ΑΠΌΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΉΣ
της 9ης Ιανουαρίου 2012
σχετικά με την κρατική ενίσχυση SA.30584 (C 38/10, πρώην NN 69/10) που χορηγήθηκε από την Ουγγαρία στη Malév Magyar Légiközlekedési Zrt.
[κοινοποιηθείσα υπό τον αριθμό Ε(2011) 9316]
(Το κείμενο στην ουγγρική γλώσσα είναι το μόνο αυθεντικό)
(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)
(2013/150/ΕΕ)
Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ,
Έχοντας υπόψη τη Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ), και ιδίως το άρθρο 108 παράγραφος 2 πρώτο εδάφιο,
Έχοντας υπόψη τη συμφωνία για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο, και ιδίως το άρθρο 62 παράγραφος 1 στοιχείο α),
Έχοντας υπόψη την απόφαση της Επιτροπής να κινήσει τη διαδικασία του άρθρου 108 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ (1) όσον αφορά την ενίσχυση C 38/10 (πρώην NN 69/10) (2),
Αφού κάλεσε τους ενδιαφερομένους να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σύμφωνα με τις ανωτέρω διατάξεις και αφού έλαβε υπόψη τις παρατηρήσεις που διαβιβάστηκαν,
Εκτιμώντας τα ακόλουθα:
I. ΠΛΑΙΣΙΟ ΚΑΙ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ
(1)
Το 2007, έπειτα από πολλές άκαρπες προσπάθειες ιδιωτικοποίησης, το ουγγρικό κράτος συνήψε συμφωνία αγοραπωλησίας με την AirBridge Ltd. (στο εξής: «AirBridge») για το 99,95 % των μετοχών του εθνικού αερομεταφορέα Malév Magyar Légiközlekedési Zrt. (στο εξής: «Malév»). Η AirBridge κατέβαλε 200 εκατ. HUF (740 000 EUR) (3) ως αντάλλαγμα για τις μετοχές. Η συμφωνία ιδιωτικοποίησης κοινοποιήθηκε στην Επιτροπή σύμφωνα με το άρθρο 108 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ αλλά στη συνέχεια ανακλήθηκε (4).
(2)
Λόγω των χρηματοοικονομικών προβλημάτων του νέου ιδιοκτήτη, η ρωσική τράπεζα Vnyesekonombank (στο εξής: «VEB») εξαγόρασε το 49,5 % των μετοχών της AirBridge και έγινε έμμεσος μέτοχος της Malév.
(3)
Τον Μάρτιο του 2010, η Επιτροπή έλαβε γνώση από δημοσιεύματα του Τύπου της πρόθεσης του ουγγρικού κράτους να επανεθνικοποιήσει τη Malév. Με ηλεκτρονικό μήνυμα της 2ας Μαρτίου 2010, οι ουγγρικές αρχές επιβεβαίωσαν τα εν λόγω δημοσιεύματα του Τύπου.
(4)
Στις 10 Μαρτίου 2010, η Επιτροπή έλαβε με ηλεκτρονικό ταχυδρομείο καταγγελία της Wizz Air, αεροπορικής εταιρείας χαμηλού κόστους εγκατεστημένης στην Ουγγαρία και κύριου ανταγωνιστή της Malév στην Ουγγαρία. Στην καταγγελία, η Wizz Air υποστήριζε ότι η Malév είχε λάβει κρατικές ενισχύσεις, μέσω σειράς μέτρων, οι οποίες ήταν παράνομες και ασυμβίβαστες με την εσωτερική αγορά. Με επιστολή της 29ης Μαρτίου 2009, η Επιτροπή διαβίβασε μη εμπιστευτικό κείμενο της καταγγελίας στις ουγγρικές αρχές, ζητώντας συγχρόνως συμπληρωματικές πληροφορίες. Στις 30 Απριλίου 2010, η Ουγγαρία έστειλε τις παρατηρήσεις της ως προς την ουσία της εν λόγω καταγγελίας, απαντώντας στα ζητήματα που θίγονταν σ’ αυτήν.
(5)
Σε συνεδρίαση της 5ης Μαΐου 2010, οι ουγγρικές αρχές δήλωσαν ότι σκόπευαν να προβούν σε αναδιάρθρωση της αεροπορικής εταιρείας, διευκρινίζοντας, ωστόσο, ότι δεν γνώριζαν ακόμη την έκταση της εν λόγω αναδιάρθρωσης.
(6)
Στις 5 Οκτωβρίου 2010, περιήλθε στην Επιτροπή δεύτερη καταγγελία (από ανταγωνιστή που επιθυμούσε να μην δημοσιοποιηθεί η ταυτότητά του), η οποία διαβιβάστηκε στις ουγγρικές αρχές με επιστολή της 21ης Οκτωβρίου 2010. Στις 19 Νοεμβρίου 2010, οι ουγγρικές αρχές διαβίβασαν τις παρατηρήσεις τους ως προς την ουσία της εν λόγω καταγγελίας.
(7)
Η Επιτροπή ζήτησε περαιτέρω πληροφορίες από τις ουγγρικές αρχές στις 14 Ιουλίου 2010 και στις 8 Οκτωβρίου 2010 και έλαβε απαντήσεις στις 11 Αυγούστου 2010, στις 16 Αυγούστου 2010, στις 5 Οκτωβρίου 2010, στις 3 Νοεμβρίου 2010 και στις 23 Νοεμβρίου 2010.
(8)
Στο πλαίσιο αυτό, στις 21 Δεκεμβρίου 2010 η Επιτροπή κίνησε επίσημη διαδικασία έρευνας, σύμφωνα με το άρθρο 108 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ (στο εξής: «η απόφαση για την κίνηση διαδικασίας») σχετικά με διάφορα εικαζόμενα κρατικά μέτρα ενισχύσεων υπέρ της Malév.
(9)
Στις 24 Φεβρουαρίου 2011, η Ουγγαρία υπέβαλε τις παρατηρήσεις της σχετικά με την απόφαση της Επιτροπής για την κίνηση διαδικασίας.
(10)
Η απόφαση για την κίνηση διαδικασίας δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις 26 Μαΐου 2011 (5). Ελήφθησαν παρατηρήσεις από δύο ενδιαφερόμενα μέρη: τη Wizz Air στις 26 Ιουνίου 2011 και έναν άλλο ανταγωνιστή (που ζήτησε να μην δημοσιοποιηθεί η ταυτότητά του) στις 28 Ιουνίου 2011.
(11)
Η Επιτροπή διαβίβασε τις παρατηρήσεις αυτές στην Ουγγαρία στις 6 Ιουλίου 2011. Στις 5 Σεπτεμβρίου 2011, η Ουγγαρία υπέβαλε σχόλια σχετικά με τις παρατηρήσεις των τρίτων ενδιαφερόμενων μερών.
(12)
Μετά την απόφαση για την κίνηση διαδικασίας, πραγματοποιήθηκαν δύο συναντήσεις στις Βρυξέλλες μεταξύ των υπηρεσιών της Επιτροπής και των ουγγρικών αρχών: στις 10 Ιουνίου 2011 και στις 19 Οκτωβρίου 2011.
(13)
Η Επιτροπή ζήτησε περαιτέρω πληροφορίες από τις ουγγρικές αρχές στις 26 Σεπτεμβρίου 2011, και η Ουγγαρία απάντησε με επιστολή της 25ης Οκτωβρίου 2011.
II. Η ΜΑLEV ΚΑΙ ΤΑ ΕΠΙΜΑΧΑ ΜΕΤΡΑ
II.1. Η επιχείρηση
(14)
Η Malév έχει την έδρα της στον διεθνή αερολιμένα της Βουδαπέστης «Liszt Ferenc» και εκμεταλλεύεται επί του παρόντος στόλο 22 αεροσκαφών (6) με προορισμούς στην Ευρώπη και τη Μέση Ανατολή. Το 2009 μετέφερε περίπου 3,2 εκατ. επιβάτες (7).
II.2. Περίοδος πριν από την ιδιωτικοποίηση του 2007
(15)
Οι ουγγρικές αρχές προσπάθησαν επανειλημμένως να ιδιωτικοποιήσουν τη Malév. Το 1992, επωλήθη το 35 % των μεριδίων της Malév σε κοινοπραξία αποτελούμενη από την Alitalia και τη Simest και ελεγχόμενη από το ιταλικό κράτος. Το 1997, η κοινοπραξία Alitalia-Simest επώλησε το μερίδιό της σε άλλη κοινοπραξία αποτελούμενη από δύο ιδιωτικές ουγγρικές τράπεζες (την OTP και την MKB). Το 1999, το κράτος αγόρασε εκ νέου το μεγαλύτερο μέρος των μετοχών που ανήκαν σε ιδιώτες, με αποτέλεσμα να περιέλθει στην ιδιοκτησία του το 97 %.
(16)
Η Malév, όπως και πολλές άλλες αεροπορικές εταιρείες, δοκιμάστηκε ιδιαίτερα από την κάμψη της αγοράς αεροπορικών μεταφορών που ακολούθησε τα γεγονότα του Σεπτεμβρίου 2001 και άρχισε να γίνεται ζημιογόνος (βλ. πίνακα 1 κατωτέρω).
(17)
Σ’ αυτό ακριβώς το πλαίσιο αποφάσισε και πάλι το κράτος να ιδιωτικοποιήσει τη Malév.
II.3. Η ιδιωτικοποίηση του 2007 και ο έλεγχος της Malév από ιδιώτες
II.3.1. Πώληση στην AirBridge
(18)
Η εταιρεία είχε ανάγκη ανακεφαλαιοποίησης και το κράτος, ως ιδιοκτήτης, είχε περιορισμένες δυνατότητες χρηματοδότησης της επένδυσης αυτής. Δημοσιεύθηκε πρόσκληση υποβολής προσφορών για την εξαγορά της Malév, και στις αρχές του 2007 επελέγη μια εταιρεία ειδικού σκοπού, η AirBridge, που θεωρήθηκε ότι είχε υποβάλει την πιο ενδιαφέρουσα προσφορά. Η AirBridge πρότεινε ένα ελκυστικό και, κατά τους ισχυρισμούς, εμπορικά βιώσιμο πρόγραμμα εκμετάλλευσης και αναδιάρθρωσης.
(19)
Στις 23 Φεβρουαρίου 2007, συνήφθη σύμβαση αγοραπωλησίας που προέβλεπε την πώληση του 99,95 % των μετοχών της Malév στην AirBridge. Η AirBridge ανήκε κατά 49 % στον Boris Abramovich (8), ρώσο επιχειρηματία που διέθετε πλειοψηφική συμμετοχή σε διάφορες ρωσικές αεροπορικές εταιρείες (στην KrasAir και τη ρωσική αεροπορική συμμαχία AirUnion) και κατά 51 % σε ούγγρους ιδιώτες. Επομένως, αναμενόταν ότι η AirBridge θα προσέφερε στη Malév βιομηχανική τεχνογνωσία και ηγετικό ρόλο, πέραν των σχεδίων εκμετάλλευσης και αναδιάρθρωσης.
(20)
Τα σημαντικότερα στοιχεία της εν λόγω συμφωνίας ήταν τα ακόλουθα:
α)
Η AirBridge εξαγόρασε το 99,95 % των μετοχών της Malév έναντι 200 εκατ. HUF (740 000 EUR) και, έως τις 31 Δεκεμβρίου 2008 το αργότερο, ήταν υποχρεωμένη να παράσχει κεφάλαια ύψους 50 εκατ. EUR (9).
β)
Το 2003, η Ουγγρική Τράπεζα Ανάπτυξης (Magyar Fejlesztési Bank, στο εξής: «MFB») που ανήκει εξ ολοκλήρου στο κράτος, χορήγησε δάνειο ύψους 76 εκατ. EUR στη Malév, ποσό που απαλείφθηκε από τον ισολογισμό της Malév και μεταφέρθηκε σε εταιρεία ειδικού σκοπού που ανήκε εξ ολοκλήρου στο κράτος, την Εταιρεία Διαχείρισης Περιουσιακών Στοιχείων της Malév (Malév Vagyonkezelő Kft., στο εξής: «MAVA»).
Το δάνειο αυτό που παρέσχε η MFB το 2003 συνοδευόταν από εξ ολοκλήρου κρατική εγγύηση εκφραζόμενη σε EUR, με τριμηνιαίο επιτόκιο IBOR + 0,5 %. Η αρχική ημερομηνία λήξης του δανείου είχε καθοριστεί για το 2013, ημερομηνία κατά την οποία το βασικό κεφάλαιο του δανείου έπρεπε να αποπληρωθεί εφάπαξ στη λήξη του. Με τη μεταβίβαση του αρχικού κεφαλαίου του δανείου και των τόκων στη MAVA, παρατάθηκε επίσης η λήξη του δανείου έως το 2017.
Σύμφωνα με τις ουγγρικές αρχές, μαζί με το δάνειο μεταβιβάστηκαν στη MAVA περιουσιακά στοιχεία αξίας 76 εκατ. EUR. Τα περιουσιακά αυτά στοιχεία περιελάμβαναν το εμπορικό σήμα «Malév», αγωγό μεταφοράς κηροζίνης και ένα αεροσκάφος B767. Αν η Malév καθίστατο κερδοφόρα, θα έπρεπε να καταβάλει το 25 % των κερδών της μετά την αφαίρεση των φόρων. Η AirBridge εξασφάλισε επίσης στη MAVA τραπεζική εγγύηση από την VEB για να καλύψει την επιστροφή του δανείου μέχρι το ποσό των 32 εκατ. EUR.
γ)
Η Malév έπρεπε επίσης να καταβάλλει ετησίως στη MAVA το ποσό των 200 000 EUR ως τέλος άδειας χρήσεως της ονομασίας και του λογότυπου «Malév». Η AirBridge ήταν υποχρεωμένη να συνεχίσει να χρησιμοποιεί το εμπορικό σήμα και να διασφαλίζει τη λειτουργία της επιχείρησης ως αεροπορικής εταιρείας έως τις 31 Δεκεμβρίου 2017, τη νέα ημερομηνία λήξεως του δανείου.
δ)
Η Malév θα επαναμίσθωνε το αεροσκάφος B767 από τη MAVA - το οποίο μόλις είχε μεταβιβαστεί στη MAVA (βλ. στοιχείο β) ανωτέρω) - από την 1η Ιανουαρίου 2008 έως την 31η Δεκεμβρίου 2017 (10).
(21)
Διορίστηκε νέα Διεύθυνση και ελήφθησαν διάφορα μέτρα για τη μείωση του κόστους και την παραγωγή εσόδων, όπως η κατάργηση πτήσεων μεγάλων αποστάσεων και οι περικοπές προσωπικού. Σύμφωνα με την Ουγγαρία, ωστόσο, επειδή τα μέτρα αυτά συνέπεσαν με αισθητή αύξηση των τιμών των καυσίμων, δεν είχαν συνολικά επιπτώσεις στην αποδοτικότητα της επιχείρησης.
(22)
Η χρηματοοικονομική κατάσταση της Malév εξακολούθησε να επιδεινώνεται και, τέσσερις μήνες αργότερα, η εταιρεία δεν διέθετε πλέον την απαιτούμενη ρευστότητα για να καταβάλει ούτε τα δικαιώματα χρήσης του εμπορικού σήματος «Malév».
(23)
Σύμφωνα με την Ουγγαρία, τα τέλη μίσθωσης για τη χρήση του αεροσκάφους B767 που εκμίσθωνε η MAVA δεν διακόπηκαν μετά την απόφαση της Malév να καταργήσει τα δρομολόγια μεγάλων αποστάσεων, δεδομένου ότι η Malév αναγνωρίζει τις εν λόγω οφειλές, και υπήρξε μόνο υπερημερία πληρωμών επί των οποίων καταβάλλεται τόκος.
(24)
Το δεύτερο εξάμηνο του 2008, η παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση άρχισε να πλήττει τη Malév καθώς και τους Ρώσους εταίρους της. Διάφορες αεροπορικές εταιρείες του Boris Abramovich χρεοκόπησαν. Η AirBridge δεν ήταν πλέον σε θέση να χρηματοδοτεί τη Malév και έπαψε να εξυπηρετεί το δάνειο έναντι της VEB. Δεδομένου ότι το 49 % της συμμετοχής στην AirBridge είχε ενεχυριαστεί υπέρ της VEB, οι μετοχές αυτές περιήλθαν στην κατοχή της τελευταίας. Η VEB δήλωσε ότι ήταν πρόθυμη να εξακολουθήσει να χρηματοδοτεί τη Malév, αλλά ως τράπεζα και όχι ως ιδιοκτήτης.
II.3.2. Πώληση της επιχείρησης επίγειας εξυπηρέτησης της Malév (Malév GH)
(25)
Όπως αναφέρθηκε προηγουμένως, η χρηματοοικονομική κατάσταση της Malév επιδεινώθηκε περισσότερο στις αρχές του 2009. Για τον λόγο αυτό, οι μέτοχοι της εταιρείας πρότειναν στην κρατική εταιρεία χαρτοφυλακίου (Magyar Nemzeti Vagyonkezelő Zrt., στο εξής: «MNV») να της πουλήσουν την «Malév Ground Handling» (στο εξής: «Malév GH»), τη θυγατρική για τις υπηρεσίες επίγειας εξυπηρέτησης που ανήκε εξ ολοκλήρου στη Malév.
(26)
Σύμφωνα με την Ουγγαρία, η Malév GH ήταν οικονομικά υγιής επιχείρηση τη στιγμή εκείνη, όπως και εξακολουθεί να είναι μέχρι σήμερα.
(27)
Τον Ιανουάριο του 2009, υπεγράφη προκαταρκτική συμφωνία (η οποία τροποποιήθηκε τον Φεβρουάριο του 2009) που προέβλεπε τη χορήγηση προκαταβολής ύψους 4,3 δισεκατ. HUF (16 εκατ. EUR). Η MNV κατέβαλε την προκαταβολή αυτή στη Malév τον Ιανουάριο και τον Φεβρουάριο του 2009. Η εν λόγω προκαταβολή έπρεπε να επιστραφεί εντός δύο εργάσιμων ημερών αν, μετά τη διαδικασία δέουσας επιμέλειας, η MNV αποφάσιζε να ματαιώσει την τελική συμφωνία αγοραπωλησίας. Η υποχρέωση αυτή ενδεχόμενης επιστροφής καλυπτόταν από εμπράγματες εξασφαλίσεις. Τον Ιούλιο του 2009, η MNV αποφάσισε τελικά να ματαιώσει τη συναλλαγή και το τίμημα της αγοράς κατέστη απαιτητό.
(28)
Η MNV δεν έλαβε ποτέ ούτε την προκαταβολή ούτε τους οφειλόμενους τόκους επί της προκαταβολής αυτής (11).
II.3.3. Αναβολή καταβολής φόρου
(29)
Μεταξύ του Ιανουαρίου 2007 και του Μαρτίου 2010, η ουγγρική Αρχή Φορολογικού και Δημοσιονομικού Ελέγχου (Adó- és Pénzügyi Ellenőrzési Hivatal, στο εξής:«APEH») επέτρεψε αναβολή ή αναδιάταξη των πληρωμών για διάφορα είδη φορολογικών υποχρεώσεων και εισφορών κοινωνικής ασφάλισης της Malév. Η APEH όχι μόνο δεν προέβη σε αναγκαστική είσπραξη της ληξιπρόθεσμης, από τον Ιούλιο του 2008, οφειλής, αλλά στη συνέχεια επέτρεψε την αναδιάταξη και νέων ποσών. Τον Μάρτιο του 2010, οι φορολογικές οφειλές και οι οφειλές εισφορών κοινωνικής ασφάλισης της Malév ανέρχονταν σε 13,7 δισεκατ. HUF (51 εκατ. EUR) (βασικό κεφάλαιο του δανείου και τόκοι υπερημερίας). Όσον αφορά το σύνολο του ομίλου Malév, το ποσό αυτό ανερχόταν σε 16,8 δισεκατ. HUF (62 εκατ. EUR). Στις 11 Μαρτίου 2010, το υπόλοιπο του τρέχοντος λογαριασμού της Malév με την APEH διακανονίστηκε με τη χρησιμοποίηση ενός μέρους των μετρητών που συγκεντρώθηκαν με την αύξηση του κεφαλαίου, τον Φεβρουάριο του 2010, που αναφέρεται κατωτέρω.
II.4. Η επανεθνικοποίηση του 2010 και ο έλεγχος της Malév από το Δημόσιο
II.4.1. Λόγοι της επανεθνικοποίησης της Malév
(30)
Το 2010, δεν ήταν δυνατόν να βρεθούν ιδιώτες επενδυτές που θα αναλάμβαναν τη Malév από την AirBridge/VEB ως κύριοι μέτοχοι. Ειδικότερα, η VEB δεν είχε την πρόθεση να χρηματοδοτήσει την αεροπορική εταιρεία ως στρατηγικός επενδυτής. Τα χρηματοοικονομικά αποτελέσματα της εταιρείας εξακολούθησαν να είναι ανεπαρκή, όπως προκύπτει από τον πίνακα 1 κατωτέρω.
Πίνακας 1
Δείκτες επιδόσεων της Malév την περίοδο 2003-2010 (σε δισεκατ. HUF)
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
EBITDA
Κέρδη/(ζημίες)
(4,4)
(1,8)
(4,9)
(8,8)
(10,6)
(8,3)
(15,5)
(19,1)
EBIT
Κέρδη/(ζημίες)
(9,4)
(6,8)
(9,4)
(12,5)
(14,7)
(10,8)
(17,9)
(20,6)
Καθαρό αποτέλεσμα
Κέρδη/(ζημίες)
(13,5)
(4,9)
(1,3)
(10,9)
0,7
(14,5)
(24,8)
(24,6)
Πηγή:
πληροφορίες που έχουν παράσχει οι ουγγρικές αρχές και χρηματοοικονομικοί λογαριασμοί της Malév για το 2010.
(31)
Αντί να προβούν στην εκκαθάριση της Malév, οι ουγγρικές αρχές αποφάσισαν να αρχίσουν διαπραγματεύσεις με τη VEB και την AirBridge για να προσπαθήσουν να βελτιώσουν την εμπορική θέση της Malév μεσομακροπρόθεσμα.
II.4.2. Αύξηση του κεφαλαίου τον Φεβρουάριο του 2010: μετοχοποίηση του χρέους και εισφορά νέου κεφαλαίου
(32)
Στις 26 Φεβρουαρίου 2010, η VEB, η AirBridge, η MNV, η Malév και η ουγγρική κυβέρνηση συμφώνησαν να αυξήσουν το κεφάλαιο κατά 25,4 δισεκατ. HUF (94 εκατ. EUR), εν μέρει με εισφορά νέου κεφαλαίου ύψους 20,7 δισεκατ. HUF (77 εκατ. EUR) και εν μέρει με μετοχοποίηση της οφειλής που προήλθε από την προκαταβολή για τη Malév GH (βλ. τμήμα II.3.2 ανωτέρω), προσαυξημένης με τους τόκους που εφαρμόστηκαν, συνολικά 4,7 δισεκατ. (17 εκατ. EUR). Η AirBridge μετοχοποίησε επίσης 1,5 δισεκατ. (5,4 εκατ. EUR). Συνεπώς, οι απαιτήσεις κατά της Malév απαλείφθησαν και οι πρώην πιστωτές έγιναν ιδιοκτήτες μέρους της εταιρείας.
(33)
Πριν από την αύξηση του κεφαλαίου, το υφιστάμενο εγγεγραμμένο κεφάλαιο της Malév μειώθηκε σε μηδενικό σχεδόν ποσό για να απορροφήσει μέρος των συσσωρευθεισών ζημιών και να εκφράσει το γεγονός ότι οι υφιστάμενες μετοχές της Malév είχαν χάσει πλέον την αξία τους. Στη συνέχεια, το εγγεγραμμένο κεφάλαιο της Malév αυξήθηκε με την έκδοση νέων μετοχών ονομαστικής αξίας 0,01 HUF η καθεμία. Η πορεία της κατάστασης του μετοχικού κεφαλαίου της Malév εμφανίζεται στο σχήμα 1 κατωτέρω.
(34)
Η συμβολή κεφαλαίων της MNV σε μετρητά ύψους 20,7 δισεκατ. HUF (77 εκατ. EUR) επέτρεψε στη Malév να εξοφλήσει όλες τις εκκρεμούσες φορολογικές οφειλές της (βλ. αιτιολογική σκέψη 29 ανωτέρω) και να σταθεροποιήσει προσωρινά τα λειτουργία της.
(35)
Μετά την αύξηση του κεφαλαίου, το κράτος έγινε μέτοχος της Malév κατά 94,6 % και το μερίδιο των AirBridge/VEB μειώθηκε στο ελάχιστο.
Σχήμα 1
Εξέλιξη της κατάστασης του μετοχικού κεφαλαίου της Malév
II.4.3. Μάιος - Αύγουστος 2010: μετοχικά δάνεια και μετατροπή σε μετοχικό κεφάλαιο
(36)
Μεταξύ του Μαΐου και του Αυγούστου 2010, το ουγγρικό κράτος παρέσχε στη Malév, μέσω της MNV, σειρά «μετοχικών δανείων» συνολικού ύψους 9,2 δισεκατ. HUF (34 εκατ. EUR).
(37)
Το πρώτο από τα δάνεια αυτά, του Μαΐου 2010, ανερχόταν σε 2,16 δισεκατ. HUF (7,9 εκατ. EUR). Επρόκειτο για τριετές μετοχικό δάνειο με επιτόκιο 9,97 %. Η αποπληρωμή ήταν απαιτητή εφάπαξ στη λήξη του δανείου και το δάνειο ήταν εξασφαλισμένο με ενέχυρο επί των μετοχών της Malév GH.
(38)
Το δεύτερο από τα δάνεια αυτά, που χορηγήθηκε τον Ιούνιο του 2010, ανερχόταν σε 1,34 δισεκατ. HUF (4,9 εκατ. EUR). Επρόκειτο εκ νέου για τριετές μετοχικό δάνειο με επιτόκιο 9,97 %, με εφάπαξ εξόφληση στη λήξη του. Το δάνειο αυτό ήταν εξασφαλισμένο με ενέχυρο επί των μετοχών της Malév GH.
(39)
Τον Αύγουστο του 2010, χορηγήθηκε τρίτο μετοχικό δάνειο ύψους 5,7 δισεκατ. HUF (20,8 εκατ. EUR). Επρόκειτο επίσης για τριετές μετοχικό δάνειο με επιτόκιο 9,97 % και με εφάπαξ εξόφληση στη λήξη του. Στην περίπτωση αυτή, το δάνειο εξασφαλίστηκε με ενεχυρίαση αεροσκάφους (HA-LNA, τζετ CRJ).
(40)
Στις 24 Σεπτεμβρίου, τα τρία αυτά δάνεια, που ανέρχονταν συνολικά σε 9,2 δισεκατ. HUF (33,6 εκατ. EUR), μαζί με τους αντίστοιχους τόκους (δηλαδή συνολικό ποσό 9,4 δισεκατ. HUF ή 34,3 εκατ. EUR), μετατράπηκαν από χρέος σε μετοχικό κεφάλαιο στη Malév και οι σχετικές εγγυήσεις αποδεσμεύθηκαν.
II.4.4. Σεπτέμβριος 2010: περαιτέρω αύξηση κεφαλαίου και μετοχικό δάνειο
(41)
Στις 24 Σεπτεμβρίου 2010, η MNV αύξησε επίσης το κεφάλαιο της Malév εισφέροντας άλλα 5,3 δισεκατ. HUF (19,3 εκατ. EUR) σε μετρητά στην εταιρεία. Με τον τρόπο αυτό, η MNV (δηλαδή το κράτος) αύξησε σε 96,5 % τη συμμετοχή της στη Malév.
(42)
Την ίδια περίοδο, το κράτος χορήγησε στη Malév νέο τριετές μετοχικό δάνειο, ύψους 5,7 δισεκατ. HUF (20,8 εκατ. EUR) με επιτόκιο 9,97 %. Η πρώτη καταβολή των τόκων ήταν απαιτητή έξι μήνες από την ημερομηνία εκταμίευσης ενώ το βασικό κεφάλαιο του δανείου έπρεπε να αποπληρωθεί εφάπαξ στη λήξη του. Οι εγγυήσεις του δανείου αυτού ήταν η εγγραφή ενεχύρου επί του αεροσκάφους HA-LNA CRJ, αξίας 1,8 δισεκατ. HUF περίπου, και η σύσταση ενεχύρου επί των εσόδων πωλήσεων των διεθνών και εθνικών εμπορικών αντιπροσώπων που είναι διαπιστευμένοι από την ΙΑΤΑ.
III. ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΥΠΟ ΕΞΕΤΑΣΗ ΜΕΤΡΩΝ
(43)
Στην απόφαση για κίνηση διαδικασίας, η Επιτροπή εξέτασε κατά πόσον τα κατωτέρω μέτρα αποτελούσαν κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ.
-
Μέτρο 1: ανάληψη, στις 31 Δεκεμβρίου 2007, από την κρατική MAVA του δανείου ύψους 76 εκατ. EUR που χορηγήθηκε στη Malév το 2003 από την MFB (τράπεζα ανάπτυξης εξ ολοκλήρου κρατική), καθώς και ορισμένων περιουσιακών στοιχείων της Malév. Η λήξη του δανείου παρατάθηκε έως το 2017.
-
Μέτρο 2: χορήγηση «ταμειακής διευκόλυνσης» ύψους 4,3 δισεκατ. HUF για ένα έτος στο πλαίσιο προβλεπόμενης αγοράς από την MNV (αγορά που ματαιώθηκε στη συνέχεια) της θυγατρικής Malév GH της Malév, η οποία σύμφωνα με τις ουγγρικές αρχές ήταν οικονομικά υγιής επιχείρηση. Παρότι η συναλλαγή αυτή ματαιώθηκε, το τίμημα της αγοράς δεν επιστράφηκε.
-
Μέτρο 3: αναβολή της πληρωμής διαφόρων φορολογικών υποχρεώσεων και εισφορών κοινωνικής ασφάλισης που οφείλονταν μεταξύ Ιανουαρίου 2007 και Μαρτίου 2010. Τον Μάρτιο του 2010, το ποσό των καθυστερούμενων φόρων και εισφορών κοινωνικής ασφάλισης της Malév ανερχόταν σε 13,7 δισεκατ. HUF.
-
Μέτρο 4: τον Φεβρουάριο του 2010, αύξηση του κεφαλαίου κατά 25,4 δισεκατ. HUF από την MNV, εν μέρει με εισφορά νέων κεφαλαίων 20,7 δισεκατ. HUF (77 εκατ. EUR) και εν μέρει με μετοχοποίηση της προκαταβολής που ελήφθη για τη Malév GH (βλ. μέτρο 2), προσαυξημένης με τόκο, δηλαδή συνολικά 4,7 δισεκατ. HUF (η AirBridge μετοχοποίησε επίσης 1,5 δισεκατ. HUF).
-
Μέτρο 5: από τον Μάιο έως τον Αύγουστο του 2010, χορήγηση τριών μετοχικών δανείων συνολικού ύψους 9,2 δισεκατ. HUF στη Malév από την MNV. Τα τρία αυτά δάνεια είχαν επιτόκιο 9,97 % και προέβλεπαν εφάπαξ εξόφληση του αρχικού κεφαλαίου του δανείου στη λήξη του (που είχε καθοριστεί σε τρία έτη για καθένα από αυτά). Τα πρώτα δύο δάνεια ανέρχονταν συνολικά σε 3,5 δισεκατ. HUF (13 εκατ. EUR) και ήταν εξασφαλισμένα από τη θυγατρική Malév GH, ενώ το τρίτο δάνειο ύψους 5,7 δισεκατ. HUF (21 εκατ. EUR) εξασφαλίστηκε με ενεχυρίαση ενός αεροσκάφους (HA-LNA, τζετ CRJ).
-
Μέτρο 6: Τον Σεπτέμβριο του 2010, μετατροπή σε ίδιο κεφάλαιο των προαναφερόμενων μετοχικών δανείων (και των αντίστοιχων τόκων) για ποσό ύψους 9,4 δισεκατ. HUF.
-
Μέτρο 7: Τον Σεπτέμβριο του 2010, νέα αύξηση κεφαλαίου για ποσό 5,3 δισεκατ. HUF σε μετρητά. Το μερίδιο του κράτους αυξήθηκε σε 96,5 %.
-
Μέτρο 8: Τον Σεπτέμβριο του 2010, νέο μετοχικό δάνειο ύψους 5,7 δισεκατ. HUF με επιτόκιο 9,97 % και εφάπαξ εξόφληση του αρχικού κεφαλαίου δανεισμού στη λήξη της προθεσμίας. Το δάνειο ήταν εξασφαλισμένο από το προαναφερόμενο αεροσκάφος HA-LNA CRJ και από τη σύσταση ενεχύρου επί των εσόδων πωλήσεων των διεθνών και εθνικών εμπορικών αντιπροσώπων που είναι διαπιστευμένοι από την IATA.
(44)
Στην απόφαση για την κίνηση διαδικασίας, η Επιτροπή εξέφρασε επίσης αμφιβολίες για το κατά πόσον τα μέτρα αυτά, στον βαθμό που συνιστούσαν κρατικές ενισχύσεις κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ, συμβιβάζονται με την εσωτερική αγορά, ιδίως με βάση τις παρεκκλίσεις της ΣΛΕΕ και, ιδίως, με τις κατευθυντήριες γραμμές όσον αφορά τις κρατικές ενισχύσεις για τη διάσωση και την αναδιάρθρωση προβληματικών επιχειρήσεων (12) (στο εξής: «κατευθυντήριες γραμμές διάσωσης και αναδιάρθρωσης»).
IV. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΥΓΓΑΡΙΑΣ
(45)
Στην απάντησή της σχετικά με την κίνηση διαδικασίας, η Ουγγαρία επανέλαβε τα προαναφερόμενα περιστατικά και εξέθεσε διεξοδικώς τις αιτίες που προκάλεσαν τα προβλήματα της αεροπορικής εταιρείας. Η Ουγγαρία επιβεβαίωσε επίσης ότι η Malév μπορούσε να θεωρηθεί «προβληματική» κατά την έννοια των κατευθυντήριων γραμμών διάσωσης και αναδιάρθρωσης, τουλάχιστον από το δεύτερο εξάμηνο του 2006 και μετά.
(46)
Πριν από την κίνηση της επίσημης έρευνας, οι ουγγρικές αρχές υποστήριξαν, συνοπτικά, ότι όλα τα μέτρα είναι σύμφωνα προς τις αρχές του επενδυτή σε οικονομία της αγοράς και του ιδιώτη πιστωτή σε οικονομία της αγοράς.
(47)
Όσον αφορά τα μέτρα που συνοδεύουν την πώληση της Malév στην AirBridge, οι ουγγρικές αρχές υποστήριξαν ότι αυτά συμμορφώνονται με την αγορά, λόγω της εμπράγματης εγγύησης που προβλέφθηκε για την εξασφάλιση της εξαγοράς του δανείου από τη MAVA. Όσον αφορά τη ματαιωθείσα πώληση της Malév GH, υποστήριξαν ότι η Malév δεν είχε τύχει ευνοϊκής μεταχείρισης, δεδομένου ότι η υπερήμερη επιστροφή της τιμής πώλησης είχε καλυφθεί δεόντως με εμπράγματη εγγύηση και ότι ο τόκος επί της εν λόγω τιμής πώλησης είχε υπολογιστεί. Όσον αφορά την αναβολή καταβολής του φόρου, οι ουγγρικές αρχές προβάλλουν το επιχείρημα ότι τα ποσά αυτά καλύπτονταν με εμπράγματη εγγύηση, ότι είχαν απαιτηθεί όλες οι εφαρμοστέες επιβαρύνσεις τόκου και ποινές και, επιπλέον, ότι τέτοιες αναβολές αποτελούν συνήθη πρακτική. Όσον αφορά την επανεθνικοποίηση της Malév, οι ουγγρικές αρχές υποστηρίζουν ότι αν είχαν προβεί στην αναγκαστική είσπραξη των απαιτήσεών τους από τη Malév, θα είχαν προκαλέσει τη χρεοκοπία και την εκκαθάριση της εταιρείας. Αν είχαν πράξει κάτι τέτοιο, θεωρούν ότι θα είχαν ανακτήσει μικρό μόνο μέρος των απαιτήσεών τους (πέραν του μεριδίου το οποίο καλυπτόταν από την εγγύηση της VEB που αναφέρεται στην αιτιολογική σκέψη 20 ανωτέρω). Επιπλέον, τούτο θα είχε σημαντικές αρνητικές συνέπειες για την εθνική οικονομία (13).
(48)
Όσον αφορά τα μετοχικά δάνεια και τη μετατροπή τους σε μετοχικό κεφάλαιο στη Malév, το ουγγρικό κράτος θεωρεί ότι τα δάνεια αυτά δεν εξασφάλισαν κανένα πλεονέκτημα στη Malév, επειδή καλύπτονταν πλήρως από εγγύηση εφ’ όλων των περιουσιακών στοιχείων διαρκώς, επειδή τα επιτόκιά τους ήταν σύμφωνα με την αγορά και επειδή, τη στιγμή της μετατροπής τους σε μετοχικό κεφάλαιο, ελήφθησαν πλήρως υπόψη όλοι οι απαιτητοί τόκοι.
(49)
Οι ουγγρικές αρχές δεν υπέβαλαν νέα στοιχεία μετά την απόφαση για την κίνηση διαδικασίας. Οι παρατηρήσεις της Ουγγαρίας σχετικά με την απόφαση για κίνηση διαδικασίας δεν περιείχαν νέα στοιχεία που αποκλείουν τον χαρακτήρα κρατικής ενίσχυσης, ούτε πληροφορίες που αποδεικνύουν το συμβιβάσιμο των εφαρμοσθέντων μέτρων με την εσωτερική αγορά, και ιδίως με τις κατευθυντήριες γραμμές διάσωσης και αναδιάρθρωσης.
V. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΜΕΝΩΝ ΜΕΡΩΝ
(50)
Δύο ανταγωνιστές υπέβαλαν παρατηρήσεις (βλ. αιτιολογική σκέψη 10 ανωτέρω), υποστηρίζοντας αμφότεροι την έρευνα της Επιτροπής.
(51)
Ο ανταγωνιστής που ζήτησε να μην δημοσιοποιηθεί η ταυτότητά του υποστήριξε ότι ορισμένοι ιδιώτες επενδυτές είχαν εκδηλώσει ενδιαφέρον να αποκτήσουν πλειοψηφική συμμετοχή στη Malév, γεγονός που αποδεικνύει ότι η Ουγγαρία διέθετε εναλλακτικές δυνατότητες πέραν της επανεθνικοποίησης της Malév του 2010.
(52)
Η Wizz Air εκτίμησε ότι τα περιουσιακά στοιχεία που μεταβιβάστηκαν στη MAVA μαζί με το δάνειο της MFB (μέτρο 1), καθώς και με το εμπορικό σήμα «Malév», τον αγωγό μεταφοράς κηροζίνης και ένα αεροσκάφος B767, είχαν συνολική αγοραία αξία 27 εκατ. EUR, η οποία είναι σημαντικά χαμηλότερη από το ποσό του δανείου. Επομένως, η Wizz Air κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η συναλλαγή αυτή δεν πραγματοποιήθηκε υπό συνήθεις όρους ανταγωνισμού και ότι, επομένως, παρέσχε σημαντικό πλεονέκτημα στη Malév.
(53)
Όσον αφορά την αναβολή καταβολής του φόρου (μέτρο 3), η Wizz Air υποστήριξε ότι, σύμφωνα με την ουγγρική νομοθεσία, μια ιδιωτική εταιρεία ευρισκόμενη σε κατάσταση παρόμοια με την κατάσταση της Malév δεν μπορούσε να τύχει αναβολής καταβολής φόρου παρόμοιας με την εξεταζόμενη, ούτε αυτοδικαίως ούτε κατ’ εξαίρεση.
VI. ΣΧΟΛΙΑ ΤΗΣ ΟΥΓΓΑΡΙΑΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΙΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΜΕΝΩΝ ΜΕΡΩΝ
(54)
Μετά την παράταση της προθεσμίας απάντησης που έδωσε η Επιτροπή, η Ουγγαρία αντέδρασε στις παρατηρήσεις αυτές, στις 5 Σεπτεμβρίου 2011, επαναλαμβάνοντας την άποψή της σύμφωνα με την οποία το κριτήριο της αρχής του επενδυτή σε οικονομία της αγοράς (βλ. αιτιολογική σκέψη 59 κατωτέρω) δικαιολογεί τα προηγούμενα μέτρα τα οποία, επομένως, δεν μπορούν να θεωρηθούν ως κρατικές ενισχύσεις. Σύμφωνα με την Ουγγαρία, η ύπαρξη στόχων δημόσιας πολιτικής δεν σημαίνει ότι τα μέτρα έχουν χαρακτήρα κρατικής ενίσχυσης.
(55)
Η Ουγγαρία υποστήριξε ότι δεν υπάρχουν βιώσιμες επιλογές και ότι μόνο με την επανεθνικοποίηση μπορούσαν οι ουγγρικές αρχές να επανακτήσουν τον πλήρη επιχειρησιακό έλεγχο της Malév, επιτρέποντας στον εθνικό μεταφορέα να εφαρμόσει στην πράξη τη διαδικασία αναδιάρθρωσης που είχε αρχίσει από το 2007 για να εξασφαλίσει την εμπορική επιτυχία της επιχείρησης. Όσον αφορά το μέτρο 1, η Ουγγαρία θεώρησε ότι η αξία των επίμαχων περιουσιακών στοιχείων αντιστοιχούσε στην αξία του δανείου. Όσον αφορά το μέτρο 3, η Ουγγαρία υποστήριξε ότι οι ουγγρικές φορολογικές αρχές αντιμετώπισαν τη Malév όπως οποιονδήποτε άλλο φορολογούμενο σε παρόμοια κατάσταση.
VII. ΎΠΑΡΞΗ ΚΡΑΤΙΚΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΝΝΟΙΑ ΤΟΥ ΑΡΘΡΟΥ 107 ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΣ 1 ΤΗΣ ΣΛΕΕ
VII.1. Γενικές διατάξεις
(56)
Για να καθοριστεί αν τα υπό εξέταση μέτρα συνιστούν κρατική ενίσχυση, η Επιτροπή πρέπει να εκτιμήσει αν πληρούν τις σωρευτικές προϋποθέσεις του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ που ορίζει ότι «Ενισχύσεις που χορηγούνται υπό οποιαδήποτε μορφή από τα κράτη ή με κρατικούς πόρους και που νοθεύουν ή απειλούν να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό διά της ευνοϊκής μεταχειρίσεως ορισμένων επιχειρήσεων ή ορισμένων κλάδων παραγωγής είναι ασυμβίβαστες με την εσωτερική αγορά, κατά το μέτρο που επηρεάζουν τις μεταξύ κρατών μελών συναλλαγές, εκτός αν οι Συνθήκες ορίζουν άλλως».
(57)
Με βάση τη διάταξη αυτή, η Επιτροπή θα εξετάσει κατά πόσον τα επίμαχα μέτρα που ελήφθησαν υπέρ της Malév συνιστούν κρατική ενίσχυση.
(58)
Όσον αφορά τα σωρευτικά κριτήρια που καθορίζουν την κρατική ενίσχυση, οι επιπτώσεις στο εμπόριο και η νόθευση του ανταγωνισμού είναι γεγονός αναμφισβήτητο, το οποίο δεν αρνήθηκαν ούτε οι ουγγρικές αρχές. Η Malév βρίσκεται σε ανταγωνισμό με άλλες αεροπορικές εταιρείες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ιδίως από την έναρξη ισχύος της τρίτης φάσης ελευθέρωσης των αεροπορικών μεταφορών («τρίτη δέσμη»), την 1η Ιανουαρίου 1993 (14). Τα εν λόγω μέτρα επέτρεψαν στη Malév να συνεχίσει να λειτουργεί και με τον τρόπο αυτό δεν χρειάστηκε να βρεθεί αντιμέτωπη, όπως άλλοι ανταγωνιστές της, με τις συνήθεις συνέπειες που συνεπάγονταν τα πενιχρά χρηματοοικονομικά της αποτελέσματα.
(59)
Η Ουγγαρία δεν αμφισβήτησε ούτε το γεγονός ότι πρόκειται για κρατικούς πόρους και ότι τα μέτρα καταλογίζονται στο κράτος. Η APEH είναι η ουγγρική φορολογική αρχή και, ως εκ τούτου είναι υπόλογη στο κράτος. Οι κυριότεροι κανόνες-πλαίσια του ουγγρικού νόμου περί κρατικής περιουσίας καθορίζουν τα καθήκοντα της κρατικής εταιρείας χαρτοφυλακίου MNV, η οποία εκτελεί τις αποφάσεις της κυβέρνησης και του αρμόδιου υπουργού. Όσον αφορά τη MAVA είναι επίσης εξ ολοκλήρου κρατική (μέσω της MNV) και - όπως εξηγούν οι ουγγρικές αρχές - αντιπροσωπεύει μία από τις «εκφάνσεις του ουγγρικού κράτους».
(60)
Όσον αφορά τον επιλεκτικό χαρακτήρα, με εξαίρεση το μέτρο 3 (αναβολή της καταβολής των φόρων), η Ουγγαρία δεν τον αμφισβητεί. Τα μέτρα είχαν στόχο να ευνοήσουν μία μόνο επιχείρηση, τη Malév.
(61)
Για να καθοριστεί κατά πόσον τα υπό εξέταση μέτρα ευνόησαν οικονομικά τη Malév, έγιναν οι ακόλουθες εκτιμήσεις.
(62)
Εν προκειμένω, η Επιτροπή παρατηρεί ότι, σύμφωνα με τις παγιωμένες αρχές του δικαίου της ΕΕ, όταν διατίθενται πρόσθετα κεφάλαια σε μια επιχείρηση υπό όρους ευνοϊκότερους από τους συνήθεις όρους της αγοράς, τότε η συγκεκριμένη επιχείρηση εμπίπτει στους κανόνες του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ, δεδομένου ότι, κατά την έννοια του άρθρου αυτού, η εν λόγω επιχείρηση θα ετύγχανε ευνοϊκής μεταχείρισης. Για να καθορίσει κατά πόσον χορηγήθηκε ένα τέτοιο πλεονέκτημα, η Επιτροπή εφαρμόζει την «αρχή του επενδυτή που δραστηριοποιείται σε οικονομία της αγοράς». Σύμφωνα με την αρχή αυτή, δεν υφίσταται κρατική ενίσχυση αν, υπό παρεμφερείς συνθήκες, «ένας ιδιώτης επενδυτής υπό τις συνήθεις συνθήκες της οικονομίας αγοράς, μεγέθους συγκρίσιμου με το μέγεθος των οργανισμών που διαχειρίζονται τον δημόσιο τομέα, θα είχε προβεί στην εισφορά τόσο σημαντικών κεφαλαίων». Επομένως, η Επιτροπή πρέπει να εκτιμήσει «κατά πόσον ένας ιδιώτης επενδυτής θα είχε προβεί στην επίμαχη πράξη υπό τους ίδιους όρους (15)». Ένας υποθετικός επενδυτής συμπεριφέρεται όπως ένας συνετός κεφαλαιοδότης (16), που επιδιώκει να μεγιστοποιήσει τα κέρδη του χωρίς ωστόσο να διατρέξει πολλούς κινδύνους σε σχέση με τη χρηματοδοτική απόδοση που θα επιτύγχανε (17).
(63)
Σύμφωνα με τη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου, καίτοι η συμπεριφορά του ιδιώτη επενδυτή, προς τον οποίο πρέπει να συγκριθεί η παρέμβαση του δημοσίου επενδυτή που επιδιώκει στόχους οικονομικής πολιτικής, δεν αντιστοιχεί κατ’ ανάγκη προς τη συμπεριφορά του κοινού επενδυτή που τοποθετεί κεφάλαια χάριν αποδοτικότητας υπό κατά το μάλλον ή ήττον βραχυπρόθεσμη προοπτική, οφείλει, τουλάχιστον, να ακολουθεί τη συμπεριφορά μιας ιδιωτικής εταιρείας holding ή ενός ιδιωτικού ομίλου επιχειρήσεων που επιδιώκουν μία διαρθρωτική πολιτική, γενική ή κλαδική, με γνώμονα προοπτικές μακροπρόθεσμης αποδοτικότητας (18).
(64)
Επιπλέον, «… η σύγκριση μεταξύ της συμπεριφοράς δημόσιου και ιδιώτη επενδυτή πρέπει να στοιχειοθετηθεί ενόψει της συμπεριφοράς που θα επιδείκνυε, κατά την επίδικη πράξη, ιδιώτης επενδυτής, βάσει των διαθεσίμων τότε στοιχείων και των προβλέψιμων τότε εξελίξεων (19).»
(65)
Η ανάλυση και αξιολόγηση της Επιτροπής πρέπει να περιλαμβάνουν «όλα τα κρίσιμα στοιχεία της επίμαχης πράξεως και το πλαίσιό της», περιλαμβανομένης της χρηματοοικονομικής κατάστασης της ωφελούμενης επιχείρησης και της οικείας αγοράς. Με βάση τις προαναφερόμενες εκτιμήσεις, το βασικό ζήτημα που επιθυμεί να διερευνήσει η Επιτροπή είναι αν παρεσχέθη στην επιχείρηση «οικονομικό πλεονέκτημα το οποίο δεν θα αποκόμιζε υπό τις συνήθεις συνθήκες της αγοράς (20)».
(66)
Η Επιτροπή παρατηρεί επίσης ότι, σύμφωνα με την πάγια νομολογία, η αρχή του ιδιώτη επενδυτή στην οικονομία της αγοράς εφαρμόζεται και στα δάνεια. Σύμφωνα με την αρχή αυτή, όταν πρόκειται για χορήγηση δανείου, τίθεται το ζήτημα αν ένας ιδιώτης επενδυτής θα είχε χορηγήσει το δάνειο στον δικαιούχο υπό τους όρους υπό τους οποίους πράγματι χορηγήθηκε (21).
VII.2. Αξιολόγηση του συνόλου των μέτρων
(67)
Όπως διαπιστώθηκε ήδη στην απόφαση για κίνηση διαδικασίας, η απόφαση του Δικαστηρίου στην υπόθεση BP Chemicals (22) ενδείκνυται για την αξιολόγηση της παρούσας υπόθεσης. Πράγματι, η Επιτροπή θεωρεί ότι τα μέτρα όχι μόνο δεν είναι αυτοτελή, αλλά και συνδέονται με τη χρονολογική τους σειρά, τη χρηματοοικονομική κατάσταση της Malév και το γεγονός ότι ο σκοπός τους ήταν να διατηρηθεί η εταιρεία σε λειτουργία και να αντιμετωπιστεί η ανάγκη ρευστότητας και υποκεφαλαιοποίησης που οφειλόταν στις ζημίες της. Η Ουγγαρία υποστηρίζει επίσης στις παρατηρήσεις της σχετικά με την απόφαση για κίνηση διαδικασίας ότι τα διαφορετικά στάδια της «διαδικασίας» είναι «άρρηκτα συνδεδεμένα» και ότι όλα τα μέτρα απέβλεπαν σε έναν στόχο, και συγκεκριμένα στο να διασφαλίσουν τη λειτουργία της αεροπορικής εταιρείας με την εξεύρεση στρατηγικού επενδυτή.
(68)
Από τις παρατηρήσεις της Ουγγαρίας κατέστη σαφές ότι τα μέτρα που εφάρμοσε η ίδια υπέρ της Malév υποκινούνταν από στόχους δημόσιας πολιτικής και δεν βασίζονταν στις εκτιμήσεις για τη μελλοντική αποδοτικότητα της εταιρείας. Η Ουγγαρία υπογράμμισε επανειλημμένως την αποτυχία ιδιωτικοποίησης και τη σημασία της Malév για την εθνική οικονομία. Όπως αναγνώρισε, κατά τη λήψη των μέτρων, το κράτος είχε λάβει υπόψη «τον ρόλο της αεροπορικής εταιρείας για την εθνική υποδομή, την αγορά εργασίας και τα συμφέροντα των προμηθευτών». Οι ουγγρικές αρχές υπογράμμισαν επίσης ότι δεν υπάρχει ιδιώτης επενδυτής που θα ήταν διατεθειμένος να εξαγοράσει την αεροπορική εταιρεία υπό την παρούσα μορφή της. Επομένως, η Επιτροπή πρέπει να ξεκινήσει από την παραδοχή ότι κανένας επενδυτής δεν θα είχε ενεργήσει όπως η ουγγρική κυβέρνηση, υπό παρόμοιες συνθήκες, όταν ελήφθησαν τα μέτρα. Εν προκειμένω, η Επιτροπή υπενθυμίζει επίσης ότι στην απόφαση στην υπόθεση Boch, το Δικαστήριο δήλωσε ότι «πρέπει ιδίως να κριθεί αν, υπό παρόμοιες περιστάσεις, ιδιώτης εταίρος στηριζόμενος στις προβλέψιμες δυνατότητες αποδοτικότητας, ανεξάρτητα από κάθε άποψη κοινωνικής, περιφερειακής ή κλαδικής πολιτικής, θα είχε προβεί σε παρόμοια εισφορά κεφαλαίου (23)».
(69)
Με βάση τα πενιχρά οικονομικά αποτελέσματα της Malév για μεγάλο χρονικό διάστημα (βλ. πίνακα 1 και αιτιολογικές σκέψεις 103 έως 104 κατωτέρω), καθώς και το επιχείρημα των ουγγρικών αρχών, σύμφωνα με το οποίο η αεροπορική εταιρεία αντιμετώπιζε συνεχώς προβλήματα τουλάχιστον από το 2006, ένας ιδιώτης επενδυτής θα ανέμενε αποδεκτή απόδοση μόνο αν η εταιρεία είχε υποβληθεί σε δραστική αναδιάρθρωση. Ωστόσο, ούτε η Ουγγαρία ούτε η Malév απέδειξαν ποτέ ότι υπήρχε ένα τέτοιο σχέδιο αναδιάρθρωσης πίσω από τα υπό εξέταση μέτρα.
(70)
Βάσει των ανωτέρω, η Επιτροπή θεωρεί ότι τα μέτρα 1 έως 8 στο σύνολό τους δεν συμβιβάζονται με την αρχή του ιδιώτη επενδυτή σε οικονομία της αγοράς. Η εκτίμηση αυτή επιβεβαιώνεται περαιτέρω από χωριστή ανάλυση για κάθε μέτρο.
VII.3. Αξιολόγηση καθενός από τα μέτρα 1 έως 8
VII.3.1. Μέτρο 1
(71)
Σύμφωνα με την Ουγγαρία, οι δραστηριότητες της MAVA περιορίζονταν σε ένα μόνο καθήκον, και συγκεκριμένα στην κατοχή ορισμένων περιουσιακών στοιχείων που ανήκαν προηγουμένως στη Malév, καθώς και σε «ρόλο συνδέσμου για συγκεκριμένες πληρωμές μεταξύ της Malév και της MFB». Γι' αυτόν και μόνο τον σκοπό δημιουργήθηκε η MAVA.
(72)
Το χρέος των 76 εκατ. EUR που μεταβιβάστηκε στη MAVA προέρχεται από δανειακή συμφωνία που συνήφθη μεταξύ της Malév και της MFB το 2003. Το δάνειο επρόκειτο να αποπληρωθεί εφάπαξ στη λήξη του και καλυπτόταν από κρατική εγγύηση. Το δάνειο αυτό του 2003 περιλαμβανόταν στον κατάλογο των υφιστάμενων μέτρων ενισχύσεων της συνθήκης προσχώρησης (24). Ωστόσο, στη συμφωνία του 2007, η λήξη του δανείου παρατάθηκε έως το 2017. Για τον λόγο αυτό, από το 2007, το μέτρο αυτό δεν μπορεί να θεωρείται πλέον ως υφιστάμενο μέτρο ενίσχυσης. Πράγματι, η παράταση της ισχύος υφιστάμενου μέτρου ενίσχυσης αποτελεί νέο καθεστώς ενισχύσεων σύμφωνα με το άρθρο 4 παράγραφος 2 στοιχείο β) του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 794/2004 της Επιτροπής (25).
(73)
Η έρευνα κατέδειξε ότι η συναλλαγή αυτή (δηλαδή η παράταση της λήξης του χρέους, η σύσταση της MAVA, η μεταβίβαση του χρέους και των περιουσιακών στοιχείων στη MAVA και οι συμφωνίες επανεκμίσθωσης) απέβλεπαν αποκλειστικά στην αναδιάρθρωση του χρέους της Malév. Η ίδια η Ουγγαρία παραδέχθηκε ότι η MAVA ουδέποτε είχε ως στόχο να αποκομίσει κέρδος. Ως αποτέλεσμα της συναλλαγής αυτής, το χρέος (μαζί με τα περιουσιακά στοιχεία) απαλείφθηκε από τον ισολογισμό της Malév.
(74)
Το επιχείρημα της Ουγγαρίας σύμφωνα με το οποίο οι χρηματοοικονομικές υποχρεώσεις που ανέλαβαν η Malév και η AirBridge επαρκούσαν για να καλύψουν τα έξοδα της MAVA, δεν μπορεί να γίνει δεκτό ως απόδειξη της συμμόρφωσης της συναλλαγής με την αγορά, δεδομένου ότι κανένας ιδιώτης επενδυτής που δραστηριοποιείται στην αγορά δεν θα είχε κίνητρο να ενεργήσει με τον ίδιο τρόπο. Όσον αφορά τις παρεχόμενες εγγυήσεις, ο στόχος τους ήταν να επιτρέψουν στη MAVA να αποπληρώσει το χρέος στη λήξη του δανείου, δηλαδή το 2017 (26). Κανένας ιδιώτης επενδυτής δεν θα αναλάμβανε τέτοιο κίνδυνο, δηλαδή να αποδεχθεί περιουσιακά στοιχεία αβέβαιης μελλοντικής αξίας έναντι συγκεκριμένης υποχρέωσης πληρωμής.
(75)
Παρότι οι ουγγρικές αρχές υπέβαλαν αρκετά διεξοδικές αξιολογήσεις (27) για το αεροσκάφος B767 (28) και τον αγωγό μεταφοράς κηροζίνης (29), η αξιολόγηση που υποβλήθηκε (μέθοδος των προεξοφλημένων ταμειακών ροών) σχετικά με το εμπορικό σήμα «Malév» (56 εκατ. EUR) φαίνεται να στηρίζεται σε κυκλική συλλογιστική και να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις επιδόσεις της αεροπορικής εταιρείας. Για τους λόγους αυτούς, οι επιδόσεις της δεν μπορούν να θεωρηθούν ως η αντικειμενική αξία του εμπορικού σήματος «Malév», ιδίως αν ληφθούν υπόψη η κατάσταση και οι επιδόσεις της αεροπορικής εταιρείας. Δεδομένου ότι το κράτος είχε επίγνωση της ενδεχόμενης αδυναμίας της Malév να εκπληρώσει τις υποχρεώσεις της ως προς τα δικαιώματα χρήσης, η μέθοδος των προεξοφλημένων ταμειακών ροών έπρεπε να είχε οδηγήσει στην πράξη σε μηδενική αξία. Στο πλαίσιο αυτής της ιδιαίτερης συμβατικής δομής, η αξία του εμπορικού σήματος δεν μπορεί να γίνει αποδεκτή ως επαρκής εγγύηση.
(76)
Τα συμβαλλόμενα μέρη έπρεπε να γνωρίζουν ότι η Malév, που ήταν ήδη προβληματική το 2007, δεν θα ήταν αντικειμενικώς σε θέση να εκπληρώσει τις υποχρεώσεις της ως προς την καταβολή των δικαιωμάτων χρήσης. Πράγματι, τα «έξοδα» της MAVA (δηλαδή η καταβολή των τόκων στην MFB) που συνεπαγόταν η συναλλαγή δεν θα μπορούσαν να καλυφθούν από τα δικαιώματα χρήσης που κατέβαλε η Malév για τη χρήση του εμπορικού σήματος. Η MAVA, από την πλευρά της, ουδέποτε έλαβε μέτρα αναγκαστικής εκτέλεσης για την είσπραξη των ληξιπρόθεσμων πληρωμών.
(77)
Όσον αφορά την εγγύηση της VEB για το ποσό των 32 εκατ. EUR, η εγγύηση αυτή επρόκειτο να καλύψει όχι μόνο το βασικό κεφάλαιο του δανείου αλλά και τις τακτικές πληρωμές τόκων της MAVA στην MFB.
(78)
Στο πλαίσιο αυτό και λαμβανομένου υπόψη του γεγονότος ότι δεν μεταβιβάστηκε στην MAVA ανάλογο αντάλλαγμα, η απαλοιφή του χρέους από τον ισολογισμό της εταιρείας πρέπει να θεωρηθεί ως πλεονέκτημα υπέρ της Malév.
VII.3.2. Μέτρο 2
(79)
Όσον αφορά την προκαταβολή που χορήγησε η ΜΝV για την πώληση (που ματαιώθηκε στη συνέχεια) της Malév GH, σύμφωνα με την αξιολόγηση των εμπειρογνωμόνων που υπέβαλε η Ουγγαρία το 2009, η καθαρή αξία του ενεργητικού της Malév GH ανερχόταν σε 1,6 δισεκατ. HUF και η εκτιμώμενη αγοραία αξία σε 3,5 δισεκατ. HUF. Πράγματι, τον Ιανουάριο του 2009 η MNV κατέβαλε στη Malév 1,6 δισεκατ. HUF ως προκαταβολή. Η πληρωμή αυτή εξασφαλίστηκε με ενεχυρίαση ενός αεροσκάφους τύπου HA-LNA, τζετ CRJ (εκτιμώμενης αγοραίας αξίας 1,8 δισεκατ. HUF). Τον Φεβρουάριο του 2009, η προκαταρκτική σύμβαση αγοράς τροποποιήθηκε, η MNV κατέβαλε άλλα 2,7 δισεκατ. HUF (οπότε η συνολική προκαταβολή ανήλθε σε 4,3 δισεκατ. HUF) και ενεγράφη δεύτερο ενέχυρο επί του ιδίου αεροσκάφους.
(80)
Στις παρατηρήσεις τους σχετικά με την απόφαση για κίνηση διαδικασίας, οι ουγγρικές αρχές παραδέχονται ότι η προκαταβολή σκοπό είχε πράγματι να διασφαλίσει τη ρευστότητα της Malév κατά τη φάση των διαπραγματεύσεων για την επανεθνικοποίηση.
(81)
Σύμφωνα με την προκαταρκτική σύμβαση αγοράς, η επιστροφή του ποσού αυτού ήταν αμέσως απαιτητή (εντός δύο εργάσιμων ημερών) σε περίπτωση αποτυχίας της συναλλαγής. Ωστόσο, η MNV δεν έλαβε μέτρα για την είσπραξη του χρέους αυτού μετά την υπαναχώρησή της από τη συμφωνία, τον Ιούλιο του 2009. Το 2010 μόνο, όταν το χρέος είχε μετοχοποιηθεί, επέβαλε εκ των υστέρων τόκους, οι οποίοι ουδέποτε καταβλήθηκαν. Οπότε, η Malév είχε στη διάθεσή της την ταμειακή αυτή διευκόλυνση χωρίς αντάλλαγμα.
(82)
Για τους λόγους αυτούς, η Επιτροπή θεωρεί ότι το μέτρο απέφερε πλεονέκτημα στη Malév, από τη στιγμή που δεν επιδιώχθηκε η αναγκαστική επιστροφή της προκαταβολής όταν κατέστη απαιτητή, τον Ιούλιο του 2009. Επιπλέον, είχε ήδη παρασχεθεί πλεονέκτημα ενωρίτερα, όταν τροποποιήθηκε η προκαταρκτική σύμβαση αγοράς, τον Φεβρουάριο του 2009, και αυξήθηκε η προκαταβολή (πάνω από την εκτιμώμενη αγοραία αξία της εταιρείας) χωρίς να καλύπτεται από επαρκείς εμπράγματες εγγυήσεις.
VII.3.3. Μέτρο 3
(83)
Όσον αφορά την επανειλημμένη αναβολή καταβολής φόρων και εισφορών κοινωνικής ασφάλισης από τη φορολογική αρχή, η Επιτροπή παρατηρεί ότι, βάσει των παρατηρήσεων της Ουγγαρίας, είναι σαφές ότι, κατά την περίοδο 2006-2007, η Malév ζήτησε 12 φορές την αναβολή της καταβολής των φορολογικών της υποχρεώσεων (για διάφορες πληρωμές). Η φορολογική αρχή ενέκρινε κάθε φορά την αναβολή καταβολής. Σύμφωνα με τη σχετική ουγγρική νομοθεσία, η χορήγηση τέτοιων αναβολών έχει χαρακτήρα διακριτικής ευχέρειας και θα μπορούσε να είχε απορριφθεί. Επομένως, το μέτρο πρέπει να θεωρηθεί επιλεκτικό (30).
(84)
Έως τον Ιούλιο του 2008, το νόμιμο επιτόκιο εφαρμόστηκε στην Malév και καταβλήθηκε από αυτήν σύμφωνα με το χρονοδιάγραμμα για τις αναβολές. Στις αποφάσεις της, η φορολογική αρχή αιτιολογούσε την αναβολή αυτή αναφερόμενη στην προβληματική κατάσταση της Malév και στην αναδιάρθρωση που προβλεπόταν σε εκείνο το στάδιο.
(85)
Ωστόσο, από τον Ιούλιο του 2008, η Malév έπαψε να καταβάλλει τους φόρους, τις εισφορές κοινωνικής ασφάλισης και τους τόκους (με εξαίρεση μία μερική πληρωμή τον Δεκέμβριο του 2008), και η φορολογική αρχή δεν έλαβε μέτρα για την είσπραξη της οφειλής αυτής. Επιπλέον, ενώ η Malév δεν τήρησε τις συμφωνίες αναδιάταξης, έγινε αναδιάταξη και νέων πληρωμών. Από τον Απρίλιο του 2009, δεν έγινε καν αναδιάταξη των απαιτητών υποχρεώσεων καταβολής φόρων και εισφορών κοινωνικής ασφάλισης (όχι των προηγούμενων ήδη ληξιπρόθεσμων πληρωμών) και η APEH δεν προέβη σε καμία συγκεκριμένη ενέργεια για την αναγκαστική είσπραξη του χρέους.
(86)
Η Επιτροπή θεωρεί ότι κανένας ιδιώτης πιστωτής δεν θα είχε ενεργήσει όπως το ουγγρικό κράτος. Πράγματι, από τον Ιούλιο του 2008 και μετά, δεν ελήφθησαν ποτέ συγκεκριμένα μέτρα για την αναγκαστική είσπραξη του χρέους. Επιπλέον, η χρηματοοικονομική κατάσταση της εταιρείας, παρά ορισμένες προσπάθειες αναδιάρθρωσης, εξακολούθησε να είναι ιδιαίτερα επισφαλής (βλ. πίνακα 1 ανωτέρω), και οι προοπτικές ανάκαμψης της εταιρείας ήταν ελάχιστες ή μηδενικές. Υπό παρόμοιες συνθήκες, ένας ιδιώτης πιστωτής θα είχε επιδιώξει την εκτέλεση της συμφωνίας. Επιπλέον, μετά την αθέτηση των συμφωνιών αναδιάταξης από τη Malév, κανένας ιδιώτης πιστωτής δεν θα είχε δεχθεί αναδιάταξη άλλων πληρωμών.
(87)
Επομένως, από τον Ιούλιο του 2008 το αργότερο, η μη αναγκαστική είσπραξη των φόρων και των εισφορών κοινωνικής ασφάλισης από τη φορολογική αρχή και η περαιτέρω αναδιάταξη του χρέους απέφεραν πλεονέκτημα στη Malév.
VII.3.4. Μέτρο 4
(88)
Όσον αφορά την αύξηση του κεφαλαίου του 2010, με την οποία το κράτος επανεθνικοποίησε την αεροπορική εταιρεία στην οποία δεν διέθετε μετοχές από την ιδιωτικοποίησή της και μετά, το γεγονός που εκπλήσσει περισσότερο είναι ότι, ενώ το 2007, το 99,5 % της Malév πουλήθηκε σε τιμή που ισοδυναμούσε με 740 000 EUR περίπου, το 2010 το κράτος πλήρωσε de facto ισοδύναμο 94 εκατ. EUR για να επανακτήσει κυριότητα 94,6 % (μέσω της αύξησης του κεφαλαίου: εν μέρει με την εισφορά νέων κεφαλαίων ύψους 20,7 δισεκατ. HUF και εν μέρει με τη μετοχοποίηση της προκαταβολής ύψους 4,7 δισεκατ. HUF που ελήφθη για την Malév GH), δηλαδή ποσό 127 φορές μεγαλύτερο από την αρχική τιμή πώλησης. Η συμπεριφορά αυτή του κράτους δεν είναι σύμφωνη με την αγορά, ιδίως αν ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι, εν τω μεταξύ, η αεροπορική εταιρεία είχε συσσωρεύσει ζημίες, εξακολουθούσε να έχει αρνητικό μετοχικό κεφάλαιο και δεν διέθετε αξιόπιστο σχέδιο αναδιάρθρωσης. Πράγματι, οι ουγγρικές αρχές αναγνώρισαν ότι η Malév αντιμετώπιζε προβλήματα επί μακρό χρονικό διάστημα και ότι κανένας ιδιώτης επενδυτής δεν ήταν διατεθειμένος να την αγοράσει στις αρχές του 2010.
(89)
Παρότι η αύξηση του κεφαλαίου ανερχόταν σε 25,4 δισεκατ. HUF (αυτό ήταν το ποσό που κατέβαλε το ουγγρικό κράτος για να επανακτήσει συμμετοχή 94,6 % στην αεροπορική εταιρεία), τη στιγμή της μετοχοποίησης, η Malév είχε αρνητικό μετοχικό κεφάλαιο ύψους 41 δισεκατ. HUF (152 εκατ. EUR), σωρευθείσες ζημίες ύψους 51 δισεκατ. HUF (189 εκατ. EUR) και συνολικό χρέος ύψους 75 δισεκατ. HUF (278 εκατ. EUR) (31). Σύμφωνα με τους χρηματοοικονομικούς λογαριασμούς του 2010, στις αρχές του εν λόγω οικονομικού έτους «τα προβλήματα χρηματοδότησης της αεροπορικής εταιρείας ήταν σοβαρά. Το χρέος είχε καταστεί δυσβάστακτο και οι πηγές χρηματοδότησης ήταν στην πράξη ανύπαρκτες. […] Ελλείψει στρατηγικού ιδιοκτήτη, δεν υπήρχαν ιδιωτικά κεφάλαια χρηματοδότησης». Πράγματι, η αεροπορική εταιρεία ήταν ζημιογόνα τουλάχιστον από το 2003 χωρίς ρεαλιστικές προοπτικές αποκατάστασης της βιωσιμότητας, και ούτε ο ιδιώτης ιδιοκτήτης είχε κατορθώσει να βελτιώσει την κατάσταση. Με βάση το πλαίσιο αυτό, ήταν προφανές ότι η αύξηση του κεφαλαίου δεν θα αρκούσε για να καταστεί εκ νέου βιώσιμη η εταιρεία και ότι, μετά την επανεθνικοποίηση, η Malév θα χρειαζόταν επιπλέον κεφάλαια και ρευστότητα για να επιβιώσει και μόνο. Η Επιτροπή συμπεραίνει ότι, υπό τις συνθήκες αυτές, η επανεθνικοποίηση της Malév τον Φεβρουάριο 2010 με την αύξηση του κεφαλαίου απέφερε πλεονέκτημα στην εταιρεία.
(90)
Όσον αφορά το επιχείρημα της Ουγγαρίας σύμφωνα με το οποίο το κράτος είχε μεγαλύτερο συμφέρον να εθνικοποιήσει την εταιρεία από το να απαιτήσει την επιστροφή των απαιτήσεών του από τη Malév, η Επιτροπή παρατηρεί τα ακόλουθα: όπως αναγνωρίζει η Ουγγαρία, σε περίπτωση χρεοκοπίας, θα μπορούσε να ανακτηθεί περιορισμένο μόνο ποσό των απαιτήσεων, πέραν του ποσού που καλυπτόταν από την εγγύηση της VEB (πράγματι, η αξία των περιουσιακών στοιχείων της Malév ήταν αρνητική τη στιγμή της συναλλαγής). Αντίθετα, το ουγγρικό κράτος αποφάσισε να διατηρήσει σε λειτουργία την αεροπορική εταιρεία μετοχοποιώντας το χρέος της και εισφέροντας νέα κεφάλαια ύψους 20,7 δισεκατ. HUF (περίπου EUR 77 εκατ. EUR). Κανένας ιδιώτης επενδυτής δεν θα είχε αναλάβει αυτό το επιπλέον χρηματοδοτικό βάρος σε παρόμοια κατάσταση, τη στιγμή ιδίως που δεν υπήρχαν ρεαλιστικές δυνατότητες να ανακτήσει η εταιρεία τη βιωσιμότητά της.
(91)
Η Επιτροπή παρατηρεί επίσης ότι, συγχρόνως, ενώ το ουγγρικό κράτος αύξανε το κεφάλαιο της Malév, η AirBridge (έμμεσα μέσω της VEB) μετοχοποιούσε επίσης το χρέος της που ανερχόταν σε 1,4 δισεκατ. HUF. Ωστόσο, το ποσό αυτό αντιπροσωπεύει μόνο το 5 % του νέου κεφαλαίου και, επιπλέον, το κράτος, πέραν της μετατροπής του χρέους, εισέφερε και σημαντικό ποσό νέων κεφαλαίων. Πράγματι, η εισφορά νέων κεφαλαίων αντιπροσώπευε το 77 % της αύξησης του κεφαλαίου. Επιπλέον, λόγω της κακής χρηματοοικονομικής κατάστασης της Malév, οι προοπτικές απόδοσης στην AirBridge του ποσού αυτού ήταν πολύ περιορισμένες αν όχι ανύπαρκτες. Έτσι, η συμπεριφορά του ιδιωτικού τομέα στην περίπτωση αυτή είναι ουσιωδώς διαφορετική από τη συμπεριφορά του ουγγρικού κράτους και δεν μπορεί να ληφθεί ως σημείο αναφοράς για να θεωρηθεί ότι το ουγγρικό κράτος ενήργησε ως ιδιώτης επενδυτής.
Πίνακας 2
Η αύξηση του κεφαλαίου το 2010
Συμμετέχοντες στην αύξηση του κεφαλαίου
Συνεισφορά σε δισεκατ. HUF
Είδος συνεισφοράς
Ποσοστό συνεισφοράς
MNV
20,7
Νέο κεφάλαιο
77 %
MNV
4,7
Μετοχοποίηση χρέους
18 %
AirBridge / VEB
1,4
Μετοχοποίηση χρέους
5 %
ΣΥΝΟΛΟ
26,8
100 %
(92)
Βάσει των ανωτέρω, η Επιτροπή συνάγει το συμπέρασμα ότι, υπό τις συνθήκες αυτές, η επανεθνικοποίηση της Malév το 2010 που πραγματοποιήθηκε με την αύξηση κεφαλαίου απέφερε πλεονέκτημα στην εταιρεία.
VII.3.5. Μέτρα 5 έως 8
(93)
Όσον αφορά τα μέτρα μετά την επανεθνικοποίηση, είναι προφανές ότι τα μετοχικά δάνεια και οι εισφορές κεφαλαίων σκοπό είχαν να χρηματοδοτήσουν τις τρέχουσες συναλλαγές της Malév και να αποτρέψουν την επικείμενη αδυναμία πληρωμών της. Για τον λόγο αυτό, το κράτος έλαβε τα μέτρα αυτά με τον ίδιο στόχο: να διατηρήσει τη Malév σε δραστηριότητα. Επιπλέον, τα μέτρα αυτά είναι αλληλένδετα ως προς τη χρονολογία τους, δεδομένου ότι πραγματοποιήθηκαν σε βραχύτατα διαστήματα (δηλαδή από τον Μάιο έως τον Σεπτέμβριο του 2010). Συνεπώς, η Επιτροπή θεωρεί ότι, σύμφωνα με την απόφαση στην υπόθεση BP Chemicals, τα εν λόγω μετοχικά δάνεια δεν μπορούν να αξιολογηθούν δυνάμει της αρχής του ιδιώτη επενδυτή σε οικονομία της αγοράς και, ιδίως, με την εφαρμογή της ανακοίνωσης για το επιτόκιο αναφοράς (32), δεδομένου ότι είναι όλα άμεσα συνδεδεμένα με το μέτρο 4 και, επομένως, ο χαρακτήρας τους ως κρατικής ενίσχυσης δεν μπορεί να εκτιμηθεί μεμονωμένα.
(94)
Από τις παρατηρήσεις των ουγγρικών αρχών προκύπτει σαφώς ότι κανένας ιδιώτης επενδυτής δεν ήταν διατεθειμένος να χρηματοδοτήσει τη Malév, και ότι οι μοναδικές πηγές χρηματοδότησής της προέρχονταν από τις πιστώσεις των προμηθευτών και τη ρευστότητα που παρείχε το κράτος. Τη στιγμή της χορήγησης των κρατικών δανείων, το κράτος δεν μπορούσε να προσδοκά σοβαρά ότι η Malév θα εξυπηρετούσε τις τοκοχρεωλυτικές της υποχρεώσεις και ότι θα εξοφλούσε το δάνειο. Επιπλέον, είναι αμφίβολο αν ένας ιδιώτης πιστωτής θα αναλάμβανε τον κίνδυνο να χορηγήσει δάνειο που έπρεπε να αποπληρωθεί εφάπαξ στη λήξη του σε μια εταιρεία σε παρόμοια κατάσταση με τη Malév (δηλαδή προβληματική). Τέλος, λαμβανομένου υπόψη του ιστορικού της εταιρείας ως δανειολήπτη του Δημοσίου (για παράδειγμα μη επιστροφή της προκαταβολής για την Malév GH, κατ’ επανάληψη αναβολές καταβολής φόρων και αθέτηση πληρωμών), το Δημόσιο και οποιοσδήποτε άλλος επενδυτής δεν θα μπορούσε στην πραγματικότητα να προσδοκά ότι η Malév θα εξυπηρετούσε τις υποχρεώσεις της.
(95)
Από την άλλη πλευρά, ακόμη και σύμφωνα με την ανακοίνωση για το ποσοστό αναφοράς, οι τόκοι και οι εγγυήσεις που συμφωνήθηκαν δεν θα επαρκούσαν για να αποκλείσουν την παρουσία των κρατικών ενισχύσεων. Το συμφωνηθέν επιτόκιο ανερχόταν σε 9,97 % ενώ το ποσοστό αναφοράς σε HUF τη στιγμή της χορήγησης ανερχόταν σε 5,97 %. Ένα απλό περιθώριο 400 βασικών μονάδων άνω του βασικού ποσοστού HUF δεν επαρκεί σε σχέση με τα προηγούμενα αποτελέσματα και τη χρηματοοικονομική κατάσταση της Malév (μιας εταιρείας συνεχώς στο χείλος της χρεοκοπίας). Όσον αφορά τις εγγυήσεις των δανείων, η αγοραία αξία της Malév GH (3,5 δισεκατ. HUF) σε περίπτωση χρεοκοπίας της Malév είναι αμφισβητήσιμη, δεδομένου ότι η Malév ήταν ο σημαντικότερος εταίρος της θυγατρικής επίγειας εξυπηρέτησης: το 2009 το 63 % των εσόδων είχε παραχθεί από τη Malév. Επομένως, βραχυπρόθεσμα τουλάχιστον, οι οικονομικές επιδόσεις της Malév GH ήταν εξαρτημένες από την ύπαρξη της Malév, και η αγοραία αξία της θα μειωνόταν αισθητά σε περίπτωση χρεοκοπίας της Malév.
(96)
Επειδή δεν υπήρχε αξιόπιστο σχέδιο αναδιάρθρωσης, ήταν σαφές ευθύς εξ αρχής ότι ούτε τα δάνεια ούτε η αύξηση του κεφαλαίου θα συνέβαλλαν στην ανάκαμψη μιας εταιρείας με μηδενική αγοραία αξία που εξακολουθούσε να βρίσκεται σε κρίσιμη κατάσταση. Επομένως, τα μέτρα αυτά ισοδυναμούν στην πράξη με απλή επιχορήγηση, δεδομένου ότι το κράτος δεν είχε προοπτικές είσπραξης των «επενδεδυμένων» κεφαλαίων.
(97)
Για τον λόγο αυτό, η Επιτροπή θεωρεί ότι τα μέτρα 5 έως 8 απέφεραν πλεονέκτημα στη Malév.
VII.4. Συμπεράσματα σχετικά με την ύπαρξη κρατικής ενίσχυσης
(98)
Σύμφωνα με την ανωτέρω εκτίμηση, όλα τα επίμαχα μέτρα (από το 1ο έως το 8ο) αποφέρουν πλεονέκτημα στη Malév, βασιζόμενο σε κρατικούς πόρους.
(99)
Εξάλλου, η Malév είναι αεροπορική εταιρεία και, ως εκ τούτου, θεωρείται επιχείρηση, ανταγωνιζόμενη άλλες αεροπορικές εταιρείες που δεν ωφελήθηκαν με το ίδιο πλεονέκτημα. Ως εκ τούτα τα μέτρα αυτά νοθεύουν τον ανταγωνισμό. Επιπλέον, η Malév δραστηριοποιείται σε έναν τομέα (αεροπορικές μεταφορές) στον οποίο υπάρχουν σαφώς εμπορικές συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών· έτσι, πληρούται το κριτήριο των επιπτώσεων στις εσωτερικές συναλλαγές της Ένωσης.
(100)
Τέλος, τα μέτρα είναι ειδικά και επιλεκτικά, δεδομένου ότι ευνοούν μόνο μία επιχείρηση (δηλαδή τη Malév).
(101)
Με βάση τα επιχειρήματα που εκτίθενται ανωτέρω, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι τα μέτρα 1 έως 8 ανταποκρίνονται στα κριτήρια που καθορίζονται στο άρθρο 107 παράγραφος 1) της ΣΛΕΕ. Υπό τις συνθήκες αυτές, πρέπει να θεωρηθούν ως κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1) της ΣΛΕΕ.
VII.5. Συμβιβάσιμο της ενίσχυσης με την εσωτερική αγορά
(102)
Το άρθρο 107 παράγραφοι 2 και 3 της ΣΛΕΕ προβλέπει εξαιρέσεις από τον γενικό κανόνα του μη συμβιβάσιμου των κρατικών ενισχύσεων με τους κανόνες της εσωτερικής αγοράς, όπως αναφέρεται στο άρθρο 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ.
(103)
Η Επιτροπή θεωρεί ότι η Malév ήταν προβληματική τουλάχιστον από το 2006. Ειδικότερα, ήταν ζημιογόνα τουλάχιστον από το 2003 (βλ. πίνακα 1 ανωτέρω) και ήδη το 2006 το μετοχικό της κεφάλαιο ήταν αρνητικό (πίνακας 1 ανωτέρω). Επιπλέον, οι ουγγρικές αρχές επιβεβαίωσαν ότι η εταιρεία αντιμετώπιζε προβλήματα επί μακρό χρονικό διάστημα και ότι από το δεύτερο εξάμηνο του 2006 πληρούσε τις προϋποθέσεις για την κίνηση συλλογικής πτωχευτικής διαδικασίας σύμφωνα με το σημείο 10 στοιχείο γ) των κατευθυντηρίων γραμμών διάσωσης και αναδιάρθρωσης. Συνεπώς, η μοναδική βάση συμβατότητας θα ήταν οι εν λόγω κατευθυντήριες γραμμές
(104)
Όσον αφορά την επιλεξιμότητα και την αρχή της «εφάπαξ ενίσχυσης», η Επιτροπή παρατηρεί ότι τα υπό εξέταση μέτρα δεν αποτελούν «ενιαίο σύνολο μέτρων αναδιάρθρωσης». Η αεροπορική εταιρεία άλλαξε ιδιοκτήτη δύο φορές κατά την περίοδο αναφοράς (δηλαδή 2007-2010), δεδομένου ότι ιδιωτικοποιήθηκε και επανεθνικοποιήθηκε. Βρισκόταν υπό συνεχή «αναδιάρθρωση» αλλά χωρίς συνεκτικό πρόγραμμα. Πράγματι, μετά την ιδιωτικοποίηση, ξεκίνησαν ορισμένες πρωτοβουλίες για τη μείωση του κόστους (απολύσεις και μείωση δρομολογίων), χωρίς όμως να μειωθεί αρκετά το ανά μονάδα κόστος. Σύμφωνα με τις ουγγρικές αρχές, το 2009 εκπονήθηκε νέος «στρατηγικός προσανατολισμός», ο οποίος αναθεωρήθηκε εκ νέου από την εταιρεία παροχής συμβουλών Roland Berger στο πλαίσιο της επανεθνικοποίησης. Επομένως, τα υπό εξέταση μέτρα αποτελούν διαφορετικά μέτρα αναδιάρθρωσης που παραβιάζουν κατ’ αρχήν το κριτήριο της «εφάπαξ ενίσχυσης».
(105)
Η Επιτροπή παρατηρεί ότι, ακόμη και αν η Malév ήταν επιλέξιμη για τη χορήγηση ενίσχυσης δυνάμει των κατευθυντηρίων γραμμών διάσωσης και αναδιάρθρωσης (δηλαδή αν συνέτρεχε η προϋπόθεση της «εφάπαξ ενίσχυσης», γεγονός που δεν συμβαίνει), οι απαιτήσεις για το συμβιβάσιμο των ενισχύσεων διάσωσης και αναδιάρθρωσης δεν θα πληρούνταν για τους λόγους που αναφέρονται στη συνέχεια.
(106)
Όσον αφορά τις ενισχύσεις διάσωσης, δεν πληρούνται οι προϋποθέσεις του σημείου 25 στοιχεία α) έως ε) των κατευθυντηρίων γραμμών διάσωσης και αναδιάρθρωσης. Ειδικότερα, τα εν λόγω μέτρα δεν περιορίζονται στο απολύτως αναγκαίο και ούτε αποδεικνύεται ότι δικαιολογούνται από σοβαρούς κοινωνικούς λόγους και ότι δεν παράγουν αθέμιτα δυσμενείς δευτερογενείς συνέπειες σε άλλα κράτη μέλη. Επιπλέον, με εξαίρεση τα μέτρα 5 και 8, τα περισσότερα από αυτά δεν χορηγήθηκαν υπό μορφή δανείων ή εγγυήσεων.
(107)
Όσον αφορά τις ενισχύσεις αναδιάρθρωσης, δεν πληρούν καμία από τις προϋποθέσεις του συμβιβάσιμου δυνάμει των κατευθυντηρίων αρχών διάσωσης και αναδιάρθρωσης.
(108)
Ειδικότερα, όσον αφορά τα σημεία 34 και 35 των κατευθυντηρίων γραμμών διάσωσης και αναδιάρθρωσης που αφορούν την «αποκατάσταση της μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας», οι ουγγρικές αρχές δεν απέδειξαν τις προοπτικές βιωσιμότητας της αεροπορικής εταιρείας και δεν υπέβαλαν σχέδιο διάσωσης και αναδιάρθρωσης σύμφωνα με τις απαιτήσεις των σημείων 36 και 37 των ιδίων κατευθυντηρίων γραμμών.
(109)
Επιπλέον, όσον αφορά την απαίτηση «αποτροπής αθέμιτων στρεβλώσεων του ανταγωνισμού» (σημεία 38 έως 42 των κατευθυντηρίων γραμμών διάσωσης και αναδιάρθρωσης), η Επιτροπή παρατηρεί ότι δεν εφαρμόστηκαν αντισταθμιστικά μέτρα.
(110)
Τέλος, όσον αφορά την προϋπόθεση παροχής «ενίσχυσης περιοριζόμενης στο ελάχιστο» (σημεία 43 έως 45 των κατευθυντηρίων γραμμών διάσωσης και αναδιάρθρωσης), δεν υπάρχει καμία συνεισφορά ιδίων κεφαλαίων.
(111)
Με βάση τα ανωτέρω, τα μέτρα 1 έως 8 που εφαρμόστηκαν υπέρ της Malév από το 2007 δεν συμβιβάζονται με τις κατευθυντήριες γραμμές διάσωσης και αναδιάρθρωσης. Δεδομένου ότι τα μέτρα χορηγήθηκαν σε προβληματική εταιρεία, το συμβιβάσιμο δεν μπορεί να αξιολογηθεί σε καμία άλλη βάση. Συνεπώς, τα μέτρα είναι ασυμβίβαστα με την εσωτερική αγορά.
VIII. ΑΝΑΚΤΗΣΗ
VIII.1. Γενικές διατάξεις
(112)
Σύμφωνα με την ΣΛΕΕ και την πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, η Επιτροπή έχει αρμοδιότητα, όταν διαπιστώσει το ασυμβίβαστο μιας ενίσχυσης με την εσωτερική αγορά, να αποφασίσει ότι το ενδιαφερόμενο κράτος πρέπει να την καταργήσει ή να την τροποποιήσει (33). Επίσης, σύμφωνα πάντα με την πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, η υποχρέωση που επιβάλλεται σε ένα κράτος να καταργήσει μια ενίσχυση που θεωρείται από την Επιτροπή ασυμβίβαστη με την εσωτερική αγορά σκοπό έχει την επαναφορά των πραγμάτων στην προτέρα κατάσταση (34). Στο πλαίσιο αυτό, το Δικαστήριο αποφάσισε ότι ο στόχος έχει επιτευχθεί όταν ο λαβών την ενίσχυση έχει αποδώσει τα ποσά που χορηγήθηκαν με παράνομη ενίσχυση, χάνοντας με τον τρόπο αυτό το πλεονέκτημα που απολάμβανε στην αγορά σε σχέση με τους ανταγωνιστές του, και επανέρχονται τα πράγματα στην προ της καταβολής της ενίσχυσης κατάσταση (35).
(113)
Σύμφωνα με την εν λόγω νομολογία, το άρθρο 14 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999 του Συμβουλίου (36) καθόρισε ότι «σε περίπτωση αρνητικής απόφασης για υπόθεση παράνομων ενισχύσεων, η Επιτροπή αποφασίζει την εκ μέρους του οικείου κράτους μέλους λήψη όλων των αναγκαίων μέτρων για την ανάκτηση της ενίσχυσης από τον δικαιούχο.»
(114)
Έτσι, δεδομένου ότι τα εν λόγω μέτρα αποτελούν ενίσχυση αθέμιτη και ασυμβίβαστη με την εσωτερική αγορά, η ενίσχυση πρέπει να ανακτηθεί ώστε να αποκατασταθεί η προ της καταβολής κατάσταση στην αγορά. Επομένως, η ανάκτηση πρέπει να εφαρμοστεί από τη στιγμή που άρχισε να παρέχεται το πλεονέκτημα στον δικαιούχο, δηλαδή από τη στιγμή που η ενίσχυση τέθηκε στη διάθεση του τελευταίου και πρέπει να περιλαμβάνει τους εφαρμοστέους τόκους μέχρι τη στιγμή της πραγματικής ανάκτησης.
VIII.2. Το στοιχείο ενίσχυσης στα επιμέρους μέτρα
VIII.2.1. Μέτρο 1
(115)
Η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι το εμπορικό σήμα «Malév» του ουγγρικού εθνικού αερομεταφορά που λειτουργούσε επί δεκαετίες έχει σχετική αξία στην αγορά των αεροπορικών μεταφορών. Από την άλλη πλευρά, η Επιτροπή θεωρεί ότι, υπό τη σημερινή συμβατική δομή, η αξία του εμπορικού σήματος, όπως αξιώνεται από τις ουγγρικές αρχές, δεν μπορεί να γίνει αποδεκτή. Μια αντικειμενική αξία θα έπρεπε να βασίζεται σε ανεξάρτητη αξιολόγηση που να λαμβάνει επίσης υπόψη τη συνολική χρηματοοικονομική κατάσταση της «Malév».
(116)
Βάσει των ανωτέρω, το στοιχείο ενίσχυσης του μέτρου 1 έχει υπολογιστεί επομένως έως το ποσό των 56 εκατ. EUR, δηλαδή 76 εκατ. EUR μείον την αξία του αγωγού μεταφοράς κηροζίνης και του αεροσκάφους (20 εκατ. EUR), μείον την αντικειμενική αξία του εμπορικού σήματος της Malév (37). Το ακριβές στοιχείο της ενίσχυσης πρέπει να υπολογιστεί από την Ουγγαρία. Αν η Ουγγαρία δεν προσκομίσει πειστικά αποδεικτικά επιχειρήματα για τον καθορισμό της αντικειμενικής αξίας του εμπορικού σήματος τη στιγμή που συνήφθη η συναλλαγή για τη μεταβίβασή του στη MAVA, το στοιχείο της ενίσχυσης θα θεωρηθεί ότι ισοδυναμεί με ολόκληρο το ποσό των 56 εκατ. EUR.
VIII.2.2. Μέτρο 2
(117)
Βάσει των ανωτέρω, η Επιτροπή θεωρεί ότι το μέτρο απέφερε πλεονέκτημα στη Malév από τη στιγμή που δεν επιδιώχθηκε η αναγκαστική επιστροφή της προκαταβολής όταν κατέστη απαιτητή. Επιπλέον, είχε ήδη παρασχεθεί πλεονέκτημα ενωρίτερα, όταν, τον Φεβρουάριο του 2009, τροποποιήθηκε η προκαταρκτική σύμβαση αγοράς και αυξήθηκε η προκαταβολή (άνω της εκτιμώμενης αγοραίας αξία της εταιρείας).
(118)
Η Επιτροπή συνάγει το συμπέρασμα ότι κανένας ιδιώτης επιχειρηματίας δεν θα είχε χορηγήσει μια τέτοια ταμειακή διευκόλυνση. Πράγματι, κανένας ιδιωτικός φορέας σε οικονομία της αγοράς δεν θα είχε δεχθεί να διαθέσει τα κεφάλαια αυτά στη Malév, ιδίως χωρίς αντάλλαγμα και χωρίς να λάβει μέτρα για την ανάκτησή τους. Πράγματι, στις παρατηρήσεις σχετικά με την απόφαση για κίνηση διαδικασίας, οι ουγγρικές αρχές αναγνώρισαν ότι η χορήγηση της προκαταβολής σκοπό είχε να εγγυηθεί την επιβίωση της Malév (βλ. αιτιολογική σκέψη 80 ανωτέρω). Συνεπώς, το στοιχείο ενίσχυσης ισοδυναμεί με ολόκληρο το ποσό της διευκόλυνσης για την περίοδο που βρισκόταν στη διάθεση του δικαιούχου: 0,8 δισεκατ. HUF (η διαφορά μεταξύ της αγοραίας αξίας της Malév GH και της «επιπλέον πληρωμής») μεταξύ του Φεβρουαρίου 2009 και του Ιουλίου 2009, και 4,3 δισεκατ. HUF (ολόκληρο το ποσό της προκαταβολής) μεταξύ του Ιουλίου 2009 και του Φεβρουαρίου 2010. Επομένως, κατά την ανάκτηση πρέπει να ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι το ποσό μετατράπηκε σε μετοχικό κεφάλαιο τον Φεβρουάριο του 2010 (βλ. μέτρο 4 κατωτέρω).
VIII.2.3. Μέτρο 3
(119)
Όσον αφορά την αναβολή της προθεσμίας καταβολής και τη μη αναγκαστική είσπραξη των φορολογικών υποχρεώσεων και των εισφορών κοινωνικής ασφάλισης, η Επιτροπή θεωρεί ότι όλες οι ληξιπρόθεσμες οφειλές της Malév έναντι της APEH από τον Ιούλιο του 2008 έως τον Μάρτιο 2010 συνιστούσαν κρατική ενίσχυση. Επιπλέον, ολόκληρο το ποσό που αναδιατάχθηκε μετά την ημερομηνία αυτή (Ιούλιος 2008) συνιστά επίσης κρατική ενίσχυση. Πράγματι, τίποτα δεν αφήνει να εννοηθεί ότι ένας ιδιώτης πιστωτής θα ενέκρινε τέτοιες αναβολές προθεσμίας και αναδιατάξεις χρέους. Για τους σκοπούς της ανάκτησης πρέπει να ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι τα ληξιπρόθεσμα ποσά επιστράφηκαν τον Μάρτιο του 2010.
VIII.2.4. Μέτρο 4
(120)
Όσον αφορά την αύξηση του κεφαλαίου, η Επιτροπή θεωρεί ότι, αν ληφθούν υπόψη η χρηματοοικονομική κατάσταση της Malév, η προφανής ανάγκη περαιτέρω στήριξης μετά την αύξηση του κεφαλαίου και η έλλειψη ρεαλιστικών προοπτικών είσπραξης των «επενδεδυμένων» κεφαλαίων, κανένας ιδιώτης επενδυτής δεν θα διέθετε τα εν λόγω κεφάλαια στη Malév. Το στοιχείο ενίσχυσης συνίσταται στην εισφορά κεφαλαίου 25,4 δισεκατ. HUF, καθώς και στη μετοχοποίηση της προκαταβολής ύψους 4,7 δισεκατ. που καταβλήθηκε για τη Malév GH.
VIII.2.5. Μέτρο 5
(121)
Όσον αφορά τα δάνεια συνολικού ποσού 9,2 δισεκατ. HUF, η Επιτροπή θεωρεί ότι, λόγω των προηγούμενων οφειλών και της κατάστασης της αεροπορικής εταιρείας τη στιγμή που χορηγήθηκαν τα εν λόγω δάνεια, το κράτος δεν είχε κανένα λόγο να περιμένει την επιστροφή τους. Επιπλέον, τη στιγμή χορήγησης των δανείων ήταν μάλιστα αμφίβολο αν η Malév θα ήταν σε θέση να καταβάλει τους τόκους. Πράγματι, οι τόκοι που καθορίστηκαν δεν καταβλήθηκαν αλλά μετατράπηκαν στη συνέχεια σε μετοχικό κεφάλαιο.
(122)
Συνεπώς, η Επιτροπή θεωρεί ότι το δάνειο μπορεί να συγκριθεί με απλή επιχορήγηση και, ως εκ τούτου, το στοιχείο ενίσχυσης συνίσταται σε ολόκληρο το ποσό του δανείου (9,2 δισεκατ. HUF) για την περίοδο που παρέμεινε στη διάθεση του δικαιούχου, δηλαδή μεταξύ της χορήγησης των δόσεων (Μαΐου, Ιουνίου και Ιουλίου 2010) και της μετατροπής των δανείων σε μετοχικό κεφάλαιο (Σεπτέμβριος 2010). Το στοιχείο της ενίσχυσης πρέπει να συμπεριλάβει και τους οφειλόμενους και μη καταβληθέντες τόκους. Επομένως, κατά την ανάκτηση πρέπει να ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι το ποσό μετοχοποιήθηκε τον Σεπτέμβριο του 2010 (βλ. μέτρο 6 κατωτέρω).
VIII.2.6. Μέτρο 6
(123)
Για τους λόγους που αναφέρονται στην αιτιολογική σκέψη 120 ανωτέρω, η Επιτροπή θεωρεί ότι το συνολικό ποσό του χρέους που μετατράπηκε σε μετοχικό κεφάλαιο μπορεί να θεωρηθεί ως απλή επιχορήγηση και, ως εκ τούτου, το στοιχείο της ενίσχυσης συνίσταται σε ολόκληρο το ποσό των 9,4 δισεκατ. HUF από τον Σεπτέμβριο του 2010.
VIII.2.7. Μέτρο 7
(124)
Για τους λόγους που αναφέρονται στην αιτιολογική σκέψη 120, η Επιτροπή θεωρεί ότι το στοιχείο ενίσχυσης συνίσταται στην εισφορά κεφαλαίου 5,3 δισεκατ. HUF που χορηγήθηκε από τον Σεπτέμβριο του 2010.
VIII.2.8. Μέτρο 8
(125)
Για τους λόγους που αναφέρονται στην αιτιολογική σκέψη 120 ανωτέρω, η Επιτροπή θεωρεί ότι το συνολικό ποσό του δανείου μπορεί να συγκριθεί με απλή επιχορήγηση και, ως εκ τούτου, το στοιχείο της ενίσχυσης συνίσταται σε ολόκληρο το ποσό των 5,7 δισεκατ. HUF από τον Σεπτέμβριο του 2010.
IX. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ
(126)
Βάσει των ανωτέρω, η Επιτροπή συνάγει το συμπέρασμα ότι τα μέτρα 1 έως 8 που εφαρμόστηκαν από την Ουγγαρία υπέρ της Malév συνιστούν κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ.
(127)
Επιπλέον, η Επιτροπή συνάγει το συμπέρασμα ότι τα μέτρα 1 έως 8 είναι ασυμβίβαστα με την εσωτερική αγορά.
(128)
Η ασυμβίβαστη αυτή ενίσχυση πρέπει να ανακτηθεί από τη Malév, όπως καθορίζεται στο τμήμα VIII.2 ανωτέρω, για να αποκατασταθεί η προ της χορήγησης της ενίσχυσης κατάσταση. Το ακριβές συνολικό ποσό της ανάκτησης, προσαυξημένο με τον τόκο ανάκτησης πρέπει να υπολογιστεί από τις ουγγρικές αρχές.
ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΠΟΦΑΣΗ:
Άρθρο 1
Τα ακόλουθα μέτρα που χορηγήθηκαν από την Ουγγαρία στη Malév Magyar Légiközlekedési Zrt. συνιστούν κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ:
α)
Μέτρο 1: στις 31 Δεκεμβρίου 2007, ανάληψη από την κρατική εταιρεία MAVA του δανείου που χορήγησε το 2003 στη Malév η MFB, εξ ολοκλήρου κρατική τράπεζα ανάπτυξης·
β)
Μέτρο 2: παροχή δανειακής διευκόλυνσης ύψους 4,3 δισεκατ. HUF για ένα έτος στο πλαίσιο προβλεπόμενης αγοράς (που ματαιώθηκε στη συνέχεια), από την MNV, της θυγατρικής της Malév για τις υπηρεσίες επίγειας εξυπηρέτησης (Malév GH)·
γ)
Μέτρο 3: όλες οι ληξιπρόθεσμες οφειλές τόκων και εισφορών κοινωνικής ασφάλισης από τον Ιούλιο του 2008 έως τον Μάρτιο του 2010, και η αναβολή της προθεσμίας καταβολής των διαφόρων φόρων και εισφορών κοινωνικής ασφάλισης από τον Ιούλιο του 2008·
δ)
Μέτρο 4: τον Φεβρουάριο του 2010, αύξηση κεφαλαίου ύψους 25,4 δισεκατ. HUF από την MNV (εν μέρει με εισφορά νέων κεφαλαίων 20,7 δισεκατ. HUF και εν μέρει με μετοχοποίηση του χρέους ύψους 4,7 δισεκατ. HUF που προήλθε από την προκαταβολή για τη Malév GH)·
ε)
Μέτρο 5: από τον Μάιο έως τον Αύγουστο του 2010, χορήγηση τριών μετοχικών δανείων συνολικού ύψους 9,2 δισεκατ. HUF στη Malév από την MNV, προσαυξημένων με οφειλόμενους αλλά μη καταβληθέντες τόκους·
στ)
Μέτρο 6: τον Σεπτέμβριο του 2010, μετατροπή των μετοχικών δανείων (μαζί με τους οφειλόμενους τόκους) που αναφέρονται στο άρθρο 1 στοιχείο ε), από χρέος σε μετοχικό κεφάλαιο ύψους 9,4 δισεκατ. HUF·
ζ)
Μέτρο 7: τον Σεπτέμβριο του 2010, νέα αύξηση κεφαλαίου ύψους 5,3 δισεκατ. HUF·
η)
Μέτρο 8: τον Σεπτέμβριο του 2010, νέο μετοχικό δάνειο ύψους 5,7 δισεκατ. HUF, προσαυξημένο με τους οφειλόμενους και μη καταβληθέντες τόκους.
Άρθρο 2
Τα κρατικά μέτρα ενίσχυσης του άρθρου 1, τα οποία χορηγήθηκαν παράνομα από την Ουγγαρία στη Malév Magyar Légiközlekedési Zrt. κατά παράβαση του άρθρου 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ, είναι ασυμβίβαστα με την εσωτερική αγορά.
Άρθρο 3
(1) Η Ουγγαρία υποχρεούται να ανακτήσει την ενίσχυση που αναφέρεται στο άρθρο 1 από τον δικαιούχο.
(2) Τα ποσά που πρέπει να ανακτηθούν περιλαμβάνουν τόκους από την ημερομηνία που τέθηκαν στη διάθεση του δικαιούχου μέχρι την ημερομηνία της πραγματικής τους ανάκτησης.
(3) Οι τόκοι υπολογίζονται με τη μέθοδο του ανατοκισμού σύμφωνα με το κεφάλαιο V του κανονισμού (ΕΚ) 794/2004 της Επιτροπής.
Άρθρο 4
(1) Η ανάκτηση των ενισχύσεων που αναφέρονται στο άρθρο 1 είναι άμεση και αποτελεσματική.
(2) Η Ουγγαρία πρέπει να διασφαλίσει την εκτέλεση της παρούσας απόφασης εντός τεσσάρων μηνών από την ημερομηνία της κοινοποίησής της.
Άρθρο 5
(1) Εντός δύο μηνών από την κοινοποίηση της παρούσας απόφασης, η Ουγγαρία πρέπει να υποβάλει τις ακόλουθες πληροφορίες στην Επιτροπή:
α)
το συνολικό ποσό (βασικό κεφάλαιο του δανείου και τόκοι) που πρέπει να ανακτηθεί από τον δικαιούχο·
β)
λεπτομερή περιγραφή των μέτρων που έχουν ήδη ληφθεί και που προβλέπονται για τη συμμόρφωσή της προς την παρούσα απόφαση·
γ)
τα έγγραφα που αποδεικνύουν ότι έχει δοθεί στην αποδέκτρια επιχείρηση εντολή επιστροφής της ενίσχυσης.
(2) Η Ουγγαρία οφείλει να τηρεί την Επιτροπή ενήμερη σχετικά με την πρόοδο των εθνικών μέτρων που λαμβάνονται για την εκτέλεση της παρούσας απόφασης μέχρι την εις το ακέραιο ανάκτηση της ενίσχυσης που αναφέρεται στο άρθρο 2 παράγραφος 3. Υποβάλλει αμέσως, με απλή αίτηση της Επιτροπής, στοιχεία σχετικά με τα μέτρα που έχουν ήδη ληφθεί και τα μέτρα που προβλέπονται για τη συμμόρφωσή της προς την παρούσα απόφαση. Επίσης, υποβάλλει λεπτομερείς πληροφορίες σχετικά με τα ποσά της ενίσχυσης και τους τόκους που έχουν ήδη ανακτηθεί από την αποδέκτρια επιχείρηση.
Άρθρο 6
Η παρούσα απόφαση απευθύνεται στην Ουγγαρία.
Βρυξέλλες, 9 Ιανουαρίου 2012.
ROZHODNUTÍ KOMISE
ze dne 9. ledna 2012
o státní podpoře SA.30584 (C 38/10, ex NN 69/10), kterou poskytlo Maďarsko společnosti Malév Hungarian Airlines Zrt.
(oznámeno pod číslem K(2011) 9316)
(Pouze maďarské znění je závazné)
(Text s významem pro EHP)
(2013/150/EU)
EVROPSKÁ KOMISE,
s ohledem na Smlouvu o fungování Evropské unie (dále jen „SFEU“), a zejména na čl. 108 odst. 2 první pododstavec této smlouvy,
s ohledem na Dohodu o Evropském hospodářském prostoru, a zejména na čl. 62 odst. 1 písm. a) této dohody,
s ohledem na rozhodnutí, kterým se Komise rozhodla zahájit řízení podle čl. 108 odst. 2 SFEU (1) ve věci podpory C 38/10 (ex NN 69/10) (2),
poté, co vyzvala zúčastněné strany k podání připomínek v souladu s výše uvedenými ustanoveními, a s ohledem na tyto připomínky,
vzhledem k těmto důvodům:
I. SOUVISLOSTI A POSTUP
(1)
Po několika neúspěšných pokusech o privatizaci uzavřel maďarský stát v roce 2007 se společností AirBridge Zrt. (dále jen „AirBridge“) kupní smlouvu týkající se 99,95 % akcií národního leteckého dopravce Malév Hungarian Airlines Zrt. (dále jen „Malév“). Společnost AirBridge výměnou za akcie zaplatila částku ve výši 200 milionů HUF (740 000 EUR (3)). Privatizační smlouva byla v souladu s čl. 108 odst. 2 SFEU oznámena Komisi, poté však byla zrušena (4).
(2)
V důsledku finančních potíží nového vlastníka získala 49,5 % podíl ve společnosti AirBridge ruská banka Vněšekonombank (dále jen „VEB“) a stala se nepřímým akcionářem společnosti Malév.
(3)
V březnu 2010 se Komise z tiskových zpráv dověděla o záměru maďarského státu společnost Malév opět znárodnit. E-mailem ze dne 2. března 2010 maďarské orgány tyto tiskové zprávy potvrdily.
(4)
Dne 10. března 2010 obdržela Komise e-mailem stížnost od společnosti Wizz Air, nízkonákladové (nízkorozpočtové) letecké společnosti se základnou v Maďarsku, která je v Maďarsku hlavním konkurentem společnosti Malév. Tato stížnost se týkala údajné protiprávní státní podpory pro společnost Malév, která není slučitelná s vnitřním trhem a která byla poskytnuta prostřednictvím řady různých opatření. Dopisem ze dne 29. března 2010 předala Komise maďarským orgánům verzi stížnosti bez důvěrných údajů spolu se žádostí o doplňkové informace. Maďarsko se k podstatě této stížnosti vyjádřilo a odpovědi na otázky v ní uvedené poskytlo dne 30. dubna 2010.
(5)
Na schůzce dne 5. května 2010 maďarské orgány uvedly, že mají v úmyslu leteckou společnost restrukturalizovat. Taktéž však uvedly, že dosud neví, jak dalekosáhlá tato restrukturalizace bude.
(6)
Komise obdržela druhou stížnost ze dne 5. října 2010 (kterou podal soutěžitel, jenž nesouhlasil se zveřejněním své totožnosti) a dopisem ze dne 21. října 2010 ji předala maďarským orgánům. Maďarské orgány podaly připomínky k podstatě této stížnosti dne 19. listopadu 2010.
(7)
Další informace si Komise od maďarských orgánů vyžádala dne 14. července 2010 a 8. října 2010 a odpovědi obdržela dne 11. srpna 2010, 16. srpna 2010, 5. října 2010, 3. listopadu 2010 a 23. listopadu 2010.
(8)
V tomto kontextu zahájila Komise dne 21. prosince 2010 formální vyšetřovací řízení podle čl. 108 odst. 2 SFEU (dále jen „rozhodnutí o zahájení řízení“) ve věci jednotlivých údajných opatření státní podpory, která byla provedena ve prospěch společnosti Malév.
(9)
Dne 24. února 2011 podalo Maďarsko připomínky k rozhodnutí Komise o zahájení řízení.
(10)
Rozhodnutí o zahájení řízení bylo dne 26. května 2011 zveřejněno v Úředním věstníku Evropské unie (5). Byly obdrženy připomínky dvou zúčastněných stran: společnosti Wizz Air dne 26. června 2011 a dalšího soutěžitele (který požádal, aby jeho totožnost nebyla zveřejněna) dne 28. června 2011.
(11)
Tyto připomínky předala Komise Maďarsku dne 6. července 2011. Maďarsko se k připomínkám třetích stran vyjádřilo dne 5. září 2011.
(12)
Po vydání rozhodnutí o zahájení řízení se v Bruselu uskutečnily dvě schůzky útvarů Komise a maďarských orgánů, a to dne 10. června 2011 a 19. října 2011.
(13)
Komise si od maďarských orgánů vyžádala další informace dne 26. září 2011 a Maďarsko na tuto žádost odpovědělo dopisem ze dne 25. října 2011.
II. SPOLEČNOST MALÉV A DOTČENÁ OPATŘENÍ
II.1. Společnost
(14)
Společnost Malév má základnu na mezinárodním letišti Ference Lista v Budapešti a v současnosti provozuje 22 letadel (6) do míst určení v Evropě a na Blízkém východě. V roce 2009 přepravila 3,2 milionu cestujících (7).
II.2. Období před privatizací v roce 2007
(15)
Maďarské orgány se několikrát pokusily společnost Malév zprivatizovat. V roce 1992 byl 35 % podíl ve společnosti Malév prodán italskému, státem ovládanému konsorciu společností Alitalia a Simest. V roce 1997 prodalo konsorcium Alitalia-Simest svůj podíl konsorciu dvou maďarských bank v soukromém vlastnictví (OTP a MKB). V roce 1999 odkoupil většinu akcií v soukromém vlastnictví opět stát, čímž ve společnosti získal 97 % podíl.
(16)
Společnost Malév byla spolu s mnoha dalšími leteckými společnostmi významně zasažena poklesem na trhu letecké dopravy, který následoval po událostech ze září 2001, a začala být ztrátová (viz tabulka č. 1).
(17)
V této situaci se stát rozhodl společnost Malév znovu zprivatizovat.
II.3. Privatizace v roce 2007 a společnost Malév podléhající soukromé kontrole
II.3.1 Prodej společnosti AirBridge
(18)
Společnost bylo nutno rekapitalizovat a schopnost státu jakožto vlastníka financovat takovéto investice byla omezená. Stát si vyžádal nabídky týkající se společnosti Malév a počátkem roku 2007 bylo rozhodnuto, že nejlepší nabídku předložila jednotka pro zvláštní účel s názvem AirBridge. Společnost AirBridge nabídla přitažlivý a z obchodního hlediska údajně životaschopný obchodní plán a plán restrukturalizace.
(19)
Dne 23. února 2007 byla uzavřena kupní smlouva zajišťující prodej 99,95 % akcií Malév společnosti AirBridge. Ve společnosti AirBridge vlastnil 49 % podíl Boris Abramovič (8), ruský podnikatel, který měl většinový podíl v řadě ruských leteckých společností (KrasAir a aliance ruských leteckých společností AirUnion), a 51 % podíl byl ve vlastnictví maďarských fyzických osob. Očekávalo se proto, že společnost AirBridge v souladu s obchodním plánem a plánem restrukturalizace zajistí společnosti Malév průmyslové know-how a vedoucí postavení.
(20)
Nejdůležitější části smlouvy byly tyto:
(a)
Společnost AirBridge koupila 99,95 % akcií společnosti Malév za částku ve výši 200 milionů HUF (740 000 EUR). Nejpozději do 31. prosince 2008 musela společnost AirBridge poskytnout financování (9) ve výši 50 milionů EUR.
(b)
Půjčka z roku 2003, kterou společnosti Malév poskytla Maďarská rozvojová banka (Magyar Fejlesztési Bank, dále jen „MFB“), jež je zcela ve vlastnictví státu, ve výši 76 milionů EUR byla z rozvahy společnosti Malév vyňata a převedena na jednotku pro zvláštní účel, kterou rovněž zcela vlastnil stát, společnost spravující aktiva společnosti Malév (Malév Vagyonkezelő Kft., dále jen „MAVA“).
Tato půjčka MFB z roku 2003 byla poskytnuta v EUR a v plné výši se na ni vztahovala státní záruka s úrokovou sazbou ve výši 3měsíční sazby IBOR + 0,5 %. Původní splatnost půjčky byla v roce 2013 a jistina měla být splacena v jedné splátce na konci doby splatnosti. S převedením jistiny a úroků na společnost MAVA se prodloužila rovněž doba splatnosti půjčky, a to do roku 2017.
Podle maďarských orgánů byla na společnost MAVA spolu s půjčkou převedena aktiva v hodnotě 76 milionů EUR. Tato aktiva zahrnovala ochrannou známku Malév, potrubí pro přepravu leteckého petroleje a jedno letadlo B767. Pokud by byla společnost Malév zisková, musela by společnosti MAVA odvést rovněž 25 % zisku po zdanění. Společnost AirBridge poskytla společnosti MAVA taktéž bankovní záruku banky VEB za účelem krytí splátky půjčky až do výše 32 milionů EUR.
(c)
Společnost Malév měla společnosti MAVA platit rovněž částku ve výši 200 000 EUR ročně jako licenční poplatek za používání názvu a loga „Malév“. Společnost AirBridge byla povinna nadále používat obchodní značku a zajistit fungování podniku jako letecké společnosti do 31. prosince 2017, tj. do nového data splatnosti půjčky.
(d)
Společnost Malév si od společnosti MAVA zpětně pronajme letadlo B767, které bylo převedeno na společnost MAVA (viz písmeno b)), a to v období od 1. ledna 2008 do 31. prosince 2017 (10).
(21)
Bylo jmenováno nové vedení a zavedena řada opatření k úsporám nákladů a vytvoření příjmů. K těmto opatřením patřilo zrušení dálkových letů a snížení počtu zaměstnanců. Podle Maďarska však tato opatření neměla na ziskovost společnosti žádný celkový dopad, jelikož se časově shodovala se silným růstem cen pohonných hmot.
(22)
Finanční situace společnosti Malév se dále zhoršovala a po 4 měsících společnosti chyběla likvidita potřebná k uhrazení licenčních poplatků za používání obchodní značky Malév.
(23)
Podle Maďarska nebyly platby za letadlo B767 pronajaté od společnosti MAVA „zastaveny“, jakmile se společnost Malév rozhodla ukončit dálkové lety, jelikož společnost Malév tyto dluhy „uznává“ a jedná se pouze o prodlevu při placení, přičemž jsou hrazeny úroky z prodlení.
(24)
Ve druhém pololetí 2008 začala mít na společnost Malév i na její ruské partnery dopad světová finanční krize. Řada leteckých společností B. Abramoviče vyhlásila úpadek. Společnost AirBridge již nebyla s to společnost Malév financovat a nesplácela půjčku bance VEB. Jelikož banka VEB měla zástavní právo na 49 % akcií společnosti AirBridge, VEB tyto akcie převzala. Banka VEB uvedla, že je ochotna společnost Malév nadále financovat, avšak jako banka, nikoli jako vlastník.
II.3.2 Prodej podniku společnosti Malév působícího v oblasti pozemního odbavení
(25)
Jak bylo uvedeno výše, počátkem roku 2009 se finanční situace společnosti Malév dále zhoršila. Její akcionáři se proto obrátili na veřejnou holdingovou společnost (Magyar Nemzeti Vagyonkezelő Zrt., dále jen „MNV“) s návrhem na prodej dceřiného podniku společnosti Malév, který působí v oblasti pozemního odbavení (dále jen „Malév GH“), fondu MNV.
(26)
Podle Maďarska byl podnik Malév GH v té době zdravým podnikem a stejně je tomu i nadále.
(27)
V lednu 2009 byla podepsána (a v únoru pozměněna) předběžná kupní smlouva, která stanovila zálohové platby ve výši 4,3 miliardy HUF (16 milionů EUR). Fond MNV provedl zálohové platby pro společnost Malév v lednu a únoru 2009. Tyto zálohové platby měly být do 2 pracovních dnů vráceny, pokud by se fond MNV po provedení hloubkové prověrky rozhodl, že k podepsání konečné kupní smlouvy nepřistoupí. Tato povinnost týkající se případného vrácení byla zaručena dohodami o zajištění. V červenci 2009 se fond MNV nakonec rozhodl transakci zrušit a mělo dojít k vrácení kupní ceny.
(28)
Zálohová platba nebyla fondu MNV nikdy vrácena. Stejně tak nebyly fondu MNV nikdy uhrazeny splatné úroky ze zálohových plateb (11).
II.3.3. Odklad daně
(29)
Mezi lednem 2007 a březnem 2010 povolila Maďarská daňová a finanční správa (Adó- és Pénzügyi Ellenőrzési Hivatal, dále jen „APEH“) společnosti Malév odklad plateb nebo restrukturalizaci u různých druhů daňových závazků a závazků týkajících se příspěvků na sociální zabezpečení. Od července 2008 úřad APEH splatnou dlužnou částku nevymáhal a následně dokonce povolil restrukturalizaci dalších částek. V březnu 2010 činila celková částka, kterou společnost Malév dlužila na daních a příspěvcích na sociální zabezpečení (jistina a úroky z prodlení), celkem 13,7 miliardy HUF (51 milionů EUR). Co se týče celé skupiny Malév, tento údaj činí 16,8 miliardy HUF (62 milionů EUR). Dne 11. března 2010 bylo zbývající saldo běžného účtu společnosti Malév u úřadu APEH vyrovnáno, a to s využitím části hotovosti, která byla získána navýšením kapitálu v únoru 2010, jež je zmíněno níže.
II.4. Opětovné znárodnění v roce 2010 a společnost Malév podléhající veřejné kontrole
II.4.1 Důvody vedoucí k opětovnému znárodnění společnosti Malév
(30)
V roce 2010 nebylo možné nalézt soukromé investory, kteří by společnost Malév převzali od AirBridge/VEB jakožto hlavního akcionáře. Banka VEB neměla zejména v úmyslu leteckou společnost financovat jako strategický investor. Finanční výsledky letecké společnosti byly nadále slabé, jak ukazuje tabulka č. 1.
Tabulka č. 1
Ukazatele výkonnosti společnosti Malév v období 2003-2010 (v miliardách HUF)
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
EBITDA
zisk/(ztráta)
(4,4)
(1,8)
(4,9)
(8,8)
(10,6)
(8,3)
(15,5)
(19,1)
EBIT
zisk/(ztráta)
(9,4)
(6,8)
(9,4)
(12,5)
(14,7)
(10,8)
(17,9)
(20,6)
Čistý výsledek
zisk/(ztráta)
(13,5)
(4,9)
(1,3)
(10,9)
0,7
(14,5)
(24,8)
(24,6)
Zdroj:
Informace poskytnuté maďarskými orgány a účetní závěrka společnosti Malév za rok 2010
(31)
Místo likvidace se maďarské orgány rozhodly jednat s bankou VEB a společností AirBridge s cílem pokusit se obchodní situaci společnosti Malév ve střednědobém až dlouhodobém horizontu zlepšit.
II.4.2. Navýšení kapitálu v únoru 2010: kapitalizace pohledávky a nový kapitál
(32)
Dne 26. února 2010 se VEB, AirBridge, MNV, Malév a maďarská vláda dohodly na navýšení kapitálu o 25,4 miliardy HUF (94 milionů EUR), jež se uskutečnilo zčásti vložením nového kapitálu ve výši 20,7 miliardy HUF (77 milionů EUR) a zčásti prostřednictvím kapitalizace pohledávky v souvislosti se zálohovou platbou za podnik Malév GH (viz oddíl II.3.2) s připočtením úroků, a to v celkové výši 4,7 miliardy HUF (17 milionů EUR). Společnost AirBridge rovněž přeměnila částku ve výši 1,5 miliardy HUF (5,4 milionu EUR) na vlastní kapitál. V důsledku toho pohledávky za společností Malév zanikly a bývalí věřitelé se stali vlastníky části společnosti.
(33)
Před navýšením kapitálu se stávající základní kapitál společnosti Malév snížil téměř na nulu kvůli absorpci části nahromaděných ztrát a zohlednění skutečnosti, že stávající akcie společnosti Malév ztratily cenu. Základní kapitál společnosti Malév byl poté navýšen vydáním nových akcií v nominální hodnotě 0,01 HUF za kus. Vývoj situace ohledně vlastního kapitálu společnosti Malév je uveden na obrázku 1.
(34)
Částka ve výši 20,7 miliardy HUF (77 milionů EUR), kterou v hotovosti poskytl fond MNV, umožnila společnosti Malév uhradit veškeré nezaplacené daňové závazky (viz bod 29) a dočasně stabilizovat svoji činnost.
(35)
Po navýšení kapitálu se stát stal vlastníkem 94,6 % akcií společnosti Malév a podíl AirBridge/VEB se snížil na minimum.
Obr. 1
Vývoj situace ohledně vlastního kapitálu společnosti Malév
II.4.3. Květen-srpen 2010: akcionářské půjčky a přeměna na vlastní kapitál
(36)
Mezi květnem a srpnem 2010 poskytl maďarský stát prostřednictvím fondu MNV společnosti Malév řadu „akcionářských půjček“ v celkové výši 9,2 miliardy HUF (34 milionů EUR).
(37)
První z těchto půjček, která byla poskytnuta v květnu 2010, činila 2,16 miliardy HUF (7,9 milionu EUR). Byla popsána jako tříletá akcionářská půjčka s úrokovou sazbou ve výši 9,97 %. Půjčka měla být splacena najednou na konci doby splatnosti a zajištění bylo poskytnuto ve formě zástavního práva na akcie podniku Malév GH.
(38)
Druhá z těchto půjček, která byla poskytnuta v červnu 2010, činila 1,34 miliardy HUF (4,9 milionu EUR), opět se jednalo o tříletou akcionářskou půjčku s úrokovou sazbou ve výši 9,97 %, jež měla být opět splacena najednou na konci doby splatnosti a u níž bylo zajištění poskytnuto ve formě zástavního práva na akcie podniku Malév GH.
(39)
V srpnu 2010 byla poskytnuta třetí akcionářská půjčka ve výši 5,7 miliardy HUF (20,8 milionu EUR). Jednalo se opět o tříletou akcionářskou půjčku s úrokovou sazbou ve výši 9,97 %, která byla splatná najednou na konci doby splatnosti. V tomto případě představovalo zajištění zástavní právo na letadlo (letadlo typu CRJ, HA-LNA).
(40)
Dne 24. září byly tyto tři půjčky, které činily celkem 9,2 miliardy HUF (33,6 milionu EUR), spolu s dlužnými úroky (celkem 9,4 miliardy HUF, tj. 34,3 milionu EUR) přeměněny z dluhu na vlastní kapitál ve společnosti Malév a související záruky byly uvolněny.
II.4.4 Září 2010: další navýšení kapitálu a akcionářská půjčka
(41)
Dne 24. září 2010 navýšil kapitál společnosti Malév rovněž fond MNV, a to vložením další částky v hotovosti ve výši 5,3 miliardy HUF (19,3 milionu EUR). Podíl MNV (tj. státu) ve společnosti Malév se tak zvýšil na 96,5 %.
(42)
Téhož dne poskytl stát společnosti Malév další akcionářskou půjčku ve výši 5,7 miliardy HUF (20,8 milionu EUR) na dobu 3 let a s úrokovou sazbou ve výši 9,97 %. První platba úroků byla splatná 6 měsíců ode dne poskytnutí půjčky, zatímco ke splacení jistiny mělo dojít jednorázově na konci doby splatnosti. Záruky za tuto půjčku tvoří zapsané zástavní právo na letadlo typu CRJ, HA-LNA s hodnotou ve výši přibližně 1,8 miliardy HUF a zástavní právo na příjmy IATA agentury z mezinárodní a vnitrostátní letecké dopravy.
III. SHRNUTÍ OPATŘENÍ, KTERÁ JSOU PŘEDMĚTEM ŠETŘENÍ
(43)
V rozhodnutí o zahájení řízení Komise zkoumala, zda níže uvedená opatření představují státní podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 SFEU.
-
Opatření č. 1: Převzetí půjčky, kterou v roce 2003 společnosti Malév poskytla MFB, rozvojová banka zcela ve vlastnictví státu, ve výši 76 milionů EUR společností MALÉV MAVA ve vlastnictví státu spolu s některými aktivy společnosti Malév. Splatnost půjčky byla prodloužena nejpozději do roku 2017.
-
Opatření č. 2: Poskytnutí peněžních prostředků ve výši 4,3 miliardy HUF na dobu jednoho roku v souvislosti s plánovanou (následně však neuskutečněnou) koupí dceřiného podniku společnosti Malév působícího v oblasti pozemního odbavení, který byl podle maďarských orgánů finančně zdravý, fondem MNV. Navzdory tomu, že se obchod nakonec neuskutečnil, nebyla tato zálohová platba kupní ceny vrácena.
-
Opatření č. 3: Odložení několika plateb daní a příspěvků na sociální zabezpečení mezi lednem 2007 a březnem 2010. V březnu 2010 dosahovaly částky, které společnost Malév dlužila na daních a příspěvcích na sociální zabezpečení, 13,7 miliardy HUF.
-
Opatření č. 4: Navýšení kapitálu o 25,4 miliardy HUF fondem MNV v únoru 2010, toto navýšení se uskutečnilo zčásti vkladem nového kapitálu ve výši 20,7 miliardy HUF (77 milionů EUR) a zčásti prostřednictvím kapitalizace pohledávky v souvislosti se zálohovou platbou za podnik Malév GH (viz opatření č. 2) s připočtením úroků, a to v celkové výši 4,7 miliardy HUF. (Rovněž společnost AirBridge přeměnila pohledávku ve výši 1,5 miliardy HUF na vlastní kapitál.)
-
Opatření č. 5: Tři akcionářské půjčky v celkové výši 9,2 miliardy HUF, které mezi květnem a srpnem 2010 poskytl společnosti Malév fond MNV. Všechny tři půjčky poskytnuté v HUF měly úrokovou sazbu ve výši 9,97 % a jistina měla být splacena jednorázově na konci doby splatnosti (u všech tranší 3 roky). První dvě tranše v celkové výši 3,5 miliardy HUF (13 milionů EUR) byly zajištěny dceřiným podnikem Malév GH a třetí tranše ve výši 5,7 miliardy HUF (21 milionů EUR) byla zajištěna letadlem (letadlo typu CRJ, HA-LNA).
-
Opatření č. 6: Přeměna těchto akcionářských půjček (spolu s úroky z těchto půjček) z pohledávky na vlastní kapitál ve výši 9,4 miliardy HUF v září 2010.
-
Opatření č. 7: Další navýšení kapitálu v hotovosti ve výši 5,3 miliardy HUF v září 2010. Podíl státu se zvýšil na 96,5 %.
-
Opatření č. 8: Další akcionářská půjčka ve výši 5,7 miliardy HUF v září 2010 s úrokovou sazbou 9,97 % a jednorázovým splacením jistiny na konci doby splatnosti. Půjčka byla zajištěna výše uvedeným letadlem typu CRJ, HA-LNA a zástavním právem na příjmy IATA agentury z mezinárodní a vnitrostátní letecké dopravy.
(44)
V rozhodnutí o zahájení řízení Komise rovněž pochybovala, zda jsou tato opatření v případě, že představují státní podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 SFEU, slučitelná s vnitřním trhem na základě výjimek stanovených v SFEU, a zejména Pokynů Společenství pro státní podporu na záchranu a restrukturalizaci podniků v obtížích (12) (dále jen „pokyny pro podporu na záchranu a restrukturalizaci“).
IV. PŘIPOMÍNKY MAĎARSKA
(45)
Ve své odpovědi na rozhodnutí o zahájení řízení Maďarsko zopakovalo výše popsané skutečnosti a blíže objasnilo důvody, které vedly k obtížím leteckých společností. Maďarsko rovněž potvrdilo, že společnost Malév lze přinejmenším od druhého pololetí roku 2006 pokládat za podnik v „trvalých“ obtížích ve smyslu pokynů pro podporu na záchranu a restrukturalizaci.
(46)
Před zahájením formálního vyšetřovacího řízení maďarské orgány (ve zkratce) tvrdily, že všechna opatření jsou v souladu se zásadou investora v tržním hospodářství a zásadou věřitele v tržním hospodářství.
(47)
S ohledem na opatření spojená s prodejem Malév společnosti AirBridge maďarské orgány uvedly, že tato opatření jsou vzhledem k zajištění poskytnutému za převzetí půjčky společností MAVA v souladu s tržními podmínkami. Pokud jde o nezdařený prodej podniku Malév GH, maďarské orgány tvrdily, že společnosti Malév nebyla poskytnuta žádná výhoda, jelikož opožděné vrácení kupní ceny bylo náležitě zajištěno a byly vypočteny úroky z kupní ceny. Co se týče odkladu daně, maďarské orgány uvedly, že s ohledem na tyto částky bylo poskytnuto zajištění, že byly uplatněny všechny použitelné úroky a sankce a že takovéto odklady představují obvyklá opatření. Pokud jde o opětovné znárodnění společnosti Malév, maďarské orgány uvedly, že mohly své pohledávky za společností Malév vymáhat, což by mělo za následek její úpadek a likvidaci. Maďarské orgány zastávaly názor, že pokud by tak učinily, získaly by zpět pouze malou část svých pohledávek (kromě části kryté zárukou banky VEB, jak bylo uvedeno v bodě 20). Mimoto by se potýkaly se značnými negativními dopady na národní hospodářství (13).
(48)
Ve vztahu k akcionářským půjčkám a jejich následné přeměně na vlastní kapitál ve společnosti Malév zastával stát názor, že tato opatření neposkytla společnosti Malév žádnou výhodu, jelikož tyto půjčky byly vždy v plné výši zajištěny aktivy, byly uplatněny úrokové sazby odpovídající tržním podmínkám a při přeměně na vlastní kapitál byly plně zohledněny veškeré splatné úroky.
(49)
Po vydání rozhodnutí o zahájení řízení nepředložily maďarské orgány žádné nové prvky. Připomínky Maďarska k rozhodnutí o zahájení řízení neobsahují žádné nové údaje na podporu toho, že opatření nepředstavovala státní podporu, ani informace odůvodňující slučitelnost provedených opatření s vnitřním trhem, zejména s pokyny pro podporu na záchranu a restrukturalizaci.
V. PŘIPOMÍNKY ZÚČASTNĚNÝCH STRAN
(50)
Připomínky podali dva soutěžitelé (viz bod 10) a oba šetření Komise podpořili:
(51)
Soutěžitel, který požádal o nezveřejnění totožnosti, uvedl, že se o nabytí kontrolního podílu ve společnosti Malév zajímali někteří soukromí investoři, což prokazuje, že Maďarsko mělo jako alternativu opětovného znárodnění společnosti Malév v roce 2010 i jiné reálné možnosti.
(52)
Společnost Wizz Air odhadla celkovou tržní hodnotu aktiv, která byla převedena na společnost MAVA, spolu s půjčkou MFB (opatření č. 1), včetně ochranné známky Malév, potrubí pro přepravu leteckého petroleje a jednoho letadla B767, na nejvýše 27 milionů EUR, což je podstatně méně než výše půjčky. Společnost Wizz Air proto dospěla k závěru, že se tato transakce neuskutečnila za běžných tržních podmínek a že společnosti Malév poskytla značnou výhodu.
(53)
Pokud jde o odklad daně (opatření č. 3), společnost Wizz Air uvedla, že podle maďarského práva by soukromý podnik v podobné finanční situaci, v jaké se nacházela společnost Malév, nemohl automaticky ani na základě výjimky získat podobný odklad daně jako v daném případě.
VI. POZNÁMKY MAĎARSKA K PŘIPOMÍNKÁM ZÚČASTNĚNÝCH STRAN
(54)
Poté, co Komise prodloužila lhůtu pro odpověď, reagovalo Maďarsko na tyto připomínky dne 5. září 2011. Maďarsko trvalo na svém postoji, že minulá opatření jsou odůvodněná na základě zásady investora v tržním hospodářství (viz bod 59), a nepředstavují proto státní podporu. Existence cílů veřejného zájmu nemá podle Maďarska vliv na skutečnost, že tato opatření nepředstavují podporu.
(55)
Maďarsko uvedlo, že neexistovaly žádné jiné reálné možnosti a že pouze opětovné znárodnění umožnilo maďarským orgánům získat zcela zpět provozní kontrolu nad společností Malév, což národnímu leteckému dopravci umožnilo provést restrukturalizaci, o kterou usiloval od roku 2007 s cílem zajistit obchodní úspěch společnosti. Pokud jde o opatření č. 1, Maďarsko zastávalo názor, že hodnota dotyčných aktiv odpovídala hodnotě půjčky. Co se týče opatření č. 3, Maďarsko uvedlo, že maďarské daňové orgány zacházely se společností Malév jako s každým jiným daňovým poplatníkem v podobné situaci.
VII. EXISTENCE STÁTNÍ PODPORY VE SMYSLU ČL. 107 ODST. 1 SFEU
VII.1. Obecně
(56)
Aby bylo možno zjistit, zda opatření, která jsou předmětem šetření, představují státní podporu, musí Komise posoudit, zda splňují kumulativní podmínky stanovené v čl. 107 odst. 1 SFEU. V tomto ustanovení se uvádí: „Podpory poskytované v jakékoli formě státem nebo ze státních prostředků, které narušují nebo mohou narušit hospodářskou soutěž tím, že zvýhodňují určité podniky nebo určitá odvětví výroby, jsou, pokud ovlivňují obchod mezi členskými státy, neslučitelné s vnitřním trhem, nestanoví-li Smlouvy jinak.“
(57)
Na základě tohoto ustanovení Komise posoudí, zda sporná opatření ve prospěch společnosti Malév představují státní podporu.
(58)
Co se týče kumulativních kritérií státní podpory, v tomto případě je ovlivnění obchodu a narušení hospodářské soutěže nesporné a toto nezpochybnily ani maďarské orgány. Společnost Malév soutěží s ostatními leteckými společnostmi v Evropské unii, zejména od vstupu třetí etapy liberalizace letecké dopravy („třetího balíčku“) v platnost dne 1. ledna 1993 (14). Dotyčná opatření společnosti Malév umožnila nadále fungovat, přičemž se nemusela jako ostatní soutěžitelé potýkat s důsledky, jež obvykle vyplývají ze slabých finančních výsledků.
(59)
Pokud jde o státní prostředky a přičitatelnost opatření státu, ani tyto skutečnosti Maďarsko nezpochybnilo. Úřad APEH je maďarským daňovým orgánem; jeho jednání tedy lze jednoznačně přičíst státu. Fond MNV je veřejná holdingová společnost. Povinnosti MNV jsou stanoveny v nejdůležitějších rámcových pravidlech obsažených v zákoně o státním majetku. Fond MNV vykonává rozhodnutí vlády a příslušných ministrů. Co se týče společnosti MAVA, ta je rovněž zcela ve vlastnictví státu (prostřednictvím fondu MNV) a (jak objasnily maďarské orgány) představuje „orgán maďarského státu“.
(60)
Pokud jde o selektivitu, ta nebyla kromě opatření č. 3 (odklad daně) Maďarskem zpochybněna. Opatření byla provedena ve prospěch jediné společnosti, Malév.
(61)
Níže bude posouzeno, zda opatření, která jsou předmětem šetření, poskytla společnosti Malév hospodářskou výhodu.
(62)
Komise podotýká, že podle zavedených zásad práva Společenství může případ, kdy je „podniku“ poskytnut dodatečný kapitál za lepších podmínek, než jsou běžné podmínky na trhu, spadat do oblasti působnosti čl. 107 odst. 1 SFEU, jelikož vede k „zvýhodnění“ určitého podniku ve smyslu tohoto článku. K určení, zda byla poskytnuta takováto výhoda, používá Komise „zásadu investora v tržním hospodářství“. Podle této zásady není státní podpora poskytnuta v případě, kdy by za podobných okolností „soukromý investor působící v běžných podmínkách tržního hospodářství, jehož velikost je srovnatelná s velikosti organizací spravujících veřejný sektor, mohl učinit předmětný kapitálový vklad“. Komise proto musí posoudit, „zda by soukromý investor předmětnou transakci provedl za stejných podmínek“ (15). Hypotetický soukromý investor jedná jako obezřetný poskytovatel kapitálu (16), který chce maximalizovat svoje zisky, ovšem bez toho, aby podstupoval příliš velká rizika v poměru k výnosu (17).
(63)
Podle judikatury Evropského soudního dvora nemusí být chování soukromého investora, s nímž je nutno porovnat zásah veřejného investora sledujícího cíle hospodářské politiky, nezbytně chováním běžného investora, který vkládá kapitál za účelem dosažení výnosnosti ve víceméně krátkém období, musí však být přinejmenším chováním soukromého holdingu nebo soukromého seskupení podniků sledujícího strukturální, globální nebo sektorovou politiku a musí být určováno perspektivami výnosnosti v delším období (18).
(64)
Mimoto „…srovnání mezi jednáním veřejného investora a jednáním soukromého investora musí být provedeno ve vztahu k tomu, jak by se v rámci předmětné transakce zachoval soukromý investor s ohledem na dostupné informace a na vývoj předvídatelný v daném okamžiku“ (19).
(65)
Analýza a hodnocení Komise musí zahrnovat „všechny relevantní aspekty sporné transakce a její kontext“. K tomu patří finanční situace podniku, který je příjemcem, a dotčený trh. Na základě výše uvedených úvah je hlavní otázkou, kterou chce Komise ověřit, skutečnost, zda podnik získal „hospodářskou výhodu, kterou by za běžných tržních podmínek nezískal“ (20).
(66)
Komise taktéž podotýká, že podle ustálené judikatury se zásada investora v tržním hospodářství vztahuje rovněž na půjčky. Použije-li se tato zásada v případě poskytnutí půjčky, vyvstává otázka, zda by soukromý investor poskytl příjemci půjčku za podmínek, za nichž byla skutečně udělena (21).
VII.2. Posouzení opatření jako celku
(67)
Jak již bylo uvedeno v rozhodnutí o zahájení řízení, pro posouzení dotyčného případu je důležitý rozsudek ve věci BP Chemicals (22). Komise se domnívá, že opatření nejsou nezávislá a že spolu vzájemně souvisí, a to vzhledem k časové posloupnosti, finanční situaci Malév a jejich účelu, jelikož všechna tato opatření měla leteckou společnost udržet na trhu a vyřešit její potřeby v oblasti likvidity a nedostatek kapitálu způsobený ztrátami. Maďarsko ve svých připomínkách k rozhodnutí o zahájení řízení rovněž tvrdí, že jednotlivé kroky „procesu“ jsou „neoddělitelné“ a že všechna opatření měla sledovat jediný cíl, a to zajistit fungování letecké společnosti nalezením strategického investora.
(68)
Z podání Maďarska vyšlo najevo, že opatření, která Maďarsko provedlo ve prospěch společnosti Malév, jsou odůvodněna aspekty veřejné politiky, a nejsou založena na úvahách týkajících se budoucí ziskovosti společnosti. Maďarsko několikrát zdůraznilo neúspěšnou privatizaci a význam společnosti Malév pro národní hospodářství. Bylo potvrzeno, že při provádění opatření vzal stát v úvahu „význam letecké společnosti pro vnitrostátní infrastrukturu, trh práce a zájmy dodavatelů“. Maďarské orgány rovněž zdůraznily, že žádný soukromý investor není ochoten leteckou společnost převzít v její současné podobě. Komise musí proto předpokládat, že by žádný soukromý investor v podobné situaci nejednal jako maďarská vláda při přijímání opatření. Komise rovněž připomíná, že v rozsudku ve věci Boch Soudní dvůr uvedl, že „kritériem je zejména to, zda by za podobných podmínek soukromý investor vycházel z předpokládaných možností rentability, přičemž by odhlédl od veškerých úvah sociálního charakteru nebo regionální politiky či politiky určitého odvětví a poskytl by tento vklad“ (23).
(69)
Vzhledem k dlouhodobě špatným finančním výsledkům společnosti Malév (viz tabulka č. 1 a body 103-104) a tvrzení maďarských orgánů, že letecká společnost byla přinejmenším od roku 2006 trvale v obtížích, by bylo možno návratnost přijatelnou pro soukromého investora očekávat pouze v případě, že by společnost prošla radikální restrukturalizací. Maďarsko ani společnost Malév však neprokázaly, že by základem kteréhokoli ze zkoumaných opatření byl takovýto plán restrukturalizace.
(70)
Na základě výše uvedených skutečností se Komise domnívá, že opatření č. 1 až 8 jako celek nesplňují zásadu investora v tržním hospodářství. Toto hodnocení dále potvrzuje individuální analýza každého opatření.
VII.3. Individuální posouzení opatření č. 1 až 8
VII.3.1 Opatření č. 1
(71)
Podle Maďarska má společnost MAVA jedinou funkci, tj. držet některá aktiva, která dříve vlastnila společnost Malév, a působit jako „kanál pro určité platby mezi společností Malév a MFB“. Společnost MAVA je zřízena pouze za tímto účelem.
(72)
Co se týče dluhu ve výši 76 milionů EUR, který byl převeden na společnost MAVA, tento dluh vyplývá z úvěrové smlouvy, jež byla mezi společností Malév a MFB uzavřena v roce 2003. Půjčka měla být splacena v jedné splátce na konci doby splatnosti a vztahovala se na ni státní záruka. Tato půjčka z roku 2003 byla uvedena na seznamu existujících opatření podpory ve smlouvě o přistoupení (24). V dohodě z roku 2007 však byla splatnost půjčky prodloužena do roku 2017. Od roku 2007 proto již opatření nelze považovat za existující opatření podpory. Prodloužení doby platnosti opatření podpory představuje podle čl. 4 odst. 2 písm. b) nařízení komise (ES) č. 794/2004 nový režim podpory (25).
(73)
Šetřením bylo prokázáno, že tato transakce (tj. prodloužení splatnosti dlužné částky, založení společnosti MAVA, převod dlužné částky na společnost MAVA, převod aktiv na společnost MAVA a dohody o zpětném pronájmu) měla za cíl pouze restrukturalizaci dluhu společnosti Malév. Maďarsko samo přiznalo, že společnost MAVA neměla být nikdy zisková. V důsledku této transakce byl dluh (spolu s aktivy) vyňat z rozvahy společnosti Malév.
(74)
Tvrzení Maďarska, že finanční závazky přijaté společnostmi Malév a AirBridge postačovaly k uhrazení nákladů společnosti MAVA, není přijatelné k prokázání toho, že transakce je v souladu s tržními podmínkami, jelikož by žádný soukromý účastník trhu neměl pobídku jednat stejně. Co se týče poskytnutých zajištění, tato zajištění měla společnosti MAVA umožnit splacení dluhu na konci doby splatnosti půjčky, tj. v roce 2017 (26). Žádný soukromý investor by nepřijal takovéto riziko, tj. převzetí aktiv, jejichž budoucí hodnota je nejistá, oproti určité platební povinnosti.
(75)
Ačkoliv maďarské orgány poskytly poměrně srozumitelná ocenění (27) letadla B767 (28) a potrubí pro přepravu leteckého petroleje (29), poskytnuté ocenění (metoda diskontovaných peněžních toků) týkající se značky Malév (56 milionů EUR) se jeví jako nepřímé a vysoce závislé na výkonnosti letecké společnosti, takže jeho výsledek nelze považovat za objektivní hodnotu značky Malév, zejména s přihlédnutím ke stavu a výkonnosti letecké společnosti. Vzhledem ke skutečnosti, že si stát byl vědom pravděpodobnosti toho, že společnost Malév nebude schopna plnit své povinnosti týkající se hrazení licenčních poplatků, měla by metoda diskontovaných peněžních toků vést k hodnotě blížící se nule. Na základě této zvláštní struktury smlouvy proto nelze hodnotu značky pokládat za dostatečné zajištění.
(76)
Smluvní strany si musely být vědomy toho, že společnost Malév jakožto podnik, který byl již od roku 2007 v obtížích, není reálně schopna uspokojivě plnit svou povinnost týkající se hrazení licenčních poplatků. Následkem této transakce nebylo možno „náklady“ společnosti MAVA (tj. hrazení úroků bance MFB) pokrýt platbami společnosti Malév v souvislosti s licenčními poplatky za ochrannou známku. Společnost MAVA nepodnikla žádné kroky k vymáhání neuhrazených plateb.
(77)
Co se týče záruky banky VEB ve výši 32 milionů EUR, tato záruka měla krýt nejen jistinu, nýbrž rovněž pravidelné platby úroků, které společnost MAVA prováděla ve prospěch MFB.
(78)
V tomto kontextu a vzhledem ke skutečnosti, že na společnost MAVA nebyla převedena odpovídající protihodnota, je nutno vynětí dlužné částky z rozvahy společnosti považovat za výhodu ve prospěch společnosti Malév.
VII.3.2. Opatření č. 2
(79)
Pokud jde o zálohovou platbu fondu MNV za (posléze neuskutečněný) prodej podniku Malév GH, podle znaleckého ocenění, které předložilo Maďarsko, čistá majetková hodnota podniku Malév GH v roce 2009 činila 1,6 miliardy HUF a jeho odhadovaná tržní hodnota 3,5 miliardy HUF. V lednu 2009 zaplatil fond MNV společnosti Malév jako zálohovou platbu částku ve výši 1,6 miliardy HUF. Tato platba byla zajištěna zástavou na letadlo typu CRJ, HA-LNA (odhadovaná tržní hodnota 1,8 miliardy HUF). V únoru 2009 byla předběžná kupní smlouva pozměněna a fond MNV vyplatil další částku ve výši 2,7 miliardy HUF (celkem 4,3 miliardy HUF) a u téhož letadla bylo zapsáno zástavní právo jako druhé v pořadí.
(80)
Ve svých připomínkách k rozhodnutí o zahájení řízení maďarské orgány připustily, že zálohová platba byla ve skutečnosti provedena s cílem zajistit likviditu společnosti Malév během fáze jednání o opětovném znárodnění.
(81)
Podle předběžné kupní smlouvy měla být tato částka neprodleně vrácena (do 2 pracovních dnů), pokud by se transakce neuskutečnila. Fond MNV však nepodnikl žádné kroky k vymáhání této dlužné částky poté, co v červenci 2009 od obchodu ustoupil. Při přeměně dluhu na vlastní kapitál v roce 2010 byly následně započteny pouze úroky (nikdy však nebyly uhrazeny). Společnost Malév měla proto tyto peněžní prostředky k dispozici bezplatně.
(82)
Komise se domnívá, že opatření poskytlo společnosti Malév výhodu, jestliže vrácení zálohové platby nebylo vymáháno poté, co tato platba v červenci 2009 nabyla splatnosti. Výhoda byla poskytnuta dokonce ještě dříve, a to v okamžiku, kdy byla předběžná kupní smlouva v únoru 2009 pozměněna a zálohová platba se zvýšila (nad odhadnutou tržní cenu společnosti), aniž by bylo poskytnuto dostatečné zajištění.
VII.3.3 Opatření č. 3
(83)
Co se týče opakovaných odkladů uhrazení daňových závazků a závazků v souvislosti s příspěvky na sociální zabezpečení ze strany daňového orgánu, Komise podotýká, že podle podání Maďarska je zřejmé, že v průběhu roku 2006-2007 požádala společnost Malév celkem dvanáctkrát o odklad uhrazení daňových závazků (v souvislosti s různými platbami). Daňový orgán odklad pokaždé povolil. Podle příslušných maďarských právních předpisů závisí povolení takovéhoto odkladu na volném uvážení a může být odmítnuto. Opatření je proto nutno považovat za selektivní (30).
(84)
Až do července 2008 společnost Malév účtovala a hradila zákonné úroky podle splátkového kalendáře. Ve svých rozhodnutích daňový orgán odklad zdůvodňoval složitou situací společnosti Malév a plánovanou restrukturalizací.
(85)
Od července 2008 však společnost Malév přestala daně a příspěvky na sociální zabezpečení a příslušné úroky (kromě jedné částečné platby v prosinci 2008) platit a daňový orgán nepřijal žádná opatření k vymáhání tohoto dluhu. Mimoto byl pro další platby stanoven nový splátkový kalendář poté, co společnost Malév nedodržela dohody o restrukturalizaci dluhu. Od dubna 2009 již nebyly daňové závazky a závazky týkající se příspěvků na sociální zabezpečení splatné od tohoto okamžiku (tj. nikoli již dříve neuhrazené platby) restrukturalizovány, aniž by úřad APEH přijal konkrétní opatření k vymáhání dlužných částek.
(86)
Komise zastává názor, že by žádný soukromý věřitel nejednal jako maďarský stát. Ve skutečnosti nebyla od července 2008 přijata žádná konkrétní opatření k vymáhání dluhu. Finanční situace společnosti byla navzdory určitému úsilí o restrukturalizaci i nadále velmi slabá (viz tabulka č. 1) a vyhlídka, že společnost bude opět zisková, byla jen velmi malá, či vůbec neexistovala. V podobné situaci by se soukromý věřitel snažil vymáhat plnění smlouvy. Poté, co společnost Malév nedodržela dohody o restrukturalizaci dluhu, by soukromý investor s další restrukturalizací nesouhlasil.
(87)
Nejpozději od července 2008 proto nevymáhání daňových závazků a závazků v souvislosti s příspěvky na sociální zabezpečení ze strany daňového orgánu a další restrukturalizace poskytly společnosti Malév výhodu.
VII.3.4 Opatření č. 4
(88)
Co se týče navýšení kapitálu v únoru 2010, jehož prostřednictvím stát opět znárodnil leteckou společnost, v níž od doby její privatizace neměl žádný podíl, nejnápadnější skutečností je to, že zatímco v roce 2007 byl 99,5 % podíl ve společnosti Malév prodán za cenu odpovídající přibližně 740 000 EUR, v roce 2010 stát za opětovné získání 94,6 % podílu ve společnosti (prostřednictvím navýšení kapitálu: to se uskutečnilo zčásti vložením nového kapitálu ve výši 20,7 miliardy HUF a zčásti kapitalizací pohledávky v souvislosti se zálohovou platbou za podnik Malév GH ve výši 4,7 miliardy HUF) fakticky zaplatil částku odpovídající 94 milionům EUR, tj. 127násobek původní kupní ceny. Toto chování státu není v souladu s tržními podmínkami, zejména s ohledem na skutečnost, že letecká společnost mezitím kumulovala ztráty, nadále vykazovala zápornou hodnotu majetku a neměla věrohodný plán restrukturalizace. Maďarské orgány ve skutečnosti samy přiznávají, že společnost byla v „trvalých obtížích“ a počátkem roku 2010 nebyl žádný soukromý investor ochoten společnost Malév koupit.
(89)
Zatímco navýšení kapitálu činilo 25,4 miliardy HUF (tj. částka, kterou maďarský stát zaplatil za opětovné získání 94,6 % podílu v letecké společnosti), v době přeměny vykazovala společnost Malév zápornou hodnotu majetku ve výši 41 miliard HUF (152 milionů EUR), nahromaděné ztráty ve výši 51 miliard HUF (189 milionů EUR) a celkový dluh ve výši 75 miliard HUF (278 milionů EUR) (31). Podle účetní závěrky za rok 2010 byly počátkem roku 2010 „finanční problémy společnosti vážné, dluh dosáhl dramatické výše, zdroje financování prakticky neexistovaly. […] Kvůli neexistenci strategického vlastníka nebylo dostupné obchodní financování.“ Letecká společnost byla ve skutečnosti ztrátová nejméně od roku 2003 bez reálné naděje na obnovení životaschopnosti, a ani soukromému vlastníkovi se nepodařilo situaci společnosti změnit. V tomto kontextu bylo zřejmé, že navýšení kapitálu nebude k obnovení životaschopnosti společnosti postačovat a že po opětovném znárodnění bude společnost Malév k pouhému setrvání na trhu potřebovat další kapitál a likviditu. Komise vyvozuje závěr, že za této situace poskytlo opětovné znárodnění společnosti Malév v únoru 2010 prostřednictvím navýšení kapitálu této společnosti výhodu.
(90)
Co se týče tvrzení Maďarska, že si stát znárodněním společnosti v porovnání s vymáháním svých pohledávek za společností Malév polepšil, Komise podotýká toto. Jak Maďarsko uznává, v případě úpadku by získalo zpět velmi malou část svých pohledávek vyjma pohledávky, na niž se vztahovala záruka banky VEB. (V době transakce byla hodnota majetku společnosti Malév ve skutečnosti záporná). Maďarský stát se naopak rozhodl udržet leteckou společnost na trhu přeměnou jejího dluhu a vložením nových peněžních prostředků ve výši 20,7 miliardy HUF (přibližně 77 milionů EUR). Žádný soukromý investor by v podobné situaci tuto další finanční zátěž nepřijal, zejména bez reálných vyhlídek na obnovení životaschopnosti společnosti.
(91)
Komise taktéž podotýká, že ve stejné době, kdy maďarský stát navýšil kapitál společnosti Malév, rovněž společnost AirBridge (nepřímo VEB) přeměnila svůj dluh ve výši 1,4 miliardy HUF na vlastní kapitál. Tato částka však představovala pouze 5 % nového kapitálu a stát mimoto přispěl kromě přeměněného dluhu rovněž značným objemem nového kapitálu. Vložení nových finančních prostředků ve skutečnosti představovalo 77 % navýšení kapitálu. Vzhledem k špatné finanční situaci společnosti Malév byla vyhlídka společnosti AirBridge na zpětné získání této částky velmi malá, či dokonce vůbec neexistovala. Jednání soukromého subjektu se v tomto případě proto podstatně liší od chování maďarského státu a nelze je použít k vyvození závěru, že se stát choval jako soukromý investor.
Tabulka č. 2
Navýšení kapitálu v roce 2010
Účastník navýšení kapitálu
Příspěvek v miliardách HUF
Druh příspěvku
Podíl příspěvku
MNV
20,7
Nový kapitál
77 %
MNV
4,7
Kapitalizace pohledávky
18 %
AirBridge/VEB
1,4
Kapitalizace pohledávky
5 %
CELKEM
26,8
100 %
(92)
Na základě výše uvedených skutečností vyvozuje Komise závěr, že za této situace poskytlo opětovné znárodnění společnosti Malév v únoru 2010 prostřednictvím navýšení kapitálu této společnosti výhodu.
VII.3.5 Opatření č. 5 až 8
(93)
Pokud jde o opatření po opětovném znárodnění, je zjevné, že akcionářské půjčky a navýšení kapitálu měly financovat stávající činnost společnosti Malév a zamezit její bezprostřední platební neschopnosti. Stát proto tato opatření provedl s týmž cílem: zachovat činnost společnosti Malév. Vzhledem ke své časové posloupnosti tato opatření mimoto spolu úzce souvisí, jelikož se uskutečnila ve velmi krátkých časových intervalech (tj. od května do září 2010). Komise je proto názoru, že podle rozsudku ve věci BP Chemicals nelze tyto akcionářské půjčky posuzovat podle zásady investora v tržním hospodářství, a zejména s použitím sdělení o referenčních sazbách (32), jelikož všechna tato opatření přímo souvisí s opatřením č. 4 a to, zda představují státní podporu, nelze tudíž posuzovat odděleně.
(94)
Z podání maďarských orgánů je zřejmé, že žádný soukromý investor nebyl ochoten společnost Malév financovat, jejími jedinými zdroji financování byly úvěry dodavatelů a likvidita, kterou jí poskytl stát. V době poskytnutí půjček nemohl stát vážně počítat s tím, že společnost Malév bude plnit své závazky týkající se hrazení úroků a že půjčku splatí. Mimoto je rovněž sporné, zda by soukromý věřitel převzal riziko spojené s poskytnutím půjčky, která měla být splacena jednorázově na konci doby splatnosti, společnosti v podobné situaci jako Malév (tj. v trvalých obtížích). Vzhledem k úvěrové historii společnosti vůči státu (např. nevrácení zálohové platby za podnik Malév GH, opakované odklady daní a jejich neplacení) nemohl stát ani žádný jiný investor reálně očekávat, že společnost Malév bude plnit své závazky.
(95)
Na druhou stranu by ani podle sdělení o referenčních sazbách stanovené úroky a dohodnutá zajištění nepostačovaly k vyloučení existence státní podpory. Stanovená úroková sazba činila 9,97 %, zatímco referenční sazba HUF v době udělení činila 5,97 %. Vzhledem k minulé výkonnosti společnosti Malév a její finanční situaci (společnost se neustále nacházela na pokraji úpadku) rozpětí ve výši pouze 400 základních bodů nad základní sazbou HUF nepostačuje. Pokud jde o zajištění půjček, tržní hodnota podniku Malév GH (3,5 miliardy HUF) v případě neplacení ze strany společnosti Malév je sporná, jelikož společnost Malév byla hlavním partnerem činnosti v oblasti pozemního odbavení: v roce 2009 vytvořila společnost Malév 63 % příjmů. Přinejmenším v krátkodobém horizontu proto jeho hospodářská výkonnost závisela na existenci společnosti Malév a jeho tržní hodnota by se podstatně snížila, pokud by společnost Malév vyhlásila úpadek.
(96)
Jelikož neexistoval věrohodný plán restrukturalizace, bylo od počátku zřejmé, že půjčky ani navýšení kapitálu nepovedou ke změně situace společnosti s nulovou tržní hodnotou, která byla i nadále v kritickém stavu. Tato opatření se proto prakticky rovnala přímému grantu, jelikož stát neměl žádnou vyhlídku, že získá „investované“ finanční prostředky zpět.
(97)
Komise se proto domnívá, že opatření č. 5 až 8 poskytla společnosti Malév výhodu.
VII.4. Závěr ohledně existence státní podpory
(98)
Podle výše uvedeného posouzení poskytují všechna dotyčná opatření (opatření č. 1 až 8) společnosti Malév výhodu. Tato výhoda byla udělena ze státních prostředků.
(99)
Společnost Malév je mimoto leteckou společností a jako taková se považuje za podnik. Soutěží s ostatními leteckými společnostmi, které podobnou výhodu nemají. Opatření proto narušují hospodářskou soutěž. Společnost mimoto působí v odvětví (letectví), v němž rozhodně existuje obchod mezi členskými státy; je proto splněno rovněž kritérium týkající se ovlivnění obchodu v rámci Unie.
(100)
Opatření jsou specifická a selektivní, jelikož zvýhodňují pouze jeden podnik (tj. společnost Malév).
(101)
Na základě výše uvedených tvrzení vyvozuje Komise závěr, že opatření č. 1 až 8 splňují kritéria obsažená v čl. 107 odst. 1 SFEU. Za této situace musí být tato opatření považována za státní podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 SFEU.
VII.5. Slučitelnost podpory s vnitřním trhem
(102)
Ustanovení čl. 107 odst. 2 a 3 stanoví výjimky z obecného pravidla, že státní podpory nejsou slučitelné s vnitřním trhem, jak je uvedeno v čl. 107 odst. 1.
(103)
Komise zastává názor, že společnost Malév měla trvalé obtíže přinejmenším od roku 2006. Nejméně od roku 2003 byla ztrátová (viz tabulka č. 1) a již v roce 2006 byla hodnota jejího majetku záporná (obr. 1). Maďarské orgány mimoto potvrdily trvalé obtíže letecké společnosti a skutečnost, že od druhého pololetí roku 2006 splňovala podmínky pro kolektivní úpadkové řízení, je tudíž splněn bod 10 písm. c) pokynů pro podporu na záchranu a restrukturalizaci. Jediným základem pro slučitelnost jsou proto pokyny pro podporu na záchranu a restrukturalizaci.
(104)
Co se týče způsobilosti a podmínky „jednou, a dost“, Komise podotýká, že opatření, která jsou předmětem šetření, netvoří „nepřetržitou restrukturalizaci“. Letecká společnost změnila v příslušném období (tj. 2007-2010) dvakrát vlastníka, jelikož byla zprivatizována a poté opět znárodněna. Společnost byla průběžně „restrukturalizována“, avšak bez vnitřně provázaného plánu. Po privatizaci byly zahájeny určité iniciativy k snížení nákladů (propuštění zaměstnanců a zrušení tras), jednotkové náklady se však nesnížily dostatečně. Podle maďarských orgánů byla v roce 2009 vypracována nová „strategická orientace“, která byla v rámci opětovného znárodnění poradenskou společností Roland Berger revidována. Dotyčná opatření proto představují různá restrukturalizační opatření, která v zásadě porušují zásadu „jednou, a dost“.
(105)
Komise podotýká, že i kdyby byla společnost Malév způsobilá pro podporu podle pokynů pro podporu na záchranu a restrukturalizaci (tj. byla by splněna podmínka „jednou, a dost“, což není), nebyly by splněny požadavky týkající se slučitelné podpory na záchranu a restrukturalizaci, a to z níže objasněných důvodů.
(106)
Co se týče podpory na záchranu, nejsou splněna písm. a)-e) v bodě 25 pokynů pro podporu na záchranu a restrukturalizaci. Dotyčná opatření zejména nejsou omezena na nezbytné minimum, není prokázáno, že jsou opodstatněna závažnými sociálními problémy a že nemají příliš nepříznivý dopad na ostatní členské státy. Kromě opatření č. 5 a 8 jich mimoto většina nebyla provedena ve formě půjček nebo záruk.
(107)
Co se týče podpory na restrukturalizaci, není splněna žádná z podmínek slučitelnosti podle pokynů pro podporu na záchranu a restrukturalizaci.
(108)
Pokud jde konkrétně o body 34 a 35 pokynů pro podporu na záchranu a restrukturalizaci, „obnovení dlouhodobé životaschopnosti“, maďarské orgány neprokázaly vyhlídky letecké společnosti na obnovení životaschopnosti ani nepředložily plán restrukturalizace, který by vyhovoval požadavkům stanoveným v bodech 36 a 37 pokynů pro podporu na záchranu a restrukturalizaci.
(109)
S ohledem na požadavek týkající se „zamezení přílišnému narušení hospodářské soutěže“ (body 38 až 42 pokynů pro podporu na záchranu a restrukturalizaci) Komise podotýká, že nebyla provedena žádná kompenzační opatření.
(110)
Pokud jde o podmínku týkající se „podpory omezené na minimum“ (body 43 až 45 pokynů pro podporu na záchranu a restrukturalizaci), neexistuje žádný vlastní příspěvek.
(111)
Vzhledem k výše uvedeným skutečnostem nejsou opatření č. 1 až 8, která byla od roku 2007 provedena ve prospěch společnosti Malév, slučitelná s pokyny pro podporu na záchranu a restrukturalizaci. Jelikož opatření byla provedena ve prospěch podniku v obtížích, není použitelný žádný jiný základ pro slučitelnost. Opatření proto nejsou slučitelná s vnitřním trhem.
VIII. NAVRÁCENÍ PODPORY
VIII.1. Obecně
(112)
Podle SFEU a ustálené judikatury Soudního dvora může Komise rozhodnout, že dotyčný členský stát musí podporu zrušit nebo změnit (33), je-li zjištěno, že tato podpora není slučitelná s vnitřním trhem. Podle ustálené judikatury Soudního dvora má povinnost členského státu zrušit podporu, kterou Komise považuje za neslučitelnou s vnitřním trhem, za cíl obnovit situaci, která existovala před poskytnutím podpory (34). Soudní dvůr v tomto ohledu stanovil, že tohoto cíle je dosaženo, jakmile příjemce vrátí protiprávní podporu, čímž ztrácí výhodu, kterou měl na trhu ve vztahu ke svým soutěžitelům, a obnoví se stav, který předcházel poskytnutí podpory (35).
(113)
Na základě uvedené judikatury článek 14 nařízení rady (ES) č. 659/1999 (36) stanoví, že „je-li v případech protiprávní podpory přijato záporné rozhodnutí, Komise rozhodne, že dotyčný členský stát učiní všechna nezbytná opatření, aby příjemce podporu navrátil“.
(114)
Vzhledem ke skutečnosti, že dotyčná opatření představují protiprávní podporu, která není slučitelná s vnitřním trhem, je nutno podporu získat zpět, aby se obnovila situace, která na trhu existovala před poskytnutím podpory. Podporu je proto nutno navrátit od okamžiku, kdy příjemce získal výhodu, tj. od okamžiku, kdy byla příjemci podpora poskytnuta, a do dne jejího skutečného navrácení je nutno započítat příslušné úroky.
VIII.2. Prvek podpory v jednotlivých opatřeních
VIII.2.1 Opatření č. 1
(115)
Komise uznává, že „Malév“ má jako značka maďarského národního leteckého dopravce, který působí desítky let, na trhu letecké dopravy určitou hodnotu. Komise na druhou stranu zastává názor, že na základě zvláštní struktury smlouvy nelze hodnotu značky, jak ji uplatňovaly maďarské orgány, uznat. Objektivní hodnota by měla být založena na nezávislém ocenění s přihlédnutím rovněž k celkové finanční situaci společnosti Malév.
(116)
Na základě výše uvedených skutečností je proto prvek podpory v opatření č. 1 vypočítán na 56 milionů EUR, tj. 76 milionů EUR po odečtení hodnoty potrubí pro přepravu leteckého petroleje (ve výši 20 milionů EUR) a objektivní hodnoty značky Malév (37). Přesnou výši prvku podpory musí vypočítat Maďarsko. Pokud Maďarsko nepředloží přesvědčivé důkazy ohledně objektivní hodnoty značky v době uzavření transakce týkající se převodu značky na společnost MAVA, bude se za prvek podpory považovat celá částka ve výši 56 milionů EUR.
VIII.2.2 Opatření č. 2
(117)
Jak bylo objasněno výše, Komise je toho názoru, že opatření poskytlo společnosti Malév výhodu, jestliže vrácení zálohové platby nebylo vymáháno poté, co tato platba nabyla splatnosti. Výhoda byla poskytnuta dokonce ještě dříve, přinejmenším v okamžiku, kdy byla předběžná kupní smlouva v únoru 2009 pozměněna a zálohová platba se zvýšila (nad odhadovanou tržní cenu společnosti).
(118)
Komise vyvozuje závěr, že soukromý hospodářský subjekt by tyto peněžní prostředky neposkytl. Žádný soukromý tržní subjekt by nesouhlasil s poskytnutím těchto finančních prostředků společnosti Malév, zejména bezplatně, a s nepodniknutím žádných kroků k jejich zpětnému získání. Ve svých připomínkách k rozhodnutí o zahájení řízení maďarské orgány samy uznávají, že zálohová platba měla zajistit přežití společnosti Malév (viz bod 80). Prvek podpory proto představuje celá výše peněžních prostředků po dobu, kdy je měl příjemce k dispozici: mezi únorem 2009 a červencem 2009 to činí 0,8 miliardy HUF (rozdíl mezi tržní hodnotou podniku Malév GH a „přeplatkem“) a mezi červencem 2009 a únorem 2010 pak 4,3 miliardy HUF (celá výše zálohové platby). Při navrácení podpory je třeba vzít v úvahu skutečnost, že dotyčná částka byla v únoru 2010 přeměněna na vlastní kapitál (viz opatření č. 4).
VIII.2.3. Opatření č. 3
(119)
Co se týče odkladu a nevymáhání daní a příspěvků na sociální zabezpečení, Komise se domnívá, že státní podporu představovala celá nezaplacená částka, kterou společnost Malév úřadu APEH dlužila od července 2008 do března 2010. Státní podporu představuje rovněž celá restrukturalizovaná částka po tomto datu (červenec 2008). Ve skutečnosti nic nenasvědčuje tomu, že by soukromý věřitel tyto odklady a restrukturalizace povolil. Při navrácení podpory je nutno vzít v úvahu skutečnost, že v březnu 2010 byly splatné částky uhrazeny.
VIII.2.4 Opatření č. 4
(120)
Pokud jde o navýšení kapitálu, Komise má za to, že vzhledem k finanční situaci společnosti Malév, zjevné potřebě další podpory po navýšení kapitálu a neexistenci reálné vyhlídky na zpětné získání „investovaných“ finančních prostředků by žádný soukromý investor tyto finanční prostředky společnosti Malév neposkytl. Prvek podpory představuje vložený kapitál ve výši 25,4 miliardy HUF a kapitalizace pohledávky ve výši 4,7 miliardy HUF v souvislosti se zálohovou platbou za podnik Malév GH.
VIII.2.5 Opatření č. 5
(121)
Co se týče půjček v celkové výši 9,2 miliardy HUF, Komise se domnívá, že vzhledem k údajům o minulých dluzích a situaci letecké společnosti v době poskytnutí těchto půjček neměl stát jakýkoli důvod očekávat jejich splacení, a v době poskytnutí půjčky bylo dokonce nejisté, zda bude společnost Malév schopna platit úroky. Naběhlé úroky nebyly ve skutečnosti uhrazeny, nýbrž byly následně přeměněny na vlastní kapitál.
(122)
Komise proto usuzuje, že půjčku lze přirovnat přímému grantu, a prvek podpory tudíž představuje celá půjčka ve výši 9,2 miliardy HUF po dobu, kdy ji měl příjemce k dispozici, tj. od okamžiku převedení tranší (květen, červen a červenec 2010) do přeměny půjček na vlastní kapitál (září 2010). Do prvku podpory je nutno započítat dlužné a nezaplacené úroky. Při navrácení podpory je třeba vzít v úvahu skutečnost, že dotyčná částka byla v září 2010 přeměněna na vlastní kapitál (viz opatření č. 6).
VIII.2.6 Opatření č. 6
(123)
Z důvodů uvedených v bodě 120 se Komise domnívá, že celou částku dluhu přeměněného na vlastní kapitál lze považovat za přímý grant, a tudíž celá částka ve výši 9,4 miliardy HUF představuje od září 2010 prvek podpory.
VIII.2.7 Opatření č. 7
(124)
Z důvodů objasněných v bodě 120 má Komise za to, že prvek podpory představuje kapitál ve výši 5,3 miliardy HUF, který byl do společnosti vložen od září 2010.
VIII.2.8. Opatření č. 8
(125)
Z důvodů objasněných v bodě 120 se Komise domnívá, že celou částku půjčky lze přirovnat k přímému grantu, a tudíž celá částka ve výši 5,7 miliardy HUF představuje od září 2010 prvek podpory.
IX. ZÁVĚR
(126)
Na základě výše uvedených skutečností vyvozuje Komise závěr, že opatření č. 1 až 8, která Maďarsko provedlo ve prospěch společnosti Malév, představují státní podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 SFEU.
(127)
Komise mimoto dospěla k závěru, že opatření č. 1 až 8 nejsou slučitelná s vnitřním trhem.
(128)
Tuto neslučitelnou podporu je nutno získat od společnosti Malév zpět, jak je uvedeno v oddíle VIII.2, aby se obnovila situace, která na trhu existovala před poskytnutím podpory. Přesnou celkovou částku, která má být navrácena, s připočtením úroků z podpory musí vypočítat maďarské orgány,
PŘIJALA TOTO ROZHODNUTÍ:
Článek 1
Níže uvedená opatření, která Maďarsko provedlo ve prospěch společnosti Malév Hungarian Airlines Zrt., představují státní podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 SFEU:
a)
opatření č. 1: převzetí půjčky z roku 2003, kterou společnosti Malév poskytla MFB, rozvojová banka zcela ve vlastnictví státu, společností MAVA ve vlastnictví státu dne 31. prosince 2007;
b)
opatření č. 2: poskytnutí peněžních prostředků ve výši 4,3 miliardy HUF na dobu jednoho roku v souvislosti s plánovanou (následně však neuskutečněnou) koupí dceřiného podniku společnosti Malév, který působí v oblasti pozemního odbavení, fondem MNV;
c)
opatření č. 3: veškeré nezaplacené částky dlužné na daních a příspěvcích na sociální zabezpečení od července 2008 do března 2010 a odložení několika plateb daní a příspěvků na sociální zabezpečení od července 2008;
d)
opatření č. 4: navýšení kapitálu o 25,4 miliardy HUF fondem MNV v únoru 2010 (uskutečněné zčásti vložením nového kapitálu ve výši 20,7 miliardy HUF a zčásti prostřednictvím kapitalizace pohledávky v souvislosti se zálohovou platbou za podnik Malév GH ve výši 4,7 miliardy HUF);
e)
opatření č. 5: tři akcionářské půjčky v celkové výši 9,2 miliardy EUR, poskytnuté společnosti Malév fondem MNV mezi květnem a srpnem 2010 s připočtením splatných, avšak neuhrazených úroků;
f)
opatření č. 6: přeměna akcionářských půjček (společně s úroky z těchto půjček) uvedených v čl. 1 písm. e) ve výši 9,4 miliardy HUF z pohledávky na vlastní kapitál v září 2010;
g)
opatření č. 7: další navýšení kapitálu ve výši 5,3 miliardy HUF v září 2010;
h)
opatření č. 8: další akcionářská půjčka ve výši 5,7 miliardy HUF poskytnutá v září 2010 s připočtením splatných, avšak neuhrazených úroků.
Článek 2
Opatření státní podpory uvedená v článku 1, která Maďarsko provedlo protiprávně ve prospěch společnosti Malév Hungarian Airlines Zrt. v rozporu s čl. 108 odst. 3 SFEU, nejsou slučitelná s vnitřním trhem.
Článek 3
1. Maďarsko získá od příjemce zpět podporu uvedenou v článku 1.
2. Částky, které mají být navráceny, jsou úročeny ode dne, kdy byly pro příjemce uvolněny, do dne jejich skutečného navrácení.
3. Úroky se vypočtou jako složený úrok podle kapitoly V nařízení Komise (ES) č. 794/2004.
Článek 4
1. Navrácení podpory uvedené v článku 1 se provede s okamžitým účinkem.
2. Maďarsko zajistí, aby toto rozhodnutí bylo provedeno do čtyř měsíců ode dne oznámení tohoto rozhodnutí.
Článek 5
1. Do dvou měsíců od oznámení tohoto rozhodnutí poskytne Maďarsko Komisi tyto informace:
a)
celkovou částku (jistinu a úroky), kterou má příjemce navrátit;
b)
podrobný popis opatření již přijatých a plánovaných k dosažení souladu s tímto rozhodnutím;
c)
doklady prokazující, že příjemci bylo nařízeno podporu vrátit.
2. Maďarsko Komisi průběžně informuje o pokroku při provádění vnitrostátních opatření přijatých k provedení tohoto rozhodnutí, dokud nebude podpora uvedená v čl. 2 odst. 3 spolu s úroky navrácena. Na žádost Komise předloží Maďarsko okamžitě informace o již přijatých a plánovaných opatřeních k dosažení souladu s tímto rozhodnutím. Poskytne rovněž podrobné informace o částkách podpory a úrocích z podpory, které již příjemce vrátil.
Článek 6
Toto rozhodnutí je určeno Maďarsku.
V Bruselu dne 9. ledna 2012.