ΑΠΌΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΉΣ
της 26ης Ιανουαρίου 2011
σχετικά με τα καθεστώτα ενίσχυσης C 50/07 (πρώην N 894/06) που προτίθεται να χορηγήσει η Γαλλία για τη σύναψη αλληλέγγυων και υπεύθυνων συμβάσεων ασφάλισης ασθενείας και συλλογικών συμβάσεων επικουρικής ασφάλισης κατά των κινδύνων θανάτου, ανικανότητας και αναπηρίας
[κοινοποιηθείσα υπό τον αριθμό Ε(2011) 267]
(Το κείμενο στη γαλλική γλώσσα είναι το μόνο αυθεντικό)
(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)
(2011/319/ΕΕ)
Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ,
Έχοντας υπόψη τη συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και ιδίως το άρθρο 108 παράγραφος 2 πρώτο εδάφιο (1),
Αφού κάλεσε τους ενδιαφερόμενους να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σύμφωνα με το εν λόγω άρθρο (2) και έχοντας υπόψη τις παρατηρήσεις αυτές,
Εκτιμώντας τα ακόλουθα:
I. ΔΙΑΔΙΚΑΣΊΑ
(1)
Με επιστολή της 28ης Δεκεμβρίου 2006, η Γαλλία κοινοποίησε στην Επιτροπή τα καθεστώτα ενισχύσεων για τη σύναψη αλληλέγγυων και υπεύθυνων συμβάσεων ασφάλισης ασθενείας, όπως προβλέπονται σε διορθωτικό δημοσιονομικό νομοσχέδιο για το 2006. Οι διατάξεις των καθεστώτων αυτών περιλαμβάνονται στο άρθρο 88 του διορθωτικού για το 2006 δημοσιονομικού νόμου αριθ. 2006-1771 της 30ής Δεκεμβρίου 2006 (3). Η Γαλλία κοινοποίησε συμπληρωματικές πληροφορίες στην Επιτροπή με επιστολές της 26ης Φεβρουαρίου, της 11ης Μαΐου και της 18ης Σεπτεμβρίου 2007.
(2)
Με επιστολή της 13ης Νοεμβρίου 2007, η Επιτροπή ενημέρωσε τη Γαλλία για την απόφασή της να κινήσει κατά της προαναφερθείσας ενίσχυσης την επίσημη διαδικασία εξέτασης που προβλέπεται στο άρθρο 108 παράγραφος 2 της συνθήκης (ΣΛΕΕ).
(3)
Η απόφαση της Επιτροπής να κινήσει την επίσημη διαδικασία εξέτασης δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης (4). Η Επιτροπή κάλεσε τους ενδιαφερόμενους να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σχετικά με τα εν λόγω καθεστώτα ενισχύσεων.
(4)
Η Γαλλία διαβίβασε τις παρατηρήσεις της σχετικά με την κίνηση της επίσημης διαδικασίας εξέτασης με επιστολή της 21ης Δεκεμβρίου 2007.
(5)
Η Επιτροπή έλαβε παρατηρήσεις σχετικά με την εν λόγω υπόθεση από πολλά ενδιαφερόμενα τρίτα μέρη. Τις διαβίβασε στις γαλλικές αρχές παρέχοντάς τους τη δυνατότητα να τις σχολιάσουν, όπως και έπραξαν με επιστολή της 8ης Μαΐου 2008.
(6)
Η Γαλλία διαβίβασε συμπληρωματικές πληροφορίες στην Επιτροπή με επιστολή της 31ης Οκτωβρίου 2008.
(7)
Ορισμένα ενδιαφερόμενα τρίτα μέρη διαβίβασαν συμπληρωματικές πληροφορίες στην Επιτροπή εντός του Φεβρουαρίου 2009.
(8)
Στο τέλος συνεδρίασης που πραγματοποιήθηκε στις 2 Ιουνίου 2009 μεταξύ των υπηρεσιών της Επιτροπής και των γαλλικών αρχών, οι τελευταίες ανέλαβαν να εξετάσουν κατά πόσο είναι δυνατό να επιφέρουν ορισμένες τροποποιήσεις στα κοινοποιηθέντα καθεστώτα και να γνωστοποιήσουν τα αποτελέσματα της ανάλυσής τους στις υπηρεσίες της Επιτροπής το συντομότερο δυνατό.
(9)
Με επιστολή της 22ας Σεπτεμβρίου 2009, η Επιτροπή χορήγησε προθεσμία 20 εργάσιμων ημερών στη Γαλλία για να διαβιβάσει την ανάλυσή της.
(10)
Με επιστολή της 3ης Νοεμβρίου 2009, οι γαλλικές αρχές ζήτησαν αναστολή της επίσημης διαδικασίας εξέτασης έως την 1η Απριλίου 2010.
(11)
Στις 17 Νοεμβρίου 2009, η Επιτροπή εξέφρασε τη συμφωνία της για την αναστολή της επίσημης διαδικασίας εξέτασης έως την 1η Απριλίου 2010, σύμφωνα με τον κώδικα βέλτιστων πρακτικών για τη διεξαγωγή διαδικασιών ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων (5), ώστε να επιτρέψει στη Γαλλία να προσαρμόσει το νομοσχέδιό της και να προβεί στις απαιτούμενες διαβουλεύσεις.
(12)
Με επιστολή της 26ης Απριλίου 2010, οι γαλλικές αρχές πληροφόρησαν την Επιτροπή ότι θα ελάμβανε ενδεχόμενο τροποποιημένο σχέδιο καθεστώτος στις 17 Μαΐου 2010.
(13)
Με επιστολή της 27ης Μαΐου 2010, οι γαλλικές αρχές διαβίβασαν πληροφορίες στην Επιτροπή, χωρίς ωστόσο να προβλέψουν τροποποιήσεις στα κοινοποιηθέντα καθεστώτα.
ΙΙ. ΛΕΠΤΟΜΕΡΗΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ
(14)
Δύο χωριστές φορολογικές ρυθμίσεις αποτέλεσαν αντικείμενο της απόφασης για την επίσημη κίνηση εξέτασης:
(15)
Το πρώτο κοινοποιηθέν μέτρο αποτελεί καθεστώς απαλλαγής από τον φόρο εταιρειών, που θεσπίζεται στο άρθρο 207-2 του γενικού κώδικα φορολογίας (Code général des impôts - CGI), και το τοπικό τέλος επιχειρηματικής δραστηριότητας (6) (άρθρο 1461-1o του CGI) λόγω των διαχειριστικών πράξεων ορισμένων συμβάσεων ασφάλισης ασθενείας, καλούμενων «αλληλέγγυων και υπεύθυνων». Οι απαλλαγές αυτές θα ωφελούσαν όλους τους φορείς που εκδίδουν παρόμοιες συμβάσεις: ταμεία αλληλασφάλισης και ενώσεις που διέπονται από τον κώδικα των ταμείων αλληλασφάλισης, ταμεία πρόνοιας που διέπονται από τον τίτλο III του βιβλίου IX του κώδικα κοινωνικής ασφάλισης ή από το βιβλίο VII του αγροτικού κώδικα, καθώς και όλες οι ασφαλιστικές εταιρείες που διέπονται από τον ασφαλιστικό κώδικα.
(16)
Με τη δημιουργία των συμβάσεων του τύπου αυτού, ο κύριος στόχος του εν λόγω μέτρου είναι να διευρυνθεί η επικουρική ιατροφαρμακευτική κάλυψη του γαλλικού πληθυσμού. Για τον σκοπό αυτόν, το μέτρο θα ήταν συμπληρωματικό με το καθεστώς απαλλαγής από τον φόρο επί των συμβάσεων ασφάλισης που εφαρμόζεται στον ίδιο τύπο συμβάσεων και το οποίο έχει εγκριθεί από την Επιτροπή με τις αποφάσεις της 2ας Ιουνίου 2004 (7) και της 29ης Οκτωβρίου 2010 (8).
(17)
Οι συμβάσεις ασφάλισης ασθενείας που αφορά το εν λόγω καθεστώς απαλλαγής θεσπίστηκαν στη Γαλλία το 2001 (9). Πρόκειται, αφενός, για συμβάσεις σχετικές με συλλογικές πράξεις υποχρεωτικής συμμετοχής και, αφετέρου, για συμβάσεις σχετικές με μεμονωμένες και συλλογικές πράξεις προαιρετικής συμμετοχής.
(18)
Για να είναι επιλέξιμες, οι συμβάσεις αυτές πρέπει ειδικότερα να πληρούν τις ακόλουθες προϋποθέσεις:
-
ο ασφαλιστικός οργανισμός δεν θα απαιτεί καμία ιατρική πληροφορία σχετικά με τον ασφαλισμένο για την προσχώρησή του σε προαιρετικές συμβάσεις·
-
το ποσό των εισφορών ή των ασφαλίστρων δεν θα καθορίζεται σε συνάρτηση με την κατάσταση υγείας του ασφαλισμένου·
-
η παρεχόμενη κάλυψη θα πρέπει να αφορά υποχρεωτικά τις παροχές που συνδέονται με την πρόληψη και τις επισκέψεις στο ιατρείο του θεράποντος ιατρού καθώς και τις συνταγές του·
-
η παρεχόμενη κάλυψη δεν θα πρέπει να αφορά τις συμμετοχές στα ιατρικά έξοδα που μπορεί να επιβαρύνουν τον ασφαλισμένο είτε επειδή έχει γίνει υπέρβαση του ανώτατου ορίου αμοιβών σε σχέση με την τιμή ορισμένων πράξεων ή επισκέψεων σε ιατρείο, είτε επειδή δεν έχει καθοριστεί θεράπων ιατρός.
(19)
Για να τύχουν του προτιμησιακού καθεστώτος, οι ασφαλιστικοί φορείς θα πρέπει να τηρούν, επιπλέον, τα κατώτατα όρια σχετικά με τον αριθμό των αλληλέγγυων και υπεύθυνων συμβάσεων ασφάλισης ασθενείας επί του συνόλου του χαρτοφυλακίου συμβάσεων ασφάλισης ασθενείας που διαθέτουν. Τα κατώτατα αυτά όρια ποικίλλουν ανάλογα με τον χαρακτήρα των συμβάσεων:
-
συμβάσεις σχετικές με μεμονωμένες και συλλογικές πράξεις προαιρετικής συμμετοχής:
Το μερίδιό τους αντιπροσωπεύει 150 000 άτομα ή ελάχιστο ποσοστό (καθοριζόμενο με υπουργική απόφαση) μεταξύ 80 % και 90 % επί του συνόλου των ασφαλισμένων και μετεχόντων μελών συμβάσεων, προαιρετικής συμμετοχής, σχετικών με μεμονωμένες και συλλογικές πράξεις που συνάπτονται με τον ασφαλιστικό φορέα (10).
-
συμβάσεις σχετικές με μεμονωμένες και συλλογικές πράξεις υποχρεωτικής συμμετοχής:
Το μερίδιό τους πρέπει να αντιπροσωπεύει 120 000 άτομα ή ελάχιστο ποσοστό (καθοριζόμενο με υπουργική απόφαση) μεταξύ 90 % και 95 % επί του συνόλου των ασφαλισμένων και μετεχόντων μελών συμβάσεων, υποχρεωτικής συμμετοχής, σχετικών με μεμονωμένες και συλλογικές πράξεις που συνάπτονται με τον ασφαλιστικό φορέα (11).
(20)
Τέλος, οι δικαιούχοι οργανισμοί θα πρέπει επίσης να πληρούν μία τουλάχιστον από τις ακόλουθες προϋποθέσεις:
-
να εφαρμόζουν σύστημα διαμόρφωσης των τιμολογίων ή καταβολής των εισφορών σε συνάρτηση με την κοινωνική κατάσταση των ασφαλισμένων και των μετεχόντων μελών·
-
τα μετέχοντα μέλη και οι ασφαλισμένοι που τυγχάνουν ενίσχυσης με την απόκτηση επικουρικής ασφάλισης υγείας (12) αντιπροσωπεύουν, τουλάχιστον, το 3 έως το 6 % των μετεχόντων μελών ή των κατόχων συμβάσεων ασφάλισης ασθενείας σχετικών με μεμονωμένες και συλλογικές πράξεις προαιρετικής συμμετοχής που συνάπτονται με τον φορέα (13)·
-
τα άτομα ηλικίας τουλάχιστον εξήντα πέντε ετών αντιπροσωπεύουν, τουλάχιστον, το 15 % έως 20 % των μετεχόντων μελών ή των κατόχων συμβάσεων ασφάλισης ασθενείας που συνάπτονται με τον φορέα (14)·
-
τα άτομα ηλικίας κάτω των είκοσι πέντε ετών αντιπροσωπεύουν το 28 % έως το 35 % τουλάχιστον των δικαιούχων συμβάσεων ασφάλισης ασθενείας που συνάπτονται με τον φορέα (15)·
(21)
Σύμφωνα με τις γαλλικές αρχές, τα τελευταία αυτά κριτήρια επιβάλλουν την αμοιβαία κάλυψη των τιμών ή των γενεών και την επίτευξη ελάχιστου επιπέδου πραγματικής αλληλεγγύης. Ο στόχος τους είναι να ενθαρρύνουν τη διάδοση αλληλέγγυων και υπεύθυνων συμβάσεων, καθώς και την κάλυψη ολόκληρου του πληθυσμού, ιδίως με την εισδοχή σημαντικού ποσοστού νέων ή ηλικιωμένων ατόμων, δύο κατηγοριών που αντιμετωπίζουν τις περισσότερες δυσχέρειες όσον αφορά την απόκτηση (επικουρικής) ασφάλισης ασθενείας λόγω των περιορισμένων οικονομικών πόρων τους (στην περίπτωση των νέων) ή λόγω του δυνητικού κόστους που αντιπροσωπεύουν (στην περίπτωση των ηλικιωμένων).
(22)
Επιπλέον, σύμφωνα με την εν λόγω ρύθμιση, τα κριτήρια αυτά πρέπει να αξιολογηθούν σε ομαδικό επίπεδο, στο πλαίσιο των φορολογητέων δραστηριοτήτων τους στη Γαλλία. Ο στόχος της εν λόγω διάταξης θα ήταν να αποφευχθεί η καταστρατήγηση της ρύθμισης ή του συνδυασμού ρυθμίσεων που θα οδηγούσαν σε συγκέντρωση αυτού του τύπου κινδύνου σε ορισμένες ad hoc δομές, σε αντίθεση με τον στόχο της αμοιβαίας κάλυψης.
(23)
Σύμφωνα με τις γαλλικές αρχές, όλοι αυτοί οι όροι θα είχαν ως στόχο να παρακινήσουν τους ασφαλιστικούς φορείς να εκδίδουν παρόμοιες συμβάσεις, να συμμετέχουν στην εφαρμογή της καθολικής βασικής και επικουρικής κάλυψης ασθενείας και στην παροχή επικουρικής κάλυψης ασθενείας σε ολόκληρο τον πληθυσμό υπό ελεγχόμενους όρους τιμολόγησης. Ειδικότερα, ο στόχος είναι να παρασχεθεί κάλυψη στα άτομα που, λόγω της κατάστασης της υγείας τους ή των οικονομικών τους, δεν μπορούν να έχουν στη διάθεσή τους ατομική κάλυψη.
(24)
Η θέση σε ισχύ της φορολογικής αυτής ρύθμισης, που προβλεπόταν αρχικά για την 1η Ιανουαρίου 2008 όσον αφορά την απαλλαγή από τον φόρο εταιρειών, και για το οικονομικό έτος 2010, όσον αφορά την απαλλαγή από το τοπικό τέλος επιχειρηματικής δραστηριότητας, μετατέθηκε για την 1η Ιανουαρίου 2012 και για το οικονομικό έτος 2013, αντίστοιχα, εν αναμονή έγκρισης των σχετικών καθεστώτων από την Επιτροπή.
(25)
Η δεύτερη αυτή φορολογική ρύθμιση σκοπό έχει να παράσχει στους ασφαλιστικούς φορείς φορολογική έκπτωση των χορηγήσεων για εξισωτικές προβλέψεις όσον αφορά ορισμένες συλλογικές συμβάσεις επικουρικής ασφάλισης (άρθρο 39 quinquies GD του CGI), πέρα από ό,τι επιτρέπει το καθεστώς κοινού δικαίου (άρθρο 39 quinquies GB) για τέτοιες προβλέψεις.
(26)
Η σύσταση τεχνικής εξισωτικής πρόβλεψης (16) προβλέπεται από τις λογιστικές ρυθμίσεις προληπτικής εποπτείας των ασφαλιστικών φορέων. Το άρθρο 30 της οδηγίας 91/674/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 19ης Δεκεμβρίου 1991, για τους ετήσιους και τους ενοποιημένους λογαριασμούς των ασφαλιστικών επιχειρήσεων (17) ορίζει την εξισωτική πρόβλεψη ως εξής: «Η πρόβλεψη για εξίσωση περιλαμβάνει όλες τις προβλέψεις που απαιτούνται από τις νομοθετικές ή διοικητικές διατάξεις για την εξίσωση των διακυμάνσεων του ποσοστού ζημιών κατά τα επόμενα έτη ή για την κάλυψη των ειδικών κινδύνων».
(27)
Στη συγκεκριμένη περίπτωση, η εξισωτική πρόβλεψη προορίζεται να αντιμετωπίσει τις διακυμάνσεις του ποσοστού ζημιών που ενέχουν οι συλλογικές πράξεις για την κάλυψη των κινδύνων θανάτου ή σωματικών βλαβών (ανικανότητας και αναπηρίας). Οι διακυμάνσεις αυτές στα αποτελέσματα (από το ένα οικονομικό έτος στο άλλο) συνδέονται με την πραγματική εφαρμογή της κάλυψης που προβλέπεται στις ασφαλιστικές συμβάσεις που συνάπτονται σε σχέση με τις παραδοχές εκτέλεσης των υποχρεώσεων κάλυψης που είχαν αναληφθεί κατά τον υπολογισμό της τιμολόγησης των ασφαλίστρων. Η πρόβλεψη επιτρέπει την προσαρμογή των τεχνικών αποτελεσμάτων που ενέχουν οι εν λόγω πράξεις με σκοπό να καλυφθούν οι σημαντικές διακυμάνσεις του ποσοστού ζημιών που ενδέχεται να διαπιστωθούν αργότερα.
(28)
Σύμφωνα με τις γαλλικές αρχές, η νέα εξισωτική πρόβλεψη που αναφέρεται στο άρθρο 39 quinquies GD συμβάλλει στον γενικό στόχο για την ανάπτυξη και τη βελτίωση της προσφοράς, από την πλευρά των ασφαλιστικών φορέων, ασφαλιστικής κάλυψης που συνάπτεται στο πλαίσιο διαδικασίας καλούμενης «διαδικασίας καθορισμού». Η διαδικασία αυτή αφορά την επικουρική συλλογική κάλυψη που προέρχεται από επαγγελματικές ή διεπαγγελματικές συμβάσεις ή συλλογικές συμφωνίες, συμφωνίες εργασιακών σχέσεων ή αποφάσεις των εργοδοτών στο πλαίσιο των οποίων ο ασφαλιστικός φορέας καθορίζεται από τους κοινωνικούς εταίρους («διαδικασία καθορισμού»). Ο καθορισμός αυτός συνεπάγεται για τον καθοριζόμενο φορέα την υποχρέωση τήρησης των συμβατικών όρων που έχουν διαπραγματευτεί οι κοινωνικοί εταίροι (18) (συμπεριλαμβανομένων των ρητρών στον τομέα της τιμολογιακής αναπροσαρμογής). Ο καθορισμός ισχύει για μία πενταετία κατ’ ανώτατο όριο, στο τέλος της οποίας ο ασφαλιστικός φορέας που έχει καθοριστεί επανεξετάζεται υποχρεωτικά. Οι συμβάσεις με ρήτρα καθορισμού που συνάπτονται στο επίπεδο των επαγγελματικών κλάδων με συμφωνία μεταξύ των κοινωνικών εταίρων υπόκεινται πάντοτε σε υπουργική απόφαση περί επεκτάσεως ισχύος από τον αρμόδιο για θέματα κοινωνικής ασφάλισης υπουργό. Επομένως, εφαρμόζονται αυτοδικαίως σε όλους τους νυν και πρώην εργαζόμενους του κλάδου, καθώς και στους έλκοντες εξ αυτών δικαιώματα (ανεξάρτητα από την κατάσταση της υγείας τους και από την ηλικία τους), οι δε εργοδότες τους υποχρεούνται να τις υπογράψουν και να προσχωρήσουν στον καθοριζόμενο φορέα (19).
(29)
Σύμφωνα με τις γαλλικές αρχές, η διαδικασία καθορισμού επιτρέπει να εξασφαλιστεί από τον καθοριζόμενο φορέα πλεονεκτικότερη σχέση εισφορών/κάλυψης, καθώς και να υπαχθούν όλοι οι εργαζόμενοι ενός οικονομικού κλάδου στην ίδια κάλυψη, ανεξάρτητα από το μέγεθος της επιχείρησης στην οποία ανήκουν. Η διαδικασία αυτή συνεπάγεται επίσης τακτική επανεξέταση των τρόπων οργάνωσης της αμοιβαίας κάλυψης των κινδύνων και του καθορισμού του συγκεκριμένου φορέα.
(30)
Το μέτρο αυτό θα επιτρέψει επίσης να βελτιωθούν, προς όφελος του μεμονωμένου καταναλωτή, ο έλεγχος των τιμών και η ποιότητα των παροχών που χορηγούνται σε σοβαρές καταστάσεις, όπως αναπηρίας, ανικανότητας ή θανάτου που ενέχουν σημαντικές κοινωνικές και οικονομικές συνέπειες για τον ασφαλισμένο και την οικογένειά του (πρόσθετες δαπάνες, απώλεια εισοδήματος, κοινωνικό αποκλεισμό κ.λπ.).
(31)
Ειδικότερα, ο μηχανισμός της πρόβλεψης για την κάλυψη έναντι κινδύνου θανάτου, αναπηρίας και ανικανότητας στο πλαίσιο της διαδικασίας καθορισμού σκοπό έχει να επιτρέψει στους καθορισθέντες ασφαλιστικούς φορείς:
-
να αντιμετωπίσουν τις ζημιογόνες αποκλίσεις για αυτόν τον τύπο συμβάσεων, σε σχέση με τον μέσο όρο που είχε προβλεφθεί αρχικά, οι οποίες θα μπορούσαν να προκληθούν από συγκυρία ζημιών (ποσά και αριθμός περιπτώσεων) ή από την απόκλιση του κινδύνου (αλλαγές δεδομένων βάσει των οποίων είχε πραγματοποιηθεί η αρχική τιμολόγηση)·
-
να βελτιώσουν τους ίδιους πόρους και το περιθώριο φερεγγυότητας των φορέων που προτείνουν τις πράξεις αυτές χάρη στη σύσταση της ειδικής πρόβλεψης.
(32)
Στην πράξη, το ετήσιο κονδύλιο πρόβλεψης εκπίπτει εντός του ορίου του τεχνικού κέρδους (20) των σχετικών πράξεων. Το συνολικό ποσό της πρόβλεψης δεν μπορεί να υπερβαίνει το 130 % του συνολικού ποσού των εισφορών που αφορούν το σύνολο των πράξεων που πραγματοποιήθηκαν κατά το οικονομικό έτος. Η πρόβλεψη προορίζεται να αντισταθμίσει τα ζημιογόνα τεχνικά αποτελέσματα του οικονομικού έτους κατά τη σειρά αρχαιότητας των ετήσιων χορηγήσεων.
(33)
Οι ετήσιες χορηγήσεις που δεν χρησιμοποιήθηκαν εντός προθεσμίας δέκα ετών μεταφέρονται σε ειδικό αποθεματικό με φορολογική απαλλαγή. Το ποσό της ειδικής αυτής πρόβλεψης δεν μπορεί να υπερβαίνει το 70 % του συνολικού ποσού των εισφορών που αφορούν το σύνολο των πράξεων που πραγματοποιήθηκαν κατά το οικονομικό έτος. Το πλεόνασμα των εν λόγω χορηγήσεων μεταφέρεται στο φορολογητέο κέρδος, δέκα έτη μετά την ημερομηνία του υπολογισμού του.
(34)
Στο καθεστώς κοινού δικαίου, οι ασφαλιστικές και αντασφαλιστικές εταιρείες (άρθρο 39 quinquies GB) μπορούν επίσης να συστήσουν με φορολογική απαλλαγή εξισωτικές προβλέψεις σχετικά με ομαδικές ασφαλιστικές πράξεις κατά των κινδύνων θανάτου, ανικανότητας ή αναπηρίας εντός των ακόλουθων ορίων:
-
η ετήσια χορήγηση της πρόβλεψης περιορίζεται στο 75 % του τεχνικού κέρδους των σχετικών συμβάσεων,
-
το συνολικό ποσό της πρόβλεψης δεν μπορεί να υπερβαίνει - σε σχέση με το ποσό των εισπραχθεισών εισφορών που αφορούν τις σχετικές συμβάσεις κατά το οικονομικό έτος - ποσοστό μεταξύ 23 % και 100 % ανάλογα με τον αριθμό των ασφαλισμένων.
Κάθε πρόβλεψη προορίζεται να αντισταθμίσει τα ζημιογόνα τεχνικά αποτελέσματα του οικονομικού έτους κατά τη σειρά αρχαιότητας των ετήσιων χορηγήσεων. Εξάλλου, οι χορηγήσεις που δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν εντός μιας δεκαετίας, μεταφέρονται στο φορολογητέο κέρδος.
ΙΙΙ. ΛΟΓΟΙ ΠΟΥ ΟΔΗΓΗΣΑΝ ΣΤΗΝ ΚΙΝΗΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΣΗΜΗΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ ΕΞΕΤΑΣΗΣ
(35)
Στην απόφασή της, της 13ης Νοεμβρίου 2007, για επίσημη έναρξη εξέτασης, η Επιτροπή εξέφρασε αμφιβολίες όσον αφορά την εφαρμογή του άρθρου 107 παράγραφος 2 στοιχείο α) της ΣΛΕΕ σε σχέση με τα δύο συγκεκριμένα φορολογικά μέτρα (21).
(36)
Όσον αφορά το πρώτο μέτρο (απαλλαγές από τον φόρο εταιρειών και το τοπικό τέλος επιχειρηματικής δραστηριότητας λόγω των δραστηριοτήτων διαχείρισης αλληλέγγυων και υπεύθυνων συμβάσεων), η Επιτροπή έκρινε ότι η Γαλλία δεν απέδειξε την εξ ολοκλήρου μετακύλιση του πλεονεκτήματος στους καταναλωτές.
(37)
Η Επιτροπή διερωτάται επίσης για το κατά πόσον τηρείται ο όρος της μη διακριτικής μεταχείρισης όσον αφορά την προέλευση του προϊόντος λόγω της ύπαρξης κατώτατων ορίων σχετικών με τον αριθμό (120 000/150 000 συμβάσεις) ή την αναλογία (ποσοστό 80-90 %) αλληλέγγυων και υπεύθυνων συμβάσεων του χαρτοφυλακίου συμβάσεων ασφάλισης ασθενείας των οικείων ασφαλιστικών φορέων.
(38)
Όσον αφορά το δεύτερο μέτρο (φορολογική έκπτωση των χορηγήσεων για εξισωτικές προβλέψεις), η Επιτροπή είναι της άποψης ότι δεν συντρέχει καμία από τις προϋποθέσεις εφαρμογής του άρθρου 107 παράγραφος 2 στοιχείο α) της ΣΛΕΕ.
(39)
Πρώτον, κατά τη γνώμη της Επιτροπής, ο κοινωνικός χαρακτήρας του μέτρου δεν φαίνεται να αποδεικνύεται πλήρως κατά το στάδιο σύναψης της ασφαλιστικής σύμβασης, δηλαδή πριν συμβούν σοβαρά περιστατικά.
(40)
Δεύτερον, η εξ ολοκλήρου μεταβίβαση της ενίσχυσης στον καταναλωτή/ασφαλιζόμενο φαίνεται ακόμη περισσότερο υποθετική και τυχαία απ’ ό,τι στο προηγούμενο μέτρο. Επιπλέον, η μεταβίβαση του πλεονεκτήματος φαινόταν ότι ήταν προς όφελος των εργοδοτών στον βαθμό που συμβάλλουν με τη σειρά τους στη χρηματοδότηση της σύμβασης.
(41)
Τρίτον, ο υψηλός βαθμός συγκέντρωσης της αγοράς συμβάσεων καθορισμού στα χέρια των ταμείων πρόνοιας, φαίνεται τη στιγμή αυτή ότι μπορεί να οδηγήσει σε εκ των πραγμάτων διακριτική μεταχείριση υπέρ των ταμείων αυτών.
IV. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΜΕΝΩΝ
(42)
Μετά τη δημοσίευση της απόφασης για την κίνηση διαδικασίας, ελήφθησαν παρατηρήσεις εκ μέρους της Fédération Nationale de la Mutualité Française (FNMF), της Fédération française des Sociétés d’Assurance (FFSA), του Centre technique des Institutions de prévoyance (CTIP), της Union Nationale Interfédérale des Œuvres et Organismes Privés Sanitaires et Sociaux (UNIOPSS), της Fédération nationale des Comités féminins pour le Dépistage des Cancers, της Union Fédérale des Consommateurs - Que choisir (UFC - Que choisir), καθώς και ενός ανώνυμου τρίτου.
(43)
Τα περισσότερα ενδιαφερόμενα μέρη τάσσονται υπέρ των εν λόγω δύο φορολογικών μέτρων, και οι παρατηρήσεις τους συμμερίζονται σε μεγάλο βαθμό τα επιχειρήματα των γαλλικών αρχών. Υπογραμμίζουν ότι υπάρχει έντονος ανταγωνισμός στην αγορά της επικουρικής ασφάλισης υγείας, καθώς και εξαίρετη ρευστότητα. Υπογραμμίζουν επίσης ότι η κάλυψη την οποία αφορούν τα δύο μέτρα θεραπεύει τις ελλείψεις της κοινωνικής ασφάλισης. Με τη δημιουργία φορολογικών κινήτρων ευπρόσιτων σε όλους τους παράγοντες της επικουρικής ασφάλισης υγείας, οι γαλλικές αρχές θα μπορούσαν να δημιουργήσουν τις συνθήκες για να αποκτήσει νέα οικονομική έλξη ένα εκ πρώτης όψεως ελάχιστα ελκυστικό, από πλευράς προφίλ κινδύνου ή φερεγγυότητας, τμήμα ενδιαφερομένων.
(44)
Όσον αφορά το πρώτο μέτρο (απαλλαγή για τις αλληλέγγυες και υπεύθυνες συμβάσεις), η FFSA εκφράζει ωστόσο ανησυχίες για την ύπαρξη εξαιρετικά υψηλών κατώτατων ορίων που θα συνιστούσαν πρόδηλο πλεονέκτημα για τους φορείς που έχουν ήδη εδραιωμένη θέση στην αγορά. Παρότι η FFSA κατανοεί την αρχή της θέσπισης ενός κατώτατοι ορίου για την αποφυγή δύσκολα διαχειρίσιμων καταστάσεων, εκτιμά αντίθετα ότι είναι απαραίτητο να μην αποτελέσει το όριο αυτό, λόγω του επιπέδου στο οποίο έχει καθοριστεί, εμπόδιο στη χορήγηση της ενίσχυσης. Εκτιμά επίσης ότι τα κριτήρια που συνδέονται με τη δομή του καλυπτόμενου πληθυσμού (ποσοστό νέων κάτω των 25 ετών, συνταξιούχων κ.λπ.) έχουν ως αποτέλεσμα να επιλέγονται οι δικαιούχοι της ενίσχυσης χωρίς πραγματική αιτιολόγηση σε σχέση με τον επιδιωκόμενο στόχο. Τα κριτήρια αυτά θα ήταν προς όφελος ομοιογενών εταιρειών αλληλασφάλισης, στις οποίες η πρόσβαση εξαρτάται από κριτήρια καθεστώτος ή επαγγέλματος, εις βάρος των ταμείων αλληλασφάλισης που είναι ανοιχτά σε όλους. Τέτοια κριτήρια θα μπορούσαν επίσης να οδηγήσουν πιθανώς σε διαφορετική μεταχείριση μεταξύ των ασφαλισμένων.
(45)
Το CTIP, από την πλευρά του, διευκρινίζει ότι οι υπηρεσίες που προτείνουν οι ασφαλιστικοί φορείς απαιτούν, για να ανταποκρίνονται σε ποιοτικά κριτήρια, σημαντικές επενδύσεις που θα πρέπει να μπορούν να αποσβεστούν σε ομάδες με επαρκή αριθμό ασφαλισμένων. Ένας τέτοιος στόχος θα μπορούσε να εξηγήσει τα κατώτατα όρια.
(46)
Το CTIP αναφέρεται επίσης στην υποχρέωση των ασφαλιστικών επιχειρήσεων εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης να προβαίνουν στη σύσταση ενός περιθωρίου φερεγγυότητας. Αν το σύνολο των τεχνικών κερδών ήταν προς όφελος των ασφαλισμένων, θα υπονομευόταν η φερεγγυότητα. Επομένως, δεν θα ήταν παράδοξο ένα μέρος τουλάχιστον του πλεονεκτήματος να χρησιμεύει για να καλύπτει, εν όλω ή εν μέρει, την ετήσια αύξηση της υποχρέωσης φερεγγυότητας.
(47)
Το CTIP διευκρινίζει εξάλλου ότι, σύμφωνα με τη νομολογία του Δικαστηρίου, τα επαγγελματικά καθεστώτα συμβατικού χαρακτήρα δεν εμπίπτουν, λόγω του χαρακτήρα ή του αντικειμένου τους, στις διατάξεις του δικαίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης στον τομέα του ανταγωνισμού (22). Επιπλέον, τέτοια καθεστώτα δεν μπορούν να υπόκεινται σε εμπορικούς φόρους, δεδομένου ότι πρόκειται για κάλυψη που έρχεται να θεραπεύσει τις ελλείψεις της κοινωνικής ασφάλισης και βασίζεται σε συλλογικές συμβάσεις και συμφωνίες.
(48)
Η FNMF επικαλείται επίσης τη συμβατότητα του πρώτου μέτρου με βάση το άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της ΣΛΕΕ. Από τη μια πλευρά, η ενίσχυση προορίζεται να διευκολύνει την ανάπτυξη της επικουρικής κάλυψης υγείας που ανταποκρίνεται στον αλληλέγγυο και υπεύθυνο χαρακτήρα υπό συνθήκες που δεν αλλοιώνουν τους όρους των συναλλαγών κατά τρόπο που αντίκειται προς το κοινό συμφέρον. Το μέτρο θα απέβλεπε στην αντιμετώπιση μιας αδυναμίας της αγοράς που δεν κατορθώνει να διασφαλίσει αποτελεσματικά τη συνολική ευημερία των μη παραγωγικών στρωμάτων που πληθυσμού και τείνει να προκαλέσει κοινωνική κατάτμηση. Από την άλλη πλευρά η ενίσχυση θα ήταν αναγκαία και αναλογική, δεδομένου ότι οι ρυθμίσεις που έχουν ήδη θεσπιστεί δεν έχουν επιτρέψει την επίτευξη του επιδιωκόμενου στόχου.
(49)
Ένας ανώνυμος τρίτος υπογραμμίζει το έλλειμμα γνώσεων και στατιστικών στοιχείων των γαλλικών αρχών σχετικά με τη χρηματοοικονομική κατάσταση των επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται στην αγορά επικουρικής ασφάλισης ασθενείας. Τούτο καθιστά αδύνατη κάθε αντικειμενική ανάλυση της κατάστασης.
(50)
Ο ίδιος ανώνυμος τρίτος αναφέρεται επίσης στην εξέλιξη των κερδών που πραγματοποίησαν οι επιχειρήσεις του κλάδου μεταξύ του 2001 και του 2007. Ενώ, κατά την άποψή του, ο κύκλος εργασιών των συγκεκριμένων επιχειρήσεων αυξήθηκε κατά 50 % κατά την αναφερόμενη περίοδο, οι δαπάνες των ίδιων ασφαλιστών για τις παροχές που χορήγησαν αυξήθηκαν μόλις κατά 35 %. Επομένως, στην περίπτωση αυτή, τα ακαθάριστα κέρδη εκμετάλλευσης θα πρέπει να σημείωσαν αύξηση 15 % σε διάστημα έξι ετών.
(51)
Όσον αφορά το δεύτερο μέτρο (εξισωτική πρόβλεψη), η FFSA είναι της άποψης ότι τίποτα δεν δικαιολογεί ένα επωφελέστερο φορολογικό καθεστώς για τις συμβάσεις με ρήτρα καθορισμού σε σχέση με τις ομαδικές συμβάσεις επιχειρήσεων που καλύπτουν τους ίδιους κινδύνους. Η λογική που διέπει τη σύσταση πρόβλεψης και οι κίνδυνοι είναι το ίδιο ακριβώς πράγμα, με μια ευρύτερη αμοιβαία ασφάλιση που περιορίζει την ένταση των κινδύνων στην περίπτωση των συμβάσεων με ρήτρα καθορισμού. Επιπλέον, το μέτρο περιορίζεται στην πράξη στα ταμεία πρόνοιας. Παρότι η επιλογή του ασφαλιστικού φορέα από τους κοινωνικούς εταίρους είναι νομικά ανοιχτή, όλα σχεδόν τα συμβόλαια του τύπου αυτού καθορίζουν στην πράξη το ταμείο πρόνοιας που συστήνεται με πρωτοβουλία των κοινωνικών εταίρων.
(52)
Το CTIP, από την πλευρά του, εκτιμά ότι είναι εύλογο οι κοινωνικοί εταίροι να ευνοούν τη σύσταση ταμείου πρόνοιας το οποίο μπορούν στη συνέχεια να διαχειρίζονται.
(53)
Το CTIP υπενθυμίζει εξάλλου τους περιορισμούς που θα είχαν οι ασφαλιστικοί φορείς σε περίπτωση καθορισμού φορέα:
-
εφαρμογή υπό περιοριστική έννοια των διατάξεων που προβλέπονται στη συλλογική συμφωνία ή σύμβαση (κάλυψη, τιμολόγια, ρήτρες αναπροσαρμογής, διατήρηση των δικαιωμάτων σε περίπτωση επισφαλών καταστάσεων κ.λπ.)
-
απαγόρευση αναστολής της ίδιας της κάλυψης σε περίπτωση μη πληρωμής
-
υποχρέωση ασφάλισης όλων των επιχειρήσεων που καλύπτονται από το πεδίο εφαρμογής της συμφωνίας ή της σύμβασης
-
ανάγκη προσαρμογής των τιμών καθ’ όλη τη διάρκεια του κύκλου του καλυπτόμενου οικονομικού κλάδου ώστε να αποφευχθούν οι τιμολογιακές αυξήσεις λόγω των οικονομικών κρίσεων που πλήττουν έναν επαγγελματικό κλάδο.
(54)
Επιπλέον, το CTIP εκτιμά ότι τα συμβατικά συστήματα επικουρικής κοινωνικής πρόνοιας συνιστούν αμοιβές για τους εργαζόμενους και, επομένως, δεν μπορούν να υπόκεινται σε εμπορικούς φόρους. Επομένως, η ρύθμιση για συμπληρωματική έκπτωση των εξισωτικών προβλέψεων δεν θα πρέπει να εξομοιώνεται με κρατική εγγύηση.
(55)
Το CTIP καθώς και η FNMF επικαλούνται επίσης τη συμβατότητα του δεύτερου μέτρου βάσει του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της ΣΛΕΕ διευκρινίζοντας ότι σκοπός του μέτρου αυτού είναι να διευκολύνει την ανάπτυξη της αγοράς πρόνοιας χωρίς να αλλοιώνει τους όρους των συναλλαγών κατά τρόπο που θα αντέκειτο προς το κοινό συμφέρον.
(56)
Επιπλέον, το CTIP αναφέρεται στην απόφαση του Δικαστηρίου για την υπόθεση Albany (23) υποστηρίζοντας ότι τα συμβατικά συστήματα κοινωνικής προστασίας υποχρεωτικής συμμετοχής εκπληρώνουν αποστολή γενικού οικονομικού συμφέροντος. Το να υποβληθούν σε εμπορικούς φόρους οι πράξεις που συνδέονται με συμβατικά συστήματα κοινωνικής πρόνοιας που εφαρμόζει ένας ασφαλιστικός φορέας θα αντέβαινε στην άσκηση της αποστολής γενικού οικονομικού συμφέροντος που ανατίθεται στους ασφαλιστικούς φορείς.
V. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΓΑΛΛΙΑΣ
(57)
Όσον αφορά τον αντίκτυπο της ενίσχυσης στους μεμονωμένους καταναλωτές, οι γαλλικές αρχές υποστηρίζουν ότι ο αντίκτυπος αυτός θα εξασφαλιστεί από τον ανταγωνιστικό χαρακτήρα της αγοράς επικουρικής ασφάλισης ασθενείας και την ίδια την οικονομία του μέτρου.
(58)
Όχι μόνο ο αριθμός των παραγόντων στην αγορά θα ήταν υψηλός (24) αλλά και τα ίδια τα κυκλώματα διανομής θα ήταν πολλά και ποικίλα (γενικοί ασφαλιστικοί πράκτορες, ασφαλειομεσίτες, εργαζόμενοι των ασφαλιστικών φορέων, απευθείας πωλήσεις μέσω του διαδικτύου κ.λπ.). Επιπλέον, ο ανταγωνιστικός χαρακτήρας του κλάδου αυτού θα διασφαλιζόταν από την Autorité de contrôle des assurances et des mutuelles (ACAM).
(59)
Επομένως, οι μηχανισμοί της αγοράς θα έπρεπε να διασφαλίζουν ότι το πλεονέκτημα θα μετακυλίεται στους καταναλωτές υπό μορφή μείωσης της χρηματικής συμμετοχής του ασφαλιζόμενου, χωρίς να είναι αναγκαίο να δημιουργείται υποχρεωτικός μηχανισμός αναδιανομής από φορολογικής άποψης. Επιπλέον, η οικονομία του μέτρου θα διασφάλιζε ότι το πλεονέκτημα αποβαίνει σε όφελος των κατηγοριών των καταναλωτών που αποκλείονται από την επικουρική ασφάλιση υγείας για λόγους ηλικίας ή ανεπάρκειας πόρων.
(60)
Όσον αφορά το ζήτημα ενδεχόμενης διάκρισης υπέρ ορισμένων φορέων, η Γαλλία διευκρινίζει ότι τα κατώτατα όρια παροτρύνουν τους ασφαλιστικούς φορείς να προβαίνουν στην αμοιβαία κάλυψη των «μεγάλων κινδύνων» στο χαρτοφυλάκιό τους, οι οποίοι συνδέονται με την ηλικία ή το εισοδηματικό επίπεδο των ενδιαφερόμενων προσώπων.
(61)
Ένα ανεπαρκές ποσοστό ή αριθμός αλληλέγγυων και υπεύθυνων συμβάσεων δεν θα επέτρεπε να επιτευχθεί ο στόχος αυτός της αμοιβαίας κάλυψης και, ελλείψει των αναφερόμενων κατώτατων ορίων, οι προβλεπόμενες απαλλαγές θα εκφράζονταν για τους ενδιαφερόμενους φορείς με απροσδόκητες ευεργετικές συνέπειες. Η άσκηση του ανταγωνισμού και μόνο (χωρίς καθορισμό ορίου) θα είχε απλώς ως συνέπεια τη μετακύλιση του φορολογικού πλεονεκτήματος στον τελικό καταναλωτή και θα επέτρεπε στους ασφαλιστικούς φορείς να διατηρήσουν το μερίδιο της αγοράς τους, αλλά δεν θα διασφάλιζε αύξηση του ποσοστού κάλυψης. Ο μηχανισμός του διπλού κατώτατου ορίου (ποσοστού ή απόλυτης τιμής) θα αποτελούσε επομένως απαραίτητο στοιχείο της αύξησης του ποσοστού κάλυψης των κατηγοριών του πληθυσμού που δεν καλύπτονται τη στιγμή αυτή.
(62)
Σε ένα πλαίσιο σταθερής αύξησης του κόστους των επικουρικών ασφαλίσεων υγείας, το να προταθεί φορολογικό κίνητρο για αυτές τις κατηγορίες του πληθυσμού θα αποτελεί πραγματική πρόκληση εθνικής αλληλεγγύης.
(63)
Οι γαλλικές αρχές παρατηρούν καταρχάς ότι η φορολογική ρύθμιση δεν θα πρέπει να θεωρείται εξ ολοκλήρου ως ενίσχυση. Ο χαρακτηρισμός της κρατικής ενίσχυσης θα πρέπει να περιορίζεται μόνο στο μέρος της ρύθμισης που δεν αιτιολογείται από τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της συγκεκριμένης ασφαλιστικής δραστηριότητας βάσει των κανόνων προληπτικής εποπτείας.
(64)
Τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των συμβάσεων καθορισμού, που υπόκεινται σε πολύ αυστηρούς περιορισμούς ως προς τις τιμές, την επιλογή των κινδύνων και τη διαχείριση, θα καθιστούσαν τις συμβάσεις αυτές ιδιαίτερα ευαίσθητες στους κινδύνους απόκλισης των ζημιών από τις αρχικές εκτιμήσεις και θα δικαιολογούσαν οπωσδήποτε ένα ιδιαίτερα συνετό καθεστώς χορήγησης.
(65)
Από τη μία πλευρά, οι κίνδυνοι που καλύπτουν οι συμβάσεις καθορισμού που συνάπτονται στο πλαίσιο κλαδικών συλλογικών συμφωνιών αφορούν έναν πληθυσμό συνδεόμενο με έναν συγκεκριμένο τομέα δραστηριοτήτων και, ως εκ τούτου, ιδιαίτερα εκτεθειμένο σε συγκυριακές μεταβολές των κύκλων που επηρεάζουν τον τομέα αυτόν. Για να μπορούν να προβλεφθούν μακροπρόθεσμα οι κυκλικές αυτές μεταβολές θα ήταν επομένως αναγκαίο να προσαρμοστούν μακροπρόθεσμα τα αποτελέσματα που ενέχει ο καθορισμός.
(66)
Από την άλλη πλευρά, οι συμβάσεις καθορισμού που προέρχονται από συμφωνίες εργασιακών σχέσεων θα αφορούσαν κατ’ ανάγκη περιορισμένο τμήμα του πληθυσμού και θα δικαιολογούσαν επομένως αυξημένα ποσοστά πρόβλεψης λόγω των σημαντικών διακυμάνσεων των ζημιών.
(67)
Με τον τρόπο αυτόν, η φορολογική έκπτωση των χορηγήσεων για τέτοιες προβλέψεις υπό προσαρμοσμένες και ενισχυμένες συνθήκες, πέραν της φορολογικής ρύθμισης κοινού δικαίου που προβλέπει το άρθρο 39 quinquies GB του CGI, θα αιτιολογείτο από πλευράς κανονιστικής ρύθμισης και προληπτικής εποπτείας.
(68)
Ωστόσο, σύμφωνα με τις γαλλικές αρχές είναι ιδιαίτερα δυσχερές να αιτιολογηθούν με ακρίβεια τα αποδεκτά ποσοστά χορηγήσεων για τις πράξεις αυτές επειδή είναι τεχνικά δύσκολο να αξιολογηθεί ένα «κανονικό» επίπεδο πρόβλεψης για τόσο συγκεκριμένους κινδύνους. Παρ’ όλα αυτά, οι γαλλικές αρχές διευκρινίζουν ότι τα ανώτατα όρια έκπτωσης των χορηγήσεων για τις προβλέψεις έχουν καθοριστεί από κοινού με τον κλάδο.
(69)
Όσον αφορά τη συμβατότητα της ενίσχυσης κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 2 στοιχείο α) της ΣΛΕΕ, η Γαλλία υποστηρίζει ότι συντρέχουν πράγματι οι τρεις απαιτήσεις της διάταξης αυτής. Όσον αφορά τον κοινωνικό χαρακτήρα της ενίσχυσης, διευκρινίζει ότι οι συλλογικές συμβάσεις που υπόκεινται σε διαπραγματεύσεις στο πλαίσιο κλαδικών συμφωνιών εξασφαλίζουν υψηλό βαθμό αμοιβαίας κάλυψης των κινδύνων, καθώς και επίπεδο ασφαλίστρων χαμηλότερο από εκείνο της αγοράς μεμονωμένων συμβάσεων, ενώ συγχρόνως επιτρέπουν στους εργαζόμενους και στην οικογένειά τους να έχουν πρόσβαση σε μεγαλύτερη κάλυψη.
(70)
Σε απάντηση στο επιχείρημα της Επιτροπής, σύμφωνα με το οποίο ο κοινωνικός χαρακτήρας του μέτρου δεν θα μπορούσε να αποδειχθεί πλήρως τη στιγμή της σύναψης της σύμβασης, η Γαλλία παρατηρεί ότι η χορήγηση της ενίσχυσης πριν από την επέλευση του κινδύνου αποτελεί το μοναδικό μέσο επίτευξης του επιδιωκόμενου κοινωνικού στόχου.
(71)
Όσον αφορά τη μετακύλιση της ενίσχυσης στον τελικό καταναλωτή, η Γαλλία προβαίνει καταρχάς σε διαχωρισμό μεταξύ των συλλογικών κλαδικών συμβάσεων και των συμφωνιών επιχειρήσεων. Παρότι στην πρώτη κατηγορία τείνουν πράγματι να επικρατήσουν τα ταμεία πρόνοιας, στην αγορά αυτή σημειώνεται νέα δυναμική και τη στιγμή αυτή ακόμη και οι λοιποί ασφαλιστικοί φορείς θα εκδήλωναν ενδιαφέρον γι’ αυτή. Εν πάση περιπτώσει, ο ανταγωνισμός μεταξύ ταμείων πρόνοιας θα ήταν πραγματικός και θα επέτρεπε ήδη να διασφαλιστεί ο μεγαλύτερος δυνατός αντίκτυπος υπέρ του ασφαλισμένου. Όσον αφορά τη δεύτερη κατηγορία συμβάσεων (συμφωνιών εργασιακών σχέσεων), ο ανταγωνισμός μεταξύ των συμφωνιών αυτών είναι ιδιαίτερα έντονος και δεν υπάρχει καμία ένδειξη μονοπωλιακής κατάστασης υπέρ των ταμείων πρόνοιας.
(72)
Σύμφωνα με τις γαλλικές αρχές, το ίδιο σκεπτικό μπορεί να εφαρμοστεί όταν η μείωση ή ο μετριασμός της τιμολόγησης πραγματοποιείται προς όφελος της επιχείρησης. Πράγματι, η συμμετοχή του εργοδότη στη χρηματοδότηση της κάλυψης αντιστοιχεί σε προσαύξηση του μισθού για τον εργαζόμενο/ασφαλιζόμενο και, επομένως, σε όφελος για τον τελευταίο.
(73)
Όσον αφορά την ύπαρξη εκ των πραγμάτων διάκρισης προς όφελος των ταμείων πρόνοιας, η Γαλλία διευκρινίζει ότι το μέτρο εξετάζει με τον ίδιο ισότιμο τρόπο όλους τους φορείς, ανεξάρτητα από το καθεστώς τους. Στην αγορά αυτή τα ταμεία πρόνοιας δεν κατέχουν μονοπωλιακή θέση και, αντίθετα, σημειώνεται σημαντικός ανταγωνισμός μεταξύ των κυριότερων παραγόντων.
(74)
Η Γαλλία υπενθυμίζει επίσης ότι η επιλογή του ασφαλιστικού φορέα (διαδικασία καθορισμού) εναπόκειται στον εργοδότη και τους εκπροσώπους του προσωπικού. Η διαφάνεια και ο ανταγωνισμός που διασφαλίζει η διαδικασία αυτή ασκούνται, σύμφωνα με τις γαλλικές αρχές, υπό τους συνήθεις όρους μιας ανοιχτής στον ανταγωνισμό αγοράς. Οι διαγωνισμοί φέρνουν σε ανταγωνισμό διάφορους ασφαλιστές, με βάση συγγραφή υποχρεώσεων που εκπονούν οι κοινωνικοί εταίροι.
(75)
Εξάλλου, η Γαλλία είναι της γνώμης ότι το υπό εξέταση μέτρο θα μπορούσε, εν πάση περιπτώσει, να θεωρηθεί ως ενίσχυση για την προώθηση της ανάπτυξης ορισμένων οικονομικών δραστηριοτήτων που δεν αλλοιώνει τους όρους των συναλλαγών κατά τρόπο που θα αντέκειτο προς το κοινό συμφέρον σύμφωνα με το άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της ΣΛΕΕ. Ο δοκιμασμένος κοινωνικός χαρακτήρας του μέτρου θα μπορούσε να αποτελέσει την απόδειξη της σημασία που θα έχει η ανάπτυξη της αγοράς πρόνοιας στο μέλλον.
(76)
Σύμφωνα με τις γαλλικές αρχές, η σύναψη συμβάσεων πρόνοιας που προβλέπουν διαδικασία καθορισμού θα απέβλεπε στη δημιουργία συστημάτων επικουρικής κοινωνικής προστασίας, ευνοϊκότερων και περισσότερο προστατευτικών για τους εργαζομένους, ενώ συγχρόνως θα ευνοούσε τη συμμετοχή των τελευταίων και τον κοινωνικό διάλογο.
(77)
Τέλος, η Γαλλία προσθέτει ότι οι παροχές επικουρικής ασφάλισης στον τομέα της πρόνοιας, στο πλαίσιο της διαδικασίας καθορισμού, μπορούν να εξομοιωθούν με υπηρεσία γενικού οικονομικού συμφέροντος κατά την έννοια του άρθρου 106 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ, ιδίως όταν η υπαγωγή στο καθεστώς παροχών είναι υποχρεωτική και η διαχείρισή της πραγματοποιείται ισομερώς.
(78)
Η συλλογική σύμβαση που προβλέπει κάλυψη και καθορίζει τον ασφαλιστή μπορεί να καταστεί υποχρεωτική για όλους τους εργαζόμενους, πρώην εργαζόμενους και τους εξ αυτών έλκοντες δικαιώματα μέσω της διαδικασίας επέκτασης (άρθρα L 911-3 και 911-4 του κώδικα κοινωνικής ασφάλισης) με απόφαση του αρμόδιου υπουργού. Αυτή ακριβώς η απόφαση θα πρέπει να θεωρείται ως η πράξη με την οποία ένα κράτος μέλος αναθέτει τις υποχρεώσεις της δημόσιας υπηρεσίας σε μια επιχείρηση.
(79)
Η Γαλλία δέχεται ότι το ποσό της αντιστάθμισης (μείωση φόρου) για την υπηρεσία γενικού οικονομικού συμφέροντος δεν ανταποκρίνεται στις προϋποθέσεις που προβλέπει το κοινοτικό πλαίσιο για τις κρατικές ενισχύσεις υπό μορφή αντιστάθμισης για την παροχή δημόσιας υπηρεσίας (25). Ωστόσο, εκτιμά ότι οι όροι αυτοί δεν είναι κατάλληλοι για τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των σχετικών πράξεων. Σύμφωνα με τη Γαλλία, ο μηχανισμός της φορολογικής έκπτωσης είναι καταλληλότερος και περισσότερο ευέλικτος από μια επιχορήγηση με βάση ακριβή αξιολόγηση του πρόσθετου κόστους που προέρχεται από τη διαχείριση της υπηρεσίας.
VI. ΑΝΤΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΓΑΛΛΙΑΣ ΣΤΙΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΤΡΙΤΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΜΕΝΩΝ ΜΕΡΩΝ
(80)
Οι γαλλικές αρχές σημειώνουν τις παρατηρήσεις των τρίτων και απαντούν πιο συγκεκριμένα στις παρατηρήσεις της Fédération Française des Sociétés d’Assurance (FFSA).
(81)
Όσον αφορά τη φορολογική απαλλαγή υπέρ των αλληλέγγυων και υπεύθυνων συμβάσεων, οι γαλλικές αρχές δηλώνουν ότι η σύνθεση των χαρτοφυλακίων των ασφαλιστικών φορέων είναι ομοιογενής, ούτως ώστε η αναλογία των αλληλέγγυων και υπεύθυνων συμβάσεων σε σχέση με τους άλλους τύπους συμβάσεων ασφάλισης ασθενείας να είναι ισοδύναμη σήμερα στις τρεις μεγάλες κατηγορίες ασφαλιστικών φορέων που δραστηριοποιούνται στην αγορά αυτή (επιχειρήσεις που εμπίπτουν στον γαλλικό ασφαλιστικό κώδικα, ταμεία αλληλασφάλισης που εμπίπτουν στον κώδικα των ταμείων αλληλασφάλισης και ταμεία πρόνοιας που εμπίπτουν στον γαλλικό κώδικα κοινωνικής ασφάλισης).
(82)
Όσον αφορά τη νέα εξισωτική πρόβλεψη, η Γαλλία υπογραμμίζει ότι η δυνατότητα σύναψης συμβάσεων καθορισμού για τον επαγγελματικό τομέα είναι ανοιχτή σε όλους τους φορείς, τόσο γαλλικούς όσο και ξένους, που αναπτύσσουν δραστηριότητες στην αγορά της επικουρικής πρόνοιας.
(83)
Τέλος, η Γαλλία προσθέτει ότι οι ασφαλιστικοί φορείς δεν τυγχάνουν μονοπωλιακής θέσης και ότι, επομένως, δεν υφίσταται πλεονέκτημα συνεπαγόμενο δυσμενείς διακρίσεις. Το γεγονός ότι το άνοιγμα της αγοράς στον ανταγωνισμό πραγματοποιείται με βραδύ και σταδιακό ρυθμό οφείλεται σε έναν ιστορικό παράγοντα που, ωστόσο, δεν θέτει υπό αμφισβήτηση τον υφιστάμενο ανταγωνισμό μεταξύ των ταμείων πρόνοιας. Το γεγονός ότι τα τελευταία είναι περισσότερο εξειδικευμένα στον συγκεκριμένο τομέα δεν αρκεί για να δημιουργήσει οποιαδήποτε μορφή διάκρισης.
VII. ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΠΟΥ ΥΠΕΒΑΛΕ Η ΓΑΛΛΙΑ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΝΑΣΤΟΛΗ ΤΗΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ
(84)
Κατά τη διαδικασία εξέτασης, οι υπηρεσίες της Επιτροπής πρότειναν ορισμένες κατευθύνσεις στη Γαλλία, ούτως ώστε να καταστούν τα καθεστώτα ενίσχυσης συμβατά με την εσωτερική αγορά βάσει του άρθρου 107 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ.
(85)
Όσον αφορά το πρώτο μέτρο (απαλλαγές από τον φόρο εταιρειών και το τοπικό τέλος επιχειρηματικής δραστηριότητας για τη διαχείριση αλληλέγγυων και υπεύθυνων συμβάσεων), προτάθηκαν οι ακόλουθες κατευθύνσεις:
-
για να εκπληρωθεί το δεύτερο κριτήριο (πραγματική μετακύλιση του πλεονεκτήματος), προτάθηκε στη Γαλλία να εμπνευσθεί από το σύστημα επιδοτήσεων, όπως εγκρίθηκε στο παρελθόν από την Επιτροπή για την επικουρική κάλυψη της υγείας των γάλλων δημόσιων υπαλλήλων (N 911/06), από ένα σύστημα πίστωσης φόρου υπέρ των μεμονωμένων καταναλωτών ή από οποιοδήποτε άλλο σύστημα που επιτρέπει να διασφαλιστεί η πραγματική μετακύλιση της ενίσχυσης·
-
για να αποφευχθούν τυχόν διακρίσεις, οι γαλλικές αρχές κλήθηκαν να επανεξετάσουν τον μηχανισμό των κατώτατων ορίων.
(86)
Με την επιστολή της 27ης Μαΐου 2010, η Γαλλία γνωστοποίησε, ωστόσο, την απόφασή της να διατηρήσει αμετάβλητο το καθεστώς ενίσχυσης που είχε κοινοποιήσει και επιβεβαίωσε την ανάλυσή της σύμφωνα με την οποία τα κοινοποιηθέντα καθεστώτα ήταν συμβατά με την εσωτερική αγορά κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 2 στοιχείο α) της ΣΛΕΕ.
(87)
Στην ίδια επιστολή, η Γαλλία πρόσθεσε ότι οι συμβάσεις επικουρικής ασφάλισης υγείας αποτελούν προϊόν που αποβλέπει στο να κερδηθεί η εμπιστοσύνη των ασφαλιζόμενων και το οποίο επιτρέπει να προταθούν στη συνέχεια, στους ίδιους ασφαλιζόμενους, αποδοτικότερα προϊόντα, όπως οι συμβάσεις ασφάλισης ζωής. Για να εξασφαλίσουν την εμπιστοσύνη της πελατείας τους, οι παράγοντες της αγοράς θα μπορούσαν επομένως να παροτρυνθούν να εφαρμόσουν ελκυστική τιμολογιακή πολιτική. Υπό τις συνθήκες αυτές, το φορολογικό πλεονέκτημα που παρέχει ένας φορέας και το οποίο μετακυλίεται από τον φορέα αυτόν στις εισφορές των ασφαλιζόμενων θα έχει ως άμεσο αποτέλεσμα την τιμολογιακή προσαρμογή των ανταγωνιστών του, με αποτέλεσμα να εξασφαλιστεί η μετακύλιση του πλεονεκτήματος σε όλους τους ασφαλιζόμενους.
(88)
Όσον αφορά το δεύτερο μέτρο (πρόσθετη φορολογική έκπτωση για τις εξισωτικές προβλέψεις), οι υπηρεσίες της Επιτροπής πρότειναν τις ακόλουθες κατευθύνσεις στη Γαλλία:
-
για να εκπληρωθεί το δεύτερο κριτήριο (πραγματική μετακύλιση του πλεονεκτήματος), προτάθηκε στη Γαλλία να εμπνευσθεί από το σύστημα επιδοτήσεων που είχε εγκριθεί στο παρελθόν από την Επιτροπή για την επικουρική κάλυψη υγείας των γάλλων δημόσιων υπαλλήλων (N 911/06), από ένα σύστημα φορολογικών πιστώσεων υπέρ των μεμονωμένων καταναλωτών ή από οποιοδήποτε σύστημα που επιτρέπει να διασφαλιστεί η πραγματική μετακύλιση της ενίσχυσης·
-
για να αποφευχθεί κάθε δυσμενής διάκριση, οι γαλλικές αρχές κλήθηκαν να εξετάσουν τη θέσπιση υποχρεωτικής και διαφανούς διαδικασίας διαγωνισμού για την ανάθεση των συμβάσεων καθορισμού.
(89)
Όπως και για το πρώτο μέτρο, η Γαλλία αποφάσισε ωστόσο να διατηρήσει αμετάβλητο το καθεστώς ενίσχυσης που είχε κοινοποιήσει υπέρ της ανάπτυξης της συλλογικής πρόνοιας.
(90)
Στην επιστολή της 27ης Μαΐου 2010, η Γαλλία επαναβεβαίωσε τον ιδιαίτερα δεσμευτικό χαρακτήρα του καθορισμού, ο οποίος θα δικαιολογούσε ένα ιδιαίτερα συνετό καθεστώς προβλέψεων. Επομένως, σε πολύ περιορισμένο μόνο βαθμό θα μπορούσε η εξισωτική πρόβλεψη να θεωρηθεί ως κρατική ενίσχυση και θα ήταν απαραίτητο να εξεταστεί η συμβατότητά της με την εσωτερική αγορά.
VIII. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ
VIII.1. Απαλλαγές από τον φόρο εταιρειών και το τοπικό τέλος επιχειρηματικής δραστηριότητας λόγω των δραστηριοτήτων διαχείρισης αλληλέγγυων και υπεύθυνων συμβάσεων
(91)
Αναφερόμενο στη νομολογία του Δικαστηρίου στην υπόθεση Albany (26), το CTIP υποστηρίζει ότι επαγγελματικά συστήματα συμβατικού χαρακτήρα δεν εμπίπτουν, λόγω του χαρακτήρα ή του αντικειμένου τους, στους κανόνες ανταγωνισμού του κοινοτικού δικαίου.
(92)
Η Επιτροπή παρατηρεί, ωστόσο, ότι το μέτρο στο οποίο αναφέρεται η προαναφερόμενη νομολογία αφορά κυρίως την υποχρεωτική εκ του νόμου υπαγωγή βιομηχανικών επιχειρήσεων σε ένα κλαδικό ταμείο συντάξεων που τυγχάνει αποκλειστικού δικαιώματος. Εν προκειμένω, πρέπει να παρατηρηθεί ότι το καθεστώς απαλλαγής σχετικά με το πρώτο μέτρο αφορά επίσης μεμονωμένες συμβάσεις, καθώς και συλλογικές συμβάσεις προαιρετικής συμμετοχής. Επιπλέον, οι συλλογικές συμβάσεις υποχρεωτικής συμμετοχής που αφορά το μέτρο υπόκεινται στην ελεύθερη επιλογή των κοινωνικών εταίρων για τη σύναψη παρόμοιων συλλογικών συμβάσεων και όχι στο πλαίσιο μιας εκ του νόμου υποχρέωσης για τη σύναψη παρόμοιων συμφωνιών ή τη συμμετοχή σε ένα κλαδικό ή διακλαδικό ταμείο, όπως στην περίπτωση της υπόθεσης Albany.
(93)
Η απόφαση του Δικαστηρίου επιβεβαιώνει στη συνέχεια ότι τα συστήματα κάλυψης κινδύνων που επικουρούν το εκ του νόμου σύστημα κοινωνικής ασφάλισης, όπως εκείνο που κοινοποιήθηκε στη συγκεκριμένη περίπτωση από τις γαλλικές αρχές, υπόκεινται στους κανόνες του ανταγωνισμού και ότι τα ταμεία που συνιστούν τέτοια συστήματα ανταποκρίνονται πραγματικά στην έννοια της επιχείρησης κατά τα άρθρα 101 και επ. της ΣΛΕΕ (27).
(94)
Επομένως, η Επιτροπή θεωρεί ότι το σύστημα κάλυψης που αφορά το πρώτο μέτρο εξακολουθεί να διέπεται από τους κανόνες της συνθήκης στον τομέα του ανταγωνισμού και, ιδίως, από τους κανόνες περί απαγορεύσεων των κρατικών ενισχύσεων.
(95)
Η κοινωνική ασφάλιση (υποχρεωτικό σύστημα ασφάλισης ασθενείας) επιστρέφει μέρος μόνο των εξόδων ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης των ασφαλισμένων. Οι επικουρικές ασφαλίσεις υγείας καλύπτουν, επομένως, το μέρος των παροχών που δεν χρηματοδοτείται από το υποχρεωτικό σύστημα ασφάλισης ασθενείας.
(96)
Η αγορά επικουρικής ασφάλισης υγείας περιλαμβάνει κυρίως τις ακόλουθες τρεις κατηγορίες φορέων:
-
τα ταμεία και τις ενώσεις αλληλασφάλισης που διέπονται από τον κώδικα αλληλασφάλισης·
-
τα ταμεία πρόνοιας που διέπονται από τον κώδικα κοινωνικής ασφάλισης·
-
τις ασφαλιστικές εταιρείες που διέπονται από τον ασφαλιστικό κώδικα.
(97)
Σύμφωνα με επιστολή των γαλλικών αρχών της 21ης Δεκεμβρίου 2007, 263 ασφαλιστικές επιχειρήσεις, 66 ταμεία πρόνοιας και 1 201 ταμεία αλληλασφάλισης αναπτύσσουν δραστηριότητες στην αγορά επικουρικής ασφάλισης υγείας. Οι γαλλικές αρχές δηλώνουν επίσης ότι, το 2006, οι πρώτοι 20 φορείς της αγοράς αντιπροσώπευαν μόνο το 35 % της αγοράς χωρίς να υπερβαίνει κάποιος από αυτούς το 4 % και, επιπλέον, ότι το 65 % των φορέων της αγοράς κατείχε μερίδιο αγοράς κάτω του 1 % (28).
(98)
Ωστόσο, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία που δημοσιεύθηκαν το 2009, ο αριθμός των φορέων που συμμετέχουν στην αγορά αυτή δεν αντιπροσώπευε περισσότερους από 876 στο τέλος του 2008 και μειωνόταν συνεχώς από το 2001 και μετά (μείωση 48 % το 2008 σε σχέση με το 2001) (29). Ο αριθμός των ταμείων αλληλασφάλισης ανερχόταν σε 748, των ασφαλιστικών εταιρειών σε 92 και των ταμείων πρόνοιας σε 36.
(99)
Σύμφωνα με πρόσφατη ανάλυση της γαλλικής αρχής ανταγωνισμού (Autorité française de la Concurrence), τα μεγαλύτερα μερίδια της αγοράς μεμονωμένων επικουρικών ασφαλίσεων υγείας τα κατείχαν η Mutuelle Générale de l’Education Nationale - MGEN (με μερίδιο αγοράς 7,7 %), το ταμείο αλληλασφάλισης Groupama (30) (με μερίδιο αγοράς 6,7 %), ή ακόμη η ασφαλιστική εταιρεία Swiss Life (με μερίδιο αγοράς 4 %) (31).
(100)
Όσον αφορά την αγορά συλλογικής επικουρικής ασφάλισης, τα μεγαλύτερα μερίδια αγοράς φέρεται ότι ανήκαν στην ασφαλιστική εταιρεία Axa (με μερίδιο αγοράς 17,51 %), στην ομάδα ταμείων πρόνοιας Malakoff-Médéric (με μερίδιο αγοράς 8,7 %), ή ακόμη στον όμιλο AG2R-La Mondiale-Prémalliance (32) (με μερίδιο αγοράς 6,9 %) (33).
(101)
Παρά τα σχετικά αιτήματα που υπέβαλε στις γαλλικές αρχές, η Επιτροπή δεν διαθέτει ακριβέστερες πληροφορίες σχετικά με τη δομή της αγοράς επικουρικής ασφάλισης υγείας, όσον αφορά, για παράδειγμα, τις συγκεντρώσεις εταιρειών αλληλασφάλισης, ταμείων αλληλασφάλισης, ενώσεων ταμείων αλληλασφάλισης και ταμείων πρόνοιας. Εξάλλου, παρά τα σχετικά αιτήματα της Επιτροπής, οι γαλλικές αρχές δεν ήταν σε θέση να διαβιβάσουν στατιστικές ειδικά για τις αλληλέγγυες και υπεύθυνες συμβάσεις (τόσο σε συνολικό επίπεδο όσο και για τις επιμέρους κατηγορίες φορέων της αγοράς). Τα στατιστικά στοιχεία που συγκεντρώνονται στον πίνακα των αιτιολογικών σκέψεων 102 και 103 αναφέρονται, επομένως, σε ολόκληρη την αγορά επικουρικής ασφάλισης υγείας, συμπεριλαμβανομένων των συμβάσεων που δεν πληρούν τις προϋποθέσεις υπαγωγής στο κοινοποιηθέν μέτρο. Επιπλέον, μία έκθεση που δημοσιεύθηκε από το γαλλικό Ελεγκτικό Συνέδριο το 2008 (34) υπογραμμίζει τις σημαντικές στατιστικές ελλείψεις όσον αφορά την επικουρική ασφάλιση, όσον αφορά τον αριθμό των ασφαλισμένων, την κατανομή τους μεταξύ των διαφόρων κατηγοριών ασφαλιστών και των διαφόρων τύπων συμβάσεων (μεμονωμένων συμβάσεων, προαιρετικών συλλογικών συμβάσεων και υποχρεωτικών συλλογικών συμβάσεων), καθώς και το ποσό των δαπανών που επιστρέφονται ανάλογα με τις κατηγορίες των νοικοκυριών και των εισοδημάτων. Με βάση τις αναλύσεις που πραγματοποίησε η εθνική αρχή ανταγωνισμού, η αγορά αυτή εμφανίζεται ωστόσο κατακερματισμένη, ακόμη και εξαιρετικά κατακερματισμένη, όσον αφορά τα μεμονωμένα συμβόλαια (35), τα οποία, όμως, αποτελούν μία μόνο από τις επιμέρους αγορές που αφορά το πρώτο κοινοποιηθέν μέτρο.
(102)
Μεταξύ του 2001 και του 2007, ο τομέας αυτός αναπτύχθηκε αισθητά, όπως μαρτυρεί ο κατωτέρω πίνακας (36). Ο συνολικός κύκλος εργασιών των φορέων αυτών ανήλθε σε 27,4 δισεκατ. ευρώ το 2007, με πρόοδο 55,8 % σε σχέση με το 2001, δηλαδή με ρυθμό μέσης ετήσιας αύξησης 7,6 %. Ο κύκλος εργασιών το 2008 φαίνεται ότι υπερέβη τα 29 δισεκατ. ευρώ με πρόοδο 6 % σε σχέση με το 2007 (37).
Εξέλιξη του κύκλου εργασιών των φορέων επικουρικής ασφάλισης 2001-2007
(σε δισεκατ. ευρώ)
Ταμεία αλληλασφάλισης
Ταμεία πρόνοιας
Ασφαλιστικές εταιρείες
Σύνολο
2001
10,6
3,3
3,7
17,6
2007
16,0
4,7
6,7
27,4
2001-2007
+50,5 %
+43,15 %
+82,13 %
+55,8 %
(103)
Σύμφωνα με τα στατιστικά στοιχεία που έχουν διαβιβάσει οι γαλλικές αρχές, η κατανομή μεταξύ των μεμονωμένων και των συλλογικών συμβάσεων παρουσιάζεται ως εξής (στοιχεία για το 2004):
Ταμεία πρόνοιας
Ταμεία αλληλασφάλισης
Ασφαλιστικές εταιρείες
Συλλογικές συμβάσεις
38 %
33 %
29 %
Μεμονωμένες συμβάσεις
6 %
67 %
27 %
Συλλογικές και μεμονωμένες συμβάσεις
18 %
54 %
28 %
(104)
Ενώ τα ταμεία αλληλασφάλισης και οι ενώσεις αλληλασφάλισης εκδίδουν κυρίως μεμονωμένες συμβάσεις, τα ταμεία πρόνοιας εκδίδουν κυρίως συμβόλαια συλλογικού τύπου (συμβάσεις επιχειρήσεων ή κλαδικές συμβάσεις). Οι ασφαλιστικές εταιρείες, από την πλευρά τους, έχουν πιο ισορροπημένο χαρτοφυλάκιο.
(105)
Το ποσοστό κάλυψης του πληθυσμού έχει αυξηθεί εξάλλου σημαντικά, από 84 % το 1996 σε 92,8 % το 2006. Ο τομέας αλληλασφάλισης περιλαμβάνει 32 έως 38 εκατ. δικαιούχους, οι ασφαλιστικές εταιρείες 13 εκατ., και τα ταμεία πρόνοιας 11 εκατ., στα οποία πρέπει να προστεθούν πάνω από 4 εκατ. δικαιούχοι του ταμείου CMU-C (καθολική κάλυψη ασθενείας), το οποίο προσφέρει δωρεάν επικουρική κάλυψη υγείας στα ενδεέστερα κοινωνικά στρώματα. Τούτο σημαίνει ότι, επί του παρόντος, το 7 % έως 8 % του γαλλικού πληθυσμού δεν διαθέτει επικουρική κάλυψη (38).
(106)
Σύμφωνα με το άρθρο 107 της ΣΛΕΕ «Ενισχύσεις που χορηγούνται υπό οποιαδήποτε μορφή από τα κράτη ή με κρατικούς πόρους και που νοθεύουν ή απειλούν να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό διά της ευνοϊκής μεταχειρίσεως ορισμένων επιχειρήσεων ή ορισμένων κλάδων παραγωγής είναι ασυμβίβαστες με την εσωτερική αγορά, κατά το μέτρο που επηρεάζουν τις μεταξύ κρατών μελών συναλλαγές».
(107)
Ο χαρακτηρισμός ενός μέτρου ως κρατικής ενίσχυσης προϋποθέτει επομένως ότι πληρούνται οι ακόλουθες σωρευτικές προϋποθέσεις, και συγκεκριμένα: 1) ότι το εν λόγω μέτρο αποφέρει πλεονέκτημα, 2) μέσω των κρατικών πόρων, 3) ότι το πλεονέκτημα αυτό είναι επιλεκτικό, 4) ότι το εν λόγω μέτρο νοθεύει ή απειλεί να νοθεύσει τον ανταγωνισμό και ότι ενδέχεται να επηρεάσει τις συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών.
(108)
Είναι αναμφισβήτητο ότι οι απαλλαγές ή οι μειώσεις του φόρου εταιρειών και του τοπικού τέλους επιχειρηματικής δραστηριότητας που συνίστανται στην κατάργηση ή τη μείωση του βάρους που θα έπρεπε κανονικά να φέρουν οι επιχειρήσεις συνιστούν πλεονέκτημα για τους δικαιούχους αυτού του μέτρου (39). Για τον λόγο αυτόν, οι εν λόγω φορολογικές απαλλαγές ή μειώσεις αποτελούν οικονομικά πλεονεκτήματα.
(109)
Όσον αφορά το επιχείρημα που επικαλείται το CTIP, ότι ενδεχομένως πρόκειται για αποστολή δημόσιας υπηρεσίας, η Επιτροπή παρατηρεί ότι οι όροι που προσδιορίζονται στην υπόθεση Altmark (40) (για να εξαιρεθεί ο ίδιος ο χαρακτηρισμός της ενίσχυσης σε ορισμένες περιπτώσεις υπηρεσιών γενικού οικονομικού συμφέροντος) δεν πληρούνται στη συγκεκριμένη περίπτωση (βλέπε ιδίως, αιτιολογική σκέψη 144, δεδομένου ότι ο τρίτος όρος της νομολογίας Altmark συνίσταται στην πράξη σε ανυπαρξία υπεραντιστάθμισης). Επομένως, υφίσταται πράγματι οικονομικό πλεονέκτημα.
(110)
Τα πλεονεκτήματα αυτά χορηγούνται από το γαλλικό κράτος, το οποίο, με τον τρόπο αυτό, παραιτείται από την είσπραξη φορολογικών εσόδων. Επομένως, χορηγεί το πλεονέκτημα αυτά με κρατικούς πόρους.
(111)
Το μέτρο παρουσιάζει επίσης επιλεκτικό χαρακτήρα. Ο επιλεκτικός αυτός χαρακτήρας προκύπτει, αφενός, από τον περιορισμό του εν λόγω μέτρου σε έναν τομέα της οικονομίας, και συγκεκριμένα στον ασφαλιστικό, και αφετέρου από τον περιορισμό του, εντός του τομέα αυτού, σε έναν συγκεκριμένο τύπο συμβάσεων (υποτομέα). Εν προκειμένω, είναι σκόπιμο εν πρώτοις να διαπιστωθεί ότι ο φόρος εταιρειών αποτελεί φόρο του οποίου το πεδίο εφαρμογής καλύπτει όλες τις εταιρείες, ανεξάρτητα από τον τομέα στον οποίο δραστηριοποιούνται. Μία απαλλαγή από τον φόρο αυτόν αποκλειστικά υπέρ του ασφαλιστικού τομέα αποτελεί, επομένως, παρέκκλιση από το γενικό φορολογικό καθεστώς των εταιρειών που ευνοεί ρητά με τον τρόπο αυτόν ορισμένες επιχειρήσεις. Το ίδιο ισχύει όσον αφορά την απαλλαγή από τον τοπικό τέλος επιχειρηματικής δραστηριότητας. Εξάλλου, η εν λόγω απαλλαγή ευνοεί επίσης, στο πλαίσιο του ασφαλιστικού τομέα, την εκπόνηση ορισμένων συμβάσεων ασφάλισης ασθενείας, και συγκεκριμένα τις αλληλέγγυες και υπεύθυνες συμβάσεις ασφάλισης ασθενείας. Επομένως, το μέτρο ευνοεί τους παράγοντες που συνδέονται με συμβάσεις «αλληλέγγυες», εις βάρος των φορέων που δεσμεύονται από «κλασικές» συμβάσεις.
(112)
Τέλος, πέραν του γεγονότος ότι ο ασφαλιστικός τομέας υπόκειται σε εμπορικές συναλλαγές στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, είναι σκόπιμο να υπενθυμιστεί ότι, όταν ένα κράτος μέλος χορηγεί βοήθεια σε μία επιχείρηση, η εγχώρια δραστηριότητα μπορεί για τον λόγο αυτόν να διατηρηθεί στο ίδιο επίπεδο ή να αυξηθεί, με αποτέλεσμα οι επιχειρήσεις που είναι εγκατεστημένες σε άλλα κράτη μέλη να έχουν λιγότερες δυνατότητες διείσδυσης στην αγορά του κράτους αυτού (41).
(113)
Επομένως, η θέση των ενδιαφερόμενων επιχειρήσεων θα ενισχυθεί στον τομέα των εμπορικών συναλλαγών εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το μέτρο αυτό μπορεί επομένως να δημιουργήσει στρεβλώσεις του ανταγωνισμού και να επηρεάσει το εμπόριο στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
(114)
Επομένως, πρέπει να συναχθεί το συμπέρασμα ότι το πρώτο μέτρο συνιστά πράγματι κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ. Η Γαλλία δεν αμφισβητεί τον χαρακτηρισμό αυτόν.
(115)
Δεδομένου ότι το κοινοποιηθέν μέτρο συνιστά κρατική ενίσχυση, είναι σκόπιμο να γίνει ανάλυση της συμβατότητάς του με την εσωτερική αγορά. Οι γαλλικές αρχές θεωρούν ότι το εν λόγω μέτρο αποτελεί συμβιβάσιμη κρατική ενίσχυση σύμφωνα με το άρθρο 107 παράγραφος 2 στοιχείο α) της ΣΛΕΕ.
(116)
Το άρθρο 107 παράγραφος 2 στοιχείο α) της ΣΛΕΕ διατυπώνεται ως εξής: «Συμβιβάζονται με την εσωτερική αγορά: α) οι ενισχύσεις κοινωνικού χαρακτήρος προς μεμονωμένους καταναλωτές, υπό τον όρο ότι χορηγούνται χωρίς διάκριση προελεύσεως των προϊόντων».
(117)
Ένα μέτρο κρατικής ενίσχυσης είναι συμβατό με βάση τη διάταξη αυτή, εφόσον συντρέχουν οι ακόλουθες τρεις προϋποθέσεις:
1.
η ενίσχυση πρέπει να έχει κοινωνικό χαρακτήρα·
2.
πρέπει να χορηγείται στους μεμονωμένους καταναλωτές·
3.
πρέπει να χορηγείται χωρίς διάκριση προέλευσης του προϊόντος.
(118)
Κατά πρώτο λόγο πρέπει να διευκρινιστεί ότι το άρθρο 107 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ παρεκκλίνει από την αρχή της απαγόρευσης των κρατικών ενισχύσεων, όπως αναφέρεται στο άρθρο 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ και πρέπει, επομένως, να ερμηνεύεται περιοριστικά (42).
(119)
Όσον αφορά ειδικότερα την εφαρμογή του άρθρου 107 παράγραφος 2 στοιχείο α) της ΣΛΕΕ, πρέπει να αναφερθεί, ωστόσο, ότι η πρακτική λήψης αποφάσεων της Επιτροπής δεν αποκλείει τη χορήγηση της ενίσχυσης ενδιάμεσο φορέα που αναλαμβάνει να τη μεταφέρει στους μεμονωμένους καταναλωτές (43). Ωστόσο, σε μια τέτοια περίπτωση, ο μηχανισμός που δημιουργείται πρέπει να εγγυάται την πραγματική μετακύλιση της ενίσχυσης στον τελικό καταναλωτή.
(120)
Η Επιτροπή θεωρεί ότι ο κοινωνικός χαρακτήρας (πρώτο κριτήριο) του μέτρου είναι παγιωμένος, δεδομένου ότι ο στόχος είναι να ανοίξει η επικουρική κάλυψη υγείας στα άτομα που λόγω της ηλικίας τους, της κατάστασης της υγείας τους ή του εισοδηματικού τους επιπέδου αντιμετωπίζουν δυσχέρειες πρόσβασης στην κάλυψη αυτή. Το άρθρο 207 του CGI προβλέπει πράγματι κριτήρια κοινωνικού χαρακτήρα που πρέπει να τηρούν οι ασφαλιστικοί φορείς για να δικαιούνται του εν λόγω μέτρου (44). Τα κριτήρια αυτά εισάγουν ελάχιστα ποσοστά για ορισμένα ευάλωτα τμήματα του πληθυσμού, όπως τα άτομα με χαμηλό εισόδημα ή τους ηλικιωμένους, στο χαρτοφυλάκιο ασφαλίσεων των ενδιαφερομένων φορέων. Το προσχέδιο διατάγματος που διαβίβασαν οι γαλλικές αρχές, το οποίο διευκρινίζει συγκεκριμένες μορφές διαβάθμισης των τιμών σε συνάρτηση με την κοινωνική κατάσταση των ασφαλιζόμενων (45) επιβεβαιώνει τον κοινωνικό χαρακτήρα του μέτρου υπέρ των ευάλωτων στρωμάτων του πληθυσμού.
(121)
Αντίθετα, η εξέταση του μέτρου από την Επιτροπή δεν επέτρεψε να συναχθεί το συμπέρασμα ότι η ενίσχυση θα ήταν πράγματι προς όφελος των μεμονωμένων καταναλωτών (δεύτερο κριτήριο).
(122)
Σύμφωνα με τις γαλλικές αρχές, οι ενισχύσεις που χορηγούνται στις (ασφαλιστικές) επιχειρήσεις ωφελούν έμμεσα τους μεμονωμένους καταναλωτές. Χάρη στον ισχυρό ανταγωνισμό στην αγορά επικουρικής ασφάλισης υγείας θα διασφαλιστεί η μεταφορά των λαμβανόμενων ενισχύσεων από τις ασφαλιστικές επιχειρήσεις στους καταναλωτές με τον καθορισμό του ποσού των ασφαλίστρων που ζητούνται από τον καταναλωτή.
(123)
Εν προκειμένω, είναι σκόπιμο να παρατηρηθεί ότι η φορολογική απαλλαγή των αλληλέγγυων συμβάσεων ασθενείας που εφαρμόζει η Γαλλία είχε θεωρηθεί από την Επιτροπή ως συμβιβάσιμη ενίσχυση δυνάμει του άρθρου 107 παράγραφος 2 στοιχείο α) της ΣΛΕΕ (46). Πράγματι, δεν υπήρχε αμφιβολία στην περίπτωση αυτή ότι η φορολογική απαλλαγή θα απέβαινε καταρχάς προς όφελος των μεμονωμένων καταναλωτών που βαρύνονταν στην πράξη με τον φόρο. Το ποσό του φόρου αποτελούσε συνιστώσα του ποσού των ασφαλίστρων και η φορολογική απαλλαγή υπέρ των αλληλέγγυων συμβάσεων περιόριζε ακόμη περισσότερο το ποσό των ασφαλίστρων.
(124)
Στη συγκεκριμένη υπόθεση, η ενίσχυση δεν χορηγείται με έμμεση φοροαπαλλαγή ανάλογη με το ποσό των ασφαλίστρων που καταβάλλουν οι ασφαλισμένοι αλλά με απαλλαγή του φόρου εταιρειών που υπολογίζεται με βάση τα κέρδη του ασφαλιστικού φορέα επί του συνόλου των ασφαλισμένων που έχουν υπογράψει αλληλέγγυα και υπεύθυνη σύμβαση.
(125)
Η πραγματική μετακύλιση της απαλλαγής του φόρου εταιρειών στον τελικό καταναλωτή είναι, το λιγότερο, αβέβαιη. Από τη μια πλευρά, η Επιτροπή δεν διαθέτει στοιχεία που επιτρέπουν να αποδειχθεί ότι ο φόρος εταιρειών (και η απαλλαγή από έναν τέτοιο φόρο) μετακυλίεται πράγματι στους μεμονωμένους καταναλωτές στη συγκεκριμένη αγορά. Από την άλλη, μια πρόσφατη έκθεση του γαλλικού Ελεγκτικού Συνεδρίου κατέδειξε την ύπαρξη σημαντικότατων αυξήσεων των περιθωρίων κέρδους στον τομέα ασφάλισης υγείας κατά τα τελευταία έτη (από 12 % το 2003 σε 23 % το 2007) (47). Στο πλαίσιο της σημαντικής αυτής αύξησης των περιθωρίων κέρδους, είναι δύσκολο να συναχθεί το συμπέρασμα ότι υπάρχει μηχανισμός αγοράς ικανός να εγγυηθεί την πραγματική μετακύλιση της απαλλαγής του φόρου εταιρειών στους τελικούς καταναλωτές.
(126)
Το CTIP υπογραμμίζει εξάλλου ότι μέρος των κερδών πρέπει να αφιερωθεί στη σύσταση αποθεματικών ούτως ώστε να τηρηθούν οι υποχρεώσεις φερεγγυότητας και ότι δεν θα ήταν επομένως καθόλου παράδοξο ένα μέρος τουλάχιστον του πλεονεκτήματος να χρησιμεύει για να καλύψει, εν όλω ή εν μέρει, την ετήσια αύξηση της απαίτησης φερεγγυότητας. Το επιχείρημα αυτό θα έτεινε να αποδείξει ότι το μέτρο θα οδηγήσει σε αύξηση των κερδών των ασφαλιστικών φορέων παρά σε μείωση των τιμών κάλυψης των εν λόγω κινδύνων για τους καταναλωτές.
(127)
Τέλος, η αξιολόγηση της Επιτροπής δεν αμφισβητείται σε καμία περίπτωση από το επιχείρημα της Γαλλίας σύμφωνα με το οποίο οι συμβάσεις επικουρικής ασφάλισης υγείας αποτελούν προϊόν για την εξασφάλιση της εμπιστοσύνης της πελατείας των ασφαλιστικών φορέων, οι οποίοι θα ενθαρρύνονταν να εφαρμόσουν ελκυστική τιμολογιακή πολιτική. Πράγματι, υπενθυμίζεται ότι το άρθρο 107 παράγραφος 2 στοιχείο α) της ΣΛΕΕ απαιτεί τη μετακύλιση του πλεονεκτήματος στους μεμονωμένους καταναλωτές. Επομένως, η ύπαρξη ενός απλού κινήτρου μεταφοράς μέρους του πλεονεκτήματος στους τελικούς καταναλωτές δεν αρκεί για να ικανοποιήσει την απαίτηση πραγματικής μετακύλισης του πλεονεκτήματος αυτού.
(128)
Επομένως, η Επιτροπή θεωρεί ότι το μέτρο δεν διασφαλίζει την πραγματική μετακύλιση του πλεονεκτήματος στους μεμονωμένους καταναλωτές, σύμφωνα με τις απαιτήσεις του άρθρου 107 παράγραφος 2 στοιχείο α) της ΣΛΕΕ.
(129)
Η εξέταση της Επιτροπής καταλήγει επίσης στο συμπέρασμα ότι δεν τηρείται ο όρος σχετικά με την απουσία διάκρισης όσον αφορά την προέλευση του προϊόντος (τρίτο κριτήριο). Για να εξασφαλιστεί η τήρηση του όρου αυτού, οι καταναλωτές θα πρέπει να ωφελούνται από την εν λόγω ενίσχυση, ανεξάρτητα από τον οικονομικό φορέα που παρέχει το προϊόν ή την υπηρεσία που μπορεί να εκπληρώσει τον κοινωνικό στόχο που επικαλείται το εν λόγω κράτος μέλος, και δεν θα πρέπει να υπάρχει κανένα εμπόδιο εισόδου για τους ασφαλιστικούς φορείς που είναι εγκατεστημένοι στην Ευρωπαϊκή Ένωση (48). Ωστόσο, πέραν των όρων που αφορούν τον τύπο των επιλέξιμων συμβάσεων, οι επιχειρήσεις που επιθυμούν να τύχουν του καθεστώτος πρέπει να τηρούν κατώτατα όρια σχετικά με τον αριθμό (120 000/150 000 συμβάσεις) ή την αναλογία (ποσοστό 85 %/93 %) αλληλέγγυων και υπεύθυνων συμβάσεων στο χαρτοφυλάκιο των συμβάσεων επικουρικής ασφάλισης υγείας.
(130)
Οι γαλλικές αρχές θεωρούν ότι τα κατώτατα αυτά όρια αποτελούν κίνητρο για την ανάπτυξη αυτού του τύπου συμβάσεων σε μαζική κλίμακα με την αμοιβαία κάλυψη του «μεγάλου κινδύνου» που χαρακτηρίζεται από την ηλικία ή το εισοδηματικό επίπεδο του ασφαλισμένου στο χαρτοφυλάκιό τους, και ότι είναι επίσης απαραίτητα για να αποφευχθεί το φορολογικό πλεονέκτημα που αφορά πολύ μικρό κλάσμα της δραστηριότητας των φορέων και, με τον τρόπο αυτόν, να επιτευχθούν οι στόχοι της αλληλεγγύης και της αμοιβαίας κάλυψης. Μόνο με έναν μηχανισμό που επιβάλλει στους ασφαλιστικούς φορείς να κατέχουν στο χαρτοφυλάκιο συμβάσεων ασφάλισης ασθενείας ελάχιστο αριθμό ή σημαντικό ποσοστό αλληλέγγυων και υπεύθυνων συμβάσεων θα μπορούσε να εξασφαλιστεί η επιδίωξη του κοινωνικού στόχου του μέτρου. Χωρίς έναν τέτοιο μηχανισμό κατώτατου ορίου, κανένα μέτρο δεν θα είχε επιτρέψει να διασφαλιστεί αύξηση του ποσοστού κάλυψης των μη καλυπτόμενων επί του παρόντος κοινωνικών στρωμάτων του πληθυσμού και οι φοροαπαλλαγές θα εκφράζονταν απλώς με απρόβλεπτες ευεργετικές επιπτώσεις για τους ασφαλιστικούς φορείς. Το ποσοστιαίο όριο θα επέτρεπε στους μικρούς φορείς με αποκλειστική δραστηριότητα τη σύναψη τέτοιων συμβάσεων να ωφελούνται από το μέτρο χωρίς να επιτυγχάνουν ένα καθαρά ποσοτικό όριο, ενώ τα κατώτατα όρια σε απόλυτες τιμές θα επέτρεπαν στους φορείς που παρέχουν σημαντικό αριθμό συμβάσεων του τύπου αυτού (χωρίς να αποτελεί αυτό αποκλειστική δραστηριότητα) να ωφελούνται από το μέτρο.
(131)
Η Επιτροπή διαπιστώνει καταρχάς ότι οι γαλλικές αρχές δεν μπόρεσαν να παράσχουν καμία ακριβή πληροφορία σχετικά με τη σημερινή κατανομή των αλληλέγγυων και υπεύθυνων συμβάσεων μεταξύ των διαφόρων παραγόντων της αγοράς, ούτε όσον αφορά τον αριθμό και το ποσοστό των συμβάσεων αυτών στα χαρτοφυλάκιά τους. Όπως προκύπτει, ωστόσο, από την ανάλυση της Επιτροπής, τα ταμεία αλληλασφάλισης και οι ενώσεις αλληλασφάλισης υποχρεούνται εκ του νόμου να παρέχουν αλληλέγγυες μόνο συμβάσεις (49). Στην πράξη, φαίνεται επίσης ότι τα ταμεία πρόνοιας υπόκεινται στην ίδια υποχρέωση. Τα ταμεία αλληλασφάλισης και τα ταμεία πρόνοιας θα πρέπει επομένως να ικανοποιούν πάντα το κριτήριο του ποσοστιαίου ορίου, ενώ οι ασφαλιστικές εταιρείες που έχουν περιορισμένη παρουσία στην αγορά αλληλέγγυων συμβάσεων και επιθυμούν να επεκτείνουν τη δραστηριότητα αυτή θα μπορούσαν να έχουν δυσχέρειες στην εκπλήρωση των προϋποθέσεων του κατώτατου ορίου (τόσο σε ποσοστό όσο και σε απόλυτες τιμές) και, επομένως, στη λήψη φορολογικών απαλλαγών. Τούτο θα ίσχυε ειδικότερα στην περίπτωση των ασφαλιστικών εταιρειών με σημαντικό χαρτοφυλάκιο «κλασικών» συμβάσεων επικουρικής ασφάλισης υγείας που δεν πληρούν τις προϋποθέσεις που καθορίζονται για τις αλληλέγγυες συμβάσεις.
(132)
Στο πλαίσιο αυτό, τα όρια δεν θα οδηγούσαν επομένως σε ισοδύναμη προσπάθεια, όποιος και αν ήταν ο ασφαλιστικός φορέας, και δεν θα είχαν επιπτώσεις κινήτρου για τους ασφαλιστικούς φορείς που πληρούν ήδη τα κριτήρια του κατώτατου ορίου (ειδικότερα τα ταμεία αλληλασφάλισης, τις ενώσεις αλληλασφάλισης και τα ταμεία πρόνοιας). Επομένως, αντίθετα με τους ισχυρισμούς της Γαλλίας, η καθιέρωση των κατώτατων ορίων δεν θα μπορούσε να αποτρέψει ενδεχόμενες απρόβλεπτες ευεργετικές επιπτώσεις.
(133)
Σύμφωνα με την Επιτροπή, τα κατώτατα αυτά όρια θα έχουν απλώς ως αποτέλεσμα να προκληθεί διακριτική μεταχείριση όσον αφορά την προέλευση του προϊόντος. Έτσι, φαίνεται ότι τα κατώτατα όρια μπορούν να αποκλείσουν ορισμένους ασφαλιστικούς φορείς από το όφελος της απαλλαγής, παρότι οι φορείς αυτοί θα μπορούσαν να προσφέρουν τις αλληλέγγυες και υπεύθυνες συμβάσεις που επιθυμούν να υποστηρίξουν οι γαλλικές αρχές. Η ύπαρξη των κατώτατων αυτών ορίων θα μπορούσε επιπλέον να αποβεί προς όφελος των ήδη παρόντων στην αγορά φορέων και να αποτελέσει εμπόδιο εισόδου στην εν λόγω αγορά για ορισμένους φορείς που δεν θα μπορούσαν ή θα φοβούνταν ότι δεν μπορούν να τα τηρήσουν.
(134)
Τέλος, είναι πιθανό ότι το ποσό της ενίσχυσης ποικίλλει από τον έναν ασφαλιστικό φορέα στον άλλο ανάλογα με τα κέρδη που πραγματοποιούνται επί των συγκεκριμένων πράξεων, γεγονός που δεν συνάδει με την απαίτηση σύμφωνα με την οποία οι καταναλωτές πρέπει να ωφελούνται από την εν λόγω ενίσχυση, ανεξάρτητα από τον οικονομικό φορέα που παρέχει το προϊόν ή την υπηρεσία που μπορεί να εκπληρώσει τον κοινωνικό στόχο τον οποίο επικαλείται το εν λόγω κράτος μέλος (50).
(135)
Επομένως, συνάγεται αναγκαστικά το συμπέρασμα ότι το καθεστώς ενίσχυσης που έχει κοινοποιήσει η Γαλλία υπέρ της ανάπτυξης αλληλέγγυων και υπεύθυνων συμβάσεων δεν συμβιβάζεται με την εσωτερική αγορά δυνάμει του άρθρου 107 παράγραφος 2 στοιχείο α) της ΣΛΕΕ.
(136)
Αν η Γαλλία δεν επικαλεστεί ρητά άλλη διάταξη σχετικά με τη συμβατότητα των κρατικών ενισχύσεων, πρέπει να διαπιστωθεί ότι, στη συγκεκριμένη περίπτωση, δεν εφαρμόζεται κανένα από τα κριτήρια συμβατότητας που προβλέπονται στο άρθρο 107 παράγραφοι 2 και 3 της ΣΛΕΕ.
(137)
Όσον αφορά τις διατάξεις του άρθρου του άρθρου 107 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ, πέραν του στοιχείου α), είναι σκόπιμο να διαπιστωθεί ότι τα κριτήρια συμβατότητας που προβλέπονται στα στοιχεία β) και γ) δεν εφαρμόζονται προφανώς στη συγκεκριμένη περίπτωση.
(138)
Με βάση το άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της ΣΛΕΕ, μία ενίσχυση μπορεί να θεωρηθεί συμβιβάσιμη αν προορίζεται να διευκολύνει την προώθηση ορισμένων οικονομικών δραστηριοτήτων ή οικονομικών περιοχών, εφόσον δεν αλλοιώνει τους όρους των συναλλαγών κατά τρόπο που θα αντέκειτο προς το κοινό συμφέρον.
(139)
Σύμφωνα με την FNMF, η ενίσχυση προορίζεται να διευκολύνει την ανάπτυξη της επικουρικής κάλυψης υγείας που πληροί τα χαρακτηριστικά της αλληλεγγύης και της ευθύνης υπό συνθήκες που δεν αλλοιώνουν τους όρους των συναλλαγών κατά τρόπο που αντίκειται προς το κοινό συμφέρον. Ωστόσο, παρά τα αιτήματά της, η Επιτροπή δεν έλαβε από τις γαλλικές αρχές αριθμητικά στοιχεία που επιτρέπουν να υποστηριχθεί η εφαρμοσιμότητα του κριτηρίου συμβατότητας που αναφέρεται στην προηγούμενη αιτιολογική σκέψη, ούτε όσον αφορά τον αντίκτυπο των υφιστάμενων φορολογικών μέτρων στην έκδοση αλληλέγγυων και υπεύθυνων συμβάσεων, ούτε όσον αφορά τη σχέση μεταξύ του προβλεπόμενου πρόσθετου πλεονεκτήματος και του πρόσθετου κόστους των απαιτήσεων που συνδέονται με τη διαχείριση των συμβάσεων του τύπου αυτού. Επομένως, η Επιτροπή δεν είναι σε θέση να βεβαιώσει τον υποχρεωτικό και αναλογικό χαρακτήρα των προβλεπόμενων νέων απαλλαγών για την επίτευξη του στόχου που περιγράφεται. Εν πάση περιπτώσει, συνάγεται ότι η φορολογική απαλλαγή των εταιρειών δεν συνδέεται με την πραγματοποίηση επενδύσεων ούτε με τη δημιουργία θέσεων εργασίας ή ειδικών σχεδίων. Επομένως, αποτελεί συνεχή ελάφρυνση των βαρών, γεγονός που συνιστά ενίσχυση λειτουργίας η οποία, σύμφωνα με την πάγια πρακτική, δεν είναι συμβιβάσιμη στο πλαίσιο του άρθρου 107 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ.
(140)
Τέλος, η Γαλλία δεν επικαλέστηκε κανένα άλλο κριτήριο συμβατότητας κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ.
(141)
Σύμφωνα με το CTIP, τα μέτρα που βασίζονται σε συλλογικές συμβάσεις και συμφωνίες, όπως το εν λόγω μέτρο, θα είχαν ως στόχο την αντιμετώπιση των ανεπαρκειών της κοινωνικής ασφάλισης. Η Επιτροπή παρατηρεί ότι το CTIP δεν επικαλείται ρητά την ύπαρξη υπηρεσίας γενικού οικονομικού συμφέροντος και η Γαλλία, στην οποία εναπόκειται να αποδείξει τη συμβατότητα της εν λόγω ενίσχυσης με τη συνθήκη, δεν επικαλείται το άρθρο 106 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ. Υπό τις συνθήκες αυτές, η Επιτροπή δεν είναι σε θέση να αξιολογήσει τη συμβατότητα της εν λόγω ενίσχυσης με βάση το άρθρο 106 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ. Εξάλλου, η Επιτροπή διατυπώνει τις ακόλουθες παρατηρήσεις.
(142)
Το άρθρο 106 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ προβλέπει ότι οι επιχειρήσεις που είναι επιφορτισμένες με τη διαχείριση υπηρεσιών γενικού οικονομικού συμφέροντος ή που έχουν χαρακτήρα δημοσιονομικού μονοπωλίου υπόκεινται στους κανόνες της συνθήκης, ιδίως στους κανόνες ανταγωνισμού, κατά το μέτρο που η εφαρμογή των κανόνων αυτών δεν εμποδίζει νομικά ή πραγματικά την εκπλήρωση της ιδιαίτερης αποστολής που τους έχει ανατεθεί. Η ανάπτυξη των συναλλαγών δεν πρέπει να επηρεάζεται σε βαθμό ο οποίος θα αντέκειτο προς το συμφέρον της Ένωσης.
(143)
Όπως προκύπτει από τη νομολογία του Δικαστηρίου, εκτός από τους τομείς στους οποίους το ζήτημα αυτό διέπεται ήδη από ρυθμίσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τα κράτη μέλη διαθέτουν ευρύτατη διακριτική ευχέρεια όσον αφορά τον χαρακτήρα των υπηρεσιών που μπορούν να χαρακτηριστούν ως γενικού οικονομικού συμφέροντος. Ωστόσο, ακόμη και αν υποτεθεί ότι, στη συγκεκριμένη περίπτωση, πρόκειται για υπηρεσία γενικού οικονομικού συμφέροντος (γεγονός που δεν επικαλέστηκε η Γαλλία), πρέπει να διαπιστωθεί ότι, για τους σκοπούς του άρθρου 106 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ, η αποζημίωση που καταβάλλεται στις επιχειρήσεις που έχουν αναλάβει αποστολή δημόσιας υπηρεσίας δεν μπορεί να υπερβαίνει το κόστος παροχής δημόσιας υπηρεσίας, λαμβανομένων υπόψη των σχετικών εσόδων καθώς και εύλογου κέρδους για την εκπλήρωση των υποχρεώσεων δημόσιας υπηρεσίας.
(144)
Εν προκειμένω, αρκεί να επισημανθεί ότι το εν λόγω φορολογικό μέτρο δεν περιλαμβάνει μηχανισμό που επιτρέπει να αποκλειστεί τυχόν υπεραντιστάθμιση σε σχέση με το κόστος της επιβάρυνσης που φέρουν οι ενδιαφερόμενοι φορείς. Πράγματι, πρέπει να διαπιστωθεί ότι το ποσό της εν λόγω ενίσχυσης (φορολογικών απαλλαγών επί των σχετικών πράξεων) δεν συνυφαίνεται σε καμία περίπτωση με το πρόσθετο κόστος που φέρουν οι ασφαλιστικοί φορείς. Δεν συνυφαίνεται ούτε με τα ασφάλιστρα που καταβάλλουν οι ασφαλισμένοι ούτε με τον αριθμό των συμβάσεων.
(145)
Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι, σε κάθε περίπτωση, το σχετικό μέτρο δεν θα μπορούσε να θεωρηθεί συμβιβάσιμο με την εσωτερική αγορά βάσει του άρθρου 106 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ.
VIII.2. Φορολογική έκπτωση των εξισωτικών προβλέψεων που έχουν σχέση με ορισμένες συλλογικές συμβάσεις επικουρικής ασφάλισης
(146)
Η αγορά της «πρόνοιας» συγκεντρώνει τις πράξεις που αποβλέπουν στην πρόληψη και στην κάλυψη του κινδύνου θανάτου, των κινδύνων που έχουν σχέση με τη σωματική ακεραιότητα του ασφαλισμένου ή που συνδέονται με τη μητρότητα ή την ανικανότητα εργασίας ή αναπηρίας ή με τον κίνδυνο ανεργίας (51), επικουρικά με το εκ του νόμου σύστημα κοινωνικής ασφάλισης.
(147)
Η κάλυψη της πρόνοιας επιτρέπει:
-
ευκολότερη πρόσβαση στην ιατροφαρμακευτική περίθαλψη με την παροχή συμπληρωματικής επιστροφής των δαπανών υγείας σε περίπτωση ασθενείας, μητρότητας, ατυχήματος κ.λπ.·
-
συνολική ή μερική διατήρηση του μισθού σε περίπτωση διακοπής της εργασίας τους, αναπηρίας ή ανικανότητας·
-
εγγύηση κεφαλαίου και εισοδήματος στη σύζυγο και τα τέκνα σε περίπτωση θανάτου του ασφαλισμένου·
-
συμπληρωματική χρηματοδότηση σε περίπτωση εξάρτησης.
(148)
Στην αγορά αυτή αναπτύσσουν δραστηριότητες τρεις κατηγορίες επιχειρήσεων: οι εταιρείες που διέπονται από τον ασφαλιστικό κώδικα (ασφαλιστικές εταιρείες, εταιρείες αλληλασφάλισης και τραπεζικές θυγατρικές), τα ταμεία αλληλασφάλισης που διέπονται από τον κώδικα των ταμείων αλληλασφάλισης, και τα ταμεία πρόνοιας που διέπονται από τον κώδικα κοινωνικής ασφάλισης.
(149)
Η ασφάλιση πρόνοιας μπορεί να λαμβάνεται είτε συλλογικά, με τη συμμετοχή σε συλλογική σύμβαση μέσω της εργοδοσίας, ενός επαγγελματικού ή διεπαγγελματικού κλάδου, είτε μεμονωμένα με την απευθείας προσφυγή σε ασφαλιστική εταιρεία ή σε ταμείο αλληλασφάλισης.
(150)
Σήμερα, το μεγαλύτερο μέρος των εργαζομένων καλύπτεται από σύμβαση συλλογικής πρόνοιας. Η συμμετοχή μπορεί να έχει υποχρεωτικό ή προαιρετικό χαρακτήρα.
(151)
Ένα συλλογικό καθεστώς πρόνοιας συνεπάγεται τριγωνική σχέση:
-
ο εργοδότης δεσμεύεται έναντι των εργαζομένων και, στο πλαίσιο αυτό, υπογράφει ασφαλιστική σύμβαση (52)·
-
ο ασφαλιστικός φορέας καλύπτει τον κίνδυνο με αντάλλαγμα την είσπραξη των εισφορών·
-
οι εργαζόμενοι είναι οι δικαιούχοι.
(152)
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις που κοινοποίησαν οι γαλλικές αρχές για το 2005, η αγορά πρόνοιας αντιπροσώπευε ετήσιο κύκλο εργασιών ύψους 20 δισεκατ. ευρώ (συλλογικές ή μεμονωμένες ασφαλίσεις). Οι ασφαλιστικές εταιρείες αντιπροσώπευαν το μεγαλύτερο μερίδιο της αγοράς με 71 % των εσόδων από τις εισφορές, ενώ τα ταμεία πρόνοιας και τα ταμεία αλληλασφάλισης αντιπροσώπευαν 21 % και 8 % της αγοράς, αντίστοιχα. Ωστόσο, πρέπει να διευκρινιστεί ότι τα τελευταία αυτά ποσοστά αφορούν όλες τις κατηγορίες συμβάσεων στον εν λόγω τομέα: μεμονωμένες συμβάσεις, συλλογικές συμβάσεις προαιρετικής συμμετοχής και συλλογικές συμβάσεις υποχρεωτικής συμμετοχής.
(153)
Επιπλέον, οι γαλλικές αρχές θεωρούν ότι η αγορά καθορισμού ασφαλιστικών φορέων για έναν επαγγελματικό τομέα (53) για τους κινδύνους θανάτου, ανικανότητας και αναπηρίας υπερβαίνει τα 4 δισεκατ. ευρώ και καλύπτει όλες σχεδόν τις πράξεις πρόνοιας που καλύπτονται από τα ταμεία πρόνοιας (4,2 δισεκατ. ευρώ), καθώς και μέρος των συλλογικών συμβάσεων των ασφαλιστικών επιχειρήσεων και των ταμείων αλληλασφάλισης. Ωστόσο, δεν κοινοποιήθηκαν ακριβή αριθμητικά στοιχεία σχετικά με το μερίδιο των τελευταίων στην αγορά καθορισμού.
(154)
Παρότι η Γαλλία δέχθηκε τον χαρακτηρισμό του μέτρου ως κρατικής ενίσχυσης στην κοινοποίησή της, παρατήρησε εν συνεχεία ότι ένα μέρος τουλάχιστον της ρύθμισης δεν θα έπρεπε να θεωρείται ως ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ, λόγω των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών των συμβάσεων καθορισμού (τα τιμολόγια, η επιλογή των κινδύνων και η διαχείριση υπόκεινται σε μεγάλους περιορισμούς) που θα καθιστούσαν τις συμβάσεις αυτές ιδιαίτερα ευάλωτες στους κινδύνους απόκλισης των ζημιών σε σχέση με τις αρχικές εκτιμήσεις και θα δικαιολογούσαν απόλυτα, επομένως, ιδιαίτερα συνετή διαχείριση των προβλέψεων και, επομένως, μεγαλύτερη δυνατότητα φορολογικής έκπτωσης του ποσού των προβλέψεων χωρίς αυτό να οδηγεί στην ύπαρξη πλεονεκτήματος.
(155)
Συνεπώς, η Γαλλία εκτιμά ότι ένα μέρος της φορολογικής έκπτωσης των προβλέψεων, υπό κατάλληλες και ενισχυμένες συνθήκες, πέραν της φορολογικής ρύθμισης κοινού δικαίου που αναφέρεται στο άρθρο 39 quinquies GB του CGI, θα αιτιολογείτο από πλευράς κανονιστικής ρύθμισης και προληπτικής εποπτείας και δεν θα συνιστούσε πλεονέκτημα.
(156)
Επομένως, είναι σκόπιμο να εξεταστεί εν πρώτοις εάν το μέτρο οδηγεί στην ύπαρξη πλεονεκτήματος για τους ενδιαφερόμενους ασφαλιστικούς φορείς.
(157)
Το άρθρο 39 παράγραφος 1, 5o του προαναφερόμενου κώδικα προβλέπει ότι μπορούν να εκπέσουν «οι προβλέψεις που έχουν συσταθεί για την αντιμετώπιση σαφώς καθορισμένων απωλειών ή βαρών που μπορούν να προκύψουν από εν εξελίξει γεγονότα, υπό την προϋπόθεση ότι έχουν πράγματι καταγραφεί στα λογιστικά βιβλία του οικονομικού έτους». Ο κώδικας προβλέπει σε ορισμένες περιπτώσεις κατ’ αποκοπή έκπτωση για ορισμένους τύπους πράξεων. Τούτο ισχύει ιδίως στον τομέα της ασφάλισης και της αντασφάλισης, όπου τα άρθρα 39 quinquies G έως 39 quinquies GD του κώδικα προβλέπουν ειδικούς κανόνες για την έκπτωση των προβλέψεων ώστε να λαμβάνονται υπόψη τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του ασφαλιστικού τομέα, του οποίου η κύρια δραστηριότητα συνίσταται ακριβώς στην κάλυψη των κινδύνων. Για να προσδιοριστεί κατά πόσον υφίσταται ένα πλεονέκτημα, πρέπει επομένως να επαληθευθεί αν οι πράξεις που καλύπτονται από το μέτρο συνεπάγονται πράγματι απώλειες ή επιπλέον βάρη κατά την έννοια του άρθρου 39 παράγραφος 1, 5 του προαναφερόμενου κώδικα στον βαθμό που προβλέπει το άρθρο 39 quinquies GD.
(158)
Προκαταρκτικά, είναι σκόπιμο να γίνει αποδεκτή η αρχή σύμφωνα με την οποία ο χαρακτήρας και η ένταση των κινδύνων ζημίας στον τομέα της επικουρικής ασφάλισης κατά των κινδύνων θανάτου, ανικανότητας και αναπηρίας μπορούν να ποικίλουν ανάλογα με τα καλυπτόμενα στρώματα του πληθυσμού και των όρων κάλυψης (μεμονωμένες/συλλογικές συμβάσεις, προαιρετικές/υποχρεωτικές συμβάσεις).
(159)
Οι συμβάσεις που προέρχονται από συμφωνίες εργασιακών σχέσεων, συμπεριλαμβανομένων των συμβάσεων καθορισμού που προέρχονται από τέτοιες συμφωνίες, αφορούν περιορισμένο τμήμα του πληθυσμού. Συνεπάγονται «υψηλό» κίνδυνο (κίνδυνο ζημίας στην εκάστοτε επιχείρηση) χωρίς ωστόσο να παρέχουν πάντοτε τη δυνατότητα αμοιβαίας κάλυψης του κινδύνου αυτού στο πλαίσιο ευρύτερου τμήματος του πληθυσμού. Οι συλλογικές συμβάσεις που καλύπτουν έναν τομέα (κλάδο) αφορούν από την πλευρά τους ευρύτερο τμήμα του πληθυσμού και συνεπάγονται επομένως εκ των προτέρων μεγαλύτερη αμοιβαία κάλυψη. Για τον τελευταίο αυτόν τύπο σύμβασης, θα υπήρχε ωστόσο μεγάλος συσχετισμός μεταξύ του ποσοστού ζημιών και των περιόδων κρίσης που μπορούν να πλήξουν έναν ολόκληρο οικονομικό τομέα. Σύμφωνα με το CTIP, οι περίοδοι κρίσης θα ενίσχυαν τη μεταβλητότητα των ζημιών στο επίπεδο του κλάδου.
(160)
Όσον αφορά τις συλλογικές συμβάσεις καθορισμού που προκύπτουν από συμφωνία εργασιακών σχέσεων, η Επιτροπή εκτιμά ότι δεν υπάρχει λόγος να θεωρηθεί ότι ο χαρακτήρας και η ένταση (και επομένως η διακύμανση) του ποσοστού ζημιών διαφέρουν σημαντικά από την κατάσταση κατά την οποία συνάπτεται ο ίδιος τύπος σύμβασης εκτός του πλαισίου κοινής διαπραγμάτευσης σε επίπεδο ίσης εκπροσώπησης μεταξύ συνδικαλιστικής οργάνωσης και εργοδοσίας (και επομένως εκτός της διαδικασίας καθορισμού).
(161)
Επιπλέον, επειδή δεν υπάρχουν ακριβείς πληροφορίες σχετικά με τη συχνότητα των ζημιών στον τομέα αυτόν, δεν μπορεί να συναχθεί το συμπέρασμα ότι οι διακυμάνσεις των ειδικών κινδύνων για τις κλαδικές συμβάσεις καθορισμού (συμβάσεις που χαρακτηρίζονται από μεγαλύτερη ευαισθησία ως προς τη συγκυρία αλλά και από μεγαλύτερη αμοιβαία κάλυψη) θα ήταν μεγαλύτερης κλίμακας από τους ίδιους κινδύνους που αφορούν τις συμβάσεις επιχειρήσεων (συμβάσεις που χαρακτηρίζονται από υψηλό κίνδυνο και από μικρότερη αμοιβαία κάλυψη).
(162)
Επιπλέον, στην περίπτωση που οι περιορισμοί του καθορισμού τους οποίους επικαλείται η Γαλλία θα είχαν πράγματι ως αποτέλεσμα να αυξήσουν την πίεση στο επίπεδο των ασφαλίστρων που εισπράττουν οι ασφαλιστικοί φορείς, επισημαίνεται ότι πρόκειται για περίσταση που θα μπορούσε να επηρεάσει τα έσοδα και όχι τις αποζημιώσεις. Αυτός ο τύπος κινδύνου (απώλεια εσόδων) δεν καλύπτεται επομένως από το άρθρο 39 παράγραφος 1, 5o του CGI και, συνεπώς, δεν επιτρέπει έκπτωση για τις προβλέψεις.
(163)
Επομένως, δεν έχει διαπιστωθεί διαφορά ως προς τον κίνδυνο μεταξύ των συμβάσεων με ρήτρα καθορισμού και των ομαδικών συμβάσεων σε επίπεδο επιχειρήσεων που καλύπτουν τους ίδιους κινδύνους. Επομένως, η δυνατότητα πρόσθετης έκπτωσης του φόρου που προβλέπεται στο άρθρο 39 quinquies GD έχει ως αποτέλεσμα τη μείωση ή την κατάργηση επιβάρυνσης φόρου εταιρειών την οποία θα έπρεπε κανονικά να καταβάλλουν οι εν λόγω επιχειρήσεις. Στο πλαίσιο αυτό, η πρόσθετη έκπτωση συνιστά οικονομικό πλεονέκτημα.
(164)
Όσον αφορά την ενδεχόμενη αποστολή δημόσιας υπηρεσίας που επικαλούνται η Γαλλία και το CTIP, η Επιτροπή παρατηρεί ότι οι προϋποθέσεις που προσδιορίζονται στην υπόθεση Altmark (για να εξαιρεθεί ο ίδιος ο χαρακτηρισμός της ενίσχυσης σε ορισμένες περιπτώσεις υπηρεσιών γενικού οικονομικού συμφέροντος) δεν συντρέχουν στη συγκεκριμένη περίπτωση (βλέπε ιδίως αιτιολογική σκέψη 189 - η τρίτη προϋπόθεση της νομολογίας Altmark συνίσταται πράγματι στη μη υπεραντιστάθμιση). Επομένως, υφίσταται πράγματι οικονομικό πλεονέκτημα.
(165)
Τα πλεονεκτήματα στο πλαίσιο του μέτρου αυτού χορηγούνται από το γαλλικό κράτος, το οποίο, με τον τρόπο αυτό, παραιτείται από την είσπραξη φορολογικών εσόδων. Επομένως, χορηγεί το πλεονέκτημα αυτό με κρατικούς πόρους.
(166)
Για τους λόγους που έχουν ήδη εκτεθεί όσον αφορά το πρώτο μέτρο, το δεύτερο μέτρο παρουσιάζει επίσης επιλεκτικό χαρακτήρα. Ο επιλεκτικός αυτός χαρακτήρας προκύπτει, αφενός, από τον περιορισμό του εν λόγω μέτρου σε έναν τομέα της οικονομίας, και συγκεκριμένα στον ασφαλιστικό, και αφετέρου από τον περιορισμό του, εντός του τομέα αυτού, σε έναν συγκεκριμένο τύπο συμβάσεων (υποτομέα). Το μέτρο ωφελεί ορισμένες επιχειρήσεις του ασφαλιστικού τομέα που συνάπτουν συλλογικές συμβάσεις οι οποίες καλύπτουν κινδύνους θανάτων και σωματικών βλαβών στο πλαίσιο της διαδικασίας καθορισμού από τους κοινωνικούς εταίρους. Επομένως, το μέτρο δεν εφαρμόζεται στις συμβάσεις που καλύπτουν τους ίδιους κινδύνους εκτός του πλαισίου της διαδικασίας καθορισμού. Επιπλέον, επισημαίνεται ότι το μέτρο δεν εφαρμόζεται στις επιχειρήσεις αντασφάλισης που εκτίθενται στον ίδιο τύπο κινδύνου.
(167)
Είναι σκόπιμο, ωστόσο, να επαληθευθεί κατά πόσο δικαιολογείται η επιλεκτικότητα αυτή από τον χαρακτήρα και τη λογική του φορολογικού συστήματος αναφοράς. Παρότι ο κώδικας CGI προβλέπει, όσον αφορά την έκπτωση των προβλέψεων, δυνατότητα κατ’ αποκοπή έκπτωσης των χορηγήσεων για ορισμένους τύπους προβλέψεων, πρέπει να παρατηρηθεί ότι, για τους προαναφερόμενους λόγους (βλέπε αιτιολογικές σκέψεις 156 έως 163), η δυνατότητα έκπτωσης που υπερβαίνει το προβλεπόμενο ποσό του άρθρου 39 quinquies GB δεν δικαιολογείται από τη λογική του συστήματος που εξασφαλίζει προβλέψεις έως το ύψος των απωλειών ή των βαρών που ενδέχεται να προκύψουν από τα εν εξελίξει γεγονότα.
(168)
Τέλος, πέραν του γεγονότος ότι ο ασφαλιστικός τομέας υπόκειται σε εμπορικές συναλλαγές στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, είναι σκόπιμο να υπενθυμιστεί ότι, όταν ένα κράτος μέλος χορηγεί ενίσχυση σε μία επιχείρηση, η εγχώρια δραστηριότητα της τελευταίας μπορεί για τον λόγο αυτόν να διατηρηθεί στο ίδιο επίπεδο ή να αυξηθεί, με αποτέλεσμα οι επιχειρήσεις που είναι εγκατεστημένες σε άλλα κράτη μέλη να έχουν λιγότερες δυνατότητες διείσδυσης στην αγορά του κράτους αυτού. Η θέση των ενισχυόμενων επιχειρήσεων θα ισχυροποιηθεί στον τομέα των εμπορικών συναλλαγών εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Πρέπει επίσης να προστεθεί ότι ο υποχρεωτικός χαρακτήρας των συμβάσεων καθορισμού αυξάνει τη στρέβλωση του ανταγωνισμού. Το μέτρο αυτό μπορεί επομένως να δημιουργήσει στρεβλώσεις του ανταγωνισμού και να επηρεάσει τις συναλλαγές στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
(169)
Επομένως, πρέπει να συναχθεί το συμπέρασμα ότι το δεύτερο μέτρο συνιστά πράγματι κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ, στον βαθμό που προβλέπει επίπεδο έκπτωσης υψηλότερο από εκείνο που προβλέπεται στο άρθρο 39 quinquies GB του CGI.
(170)
Δεδομένου ότι το μέτρο συνιστά κρατική ενίσχυση, είναι απαραίτητο να διεξαχθεί ανάλυση της συμβατότητάς του με την εγχώρια αγορά. Οι γαλλικές αρχές θεωρούν ότι το εν λόγω μέτρο συνιστά συμβιβάσιμη κρατική ενίσχυση δυνάμει του 107 παράγραφος 2 στοιχείο α) της ΣΛΕΕ.
(171)
Η Επιτροπή θεωρεί καταρχάς ότι ο κοινωνικός χαρακτήρας (πρώτο κριτήριο) του μέτρου είναι παγιωμένος, δεδομένου ότι, όπως επικαλούνται οι γαλλικές αρχές, οι πράξεις στο πλαίσιο μιας ρήτρας καθορισμού αποβλέπουν να ευνοήσουν την όσο το δυνατό μεγαλύτερη κάλυψη των ασφαλισμένων κατά των κινδύνων που αναλαμβάνει σε μικρό βαθμό η κοινωνική ασφάλιση (θάνατος, ανικανότητα, αναπηρία). Ο κοινωνικός χαρακτήρας εκφράζεται από την εκτεταμένη αμοιβαία κάλυψη μεταξύ των γενεών και μεταξύ των κατηγοριών εργαζομένων, από την εφαρμογή ενιαίων ασφαλίστρων (άνευ διακρίσεων λόγω ηλικίας, φύλου, κατάστασης υγείας), καθώς και από την εφαρμογή μέτρων κοινωνικού χαρακτήρα (δωρεάν δικαιωμάτων σε περίπτωση ανεργίας, για τα εξαρτώμενα τέκνα κ.λπ.). Σε ένα προαιρετικό και καθαρά ατομικό πλαίσιο, πρέπει επίσης να αναμένεται ότι οι ομάδες εργαζομένων χαμηλού εισοδήματος έχουν τη δυνατότητα να μην συνάψουν ασφαλιστική κάλυψη για σοβαρούς, αλλά έκτακτους, κινδύνους.
(172)
Στην απόφασή της για την κίνηση διαδικασίας, η Επιτροπή είχε θεωρήσει ότι ο κοινωνικός χαρακτήρας του μέτρου δεν αποδεικνυόταν πλήρως κατά το στάδιο της σύναψης της ασφαλιστικής σύμβασης (δηλαδή πριν συμβούν σοβαρά περιστατικά). Πρέπει ωστόσο να διαπιστωθεί, όπως παρατηρεί η Γαλλία, ότι η χορήγηση της ενίσχυσης πριν από την υλοποίηση του κινδύνου, με ασφάλιση που καλύπτει τους εν λόγω κινδύνους, αποτελεί το μοναδικό μέσο επίτευξης του επιδιωκόμενου κοινωνικού στόχου.
(173)
Αντίθετα, για τους λόγους που έχουν ήδη εκτεθεί ανωτέρω στο πλαίσιο της εξέτασης του πρώτου μέτρου, η Επιτροπή δεν μπόρεσε να διαπιστώσει ότι η ενίσχυση θα εξασφαλίσει την πραγματική μετακύλιση του πλεονεκτήματος στους μεμονωμένους καταναλωτές (δεύτερο κριτήριο). Η επιπλέον έκπτωση των εξισωτικών προβλέψεων έχει ως αποτέλεσμα να μειωθεί ή να εξαλειφθεί το βάρος του φόρου εταιρειών και, επομένως, έχει ισοδύναμη επίπτωση στη ρύθμιση απαλλαγής που χαρακτηρίζει το πρώτο μέτρο.
(174)
Όσον αφορά το επιχείρημα που επικαλείται η Επιτροπή στην απόφαση για την κίνηση της διαδικασίας, σύμφωνα με το οποίο η ενδεχόμενη μετακύλιση του χορηγούμενου πλεονεκτήματος στους ασφαλιστικούς φορείς θα πρέπει να μπορεί να ωφελεί όχι μόνο τους ασφαλισμένους/υπαλλήλους, αλλά και τους εργοδότες (που συμβάλλουν στην καταβολή μέρους των ασφαλίστρων), η Γαλλία και το CTIP θεωρούν ότι η συμμετοχή του εργοδότη στη χρηματοδότηση συμβατικών συστημάτων επικουρικής κοινωνικής προστασίας εξομοιώνονται με αμοιβή και, επομένως, με όφελος για τους εργαζόμενους. Ωστόσο, η Επιτροπή είναι της άποψης ότι, ακόμη και αν η χρηματοδότηση ενός συστήματος κάλυψης από τον εργοδότη υπέρ των εργαζομένων αποτελεί πράγματι πλεονέκτημα για τους εργαζόμενους, είναι αναμφισβήτητο ότι η τυχόν μείωση των εισφορών ελαφρύνει επίσης τα βάρη που αναλαμβάνει ο εργοδότης και εξασφαλίζει, επομένως, πλεονέκτημα για τον τελευταίο.
(175)
Όσον αφορά την ενδεχόμενη ύπαρξη διάκρισης σε σχέση με την προέλευση των προϊόντων (τρίτο κριτήριο), η Επιτροπή επιβεβαιώνει την εκτίμησή της σύμφωνα με την οποία ο υψηλός βαθμός συγκέντρωσης, στα χέρια των ταμείων πρόνοιας, που χαρακτηρίζει σήμερα τις δραστηριότητες για τις συμβάσεις καθορισμού φαίνεται ότι μπορεί να οδηγήσει εκ των πραγμάτων σε διακριτική μεταχείριση υπέρ των ταμείων αυτών. Παρότι η Γαλλία δεν ήταν σε θέση να παράσχει ακριβείς πληροφορίες σχετικά με την κατανομή της αγοράς καθορισμού μεταξύ των διαφόρων παραγόντων της αγοράς, η Επιτροπή παρατηρεί ότι, με βάση τις πληροφορίες που διαθέτει, τις περισσότερες συμβάσεις καθορισμού διαχειρίζονται σήμερα τα ταμεία πρόνοιας.
(176)
Παρότι, όπως διευκρινίζουν οι γαλλικές αρχές, ο ασφαλιστικός φορέας που καθορίζουν οι κοινωνικοί εταίροι επιλέγεται αποκλειστικά από αυτούς, πρέπει να σημειωθεί ότι ουδεμία νομική διάταξη υποχρεώνει τους κοινωνικούς εταίρους να υποβάλουν σε διαγωνισμό όλους τους παράγοντες της αγοράς κατά τον καθορισμό του ασφαλιστικού φορέα. Το FFSA υποστηρίζει, χωρίς να διαψεύδεται εν προκειμένω από τις γαλλικές αρχές, ότι οι κοινωνικοί εταίροι προτιμούν να επιλέξουν τη σύσταση ταμείου πρόνοιας το οποίο μπορούν στη συνέχεια να διαχειρίζονται.
(177)
Παρότι, όπως προκύπτει από τη νομολογία της προαναφερόμενης υπόθεσης Albany, ότι οι συμφωνίες που συνάπτονται στο πλαίσιο των συλλογικών διαπραγματεύσεων μεταξύ κοινωνικών εταίρων και οι οποίες επιδιώκουν κοινωνικούς στόχους δεν εμπίπτουν στο άρθρο 101 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ σχετικά με την απαγόρευση των συμφωνιών μεταξύ επιχειρήσεων, πρέπει να σημειωθεί ότι η νομολογία αυτή δεν συνεπάγεται σε καμία περίπτωση, όπως αναφέρεται ανωτέρω, ότι μια ενίσχυση που χορηγείται σε έναν ασφαλιστικό φορέα στο πλαίσιο διαδικασίας καθορισμού συμβιβάζεται με το άρθρο 107 παράγραφος 2 στοιχείο α) της ΣΛΕΕ.
(178)
Οι ασφαλιστικοί φορείς, εκτός των ταμείων πρόνοιας, και ιδίως οι ασφαλιστικές εταιρείες που αναπτύσσουν δραστηριότητες στην αγορά συλλογικής πρόνοιας στο επίπεδο των επιχειρήσεων, μπορούν επομένως να υποστούν διακρίσεις επειδή οι κοινωνικοί εταίροι δεν είναι υποχρεωμένοι να καταφεύγουν σε διαγωνισμούς και να επιτρέπουν με τον τρόπο αυτό σε όλους τους ενδιαφερόμενους παράγοντες της αγοράς να υποβάλουν προσφορά για την κάλυψη των παροχών που συμφωνούνται μεταξύ των κοινωνικών εταίρων, και να επιλέγονται λόγω της υψηλότερης ποιότητας των υπηρεσιών τους και/ή της χαμηλότερης τιμής τους. Για λόγους σύγκρισης, είναι σκόπιμο να σημειωθεί ότι ορισμένες γαλλικές ρυθμίσεις στον τομέα της επικουρικής ασφάλισης υγείας προβλέπουν μηχανισμό επιλογής του ή των ασφαλιστικών φορέων με βάση διαφανή διαδικασία διαγωνισμού (54).
(179)
Επομένως, πρέπει να συναχθεί το συμπέρασμα ότι δύο από τα τρία κριτήρια συμβατότητας δεν πληρούνται και ότι το καθεστώς ενίσχυσης που έχει κοινοποιήσει η Γαλλία υπέρ των συμβάσεων καθορισμού στον τομέα της πρόνοιας δεν συμβιβάζεται με την εσωτερική αγορά δυνάμει του άρθρου 107 παράγραφος 2 στοιχείο α) της ΣΛΕΕ.
(180)
Τα κριτήρια συμβατότητας που προβλέπονται στο άρθρο 107 παράγραφος 2 στοιχεία β) και γ) της ΣΛΕΕ δεν εφαρμόζονται προφανώς στη συγκεκριμένη περίπτωση.
(181)
Όσον αφορά τη συμβατότητα του μέτρου βάσει του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της ΣΛΕΕ, η Γαλλία διευκρινίζει ότι ο δοκιμασμένος κοινωνικός στόχος του μέτρου θα μπορούσε να αποτελέσει την απόδειξη της σημασίας που θα έχει η ανάπτυξη της αγοράς πρόνοιας στο μέλλον. Η ανάπτυξη αυτή θα εντασσόταν σε έναν στόχο δημόσιας υγείας, καταπολέμησης της ανασφάλειας, κοινωνικοοικονομικής συνοχής, ανάπτυξης του κοινωνικού διαλόγου και προστασίας των εργαζομένων, που αποτελούν στόχους της Ευρωπαϊκής Ένωσης προς το κοινό συμφέρον. Ωστόσο, η Επιτροπή θεωρεί ότι η αναγκαιότητα και η αναλογικότητα του μέτρου δεν έχουν αποδειχθεί. Όπως έχει ήδη εκθέσει κατά την εξέταση για την ύπαρξη πλεονεκτήματος, η Επιτροπή είναι της άποψης ότι τίποτα δεν δικαιολογεί τον αποκλεισμό από το κέρδος του μέτρου για τις ομαδικές συμβάσεις σε επίπεδο επιχειρήσεων που καλύπτουν τους ίδιους κινδύνους, αλλά δεν συνάπτονται με διαδικασία καθορισμού. Επομένως, το μέτρο είναι δυσανάλογο, δεδομένου ότι δεν συμπεριλαμβάνει τις συμβάσεις που δεν προβλέπουν διαδικασία καθορισμού. Εξάλλου, είναι σκόπιμο να διαπιστωθεί, όπως έχει ήδη πράξει η Επιτροπή για το πρώτο μέτρο, ότι το μέτρο αποτελεί συνεχή ελάφρυνση των βαρών, γεγονός που συνιστά ενίσχυση λειτουργίας η οποία, σύμφωνα με την πάγια πρακτική, δεν μπορεί να κηρυχθεί συμβιβάσιμη στο πλαίσιο του άρθρου 107 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ.
(182)
Τέλος, η Γαλλία δεν επικαλέστηκε κανένα άλλο κριτήριο συμβατότητας κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ.
(183)
Σύμφωνα με τη Γαλλία και το CTIP, οι επικουρικές ασφαλιστικές παροχές στον τομέα της πρόνοιας, στο πλαίσιο της διαδικασίας καθορισμού, μπορούν να εξομοιωθούν με υπηρεσία γενικού οικονομικού συμφέροντος κατά την έννοια του άρθρου 106 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ, ιδίως όταν η συμμετοχή στο καθεστώς παροχών είναι υποχρεωτική και η διαχείρισή της πραγματοποιείται ισομερώς. Επιπλέον, το CTIP αναφέρεται στη νομολογία του Δικαστηρίου για την υπόθεση Albany (55) διευκρινίζοντας ότι τα συμβατικά συστήματα κοινωνικής προστασίας με υποχρεωτική συμμετοχή εκπληρώνουν αποστολή γενικού οικονομικού συμφέροντος.
(184)
Η διάταξη αυτή προβλέπει ότι οι επιχειρήσεις που αναλαμβάνουν τη διαχείριση υπηρεσιών γενικού οικονομικού συμφέροντος ή έχουν χαρακτήρα δημοσιονομικού μονοπωλίου υπόκεινται στους κανόνες των συνθηκών, ιδίως στους κανόνες ανταγωνισμού, κατά το μέτρο που η εφαρμογή των κανόνων αυτών δεν εμποδίζει νομικά ή πραγματικά την εκπλήρωση της ιδιαίτερης αποστολής που τους έχει ανατεθεί. Επιπλέον, η ανάπτυξη των συναλλαγών δεν πρέπει να επηρεάζεται σε βαθμό ο οποίος θα αντέκειτο προς το συμφέρον της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
(185)
Όπως έχει ήδη επισημανθεί στο πλαίσιο της εξέτασης του πρώτου μέτρου (56), τα κράτη μέλη διαθέτουν ευρεία διακριτική ευχέρεια όσον αφορά τον καθορισμό των υπηρεσιών που μπορούν να χαρακτηρισθούν ως υπηρεσίες γενικού οικονομικού συμφέροντος.
(186)
Η Επιτροπή παρατηρεί επίσης ότι, στην προαναφερόμενη υπόθεση Albany, το Δικαστήριο κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η χορήγηση αποκλειστικού δικαιώματος διαχείρισης, σε έναν συγκεκριμένο τομέα, επικουρικού συστήματος συντάξεων μπορεί να θεωρηθεί ως υπηρεσία γενικού οικονομικού συμφέροντος, και υπογραμμίζει τη σημασία της κοινωνικής λειτουργίας που επιτελούν οι επικουρικές συντάξεις.
(187)
Στο πλαίσιο αυτό, δεν αποκλείεται ότι οι παροχές των ασφαλιστικών φορέων στο πλαίσιο του καθορισμού από τους κοινωνικούς εταίρους μπορούν να θεωρούνται ως υπηρεσία γενικού οικονομικού συμφέροντος στον βαθμό που η συμφωνία μεταξύ των κοινωνικών εταίρων στο πλαίσιο του καθορισμού είναι υποχρεωτική σε όλες τις επιχειρήσεις του συγκεκριμένου τομέα (ή της συγκεκριμένης επιχείρησης) και καλύπτει τους μη καλυπτόμενους ή ανεπαρκώς καλυπτόμενους κινδύνους από το δημόσιο σύστημα κοινωνικής ασφάλισης. Ωστόσο, όπως έχει ήδη αναφερθεί στο πλαίσιο της εξέτασης του πρώτου μέτρου (57), τα χρηματοδοτικά μέτρα στήριξης ενός τέτοιου μηχανισμού πρέπει να περιορίζονται σε ό,τι είναι αναγκαίο για την αντιστάθμιση του πρόσθετου κόστους για τους ασφαλιστικούς φορείς σύμφωνα με τις υποχρεώσεις δημόσιας υπηρεσίας.
(188)
Ο κοινοτικός μηχανισμός των κρατικών ενισχύσεων που χορηγούνται υπό μορφή αντιστάθμισης δημόσιας υπηρεσίας (58) καθορίζει τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες η Επιτροπή θεωρεί μια τέτοια αντιστάθμιση συμβιβάσιμη με το άρθρο 106 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ. Συγκεκριμένα, η χορηγούμενη αντιστάθμιση δεν μπορεί να υπερβαίνει τις δαπάνες για την παροχή της δημόσιας υπηρεσίας, λαμβανομένων υπόψη των σχετικών εσόδων, καθώς και ένα εύλογο περιθώριο κέρδος για την εκπλήρωση των υποχρεώσεων αυτών.
(189)
Εν προκειμένω, είναι σκόπιμο ωστόσο να διαπιστωθεί ότι η μείωση φόρου που προκύπτει από την επιπλέον έκπτωση των χορηγήσεων για τις εξισωτικές προβλέψεις δεν πληροί την προϋπόθεση αυτή. Πράγματι, δεν είναι δυνατό να καθοριστεί ο παραμικρός σύνδεσμος μεταξύ του ποσού που προκύπτει από τη μείωση του φόρου και του κόστους για την παροχή της δημόσιας υπηρεσίας.
(190)
Σε επιστολή της 31ης Οκτωβρίου 2008, η Γαλλία δέχεται ότι το ποσό της αντιστάθμισης (μείωση φόρου) για την υπηρεσία γενικού οικονομικού συμφέροντος δεν πληροί τις προϋποθέσεις που προβλέπει το κοινοτικό πλαίσιο. Ωστόσο, εκτιμά ότι οι προϋποθέσεις αυτές δεν ανταποκρίνονται στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των συγκεκριμένων πράξεων. Σύμφωνα με τη Γαλλία, ο μηχανισμός φορολογικής έκπτωσης είναι καταλληλότερος και περισσότερο ευέλικτος από μια επιδότηση βασιζόμενη σε ακριβή αξιολόγηση του πρόσθετου κόστους που προέρχεται από τη διαχείριση της υπηρεσίας.
(191)
Ωστόσο, η Επιτροπή πιστεύει ότι τα κριτήρια που προβλέπει το κοινοτικό πλαίσιο πρέπει να τηρούνται αυστηρά, δεδομένου ότι επιτρέπουν να εξασφαλιστεί η απαραίτητη ισορροπία μεταξύ, αφενός, της καλής λειτουργίας των υπηρεσιών γενικού οικονομικού συμφέροντος και, αφετέρου, της ανάπτυξης των συναλλαγών κατά τρόπο που δεν αντίκειται προς το συμφέρον της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
(192)
Επομένως, η Επιτροπή θεωρεί ότι δεν πληρούνται οι προϋποθέσεις του άρθρου 106 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ, όπως περιγράφονται στο κοινοτικό πλαίσιο, και ότι το μέτρο δεν μπορεί, συνεπώς, να κηρυχθεί συμβιβάσιμη με την εσωτερική αγορά κατά την έννοια της διάταξης αυτής.
IX. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ
(193)
Η Επιτροπή διαπιστώνει ότι τα καθεστώτα ενίσχυσης που έχει κοινοποιήσει η Γαλλία υπέρ της ανάπτυξης αλληλέγγυων και υπεύθυνων συμβάσεων, καθώς και οι συλλογικές συμβάσεις πρόνοιας αποτελούν κρατικές ενισχύσεις κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ. Επιπλέον, διαπιστώνει ότι, παρά τον αποδεδειγμένο κοινωνικό στόχο των σχετικών καθεστώτων ενίσχυσης, ο τρόπος εφαρμογής τους εμποδίζει να εκπληρωθούν όλοι οι όροι που προβλέπονται στο άρθρο 107 παράγραφοι 2 και 3, καθώς και στο άρθρο 106 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ. Επομένως, τα δύο καθεστώτα ενίσχυσης πρέπει να θεωρηθούν ασυμβίβαστα με την εσωτερική αγορά,
ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΠΟΦΑΣΗ:
Άρθρο 1
Τα καθεστώτα ενίσχυσης που προτίθεται να εφαρμόσει η Γαλλία υπέρ, αφενός, της σύναψης αλληλέγγυων και υπεύθυνων συμβάσεων ασφάλισης ασθενείας και, αφετέρου, υπέρ της σύναψης συλλογικών συμβάσεων επικουρικής ασφάλισης κατά των κινδύνων θανάτου, ανικανότητας και αναπηρίας, κατ’ εφαρμογή του άρθρου 207 παράγραφος 2, 1461, 1o και 39 quinquies GD του γενικού κώδικα φορολογίας, συνιστούν κρατικές ενισχύσεις ασυμβίβαστες με την εσωτερική αγορά.
Ως εκ τούτου, τα εν λόγω καθεστώτα ενισχύσεων δεν μπορούν να εφαρμοστούν.
Άρθρο 2
Η Γαλλία ενημερώνει την Επιτροπή, εντός προθεσμίας δύο μηνών από την κοινοποίηση της παρούσας απόφασης, σχετικά με τα μέτρα που έλαβε προκειμένου να συμμορφωθεί με αυτήν.
Άρθρο 3
Η παρούσα απόφαση απευθύνεται στη Γαλλική Δημοκρατία.
Βρυξέλλες, 26 Ιανουαρίου 2011.
ROZHODNUTÍ KOMISE
ze dne 26. ledna 2011
o režimech podpory C 50/07 (ex N 894/06), které hodlá Francie zavést pro rozvoj smluv o zdravotním pojištění založených na zásadách solidarity a odpovědnosti a kolektivních smluv o doplňkovém pojištění proti úmrtí, zdravotnímu postižení a invaliditě
(oznámeno pod číslem K(2011) 267)
(Pouze francouzské znění je závazné)
(Text s významem pro EHP)
(2011/319/EU)
EVROPSKÁ KOMISE,
s ohledem na Smlouvu o fungování Evropské unie, a zejména na čl. 108 odst. 2 první pododstavec této smlouvy (1),
poté, co vyzvala zúčastněné strany k podání připomínek v souladu s uvedeným článkem (2),
vzhledem k těmto důvodům:
I. POSTUP
(1)
Dopisem ze dne 28. prosince 2006 oznámila Francie Komisi režimy podpory pro rozvoj smluv o zdravotním pojištění založených na zásadách solidarity a odpovědnosti, uvedené v návrhu opravného finančního zákona na rok 2006. Ustanovení těchto režimů převzal článek 88 zákona č. 2006-1771 ze dne 30. prosince 2006 o opravném finančním zákoně na rok 2006 (3). Francie sdělila Komisi doplňující informace v dopisech ze dne 26. února, 11. května a 18. září 2007.
(2)
Dopisem ze dne 13. listopadu 2007 informovala Komise Francii o svém rozhodnutí zahájit ve věci této podpory formální vyšetřovací řízení podle čl. 108 odst. 2 Smlouvy (SFEU).
(3)
Rozhodnutí Komise o zahájení formálního vyšetřovacího řízení bylo zveřejněno v Úředním věstníku Evropské unie (4). Komise vyzvala zúčastněné strany, aby předložily připomínky k dotčeným režimům podpory.
(4)
Francie předala své připomínky k rozhodnutí o zahájení formálního vyšetřovacího řízení dopisem ze dne 21. prosince 2007.
(5)
Komise v této věci obdržela připomínky od několika zúčastněných stran. Předala je Francii a umožnila jí komentovat je, její poznámky obdržela v dopise ze dne 8. května 2008.
(6)
Francie předala Komisi doplňující informace v dopise ze dne 31. října 2008.
(7)
Některé zúčastněné strany předaly Komisi doplňující informace v průběhu měsíce února 2009.
(8)
V závěru setkání útvarů Komise s francouzskými orgány dne 2. června 2009 se francouzské orgány zavázaly, že posoudí možnost provedení určitých změn oznámených režimů a co nejdříve seznámí útvary Komise se svou analýzou.
(9)
Komise dopisem ze dne 22. září 2009 stanovila Francii lhůtu pro předání analýzy na 20 pracovních dnů.
(10)
Francouzské orgány dopisem ze dne 3. listopadu 2009 požádaly o přerušení formálního vyšetřovacího řízení až do dne 1. dubna 2010.
(11)
Komise dne 17. listopadu 2009 vyslovila souhlas s přerušením formálního vyšetřovacího řízení do 1. dubna 2010 podle kodexu osvědčených postupů pro provádění řízení ve věcech kontroly státní podpory (5), aby Francii umožnila upravit návrh zákona a přikročit k nezbytným konzultacím.
(12)
Francouzské orgány informovaly Komisi dopisem ze dne 26. dubna 2010, že případný změněný návrh režimu obdrží dne 17. května 2010.
(13)
Francouzské orgány předaly Komisi informace dopisem ze dne 27. května 2010, aniž však zamýšlely do oznámených režimů vnést změny.
II. PODROBNÝ POPIS PODPORY
(14)
Předmětem rozhodnutí o zahájení formálního vyšetřování byly dva oddělené daňové režimy:
(15)
Prvním oznámeným opatřením je režim osvobození od daně z příjmu právnických osob uvedený v článku 207-2 všeobecného daňového zákoníku (dále jen „CGI“) a od ekonomické teritoriální kvóty (6) (článek 1461-1 CGI) z důvodu správy určitých smluv o zdravotním pojištění, takzvaně „založených na zásadách solidarity a odpovědnosti“. Tato osvobození budou ku prospěchu všem subjektům nabízejícím tyto smlouvy: vzájemné pojišťovny a spolky řídící se zákonem o vzájemném pojištění, fondy sociálního zabezpečení řídící se hlavou III knihy IX zákona o sociálním zabezpečení nebo knihou VII zemědělského zákoníku, jakož i všechny pojišťovny řídící se zákonem o pojišťovnictví.
(16)
Hlavním cílem tohoto opatření je rozšířit pomocí rozvoje tohoto typu smluv doplňkové zdravotní pojištění francouzského obyvatelstva. Z toho důvodu bude opatření doplňkem režimu osvobození od daně z úmluv o pojištění, které se vztahuje na stejný typ smluv a které Komise schválila rozhodnutími ze dne 2. června 2004 (7) a 29. října 2010 (8).
(17)
Smlouvy o zdravotním pojištění, na něž se tento režim osvobození vztahuje, byly ve Francii zavedeny v roce 2001 (9). Jedná se na jedné straně o smlouvy o kolektivních transakcích s povinnou účastí, na druhé straně o smlouvy o individuálních i kolektivních transakcích s dobrovolnou účastí.
(18)
Aby tyto smlouvy byly způsobilé, musí konkrétně splnit následující podmínky:
-
pojišťující subjekt nebude k účasti na dobrovolných smlouvách vyžadovat žádnou lékařskou zprávu o pojištěnci,
-
výše příspěvků nebo pojistného nebude stanovena podle zdravotního stavu pojištěnce,
-
poskytnuté záruky musí povinně krýt výkony spojené s prevencí a prohlídkami u ošetřujícího lékaře, jakož i s jeho recepty,
-
poskytnuté záruky nemohou krýt podíl na nákladech na lékařské ošetření, které by pojištěnec předkládal buď z důvodu překročení sazby honorářů za určité úkony nebo prohlídky, nebo kvůli tomu, že nebyl určen ošetřující lékař.
(19)
Aby pojišťující subjekty mohly využívat preferenčního režimu, musí kromě toho dodržovat prahové hodnoty týkající se počtu smluv o zdravotním pojištění založených na zásadách solidarity a odpovědnosti v celkovém portfoliu smluv o zdravotním pojištění. Tyto prahové hodnoty se mění v závislosti na povaze smluv:
-
smlouvy týkající se individuálních a kolektivních transakcí s dobrovolnou účastí:
Jejich podíl musí činit 150 000 osob nebo minimální podíl (stanovený vyhláškou) 80 % až 90 % všech upisovatelů a účastníků smluv týkajících se individuálních a kolektivních transakcí s dobrovolnou účastí uzavřených u pojišťujícího subjektu (10).
-
smlouvy týkající se kolektivních transakcí s povinnou účastí:
Jejich podíl musí činit 120 000 osob nebo minimální podíl (stanovený vyhláškou) 90 % až 95 % všech upisovatelů a účastníků smluv týkajících se individuálních a kolektivních transakcí s povinnou účastí uzavřených u pojišťujícího subjektu (11).
(20)
Nakonec musí příjemci rovněž splnit nejméně jednu z následujících podmínek:
-
zavést úpravu tarifů nebo převzetí příspěvků v závislosti na sociální situaci upisovatelů a účastníků,
-
účastníci a upisovatelé, kteří využívají pomoci při uzavírání doplňkového zdravotního pojištění (12), tvoří nejméně 3 % až 6 % účastníků nebo upisovatelů smluv o zdravotním pojištění týkajících se individuálních a kolektivních transakcí s dobrovolnou účastí uzavřených u pojišťujícího subjektu (13),
-
osoby ve věku nejméně 65 let tvoří nejméně 15 % až 20 % účastníků nebo upisovatelů smluv o zdravotním pojištění uzavřených u pojišťujícího subjektu (14),
-
osoby mladší 25 let tvoří nejméně 28 % až 35 % příjemců smluv o zdravotním pojištění uzavřených u pojišťujícího subjektu (15).
(21)
Tato poslední kritéria podle francouzských orgánů ukládají sdružení tarifů nebo generací a dosažení minimálního stupně účinné solidarity. Mají podpořit nabídku smluv založených na zásadách solidarity a odpovědnosti a pojištění veškerého obyvatelstva, zejména přistoupením významného podílů mladých lidí nebo seniorů, což jsou dvě kategorie, které nejobtížněji uzavírají zdravotní pojištění (doplňkové) z důvodu nízkých příjmů (mladí lidé) nebo možných nákladů (senioři).
(22)
Mechanismus kromě toho ukládá, aby byla tato kritéria posuzována na úrovni skupin s ohledem na jejich činnosti zdanitelné ve Francii. Cílem tohoto ustanovení je zabránit obcházení mechanismu nebo spojením vedoucím k soustředění tohoto typu rizik do několika struktur ad hoc v rozporu s cílem vzájemnosti.
(23)
Podle francouzských orgánů je cílem všech těchto podmínek podnítit pojišťovací subjekty k rozšíření nabídky těchto smluv, k účasti na vytvoření všeobecného základního a doplňkového zdravotního pojištění a k nabídce doplňkového zdravotního pojištění všeho obyvatelstva za kontrolovaných tarifních podmínek. Cílovou skupinou jsou zejména osoby, jejichž zdravotní stav nebo finanční možnosti jim nedovolují pojistit se individuálně.
(24)
Nabytí účinnosti tohoto mechanismu, původně stanovené na 1. ledna 2008, pokud jde o osvobození právnických osob od daně, a finanční rok 2010, pokud jde o osvobození od ekonomické teritoriální kvóty, bylo odloženo na 1. ledna 2012, respektive na finanční rok 2013, v očekávání schválení dotyčných režimů ze strany Komise.
(25)
Tento druhý daňový mechanismus má umožnit pojišťujícím subjektům, aby využily daňového odpočtu ze subvencí vyrovnávacích rezerv týkajících se některých kolektivních smluv o doplňkovém pojištění (článek 39d GD CGI) nad to, co u takových rezerv umožňuje režim obecného práva (článek 39d GB).
(26)
Vytvoření vyrovnávací technické rezervy (16) předepisují účetní a finanční předpisy pro pojišťující subjekty. Článek 30 směrnice Rady 91/674/EHS ze dne 19. prosince 1991 o ročních účetních závěrkách a konsolidovaných účetních závěrkách pojišťoven (17) definuje vyrovnávací rezervu následovně: „Vyrovnávací rezerva zahrnuje veškeré částky odložené v souladu s právními nebo správními předpisy pro vyrovnání kolísání ukazatelů ztrát v příštích letech anebo pro pokrytí zvláštních rizik.“
(27)
V daném případě je vyrovnávací rezerva určena na vyrovnání kolísání u škod týkajících se kolektivních transakcí pojištění proti úmrtí nebo úrazu (zdravotní postižení a invalidita). Tato kolísání výsledků (mezi finančními obdobími) jsou spojena s faktickým plněním záruk podle uzavřených pojistných smluv ve srovnání s předpoklady zavedení povinností záruk, které byly vzaty v úvahu při sestavování sazeb pojistného. Rezerva umožňuje srovnání technických výsledků spojených s dotyčnými transakcemi za účelem vyrovnání značného kolísání škod, k nimž by mohlo později dojít.
(28)
Podle francouzských orgánů se nová vyrovnávací rezerva podle článku 39d GD podílí na obecném cíli rozšíření a zkvalitnění nabídky záruk ze sociálního zabezpečení ze strany pojišťujících subjektů v rámci takzvaného „určovacího“ řízení. To se vztahuje na doplňkové kolektivní záruky vyplývající z úmluv nebo oborových či mezioborových kolektivních dohod nebo z rozhodnutí zaměstnavatele, v jejichž rámci určují pojišťující subjekt sociální partneři („určovací řízení“). Toto určení má pro určený subjekt za následek povinnost dodržovat smluvní podmínky dohodnuté sociálními partnery (18) (včetně doložek ohledně upravování tarifů). Určení se provádí na období nejdéle pěti let, na jehož konci musí být pojišťující subjekt povinně opět posouzen. Smlouvy s určovací doložkou, uplatňované na úrovni skupiny profesních oborů po dohodě sociálních partnerů, jsou vždy předmětem rozhodnutí o rozsahu ministra odpovědného za sociální zabezpečení. Následně se plně vztahují na všechny zaměstnance a bývalé zaměstnance v oboru, jakož i na jejich právní nástupce (bez ohledu na jejich zdravotní stav a věk), a jejich zaměstnavatelé jsou povinni na ně přistoupit a spojit se s určeným subjektem (19).
(29)
Podle francouzských orgánů umožňuje určení dotčenému určenému subjektu dosáhnout výhodnějšího poměru příspěvek/záruka a všem zaměstnancům hospodářského odvětví získat stejné záruky bez ohledu na velikost podniku, v němž jsou zaměstnáni. Předpokládá rovněž pravidelné přezkoumání organizačních podmínek vzájemnosti rizik a určení zvažovaného subjektu.
(30)
Toto opatření rovněž umožní zlepšit kontrolu tarifů a kvalitu výkonů ve prospěch individuálního spotřebitele v případě závažných událostí, například invalidity, zdravotního postižení nebo úmrtí se závažnými sociálními nebo finančními důsledky pro pojištěnce nebo jeho rodinu (dodatečné výdaje, ztráta příjmů, sociální vyloučení atd.).
(31)
Mechanismus rezervy na záruky v případě úmrtí, invalidity a zdravotního postižení, dohodnuté v rámci určovacího řízení, má konkrétněji určeným pojišťujícím subjektům umožnit:
-
převzetí deficitních rozdílů oproti původně předpokládanému průměru u tohoto typu smluv, které by mohly vzniknout z nepředvídaných výkyvů škod (částek a množství) nebo z vývoje rizika (změny údajů, podle nichž byla nastavena původní tarifikace),
-
zvýšení vlastního kapitálu a míry solventnosti subjektů, které tyto transakce nabízejí, díky vytvoření zvláštní rezervy.
(32)
V praxi je roční subvence na tvorbu rezervy uznávána pro odečtení dotyčných transakcí do výše technického zisku (20). Celková výše rezervy nesmí přesáhnout 130 % celkové výše příspěvků spojených se souhrnem těchto transakcí provedených v průběhu finančního období. Rezerva je určena k vyrovnání ztrátových technických výsledků za finanční období podle chronologického pořadí ročních subvencí.
(33)
Roční subvence, které zůstaly nevyužity po dobu deseti let, budou převedeny do zvláštní nezdaněné rezervy. Výše této zvláštní rezervy nesmí přesáhnout 70 % celkové výše příspěvků spojených se souhrnem dotyčných transakcí provedených v průběhu finančního období. Přebytek těchto subvencí bude po uplynutí 10 let od jejich zaúčtování převeden do zdanitelného zisku.
(34)
V režimu obecného práva mohou pojišťovny a zajišťovny (článek 39d GB) v současnosti vytvářet nezdanitelné vyrovnávací rezervy spojené s transakcemi skupinového pojištění proti úmrtí, zdravotnímu postižení nebo invaliditě do následující výše:
-
roční subvence rezervy je omezena na 75 % technického zisku z dotyčných smluv,
-
celková výše rezervy nesmí přesáhnout podíl 23 % až 100 % výše příspěvků spojených s dotyčnými smlouvami a získaných v průběhu finančního roku v závislosti na počtu pojištěnců.
Každá rezerva je určena k vyrovnání ztrátových technických výsledků za finanční období podle chronologického pořadí ročních subvencí. Subvence, které nemohly být využity ve lhůtě 10 let, budou převedeny do zdanitelného zisku.
III. DŮVODY, KTERÉ VEDLY K ZAHÁJENÍ FORMÁLNÍHO VYŠETŘOVACÍHO ŘÍZENÍ
(35)
Komise v rozhodnutí ze dne 13. listopadu 2007 o zahájení formálního vyšetřování vyjádřila pochybnosti ohledně použití čl. 107 odst. 2 písm. a) SFEU, jestliže se týká obou dotyčných daňových opatření (21).
(36)
Co se týče prvního opatření (osvobození od daně z příjmu právnických osob a od ekonomické teritoriální kvóty z důvodu správy smluv založených na zásadách solidarity a odpovědnosti), Komise usoudila, že Francie neprokázala, že výhody se v plném rozsahu převedou přímo na spotřebitele.
(37)
Komise si také položila otázku, zda je splněna podmínka zákazu diskriminace na základě původu výrobku z důvodu existence prahových hodnot počtu (120 000/150 000 smluv) nebo podílu (podíl 80/90 %) smluv založených na zásadách solidarity a odpovědnosti v portfoliu pojistných smluv o zdravotním pojištění dotyčných pojišťujících subjektů.
(38)
Pokud jde o druhé opatření (daňový odpočet subvencí vyrovnávacích rezerv), Komise má za to, že žádná ze tří prováděcích podmínek čl. 107 odst. 2 písm. a) SFEU zřejmě nebyla splněna.
(39)
Za prvé, sociální povaha opatření se nejeví Komisi jako zcela prokázaná, pokud se posuzuje v okamžiku podepsání pojistné smlouvy, tedy před tím, než nastanou uvedené závažné události.
(40)
Za druhé, převod podpory na spotřebitele/pojištěnce v plném rozsahu se tedy ještě více než v případě předchozího opatření jeví jako hypotetický a nahodilý. Mimoto z převodu výhody zřejmě mohou těžit rovněž zaměstnavatelé, pokud se rovněž podílejí na financování smlouvy.
(41)
Za třetí, vysoký stupeň soustředění trhu s určovacími smlouvami do rukou fondů sociálního zabezpečení by se v současném kontextu zřejmě mohl projevit ve faktické diskriminaci ve prospěch těchto institucí.
IV. PŘIPOMÍNKY ZÚČASTNĚNÝCH STRAN
(42)
Po zveřejnění rozhodnutí o zahájení zaslaly poznámky Fédération Nationale de la Mutualité Française (FNMF), Fédération française des Sociétés d’Assurance (FFSA), Centre technique des Institutions de prévoyance (CTIP), Union Nationale Interfédérale des Œuvres et Organismes Privés Sanitaires et Sociaux (UNIOPSS), Fédération nationale des Comités féminins pour le Dépistage des Cancers, Union Fédérale des Consommateurs - Que choisir (UFC - Que choisir), jakož i neznámý subjekt.
(43)
Většina zúčastněných stran hodnotí obě dotyčná opatření kladně a svými poznámkami se z velké části přidávají k argumentům francouzských orgánů. Zdůrazňují existenci silné konkurence na trhu doplňkového zdravotního pojištění, jakož i vynikající likviditu trhu. Zdůrazňují rovněž, že pojištění, jichž se obě opatření týkají, zmírňují nedostatky sociálního zabezpečení. Francouzské orgány tím, že vytvářejí daňové pobídky snadno dostupné všem účastníkům doplňkového zdravotního pojištění, vytvářejí podmínky pro přeměnu segmentu a priori nezajímavých osob co do rizikového profilu nebo solventnosti na nově ekonomicky lákavý segment.
(44)
Co se týče prvního opatření (osvobození u smluv založených na zásadách solidarity a odpovědnosti), FFSA se nicméně obává příliš vysokých prahových hodnot, které by představovaly zjevnou výhodu pro účastníky již rozsáhle působící na trhu. Ačkoli FFSA chápe zásadu prahové hodnoty za účelem zamezení příliš složitým a těžko zvládnutelným situacím, domnívá se, že je nezbytné, aby tato hodnota svou výší netvořila překážku poskytnutí podpory. Domnívá se rovněž, že kritéria spojená se strukturou pojištěného obyvatelstva (procento mladších 25 let, důchodců atd.) vedou k selekci příjemců podpory bez reálného odůvodnění s ohledem na vyhlášený cíl. Tato kritéria by zvýhodňovala homogenní vzájemné pojišťovny, přístupné na základě kritérií statutu nebo povolání, na úkor vzájemných pojišťoven otevřených celé veřejnosti. Tato kritéria by rovněž vytvářela potencionální rozdíl v jednání s pojištěnci.
(45)
CTIP upřesňuje, že mají-li být služby nabízené pojišťujícími subjekty kvalitní, vyžadují značné investice, které bude nutno amortizovat přes dostatečně početné skupiny pojištěnců. Tento cíl vysvětluje prahové hodnoty.
(46)
CTIP rovněž poukazuje na povinnost pojišťoven v Evropské unii vytvářet určitou míru solventnosti. Jestliže by veškeré technické zisky měly plynout pojištěncům, solventnost by nebyla dostatečná. Bylo by tudíž normální, aby alespoň část výhody sloužila ke krytí úplného nebo částečného každoročního zvýšení požadavku na solventnost.
(47)
CTIP kromě toho upřesňuje, že podle judikatury Soudního dvora nespadají profesní smluvní režimy z důvodu své povahy a předmětu pod ustanovení práva Evropské unie o hospodářské soutěži (22). Na takové režimy se dále nemohou vztahovat obchodní daně, neboť se jedná o pojištění zmírňující nedostatky sociálního zabezpečení a zakládající se na úmluvách a kolektivních smlouvách.
(48)
FNMF se rovněž dovolává slučitelnosti prvního opatření na základě čl. 107 odst. 3 písm. c) SFEU. Na jedné straně je podpora určena na usnadnění rozvoje doplňkového zdravotního pojištění dodržujícího zásadu solidarity a odpovědnosti za podmínek, které nenarušují podmínky obchodu v míře odporující společnému zájmu. Opatření má čelit selhání trhu, které směřuje k segmentaci obyvatelstva, neboť trh nedokáže účinně zajistit celkové dobré podmínky nevýnosnému obyvatelstvu. Na druhé straně bude podpora nezbytná a přiměřená, neboť dříve zavedené mechanismy neumožnily dosáhnout sledovaného cíle.
(49)
Neznámý subjekt zdůrazňuje nedostatek poznatků a statistických údajů francouzského státu o hospodářské a finanční situaci podniků působících na trhu s doplňkovým zdravotním pojištěním. To znemožňuje jakoukoli objektivní analýzu situace.
(50)
Tentýž neznámý subjekt rovněž poukazuje na vývoj ziskových marží, jichž dosáhly podniky v tomto odvětví mezi roky 2001 a 2007. Zatímco obrat dotyčných podniků se za uvedené období zvýšil o 50 %, výdaje za výkony týchž pojišťoven se zvýšily pouze o 35 %. Hrubé provozní marže se tedy v průběhu šesti let dále zvýšily o 15 %.
(51)
Pokud jde o druhé opatření (vyrovnávací rezerva), FFSA zastává názor, že nic neodůvodňuje výhodnější daňový režim pro smlouvy s určovací doložkou než pro skupinové podnikové smlouvy kryjící stejná rizika. Logika tvorby rezervy, jakož i rizika, jsou stejné při širší vzájemnosti, která omezuje jejich působení v případě smluv s určovací doložkou. Opatření je kromě toho fakticky určeno fondům sociálního zabezpečení. Ačkoli volba pojišťujícího subjektu sociálními partnery je z právnického hlediska otevřená, téměř všechny smlouvy tohoto typu určují v praxi fond sociálního zabezpečení zřízený z podnětu sociálních partnerů.
(52)
CTIP soudí, že je normální, když sociální partneři přednostně volí zřízení fondu sociálního zabezpečení, který mohou následně spravovat.
(53)
CTIP kromě toho připomíná omezení, jimž by byly pojišťující subjekty vystaveny v případě určení:
-
striktní dodržování ustanovení dohody nebo kolektivní smlouvy (záruky, tarify, revalvační doložky, zachování práv v případě nejistoty atd.),
-
zákaz zrušení záruk i v případě neplacení,
-
povinnost pojistit všechny podniky zahrnuté do působnosti dohody nebo úmluvy,
-
nezbytnost zarovnat tarify na dobu cyklu dotčeného hospodářského odvětví, aby přizpůsobily zvyšování tarifů hospodářským krizím zasahujícím profesní odvětví.
(54)
CTIP kromě toho soudí, že smluvní režimy doplňkového sociálního zabezpečení tvoří složku zaměstnaneckých odměn, a proto nemohou podléhat obchodním daním. Mechanismus doplňkového odpočtu vyrovnávacích rezerv tedy v důsledku nelze označit za státní podporu.
(55)
CTIP i FNMF se rovněž dovolávají slučitelnosti druhého opatření na základě čl. 107 odst. 3 písm. c) SFEU a upřesňují, že má usnadnit rozvoj trhu v oblasti sociálního zabezpečení bez narušení podmínek obchodu v míře odporující společnému zájmu.
(56)
CTIP se kromě toho odvolává na rozsudek Albany (23) a upřesňuje, že smluvní režimy sociálního zabezpečení s povinnou účastí plní poslání obecného hospodářského zájmu. Obchodní daně z transakcí spojených se smluvními režimy sociálního zabezpečení zavedenými pojišťujícím subjektem by odporovaly plnění poslání obecného hospodářského zájmu, jímž byly pojišťující subjekty pověřeny.
V. POZNÁMKY FRANCIE
(57)
Pokud jde o dopad podpory na individuální spotřebitele, francouzské orgány tvrdí, že tento dopad bude zaručen konkurenční povahou trhu s doplňkovým zdravotním pojištěním a samotným uspořádáním opatření.
(58)
Nejenže počet účastníků na trhu bude vysoký (24), ale také distribuční okruhy budou početné a rozmanité (běžní pojišťovací agenti, zástupci pojišťoven, zaměstnanci pojišťujících subjektů, přímý internetový prodej atd.). Hospodářskou soutěž v odvětví kromě toho zaručí Orgán pro dohled nad pojišťovnami a vzájemnými pojišťovnami (Autorité de contrôle des assurances et des mutuelles, ACAM).
(59)
Tržní mechanismy by tudíž měly zaručit dopad výhody na spotřebitele v podobě snížení finanční účasti pojištěnce, aniž by bylo nutno zavádět mechanismus povinného přerozdělování daňové úspory. Kromě toho uspořádání opatření zaručí, že z výhody budou těžit kategorie spotřebitelů vyloučené z doplňkového zdravotního pojištění z důvodu svého věku nebo příjmů.
(60)
Pokud jde o případnou diskriminaci ve prospěch některých subjektů, Francie upřesňuje, že prahové hodnoty podněcují pojišťující subjekty ke sdružení „škodlivého rizika“ vzniklého z důvodu věku nebo úrovně příjmů dotyčných osob v jejich portfoliu.
(61)
Podíl nebo nedostatečný počet smluv založených na zásadách solidarity a odpovědnosti neumožní dosažení tohoto cíle sdružení a bez těchto prahových hodnot by zamýšlená zproštění znamenala pro dotyčné organizace značnou výhodu. Jediným účinkem samotného fungování hospodářské soutěže (bez stanovení prahových hodnot) bude dopad daňového zvýhodnění na koncového spotřebitele a umožnění pojišťujícím subjektům, aby si zachovaly své podíly na trhu bez zvyšování míry pokrytí. Mechanismus dvojí prahové hodnoty (procentní podíl nebo absolutní hodnota) bude tedy nezbytnou složkou zvýšení míry pokrytí pojištění v současnosti nezabezpečených kategorií obyvatel.
(62)
V souvislosti s neustálým zdražováním doplňkových zdravotních pojištění by se návrh daňové pobídky pro tyto kategorie obyvatel stal skutečným vkladem do národní solidarity.
(63)
Francouzské orgány nejprve podtrhují, že daňový mechanismus v celku nelze považovat za podporu. Označení za státní podporu je třeba vyhradit pouze té části mechanismu, která nebude odůvodněna specifičností dotyčného pojištění s ohledem na finanční normy.
(64)
Specifičnosti určovacích smluv, která spočívá ve značných omezeních souvisejících s tarify, výběrem rizik a správou, vystavují tyto smlouvy značnou měrou rizikům výkyvů škod ve srovnání s původními odhady, a tudíž plně odůvodňují obzvláště obezřetný režim subvencí.
(65)
Na jedné straně se rizika, krytá určovacími smlouvami uzavřenými v rámci kolektivních oborových dohod, týkají obyvatel specificky spojených s určitým odvětvím, a tudíž obzvlášť citlivých na cyklické zvraty v tomto odvětví. Dlouhodobé předjímání těchto cyklů tedy vyžaduje dlouhodobé vyrovnání výsledků určení.
(66)
Na druhé straně se určovací smlouvy plynoucí z podnikových dohod týkají nutně omezeného okruhu obyvatel, a tudíž odůvodňují zvýšené míry tvorby rezerv z důvodu značného kolísání škod.
(67)
Daňový odpočet subvencí takových rezerv za upravených a důraznějších podmínek, mimo daňový mechanismus obecného práva podle článku 39d GB CGI, tak lze odůvodnit z předpisového a finančního hlediska.
(68)
Francouzské orgány nicméně uvádějí, že je velmi obtížné odůvodnit konkrétně přípustné míry subvencí těchto transakcí z důvodu technických potíží při ohodnocení „obvyklé“ úrovně tvorby rezerv na takto specifická rizika. Francouzské orgány nicméně upřesňují, že stropy odečitatelnosti subvencí rezerv byly stanoveny dohodou s odvětvím.
(69)
Pokud se týká slučitelnosti podpory s ohledem na čl. 107 odst. 2 písm. a) SFEU, Francie tvrdí, že všechny tři podmínky tohoto ustanovení byly řádně splněny. Co se týče sociální povahy podpory, Francie upřesňuje, že kolektivní smlouvy uzavřené v rámci oborových dohod zaručují vysokou míru vzájemnosti rizik, jakož i nižší úroveň pojistného než na trhu s individuálními smlouvami, přičemž umožňují zaměstnancům a jejich rodinám přístup k vysokým zárukám.
(70)
Francie v odpovědi na argument Komise, podle něhož není prokázána sociální povaha opatření v okamžiku podpisu smlouvy, zdůrazňuje, že poskytnutí podpory před naplněním rizika je jediným prostředkem dosažení sledovaného společenského cíle.
(71)
Pokud jde o převod podpory na konečného spotřebitele, Francie nejprve rozlišuje mezi odvětvovými kolektivními dohodami a podnikovými dohodami. Ačkoli první soubor se skutečně může vyznačovat převahou fondů sociálního zabezpečení, tento trh by získal novou dynamiku a ostatní subjekty v pojišťovnictví by se o něj od té chvíle začaly zajímat. Konkurence mezi fondy sociálního zabezpečení by v každém případě byla skutečná a již by umožnila zaručit maximální dopad ve prospěch pojištěnce. Pokud jde o druhý soubor (podnikové dohody), existuje velmi silná konkurence mezi dohodami a není možno zjistit žádný monopol ve prospěch fondů sociálního zabezpečení.
(72)
Podle francouzských orgánů lze použít totéž odůvodnění, když se tarify snižují nebo zmírňují ve prospěch podniku. Účast zaměstnavatele na financování záruky odpovídá příplatku ke mzdě zaměstnance/pojištěnce, a tudíž jeho výhodě.
(73)
Ohledně existence faktické diskriminace ve prospěch fondů sociálního zabezpečení Francie upřesňuje, že opatření se týká rovným dílem všech subjektů bez ohledu na jejich stanovy. Trh sociálního zabezpečení není monopolním trhem ve prospěch fondů sociálního zabezpečení a od nynějška se vyznačuje silnou konkurencí mezi hlavními účastníky.
(74)
Francie rovněž připomíná, že volba pojišťujícího subjektu (určovací řízení) je v odpovědnosti zaměstnavatele a zástupců zaměstnanců. Transparentnost tohoto procesu a veřejná soutěž budou probíhat za obvyklých podmínek trhu otevřeného konkurenci. Veřejná soutěž se uskuteční formou výzvy několika pojišťovnám k podání nabídek na základě zadávací dokumentace vypracované sociálními partnery.
(75)
Francie má kromě toho za to, že posuzované opatření by bylo každopádně možno považovat za slučitelnou podporu určenou k usnadnění rozvoje určitých hospodářských činností a neměnící podmínky obchodu v míře, jež by byla v rozporu se společným zájmem podle čl. 107 odst. 3 písm. c) SFEU. Prokázaný společenský cíl dokládá význam, jehož v budoucnu nabude rozvoj trhu se sociálním zabezpečením.
(76)
Podle francouzských orgánů má být rozvoj smluv o sociálním zabezpečení s určovacím řízením zaměřen na rozvoj zavádění výhodnějších a spolehlivějších režimů doplňkového sociálního zabezpečení za současné podpory sociálního dialogu a účasti zaměstnanců.
(77)
Francie nakonec dodává, že poskytování doplňkových pojištění v oblasti sociálního zabezpečení v rámci určovacího řízení lze považovat za základ služby obecného hospodářského zájmu ve smyslu čl. 106 odst. 2 SFEU, zejména je-li účast na režimu výkonů povinná a jeho správa je vykonávána v paritním rámci.
(78)
Kolektivní úmluva stanovící záruky a určující pojišťovnu se může povinně vztahovat na všechny zaměstnance, bývalé zaměstnance a držitele práv podle řízení o rozsahu (články L 911-3 a 911-4 zákona o sociálním zabezpečení) z rozhodnutí odpovědného ministra. Právě toto rozhodnutí by mělo být považováno za akt, jímž členský stát ukládá podniku povinnosti veřejné služby.
(79)
Francie připouští, že výše vyrovnávací platby (daňová úspora) za službu obecného hospodářského zájmu nesplňuje podmínky uložené rámcem Společenství pro státní podporu v podobě vyrovnávací platby za poskytování veřejné služby (25). Soudí nicméně, že tyto podmínky neodpovídají zvláštnostem dotyčných transakcí. Mechanismus daňové odečitatelnosti je podle Francie vhodnější a pružnější než dotace na základě přesného odhadu dodatečných nákladů vyplývajících z poskytování služby.
VI. REAKCE FRANCIE NA POZNÁMKY TŘETÍCH STRAN
(80)
Francouzské orgány berou na vědomí poznámky třetích stran a odpovídají zvláště na poznámky Fédération Française des Sociétés d’Assurance (FFSA).
(81)
Pokud jde o osvobození od daně ve prospěch smluv založených na zásadách solidarity a odpovědnosti, francouzské orgány uvádějí, že skladba portfolií pojišťujících subjektů je homogenní, takže podíl smluv založených na zásadách solidarity a odpovědnosti ve srovnání s jinými typy smluv o zdravotním pojištění je dnes stejný u všech tří kategorií pojišťujících subjektů působících na trhu (podniky řídící se zákonem o pojišťovnictví, vzájemné pojišťovny řídící se zákonem o vzájemném pojištění a fondy sociálního zabezpečení řídící se zákonem o sociálním zabezpečení).
(82)
Pokud jde o novou vyrovnávací rezervu, Francie zdůrazňuje, že možnost uzavírat profesní určovací smlouvy je otevřena všem subjektům, jak francouzským, tak zahraničním, které působí na trhu doplňkového sociálního zabezpečení.
(83)
Francie nakonec dodává, že fondy sociálního zabezpečení netěží z monopolní situace, a tudíž se nejedná o diskriminační zvýhodnění. Skutečnost, že trh se otevírá konkurenci pomalu a postupně, vyplývá z historických okolností, avšak nemění nic na stávající konkurenci mezi fondy sociálního zabezpečení. Skutečnost, že fondy sociálního zabezpečení jsou na toto odvětví více specializované, nestačí k prokázání jakékoli diskriminace.
VII. DOPLŇUJÍCÍ INFORMACE, KTERÉ FRANCIE POSKYTLA PO POZASTAVENÍ ŘÍZENÍ
(84)
V průběhu vyšetřovacího řízení navrhly útvary Komise Francii určité cesty vedoucí ke slučitelnosti režimů podpory s vnitřním trhem podle čl. 107 odst. 2 SFEU.
(85)
Co se týče prvního opatření (osvobození od daně z příjmu právnických osob a od ekonomické teritoriální kvóty ze správy smluv založených na zásadách solidarity a odpovědnosti), byly navrženy následující cesty:
-
za účelem splnění druhého kritéria (faktický převod výhody) bylo Francii navrženo, aby se inspirovala systémem výpomoci schváleným již dříve komisí pro doplňkové zdravotní pojištění francouzských úředníků (N 911/06), daňovým úvěrovým systémem ve prospěch individuálních spotřebitelů nebo jakýmkoli systémem zaručujícím faktický převod podpory,
-
za účelem vyloučení jakékoli diskriminace byly francouzské orgány vyzvány, aby revidovaly mechanismus prahových hodnot.
(86)
Francie však v dopise ze dne 27. května 2010 uvedla, že se rozhodla ponechat oznámený režim podpory beze změny, a potvrdila svou analýzu, podle níž jsou oznámené režimy slučitelné s vnitřním trhem ve smyslu čl. 107 odst. 2 písm. a) SFEU.
(87)
Francie v témže dopise dodala, že pojistné smlouvy o doplňujícím zdravotním pojištění představují pro pojištěnce věrnostní produkt, který umožňuje nabízet dále týmž pojištěncům výnosnější produkty, například smlouvy o životním pojištění. Všichni činitelé na trhu budou tudíž podněcováni k provádění přitažlivé tarifní politiky. Za těchto podmínek bude přímým důsledkem daňového zvýhodnění, které určitý subjekt povolil a převedl je na příspěvky pojištěnců, úprava tarifů jeho konkurentů, a tím dopad ve prospěch všech pojištěnců.
(88)
Co se týče druhého opatření (doplňující daňový odpočet z vyrovnávacích rezerv), útvary Komise navrhly Francii následující cesty:
-
za účelem splnění druhého kritéria (faktický převod výhody) bylo Francii navrženo, aby se inspirovala systémem výpomoci schváleným již dříve komisí pro doplňkové zdravotní pojištění francouzských úředníků (N 911/06), daňovým úvěrovým systémem ve prospěch individuálních spotřebitelů nebo jakýmkoli systémem zaručujícím faktický převod podpory,
-
za účelem vyloučení jakékoli diskriminace byly francouzské orgány vyzvány, aby zvážily zavedení povinného a transparentního mechanismu veřejné soutěže na přidělování určovacích smluv.
(89)
Francie však stejně jako u prvního opatření rozhodla ponechat oznámený mechanismus podpory ve prospěch rozvoje kolektivního sociálního zabezpečení beze změny.
(90)
Francie v dopise ze dne 27. května 2010 opět potvrdila zvláště omezující povahu určování, která odůvodňuje obzvláště obezřetný mechanismus subvencí. Proto tedy lze vyrovnávací rezervu považovat za státní podporu pouze ve velmi omezené míře a je třeba posoudit její slučitelnost s vnitřním trhem.
VIII. POSOUZENÍ PODPORY
VIII.1 Osvobození od daně z příjmu právnických osob a od ekonomické teritoriální kvóty z důvodu správy smluv založených na zásadách solidarity a odpovědnosti
(91)
CTIP s odvoláním na judikaturu Soudního dvora ve věci Albany (26) tvrdí, že profesní smluvní režimy z důvodu své povahy a předmětu nespadají pod ustanovení práva Společenství o hospodářské soutěži.
(92)
Komise nicméně poznamenává, že opatření, na něž se vztahuje výše uvedená judikatura, se týká hlavně ze zákona povinné účasti průmyslových podniků v odvětvovém penzijním fondu využívajícím výsadního práva. V tomto ohledu je třeba poznamenat, že režim osvobození týkající se prvního opatření se vztahuje rovněž na individuální smlouvy, jakož i na kolektivní smlouvy s dobrovolnou účastí. Kromě toho kolektivní smlouvy s povinnou účastí, na něž se opatření vztahuje, spadají do rámce svobodné volby sociálních partnerů uzavírat takové kolektivní úmluvy, a nikoli do rámce zákonné povinnosti uzavírat takové dohody nebo vstoupit do odvětvového či meziodvětvového fondu, jak tomu bylo v případě věci Albany.
(93)
Rozsudek Soudního dvora dále potvrzuje, že režimy pojištění rizik doplňující zákonný systém sociálního zabezpečení, jaký například oznámily francouzské orgány v daném případě, se řídí pravidly hospodářské soutěže a že fondy tvořící složku těchto režimů zcela odpovídají pojmu podniku ve smyslu článků 101 a následujících SFEU (27).
(94)
Komise má tudíž za to, že režim pojištění, na nějž se vztahuje první opatření, se nevymyká pravidlům Smlouvy v oblasti hospodářské soutěže, a zejména pravidlům v oblasti zákazu státní podpory.
(95)
Sociální zabezpečení (režim povinného zdravotního pojištění) hradí pouze část zdravotní péče pojištěnců v sociálním zabezpečení. Doplňková zdravotní pojištění tedy přebírají tu část výkonů, kterou nefinancuje režim povinného zdravotního pojištění.
(96)
Trh s doplňkovým zdravotním pojištěním zahrnuje hlavně tři následující skupiny subjektů:
-
vzájemné pojišťovny a vzájemnostní spolky, řídící se zákonem o vzájemném pojištění,
-
fondy sociálního zabezpečení řídící se zákonem o sociálním zabezpečení,
-
pojišťovny řídící se zákonem o pojištění.
(97)
Podle dopisu francouzských orgánů ze dne 21. prosince 2007 působí na trhu s doplňkovým zdravotním pojištěním 263 pojišťoven, 66 fondů sociálního zabezpečení a 1 201 vzájemných pojišťoven. Francouzské orgány rovněž uvádějí, že v roce 2006 představovalo 20 největších účastníků na trhu pouze 35 % trhu, přičemž podíl žádného z nich nepřesáhl 4 % a kromě toho 65 % trhu tvořili účastníci s podílem na trhu menším než 1 % (28).
(98)
Podle oficiálních číselných údajů zveřejněných v roce 2009 však počet účastníků na tomto trhu nečinil koncem roku 2008 více než 876 subjektů a od roku 2001 se neustále zmenšoval (snížení o 48 % v roce 2008 ve srovnání s rokem 2001) (29). Vzájemných pojišťoven bylo 748, pojišťoven 92 a počet fondů sociálního zabezpečení dosáhl 36.
(99)
Podle nedávné analýzy zpracované francouzským úřadem pro hospodářskou soutěž zaujímají největší podíl trhu s doplňkovým zdravotním pojištěním Mutuelle Générale de l’Education Nationale - MGEN (podíl na trhu 7,7 %), vzájemná pojišťovna Groupama (30) (podíl na trhu 6,7 %) a dále pojišťovna Swiss Life (podíl na trhu 4 %) (31).
(100)
Pokud jde o trh s kolektivním doplňkovým pojištěním, největší tržní podíly zaujímají pojišťovna Axa (tržní podíl 17,51 %), skupina fondů sociálního zabezpečení Malakoff-Médéric (podíl na trhu 8,7 %) a dále uskupení AG2R-La Mondiale-Prémalliance (32) (podíl na trhu 6,9 %) (33).
(101)
Komise navzdory žádostem v tomto směru neobdržela od francouzských orgánů přesnější informace o struktuře trhu s doplňkovým zdravotním pojištěním, které by se týkaly uskupení vzájemných pojišťovacích společností, vzájemnostních spolků a institucí sociálního zabezpečení. Francouzské orgány navíc navzdory žádostem Komise v tomto směru nebyly schopny poskytnout statistiky týkající se smluv založených na zásadách solidarity a odpovědnosti (jak úhrnné, tak za každou kategorii účastníků trhu). Statistiky převzaté v tabulkách 102. a 103. bodu odůvodnění se tudíž vztahují k trhu s doplňkovým zdravotním pojištěním jako celku, včetně smluv, které nesplňují podmínky pro využívání oznámeného opatření. Zpráva, kterou vydal Francouzský účetní dvůr v roce 2008 (34), ostatně zdůrazňuje značné mezery ve statistikách doplňkového pojištění ohledně počtu pojištěnců, jejich rozdělení do jednotlivých kategorií pojistitelů a jednotlivých typů smluv (individuální smlouva, dobrovolná kolektivní smlouva a povinná kolektivní smlouva), jakož i výše hrazených výdajů podle kategorií domácností a příjmů. Na základě analýz provedených státním úřadem pro hospodářskou soutěž se však tento trh jeví jako roztříštěný, ba velmi roztříštěný, pokud se jedná o individuální smlouvy (35), které ovšem představují pouze jeden z dílčích trhů, na něž se oznámené opatření vztahuje.
(102)
V období mezi roky 2001 a 2007 se toto odvětví značně rozvinulo, jak dokládá tabulka na konci tohoto bodu odůvodnění (36). Úhrnný obrat těchto subjektů v roce 2007 dosáhl 27,4 miliard EUR, což je nárůst o 55,8 % oproti roku 2001, čili průměrný roční nárůst o 7,6 %. Obrat za rok 2008 překročí 29 miliard EUR a vykáže nárůst o 6 % oproti roku 2007 (37).
Vývoj obratu doplňkových subjektů v letech 2001-2007
(v miliardách EUR)
Vzájemné pojišťovny
Instituce sociálního zabezpečení
Pojišťovny
Celkem
2001
10,6
3,3
3,7
17,6
2007
16,0
4,7
6,7
27,4
2001-2007
+50,5 %
+43,15 %
+82,13 %
+55,8 %
(103)
Podle číselných údajů předaných francouzskými orgány bylo rozdělení mezi individuálními a kolektivními smlouvami provedeno následovně (údaje se týkají roku 2004):
Instituce sociálního zabezpečení
Vzájemné pojišťovny
Pojišťovny
Kolektivní smlouvy
38 %
33 %
29 %
Individuální smlouvy
6 %
67 %
27 %
Kolektivní + individuální smlouvy
18 %
54 %
28 %
(104)
Zatímco vzájemné pojišťovny a vzájemnostní spolky nabízejí hlavně individuální smlouvy, fondy sociálního zabezpečení nabízejí hlavně smlouvy kolektivního typu (podnikové nebo oborové smlouvy). Pokud je o pojišťovny, jejich portfolio je vyváženější.
(105)
Míra pojištění obyvatel kromě toho výrazně vzrostla z 84 % v roce 1996 na 92,8 % v roce 2006. Bylo zjištěno 32 až 38 milionů příjemců vzájemného pojištění, 13 milionů od pojišťoven a 11 milionů od fondů sociálního zabezpečení, k nimž je třeba připočítat více než 4 miliony příjemců od fondů CMU-C (všeobecné zdravotní pojištění), které nabízí bezplatné doplňkové zdravotní pojištění nejméně majetným. To znamená, že v současnosti nemá doplňkové pojištění 7 % až 8 % Francouzů (38).
(106)
Podle článku 107 SFEU „podpory poskytované v jakékoli formě státem nebo ze státních prostředků, které narušují nebo mohou narušit hospodářskou soutěž tím, že zvýhodňují určité podniky nebo určitá odvětví výroby, jsou, pokud ovlivňují obchod mezi členskými státy, neslučitelné se společným trhem“.
(107)
Označení opatření za státní podporu tudíž předpokládá, že budou splněny následující kumulativní podmínky: 1) že dotyčné opatření poskytuje výhodu 2) ze státních zdrojů, 3) že je tato výhoda selektivní a 4) že dotčené opatření narušuje nebo může narušit hospodářskou soutěž a může ovlivnit obchod mezi členskými státy.
(108)
Osvobození od daně z příjmu právnických osob a od ekonomické teritoriální kvóty nebo jejich snížení spočívající v odstranění nebo snížení nákladů, které dotyčné podniky běžně nesou, nepochybně představuje výhodu pro příjemce (39). Z toho důvodu tato daňová osvobození nebo snížení představují hospodářské výhody.
(109)
Komise s ohledem na odkazy CTIP na případné poslání veřejné služby bere na vědomí, že podmínky určené ve věci Altmark (40) (pro vyloučení samotného označení podpory v určitých případech služby obecného hospodářského zájmu) nebyly v daném případě splněny (viz zejména odstavec 144, neboť třetí podmínka Altmark spočívá v neexistenci nadměrné vyrovnávací platby). Jedná se tedy skutečně o hospodářské zvýhodnění.
(110)
Tyto výhody přiznává francouzský stát, který se tím vzdává vybírání daní. Poskytuje tedy tuto výhodu ze státních zdrojů.
(111)
Opatření má rovněž selektivní povahu. Selektivnost vyplývá jednak z omezení dotčeného opatření na odvětví hospodářství, to znamená na odvětví pojišťovnictví, jednak z jeho omezení v rámci tohoto odvětví na zvláštní typ smluv (dílčí odvětví). V tomto ohledu je třeba především konstatovat, že daň z příjmu právnických osob představuje daň, která se vztahuje na všechny právnické osoby bez ohledu na odvětví, v němž působí. Jelikož z osvobození od této daně má prospěch výhradně odvětví pojišťovnictví, jedná se o výjimku z obecného režimu daně z příjmu právnických osob, která tak specificky zvýhodňuje některé podniky. Je tomu tak i v případě osvobození od ekonomické teritoriální kvóty. Dotčené osvobození kromě toho rovněž podporuje v rámci odvětví pojišťovnictví určité smlouvy o zdravotním pojištění, v daném případě smlouvy o zdravotním pojištění založené na zásadách solidarity a odpovědnosti. Opatření tedy podporuje subjekty vázané smlouvami „založenými na zásadě solidarity“ na úkor subjektů vázaných „klasickými“ smlouvami.
(112)
Nakonec kromě skutečnosti, že odvětví pojišťovnictví je předmětem obchodu uvnitř Evropské unie, je třeba připomenout, že pokud členský stát poskytne některému podniku podporu, může tím udržet nebo rozšířit jeho interní činnost s tím důsledkem, že se tím sníží šance podniků sídlících v jiných členských státech na proniknutí na trh tohoto členského státu (41).
(113)
Postavení dotyčných podniků v obchodech v rámci Evropské unie se tudíž posílí. Toto opatření tedy může narušit hospodářskou soutěž a ovlivnit obchod v rámci Evropské unie.
(114)
Je tudíž třeba usoudit, že první opatření skutečně představuje státní podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 SFEU. Francie toto označení nezpochybňuje.
(115)
Jelikož oznámené opatření představuje státní podporu, je třeba analyzovat jeho slučitelnost s vnitřním trhem. Francouzské orgány soudí, že dotyčné opatření představuje státní podporu slučitelnou podle čl. 107 odst. 2 písm. a) SFEU.
(116)
Článek 107 odst. 2 písm. a) SFEU zní: „S vnitřním trhem jsou slučitelné: a) podpory sociální povahy poskytované individuálním spotřebitelům za podmínky, že se poskytují bez diskriminace na základě původu výrobků“.
(117)
Opatření státní podpory je na základě tohoto ustanovení slučitelné, pokud jsou splněny všechny tři následující podmínky:
1.
podpora musí být sociální povahy;
2.
musí být poskytována individuálním spotřebitelům;
3.
musí být poskytována bez diskriminace, pokud jde o původ výrobku.
(118)
Je třeba nejprve upřesnit, že čl. 107 odst. 2 SFEU se odchyluje od zásady zákazu státních podpor, tak jak je formulován v čl. 107 odst. 1 SFEU, a je tudíž nutno jej vykládat restriktivně (42).
(119)
Co se týče konkrétněji použití čl. 107 odst. 2 písm. a) SFEU, je ovšem třeba poznamenat, že rozhodovací postup Komise nevylučuje, aby byla podpora poskytnuta prostředníkovi, který se postará o její dopad na individuální spotřebitele (43). Za tohoto předpokladu je však nezbytné, aby zavedený mechanismus zaručil faktický dopad na konečného spotřebitele.
(120)
Komise se domnívá, že sociální povaha (první kritérium) opatření je řádně prokázána, pokud je zaměřeno na to, aby umožnilo osobám, které z důvodu svého věku, zdravotního stavu nebo nízkých příjmů mají obtížný přístup k doplňkovému zdravotnímu pojištění. Článek 207 CGI totiž stanoví kritéria sociální povahy, která musí splňovat pojišťující subjekty, aby mohly opatření využívat (44). Tato kritéria určují minimální podíly určitého sociálně slabého obyvatelstva, například osob s nízkým příjmem nebo seniorů, v pojistném portfoliu dotyčných subjektů. Předběžný návrh vyhlášky předložený francouzskými orgány, který upřesňuje některé podmínky obměňování tarifů v závislosti na sociální situaci pojištěnců (45), potvrzuje sociální povahu opatření ve prospěch sociálně slabého obyvatelstva.
(121)
Naproti tomu z posouzení opatření Komisí nevyplynulo, že z podpory budou mít faktický prospěch individuální spotřebitelé (druhé kritérium).
(122)
Podle francouzských orgánů budou mít z podpor poskytovaných podnikům nepřímo prospěch individuální spotřebitelé. Silná konkurence na trhu s doplňkovým zdravotním pojištěním zajistí převod podpor poskytnutých podnikům na spotřebitele cestou stanovení výše pojistného požadovaného na spotřebiteli.
(123)
V tomto ohledu je třeba poznamenat, že Komise pokládala osvobození od poplatku ze smluv o zdravotním pojištění založených na zásadě solidarity, které zavedla Francie, za slučitelnou podporu podle čl. 107 odst. 2 písm. a) SFEU (46). V tomto případě nebylo totiž pochyb o tom, že z osvobození od poplatku mají prospěch v první řadě individuální spotřebitelé, na nichž břemeno poplatku fakticky spočívalo. Výše poplatku tvořila složku výše pojistného a osvobození od poplatku ve prospěch smluv založených na zásadě solidarity stejnou měrou sníží výši pojistného.
(124)
V daném případě nebyla poskytnuta podpora prostřednictvím nepřímého osvobození od poplatku úměrně výši pojistného placeného pojištěnci, nýbrž osvobozením od daně z příjmu právnických osob vypočtené na základě zisku, jehož dosáhl pojišťující subjekt ze všech pojištěnců, kteří podepsali smlouvy založené na zásadách solidarity a odpovědnosti.
(125)
Faktický dopad osvobození od daně z příjmu právnických osob na konečného spotřebitele je přinejmenším nejistý. Na jedné straně nemá Komise k dispozici údaje prokazující, že daň z příjmu právnických osob (a osvobození od takové daně) má při dotyčné transakci faktický dopad na individuální spotřebitele. Kromě toho nedávná zpráva Francouzského účetního dvora poukázala na velmi značná zvýšení ziskových marží v odvětví zdravotního pojištění v průběhu posledních let (v roce 2003 o 12 % a v roce 2007 o 23 %) (47). V tomto kontextu značného zvyšování ziskových marží je obtížné usoudit na existenci tržního mechanismu, který by zaručoval faktický dopad osvobození od daně z příjmu právnických osob na konečné spotřebitele.
(126)
CTIP ostatně zdůrazňuje, že část zisků musí být vyčleněna na tvorbu rezerv, aby byly splněny povinnosti v oblasti solventnosti, a bylo by tudíž normální, aby výhoda alespoň zčásti sloužila k úplnému nebo částečnému krytí každoročního zvýšení požadavku na solventnost. Tento argument se snaží dokázat, že opatření vyvolá zvýšení zisků pojišťujících subjektů spíše než snížení cen pojištění dotyčných rizik pro spotřebitele.
(127)
Hodnocení Komise konečně nikterak nezpochybňuje argument Francie, podle něhož smlouvy o doplňkovém zdravotním pojištění představují věrnostní produkt pro pojišťující subjekty, které budou podněcovány k provádění přitažlivé tarifní politiky. Je totiž třeba připomenout, že čl. 107 odst. 2 písm. a) SFEU vyžaduje, aby výhoda byla fakticky postoupena individuálním spotřebitelům. Existence pouhého podnětu k postoupení části výhody konečným spotřebitelům tedy nesplňuje požadavek faktického postoupení.
(128)
Komise tudíž soudí, že opatření nezaručuje faktický převod výhody na individuální spotřebitele, jak požaduje čl. 107 odst. 2 písm. a) SFEU.
(129)
Vyšetřování Komise rovněž dospělo k závěru, že nebyla splněna podmínka týkající se neexistence diskriminace na základě původu výrobku (třetí kritérium). Pro získání jistoty, že je splněna tato podmínka, je třeba ověřit, zda spotřebitelé mají z dotyčné podpory prospěch bez ohledu na hospodářský subjekt poskytující produkt nebo službu, které jsou schopny plnit společenský cíl, jehož se dotyčný členský stát dovolává, a že pro pojišťující subjekty sídlící v Evropské unii neexistuje žádná překážka přístupu (48). Kromě podmínek týkajících se typu způsobilých smluv musí podniky, které hodlají využít režimu, ve svém portfoliu smluv o doplňkovém zdravotním pojištění dodržet prahové hodnoty ohledně počtu (120 000/150 000 smluv) nebo podílu (80 %/90 %) smluv založených na zásadách solidarity a odpovědnosti.
(130)
Francouzské orgány se domnívají, že tyto prahové hodnoty představují pobídku pro hromadné rozšíření tohoto typu smlouvy tím, že sdružují „škodlivé riziko“ vzniklé z důvodu věku nebo úrovně příjmů pojištěnců v jejich portfoliu a kromě toho jsou nezbytné pro to, aby se daňové zvýhodnění nevztahovalo jen na příliš malou část činnosti subjektů, a bylo tak dosaženo cílů solidarity a vzájemnosti. Sledování společenského cíle opatření lze zajistit pouze mechanismem, který uloží pojišťujícím subjektům, aby do svého portfolia smluv o zdravotním pojištění zahrnuly minimální počet nebo významný podíl smluv založených na zásadách solidarity a odpovědnosti. Bez tohoto mechanismu prahových hodnot by žádné uspořádání nemohlo zajistit zvýšení míry pojištění dosud nezabezpečeného obyvatelstva a osvobození od daně by se projevilo jednoduše jako značná výhoda pro pojišťující subjekty. Prahová hodnota vyjádřená v procentech by umožnila malým subjektům, jejichž takřka výhradním předmětem činnosti jsou tyto smlouvy, aniž přitom dosahují čistě kvantitativní prahové hodnoty, aby využily opatření, zatímco prahové hodnoty v absolutním vyjádření umožňují subjektům nabízejícím značný počet smluv tohoto typu (jako nevýhradní činnost) využít opatření.
(131)
Komise nejprve konstatuje, že francouzské orgány nemohly poskytnout žádnou přesnou informaci ohledně současného rozdělení smluv založených na zásadách solidarity a odpovědnosti mezi jednotlivé účastníky trhu ani ohledně počtu a podílu těchto smluv v jejich portfoliu. Z analýzy Komise však vyplývá, že vzájemné pojišťovny a vzájemnostní spolky jsou ze zákona povinny nabízet pouze smlouvy založené na zásadě solidarity (49). V praxi se rovněž jeví, že fondy sociálního zabezpečení podléhají téže povinnosti. Vzájemné pojišťovny a fondy sociálního zabezpečení tedy musí vždy splnit kritérium hodnoty vyjádřené v procentech, kdežto pojišťovny s omezeným působením na trhu smluv založených na zásadě solidarity a ty, které se na něm hodlají výrazněji podílet, by mohly mít problémy se splněním kritérií prahových hodnot (vyjádřeno jak v procentech, tak v absolutní hodnotě), a tudíž s využitím osvobození od daně. Konkrétněji by se jednalo o pojišťovny s významným portfoliem „klasických“ smluv o doplňkovém zdravotním pojištění, které nesplňují podmínky pro to, aby byly považovány za smlouvy založené na základě solidarity.
(132)
Prahové hodnoty v tomto kontextu nepovedou k ekvivalentnímu úsilí bez ohledu na pojišťující subjekt a nebudou působit jako pobídka pro pojišťující subjekty, které již splňují kritéria prahových hodnot (zejména vzájemné pojišťovny, vzájemnostní spolky a fondy sociálního zabezpečení). V rozporu s tvrzením Francie nemůže tudíž zavedení prahových hodnot svou povahou zabránit případnému značnému zvýhodnění.
(133)
Podle Komise bude důsledkem těchto prahových hodnot zcela jednoduše diskriminace na základě původu výrobku. Tyto hodnoty tak zřejmě mohou vyloučit určitý počet subjektů z možnosti využít osvobození, i když budou tyto subjekty nabízet smlouvy založené na zásadách solidarity a odpovědnosti, které francouzské orgány hodlají podporovat. Existence těchto hodnot kromě toho může zvýhodnit subjekty, jež na trhu již působí, a představovat překážku vstupu některých účastníků, kteří by je nemohli splnit nebo by se obávali, že je nemohou splnit, na zvažovaný trh.
(134)
Nakonec je pravděpodobné, že částka podpory je u každého pojišťujícího subjektu jiná v závislosti na dosaženém zisku z dotyčných transakcí, což se neshoduje s požadavkem, podle něhož spotřebitelé musí mít prospěch z dotčené podpory bez ohledu na hospodářský subjekt poskytující produkt nebo službu, které mohou splnit společenský cíl, jehož se dotyčný členský stát dovolává (50).
(135)
Je tudíž třeba dospět k závěru, že Francií oznámený režim podpory ve prospěch rozvoje smluv založených na zásadách solidarity a odpovědnosti není slučitelný s vnitřním trhem na základě čl. 107 odst. 2 písm. a) SFEU.
(136)
Nedovolává-li se Francie výslovně jiného ustanovení týkajícího se slučitelnosti státních podpor, je třeba konstatovat, že žádné kritérium slučitelnosti stanovené v čl. 107 odst. 2 a 3 SFEU se na daný případ nevztahuje.
(137)
Co se týče ustanovení čl. 107 odst. 2 SFEU jiných než písmeno a), je třeba uvést, že kritéria slučitelnosti, stanovená v písmenech b) a c), se zřejmě na daný případ nevztahují.
(138)
Podporu lze považovat za slučitelnou na základě čl. 107 odst. 3 písm. c) SFEU, pokud je určena k usnadnění rozvoje určitých hospodářských činností nebo hospodářských oblastí, pokud nemění podmínky obchodu v takové míře, jež by byla v rozporu se společným zájmem.
(139)
Podle FNMF je podpora určena na usnadnění rozvoje doplňkového zdravotního pojištění dodržujícího zásadu solidarity a odpovědnosti za podmínek, které nenarušují podmínky obchodu v míře odporující společnému zájmu. Komise však navzdory žádostem neobdržela od francouzských orgánů číselné údaje, které by podepřely použitelnost kritéria slučitelnosti uvedeného v předchozím bodu odůvodnění, ani ohledně účinku stávajících daňových opatření na smlouvy založené na zásadách solidarity a odpovědnosti, ani ohledně vztahu mezi zamýšleným dodatečným zvýhodněním a dodatečnými náklady nebo požadavky spojenými se správou tohoto typu smluv. Komise tudíž není schopna se přesvědčit o nezbytnosti a přiměřenosti zamýšlených nových osvobození vzhledem k dosažení popsaného cíle. Každopádně je třeba konstatovat, že osvobození od daně z příjmu právnických osob není spojeno s investicemi ani s vytvářením pracovních míst nebo specifických projektů. Představuje tedy stálé zmírnění poplatků, které znamená podporu činnosti a které podle ustálené praxe nelze v rámci čl. 107 odst. 3 SFEU prohlásit za slučitelné.
(140)
Francie nakonec neuvedla žádné jiné kritérium slučitelnosti stanovené v čl. 107 odst. 3 SFEU.
(141)
Podle CTIP je předmětem opatření založených na úmluvách a kolektivních dohodách, jako je dotčené opatření, zmírnit nedostatky sociálního zabezpečení. Komise poznamenává, že CTIP se výslovně nedovolává existence služby obecného hospodářského zájmu a že Francie, jíž přísluší dokázat slučitelnost dotčené podpory se Smlouvou, se nedovolává čl. 106 odst. 2 SFEU. Komise za těchto okolností není schopna posoudit slučitelnost dotčené podpory ve světle čl. 106 odst. 2 SFEU. Komise kromě toho poznamenává následující:
(142)
V čl. 106 odst. 2 SFEU se stanoví, že podniky pověřené poskytováním služeb obecného hospodářského zájmu nebo ty, které mají povahu fiskálního monopolu, podléhají pravidlům obsaženým ve Smlouvě, zejména pravidlům hospodářské soutěže, pokud uplatnění těchto pravidel nebrání právně nebo fakticky plnění zvláštních úkolů, které jim byly svěřeny. Rozvoj obchodu nesmí být dotčen v míře, která by byla v rozporu se zájmem Unie.
(143)
Z judikatury Soudního dvora vyplývá, že s výjimkou odvětví, kde již tato otázka byla předmětem právní úpravy Evropské unie, mají členské státy širokou posuzovací pravomoc týkající se povahy služeb, které lze označit za služby obecného hospodářského zájmu. Ovšem i za předpokladu, že se v daném případě jedná o službu obecného hospodářského zájmu (což Francie neuvedla), je třeba konstatovat, že pro účely čl. 106 odst. 2 SFEU nesmí náhrada poskytnutá podnikům zejména přesáhnout náklady na poskytování veřejné služby s přihlédnutím k příjmům, které s nimi souvisejí, jakož i k přiměřenému zisku z plnění těchto povinností.
(144)
V této souvislosti stačí uvést, že dotčené daňové opatření neobsahuje mechanismus, který by vyloučil nadměrnou vyrovnávací platbu ve srovnání s náklady, které dotyčné subjekty vynakládají ve spojitosti s tímto pověřením. Je totiž třeba konstatovat, že výše dotčené podpory (osvobození dotyčných transakcí od daně) není žádným způsobem spojena s dodatečnými náklady, které vynakládají pojišťující subjekty. Není spojena ani s pojistným placeným pojištěnci, ani s počtem smluv.
(145)
Komise v této souvislosti došla k závěru, že dotyčné opatření každopádně nelze prohlásit za slučitelné s vnitřním trhem na základě čl. 106 odst. 2 SFEU.
VIII.2 Daňový odpočet subvencí na vyrovnávací rezervy týkající se některých kolektivních smluv o doplňkovém pojištění
(146)
Trh se „sociálním pojištěním“ zahrnuje transakce, jejichž předmětem je prevence a pojištění rizik v případě úmrtí, tělesného postižení osob nebo rizik spojených s mateřstvím nebo pracovní neschopností nebo invaliditou nebo ztrátou zaměstnání (51) jako doplněk k zákonnému systému sociálního zabezpečení.
(147)
Pojištění sociálního zabezpečení umožňují:
-
usnadnit přístup k lékařské péči doplňující úhradou zdravotních výloh v případě nemoci, mateřství, úrazu atd.,
-
zajistit zachování celé nebo částečné mzdy v případě pracovní neschopnosti, invalidity nebo zdravotního postižení,
-
zajistit partnerovi a dětem majetek a důchody v případě úmrtí pojištěnce,
-
plánovat finanční doplněk v případě závislosti.
(148)
Na tomto trhu působí tři kategorie podniků: společnosti řídící se zákonem o pojišťovnictví (pojišťovny, vzájemné pojišťovny a bankovní pobočky), vzájemné pojišťovny řídící se zákonem o vzájemném pojištění a fondy sociálního zabezpečení řídící se zákonem o sociálním zabezpečení.
(149)
Pojištění sociálního zabezpečení lze uzavřít buď kolektivně přistoupením ke kolektivní smlouvě prostřednictvím zaměstnavatele, profesního nebo meziodvětvového oboru, nebo individuálně přímo s pojišťovnou nebo vzájemnou pojišťovnou.
(150)
V současnosti je převážná většina zaměstnanců pojištěna kolektivní smlouvou o sociálním zabezpečení. Účast může být povinná nebo dobrovolná.
(151)
Kolektivní režim sociálního zabezpečení tvoří trojstranný vztah:
-
zaměstnavatel se zavazuje vůči zaměstnancům a podepisuje pojistnou smlouvu (52),
-
pojišťující subjekt pojišťuje riziko a za to vybírá příspěvky,
-
zaměstnanci jsou příjemci.
(152)
Podle předaných odhadů francouzských orgánů za rok 2005 dosahoval trh sociálního zabezpečení ročního obratu 20 miliard EUR (kolektivní i individuální pojištění). Pojišťovny zaujímaly největší podíl na trhu se 71 % vybraných příspěvků, zatímco fondy sociálního zabezpečení a vzájemné pojišťovny zaujímaly 21 %, respektive 8 % trhu. Je však třeba upřesnit, že tyto posledně uvedené číselné údaje se vztahují na všechny kategorie smluv v tomto odvětví: individuální smlouvy, kolektivní smlouvy s dobrovolnou účastí a kolektivní smlouvy s povinnou účastí.
(153)
Francouzské orgány se kromě toho domnívají, že trh profesního určení (53) u rizik úmrtí, zdravotního postižení a invalidity převyšuje 4 miliardy EUR a zahrnuje téměř všechny transakce sociálního zabezpečení zajišťované fondy sociálního zabezpečení (4,2 miliardy EUR), jakož i část kolektivních smluv pojišťoven a vzájemných pojišťoven. Nebyl však sdělen žádný přesný číselný údaj ohledně této části, kterou zaujímají posledně zmíněné subjekty.
(154)
Ačkoli Francie ve svém oznámení připustila označení opatření za státní podporu, následně upozornila na to, že přinejmenším část mechanismu nelze považovat za podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 SFEU z důvodu specifičností určovacích smluv (značná omezení v oblasti tarifů, výběru rizik a správy), které by se tak staly zvláště citlivými na výkyvy škod ve srovnání s původními odhady, a tudíž plně odůvodňují obzvláště obezřetný režim rezerv, a tedy i zvýšenou daňovou odečitatelnost subvencí rezerv, aniž by tím vznikla výhoda.
(155)
Francie se tedy domnívá, že daňový odpočet subvencí za upravených a důraznějších podmínek, mimo stávající daňový mechanismus obecného práva podle článku 39d GB CGI, lze odůvodnit z předpisového a finančního hlediska, a že tak nevytváří výhodu.
(156)
Je tudíž především třeba zjistit, zda opatření zvýhodňuje dotyčné pojišťující subjekty.
(157)
Podle čl. 39 odst. 1 bodu 5 výše uvedeného zákona stanoví, že odečitatelné jsou „rezervy vytvořené za účelem krytí jasně stanovených ztrát nebo nákladů, které jsou za současného stavu pravděpodobné, pokud byly fakticky zjištěny z účetních dokladů za finanční období“. Zákon v určitých případech počítá s paušální odečitatelností u určitých typů transakcí. To je konkrétně případ v oblasti pojištění a zajištění, kde články 39d G až 39d GD zákona stanoví specifická pravidla pro odečitatelnost rezerv, aby zohlednily specifičnosti odvětví pojišťovnictví, jehož hlavní činnost spočívá právě v pojišťování rizik. Ke zjištění případné existence výhody je tedy třeba ověřit, zda z transakcí spadajících pod opatření skutečně vyplývají ztráty nebo dodatečné náklady ve smyslu čl. 39 odst. 1 bodu 5 výše uvedeného zákona v míře stanovené článkem 39d GD.
(158)
Na úvod je třeba přistoupit na zásadu, podle níž se povaha a velikost rizik škodovosti v odvětví doplňkového pojištění proti úmrtí, zdravotnímu postižení a invaliditě mohou měnit v závislosti na typech pojištěného obyvatelstva a způsobech pojištění (individuální/kolektivní smlouvy, smlouvy s dobrovolnou/povinnou účastí).
(159)
Smlouvy vzešlé z podnikových dohod, včetně určovacích smluv vzešlých z takových dohod, se týkají omezeného okruhu obyvatel. Způsobují „bodové“ riziko (riziko škodní události v podniku), aniž by nabízely možnost vzájemnosti mezi širokými vrstvami obyvatelstva. Kolektivní smlouvy zaměřené na určité odvětví (obor) se však týkají širší vrstvy obyvatelstva, a tudíž s sebou a priori nesou větší vzájemnost. U tohoto typu smlouvy však existuje pevná spojitost mezi škodovostí a krizovými obdobími, která může ovlivnit celé hospodářské odvětví. Krizová období podle CTIP zesilují kolísavost škodních událostí na úrovni oboru.
(160)
Pokud se týká určovacích kolektivních smluv vzešlých z podnikové dohody, Komise má za to, že není důvodu domnívat se, že povaha a velikost (a tedy kolísání) rizika škod se značně liší podle situace, kdy jsou smlouvy tohoto typu uzavírány mimo vyjednávání na paritní úrovni mezi odbory a zaměstnavateli (a tudíž mimo určovací postup).
(161)
Kromě toho bez přesných informací o škodovosti v tomto odvětví nic neopravňuje k závěru, že kolísání rizik vlastních oborovým určovacím smlouvám (smlouvám vyznačujícím se zvýšenou citlivostí na konjunkturu, ale také větší vzájemností), jsou větší než stejná rizika vztahující se k podnikovým smlouvám (smlouvám vyznačujícím se bodovým rizikem a menší vzájemností).
(162)
Mimoto i v případě, kdy by faktickým účinkem omezení určení, jichž se Francie dovolává, byl dodatečný tlak na pojistné vybírané pojišťujícími subjekty, je nutno konstatovat, že se jedná o okolnost, která může ovlivnit výnosy, a nikoli náklady na škodní události. Na tento typ rizika (ztráta výnosu) se tedy nevztahuje čl. 39 odst. 1 bodu 5 CGI, a nemůže tudíž využít odečitatelných subvencí rezerv.
(163)
Není tedy prokázán rozdíl v riziku mezi smlouvami s určující doložkou a vnitropodnikovými skupinovými smlouvami pojišťujícími stejná rizika. Účinkem doplňkové daňové odečitatelnosti podle článku 39d GD je tedy snížení nebo odstranění břemene daně z příjmu právnických osob, které dotyčné podniky běžně nesou. Z toho důvodu představuje doplňkové odečtení hospodářskou výhodu.
(164)
Komise s ohledem na odkazy Francie a CTIP na případné poslání veřejné služby bere na vědomí, že podmínky určené ve věci Altmark (za účelem vyloučení samotného označení podpory v určitých případech služby obecného hospodářského zájmu) nebyly v daném případě splněny (viz zejména 189. bod odůvodnění - třetí podmínka judikatury Altmark totiž spočívá v neexistenci nadměrné vyrovnávací platby). Jedná se tedy skutečně o hospodářské zvýhodnění.
(165)
Tyto výhody, které opatření poskytuje, přiznává francouzský stát, který se tím vzdává daňových příjmů. Poskytuje tedy tuto výhodu ze státních zdrojů.
(166)
Z důvodů, které již byly vyloženy ohledně prvního opatření, je také druhé opatření selektivní. Selektivnost vyplývá jednak z omezení dotčeného opatření na jedno odvětví hospodářství, a sice na odvětví pojišťovnictví, a jednak z jeho omezení v rámci tohoto odvětví na zvláštní typ smluv (dílčí odvětví). Opatření prospívá určitým podnikům odvětví pojišťovnictví, které uzavírají kolektivní smlouvy pojišťující proti úmrtí a škodám na zdraví v rámci určujícího řízení vedeného sociálními partnery. Opatření se tudíž nevztahuje na smlouvy pojišťující stejná rizika mimo určovací řízení. Mimoto je třeba konstatovat, že opatření se nevztahuje na zajišťovny vystavené stejnému typu rizika.
(167)
Je však třeba ověřit, zda tato selektivnost není odůvodněna povahou a logikou referenčního daňového systému. Ačkoli CGI ve věci odečítání rezerv stanoví paušální odečitatelnost subvencí určitých typů rezerv, je nutno konstatovat, že z výše uvedených důvodů (viz 156.-163. bod odůvodnění) odečitatelnost přesahující výši stanovenou v článku 39d GB není odůvodněna logikou systému, který předpokládá tvorbu rezerv ve výši ztrát nebo nákladů, které jsou za současného stavu pravděpodobné.
(168)
Nakonec kromě skutečnosti, že odvětví pojišťovnictví je předmětem obchodu uvnitř Evropské unie, je třeba připomenout, že pokud členský stát poskytne některému podniku podporu, může tím udržet nebo rozšířit jeho provoz s tím důsledkem, že se tím zmenší šance podniků sídlících v jiných členských státech na proniknutí na trh tohoto členského státu. Postavení dotyčných podniků v obchodech v rámci Evropské unie se tudíž posílí. Je rovněž třeba dodat, že závaznost určovacích smluv zvýšenou měrou narušuje hospodářskou soutěž. Toto opatření tedy může narušit hospodářskou soutěž a ovlivnit obchod v rámci Evropské unie.
(169)
Je tudíž třeba usoudit, že druhé opatření skutečně představuje podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 SFEU, pokud předpokládá vyšší stupeň odečitatelnosti, než je stanoveno v článku 39d GB CGI.
(170)
Jelikož oznámené opatření představuje státní podporu, je třeba analyzovat jeho slučitelnost s vnitřním trhem. Francouzské orgány soudí, že dotyčné opatření představuje státní podporu slučitelnou podle čl. 107 odst. 2 písm. a) SFEU.
(171)
Komise má především za to, že sociální povaha (první kritérium) opatření je dokázána, jak poukazují francouzské orgány, pokud transakce spravované v rámci určovací doložky směřují k co nejširšímu pojištění zaměstnanců proti rizikům, která sociální zabezpečení přebírá pouze v malé míře (úmrtí, zdravotní postižení, invalidita). Sociální povaha se projevuje prostřednictvím značné vzájemnosti mezi generacemi a mezi kategoriemi zaměstnanců, jednotnosti příspěvků (bez diskriminace na základě věku, pohlaví, zdravotního stavu), jakož i uplatňování opatření sociální povahy (bezplatné dávky v případě nezaměstnanosti, na nezaopatřené děti atd.). V dobrovolném a výlučně individuálním rámci je rovněž třeba očekávat, že zaměstnanci s nízkými příjmy se rozhodnou neuzavírat pojištění proti závažným, ale výjimečným rizikům.
(172)
Komise v rozhodnutí o zahájení řízení usoudila, že sociální povaha opatření nebyla zcela prokázána, pokud ji hodnotíme v okamžiku podepsání pojistné smlouvy (před tím, než nastanou uvedené závažné události). Je však třeba konstatovat, jak Francie zdůrazňuje, že poskytnutí pomoci před naplněním rizika prostřednictvím pojištění dotyčných rizik je fakticky jediným prostředkem k dosažení sledovaného sociálního cíle.
(173)
Naproti tomu z důvodů, které již byly vyloženy v rámci posouzení prvního opatření, posouzení opatření provedené Komisí neumožnilo prokázat, že podpora zaručuje faktický dopad výhody na individuální spotřebitele (druhé kritérium). Účinkem doplňkové odečitatelnosti vyrovnávacích rezerv je zmenšení nebo odstranění daňových nákladů právnických osob, a tudíž je tento účinek rovnocenný mechanismu osvobození, který se týká prvního opatření.
(174)
Co se týče argumentu, který Komise uvádí v rozhodnutí o zahájení řízení, podle něhož má případný dopad výhody přiznané pojišťujícím subjektům prospět nejen pojištěncům/zaměstnancům, ale rovněž zaměstnavatelům (kteří přispívají na placení části pojistného), Francie i CTIP soudí, že účast zaměstnavatele na financování smluvních režimů doplňkového sociálního zabezpečení představuje odměnu zaměstnanců a výhodu pro ně. Komise nicméně zastává názor, že i když financování pojistného režimu zaměstnavatelem ve prospěch zaměstnanců skutečně představuje výhodu pro zaměstnance, je nesporné, že případné snížení příspěvků znamená rovněž snížení nákladů zaměstnavatele, a tak výhodu pro něho.
(175)
Pokud jde o případnou existenci diskriminace podle původu výrobků (třetí kritérium), Komise potvrzuje své hodnocení, podle něhož vysoký stupeň koncentrace do fondů sociálního zabezpečení, jímž se v současnosti vyznačují činnosti související s určujícími smlouvami, se projevuje jako faktická diskriminace ve prospěch těchto subjektů. Ačkoli Francie nebyla schopna poskytnout přesné informace ohledně rozdělení trhu mezi jeho jednotlivé účastníky, Komise poznamenává, že na základě dostupných informací fondy sociálního zabezpečení v současnosti spravují velkou většinu určovacích smluv.
(176)
Ačkoli je pojišťující subjekt určený sociálními partnery závislý pouze na jejich volbě, jak upřesňují francouzské orgány, je nutno konstatovat, že žádné zákonné ustanovení neukládá sociálním partnerům vyhlásit na určení subjektu veřejnou soutěž za účasti všech účastníků trhu. FFSA tvrdí, aniž by francouzské orgány jejímu tvrzení odporovaly, že sociální partneři přednostně volí zřízení fondu sociálního zabezpečení, který mohou následně spravovat.
(177)
Ačkoli z výše uvedené judikatury Albany vyplývá, že dohody, které jsou uzavírány v rámci kolektivního vyjednávání mezi sociálními partnery a jež sledují sociální cíle, nespadají pod čl. 101 odst. 1 SFEU, který se týká zákazu určitých dohod, je nutno konstatovat, jak již bylo uvedeno výše, že tato judikatura nikterak neznamená, že podpora poskytnutá pojišťujícímu subjektu v rámci určovacího řízení je slučitelná s čl. 107 odst. 2 písm. a) SFEU.
(178)
Jiné pojišťující subjekty než fondy sociálního zabezpečení, zejména pojišťovny působící na trhu s kolektivním sociálním zabezpečením na úrovni podniků, mohou být tudíž předmětem diskriminace z důvodu neexistence povinnosti sociálních partnerů obracet se na konkurenci s cílem umožnit každému účastníkovi trhu, aby v případě svého zájmu nabídl pojištění výkonů dohodnutých mezi sociálními partnery a mohl být vybrán z důvodu vyšší kvality svých služeb a/nebo jejich nižší ceny. Pro srovnání je třeba uvést, že některé francouzské mechanismy doplňkového zdravotního pojištění počítají s mechanismem volby pojišťujícího subjektu (pojišťujících subjektů) na základě transparentní soutěže (54).
(179)
Je tudíž třeba dospět k závěru, že dvě ze tří kritérií slučitelnosti nebyla splněna a že Francií oznámený režim podpory ve prospěch určovacích smluv v oblasti sociálního zabezpečení není slučitelný s vnitřním trhem na základě čl. 107 odst. 2 písm. a) SFEU.
(180)
Kritéria slučitelnosti stanovená v čl. 107 odst. 2 písm. b) a c) SFEU se zcela zjevně na daný případ nevztahují.
(181)
Pokud jde o slučitelnost opatření na základě čl. 107 odst. 3 písm. c) SFEU, Francie upřesňuje, že prokázané společenské opatření dokládá význam, jehož v budoucnu nabude rozvoj trhu se sociálním zabezpečením. Tento rozvoj spadá do cíle veřejného zdravotnictví, ekonomické a sociální soudržnosti, rozvoje sociálního dialogu, ochrany pracujících a boje proti nejistotám, což jsou cíle Evropské unie v oblasti společného zájmu. Komise však soudí, že nezbytnost a přiměřenost opatření nebyly prokázány. Komise zastává názor, který vyslovila již v posouzení existence výhody, že nic neodůvodňuje vyloučení prospěšnosti opatření u skupinových smluv na úrovni podniků pojišťujících stejná rizika, avšak neuzavřených v rámci určení. Opatření je tudíž nepřiměřené, pokud nezahrnuje smlouvy mimo určení. Kromě toho je třeba konstatovat, jak již Komise učinila u prvního opatření, že opatření přináší stálou úlevu od nákladů, která představuje podporu činnosti a kterou podle ustálené praxe nelze prohlásit za slučitelnou v rámci čl. 107 odst. 3 SFEU.
(182)
Francie nakonec neuvedla žádné jiné kritérium slučitelnosti stanovené v čl. 107 odst. 3 SFEU.
(183)
Podle Francie a CTIP lze poskytování doplňkových pojištění v oblasti sociálního zabezpečení v rámci určovacího řízení považovat za základ služby obecného hospodářského zájmu ve smyslu čl. 106 odst. 2 SFEU, zejména je-li účast na režimu výkonů povinná a jeho správa je prováděna v paritním rámci. CTIP se rovněž odvolává na judikaturu Soudního dvora ve věci Albany (55) a upřesňuje, že smluvní režimy sociálního zabezpečení s povinnou účastí plní poslání obecného hospodářského zájmu.
(184)
Toto ustanovení stanoví, že podniky pověřené poskytováním služeb obecného hospodářského zájmu nebo ty, které mají povahu fiskálního monopolu, podléhají pravidlům obsaženým ve Smlouvě, zejména pravidlům hospodářské soutěže, pokud uplatnění těchto pravidel nebrání právně nebo fakticky plnění zvláštních úkolů, které jim byly uloženy. Kromě toho rozvoj obchodu nesmí být ovlivněn v míře, která by byla v rozporu se zájmem Evropské unie.
(185)
Jak již bylo uvedeno v rámci posouzení prvního opatření (56), mají členské státy širokou posuzovací pravomoc týkající se povahy služeb, které lze označit za služby obecného hospodářského zájmu.
(186)
Komise rovněž poznamenává, že Soudní dvůr ve výše uvedené věci Albany dospěl k závěru, že udělení výhradního práva spravovat doplňkový důchodový režim v určitém odvětví lze považovat za službu obecného hospodářského zájmu, a zdůrazňuje význam sociální funkce doplňkových důchodů.
(187)
V této souvislosti není vyloučeno, že výkony poskytované pojišťujícími subjekty v rámci určení sociálními partnery lze považovat za službu obecného hospodářského zájmu, pokud se dohoda mezi sociálními partnery v rámci určení povinně vztahuje na všechny podniky dotyčného odvětví (nebo na dotyčný podnik) a pojišťuje rizika, která veřejný systém sociálního zabezpečení nepojišťuje nebo pojišťuje nedostatečně. Jak bylo již uvedeno v rámci posouzení prvního opatření (57), finanční opatření na podporu takového mechanismu se však musí omezit na to, co je nezbytné k náhradě dodatečných nákladů pojišťujících subjektů z titulu povinností veřejné služby.
(188)
Rámec Společenství pro státní podporu ve formě vyrovnávací platby za závazek veřejné služby (58) určuje podmínky, za kterých Komise považuje takovou náhradu za slučitelnou podle čl. 106 odst. 2 SFEU. Poskytnutá vyrovnávací platba zejména nesmí přesáhnout náklady na poskytování veřejné služby s přihlédnutím k příjmům, které s ní souvisejí, přičemž je třeba zohlednit příslušné příjmy a přiměřený zisk z plnění uvedených závazků.
(189)
V tomto ohledu je však třeba konstatovat, že daňová úspora vyplývající z doplňkové odečitatelnosti subvencí vyrovnávacích rezerv tuto podmínku nesplňuje. Nelze totiž zjistit jakoukoli souvislost mezi výší daňové úspory a náklady na poskytování veřejné služby.
(190)
Francie v dopise ze dne 31. října 2008 připouští, že výše vyrovnávací platby (daňová úspora) za poskytování služby obecného hospodářského zájmu nesplňuje podmínky uložené rámcem Společenství. Soudí nicméně, že tyto podmínky neodpovídají zvláštnostem dotyčných transakcí. Mechanismus daňové odečitatelnosti je podle Francie vhodnější a pružnější než dotace na základě přesného odhadu dodatečných nákladů vyplývajících z poskytování služby.
(191)
Komise nicméně zastává názor, že kritéria stanovená rámcem Společenství je nutno přesně dodržovat, neboť umožňují zajistit nezbytnou rovnováhu mezi řádným fungováním služeb obecného hospodářského zájmu na jedné straně a nedostatečným rozvojem obchodu v míře odporující zájmu Evropské unie na straně druhé.
(192)
Komise tudíž zastává názor, že podmínky čl. 106 odst. 2 SFEU, rozpracované v rámci Společenství, nebyly splněny, a opatření tedy nelze na základě tohoto ustanovení prohlásit za slučitelné s vnitřním trhem.
IX. ZÁVĚR
(193)
Komise shledala, že Francií oznámené režimy podpory ve prospěch rozvoje smluv založených na zásadách solidarity a odpovědnosti, jakož i kolektivních smluv o sociálním zabezpečení, představují státní podpory ve smyslu čl. 107 odst. 1 SFEU. Mimoto shledala, že navzdory prokázanému společenskému cíli dotyčných režimů podpor způsoby jejich uplatnění brání splnění podmínek stanovených v čl. 107 odst. 2 a 3, jakož i čl. 106 odst. 2 SFEU. Oba režimy podpory je tudíž nutno považovat za neslučitelné s vnitřním trhem.
PŘIJALA TOTO ROZHODNUTÍ:
Článek 1
Režimy podpory, které hodlá Francie zavést podle čl. 207 odst. 2, čl. 1461 odst. 1 a článku 39d GD všeobecného daňového zákoníku jednak pro rozvoj smluv o zdravotním pojištění založených na zásadách solidarity a odpovědnosti, a jednak pro rozvoj kolektivních smluv o doplňkovém pojištění proti úmrtí, zdravotnímu postižení a invaliditě, představují státní podpory neslučitelné s vnitřním trhem.
Z toho důvodu nesmí být tyto režimy podpory zavedeny.
Článek 2
Francie bude informovat Komisi ve lhůtě dvou měsíců od data oznámení tohoto rozhodnutí o opatřeních, která přijala k jeho plnění.
Článek 3
Toto rozhodnutí je určeno Francouzské republice.
V Bruselu dne 26. ledna 2011.