ΚΑΝΟΝΙΣΜΌΣ (ΕΕ) αριθ. 1259/2010 ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΊΟΥ
της 20ής Δεκεμβρίου 2010
για τη θέσπιση ενισχυμένης συνεργασίας στον τομέα του δικαίου που είναι εφαρμοστέο στο διαζύγιο και τον δικαστικό χωρισμό
ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ,
Έχοντας υπόψη τη συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και ιδίως το άρθρο 81 παράγραφος 3,
Έχοντας υπόψη την απόφαση 2010/405/ΕΕ του Συμβουλίου, της 12ης Ιουλίου 2010, για την έγκριση ενισχυμένης συνεργασίας στον τομέα του δικαίου που είναι εφαρμοστέο στο διαζύγιο και τον δικαστικό χωρισμό (1),
Έχοντας υπόψη την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής,
Έχοντας υπόψη κατόπιν διαβίβασης του σχεδίου νομοθετικής πράξης στα εθνικά κοινοβούλια,
Έχοντας υπόψη τη γνώμη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου,
Έχοντας υπόψη τη γνώμη της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής,
Έχοντας υπόψη αποφασίζοντας σύμφωνα με ειδική νομοθετική διαδικασία,
Εκτιμώντας τα ακόλουθα:
(1)
Η Ένωση έθεσε ως στόχο να διατηρήσει και να αναπτύξει έναν χώρο ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης μέσα στον οποίο να κατοχυρώνεται η ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων. Για τη σταδιακή εγκαθίδρυση ενός τέτοιου χώρου, η Ένωση πρέπει να θεσπίσει μέτρα στον τομέα της δικαστικής συνεργασίας σε αστικές υποθέσεις με διασυνοριακές επιπτώσεις, ιδίως όποτε είναι αναγκαίο για την ομαλή λειτουργία της εσωτερικής αγοράς.
(2)
Σύμφωνα με το άρθρο 81 της συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, μεταξύ των εν λόγω μέτρων περιλαμβάνονται ιδίως μέτρα που αποσκοπούν στην εξασφάλιση της συμβατότητας των κανόνων που ισχύουν στα κράτη μέλη όσον αφορά τη σύγκρουση κανόνων δικαίου.
(3)
Η Επιτροπή εξέδωσε, στις 14 Μαρτίου 2005, πράσινη βίβλο σχετικά με το εφαρμοστέο δίκαιο και τη διεθνή δικαιοδοσία σε υποθέσεις διαζυγίου. Αυτή η πράσινη βίβλος έδωσε λαβή για να δρομολογηθεί ευρεία δημόσια διαβούλευση για τις πιθανές λύσεις των προβλημάτων που ενδέχεται να ανακύψουν υπό τις παρούσες συνθήκες.
(4)
Η Επιτροπή πρότεινε, στις 17 Ιουλίου 2006, κανονισμό για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 2201/2003 του Συμβουλίου (2) όσον αφορά τη διεθνή δικαιοδοσία και για τη θέσπιση κανόνων σχετικά με το εφαρμοστέο δίκαιο σε γαμικές διαφορές.
(5)
Το Συμβούλιο, κατά τη σύνοδό του στο Λουξεμβούργο στις 5 και 6 Ιουνίου 2008, διαπίστωσε, αφενός, έλλειψη ομοφωνίας επί της συγκεκριμένης πρότασης και, αφετέρου, την ύπαρξη ανυπέρβλητων δυσχερειών οι οποίες καθιστούν αδύνατη την επίτευξη ομοφωνίας, τόσο επί του παρόντος όσο και στο εγγύς μέλλον. Το Συμβούλιο κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι στόχοι της πρότασης δεν ήταν δυνατό να επιτευχθούν μέσα σε εύλογο χρονικό διάστημα με την εφαρμογή των συναφών διατάξεων των συνθηκών.
(6)
Το Βέλγιο, η Βουλγαρία, η Γερμανία, η Ελλάδα, η Ισπανία, η Γαλλία, η Ιταλία, η Λεττονία το Λουξεμβούργο, η Ουγγαρία, η Μάλτα, η Αυστρία, η Πορτογαλία, η Ρουμανία και η Σλοβενία απηύθυναν εν συνεχεία αίτημα στην Επιτροπή, δηλώνοντας ότι είχαν την πρόθεση να καθιερώσουν μεταξύ τους ενισχυμένη συνεργασία στον τομέα του εφαρμοστέου δικαίου σε γαμικές διαφορές. Στις 3 Μαρτίου 2010, η Ελλάδα απέσυρε το αίτημά της.
(7)
Το Συμβούλιο εξέδωσε στις 12 Ιουλίου 2010 την απόφαση 2010/405/ΕΕ για την έγκριση ενισχυμένης συνεργασίας στον τομέα του δικαίου που είναι εφαρμοστέο στο διαζύγιο και τον δικαστικό χωρισμό.
(8)
Σύμφωνα με το άρθρο 328 παράγραφος 1 της συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, κατά την καθιέρωσή τους, οι ενισχυμένες συνεργασίες είναι ανοιχτές σε όλα τα κράτη μέλη, με την επιφύλαξη της τήρησης των ενδεχόμενων προϋποθέσεων συμμετοχής που ορίζει η απόφαση εξουσιοδότησης. Παραμένουν επίσης ανοικτές ανά πάσα στιγμή, με την επιφύλαξη της τήρησης, επιπλέον των εν λόγω προϋποθέσεων, των πράξεων που έχουν ήδη θεσπιστεί στο πλαίσιο αυτό. Η Επιτροπή και τα κράτη μέλη που συμμετέχουν στην ενισχυμένη συνεργασία εξασφαλίζουν την προώθηση της συνεργασίας όσο το δυνατόν περισσότερων κρατών μελών. Ο παρών κανονισμός θα πρέπει να είναι δεσμευτικός ως προς όλα τα μέρη του και να ισχύει άμεσα μόνον στα συμμετέχοντα κράτη μέλη σύμφωνα με τις συνθήκες.
(9)
Ο παρών κανονισμός αναμένεται να οδηγήσει στη δημιουργία σαφούς και πλήρους νομικού πλαισίου για το δίκαιο που είναι εφαρμοστέο στο διαζύγιο και τον δικαστικό χωρισμό στα συμμετέχοντα κράτη μέλη, να διασφαλίσει στους πολίτες ενδεδειγμένες λύσεις από άποψη ασφάλειας δικαίου, προβλεψιμότητας, ευελιξίας, καθώς επίσης να αποτρέπει τις περιπτώσεις κατά τις οποίες ο ένας εκ των συζύγων υποβάλλει αίτηση διαζυγίου πριν από τον άλλον προκειμένου να εξασφαλίσει ότι η διαδικασία θα υπαχθεί σε συγκεκριμένο δίκαιο το οποίο θεωρεί ότι εξυπηρετεί καλύτερα τα δικά του συμφέροντα.
(10)
Το καθ’ ύλην πεδίο εφαρμογής και το διατακτικό του παρόντος κανονισμού θα πρέπει να συνάδουν με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 2201/2003. Ωστόσο, ο κανονισμός δεν θα πρέπει να εφαρμόζεται στην ακύρωση του γάμου.
Ο παρών κανονισμός θα πρέπει να εφαρμόζεται μόνον στη λύση ή την αποδυνάμωση των δεσμών του γάμου. Το δίκαιο που ορίζεται από τους κανόνες περί συγκρούσεως δικαίων του παρόντος κανονισμού θα πρέπει να εφαρμόζεται στους λόγους διαζυγίου και δικαστικού χωρισμού.
Προκαταρκτικά θέματα όπως η δικαιοπρακτική ικανότητα και το κύρος του γάμου, και ζητήματα όπως οι συνέπειες του διαζυγίου ή του δικαστικού χωρισμού στην περιουσία, το όνομα, τη γονική μέριμνα, τις υποχρεώσεις διατροφής ή άλλα ενδεχόμενα συναφή μέτρα θα πρέπει να καθορίζονται από τους κανόνες περί σύγκρουσης δικαίων που ισχύουν στο ενδιαφερόμενο συμμετέχον κράτος μέλος.
(11)
Προκειμένου να οριοθετηθεί επακριβώς το εδαφικό πεδίο εφαρμογής του παρόντος κανονισμού, θα πρέπει να προσδιορισθούν τα κράτη μέλη τα οποία συμμετέχουν στην ενισχυμένη συνεργασία.
(12)
Ο παρών κανονισμός θα πρέπει να έχει οικουμενικό χαρακτήρα, υπό την έννοια ότι θα πρέπει να είναι δυνατό οι ενιαίοι του κανόνες σύγκρουσης δικαίων να προσδιορίζουν το δίκαιο ενός συμμετέχοντος κράτους μέλους, το δίκαιο ενός μη συμμετέχοντος κράτους μέλους ή το δίκαιο ενός κράτους μη μέλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
(13)
Ο παρών κανονισμός θα πρέπει να εφαρμόζεται ανεξαρτήτως του είδους του επιληφθέντος δικαστηρίου. Όποτε συντρέχει λόγος, ένα δικαστήριο θα πρέπει να λογίζεται ως επιληφθέν σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 2201/2003.
(14)
Για να παρέχεται στους συζύγους η ελευθερία επιλογής εφαρμοστέου δικαίου με το οποίο διατηρούν στενούς δεσμούς, ή, ελλείψει επιλογής, για να εξασφαλίζεται η εφαρμογή τέτοιου δικαίου στο διαζύγιο ή δικαστικό χωρισμό των συζύγων, το δίκαιο αυτό θα πρέπει να εφαρμόζεται ακόμη και αν δεν είναι το δίκαιο συμμετέχοντος κράτους μέλους. Οσάκις προσδιορίζεται ως εφαρμοστέο το δίκαιο άλλου κράτους μέλους, το δίκτυο που δημιουργήθηκε με την απόφαση 2001/470/ΕΚ του Συμβουλίου, της 28ης Μαΐου 2001, σχετικά με τη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού δικαστικού δικτύου για αστικές και εμπορικές υποθέσεις (3), θα μπορούσε να χρησιμεύει για την ενημέρωση των δικαστηρίων σχετικά με το περιεχόμενο του αλλοδαπού δικαίου.
(15)
Η αύξηση της κινητικότητας των πολιτών προϋποθέτει, αφενός, περισσότερη ευελιξία και, αφετέρου, μεγαλύτερη ασφάλεια δικαίου. Προς επίτευξη του ανωτέρω στόχου, ο παρών κανονισμός θα πρέπει να ενισχύει την ελεύθερη βούληση των μερών σε θέματα διαζυγίου και δικαστικού χωρισμού, παρέχοντάς τους μέχρι ενός σημείου την ευχέρεια να επιλέξουν το δίκαιο που θα εφαρμοσθεί στο διαζύγιο ή τον δικαστικό χωρισμό τους.
(16)
Οι σύζυγοι θα πρέπει να μπορούν να επιλέξουν το δίκαιο μιας χώρας με την οποία διατηρούν ιδιαίτερους δεσμούς ή το δίκαιο του δικάζοντος δικαστηρίου ως εφαρμοστέο δίκαιο στη διαδικασία διαζυγίου ή δικαστικού χωρισμού. Το δίκαιο που επιλέγουν οι σύζυγοι πρέπει να συνάδει με τα θεμελιώδη δικαιώματα που αναγνωρίζονται από τις συνθήκες και στον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
(17)
Προτού προσδιοριστεί το εφαρμοστέο δίκαιο, είναι σημαντικό να έχουν οι σύζυγοι πρόσβαση σε επικαιροποιημένες πληροφορίες σχετικά με τις ουσιώδεις πτυχές του εκάστοτε εθνικού δικαίου και του δικαίου της Ένωσης και σχετικά με τις διαδικασίες που ισχύουν στον τομέα του διαζυγίου και του δικαστικού χωρισμού. Για να διασφαλίζεται η πρόσβαση αυτή σε κατάλληλες και υψηλής ποιοτικής στάθμης πληροφορίες, η Επιτροπή επικαιροποιεί τις πληροφορίες ανά τακτικά χρονικά διαστήματα στο δημόσιο σύστημα ενημέρωσης μέσω του Διαδικτύου το οποίο δημιουργήθηκε με την απόφαση 2001/470/ΕΚ.
(18)
Η συνειδητή επιλογή αμφοτέρων των συζύγων αποτελεί βασική αρχή του παρόντος κανονισμού. Έκαστος σύζυγος θα πρέπει να γνωρίζει επακριβώς τις νομικές και κοινωνικές συνέπειες της επιλογής του εφαρμοστέου δικαίου. Η δυνατότητα επιλογής του εφαρμοστέου δικαίου με κοινή συμφωνία δεν θα πρέπει να θίγει τα δικαιώματα και την ίση μεταχείριση των δύο συζύγων. Προς τον σκοπό αυτό, οι εθνικοί δικαστές στα συμμετέχοντα κράτη μέλη θα πρέπει να έχουν επίγνωση της σημασίας μιας συνειδητής επιλογής των δυο συζύγων ως προς τις νομικές συνέπειες της συναπτόμενης συμφωνίας με αντικείμενο την επιλογή δικαίου.
(19)
Θα πρέπει να θεσπισθούν κανόνες περί ουσιαστικού και τυπικού κύρους κατά τρόπον ώστε να διευκολύνεται η συνειδητή επιλογή των συζύγων, και να γίνεται σεβαστή η συγκατάθεσή τους, για να κατοχυρωθεί η ασφάλεια δικαίου και η καλύτερη πρόσβαση στη δικαιοσύνη. Όσον αφορά το κύρος, θα πρέπει να θεσπισθούν ορισμένες διασφαλίσεις για να είναι βέβαιο ότι οι σύζυγοι έχουν επίγνωση των συνεπειών της επιλογής τους. Η συμφωνία για την επιλογή του εφαρμοστέου δικαίου θα πρέπει οπωσδήποτε να είναι έγγραφη και να φέρει ημερομηνία και υπογραφή αμφοτέρων των συζύγων. Εντούτοις, αν το δίκαιο του συμμετέχοντος κράτους μέλους στο οποίο οι δύο σύζυγοι έχουν τη συνήθη διαμονή τους κατά τον χρόνο σύναψης της συμφωνίας προβλέπει πρόσθετους τυπικούς κανόνες, αυτοί θα πρέπει να τηρούνται. Επί παραδείγματι, τέτοιοι πρόσθετοι τυπικοί κανόνες είναι δυνατό να ισχύουν σε συμμετέχον κράτος μέλος στο οποίο η συμφωνία ενσωματώνεται σε γαμήλιο συμβόλαιο. Αν κατά τον χρόνο σύναψης τη συμφωνίας οι σύζυγοι έχουν τη συνήθη διαμονή τους σε διαφορετικά συμμετέχοντα κράτη που προβλέπουν διαφορετικούς τυπικούς κανόνες, είναι αρκετό να τηρηθούν οι τυπικοί κανόνες του ενός από αυτά τα κράτη. Αν κατά τον χρόνο σύναψης της συμφωνίας μόνον ο ένας των συζύγων έχει τη συνήθη διαμονή του σε συμμετέχον κράτος μέλος που προβλέπει πρόσθετους τυπικούς κανόνες, αυτοί οι κανόνες θα πρέπει να τηρηθούν.
(20)
Μια συμφωνία με αντικείμενο τον προσδιορισμό του εφαρμοστέου δικαίου θα πρέπει να μπορεί να συναφθεί και να τροποποιηθεί το αργότερο κατά τον χρόνο υποβολής αγωγής στο δικαστήριο ή ακόμη και κατά τη διεξαγωγή της διαδικασίας, εφόσον τούτο προβλέπεται από το δίκαιο του δικάζοντος δικαστηρίου. Σε αυτή την περίπτωση, θα πρέπει να αρκεί ο προσδιορισμός αυτός να καταχωρίζεται στα πρακτικά του δικαστηρίου σύμφωνα με το δίκαιο του δικάζοντος δικαστηρίου.
(21)
Ελλείψει επιλογής εφαρμοστέου δικαίου, και προκειμένου να κατοχυρώνονται η ασφάλεια δικαίου και η προβλεψιμότητα και να αποτρέπονται οι περιπτώσεις κατά τις οποίες ο ένας εκ των συζύγων υποβάλλει αίτηση διαζυγίου πριν από τον άλλον ώστε να εξασφαλίσει ότι η διαδικασία θα υπαχθεί σε συγκεκριμένο δίκαιο το οποίο θεωρεί ότι εξυπηρετεί καλύτερα τα δικά του συμφέροντα, ο παρών κανονισμός θα πρέπει να θεσπίζει εναρμονισμένους κανόνες σύγκρουσης δικαίων σε συνάρτηση με μια κλίμακα διαδοχικών κριτηρίων σύνδεσης, τα οποία στηρίζονται στην ύπαρξη στενού δεσμού μεταξύ των συζύγων και του οικείου δικαίου. Τα εν λόγω συνδετικά κριτήρια θα πρέπει να επιλέγονται κατά τρόπον ώστε να εξασφαλίζεται ότι η διαδικασία του διαζυγίου ή του δικαστικού χωρισμού διέπεται από ένα δίκαιο με το οποίο οι σύζυγοι εμφανίζουν στενούς δεσμούς.
(22)
Όταν ο παρών κανονισμός αναφέρεται στην ιθαγένεια ως συνδετικό κριτήριο για την εφαρμογή του δικαίου ενός κράτους μέλους, το ζήτημα της αντιμετώπισης περιπτώσεων πολλαπλής ιθαγένειας θα πρέπει να ρυθμίζεται από το εθνικό δίκαιο, στο πλαίσιο του απολύτου σεβασμού των γενικών αρχών της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
(23)
Σε περίπτωση που δικαστήριο επιληφθεί της μετατροπής δικαστικού χωρισμού σε διαζύγιο, ενώ δεν έχει επιλεγεί εφαρμοστέο δίκαιο από τους διαδίκους, το δίκαιο που εφαρμόστηκε στον δικαστικό χωρισμό θα πρέπει να εφαρμοστεί επίσης στο διαζύγιο. Μια τέτοια συνέχεια θα ευνοούσε την προβλεψιμότητα για τους διαδίκους και θα ενίσχυε την ασφάλεια δικαίου. Σε περίπτωση που το δίκαιο που εφαρμόστηκε στον δικαστικό χωρισμό δεν προβλέπει τη μετατροπή του δικαστικού χωρισμού σε διαζύγιο, το διαζύγιο θα πρέπει να διέπεται από τους κανόνες σύγκρουσης δικαίων που ισχύουν σε περίπτωση μη επιλογής από τους διαδίκους. Αυτό δεν θα πρέπει να εμποδίζει τους συζύγους από το να ζητούν διαζύγιο βάσει άλλων κανόνων στον παρόντα κανονισμό.
(24)
Σε ορισμένες περιπτώσεις, στις οποίες το εφαρμοστέο δίκαιο δεν προβλέπει τον θεσμό του διαζυγίου ή δεν παρέχει στον έναν εκ των συζύγων λόγω του φύλου του ισότιμη πρόσβαση σε διαζύγιο ή σε δικαστικό χωρισμό, θα πρέπει εντούτοις να εφαρμόζεται το δίκαιο του επιληφθέντος δικαστηρίου. Αυτό, ωστόσο, δεν θα πρέπει να θίγει τη ρήτρα δημόσιας τάξης.
(25)
Λόγοι δημοσίου συμφέροντος θα πρέπει να παρέχουν, σε εξαιρετικές περιπτώσεις, τη δυνατότητα στα δικαστήρια των συμμετεχόντων κρατών μελών να μην εφαρμόζουν διάταξη του αλλοδαπού δικαίου όταν η εφαρμογή του σε μια συγκεκριμένη περίπτωση θα ήταν προδήλως αντίθετη στη δημόσια τάξη του κράτους του δικάζοντος δικαστηρίου. Παρ’ όλα αυτά, τα δικαστήρια δεν θα πρέπει να έχουν την ευχέρεια να εφαρμόζουν την εξαίρεση που προβλέπεται για λόγους δημόσιας τάξης προκειμένου να μην εφαρμόσουν διάταξη του δικαίου άλλου κράτους μέλους, εφόσον κάτι τέτοιο θα αντέβαινε στον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και ιδίως στο άρθρο 21 αυτού, το οποίο απαγορεύει κάθε μορφή διακριτικής μεταχείρισης.
(26)
Όταν ο κανονισμός αναφέρεται στο γεγονός ότι η νομοθεσία του συμμετέχοντος κράτους μέλους, το δικαστήριο του οποίου έχει επιληφθεί της υποθέσεως δεν προβλέπει διαζύγιο, αυτό θα πρέπει να ερμηνεύεται κατά την έννοια ότι το δίκαιο αυτού του κράτους μέλους δεν έχει τον θεσμό του διαζυγίου. Στην περίπτωση αυτή, το δικαστήριο δεν θα πρέπει να είναι υποχρεωμένο να εκδίδει διαζύγιο δυνάμει του παρόντος κανονισμού.
Όταν ο κανονισμός αναφέρεται στο γεγονός ότι η νομοθεσία του συμμετέχοντος κράτους μέλους, το δικαστήριο του οποίου έχει επιληφθεί της υποθέσεως, δεν θεωρεί τον εν λόγω γάμο έγκυρο προς τον σκοπό της διαδικασίας διαζυγίου, αυτό θα πρέπει να ερμηνευτεί μεταξύ άλλων κατά την έννοια ότι η νομοθεσία του εν λόγω κράτους μέλους θεωρεί αυτόν τον γάμο ανυπόστατο. Στην περίπτωση αυτή, το δικαστήριο δεν θα πρέπει να είναι υποχρεωμένο να εκδίδει διαζύγιο ή δικαστικό χωρισμό δυνάμει του παρόντος κανονισμού.
(27)
Επειδή υπάρχουν κράτη και συμμετέχοντα κράτη μέλη στα οποία συνυπάρχουν δύο ή περισσότερα δικαιικά συστήματα ή σύνολα κανόνων τα οποία αφορούν τα ζητήματα που διέπονται από τον παρόντα κανονισμό, είναι σκόπιμο να προβλεφθεί μέχρι ποιου σημείου οι διατάξεις του παρόντος κανονισμού εφαρμόζονται στις επιμέρους εδαφικές ενότητες των εν λόγω κρατών και συμμετεχόντων κρατών μελών ή σε διάφορες κατηγορίες προσώπων από αυτά τα κράτη και τα συμμετέχοντα κράτη μέλη.
(28)
Σε περίπτωση απουσίας κανόνων περί καθορισμού του εφαρμοστέου δικαίου, όταν τα μέρη επιλέγουν το δίκαιο του κράτους της ιθαγένειας ενός εξ αυτών οφείλουν ταυτόχρονα να υποδεικνύουν το δίκαιο της εδαφικής ενότητας το οποίο επέλεξαν σε περίπτωση που το κράτος, το δίκαιο του οποίου επελέγη, περιλαμβάνει διάφορες εδαφικές ενότητες, εκάστη των οποίων έχει το δικό της σύστημα δικαίου ή σύνολο κανόνων περί διαζυγίου.
(29)
Δεδομένου ότι οι στόχοι του παρόντος κανονισμού, δηλαδή η ενίσχυση της ασφάλειας δικαίου, της προβλεψιμότητας και της ευελιξίας κατά τις διεθνείς διαδικασίες για γαμικές διαφορές και, κατ’ επέκταση, η διευκόλυνση της ελεύθερης κυκλοφορίας των προσώπων στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Ένωσης, δεν είναι δυνατό να επιτευχθούν επαρκώς από τα κράτη μέλη και μπορούν, συνεπώς, λόγω της κλίμακας και των αποτελεσμάτων του παρόντος κανονισμού, να επιτευχθούν καλύτερα σε επίπεδο Ένωσης, η Ένωση μπορεί να θεσπίσει μέτρα με ενισχυμένη συνεργασία εφόσον κρίνεται σκόπιμο, σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας, η οποία διατυπώνεται στο άρθρο 5 της συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Σύμφωνα με την αρχή της αναλογικότητας, όπως αυτή διατυπώνεται στο προαναφερθέν άρθρο, ο παρών κανονισμός δεν υπερβαίνει το μέτρο που είναι αναγκαίο για την επίτευξη των εν λόγω στόχων.
(30)
Ο παρών κανονισμός σέβεται τα θεμελιώδη δικαιώματα και τηρεί τις αρχές που αναγνωρίζονται από τον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ιδίως δε από το άρθρο 21 του Χάρτη, το οποίο απαγορεύει κάθε διάκριση ιδίως λόγω φύλου, φυλής, χρώματος, εθνοτικής καταγωγής ή κοινωνικής προέλευσης, γενετικών χαρακτηριστικών, γλώσσας, θρησκείας ή πεποιθήσεων, πολιτικών φρονημάτων ή κάθε άλλης γνώμης, ιδιότητας μέλους εθνικής μειονότητας, περιουσίας, γέννησης, αναπηρίας, ηλικίας ή γενετήσιου προσανατολισμού. Ο παρών κανονισμός θα πρέπει να εφαρμόζεται από τα δικαστήρια των συμμετεχόντων κρατών μελών προς σεβασμό των εν λόγω δικαιωμάτων και αρχών,
ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΟΝ ΠΑΡΟΝΤΑ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟ:
ΚΕΦΑΛΑΙΟ I
ΠΕΔΙΟ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ, ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΟΝ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟ (ΕΚ) αριθ. 2201/2003, ΟΡΙΣΜΟΙ ΚΑΙ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ
Άρθρο 1
Πεδίο εφαρμογής
1. Ο παρών κανονισμός εφαρμόζεται στο διαζύγιο και τον δικαστικό χωρισμό, σε περιπτώσεις στις οποίες υπάρχει σύγκρουση δικαίων.
2. Ο παρών κανονισμός δεν εφαρμόζεται στα ακόλουθα ζητήματα, ακόμα και αν τίθενται απλώς ως προκαταρκτικό ερώτημα στα πλαίσια διαδικασίας διαζυγίου ή δικαστικού χωρισμού:
α)
τη δικαιοπρακτική ικανότητα των φυσικών προσώπων
β)
την ύπαρξη, το κύρος ή την αναγνώριση ενός γάμου
γ)
την ακύρωση ενός γάμου
δ)
το όνομα των συζύγων
ε)
τα περιουσιακά αποτελέσματα του διαζυγίου ή του δικαστικού χωρισμού
στ)
τη γονική μέριμνα
ζ)
τις υποχρεώσεις διατροφής
η)
καταπιστεύματα ή διαδοχές.
Άρθρο 2
Σχέση με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 2201/2003
Ο παρών κανονισμός δεν επηρεάζει την εφαρμογή του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 2201/2003.
Άρθρο 3
Ορισμοί
Για τους σκοπούς του παρόντος κανονισμού:
1)
ως «συμμετέχον κράτος μέλος» νοείται κάθε κράτος μέλος το οποίο συμμετέχει στην ενισχυμένη συνεργασία στον τομέα του δικαίου που είναι εφαρμοστέο στο διαζύγιο και τον δικαστικό χωρισμό κατ’ εφαρμογή της απόφασης 2010/405/ΕΕ, ή κατ’ εφαρμογή απόφασης εκδοθείσας σύμφωνα με το άρθρο 331 παράγραφος 1 δεύτερο ή τρίτο εδάφιο της συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης
2)
ως «δικαστήριο» νοείται οιαδήποτε αρμόδια αρχή των συμμετεχόντων κρατών μελών με δικαιοδοσία στα θέματα που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του παρόντος κανονισμού.
Άρθρο 4
Οικουμενική εφαρμογή
Το καθοριζόμενο από τον παρόντα κανονισμό δίκαιο εφαρμόζεται ακόμα και αν δεν πρόκειται για δίκαιο συμμετέχοντος κράτους μέλους.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ II
ΕΝΙΑΙΟΙ ΚΑΝΟΝΕΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΔΙΚΑΙΟ ΠΟΥ ΕΙΝΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΤΈΟ ΣΤΟ ΔΙΑΖΥΓΙΟ ΚΑΙ ΤΟΝ ΔΙΚΑΣΤΙΚΟ ΧΩΡΙΣΜΟ
Άρθρο 5
Επιλογή του εφαρμοστέου δικαίου από τα μέρη
1. Οι σύζυγοι μπορούν να επιλέξουν με κοινή συμφωνία το δίκαιο που θα είναι εφαρμοστέο σε περίπτωση διαζυγίου ή δικαστικού χωρισμού, υπό την προϋπόθεση ότι αυτό ένα από τα ακόλουθα δίκαια:
α)
το δίκαιο του κράτους της συνήθους διαμονής των συζύγων κατά τον χρόνο σύναψης της συμφωνίας, ή
β)
το δίκαιο του κράτους της τελευταίας συνήθους διαμονής των συζύγων, υπό την προϋπόθεση ότι ο ένας εξ αυτών εξακολουθεί να διαμένει εκεί κατά τον χρόνο σύναψης της συμφωνίας, ή
γ)
το δίκαιο του κράτους της ιθαγένειας ενός εκ των συζύγων κατά τον χρόνο σύναψης της συμφωνίας, ή
δ)
το δίκαιο του δικάζοντος δικαστηρίου.
2. Με την επιφύλαξη της παραγράφου 3, οι συμφωνίες σχετικά με το εφαρμοστέο δίκαιο συνάπτονται και τροποποιούνται ανά πάσα στιγμή, αλλά το αργότερο κατά τη στιγμή κατά την οποία επιλαμβάνεται της υποθέσεως το δικαστήριο.
3. Εφόσον προβλέπεται από το δίκαιο του δικάζοντος δικαστηρίου, οι σύζυγοι μπορούν επίσης να ορίζουν το εφαρμοστέο δίκαιο ενώπιον του δικαστηρίου κατά τη διάρκεια της διαδικασίας. Σε αυτή την περίπτωση, ο προσδιορισμός καταχωρίζεται στα πρακτικά του δικάζοντος δικαστηρίου σύμφωνα με το δίκαιο αυτού του ιδίου.
Άρθρο 6
Συναίνεση και ουσιαστικό κύρος
1. Η ύπαρξη και το κύρος μιας συμφωνίας περί επιλογής του δικαίου ή μιας διάταξής του διέπονται από το δίκαιο που θα ήταν εφαρμοστέο σύμφωνα με τον παρόντα κανονισμό, αν η συμφωνία ή η διάταξη ήταν έγκυρη.
2. Ωστόσο, για να αποδείξει ένας σύζυγος ότι δεν έχει συναινέσει, μπορεί να επικαλεσθεί το δίκαιο της χώρας όπου είχε τη συνήθη διαμονή του κατά τον χρόνο υποβολής της αγωγής ενώπιον του δικαστηρίου, αν από τις περιστάσεις συνάγεται ότι δεν θα ήταν εύλογο να προσδιοριστεί το αποτέλεσμα της συμπεριφοράς του σύμφωνα με το δίκαιο που ορίζεται στην παράγραφο 1.
Άρθρο 7
Τυπικό κύρος
1. Η συμφωνία που προβλέπεται στο άρθρο 5 παράγραφοι 1 και 2 διατυπώνεται εγγράφως, φέρει ημερομηνία και υπογραφή αμφοτέρων των συζύγων. Κάθε διαβίβαση διά της ηλεκτρονικής οδού που επιτρέπει μεταγενέστερη πρόσβαση στο περιεχόμενο της συμφωνίας θεωρείται ότι έχει καταρτισθεί εγγράφως.
2. Εντούτοις, αν το δίκαιο του συμμετέχοντος κράτους μέλους στο οποίο οι δύο σύζυγοι έχουν τη συνήθη διαμονή τους κατά τον χρόνο σύναψης της συμφωνίας προβλέπει πρόσθετες τυπικές προϋποθέσεις για τις συμφωνίες αυτού του είδους, αυτές θα πρέπει να τηρούνται.
3. Αν κατά τον χρόνο σύναψης της συμφωνίας οι σύζυγοι έχουν τη συνήθη διαμονή τους σε διαφορετικά συμμετέχοντα κράτη μέλη και αν τα δίκαια των εν λόγω κρατών προβλέπουν ανόμοιες τυπικές προϋποθέσεις, η συμφωνία είναι τυπικώς έγκυρη εφόσον πληροί τις προϋποθέσεις τις οποίες προβλέπει το δίκαιο μιας από τις εν λόγω χώρες.
4. Αν κατά τον χρόνο σύναψης της συμφωνίας ο ένας μόνον των συζύγων έχει τη συνήθη διαμονή του σε συμμετέχον κράτος μέλος και αν αυτό το κράτος προβλέπει πρόσθετες τυπικές προϋποθέσεις για τέτοιες συμφωνίες, εφαρμόζονται οι εν λόγω προϋποθέσεις.
Άρθρο 8
Εφαρμοστέο δίκαιο ελλείψει επιλογής των μερών
Ελλείψει επιλογής σύμφωνα με το άρθρο 5, το διαζύγιο και ο δικαστικός χωρισμός υπόκεινται στο δίκαιο του κράτους:
α)
της συνήθους διαμονής των συζύγων κατά τον χρόνο υποβολής αγωγής στο δικαστήριο ή, ελλείψει αυτής
β)
της τελευταίας συνήθους διαμονής των συζύγων, υπό την προϋπόθεση ότι η διαμονή αυτή δεν έπαυσε να υφίσταται ένα έτος και πλέον πριν από την υποβολή αγωγής στο δικαστήριο και εφόσον ο ένας εκ των συζύγων εξακολουθεί να διαμένει στο συγκεκριμένο κράτος κατά τον χρόνο υποβολής αγωγής στο δικαστήριο ή, ελλείψει αυτής
γ)
της ιθαγένειας των δύο συζύγων κατά τον χρόνο υποβολής αγωγής στο δικαστήριο ή, ελλείψει αυτής
δ)
του επιληφθέντος δικαστηρίου.
Άρθρο 9
Μετατροπή του δικαστικού χωρισμού σε διαζύγιο
1. Σε περίπτωση μετατροπής του δικαστικού χωρισμού σε διαζύγιο, το δίκαιο που είναι εφαρμοστέο στο διαζύγιο είναι το δίκαιο που εφαρμόστηκε στον δικαστικό χωρισμό, εκτός αν οι διάδικοι συμφώνησαν άλλως βάσει του άρθρου 5.
2. Ωστόσο, αν το δίκαιο που εφαρμόστηκε στον δικαστικό χωρισμό δεν προβλέπει τη μετατροπή του δικαστικού χωρισμού σε διαζύγιο, εφαρμόζεται το άρθρο 8, εκτός αν οι διάδικοι συμφώνησαν άλλως βάσει του άρθρου 5.
Άρθρο 10
Εφαρμογή του δικαίου του δικάζοντος δικαστηρίου
Σε περίπτωση κατά την οποία το εφαρμοστέο δυνάμει των άρθρων 5 ή 8 δίκαιο δεν προβλέπει τον θεσμό του διαζυγίου ή δεν παρέχει στον έναν εκ των συζύγων, λόγω του φύλου του, ισότιμη πρόσβαση σε διαζύγιο ή σε δικαστικό χωρισμό, εφαρμόζεται το δίκαιο του δικάζοντος δικαστηρίου.
Άρθρο 11
Αποκλεισμός της παραπομπής
Οσάκις ο παρών κανονισμός ορίζει ότι είναι εφαρμοστέο το δίκαιο ενός κράτους, εννοεί τους κανόνες δικαίου που ισχύουν στο εν λόγω κράτος, εξαιρουμένων των κανόνων ιδιωτικού διεθνούς δικαίου.
Άρθρο 12
Δημόσια τάξη
Η εφαρμογή μιας διάταξης του δικαίου που καθορίζεται βάσει του παρόντος κανονισμό δεν μπορεί να αποκλεισθεί παρά μόνον εάν αυτή η εφαρμογή είναι προδήλως ασυμβίβαστη με τη δημόσια τάξη του κράτους του δικάζοντος δικαστηρίου.
Άρθρο 13
Διαφορές μεταξύ εθνικών νομοθεσιών
Καμία διάταξη του παρόντος κανονισμού δεν υποχρεώνει τα δικαστήρια συμμετέχοντος κράτους μέλους, το δίκαιο του οποίου δεν προβλέπει τον θεσμό του διαζυγίου ή δεν αναγνωρίζει τον εν λόγω γάμο ως έγκυρο για τον σκοπό της έκδοσης διαζυγίου, να εκδώσουν διαζύγιο κατ’ εφαρμογή του παρόντος κανονισμού.
Άρθρο 14
Κράτη με δύο ή περισσότερα συστήματα δικαίου - σύγκρουση δικαίων εδαφικού χαρακτήρα
Σε περίπτωση που ένα κράτος αποτελείται από περισσότερες εδαφικές ενότητες, η καθεμιά από τις οποίες έχει το δικό της σύστημα δικαίου ή σύνολο κανόνων σχετικά με τα ζητήματα που διέπονται από τον παρόντα κανονισμό:
α)
οποιαδήποτε μνεία στο δίκαιο αυτού του κράτους θεωρείται ότι αναφέρεται στο δίκαιο που ισχύει στη σχετική εδαφική ενότητα, προς τον σκοπό του καθορισμού του εφαρμοστέου δικαίου σύμφωνα με τον παρόντα κανονισμό·
β)
οποιαδήποτε μνεία της συνήθους διαμονής στο συγκεκριμένο κράτος θεωρείται ως μνεία της συνήθους διαμονής στη σχετική εδαφική ενότητα·
γ)
οποιαδήποτε μνεία στην ιθαγένεια θεωρείται ως μνεία της εδαφικής ενότητας που ορίζεται από το δίκαιο του συγκεκριμένου κράτους ή, ελλείψει σχετικών κανόνων, της εδαφικής ενότητας που επέλεξαν τα διάδικα μέρη ή, ελλείψει επιλογής, της εδαφικής ενότητας με την οποία ο σύζυγος ή οι σύζυγοι έχουν τον στενότερο δεσμό.
Άρθρο 15
Κράτη με δύο ή περισσότερα συστήματα δικαίου - σύγκρουση δικαίων προσωπικού χαρακτήρα
Όσον αφορά κράτος που έχει δύο ή περισσότερα συστήματα δικαίου ή σύνολα κανόνων που εφαρμόζονται σε διαφορετικές κατηγορίες προσώπων σε σχέση με ζητήματα που διέπονται από τον παρόντα κανονισμό, οποιαδήποτε αναφορά στο δίκαιο ενός τέτοιου κράτους νοείται ότι αφορά το σύστημα δικαίου που καθορίζεται από τους ισχύοντες κανόνες στο συγκεκριμένο κράτος. Σε περίπτωση ελλείψεως τέτοιων κανόνων εφαρμόζεται το σύστημα δικαίου ή το σύνολο των κανόνων με το οποίο ο σύζυγος ή οι σύζυγοι έχουν τον στενότερο δεσμό.
Άρθρο 16
Μη εφαρμογή του παρόντος κανονισμού σε εσωτερικές συγκρούσεις δικαίων
Ένα συμμετέχον κράτος μέλος στο οποίο εφαρμόζονται διαφορετικά συστήματα δικαίου ή σύνολα κανόνων όσον αφορά τα ζητήματα που διέπονται από τον παρόντα κανονισμό δεν υποχρεούται να εφαρμόζει τον παρόντα κανονισμό σε συγκρούσεις δικαίων που αφορούν αποκλειστικά αυτά τα διαφορετικά συστήματα ή σύνολα κανόνων.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ III
ΛΟΙΠΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ
Άρθρο 17
Πληροφορίες υποβαλλόμενες από τα συμμετέχοντα κράτη μέλη
1. Έως τις 21 Σεπτεμβρίου 2011, τα κράτη μέλη κοινοποιούν στην Επιτροπή τις εθνικές τους διατάξεις, εφόσον υπάρχουν, όσον αφορά:
α)
τις τυπικές προϋποθέσεις οι οποίες ισχύουν για τις συμφωνίες με αντικείμενο την επιλογή του εφαρμοστέου δικαίου σύμφωνα με το άρθρο 7 παράγραφοι 2 έως 4 και
β)
τη δυνατότητα προσδιορισμού του εφαρμοστέου δικαίου σύμφωνα με το άρθρο 5 παράγραφος 3.
Τα συμμετέχοντα κράτη μέλη ενημερώνουν την Επιτροπή για κάθε μεταγενέστερη τροποποίηση των διατάξεων αυτών.
2. Η Επιτροπή θέτει τις πληροφορίες που της κοινοποιούνται κατ’ εφαρμογή της παραγράφου 1 στη διάθεση του κοινού με τα κατάλληλα μέσα, ιδίως μέσω του δικτυακού τόπου του ευρωπαϊκού δικαστικού δικτύου σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις.
Άρθρο 18
Μεταβατικές διατάξεις
1. Ο παρών κανονισμός εφαρμόζεται μόνον στις αγωγές οι οποίες υποβάλλονται και στις συμφωνίες κατά την έννοια του άρθρου 5 οι οποίες συνάπτονται από τις 21 Ιουνίου 2012.
Εντούτοις, μια συμφωνία επιλογής του εφαρμοστέου δικαίου η οποία έχει συναφθεί πριν από τις 21 Ιουνίου 2012 παράγει ομοίως έννομα αποτελέσματα, υπό την προϋπόθεση ότι συνάδει με τα άρθρα 6 και 7.
2. Ο παρών κανονισμός δεν θίγει τις συμφωνίες επιλογής του εφαρμοστέου δικαίου οι οποίες έχουν συναφθεί σύμφωνα με το δίκαιο του συμμετέχοντος κράτους μέλους του οποίου δικαστηρίου έχει επιληφθεί της εκάστοτε υπόθεσης πριν από τις 21 Ιουνίου 2012.
Άρθρο 19
Σχέση με ισχύουσες διεθνείς συμβάσεις
1. Με την επιφύλαξη των υποχρεώσεων των συμμετεχόντων κρατών μελών δυνάμει του άρθρου 351 της συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ο παρών κανονισμός δεν θίγει την εφαρμογή διεθνών συμβάσεων των οποίων ένα ή περισσότερα συμμετέχοντα κράτη μέλη είναι μέρη κατά τον χρόνο έκδοσης του παρόντος κανονισμού ή κατά τον χρόνο έκδοσης της απόφασης δυνάμει του άρθρου 331 παράγραφος 1 δεύτερο ή τρίτο εδάφιο της συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης και οι οποίες ρυθμίζουν τις συγκρούσεις δικαίων στο τομέα του διαζυγίου ή του δικαστικού χωρισμού.
2. Ωστόσο, ο παρών κανονισμός υπερισχύει, μεταξύ των συμμετεχόντων κρατών μελών, των συμβάσεων που συνάπτονται αποκλειστικά μεταξύ δύο ή περισσοτέρων εξ αυτών στο μέτρο που οι συμβάσεις αυτές αφορούν τα ρυθμιζόμενα από τον παρόντα κανονισμό θέματα.
Άρθρο 20
Ρήτρα επανεξέτασης
1. Έως τις 31 Δεκεμβρίου 2015, και στη συνέχεια κάθε πενταετία, η Επιτροπή υποβάλλει στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στο Συμβούλιο και στην Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή έκθεση σχετικά με την εφαρμογή του παρόντος κανονισμού. Η έκθεση αυτή συνοδεύεται, ενδεχομένως, από προτάσεις που θα αποβλέπουν στην προσαρμογή του παρόντος κανονισμού.
2. Για τον σκοπό αυτό, τα συμμετέχοντα κράτη μέλη κοινοποιούν στην Επιτροπή τα συναφή στοιχεία που αφορούν την εφαρμογή του παρόντος κανονισμού από τα δικαστήριά τους.
ΚΕΦΑΛΑΙΟ IV
ΤΕΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ
Άρθρο 21
Έναρξη ισχύος και ημερομηνία εφαρμογής
Ο παρών κανονισμός αρχίζει να ισχύει την επομένη της δημοσίευσής του στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Εφαρμόζεται από τις 21 Ιουνίου 2012, εξαιρέσει του άρθρου 17, το οποίο εφαρμόζεται από τις 21 Ιουνίου 2011.
Για τα συμμετέχοντα κράτη μέλη που συμμετέχουν στην ενισχυμένη συνεργασία δυνάμει αποφάσεως εκδοθείσας σύμφωνα με το άρθρο 331 παράγραφος 1 δεύτερο ή τρίτο εδάφιο της συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ο παρών κανονισμός εφαρμόζεται από την ημερομηνία που ορίζεται στη συγκεκριμένη απόφαση.
Ο παρών κανονισμός είναι δεσμευτικός ως προς όλα τα μέρη του και ισχύει άμεσα στα συμμετέχοντα κράτη μέλη, σύμφωνα με τις συνθήκες.
Βρυξέλλες, 20 Δεκεμβρίου 2010.
NAŘÍZENÍ RADY (EU) č. 1259/2010
ze dne 20. prosince 2010,
kterým se zavádí posílená spolupráce v oblasti rozhodného práva ve věcech rozvodu a rozluky
RADA EVROPSKÉ UNIE,
s ohledem na Smlouvu o fungování Evropské unie, a zejména na čl. 81 odst. 3 této smlouvy,
s ohledem na rozhodnutí Rady 2010/405/EU ze dne 12. července 2010, kterým se povoluje posílená spolupráce v oblasti rozhodného práva ve věcech rozvodu a rozluky (1),
s ohledem na návrh Evropské komise,
po postoupení návrhu legislativního aktu vnitrostátním parlamentům,
s ohledem na stanovisko Evropského parlamentu,
s ohledem na stanovisko Evropského hospodářského a sociálního výboru,
v souladu se zvláštním legislativním postupem,
vzhledem k těmto důvodům:
(1)
Evropská unie si stanovila za cíl zachovávat a rozvíjet prostor svobody, bezpečnosti a práva, ve kterém je zaručen volný pohyb osob. Pro postupné vytváření tohoto prostoru musí Unie přijmout opatření v oblasti justiční spolupráce v občanských věcech s mezinárodním prvkem, zejména pokud je to nezbytné k řádnému fungování vnitřního trhu.
(2)
Podle článku 81 Smlouvy o fungování Evropské unie mají tato opatření zahrnovat zejména opatření pro zajištění slučitelnosti kolizních norem platných v členských státech.
(3)
Komise dne 14. března 2005 přijala zelenou knihu o rozhodném právu a příslušnosti soudů v rozvodových záležitostech. Tato zelená kniha vyvolala rozsáhlé konzultace s veřejností o možných řešeních problémů, které by mohly za současného stavu nastat.
(4)
Komise dne 17. července 2006 předložila návrh nařízení, kterým se mění nařízení Rady (ES) č. 2201/2003 (2), pokud jde o příslušnost, a zavádějí se pravidla pro rozhodné právo ve věcech manželských.
(5)
Rada na zasedání v Lucemburku ve dnech 5. a 6. června 2008 došla k závěru, že ohledně tohoto návrhu nebylo dosaženo jednomyslného postoje a že existují nepřekonatelné překážky, které brání tomu, aby bylo jednomyslnosti dosaženo v daném okamžiku nebo v blízké budoucnosti. Shledala, že cílů návrhu by nebylo možno dosáhnout v přiměřené lhůtě za použití příslušných ustanovení Smluv.
(6)
Belgie, Bulharsko, Francie, Itálie, Lotyšsko, Lucembursko, Maďarsko, Malta, Německo, Rakousko, Portugalsko, Rumunsko, Řecko, Slovinsko a Španělsko předložily následně Komisi žádost, v níž uvedly, že hodlají mezi sebou navázat posílenou spolupráci v oblasti rozhodného práva ve věcech manželských. Řecko svou žádost dne 3. března 2010 stáhlo.
(7)
Rada přijala dne 12. července 2010 rozhodnutí 2010/405/EU, kterým se povoluje posílená spolupráce v oblasti rozhodného práva ve věcech rozvodu a rozluky.
(8)
Podle čl. 328 odst. 1 Smlouvy o fungování Evropské unie je posílená spolupráce při navázání otevřena všem členským státům, s výhradou dodržení případných podmínek účasti stanovených povolujícím rozhodnutím. Je jim rovněž otevřena kdykoli, s výhradou dodržení, kromě uvedených podmínek, aktů již přijatých v jejím rámci. Komise a členské státy účastnící se posílené spolupráce dbají na to, aby podporovaly účast co největšího počtu členských států. Toto nařízení by mělo být závazné v celém rozsahu a přímo použitelné pouze v zúčastněných členských státech v souladu se Smlouvami.
(9)
Toto nařízení by mělo vytvořit jasný a soudržný právní rámec v oblasti rozhodného práva ve věcech rozvodu a rozluky v zúčastněných členských státech, poskytnout občanům vhodná řešení, pokud jde o právní jistotu, předvídatelnost a pružnost, a zabránit situacím, kdy jeden z manželů požádá o rozvod dříve než ten druhý kvůli tomu, aby se řízení řídilo určitým právem, které považuje za vhodnější pro ochranu svých zájmů.
(10)
Oblast věcné působnosti a ustanovení tohoto nařízení by měly být slučitelné s nařízením (ES) č. 2201/2003. Toto nařízení by se však nemělo vztahovat na prohlášení manželství za neplatné.
Toto nařízení by se mělo vztahovat pouze na zrušení nebo uvolnění manželského svazku. Právo stanovené kolizními normami tohoto nařízení by se mělo vztahovat na důvody k rozvodu a rozluce.
Předběžné otázky, jako je právní způsobilost a platnost manželství, a otázky, jako jsou majetkové důsledky rozvodu nebo rozluky, jméno, rodičovská odpovědnost, vyživovací povinnosti nebo případná jiná dodatečná opatření, by měly být stanoveny kolizními normami platnými v daném zúčastněném členském státě.
(11)
Za účelem jasného vymezení územního rozsahu působnosti tohoto nařízení je třeba určit členské státy, které se účastní posílené spolupráce.
(12)
Toto nařízení by mělo být univerzální povahy, což znamená, že jeho jednotné kolizní normy by měly být schopny určit právo zúčastněného členského státu, nezúčastněného členského státu nebo státu, který není členem Evropské unie.
(13)
Toto nařízení by se mělo použít bez ohledu na povahu soudu, který se řízením zabývá. Za soud příslušný k zahájení řízení by měl být případně považován soud podle nařízení (ES) č. 2201/2003.
(14)
Aby se manželům poskytla možnost zvolit rozhodné právo, k němuž mají úzkou vazbu, nebo, neučiní-li volbu, aby se toto právo použilo na jejich rozvod nebo rozluku, mělo by se toto právo použít i v případě, že není právem zúčastněného členského státu. V případě, že je určeno právo jiného členského státu, by mohla soudům při zjišťování obsahu cizího práva napomáhat síť vytvořená rozhodnutím Rady 2001/470/ES ze dne 28. května 2001 o vytvoření Evropské soudní sítě pro občanské a obchodní věci (3).
(15)
Zvýšení mobility občanů vyžaduje jednak větší flexibilitu a jednak větší právní jistotu. Aby toto nařízení odpovídalo uvedenému cíli, mělo by posílit autonomii stran ve věcech rozvodu a rozluky a ponechat jim při jejich rozvodu nebo rozluce určitou možnost volby rozhodného práva.
(16)
Manželé by měli mít možnost zvolit právo země, k níž mají zvláštní vazby, nebo právo místa soudu jako rozhodné právo pro rozvod a rozluku. Právo, které manželé zvolí, musí být v souladu se základními právy uznanými ve Smlouvách a v Listině základních práv Evropské unie.
(17)
Je důležité, aby manželé před určením rozhodného práva měli přístup k aktuálním informacím o zásadních aspektech vnitrostátních právních předpisů, právních předpisů Unie a postupech ve věcech rozvodu a rozluky. Pro zajištění takového přístupu ke vhodným a kvalitním informacím Komise tyto informace pravidelně aktualizuje v internetovém informačním systému určeném veřejnosti, který byl vytvořen rozhodnutím 2001/470/ES.
(18)
Zasvěcená volba obou manželů je hlavní zásadou tohoto nařízení. Každý z manželů by měl přesně vědět, jaké jsou právní a společenské důsledky volby rozhodného práva. Možnost zvolit rozhodné právo po vzájemné dohodě by neměla být na újmu práv a rovných možností obou manželů. V tomto ohledu by si soudci v zúčastněných členských státech měli být vědomi důležitosti zasvěcené volby obou manželů ohledně právních důsledků dohody o volbě rozhodného práva.
(19)
V zájmu zajištění právní jistoty a lepšího přístupu ke spravedlnosti by pravidla pro materiální a formální platnost právních úkonů měla být stanovena tak, aby usnadňovala zasvěcenou volbu manželů a aby byla respektována jejich dohoda. Pokud jde o formální platnost, měly by být vytvořeny určité záruky pro to, aby si manželé uvědomili důsledky své volby. Dohoda o volbě rozhodného práva by přinejmenším měla být vyhotovena písemně, datována a podepsána oběma stranami. Pokud však právo zúčastněného členského státu, v němž mají oba manželé v okamžiku uzavření dohody své obvyklé bydliště, stanoví dodatečné formální požadavky, je třeba tyto požadavky splnit. Tyto dodatečné formální požadavky mohou například existovat v zúčastněném členském státě, v němž je dohoda součástí manželské smlouvy. Pokud v okamžiku uzavření dohody mají manželé své obvyklé bydliště v různých zúčastněných členských státech, které stanoví různé formální požadavky, bylo by postačující, kdyby byly splněny formální požadavky jednoho z těchto států. Pokud v okamžiku uzavření dohody má pouze jeden z manželů své obvyklé bydliště v zúčastněném členském státě, který stanoví dodatečné formální požadavky, je třeba tyto požadavky splnit.
(20)
Dohodu o určení rozhodného práva by mělo být možno uzavřít a měnit nejpozději v okamžiku zahájení řízení u soudu, nebo dokonce i v průběhu soudního řízení, pokud tak stanoví právo místa soudu. V tomto případě by mělo stačit, aby soud toto určení zaprotokoloval v souladu s právem místa soudu.
(21)
Pro případ, že nedojde k volbě rozhodného práva, a v zájmu zaručení právní jistoty a předvídatelnosti a zabránění tomu, aby jeden z manželů požádal o rozvod dříve než ten druhý kvůli tomu, aby se řízení řídilo určitým právem, které považuje za vhodnější pro ochranu svých zájmů, by toto nařízení mělo stanovit harmonizované kolizní normy na základě žebříčku hraničních určovatelů založených na existenci úzké vazby mezi manželi a dotyčným právem. Tyto hraniční určovatele by měly být vybrány tak, aby zajistily, že řízení ve věcech rozvodu nebo rozluky se řídí právem, k němuž mají manželé úzkou vazbu.
(22)
Pokud toto nařízení odkazuje v zájmu uplatnění práva určitého státu na státní příslušnost jakožto na hraniční určovatel, měla by být otázka řešení případů vícenásobné státní příslušnosti přenechána vnitrostátnímu právu při plném respektování obecných zásad Evropské unie.
(23)
V případě zahájení řízení, jehož cílem by bylo změnit rozluku na rozvod a kdy by si strany nezvolily rozhodné právo, by se na rozvod mělo použít právo, které se použilo v případě rozluky. Tato kontinuita by u obou stran přispěla k předvídatelnosti a posílila by právní jistotu. Pokud však právo, které bylo použito na rozluku, neupravuje změnu rozluky na rozvod, měl by se rozvod při neexistenci volby práva stranami řídit kolizními normami. To by nemělo bránit manželům usilovat o rozvod na základě jiných pravidel tohoto nařízení.
(24)
V určitých situacích by však mělo být přesto použito právo státu místa soudu, u něhož bylo řízení zahájeno, zejména v případě, kdy rozhodné právo neupravuje rozvod, nebo kdy rozhodné právo jednomu z manželů nezajišťuje rovný přístup k rozvodu nebo rozluce z důvodu jeho pohlaví. Tím by však nemělo být dotčeno ustanovení o veřejném pořádku.
(25)
Důvody veřejného zájmu by za výjimečných okolností měly soudům členských států umožnit, aby neuplatnily některé ustanovení cizího práva v případě, kdy by to bylo zjevně v rozporu s veřejným pořádkem státu, jehož soud ve věci rozhoduje. Soudy by nicméně neměly mít možnost použít výhradu veřejného pořádku k tomu, aby vyloučily některé ustanovení práva jiného státu, pokud by to odporovalo Listině základních práv Evropské unie, zejména jejímu článku 21, který zakazuje jakoukoli diskriminaci.
(26)
Pokud toto nařízení odkazuje na skutečnost, že právo zúčastněného členského státu, u jehož soudu bylo zahájeno řízení, rozvod neupravuje, mělo by se to vykládat tak, že právo tohoto členského neobsahuje institut rozvodu. V takovém případě by soud neměl být povinen rozvést manželství na základě tohoto nařízení.
Pokud toto nařízení odkazuje na skutečnost, že právo zúčastněného členského státu, u jehož soudu bylo zahájeno řízení, nepovažuje pro účely rozvodového řízení příslušný sňatek za platný, mělo by se to mimo jiné vykládat tak, že podle práva tohoto členského státu tento sňatek neexistuje. V takovém případě by soud neměl být povinen rozvést nebo rozloučit manželství na základě tohoto nařízení.
(27)
Protože v některých státech a zúčastněných členských státech existují vedle sebe dva nebo více právních systémů nebo souborů pravidel týkajících se otázek, které upravuje toto nařízení, je zapotřebí stanovit, v jaké míře se toto nařízení použije v rámci různých územních jednotek těchto států a zúčastněných členských států nebo na různé kategorie osob v těchto státech a zúčastněných členských státech.
(28)
Neexistují-li pravidla pro určení rozhodného práva, měly by strany při volbě práva státu, jehož je jedna ze stran státním příslušníkem, a skládá-li se tento stát z více územních jednotek, z nichž každá má vlastní právní systém nebo soubor pravidel upravující rozvod, zároveň uvést právo územní jednotky, na němž se dohodly.
(29)
Jelikož cílů tohoto nařízení, totiž posílení právní jistoty, předvídatelnosti a pružnosti v mezinárodních řízeních v manželských věcech, a tudíž usnadnění volného pohybu osob uvnitř Unie, nemůže být uspokojivě dosaženo členskými státy, a může jich být proto z důvodu rozsahu a účinků tohoto nařízení lépe dosaženo na úrovni Unie, může Unie přijmout opatření, případně v rámci posílené spolupráce, v souladu se zásadou subsidiarity stanovenou v článku 5 Smlouvy o Evropské unii. V souladu se zásadou proporcionality stanovenou v uvedeném článku nepřekračuje toto nařízení rámec toho, co je k dosažení těchto cílů nezbytné.
(30)
Toto nařízení ctí základní práva a dodržuje zásady uznané Listinou základních práv Evropské unie, a zejména jejím článkem 21, který zakazuje jakoukoli diskriminaci založenou zejména na pohlaví, rase, barvě pleti, etnickém nebo sociálním původu, genetických rysech, jazyku, náboženském vyznání nebo přesvědčení, politických názorech či jakýchkoli jiných názorech, příslušnosti k národnostní menšině, majetku, narození, zdravotním postižení, věku nebo sexuální orientaci. Soudy zúčastněných členských států by při uplatňování tohoto nařízení měly tyto práva a zásady dodržovat,
PŘIJALA TOTO NAŘÍZENÍ:
KAPITOLA I
OBLAST PŮSOBNOSTI, VZTAH K NAŘÍZENÍ (ES) č. 2201/2003, DEFINICE A UNIVERZÁLNÍ POUŽITELNOST
Článek 1
Oblast působnosti
1. Toto nařízení se vztahuje na rozvod a rozluku v situacích, kdy dochází ke kolizi právních předpisů.
2. Toto nařízení se nepoužije na následující otázky, i když vyvstanou pouze jako předběžná otázka v souvislosti s řízením o rozvodu nebo rozluce:
a)
právní způsobilost fyzických osob;
b)
existence, platnost nebo uznání manželství;
c)
prohlášení manželství za neplatné;
d)
jméno manželů;
e)
majetkové důsledky manželství;
f)
rodičovská odpovědnost;
g)
vyživovací povinnosti;
h)
svěřenství nebo dědění.
Článek 2
Vztah k nařízení (ES) č. 2201/2003
Toto nařízení nemá vliv na uplatňování nařízení (ES) č. 2201/2003.
Článek 3
Definice
Pro účely tohoto nařízení:
1)
„zúčastněným členským státem“ se rozumí členský stát, který se účastní posílené spolupráce v oblasti rozhodného práva ve věcech rozvodu a rozluky na základě rozhodnutí 2010/405/EU nebo na základě rozhodnutí přijatého v souladu s čl. 331 odst. 1 druhým nebo třetím pododstavcem Smlouvy o fungování Evropské unie;
2)
pojem „soud“ zahrnuje všechny orgány zúčastněných členských států příslušné k rozhodování ve věcech, které spadají do oblasti působnosti tohoto nařízení.
Článek 4
Univerzální použitelnost
Právo určené tímto nařízením se použije i v případě, že není právem zúčastněného členského státu.
KAPITOLA II
JEDNOTNÁ PRAVIDLA OHLEDNĚ ROZHODNÉHO PRÁVA VE VĚCECH ROZVODU A ROZLUKY
Článek 5
Volba rozhodného práva stranami
1. Manželé se mohou dohodnout, že si pro rozvod a rozluku zvolí rozhodné právo, jedná-li se o některé z následujících práv:
a)
právo státu, v němž mají manželé v době uzavření dohody obvyklého bydliště, nebo
b)
právo státu, v němž měli manželé poslední obvyklé bydliště, pokud zde v době uzavření dohody jeden z nich ještě bydlí, nebo
c)
právo státu, jehož je jeden z manželů v době uzavření dohody státním příslušníkem, nebo
d)
právo místa soudu.
2. Aniž je dotčen odstavec 3, dohodu určující rozhodné právo je možné uzavřít a změnit kdykoliv, nejpozději však do okamžiku zahájení řízení u soudu.
3. Pokud tak stanoví právo místa soudu, mohou manželé rovněž určit rozhodné právo před soudem v průběhu řízení. V tomto případě soud toto určení uvede do zápisu v souladu s právem místa soudu.
Článek 6
Souhlas a materiální platnost
1. Existence a platnost dohody o volbě práva nebo některého jejího ustanovení se určuje podle práva, které by se na základě tohoto nařízení použilo, kdyby dohoda nebo její ustanovení byly platné.
2. Vyplývá-li však z okolností, že by nebylo přiměřené určovat účinky chování jednoho z manželů podle práva uvedeného v odstavci 1, může se tento z manželů za účelem zjištění, že neprojevil souhlas, odvolat na právo země, v níž má v okamžiku zahájení řízení u soudu své obvyklé bydliště.
Článek 7
Formální platnost
1. Dohoda uvedená v čl. 5 odst. 1 a 2 musí být vyhotovena písemně, datována a podepsána oběma manželi. Písemné formě jsou rovnocenná veškerá sdělení elektronickou cestou, která umožňují trvalý záznam dohody.
2. Pokud však právo zúčastněného členského státu, v němž mají oba manželé své obvyklé bydliště v době uzavření dohody, stanoví pro tento druh dohody dodatečné formální požadavky, tyto požadavky se uplatní.
3. Pokud v okamžiku uzavření dohody mají manželé své obvyklé bydliště v různých zúčastněných členských státech a pokud práva těchto států stanoví různé formální požadavky, je dohoda formálně platná, splňuje-li požadavky stanovené právem jednoho z těchto států.
4. Pokud v okamžiku uzavření dohody má pouze jeden z manželů své obvyklé bydliště v zúčastněném členském státě a pokud tento stát stanoví pro tento druh dohody dodatečné formální požadavky, tyto požadavky se uplatní.
Článek 8
Rozhodné právo v případě, že je strany nezvolí
V případě, že nedojde k volbě podle článku 5, řídí se rozvod a rozluka právem státu:
a)
v němž mají manželé obvyklé bydliště v okamžiku zahájení řízení u soudu, nebo popřípadě
b)
v němž měli manželé poslední obvyklé bydliště, pokud k ukončení pobytu nedošlo dříve než rok před zahájením řízení u soudu a jeden z manželů v tomto státě pobývá ještě v okamžiku zahájení řízení u soudu, nebo popřípadě
c)
jehož státní příslušnost mají oba manželé v okamžiku zahájení řízení u soudu, nebo popřípadě
d)
u jehož soudu bylo zahájeno řízení.
Článek 9
Změna rozluky na rozvod
1. V případě změny rozluky na rozvod a nedohodnou-li se strany v souladu s článkem 5 jinak, je rozhodným právem pro rozvod právo, které bylo použito na rozluku.
2. Pokud však právo, které bylo použito na rozluku, změnu rozluky na rozvod neupravuje, použije se článek 8, nedohodnou-li se strany v souladu s článkem 5 jinak.
Článek 10
Použití práva místa soudu
Jestliže rozhodné právo podle článků 5 nebo 8 neupravuje rozvod nebo jednomu z manželů nezajišťuje rovný přístup k rozvodu nebo rozluce z důvodu jeho pohlaví, použije se právo místa soudu.
Článek 11
Vyloučení zpětného a dalšího odkazu
Stanoví-li toto nařízení použití práva některého státu, rozumí se tím právní předpisy platné v tomto státě, s výhradou pravidel mezinárodního práva soukromého.
Článek 12
Veřejný pořádek
Použití ustanovení práva určeného podle tohoto nařízení lze odmítnout pouze tehdy, je-li toto použití zjevně neslučitelné s veřejným pořádkem státu místa soudu.
Článek 13
Rozdíly ve vnitrostátním právu
Nic v tomto nařízení nezavazuje soudy zúčastněného členského státu, jehož právo neupravuje rozvod nebo nepovažuje pro účely rozvodového řízení dotyčné manželství za platné, manželství rozvést na základě tohoto nařízení.
Článek 14
Státy se dvěma nebo více právními systémy - kolize právních norem z hlediska územního
Je-li stát tvořen více územními jednotkami, z nichž každá má svůj vlastní právní systém nebo soubor pravidel upravujících věci, na něž se vztahuje toto nařízení:
a)
každý odkaz na právo tohoto státu se pro účely určení rozhodného práva podle tohoto nařízení považuje za odkaz na platné právo příslušné územní jednotky;
b)
každý odkaz na obvyklé bydliště v tomto státě se považuje za odkaz na obvyklé bydliště v územní jednotce;
c)
každý odkaz na státní příslušnost se vztahuje k územní jednotce určené právem tohoto státu, nebo neexistují-li příslušná pravidla, k územní jednotce zvolené stranami, nebo nedojde-li k volbě, k územní jednotce, ke které má jeden z manželů nebo oba manželé nejužší vazbu.
Článek 15
Státy se dvěma nebo více právními systémy - kolize právních norem z hlediska osobního
V souvislosti se státem, ve kterém dva nebo více právních systémů nebo souborů pravidel použitelných pro různé kategorie osob upravují věci, na něž se vztahuje toto nařízení, se odkazem na právo tohoto státu rozumí odkaz na právní systém, který je určen platnými pravidly tohoto státu. Neexistují-li taková pravidla, použije se právní systém nebo soubor pravidel, k němuž má jeden z manželů nebo oba manželé nejužší vazbu.
Článek 16
Nepoužití tohoto nařízení v případě vnitrostátní kolize právních norem
Zúčastněný členský stát, v němž se na věci, na něž se vztahuje toto nařízení, použijí rozdílné právní systémy nebo soubory pravidel, nemá za povinnost použít toto nařízení v případě kolizí právních norem vzniklých výlučně mezi těmito rozdílnými právními systémy nebo soubory pravidel.
KAPITOLA III
JINÁ USTANOVENÍ
Článek 17
Informace poskytované zúčastněnými členskými státy
1. Zúčastněné členské státy sdělí Komisi do 21. září 2011 své případné vnitrostátní předpisy týkající se:
a)
formálních požadavků týkajících se dohod o volbě rozhodného práva podle čl. 7 odst. 2 až 4 a
b)
možnosti určit rozhodné právo podle čl. 5 odst. 3.
Zúčastněné členské státy uvědomí Komisi o veškerých následných změnách těchto předpisů.
2. Komise zveřejní informace sdělené v souladu s odstavcem 1 za použití odpovídajících prostředků, zejména prostřednictvím internetových stránek Evropské soudní sítě pro občanské a obchodní věci.
Článek 18
Přechodná ustanovení
1. Toto nařízení se vztahuje pouze na soudní řízení zahájená a na dohody podle článku 5 uzavřené po 21. červnu 2012.
Dohody o volbě rozhodného práva uzavřené před 21. červnem 2012 jsou rovněž platné, pokud jsou v souladu s články 6 a 7.
2. Tímto nařízením nejsou dotčeny dohody o volbě rozhodného práva uzavřené v souladu s právem zúčastněného členského státu, u jehož soudu bylo zahájeno řízení před 21. červnem 2012.
Článek 19
Vztah ke stávajícím mezinárodním úmluvám
1. Aniž jsou dotčeny povinnosti zúčastněných členských států podle článku 351 Smlouvy o fungování Evropské unie, není tímto nařízením dotčeno použití mezinárodních úmluv, jejichž stranou je jeden nebo více zúčastněných členských států ke dni přijetí tohoto nařízení nebo ke dni přijetí rozhodnutí podle čl. 331 odst. 1 Smlouvy o fungování Evropské unie a které stanoví kolizní normy ve věcech rozvodu nebo rozluky.
2. Toto nařízení má však mezi zúčastněnými členskými státy přednost před úmluvami uzavřenými výlučně mezi dvěma nebo více z nich v rozsahu, v jakém se tyto úmluvy týkají záležitostí upravených tímto nařízením.
Článek 20
Ustanovení o přezkumu
1. Do 31. prosince 2015 a poté každých pět let předloží Komise Evropskému parlamentu, Radě a Evropskému hospodářskému a sociálnímu výboru zprávu o uplatňování tohoto nařízení. Ke zprávě se případně připojí návrhy na úpravu tohoto nařízení.
2. Zúčastněné členské státy sdělí za tímto účelem Komisi příslušné údaje týkající se uplatňování tohoto nařízení jejich soudy.
KAPITOLA IV
ZÁVĚREČNÁ USTANOVENÍ
Článek 21
Vstup v platnost a použitelnost
Toto nařízení vstupuje v platnost prvním dnem po vyhlášení v Úředním věstníku Evropské unie.
Použije se ode dne 21. června 2012, s výjimkou článku 17, který se použije ode dne 21. června 2011.
Pro zúčastněné členské státy, které se účastní posílené spolupráce na základě rozhodnutí přijatého v souladu s čl. 331 odst. 1 druhým nebo třetím pododstavcem Smlouvy o fungování Evropské unie, se toto nařízení použije ode dne uvedeného v daném rozhodnutí.
Toto nařízení je závazné v celém rozsahu a přímo použitelné v zúčastněných členských státech v souladu se Smlouvami.
V Bruselu dne 20. prosince 2010.