Alternativně řecké orgány a kasino Mont Parnès upozorňují na další rozdíly mezi kasiny na základě daňových nebo regulačních opatření, které podle nich zvýhodňují stěžovatele, kasino Loutraki, a vyrovnávají tudíž případné výhody, které mají příjemci v důsledku nižšího vstupního poplatku (54); Komise poznamenává, že tvrzení, že by jedno opatření (rozdíl ve všeobecném zdanění) mělo být vyrovnáno jiným opatřením (rozdíl v cenách vstupenek a zvláštní daň odváděná z těchto vstupenek), nelze uznat jako argument podporující názor, že posuzované opatření nepředstavuje podporu. Tyto aspekty se každopádně liší (jak již bylo zmíněno) od posuzovaného opatření a nespadají do oblasti působnosti tohoto rozhodnutí (viz 46. bod odůvodnění).
(80)
Komise vyvozuje závěr, že posuzované opatření, tj. daňová diskriminace vyplývající ze společného účinku jednotné daně ze vstupu uplatňované na různé regulované ceny, zvýhodňuje kasina s nižším vstupním poplatkem.
V.1.2 Státní prostředky a přičitatelnost státu
(81)
Výše uvedenou výhodu lze přičíst státu a je financována ze státních prostředků.
(82)
Jak bylo objasněno výše, daňová diskriminace je výsledkem řady správních aktů, vyhlášek a nařízení přijatých řeckým státem, včetně zejména: zákona č. 2206/1994, ministerského rozhodnutí z roku 1995, zákona č. 3139 ze dne 30. dubna 2003, legislativní vyhlášky č. 2687/1953, rozhodnutí generálního tajemníka EOT (spravujícího veřejná kasina) vydaných v souladu se zákonem č. 1624/1951 a vyhláškou č. 4109/1960, konkrétně rozhodnutí EOT č. 535633 ze dne 21. listopadu 1991, které stanoví vstupní poplatek kasina Mont Parnès ve výši 2 000 GRD, a rozhodnutí EOT č. 508049 ze dne 24. března 1992, které stanoví vstupní poplatek kasin Korfu a Rhodos ve výši 1 500 GRD (v případě Korfu byl tento poplatek rozhodnutím č. 532691 ze dne 24. listopadu 1997 později upraven na 2 000 GRD), a licencí udělených každému kasinu podle vnitrostátního práva, které potvrzují příslušný vstupní poplatek a povinnost odvádět 80 % vstupního poplatku platného pro dané kasino.
(83)
Daňová diskriminace je mimoto financována ze státních prostředků. Jestliže stát promine příjmy, které by jinak vybral od podniku, je příslušné opatření financováno ze státních prostředků.
(84)
Z daňového hlediska vyplývá v tomto případě výhoda poskytnutá veřejným kasinům z umělého snížení daňového základu, z něhož se odvádí 80 % daň ze vstupu, tj. z běžné nominální hodnoty vstupenky ve výši 15 EUR na 6 EUR v případě veřejných kasin.
(85)
Soudní dvůr rozhodl (55), že pro účely čl. 107 odst. 1 SFEU vede takovéto diskriminační snížení daňového základu ke ztrátě daňových příjmů státu, která se rovná spotřebě státních prostředků. V posuzovaném případě se řecký stát vzdává daňových příjmů plynoucích z veřejných kasin ve výši 7,20 EUR za vstup, což je rozdíl mezi daní ve výši 12 EUR za vstup, kterou státu odvádějí soukromá kasina, a daní ve výši 4,80 EUR za vstup, kterou státu odvádějí veřejná kasina. Při posuzování výhody poskytnuté každému kasinu využívajícímu opatření však lze přihlédnout k určitým úpravám (jak je blíže objasněno v oddíle V.4 „Vyčíslení a vrácení podpory“: zejména se zdá, že až do roku 2000 neodváděla kasina Mont Parnès a Korfu státu žádnou daň ze vstupu, takže v tomto případě se výhoda rovná dani ve výši 12 EUR za vstup, kterou státu odvádějí soukromá kasina).
(86)
Řecko uvedlo, že vzhledem k tomu, že kasina, která účtují nižší vstupní poplatek, mohou přilákat více zákazníků, není jisté, že se stát vzdal svých příjmů. Řecko tvrdí, že opatření proto nepředstavuje státní podporu.
(87)
Jak již bylo uvedeno v rozhodnutí o zahájení řízení, Komise toto tvrzení nemůže přijmout. V souladu se svou předchozí praxí se Komise domnívá, že skutečnost, že snížení daně u určitých daňových poplatníků může vést k zvýšení celkové výše příjmů vybraných prostřednictvím této daně, nutně neznamená, že opatření není financováno ze státních prostředků (56).
(88)
Tvrzení řeckých orgánů je mylné v tom, že srovnávací měřítko, na jehož základě porovnávají dopady daňové diskriminace na státní rozpočet, je zkresleno výhodou obsaženou v opatření. Ve své argumentaci řecké orgány vzaly v úvahu dynamický účinek snížení ceny, jež může vést k zvýšení poptávky a rovněž vybrané daně, jelikož vybraná daň je úměrná počtu vstupů. Toto srovnání je však chybné, jelikož k zvýšení poptávky vede nerovnost způsobená výhodou, konkrétně skutečností, že existuje nižší vstupní poplatek, a tudíž nižší daň ze vstupu.
(89)
Řecké orgány každopádně neposkytly žádné důkazy, že tato struktura rozdílných cen maximalizuje celkové daňové příjmy plynoucí z daně ze vstupu uložené kasinům. Pokud by Komise akceptovala argumentaci, že snížení vstupního poplatku na 6 EUR zvyšuje vybranou daň, byly by daňové příjmy nejvyšší tehdy, pokud by ceny všech vstupenek do všech kasin, veřejných i soukromých, činily 6 EUR, což je v rozporu s tvrzením Řecka, že tohoto bodu je dosaženo v důsledku daňové diskriminace vyplývající z rozdílných cen.
(90)
Sporná výhoda je proto financována ze státních prostředků.
V.1.3 Selektivita
(91)
Podle čl. 107 odst. 1 SFEU musí být opatření specifické nebo selektivní v tom, že zvýhodňuje „určité podniky nebo určitá odvětví výroby“, aby představovalo státní podporu.
(92)
V judikatuře Soudního dvora (57) je uvedeno: „Pokud jde o posouzení podmínky selektivity, která je definičním znakem pojmu státní podpory, z judikatury vyplývá, že čl. 87 odst. 1 ES [nyní čl. 107 odst. 1 SFEU] ukládá povinnost určit, zda v rámci daného právního režimu může vnitrostátní opatření zvýhodňovat ‚určité podniky nebo určitá odvětví výroby‘ vůči ostatním, které se s ohledem na cíl sledovaný uvedeným režimem nacházejí ve srovnatelné skutkové a právní situaci“ (58). Soudní dvůr v řadě případů rovněž rozhodl, že čl. 107 odst. 1 Smlouvy o ES nerozlišuje podle důvodů nebo cílů státních podpor, nýbrž je definuje podle jejich účinků (59). Podle vlastní praxe Komise a judikatury EU v případech týkajících se daní může dotyčná selektivní výhoda vyplývat z výjimky z daňových ustanovení legislativní, regulační nebo správní povahy nebo z volného uvážení finančních úřadů. Selektivní povaha opatření však může být opodstatněná na základě „povahy nebo vnitřního uspořádání systému“, přičemž v tomto případě lze mít za to, že opatření nepředstavuje státní podporu (60).
(93)
Komise za prvé podotýká, že v posuzovaném případě je obecný daňový systém systémem, jenž se v zásadě vztahuje na všechna kasina a který je stanoven v zákoně č. 2206/1994 a v prováděcím ministerském rozhodnutí z roku 1995 (což řecké orgány potvrdily, viz 19. bod odůvodnění výše).
(94)
Komise za druhé uvádí, že dotyčné opatření představuje odchylku od obecného daňového systému. Jak potvrdily řecké orgány, zvláštní ustanovení vztahující se na veřejná kasina (a soukromé kasino Soluň) se pokládají za výjimky z obecných ustanovení zákona č. 2206/1994 a prováděcího ministerského rozhodnutí z roku 1995 (viz 19. bod odůvodnění a následující body).
(95)
Komise podotýká, že až do roku 2003 se na kasina Mont Parnès a Korfu nevztahoval požadavek týkající se odvodu ve výši 80 % vstupního poplatku. Jak bylo zmíněno výše, tento požadavek začal pro kasina Soluň a Rhodos platit v okamžiku, kdy jim byly uděleny licence podle zákona č. 2206/1994, kasinu Soluň v roce 1995 a kasinu Rhodos v roce 1996. V případě kasin Mont Parnès a Soluň zůstal vstupní poplatek ve výši 6 EUR až do současnosti, v případě kasina Korfu zůstal ve výši 6 EUR do privatizace v srpnu 2010 a v případě kasina Rhodos do privatizace v roce 1999. Požadavek týkající se odvodu ve výši 80 % a vstupního poplatku ve výši 15 EUR však byl pro ostatní kasina od roku 1995 závazný a byl takto uplatňován.
(96)
Komise se proto domnívá, že opatření je selektivní.
(97)
Komise za třetí poznamenává, že selektivní povaha opatření může být opodstatněná na základě „povahy nebo vnitřního uspořádání systému“, tj. tím, nakolik výjimky z daňového systému či rozdíly v rámci systému přímo vyplývají ze základních nebo hlavních zásad systému v dotyčném členském státě (jedná se o třetí krok v analýze selektivity). Komise v souladu s ustálenou judikaturou Soudního dvora usuzuje, že opatření zavádějící rozlišení mezi podniky nepředstavují státní podporu, pokud toto rozlišení vyplývá z povahy nebo struktury soustavy poplatků, do níž tato opatření patří (61). Tato opodstatněnost na základě povahy nebo celkového uspořádání daňového systému odráží soulad konkrétního daňového opatření s vnitřní logikou obecného daňového systému. Praxe Komise a judikatura Soudního dvora však zaujímají k takovémuto opodstatnění velmi restriktivní přístup. Důvody, na nichž je toto opodstatnění založeno, musí souviset s daňovým systémem.
(98)
Řecké orgány uvedly, že se individuální situace každého kasina liší a že vstupní poplatky jsou stanoveny na základě této situace, přičemž se přihlíží k tomu, že cílem je stanovit cenu, která odrazuje osoby s nízkými příjmy od hazardních her.
(99)
Komise nemůže tato tvrzení přijmout. Tvrzení, že výše poplatku je stanovena a opodstatněná na základě situace každého kasina s přihlédnutím k tomu, že cílem je odradit osoby s nízkými příjmy od hazardních her, není slučitelná se skutečností, že se kasina Mont Parnès a Soluň, která uplatňují vstupní poplatek ve výši 6 EUR, nacházejí v blízkosti nejlidnatějších oblastí. Je rovněž v rozporu s ustanovením, které výslovně povoluje bezplatný vstup zákazníků, je-li státu přesto odvedeno 80 % vstupního poplatku.
(100)
Komise rovněž podotýká, že není zjevné, proč je tento nižší poplatek nezbytný konkrétně v případě těchto kasin, a nikoli v případě ostatních kasin. Řecké orgány neobjasnily ekonomický výpočet ke stanovení nižšího vstupního poplatku ve výši 6 EUR místo na jiné střední úrovni, nebo za předpokladu, že skutečně existují zvláštní okolnosti, které podle Řecka spočívají především v zeměpisné poloze konkrétního kasina, skutečnost, proč musí všechna kasina využívající opatření (zpravidla, viz výše) účtovat stejný vstupní poplatek místo ceny přizpůsobené jejich individuální situaci. Pokud se například tvrdí, že nižší vstupní poplatek odůvodňují faktory, které souvisí se zeměpisnou polohou každého kasina, toto odůvodnění každopádně neplatí pro kasino Soluň, které (jak se zdá) využívá toto zacházení nikoli kvůli své zeměpisné poloze, nýbrž na základě vnitrostátního předpisu, jenž poskytuje podnikům založeným s pomocí zahraničního kapitálu nejvýhodnější zacházení použitelné na domácí podniky. Při stanovení vstupního poplatku do kasina Soluň nebyla tudíž nikdy (jak se zdá) aspektem jeho zeměpisná poloha. Jako další příklad, po privatizaci v srpnu 2010 začalo kasino Korfu účtovat vstupní poplatek ve výši 15 EUR. Řecké orgány nevysvětlily uspokojivě, proč již nyní výše uvedené zvláštní okolnosti neplatí a proč již není nutná nižší cena vstupenek.
(101)
Komise vyvozuje závěr, že selektivní povaha posuzovaného opatření není opodstatněná na základě povahy nebo obecného uspořádání systému. Komise se domnívá, že sporné opatření obsahuje prvek diskriminace v podobě snížení daňového základu, jež má za následek daňovou úlevu poskytnutou individuálně určeným kasinům, a že tato diskriminace není opodstatněná na základě logiky příslušného obecného daňového systému v Řecku.
(102)
Komise dospěla k závěru, že pro účely čl. 107 odst. 1 SFEU je kritérium selektivity splněno.
V.1.4 Narušení hospodářské soutěže a ovlivnění obchodu
(103)
Aby opatření představovalo státní podporu, musí narušovat hospodářskou soutěž a ovlivnit obchod mezi členskými státy. Bez ohledu na právní postavení příjemce nebo zdroje financování toto kritérium předpokládá, že příjemce podpory na základě opatření vykonává hospodářskou činnost.
(104)
V judikatuře Soudního dvora je uvedeno (62): „Za účelem kvalifikace vnitrostátního opatření jako zakázané státní podpory není namístě zjistit skutečný dopad podpory na obchod mezi členskými státy a skutečné narušení hospodářské soutěže, ale pouze přezkoumat, zda může podpora ovlivnit tento obchod a narušit hospodářskou soutěž. Konkrétně, pokud podpora poskytnutá členským státem posiluje postavení podniku vzhledem k jiným konkurenčním podnikům v obchodě v rámci Společenství, musí být tento obchod považován za ovlivněný podporou. […] Krom toho není nezbytné, aby se zvýhodněný podnik sám o sobě podílel na obchodu uvnitř Společenství. Pokud totiž členský stát poskytne podniku podporu, může zůstat vnitrostátní činnost zachována nebo může být zvýšena s tím důsledkem, že možnosti podniků usazených v jiných členských státech proniknout na trh tohoto členského státu jsou snížené“. Aby bylo možno dojít k závěru, že opatření narušuje hospodářskou soutěž, je navíc podle ustálené judikatury (63) dostačující, že příjemce podpory konkuruje jiným podnikům na trzích otevřených hospodářské soutěži na vnitřním trhu (64). Komise se domnívá, že podmínky uvedené v judikatuře jsou splněny z následujících důvodů.
(105)
Sporné opatření snižuje v porovnání s ostatními kasiny v Řecku daně, které musí příjemci platit, čímž zlepšuje jejich poměrnou finanční situaci a zajišťuje vyšší ziskovost jejich investic, než by tomu bylo v případě, že by toto bylo založeno pouze na jejich vlastních schopnostech.
(106)
Jak již bylo uvedeno, podle ustálené judikatury je kritérium, že podpora musí ovlivnit obchod, splněno, pokud podnik, který je příjemcem podpory, vykonává hospodářskou činnost zahrnující obchod mezi členskými státy. Aby bylo možno vyvodit závěr, že je ovlivněn vnitroevropský obchod, postačuje, že podpora posiluje postavení dotyčného podniku vzhledem k jiným podnikům, které s ním soutěží ve vnitroevropském obchodu. Výše podpory může být relativně nízká, příjemcem může být menší podnik nebo jeho podíl na evropském trhu může být velmi malý a příjemce případně nemusí své výrobky vyvážet, či může vyvážet prakticky veškerou svou výrobu na trh mimo Evropu: nic z toho tento závěr nemění (65).
(107)
Řecko tvrdilo, že poloha kasin a vzdálenosti mezi nimi znamenají, že každé z nich obsluhuje místní trh, a opatření proto nemůže narušit hospodářskou soutěž ani ovlivnit obchod mezi členskými státy. Podle ustálené judikatury (66) však neexistuje žádná prahová hodnota, která určuje skutečný nebo možný dopad na hospodářskou soutěž a obchod mezi členskými státy, a toto kritérium za účelem použitelnosti čl. 107 odst. 1 proto nezávisí na místní nebo regionální povaze poskytnutých služeb nebo významu dotyčné oblasti činnosti.
(108)
Řecko rovněž uvedlo, že trh hazardních her není mezi členskými státy harmonizován, a členské státy mají proto právo regulovat hazardní hry na vnitrostátní úrovni. Řecko cituje judikaturu Soudního dvora, která povoluje omezení jednotného trhu pro služby v odvětví hazardních her s cílem chránit spotřebitele před podvody a trestnou činností (67).
(109)
Komise plně respektuje právo členských států určovat cíle politiky v oblasti hazardních her, pokud jsou případná omezení volného pohybu služeb vhodná k splnění sledovaných cílů, nepřekračují rámec toho, co je nezbytné k dosažení těchto cílů, a jsou uplatňována nediskriminačním způsobem. Komise však nesouhlasí s tím, že z toho vyplývá, že dotyčné opatření nemůže narušit hospodářskou soutěž a neovlivňuje obchod mezi členskými státy.
(110)
Provozovateli v tomto odvětví jsou často mezinárodní hotelové skupiny (68), které spolu vzájemně soutěží, a jejich rozhodnutí investovat do kasin či jiných hotelových zařízení by mohla být tímto opatřením ovlivněna, jelikož to má dopad na poměrnou ziskovost těchto skupin a jejich investic. Kasina se často nacházejí v turistických oblastech, což naznačuje, že existence kasina může přitahovat do Řecka turisty. Ministerstvem, které v Řecku odpovídá za kasina, je ministerstvo cestovního ruchu. Komise rovněž podotýká, že existuje i určitá přeshraniční mobilita zákazníků. Služby kasin jsou poskytovány na přeshraničním základě - kasina poskytují tyto služby například na výletních lodích spojujících Řecko s Itálií a jinými turistickými oblastmi. Osoby, které chtějí hrát hazardní hry, si mohou vybrat mezi hrou v kasinu a na internetu. On-line hazardní hry představují mezinárodní odvětví podnikání a hráči v Řecku mají přístup k takovýmto službám poskytovaným provozovateli v jiných členských státech. On-line hazardní hry byly předmětem rozsudku, na nějž odkázalo Řecko (viz bod 108). Řecké orgány popřely možnost hospodářské soutěže s jinými formami hazardních her, která byla uvedena v rozhodnutí o zahájení řízení, a poukázaly na to, že hazardní hry prostřednictvím internetu jsou v současnosti v Řecku nelegální. Navzdory současné právní situaci v Řecku samotné řecké orgány připustily, že se hazardní hry prostřednictvím internetu rozrůstají do „nekontrolovatelných rozměrů“ (69). Je třeba odkázat rovněž na rozsudek Soudního dvora ve věci C-65/05 Komise v. Řecko (70), v němž Soudní dvůr rozhodl, že zákon 3037/2002, jenž měl zakázat hazardní hry prostřednictvím internetu v Řecku, představuje neodůvodněnou překážku svobody usazování a volného pohybu služeb.
(111)
Zvyky spotřebitelů a disponibilní příjem, který je k dispozici pro volnočasové činnosti, jako je využívání služeb kasin, mimoto ovlivňuje světová hospodářská krize. V této zvláštní situaci má rozlišení vstupních poplatků ještě rušivější dopad na rozhodnutí spotřebitelů, a tudíž s větší pravděpodobností narušuje hospodářskou soutěž na trhu kasin.
(112)
Řecké orgány a kasino Mont Parnès tvrdily, že i pokud by se uznalo, že nižší vstupní poplatek ve výši 6 EUR mohl nebo dosud může ovlivnit rozhodnutí zahraniční společnosti, zda investovat do kasina v Řecku, či nikoli, může zahraniční společnost vždy využít legislativní vyhlášku č. 2687/1953; Komise podotýká, že se tato vyhláška nepoužívá automaticky a že by ve skutečnosti umožnila, aby bylo výhodnější zacházení poskytnuté kasinům využívajícím opatření (tj. nižší vstupní poplatek ve výši 6 EUR) přiznáno rovněž ostatním podnikům. Toto opatření proto může posuzovanou daňovou diskriminaci dále rozšířit. Komise rovněž podotýká, že ačkoliv legislativní vyhlášku č. 2687/1953 mohla využít i ostatní kasina, pokud by vložila zahraniční kapitál a podala včas příslušnou žádost, její uplatňování podléhá zvláštním svévolným pravidlům, která znamenají, že opatření je selektivní. Jediný další příklad možného použití tohoto právního předpisu, na něž byla Komise upozorněna, se týkal kasina na Syrosu, které podalo žádost, tato však byla zamítnuta, jelikož byla podána až po vložení zahraničního kapitálu, a nikoli předem.
(113)
Při privatizaci kasina Mont Parnès obsahovala kupní smlouva výslovně možnost udělení licence druhému kasinu ve stejném regionu. Pravděpodobnost investice do takovéto transakce jednoznačně závisí na podmínkách hospodářské soutěže se stávajícím provozovatelem. Jelikož nelze vyloučit, že kasina mohou soutěžit s podobnými společnostmi v ostatních členských státech, je nutno mít za to, že tento požadavek stanovený v čl. 107 odst. 1 SFEU je splněn.
(114)
Komise vyvozuje závěr, že sporné opatření může narušit hospodářskou soutěž a ovlivnit obchod mezi členskými státy tím, že může zlepšit provozní podmínky příjemců, kteří v Řecku přímo vykonávají hospodářské činnosti a musí odvádět tuto daň ze vstupu do kasin.
V.1.5 Závěr
(115)
Komise vyvozuje závěr, že kritéria pro existenci podpory ve smyslu článku 107 SFEU jsou splněna a že opatření představuje podporu pro kasina s nižším vstupním poplatkem. Těmito kasiny jsou kasina Mont Parnès, Korfu, Soluň a Rhodos. Komise má za to, že kasino Rhodos již není příjemcem podpory, jelikož od privatizace v dubnu 1999 přestalo účtovat nižší vstupní poplatek. Komise se domnívá, že řecké orgány ani kasino Mont Parnès nepředložily dostatečná tvrzení, která by mohla tento závěr změnit.
V.2 Slučitelnost podpory
(116)
Jak je uvedeno v rozhodnutí o zahájení řízení, Komise zastává názor, že opatření není způsobilé pro žádnou z výjimek stanovených v článcích 106 nebo 107 SFEU.
(117)
Řecko až dosud tvrdilo, že opatření neobsahuje státní podporu, a nepředložilo žádné tvrzení, které by prokazovalo, proč by případnou podporu bylo možno považovat za slučitelnou s vnitřním trhem.
(118)
Jak bylo objasněno výše, Komise uznává právo členských států regulovat hazardní hry na svém území s výhradou práva EU a uznává, že takováto regulace, která má kontrolovat hazardní hry a odrazovat od nich, je legitimním cílem veřejné politiky. I kdyby toto skutečně bylo účelem podpory, Komise se nedomnívá, že by podpora spadala do oblasti působnosti čl. 106 odst. 2 SFEU. Jak však bylo uvedeno výše, tvrzení, že opatření má za cíl odrazovat od hazardních her, není slučitelné se skutečností, že ke kasinům, která účtují vstupní poplatek ve výši 6 EUR, patří kasina, jež jsou nejblíže nejlidnatějších oblastí Řecka. Je rovněž v rozporu s výslovným ustanovením, které kasinům umožňuje povolit zákazníkům bezplatný vstup, pokud státu přesto odvedou 80 % vstupního poplatku.
(119)
Výjimky stanovené v čl. 107 odst. 2 SFEU týkající se podpor sociální povahy poskytovaných individuálním spotřebitelům, podpor určených k náhradě škod způsobených přírodními pohromami nebo jinými mimořádnými událostmi a podpor poskytovaných hospodářství určitých oblastí Spolkové republiky Německo se v tomto případě nepoužijí.
(120)
Výjimka stanovená v čl. 107 odst. 3 písm. a), která povoluje podpory, jež mají napomáhat hospodářskému rozvoji oblastí s mimořádně nízkou životní úrovní nebo s vysokou nezaměstnaností, se rovněž nepoužije, jelikož posuzované opatření není podmíněno tím, že příjemci vykonávají činnost v oblastech, v nichž existují tyto zvláštní okolnosti (71).
(121)
Sporné opatření nelze stejně tak považovat za podporu, která má napomoci uskutečnění některého významného projektu společného evropského zájmu nebo napravit vážnou poruchu v hospodářství Řecka, jak je stanoveno v čl. 107 odst. 3 písm. b). Nemá za cíl ani pomoc kultuře a zachování kulturního dědictví, jak je stanoveno v čl. 107 odst. 3 písm. d).
(122)
Sporné opatření je nutno posoudit rovněž na základě ustanovení čl. 107 odst. 3 písm. c), jež povoluje podpory, které mají usnadnit rozvoj určitých hospodářských činností nebo hospodářských oblastí, pokud nemění podmínky obchodu v takové míře, jež by byla v rozporu se společným zájmem. Je však třeba uvést, že sporné opatření nespadá do žádného z případů, v nichž Komise uznala, že se použije toto ustanovení, ani do žádných pokynů nebo rámců, které stanoví podmínky, za nichž lze určité druhy podpor považovat za slučitelné s vnitřním trhem.
(123)
Sporné opatření představuje provozní podporu, která uměle posiluje konkurenční postavení určitých podniků vzhledem k jiným podobným podnikům a která není podmíněna tím, že příjemci vykonávají určitou zvláštní činnost za účelem dosažení politických cílů společného zájmu.
(124)
Výhoda, kterou sporné opatření poskytuje, nesouvisí s investicemi, tvorbou pracovních míst ani s konkrétními projekty. Jednoduše osvobozuje dotyčné podniky od poplatků, které musí obvykle hradit podobné podniky, a je ji proto nutno považovat za provozní podporu. Provozní podpora zpravidla nesplňuje kritéria stanovená v čl. 107 odst. 3 písm. c), jelikož narušuje hospodářskou soutěž v odvětvích, v nichž je poskytována, a současně nemůže na základě své povahy dosáhnout žádného z cílů uvedených v tomto ustanovení (72). Ačkoliv tuto podporu lze výjimečně poskytnout v oblastech, které jsou způsobilé na základě výjimky podle čl. 107 odst. 3 písm. c) SFEU, a ačkoliv určité oblasti Řecka jsou způsobilé pro tuto podporu, Komise má vážné pochybnosti, zda jsou v daném případě splněna kritéria, na jejichž základě by bylo možno takovouto provozní podporu považovat za slučitelnou. Podle běžné praxe Komise nelze tuto podporu považovat za slučitelnou s vnitřním trhem, jelikož neusnadňuje rozvoj určitých hospodářských činností nebo hospodářských oblastí, není časově omezená, nepředpokládá se její postupné snižování a není úměrná tomu, co je nezbytné k odstranění zvláštního hospodářského znevýhodnění dotyčných oblastí.
(125)
Je proto nutno vyvodit závěr, že posuzované opatření není slučitelné s vnitřním trhem.
V.3 Zákonnost podpory
(126)
Jak je uvedeno v rozhodnutí o zahájení řízení, první právní akty, které zavádějí daňovou diskriminaci mezi kasiny, pocházejí z let 1994 a 1995, a Komise proto posuzovala, zda celé opatření představuje „existující podporu“ ve smyslu čl. 108 odst. 1 SFEU.
(127)
Daňová diskriminace byla zavedena protiprávně (tj. pro účely práva EU v oblasti státních podpor) v roce 1995, kdy se řecké orgány rozhodly povolit některým kasinům výjimku z obecného pravidla, jež se odchyluje od zákona č. 2206/1994 a ministerského rozhodnutí z roku 1995. Řecké orgány konkrétně veřejným kasinům Mont Parnès, Korfu a Rhodos povolily, aby nadále uplatňovala nižší vstupní poplatek ve výši 6 EUR místo běžného poplatku ve výši 15 EUR, a v roce 1995 toto výhodnější zacházení výslovně přiznaly rovněž kasinu Soluň na základě legislativní vyhlášky z roku 1953 týkající se zahraničního kapitálu. Ostatním pěti soukromým kasinům, která byla od roku 1995 zřízena a byla jim udělena licence podle zákona č. 2206/1994, byl uložen běžný poplatek ve výši 15 EUR a kasina tuto výši poplatku dodržovala. Podle zákona č. 3139/2003 byl u kasin Mont Parnès a Korfu zachován nižší vstupní poplatek ve výši 6 EUR s tím účinkem, že daňová diskriminace byla protiprávně prodloužena a potvrzena. Kasino Soluň má v důsledku diskriminace výhodu, jelikož je mu přiznáno stejné zacházení jako kasinům Mont Parnès a Korfu, což bylo potvrzeno nařízením prezidenta č. 290/1995, které bylo vydáno podle zákona z roku 1953, jak bylo objasněno výše. Opatření vztahující se na kasino Soluň úzce souvisí s opatřeními platnými pro kasina Mont Parnès a Korfu. Řecké orgány sdělily (73), že po roce 1995 byla nadnesena otázka výše vstupního poplatku a správce kasina Soluň požádal, aby byla výše vstupního poplatku v Soluni stanovena na stejné úrovni jako v případě kasina Mont Parnès, tj. 6 EUR; po obdržení stanoviska Právní rady státu (stanovisko č. 631/1997) byla tato žádost schválena. Lze proto předpokládat, že pokud se zacházení s kasiny Mont Parnès a Korfu v roce 2003 změnilo, takže tato kasina musela účtovat poplatek ve výši 15 EUR, pak se mělo změnit rovněž zacházení s kasinem Soluň. K tomu však nedošlo a na základě vnitrostátních předpisů byla daňová diskriminace zachována.
(128)
Žádné z opatření přinášejících prospěch konkrétním kasinům, jež byla popsána výše, nebylo nikdy oznámeno Komisi ani jí schváleno, zcela jistě nikoli podle pravidel EU v oblasti státních podpor.
(129)
V článku 15 procesního nařízení (74) se uvádí, že pravomoci Komise ve věci navrácení podpory podléhají promlčecí lhůtě deseti let. Promlčecí lhůta počíná dnem, kdy je protiprávní podpora udělena příjemci buď jako jednotlivá podpora, nebo v rámci režimu podpory. Jakékoli opatření přijaté Komisí nebo členským státem jednajícím na žádost Komise, týkající se protiprávní podpory, přerušuje běh promlčecí lhůty. Každým přerušením počíná lhůta běžet znovu. Promlčecí lhůta se zastaví po dobu, kdy je rozhodnutí Komise předmětem jednání před Soudním dvorem. Jakákoliv podpora, jejíž promlčecí lhůta uplynula, je považována za „existující podporu“. Podle čl. 1 písm. c) téhož nařízení však změny „existující podpory“ představují „novou podporu“.
(130)
Komise podotýká, že podle judikatury soudů EU „promlčecí lhůta stanovená v článku 15 nařízení o postupu týkajícím se státních podpor … v žádném případě nevyjadřuje obecnou zásadu, která přeměňuje novou podporu na existující podporu, nýbrž pouze vylučuje navrácení podpor, které byly poskytnuty více než deset let před prvním zásahem Komise“ (75).
(131)
V daném případě Komise ani Řecko na žádost Komise nejednaly až do roku 2009. Komise začala jednat dne 21. října 2009, kdy Řecku předala stížnost a požádala je, aby dotyčné záležitosti objasnilo.
(132)
Veškerá podpora, která byla na základě tohoto opatření poskytnuta ke dni 21. října 1999 nebo posléze (což je deset let přede dnem, kdy Komise předala stížnost řeckému státu a vyžádala si informace), představuje novou a protiprávní podporu, jež byla zavedena bez předchozího oznámení Komisi či rozhodnutí Komise a na niž se vztahuje článek 15 procesního nařízení, pokud jde o její navrácení, jak je podrobněji objasněno níže.
V.4 Vyčíslení a vrácení podpory
(133)
Sporné opatření bylo zavedeno, aniž bylo Komisi předem oznámeno podle čl. 108 odst. 3 SFEU. Opatření proto představuje protiprávní podporu.
(134)
V článku 14 procesního nařízení se uvádí, že je-li v případech protiprávní státní podpory zjištěno, že tato podpora není slučitelná s vnitřním trhem, je nutno vyžadovat od příjemce navrácení podpory, není-li to v rozporu s obecnými zásadami práva. Navrácení podpory má pokud možno obnovit konkurenční postavení, které existovalo před poskytnutím podpory. Tvrzení předložená řeckými orgány či kasinem Mont Parnès neodůvodňují odklon od této základní zásady.
(135)
V čl. 14 odst. 1 procesního nařízení je stanoveno: „Komise nebude vyžadovat navrácení podpory, pokud by to bylo v rozporu s obecnými zásadami práva Společenství“. Podle judikatury Soudního dvora a rozhodovací praxe Komise by příkaz k navrácení podpory porušil obecné zásady práva EU, pokud by Komise svým jednáním vyvolala u příjemce oprávněná očekávání, že podpora byla poskytnuta v souladu s právem EU (76).
(136)
V rozsudku ve věci Forum 187 (77) Soud uvedl, že „právo dovolávat se ochrany legitimního očekávání je otevřeno každému procesnímu subjektu, u kterého vzbudil orgán Společenství podložené naděje. Naopak, nikdo se nemůže dovolávat porušení této zásady, pokud neexistují určité záruky, které mu byly poskytnuty správou … Rovněž, i když je opatrný a obezřetný hospodářský subjekt s to předvídat přijetí opatření Společenství, které se může nepříznivě dotknout jeho zájmů, dovolávat takovéto zásady se nemůže, pokud je toto opatření přijato“.
(137)
Řecké orgány a kasino Mont Parnès tvrdily, že případné navrácení podpory by v daném případě bylo v rozporu se zásadou přiměřené důvěry občana na základě rozhodnutí vydaného podle vnitrostátního práva řeckou Radou státu; Komise podotýká, že se jedná o opatření členského státu přijaté vnitrostátním orgánem, a nikoli opatření přijaté orgánem EU v oblasti působnosti výše uvedené judikatury. Rozhodnutí Rady státu mimoto vycházelo výhradně z vnitrostátního práva a nezabývalo se otázkou státní podpory ani hodnocením opatření jako státní podpory. Komise proto nemůže od navrácení podpory upustit na základě těchto tvrzení.
(138)
Řecko a kasino Mont Parnès tvrdily, že kasino Loutraki před podáním stížnosti Komisi otálelo, a porušilo proto zásadu, že by se právo nemělo uplatňovat zneužívajícím způsobem; Komise podotýká, že prodleva na straně stěžovatele nemůže v žádném případě zabránit navrácení protiprávní podpory s přihlédnutím k desetileté promlčecí lhůtě stanovené v článku 15 procesního nařízení.
(139)
Komise proto nemůže přijmout tvrzení, která s ohledem na výjimečné upuštění od navrácení podpory předložily řecké orgány a kasino Mont Parnès.
(140)
Jak je objasněno v tomto rozhodnutí, vnitrostátní opatření z let 1994 a 1995 ukládala požadavek týkající se jak povinnosti odvádět 80 % hodnoty vstupního poplatku, tak i běžné ceny vstupenky všech kasin ve výši 15 EUR. Pro kasina využívající opatření však požadavek týkající se odvodu ve výši 80 % ani běžné ceny ve výši 15 EUR neplatil, ačkoliv na ostatní kasina se oba tyto požadavky vztahovaly od roku 1995 a od té doby se používaly v praxi (všechna soukromá kasina získala licence v roce 1995 nebo 1996 a v té době začala opatření uplatňovat s jedinou výjimkou kasina Soluň). Jelikož daňová diskriminace, která vyplývá z rozdílných cen vstupenek a souvisí s 80 % odvodem státu, ve skutečnosti začala v roce 1995, lze mít za to, že období poskytování podpory začalo v roce 1995.
(141)
V souladu se závěry uvedenými v oddíle V.3 „Zákonnost podpory“ se Komise domnívá, že promlčecí lhůta deseti let stanovená v článku 15 procesního nařízení znemožňuje navrácení podpory poskytnuté do dne 21. října 1999.
(142)
Výpočet částky, která má být navrácena, musí vycházet ze skutečnosti, že (jak bylo objasněno v tomto rozhodnutí (viz rovněž bod 85)) se řecký stát vzdává daňových příjmů plynoucích z veřejných kasin ve výši 7,20 EUR za vstup, což je rozdíl mezi daní ve výši 12 EUR za vstup, kterou státu odvádějí soukromá kasina, a daní ve výši 4,80 EUR za vstup, kterou státu odvádějí veřejná kasina.
(143)
Při výpočtu částky, kterou mají vrátit jednotlivá kasina, je však nutno přihlédnout k určitým aspektům souvisejícím se situací konkrétního kasina, jak je vysvětleno níže.
-
Jak je objasněno v tomto rozhodnutí, požadavek, aby byla státu odvedena částka ve výši 80 % ceny vstupenek, který byl uložen ministerským rozhodnutím z roku 1995, se vztahoval na kasina Korfu a Mont Parnès ode dne, kdy jim byla udělena licence podle zákona č. 2206/1994, tj. v roce 2003 na základě zákona č. 3139/2003. V období od konce roku 2000 do doby udělení licence v roce 2003 však společnost ETA začala státu dobrovolně odvádět 80 % ceny vstupenek (přičemž cena vstupenky činila 6 EUR) (78). Z této informace, kterou poskytly řecké orgány, a s výhradou dalších připomínek, které řecké orgány případně chtějí podat (a které výše uvedené skutečnosti potvrdí nebo vyvrátí), lze odvodit, že do roku 2000 nebyla odváděna žádná daň ze vstupu, a to ani z nižší částky (80 % z 6 EUR). Během prvního období (od 21. října 1999 do konce roku 2000) by proto částka, jež má být navrácena, měla být vypočítána s použitím částky ve výši 12 EUR, což je daň v plné výši, kterou odváděla soukromá kasina v době, kdy veřejná kasina neplatila žádnou daň, která se vynásobí počtem vstupenek vydaných v daném období.
-
Kasinu Soluň byla licence podle zákona č. 2206/1994 udělena v roce 1995 (79). Požadavek týkající se odvodu státu ve výši 80 % ceny vstupenek se na kasino Soluň vztahoval od doby udělení licence v roce 1995. Kasino Soluň účtovalo nižší vstupní poplatek ve výši 6 EUR, který účtovala i kasina Mont Parnès a Korfu. Částku, kterou má vrátit kasino Soluň, je proto nutno vypočítat tak, že se počet vstupenek vydaných ode dne 21. října 1999 vynásobí částkou 7,20 EUR.
-
Kasinu Rhodos byla licence podle zákona č. 2206/1994 udělena v roce 1996. V té době začalo uplatňovat cenu vstupenek ve výši 6 EUR, po privatizaci v dubnu 1999 však přešlo na cenu ve výši 15 EUR. Z připomínek podaných během formálního vyšetřovacího řízení má Komise za to, že po privatizaci v dubnu 1999 přestalo být kasino Rhodos příjemcem podpory, takže navrácení podpory tímto kasinem brání promlčecí lhůta stanovená v článku 15 procesního nařízení.
(144)
Komise nemá k dispozici dostatečné údaje, aby mohla dospět k přesnému odhadu částek, jež mají vrátit jednotlivá kasina využívající opatření. Žádné ustanovení práva EU však nevyžaduje, aby Komise v případě, že nařídí navrácení podpory, která byla prohlášena za neslučitelnou se společným trhem, stanovila přesnou částku podpory, jež má být navrácena. Postačuje, aby rozhodnutí Komise obsahovalo informaci, která členskému státu a podniku, který je příjemcem podpory, umožní stanovit tuto částku bez větších potíží. Komise se tedy může platně omezit na konstatování povinnosti vrácení dotyčné podpory a přenechat vnitrostátním orgánům výpočet přesné částky, která má být vrácena, na základě pokynů, jež Komise uvede ve svém rozhodnutí.
(145)
Na základě informací poskytnutých členským státem uvádí Komise níže potřebné pokyny pro navrácení podpory.
(146)
Následující tabulka podává celkový přehled o počtu vstupenek vydaných jednotlivými kasiny každý rok (jak je uvedeno v tabulce, poskytnuté údaje nejsou úplné) a uvádí předběžný odhad částek, jež mají být navráceny jednotlivými kasiny, s výhradou případných dalších připomínek, které může Řecko chtít podat poté, co provedlo výpočty týkající se navrácení podpory.
Odhadovaný počet vstupenek vydaných jednotlivými kasiny
ROK
KASINO
Mont Parnès
Korfu
Soluň
Rhodos
1999
(22.10.1999 - 31.12.1999)
Informace chybí
[…] (80)
(…)
[…] (81)
2000
Informace chybí
(…)
(…)
(…)
2001
Informace chybí
(…)
(…)
(…)
2002
Informace chybí
(…)
(…)
(…)
2003
Informace chybí do 1. května 2003
Ke dni 1. května 2003:
(…)
(…)
(…)
(…)
2004
(…)
(…)
(…)
(…)
2005
(…)
(…)
(…)
(…)
2006
(…)
(…)
(…)
(…)
2007
(…)
(…)
(…)
(…)
2008
(…)
(…)
(…)
(…)
2009 (do 22.10):
(…)
(…)
(…)
(…)
Celkem do dne 22.10.2009
(…)
(…)
(…)
(…)
Vstupenky vydané po dni 22.10.2009
Informace chybí
Informace chybí
Informace chybí
Informace chybí
Předběžný odhad částky, kterou mají vrátit jednotlivá kasina
(v statisících EUR, zaokrouhlené údaje)
Mont Parnès
Korfu
Soluň
Rhodos
Algoritmus a výpočet
Pro období 22.10.1999-2000 (82):
počet vstupenek
(x1) × 12 = A1
Pro období 22.10.1999-2000:
počet vstupenek
([…] vstupenek) × 12 = A2 ([…] EUR)
Pro období 22.10.1999-22.10.2009:
počet vstupenek
([…] vstupenek) × 7,20 = AB3 ([…] EUR)
Nepoužitelné
Pro období 2000-22.10.2009:
počet vstupenek
(y1) × 7,20 = B1
Pro období 2000-22.10.2009:
počet vstupenek
([…] vstupenek) × 7,20 = B2 ([…] EUR)
Pro období 22.10.2009 do současnosti:
počet vstupenek
(z1) × 7,20 = C1
Pro období 22.10.2009 do současnosti:
počet vstupenek
(z2) × 7,20 = C2
Pro období 22.10.2009-30.8.2010 (83):
počet vstupenek
(z3) × 7,20 = C3
Celková částka, která má být navrácena
A1 + B1 + C1
Je třeba vypočítat
A2 + B2 + C2
Je třeba vypočítat
AB3 + C3
Je třeba vypočítat
Nepoužitelné
Celková částka, která má být navrácena
Je třeba vypočítat
(147)
Komise dále podotýká, že čl. 108 odst. 3 Smlouvy má odkladný účinek. Komise neobdržela žádné informace ohledně toho, že sporné opatření bylo od doby vydání rozhodnutí o zahájení řízení pozastaveno. Řecké orgány proto opatření patrně dosud uplatňují (84). Řecko musí od příjemce získat podporu, která byla poskytnuta do dne vydání tohoto rozhodnutí. Komise podotýká, že po privatizaci v srpnu 2010 přestalo kasino Korfu účtovat vstupní poplatek ve výši 6 EUR a přešlo na cenu ve výši 15 EUR. Při výpočtu částky, která má být navrácena, je proto nutno vzít v úvahu pouze období do srpna 2010.
(148)
Na základě výše uvedených tvrzení musí Komise Řecku nařídit navrácení neslučitelné státní podpory, která byla příjemcům poskytnuta protiprávně. Komise podotýká, že Řecko musí s účinkem ode dne přijetí tohoto rozhodnutí zrušit veškeré dosud existující daňové výhody poskytované na základě posuzovaného opatření.
(149)
Co se týká budoucnosti, Řecko uvedlo, že zkoumá možnou změnu cenové politiky kasin, která by měla odstranit diskriminaci mezi kasiny. Podle Řecka tento nový právní předpis ukončí uplatňování posuzovaného opatření. Řecko však Komisi dosud neinformovalo o případném pokroku v tomto směru ani o žádných změnách, které byly skutečně provedeny. Komise se domnívá, že přijetí nového právního předpisu je zásadní pro vyřešení otázek diskriminace mezi kasiny v Řecku, a vybízí Řecko, aby neprodleně přijalo potřebná opatření.
VI. ZÁVĚR
(150)
Na základě výše uvedených úvah, příslušné judikatury a zvláštních znaků tohoto případu má Komise za to, že sporné opatření spočívající v daňové diskriminaci ve prospěch některých kasin, kterou řecké orgány zavedly současným uplatňováním řady předpisů, které:
-
stanoví jednotný odvod ve výši 80 % z ceny vstupenek a
-
stanoví různé regulované ceny pro kasina ve veřejném vlastnictví a kasina v soukromém vlastnictví, a to 6 EUR v případě kasin ve veřejném vlastnictví a 15 EUR v případě kasin v soukromém vlastnictví,
představuje státní podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 SFEU. Komise rovněž konstatuje, že sporné opatření bylo zavedeno v rozporu s čl. 108 odst. 3 SFEU, a představuje proto protiprávní podporu.
(151)
Komise uvádí, že podle článku 14 procesního nařízení může být od příjemce vyžadováno navrácení protiprávní podpory, a nařídí, aby Řecko zajistilo navrácení protiprávní podpory, kterou obdrželo každé z kasin využívajících opatření. Komise podotýká, že promlčecí lhůta deseti let stanovená v článku 15 procesního nařízení znemožňuje navrácení případné podpory poskytnuté do dne 21. října 1999. Řecko by s účinkem ode dne přijetí tohoto rozhodnutí mělo zrušit všechny dosud existující daňové výhody poskytované na základě opatření, jež je předmětem tohoto rozhodnutí,
PŘIJALA TOTO ROZHODNUTÍ:
Článek 1
Státní podpora spočívající v daňové diskriminaci ve prospěch některých kasin, kterou Řecko zavedlo současným uplatňováním řady (částečně závazných) předpisů, které:
-
stanoví jednotný odvod ve výši 80 % ceny vstupenek a
-
stanoví různé regulované ceny pro kasina ve veřejném vlastnictví a kasina v soukromém vlastnictví ve výši 6 EUR respektive 15 EUR,
byla zavedena protiprávně v rozporu s čl. 108 odst. 3 Smlouvy o fungování Evropské unie a není slučitelná s vnitřním trhem, jelikož kasinům Regency Casino Mont Parnès, Regency Casino Soluň a Korfu využívajícím opatření (za předpokladu, že kasino Rhodos přestalo být příjemcem podpory v dubnu 1999) poskytla neoprávněnou konkurenční výhodu.
Článek 2
1. Řecko získá od kasin využívajících opatření neslučitelnou podporu uvedenou v článku 1, která byla poskytnuta ode dne 21. října 1999.
2. Částky, které mají být navráceny, jsou úročeny ode dne, kdy byly pro příjemce uvolněny, do dne jejich skutečného navrácení.
3. Úroky se vypočtou jako složený úrok podle kapitoly V nařízení (ES) č. 794/2004 (85).
4. Řecko zruší s účinkem ode dne přijetí tohoto rozhodnutí veškerou dosud existující daňovou diskriminaci, která byla způsobena podporou uvedenou v článku 1.
Článek 3
1. Navrácení podpory uvedené v článku 1 se provede s okamžitým účinkem.
2. Řecko zajistí, aby toto rozhodnutí bylo provedeno do čtyř měsíců ode dne oznámení tohoto rozhodnutí.
Článek 4
1. Do dvou měsíců od oznámení tohoto rozhodnutí poskytne Řecko Komisi tyto informace:
a)
seznam příjemců, kteří získali podporu v rámci režimu uvedeného v článku 1, a celkovou částku podpory, kterou každý z nich v rámci sporného opatření získal a která je vypočtena podle pokynů obsažených v tomto rozhodnutí;
b)
celkovou částku (jistinu a úroky), kterou má každý příjemce navrátit;
c)
podrobný popis opatření již přijatých a plánovaných k dosažení souladu s tímto rozhodnutím;
d)
doklady prokazující, že příjemcům bylo nařízeno podporu vrátit.
2. Řecko Komisi průběžně informuje o pokroku při provádění vnitrostátních opatření přijatých k provedení tohoto rozhodnutí, dokud není podpora uvedená v článku 1 zcela navrácena. Na žádost Komise předloží Řecko okamžitě informace o již přijatých a plánovaných opatřeních k dosažení souladu s tímto rozhodnutím. Poskytne rovněž podrobné informace o částkách podpory a úrocích z podpory, které již příjemci vrátili.
Článek 5
Toto rozhodnutí je určeno Řecké republice.
V Bruselu dne 24. května 2011.