ΑΠΌΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΉΣ
της 29ης Ιουνίου 2011
σχετικά με την κρατική ενίσχυση υπ' C 35/08 (πρώην NN 11/08) που χορήγησε η Γαλλία στον δημόσιο οργανισμό «Institut Français du Pétrol»
[κοινοποιηθείσα υπό τον αριθμό Ε(2011) 4483]
(Το κείμενο στη γαλλική γλώσσα είναι το μόνο αυθεντικό)
(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)
(2012/26/ΕΕ)
Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ,
Έχοντας υπόψη τη συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (1), και ιδίως το άρθρο 108 παράγραφος 2 πρώτο εδάφιο,
Έχοντας υπόψη τη συμφωνία για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο (2), και ιδίως το άρθρο 62 παράγραφος 1 στοιχείο α),
Αφού κάλεσε τα ενδιαφερόμενα μέρη να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σύμφωνα με τα ανωτέρω άρθρα (3),
Εκτιμώντας τα ακόλουθα:
1 ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ
(1)
Στο πλαίσιο της επίσημης εξέτασης του φακέλου κρατικής ενίσχυσης C 51/05 σχετικά με μέτρα ενίσχυσης που εφάρμοσε η Γαλλία υπέρ του Institut Français du Pétrole (4), οι γαλλικές αρχές ενημέρωσαν τις υπηρεσίες της Επιτροπής, με επιστολή της 18ης Ιουλίου 2006, η οποία πρωτοκολλήθηκε στις 19 Ιουλίου 2006, τη μετατροπή, στις 7 Ιουλίου 2006, του δημόσιου οργανισμού IFP, πρώην επαγγελματικού ιδρύματος κατά την έννοια της πράξης γνωστής ως νόμος αριθ. 43-612 της 17ης Νοεμβρίου 1943 σχετικά με τη διαχείριση των επαγγελματικών συμφερόντων, σε δημόσιο οργανισμό βιομηχανικού και εμπορικού χαρακτήρα (εφεξής «EPIC»). Η μετατροπή αυτή προκύπτει από δύο έγγραφα τα οποία οι γαλλικές αρχές προσάρτησαν ως παράρτημα στην επιστολή τους: i) το διάταγμα υπ' αριθ. 2006-797 της 6ης Ιουλίου 2006 περί καθορισμού του νέου καταστατικού της δημόσιας επιχείρησης IFP, και ii) το άρθρο 95 του νόμου υπ' αριθ. 2005-781, της 13ης Ιουλίου 2005, για το πρόγραμμα καθορισμού των κατευθύνσεων της ενεργειακής πολιτικής (κατ' εφαρμογήν του οποίου εκδόθηκε το εν λόγω διάταγμα).
(2)
Με επιστολές της 3ης Αυγούστου 2007 και της 7ης Μαΐου 2008, η Επιτροπή ζήτησε από τις γαλλικές αρχές πληροφορίες, στις οποίες οι γαλλικές αρχές απάντησαν με επιστολές της 28ης Σεπτεμβρίου 2007 και 26ης Ιουνίου 2008 αντίστοιχα.
(3)
Στο πλαίσιο προηγούμενης διαδικασίας, η Επιτροπή έλαβε στις 16 Ιουλίου 2008 απόφαση (εφεξής «απόφαση C 51/2005») σχετικά με ένα πρώτο μέτρο ενίσχυσης που εφάρμοσε η Γαλλία προς όφελος του ομίλου IFP (5). Σε αυτή την απόφαση, η Επιτροπή επισήμανε ότι το ζήτημα της ύπαρξης πρόσθετης κρατικής ενίσχυσης, με τη μορφή ενδεχόμενης απεριόριστης εγγύησης του κράτους που απορρέει από το γεγονός ότι η δημόσια επιχείρηση IFP έχει το καθεστώς EPIC, θα εξεταζόταν χωριστά στο πλαίσιο άλλης διαδικασίας.
(4)
Αυτή η δεύτερη διαδικασία, η οποία προβλέπεται από το άρθρο 108 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ, αποτέλεσε αντικείμενο απόφασης της Επιτροπής της 16ης Ιουλίου 2008 (6) (εφεξής «απόφαση για την κίνηση διαδικασίας»), η οποία ελήφθη κατ' εφαρμογή του άρθρου 4 παράγραφος 4 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999 του Συμβουλίου, της 22ας Μαρτίου 1999, για τη θέσπιση λεπτομερών κανόνων εφαρμογής του άρθρου 93 της συνθήκης ΕΚ (7) (εφεξής «κανονισμός διαδικασίας») έναντι της απεριόριστης εγγύησης του κράτους από την οποία δυνητικά επωφελούνταν ο όμιλος IFP.
(5)
Με τη δημοσίευση της προαναφερθείσας απόφασης για την κίνηση διαδικασίας στις 11 Οκτωβρίου 2008 στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Επιτροπή κάλεσε τα ενδιαφερόμενα τρίτα μέρη να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους για το εν λόγω μέτρο.
(6)
Η Επιτροπή έλαβε τις παρατηρήσεις της Γαλλίας με επιστολή της 14ης Οκτωβρίου 2008.
(7)
Με επιστολή τής 6ης Νοεμβρίου 2008, που πρωτοκολλήθηκε από την Επιτροπή αυθημερόν, οι σύμβουλοι της εταιρείας UOP Limited ενημέρωσαν την Επιτροπή ότι ο πελάτης τους επιθυμούσε να διατυπώσει παρατηρήσεις για το εν λόγω μέτρο. Λαμβανομένων υπόψη των αναγκαίων προθεσμιών μετάφρασης, ζήτησαν παράταση της προθεσμίας μέχρι τις 30 Νοεμβρίου 2008, ώστε να μπορέσουν να κοινοποιήσουν τις παρατηρήσεις τους. Με επιστολή της 7ης Νοεμβρίου 2008, η Επιτροπή ανέφερε ότι αποδεχόταν την αιτιολόγηση αυτού του αιτήματος και παραχωρούσε παράταση της εν λόγω προθεσμίας για την εταιρεία UOP Limited μέχρι τις 30 Νοεμβρίου 2008. Με επιστολή της 28ης Νοεμβρίου 2008, που πρωτοκολλήθηκε από την Επιτροπή αυθημερόν, οι σύμβουλοι της εταιρείας UOP Limited διαβίβασαν τις παρατηρήσεις του πελάτη τους σχετικά με την απόφαση για την κίνηση διαδικασίας.
(8)
Στην ίδια επιστολή της 28ης Νοεμβρίου 2008, οι σύμβουλοι της εταιρείας UOP Limited ζήτησαν την άδεια να προσκομίσουν για λογαριασμό του πελάτη τους συμπληρωματικές παρατηρήσεις κατά την εξέλιξη της διαδικασίας. Με επιστολή της 17ης Δεκεμβρίου 2008, η Επιτροπή απάντησε σε αυτό το αίτημα αποδεχόμενη την παράταση της προθεσμίας να απαντήσει η εταιρεία UOP Limited μέχρι τις 23 Ιανουαρίου 2009, για να μπορέσει να υποβάλει ενδεχομένως συμπληρωματικές παρατηρήσεις. Με επιστολή της 23ης Ιανουαρίου 2009, οι σύμβουλοι της εταιρείας UOP Limited κοινοποίησαν συμπληρωματικές παρατηρήσεις του πελάτη τους.
(9)
Με επιστολή της 6ης Μαΐου 2009, η Επιτροπή κοινοποίησε στις γαλλικές αρχές το σύνολο των παρατηρήσεων που διατύπωσε η εταιρεία UOP Limited σχετικά με την απόφαση για την κίνηση διαδικασίας, σε εμπιστευτική μορφή, όταν αυτό ήταν αναγκαίο. Κάλεσε τις γαλλικές αρχές να της κοινοποιήσουν τις παρατηρήσεις τους το αργότερο έως τις 8 Ιουνίου 2009. Με επιστολή της 2ας Ιουνίου 2009, οι γαλλικές αρχές ζήτησαν παράταση της προθεσμίας μέχρι τις 22 Ιουνίου 2009, διότι, κατά την άποψή τους, οι παρατηρήσεις που υπέβαλε το ενδιαφερόμενο τρίτο μέρος απαιτούσαν διεξοδική και εμπεριστατωμένη ανάλυση και διαβουλεύσεις με διάφορες υπηρεσίες υπουργείων. Με επιστολή της 9ης Ιουνίου 2009, η Επιτροπή ενέκρινε να δοθεί παράταση μέχρι τις 22 Ιουνίου 2009. Με επιστολή της 22ας Ιουνίου 2009, οι γαλλικές αρχές διαβίβασαν τις παρατηρήσεις τους επί των παρατηρήσεων που διατύπωσε η εταιρεία UOP Limited.
(10)
Με επιστολή της 29ης Ιουλίου 2009, η Επιτροπή ζήτησε από τις γαλλικές αρχές να υποβάλουν συμπληρωματικές πληροφορίες πριν τις 24 Αυγούστου 2009. Με επιστολή της 19ης Αυγούστου 2009, οι γαλλικές αρχές ζήτησαν παράταση της προθεσμίας να απαντήσουν έως τις 7 Σεπτεμβρίου 2009, την οποία η Επιτροπή τους παραχώρησε με επιστολή της 20ής Αυγούστου 2009. Με επιστολή της 8ης Σεπτεμβρίου 2009, οι γαλλικές αρχές διαβίβασαν τελικά τις ζητηθείσες πληροφορίες.
(11)
Με επιστολή της 20ής Νοεμβρίου 2009, η Επιτροπή ζήτησε νέες συμπληρωματικές πληροφορίες από τις γαλλικές αρχές και τις κάλεσε να απαντήσουν εντός είκοσι ημερών. Με επιστολή της 14ης Δεκεμβρίου 2009, οι γαλλικές αρχές ζήτησαν παράταση της προθεσμίας να απαντήσουν μέχρι τις 22 Ιανουαρίου 2010, την οποία η Επιτροπή ενέκρινε με επιστολή της 18ης Δεκεμβρίου 2009. Οι γαλλικές αρχές υπέβαλαν τελικά τις ζητηθείσες πληροφορίες με επιστολή της 13ης Ιανουαρίου 2010.
(12)
Στις 20 Μαΐου 2010, οι υπηρεσίες της Επιτροπής οργάνωσαν στις Βρυξέλλες συνεδρίαση για να εξετάσουν με τις γαλλικές αρχές τις επιπτώσεις στην παρούσα υπόθεση της απόφασης που εξέδωσε η Επιτροπή στις 26 Ιανουαρίου 2010 σχετικά με την κρατική ενίσχυση υπ' αριθ. C 56/07 (πρώην E 15/05) που χορηγήθηκε στην επιχείρηση La Poste (8) (εφεξής «απόφαση C 56/2007»). Επειδή η La Poste είναι δημόσια επιχείρηση το καθεστώς της οποίας εξομοιωνόταν, μέχρι τότε, με το καθεστώς ενός EPIC (9), η υπόθεση που την αφορά (εφεξής «υπόθεση La Poste» ή «υπόθεση των ταχυδρομικών υπηρεσιών») παρουσίαζε μεγάλες ομοιότητες με το υπό εξέταση μέτρο, με αποτέλεσμα οι γαλλικές αρχές να προβάλουν τα ίδια επιχειρήματα, τηρουμένων των αναλογιών, στις παρατηρήσεις τους σχετικά με την κάθε μία από τις δύο υποθέσεις. Στις 4 Ιουνίου 2010, οι υπηρεσίες της Επιτροπής απέστειλαν πρόσθετες ερωτήσεις στη Γαλλία ζητώντας γραπτές παρατηρήσεις των γαλλικών αρχών για τα διάφορα σημεία που εξετάστηκαν στην εν λόγω συνεδρίαση. Στις 16 Ιουλίου 2010, οι γαλλικές αρχές απέστειλαν τα στοιχεία που τους ζητήθηκαν.
(13)
Με επιστολή της 29ης Σεπτεμβρίου 2010, η Επιτροπή ζήτησε από τις γαλλικές αρχές συμπληρωματικές πληροφορίες, καλώντας τες να απαντήσουν εντός είκοσι ημερών. Με επιστολή της 7ης Οκτωβρίου 2010, οι γαλλικές αρχές ζήτησαν πρόσθετη προθεσμία να απαντήσουν μέχρι τις 26 Νοεμβρίου 2001, την οποία η Επιτροπή τους παραχώρησε με επιστολή της 8ης Οκτωβρίου 2010. Οι γαλλικές αρχές διαβίβασαν τελικά τις ζητηθείσες πληροφορίες με επιστολή της 26ης Νοεμβρίου 2010.
2 Ο ΟΜΙΛΟΣ IFP
(14)
Όπως ανέφερε η Επιτροπή στην απόφασή της για την κίνηση διαδικασίας και στην προαναφερθείσα απόφαση C 51/2005 (10), ο δημόσιος οργανισμός IFP εκπληρώνει τρεις αποστολές:
-
αποστολή έρευνας και ανάπτυξης στους τομείς της διεξαγωγής ερευνών για κοιτάσματα πετρελαίου και φυσικού αερίου, των τεχνολογιών διύλισης και πετροχημείας,
-
αποστολή εκπαίδευσης μηχανικών και τεχνικών, και
-
αποστολή ενημέρωσης και τεκμηρίωσης των σχετικών τομέων.
Μια σύμβαση στόχων με το κράτος καθορίζει τις βασικές κατευθύνσεις της δράσης του οργανισμού ανά πενταετία.
(15)
Εξάλλου, ο δημόσιος οργανισμός IFP κατέχει άμεσα και έμμεσα τον έλεγχο εμπορικών εταιρειών με τις οποίες έχει συνάψει αποκλειστικές συμβάσεις έρευνας και εκμετάλλευσης. Με βάση ένα σύνολο συγκλινόντων στοιχείων, τα οποία αναλύονται στην αιτιολογική σκέψη 137, η Επιτροπή έκρινε, στην προαναφερθείσα απόφασή της C 51/2005, ότι το σύνολο που απαρτίζεται από τις ανώνυμες εταιρείες Axens, Beicip-Franlab και Prosernat και τη μητρική τους εταιρεία, τον δημόσιο οργανισμό IFP, συνιστούσε έναν οικονομικό όμιλο (εφεξής και «όμιλος IFP») κατά την έννοια του δικαίου του ανταγωνισμού.
(16)
Η Axens δραστηριοποιείται στην αγορά των καταλυτών και τεχνολογιών για τις βιομηχανίες διύλισης και πετροχημικών και παρουσίασε το 2006, ημερομηνία της μεταβολής του καθεστώτος της μητρικής εταιρείας της, ενοποιημένο κύκλο εργασιών ύψους 308,45 εκατ. ευρώ. Η IFP κι η Axens δεσμεύονται με δύο αποκλειστικές συμβάσεις άδειας-πλαισίου και άδειας-προϊόντων καθώς και με σύμβαση βιομηχανικής έρευνας (11). Σε αντιστάθμιση αυτών των συμφωνιών, η θυγατρική καταβάλλει στην μητρική της, αφενός, δικαιώματα εκμετάλλευσης βάσει των συμβάσεων άδειας και, αφετέρου αμοιβή […] (12) για την πρόσβαση στην ερευνητική ικανότητα του δημόσιου οργανισμού IFP.
(17)
H Beicip-Franlab ειδικεύεται στην έκδοση και διάδοση λογισμικών στον τομέα «Εξερεύνηση κοιτασμάτων» καθώς και στην εκπόνηση μελετών και την παροχή συμβουλών. Το 2006, ο κύκλος εργασιών της ανήλθε σε 42 εκατ. ευρώ. Μια αποκλειστική σύμβαση ανάπτυξης, εμπορικής εκμετάλλευσης και χρήσης, που υπεγράφη το 2003, διάρκειας δέκα ετών, ορίζει ότι [το IFP παρέχει στην Beicip-Franlab τα αποτελέσματα των ερευνών του] (13) σχετικά με τους αλγόριθμους, τα μοντέλα ή τις μεθοδολογίες [που προέρχονται από την έρευνα] (**) του δημόσιου οργανισμού IFP στον τομέα «Εξερεύνηση κοιτασμάτων» και ότι η Beicip-Franlab μπορεί να ζητήσει από τον IFP να παράγει προϊόντα σε αυτή τη βάση. Η Beicip-Franlab καλύπτει το σύνολο των δαπανών ανάπτυξης των προϊόντων του δημόσιου οργανισμού IFT. Ακόμη, η Beicip-Franlab καταβάλλει διάφορες πρόσθετες αμοιβές […] (*) που έχουν ως στόχο να καλύψουν τη συντήρηση και τα δικαιώματα χρήσης. Το 2005, υπογράφηκε ένα πρόσθετο σύμφωνο το οποίο τροποποιεί τις λεπτομέρειες αμοιβής, διατηρώντας ωστόσο την αρχή της πλήρους κάλυψης των δαπανών ανάπτυξης από την Beicip-Franlab.
(18)
Η Prosernat εκπονεί μελέτες και παρέχει υπηρεσίες καθώς και σύνολα εξοπλισμών στον τομέα της επεξεργασίας του φυσικού αερίου και της ανάκτησης του θείου. Το 2006, ο κύκλος εργασιών της ανήλθε σε 49,9 εκατ. ευρώ. Στις 18 Αυγούστου 2003, υπογράφτηκαν μεταξύ του IFP και της Prosernat σύμβαση άδειας-πλαισίου και σύμβαση βιομηχανικής έρευνας διάρκειας έξι ετών, με αναδρομική ισχύ από την 1η Ιανουαρίου 2002, βάσει των οποίων η Prosernat έχει αποκλειστική παραχώρηση εκμετάλλευσης των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας του δημόσιου οργανισμού IFP και [ο IFP της παρέχει τα αποτελέσματα] (**) των ερευνών του […] (**) στον τομέα των τεχνολογιών επεξεργασίας φυσικού αερίου και ανάκτησης του θείου. Η Prosernat καταβάλλει στη μητρική εταιρεία της δικαιώματα εκμετάλλευσης επί του ετήσιου κύκλου εργασιών της ως αμοιβή για την άδεια χρήσης των διεργασιών καθώς και δικαίωμα εκμετάλλευσης για τους εξοπλισμούς που καθορίζεται κατά περίπτωση. Η αμοιβή του δημόσιου οργανισμού IFP για την πρόσβαση της Prosernat στα αποτελέσματα των ερευνητικών εργασιών του ανέρχεται σε […] (*)% του συνολικού ετήσιου κύκλου εργασιών της Prosernat.
(19)
Σύμφωνα με το άρθρο 6 της προαναφερθείσας απόφασης C 51/2005, προστέθηκε το 2009 ρήτρα (14) στις αποκλειστικές συμφωνίες που διέπουν τις αμοιβές του δημόσιου οργανισμού IFP από τις θυγατρικές του Axens και Prosernat, ώστε να εξασφαλιστεί ότι καταβάλλεται στη μητρική εταιρεία ελάχιστη μη κατ' αποκοπήν αμοιβή που καλύπτει τουλάχιστον το 25 % του κόστους των μελετών σκοπιμότητας πριν από τις εργασίες βιομηχανικής έρευνας, το 50 % των δαπανών βιομηχανικής έρευνας και, κατά περίπτωση, το 75 % του κόστους των δραστηριοτήτων προ-ανταγωνιστικής ανάπτυξης κατά την έννοια του κοινοτικού πλαισίου των κρατικών ενισχύσεων στην έρευνα και την ανάπτυξη, της 17ης Φεβρουαρίου 1996 (15) (εφεξής «πλαίσιο Ε&Α του 1996»), που ασκεί ο δημόσιος οργανισμός IFP στους τομείς δραστηριότητας των θυγατρικών του (16).
(20)
Σύμφωνα με την απόφαση για την κίνηση διαδικασίας, στο πλαίσιο της εξέτασης του εν λόγω μέτρου, κρίνεται απαραίτητο να ληφθεί υπόψη η δυνητική επίπτωση της κρατικής εγγύησης που απορρέει από το καθεστώς EPIC του δημόσιου οργανισμού IFP στο σύνολο των επιχειρήσεων του ομίλου IFP (συμπεριλαμβανομένου του δημόσιου οργανισμού IFP και των τριών θυγατρικών του ιδιωτικού δικαίου) (17).
3 ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΟΥ ΜΕΤΡΟΥ
(21)
Μέχρι το 2006, ο δημόσιος οργανισμός IFP είχε μορφή νομικού προσώπου ιδιωτικού δικαίου, επαγγελματικού ιδρύματος κατά την έννοια του νόμου υπ' αριθ. 43-612 της 17ης Νοεμβρίου 1943 για τη διαχείριση των επαγγελματικών συμφερόντων, υπό τον οικονομικό και δημοσιονομικό έλεγχο της γαλλικής κυβέρνησης.
(22)
Με το άρθρο 95 του νόμου αριθ. 2005-781, της 13ης Ιουλίου 2005, περί καθορισμού των κατευθύνσεων της ενεργειακής πολιτικής, θεσπίστηκε η αρχή της μετατροπής του IFP σε EPIC. Η μετατροπή αυτή τέθηκε σε ισχύ με τη δημοσίευση στην Επίσημη Εφημερίδα της Γαλλικής Δημοκρατίας του διατάγματος αριθ. 2006-797, στις 6 Ιουλίου 2006, για το καταστατικό του δημόσιου οργανισμού IFP.
(23)
Ως EPIC, ο δημόσιος οργανισμός IFP έγινε, την ημέρα της τροποποίησης του καταστατικού του, νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαίου (18).
(24)
Οι νομικές συνέπειες του χαρακτηρισμού ως EPIC εξηγούνται αναλυτικά στο μέρος 2 («Περιγραφή του μέτρου») της προαναφερθείσας απόφασης C 56/2007 καθώς και στο μέρος 3.2.1 («Νομικές συνέπειες του καθεστώτος EPIC») της απόφασης για την κίνηση διαδικασίας, στα οποία παραπέμπει η Επιτροπή κατ' αναλογία.
4 ΛΟΓΟΙ ΠΟΥ ΟΔΗΓΗΣΑΝ ΣΤΗΝ ΚΙΝΗΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΣΗΜΗΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ
(25)
Στην απόφαση για την κίνηση διαδικασίας, η Επιτροπή έκρινε καταρχάς ότι το μέτρο δημιουργούσε αμφιβολίες αν το καθεστώς βάσει του κοινού δικαίου που τέθηκε σε εφαρμογή προς όφελος των EPIC σε θέματα πτώχευσης εξομοιώνεται με μηχανισμό απεριόριστης εγγύησης του κράτους με τη διάθεση δημόσιων πόρων:
-
οι διαδικασίες αφερεγγυότητας και πτώχευσης δεν εφαρμόζονται στους EPIC ως νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου βάσει της γενικής αρχής του ακατάσχετου των περιουσιακών στοιχείων των νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου που αναγνωρίζεται στη γαλλική νομολογία από τα τέλη του 19ου αιώνα, και ιδίως από το Cour de Cassation (19). Για περισσότερες λεπτομέρειες, η Επιτροπή παραπέμπει στο μέρος 3.2.1.1 της απόφασης για την κίνηση διαδικασίας, στις αιτιολογικές σκέψεις 38 έως 40 (20)·
-
αντιθέτως, ο νόμος της 16ης Ιουλίου 1980 και οι πράξεις εφαρμογής του εφαρμόζονται στους EPIC. Οι διατάξεις αυτές ορίζουν ρητά το κράτος ως την αρμόδια αρχή για την είσπραξη των οφειλών των δημόσιων οργανισμών, του παρέχουν σημαντικές εξουσίες, όπως η αυτεπάγγελτη έκδοση εντολής πληρωμής, και θεσπίζουν την αρχή της έσχατης ευθύνης του κράτους για τις οφειλές των νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου. Αναλυτικότερα, η Επιτροπή παραπέμπει στο μέρος 3.2.1.2 της απόφασης για την κίνηση διαδικασίας, στις αιτιολογικές σκέψεις 41 έως 45 (21)·
-
σε περίπτωση λύσης και εκκαθάρισης ενός EPIC, εφαρμόζεται κατά κανόνα η αρχή της μεταφοράς των οφειλών στο κράτος ή σε μια άλλη δημόσια οντότητα (22), έτσι ώστε κάθε πιστωτής ενός EPIC να εξασφαλίζεται ότι δεν υπάρχει καμία περίπτωση διαγραφής της απαίτησής του έναντι ενός δημόσιου οργανισμού. Αναλυτικότερα, η Επιτροπή παραπέμπει στο μέρος 3.2.1.3 της απόφασης για την κίνηση διαδικασίας, στις αιτιολογικές σκέψεις 46 έως 51 (23)·
-
οι EPIC θα μπορούσαν να διαθέτουν προνομιακή πρόσβαση στους λογαριασμούς προκαταβολών του δημοσίου. Αναλυτικότερα, η Επιτροπή παραπέμπει στο μέρος 3.2.1.4 της απόφασης για την κίνηση διαδικασίας, στην αιτιολογική σκέψη 52 (24).
(26)
Εξάλλου, όπως διευκρινίστηκε στις αιτιολογικές σκέψεις 65 έως 74 της απόφασης για την κίνηση διαδικασίας, στις οποίες η Επιτροπή παραπέμπει για περισσότερες λεπτομέρειες, οι νομοθετικές και κανονιστικές διασαφηνίσεις που προτάθηκαν από τις γαλλικές αρχές δεν φαίνονταν επαρκείς για να αρθούν αυτές οι αμφιβολίες εκ των προτέρων.
(27)
Στη συνέχεια η Επιτροπή ανέφερε ότι δεν μπορούσε να αποκλείσει το ενδεχόμενο να προκύπτει επιλεκτικό οικονομικό πλεονέκτημα από αυτή την κατάσταση, κυρίως μέσω των ευνοϊκότερων όρων χρηματοδότησης, παρά το γεγονός ότι ο δημόσιος οργανισμός IFP και οι θυγατρικές του δεν αξιολογούνται από εξωτερικό οργανισμό αξιολόγησης. Ο όμιλος IFP μπορούσε επίσης να διαθέτει πλεονέκτημα στις σχέσεις του με τους πελάτες και προμηθευτές του, εφόσον αυτοί θα είχαν την πεποίθηση ότι απαιτήσεις τους έχουν την εγγύηση του κράτους. Κατά συνέπεια, στο στάδιο της προκαταρκτικής εξέτασης δεν ήταν δυνατό να αποκλειστεί ότι, σε περίπτωση προμήθειας ή αγοράς αγαθών ή υπηρεσιών με πίστωση, οι εν λόγω προμηθευτές ή πελάτες παρέχουν στον δημόσιο οργανισμό IFP καλύτερους όρους από αυτούς που θα παρείχαν σε μια επιχείρηση που δεν επωφελείται από την εγγύηση του κράτους.
(28)
Εξάλλου, βάσει των πληροφοριών που είχε στη διάθεσή της μετά την προκαταρκτική εξέταση, η Επιτροπή θεώρησε ότι ο απεριόριστος χαρακτήρας της εγγύησης, ιδίως όσον αφορά τη διάρκειά της, το ύψος και την έκτασή της, καθιστούσε εξαιρετικά δύσκολο να υπολογιστεί το ποσό της προμήθειας που θα έπρεπε να καταβάλει ο δημόσιος οργανισμός IFP στο κράτος για την παροχή αυτής της προστασίας.
(29)
Τέλος, η Επιτροπή ανέφερε ότι είχε αμφιβολίες ως προς το συμβιβάσιμο της κρατικής ενίσχυσης με την εσωτερική αγορά, εφόσον αυτή δεν φαινόταν εκ πρώτης όψεως να αποσκοπεί στη διευκόλυνση της ανάπτυξης ορισμένων οικονομικών δραστηριοτήτων ή περιοχών.
5 ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΩΝ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΑΡΧΩΝ
5.1 ΑΡΧΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΑΡΧΩΝ
(30)
Μετά την έκδοση της προαναφερθείσας απόφασης για την κίνηση διαδικασίας, οι γαλλικές αρχές κοινοποίησαν τις παρατηρήσει και τις προτάσεις τους στην Επιτροπή με επιστολή της 14ης Οκτωβρίου 2008. Η εν λόγω επιστολή συμπληρώνει τις παρατηρήσεις και προτάσεις που είχαν αναπτυχθεί σε προηγούμενες επιστολές των γαλλικών αρχών (25) και συνοψίζονταν στην απόφαση για την κίνηση διαδικασίας.
(31)
Στις παρατηρήσεις τους της 14ης Οκτωβρίου 2008, οι γαλλικές αρχές υπενθύμισαν προκαταρκτικά ότι η διαδικασία έναντι του ομίλου IFP κινήθηκε παράλληλα με τη διαδικασία για την προαναφερθείσα υπόθεση των ταχυδρομικών υπηρεσιών και, ως εκ τούτου, δήλωσαν ότι θα επαναλάμβαναν, τηρουμένων των αναλογιών, τα ίδια επιχειρήματα με αυτά που είχαν αναπτύξει κατά την εξέταση της εν λόγω υπόθεσης (26). Παρά τις ομοιότητες, οι γαλλικές αρχές επισήμαναν τις ιδιαιτερότητες του δημόσιου οργανισμού IFP: πρόκειται για έναν ερευνητικό οργανισμό στον οποίο έχει ανατεθεί τριπλή αποστολή δημοσίου συμφέροντος (έρευνα, κατάρτιση και τεκμηρίωση), οι δραστηριότητες του οποίου είναι, κατά το μεγαλύτερο μέρος, μη οικονομικού χαρακτήρα, γεγονός που δικαιολογούσε τη δημόσια χρηματοδότηση που του χορηγήθηκε. Ακόμη, διευκρίνισαν τους λόγους της μετατροπής του σε EPIC: να υπάρξει συνέπεια, αφενός, ανάμεσα στη φύση των δραστηριοτήτων και τον τρόπο χρηματοδότησης του IFP και, αφετέρου, στο νομικό καθεστώς του, η οποία δικαιολογούσε την μεταβολή καθεστώτος, κατά τρόπο που να προσεγγίσει ο IFP τον δημόσιο τομέα εγκαταλείποντας τη μορφή επαγγελματικού ιδρύματος ιδιωτικού δικαίου.
(32)
Οι γαλλικές αρχές αμφισβήτησαν την ύπαρξη κρατικής ενίσχυσης εφόσον, κατά την άποψή τους, δεν πληρούνταν δύο από τους όρους που θέτει το άρθρο 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ, διότι ο εν λόγω μηχανισμός δεν συνεπαγόταν καμία μεταφορά κρατικών πόρων (5.1.1), αφενός, και δεν παραχωρούσε κανένα πλεονέκτημα στον δημόσιο οργανισμό IFP (σημείο 5.1.2), αφετέρου.
5.1.1 ΑΠΟΥΣΙΑ ΕΓΓΥΗΣΗΣ ΠΟΥ ΝΑ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΚΑΤΑΛΟΓΙΣΤΕΙ ΣΤΟ ΚΡΑΤΟΣ ΚΑΙ ΝΑ ΣΥΝΕΠΑΓΕΤΑΙ ΜΕΤΑΒΙΒΑΣΗ ΚΡΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ
(33)
Κατά την άποψη των γαλλικών αρχών, αφενός, οι δημόσιοι οργανισμοί δεν επωφελούνται από καμία αυτόματη εγγύηση λόγω του καθεστώτος τους (Α) και, αφετέρου το σκεπτικό της Επιτροπής στην απόφασή της για την κίνηση διαδικασίας είναι λανθασμένο (Β).
A. Απουσία απεριόριστης εγγύησης του κράτους
(34)
Όπως διευκρινίστηκε στις αιτιολογικές σκέψεις 41 έως 45 της προαναφερθείσας απόφασης C 56/2007 στις οποίες η Επιτροπή παραπέμπει τηρουμένων των αναλογιών, οι γαλλικές αρχές αναπτύσσουν πέντε επιχειρήματα για να στηρίξουν την επιχειρηματολογία τους.
(35)
Καταρχάς, καμία νομοθετική πράξη ούτε απόφαση θεσπίζει την αρχή ότι το κράτος παρέχει εξ ορισμού απεριόριστη εγγύηση για τα χρέη των EPIC.
(36)
Δεύτερον, σύμφωνα με τη νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας, δεν υφίστανται εγγυήσεις, ιδίως βάσει της απόφασης Société de l'hôtel d'Albe (27), καθώς και των δύο αποφάσεων στην υπόθεση Campoloro (28).
(37)
Τρίτον, ο οργανικός νόμος της 1ης Αυγούστου 2001 σχετικά με τον νόμο του προϋπολογισμού (LOLF) προβλέπει ότι μια εγγύηση μπορεί να δημιουργηθεί μόνο με διάταξη στον νόμο περί του προϋπολογισμού (29), στοιχείο το οποίο το Συμβούλιο Επικρατείας επιβεβαίωσε ρητά στην ετήσια έκθεση του 2006 (30). Συνεπώς, κατά την άποψη του εμπειρογνώμονα που διόρισαν οι γαλλικές αρχές στην προαναφερθείσα υπόθεση των ταχυδρομικών υπηρεσιών (31), από τότε που τέθηκε πλήρως σε ισχύ ο νόμος περί προϋπολογισμού την 1η Ιανουαρίου 2005, δεν ήταν δυνατό να χορηγηθεί νόμιμα καμία έμμεση εγγύηση. Δεν παρέχεται λοιπόν καμία εγγύηση για τα χρέη που συνάφθηκαν μετά την 1η Ιανουαρίου 2005. Όσον αφορά τα χρέη που συνάφθηκαν πριν από την 1η Ιανουαρίου 2005, ο εμπειρογνώμονας εκτιμά ότι δεν είναι δυνατό να κριθεί, χωρίς την ύπαρξη δικαστικής απόφασης, αν θα μπορούσε ή όχι να αποκλειστεί η ακυρότητα των έμμεσων εγγυήσεων που παρέχονταν πριν από την 1η Ιανουαρίου 2005, η χορήγηση των οποίων δεν επιτρεπόταν ρητά με διάταξη του νόμου περί του προϋπολογισμού, λαμβάνοντας ως νομική βάση τον σεβασμό των συνταγματικά κατοχυρωμένων δικαιωμάτων των πιστωτών.
(38)
Τέταρτον, η Γαλλία θεωρεί ότι, εάν οι EPIC απολάμβαναν την εγγύηση του κράτους, η μεταβολή του καθεστώτος τους θα απαιτούσε τη θέσπιση μέτρων για τη διατήρηση των δικαιωμάτων των πιστωτών. Το γεγονός ότι δεν τέθηκε ποτέ σε εφαρμογή τέτοιος μηχανισμός (32) υποδηλώνει το αντίθετο, ότι οι EPIC δεν επωφελούνται από καμία εγγύηση του κράτους.
(39)
Πέμπτον, οι γαλλικές αρχές παραπέμπουν σε άρθρο (33) του κ. Labetoulle, πρώην Προέδρου του τμήματος διαφορών του Συμβουλίου Επικρατείας, κατά την άποψη του οποίου «δεν υπάρχει βάσει του δικαίου κανένας αυτοματισμός όσον αφορά τη χορήγηση, το όφελος και την έκταση αυτής της εγγύησης [μιας εγγύησης του κράτους που θα εφαρμοζόταν αυτοδικαίως στους κρατικούς οργανισμούς]».
B. Λανθασμένο σκεπτικό της Επιτροπής (34)
(40)
Οι γαλλικές αρχές θεωρούν ότι, όσον αφορά τους EPIC, η εξόφληση των ατομικών απαιτήσεων δεν είναι εγγυημένη (α), ούτε εξασφαλίζεται η συνέχιση της ύπαρξης του δημόσιου οργανισμού ή των υποχρεώσεών του (β).
α) Απουσία εγγύησης ως προς την εξόφληση ατομικών απαιτήσεων
(41)
Όπως εξηγείται στις αιτιολογικές σκέψεις 46 έως 49 της προαναφερθείσας απόφασης C 56/2007, στις οποίες η Επιτροπή παραπέμπει τηρουμένων των αναλογιών, οι γαλλικές αρχές θεωρούν ότι ο νόμος της 16ης Ιουλίου 1980 δεν θα μπορούσε να αποτελέσει τη βάση εγγύησης: σύμφωνα με τις προπαρασκευαστικές εργασίες του εν λόγω νόμου, μίας ερμηνείας των αποφάσεων Campoloro της 10ης Νοεμβρίου 1999 (35) και της 18ης Νοεμβρίου 2005 (36), και με επιστημονικά νομικά άρθρα (37), οι γαλλικές αρχές δηλώνουν ότι, κατά την άποψή τους, ο νόμος της 16ης Ιουλίου 1980 δεν προέβλεπε υποχρέωση του κράτους να διαθέτει ίδιους πόρους του: η αναφερόμενη στο άρθρο 1 διατύπωση «y pourvoit» (επιλαμβάνεται) παρέχει στο κράτος μόνο εξουσία «υποκατάστασης» του προσώπου το οποίο υποκαθιστά, κατά την άσκηση της οποίας «καταρχήν ο υποκαθιστών διαθέτει τις ίδιες αρμοδιότητες με τον υποκαθιστάμενο». Κατά συνέπεια, στο πλαίσιο αυτής της υποκατάστασης, το κράτος θα μπορούσε να ασκήσει μόνο αυτές τις εκτελεστικές αρμοδιότητες, οι οποίες δεν περιλαμβάνουν τη δυνατότητα διάθεσης πόρων του κρατικού προϋπολογισμού, εφόσον η χορήγηση έκτακτης επιχορήγησης είναι «εκτός του πεδίου της εξουσίας υποκατάστασης.»
(42)
Εξάλλου, όπως αναφέρεται στις σκέψεις 50 έως 53 της προαναφερθείσας υπόθεσης C 56/2007, στην οποία η Επιτροπή παραπέμπει τηρουμένων των αναλογιών, οι γαλλικές αρχές υποστηρίζουν ότι δεν είναι δυνατόν να θεμελιωθεί η αντικειμενική ευθύνη του κράτους με μόνη αιτιολογία την ανεπάρκεια στοιχείων ενεργητικού. Πράγματι, σύμφωνα με τις γαλλικές αρχές, κάθε εγγύηση προϋποθέσει ότι ο εγγυητής αποδέχεται την ύπαρξη εγγύησης. Εφόσον η ευθύνη συνεπάγεται την αποδοχή μιας αμέλειας ή, σε περίπτωση αντικειμενικής ευθύνης, την ανάληψη των συνεπειών μιας ίδιας πράξης, δεν μπορεί να γίνεται λόγος για ύπαρξη εγγύησης. Σύμφωνα με τη Γαλλία, δεν είναι δυνατό να στοιχειοθετηθεί ευθύνη του κράτους με τη μόνη αιτιολογία ότι ο νομάρχης ή η εποπτεύουσα αρχή δεν μπόρεσε να λάβει κανένα μέτρο που θα επέτρεπε την εξόφληση της οφειλής εξαιτίας της οικονομικής κατάστασης και των περιουσιακών στοιχείων του δημόσιου οργανισμού. Πρέπει να αποκλεισθεί η αμέλεια, διότι η παράλειψη καθαυτή του νομάρχη ή της εποπτεύουσας αρχής δεν συνιστά αμέλεια. Οι γαλλικές αρχές αναγνωρίζουν, ωστόσο, ότι η απαίτηση της συνέχειας της δημόσιας υπηρεσίας επιβάλλεται στον αντιπρόσωπο του κράτους κατά την εκτέλεση της διαδικασίας που θεσπίστηκε με το νόμο της 16ης Ιουλίου 1980, αλλά θεωρούν ότι, ακόμη και αν ο δικαστής διέτασσε την αποζημίωση του πιστωτή, η απόφαση αυτή θα έφερνε τον πιστωτή στην κατάσταση στην οποία θα βρισκόταν με βάση το κοινό δίκαιο, εφόσον, σε αυτή την περίπτωση, το υπό εξέταση περιουσιακό στοιχείο θα είχε εκχωρηθεί και οι πιστωτές θα εισέπρατταν το ποσό που θα τους αντιστοιχούσε. Συνεπώς, ο πιστωτής δεν θα είχε κανένα προνόμιο.
β) Απουσία εγγύησης σε σχέση με τη συνέχιση της ύπαρξης του δημόσιου οργανισμού IFP ή των υποχρεώσεών του
(43)
Όπως διευκρινίζεται στις αιτιολογικές σκέψεις 54 έως 56 της εν λόγω απόφασης C 56/2007, στις οποίες η Επιτροπή παραπέμπει τηρουμένων των αναλογιών, οι γαλλικές αρχές θεωρούν ότι το ανεφάρμοστο της διαδικασίας εξυγίανσης και εκκαθάρισης κοινού δικαίου στα νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου δεν αποκλείει τη δυνατότητα πτώχευσης ενός EPIC ή εφαρμογής διαδικασίας πτώχευσης σε αυτόν. Αμφισβητούν την ανάλυση της Επιτροπής που βασίζεται στην ανακοίνωση σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις υπό μορφή εγγυήσεων (38) (εφεξής «Ανακοίνωση για τις εγγυήσεις») και θεωρούν ότι στην προκειμένη περίπτωση η Επιτροπή δεν απέδειξε την ύπαρξη «ευνοϊκότερων όρων χρηματοδότησης» καταλογιστέων στον αποκλεισμό της δυνατότητας εφαρμογής διαδικασίας πτώχευσης, ούτε απέδειξε ότι είναι αδύνατο να πτωχεύσει ο δημόσιος οργανισμός IFP ούτε ότι αποκλείεται οποιαδήποτε άλλη διαδικασία αφερεγγυότητας, στο βαθμό που ο νόμος του 1985 είναι απλά ένας νόμος διαδικασίας, και πως το γεγονός ότι οι EPIC δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του δεν σημαίνει ότι δεν είναι δυνατό να τεθεί σε εφαρμογή για τους οργανισμούς αυτούς μια ad hoc διαδικασία εξυγίανσης, εκκαθάρισης ή «πτώχευσης».
(44)
Εξάλλου, όπως εξηγείται στις αιτιολογικές σκέψεις 57 έως 67 της εν λόγω απόφασης C 56/2007, στις οποίες η Επιτροπή παραπέμπει τηρουμένων των αναλογιών, οι γαλλικές αρχές υποστηρίζουν ότι η εφαρμογή της «διαδικασίας» που θέσπισε ο νόμος της 16ης Ιουλίου 1980 δεν παρέχει στον πιστωτή κανένα επιπλέον προνόμιο σε σχέση με τη συλλογική διαδικασία του κοινού δικαίου. Αμφισβητούν την υποχρέωση τήρησης των κριτηρίων δημοσιότητας (39) και ισοδυναμίας (40) που όρισε η Επιτροπή στην αιτιολογική σκέψη 81 της απόφασης για την κίνηση διαδικασίας για να εκτιμήσει αν η εφαρμογή μιας ειδικής διαδικασίας σε περίπτωση αφερεγγυότητας παρέχει προνόμιο στην επιχείρηση που υπόκειται σε αυτήν έναντι των επιχειρήσεων που υπάγονται στο εμπορικό δίκαιο (41), αλλά επιλέγουν αυτά τα ίδια κριτήρια για να αναλύσουν τη διαδικασία που θεσπίστηκε με το νόμο της 16ης Ιουλίου 1980. Όσον αφορά το κριτήριο της δημοσιότητας, θεωρούν ότι δικαίως οι οργανισμοί αξιολόγησης κρίνουν ότι η διαδικασία αυτή εφαρμόζεται στην περίπτωση της αφερεγγυότητας ενός EPIC, ενώ σε ό,τι αφορά το κριτήριο της ισοδυναμίας, κάνουν διάκριση ανάμεσα στην περίπτωση εφαρμογής και μη εφαρμογής της απαίτησης να υπάρχει συνέχεια της δημόσιας υπηρεσίας, επισημαίνοντας ότι η οικονομική κατάσταση του δημόσιου οργανισμού IFP και των θυγατρικών του καθιστά απίθανη μια κατάσταση ανεπάρκειας στοιχείων ενεργητικού του ομίλου IFP, τα ταμειακά διαθέσιμα και οι τοποθετήσεις του οποίου (ύψους 150,3 εκατ. ευρώ) ήταν στα τέλη του 2007 περίπου πενταπλάσια από τα δάνεια και τις χρηματοοικονομικές οφειλές (25,2 εκατ. ευρώ):
α)
σε περίπτωση που δεν εφαρμόζεται καμία απαίτηση δημόσιας υπηρεσίας, η εφαρμογή της διαδικασίας που θέσπισε ο νόμος του 1980 δεν θα έθετε τους πιστωτές σε ευνοϊκότερη θέση σε σχέση με το αν εφαρμοζόταν η διαδικασία κοινού δικαίου: θα αποζημιώνονταν με το ίδιο ποσό το οποίο θα ελάμβαναν οι πιστωτές μιας επιχείρησης που υπάγεται στο εμπορικό δίκαιο, δηλ. με το ποσό που λαμβάνεται από τη ρευστοποίηση των περιουσιακών στοιχείων, και δεν θα είχαν πλέον ένδικα μέσα μετά το πέρας της διαδικασίας, (42) εφόσον, κατά την άποψη της Γαλλίας, δεν είναι δυνατό να θεμελιωθεί η ευθύνη του κράτους με την αποκλειστική αιτιολογία της ανεπάρκειας των στοιχείων ενεργητικού. Θα υπήρχε διαφορά μόνο ως προς δύο στοιχεία:
-
την απουσία συνολικής αντιμετώπισης των πιστωτών: σε αντίθεση με τη διαδικασία ιδιωτικού δικαίου κατά την οποία οι απαιτήσεις αντιμετωπίζονται συνολικά και οι πιστωτές ικανοποιούνται κατά φθίνουσα τάξη προνομιακής θέσης και κατ' αναλογία προς τα διαθέσιμα ποσά, η διαδικασία που θέσπισε ο νόμος της 16ης Ιουλίου 1980 είναι διαφορετική από την άποψη ότι ο πιστωτής μπορεί να διατηρήσει τα δικαιώματά του μόνο αν ασκήσει αγωγή. Η λογική του νόμου της 16ης Ιουλίου 1980 βασίζεται στην αρχή της «εξυπηρέτησης κατά σειρά προτεραιότητας»·
-
ο αντιπρόσωπος του κράτους είναι αυτός που ασκεί, υπό τον έλεγχο του διοικητικού δικαστή (έλεγχο της βαριάς αμέλειας, όπως έκρινε το Συμβούλιο Επικρατείας στην προαναφερθείσα απόφαση Campoloro), καθήκοντα ισοδύναμα με αυτά του εκκαθαριστή και του αναγκαστικού διαχειριστή.
β)
σε περίπτωση που έπρεπε να διασφαλιστεί η συνέχεια της δημόσιας υπηρεσίας, οι γαλλικές αρχές παραδέχονται ότι ο αντιπρόσωπος του κράτους, ασκώντας τις εξουσίες που του παρέχει ο νόμος της 16ης Ιουλίου 1980, θα μπορούσε να αποφασίσει να μην εκχωρήσει ορισμένα στοιχεία ενεργητικού τα οποία είναι απαραίτητα για την εκπλήρωση της αποστολής δημόσιας υπηρεσίας. Εάν δεν αντισταθμιζόταν από το κράτος αυτή η μη εκχώρηση ορισμένων περιουσιακών στοιχείων, θα είχε ως αποτέλεσμα τη ρευστοποίηση λιγότερων περιουσιακών στοιχείων και τη μείωση των ποσών που θα μπορούσαν να ανακτήσουν οι πιστωτές. Η διαδικασία δεν θα παρείχε στους πιστωτές του δημόσιου οργανισμού IFP περισσότερα δικαιώματα από εκείνα που θα είχαν σε περίπτωση εφαρμογής του εμπορικού δικαίου. Οι γαλλικές αρχές παραδέχονται, ωστόσο, ότι σε αυτή την περίπτωση θα μπορούσε να γίνει επίκληση της αντικειμενικής ευθύνης του κράτους, με αποτέλεσμα να αποζημιωθούν οι πιστωτές μέχρι το ποσό της ζημίας που θα είχαν υποστεί (δηλ. το πολύ με το ισοδύναμο της αγοραίας αξίας των περιουσιακών στοιχείων τα οποία διατήρησε το κράτος για να υπάρξει συνέχεια της δημόσιας υπηρεσίας). Οι πιστωτές θα περιέρχονταν, λοιπόν, στην κατάσταση η οποία θα προέκυπτε με την εφαρμογή του κοινού δικαίου. Οι γαλλικές αρχές συμπεραίνουν ότι η διαδικασία που θέσπισε ο νόμος της 16ης Ιουλίου 1980 δεν παραχωρεί κανένα προνόμιο σε σχέση με τη διαδικασία κοινού δικαίου και, ως εκ τούτου, δεν δικαιολογείται άμεση υπαγωγή του δημόσιου οργανισμού IFP σε μια τέτοια διαδικασία.
(45)
Όπως εξηγείται στην αιτιολογική σκέψη 68 της απόφασης C 56/2007, στην οποία η Επιτροπή παραπέμπει τηρουμένων των αναλογιών, οι γαλλικές αρχές επισημαίνουν ότι οι νομοθετικές πράξεις που αναφέρονται στην απόφαση της Επιτροπής για την κίνηση διαδικασίας, συγκεκριμένα στη σκέψη 82, και ιδίως η κωδικοποιητική οδηγία αριθ. 02-060-M95 της 18ης Ιουλίου 2002 σχετικά με την χρηματοοικονομική και λογιστική ρύθμιση των δημόσιων οργανισμών βιομηχανικού και εμπορικού χαρακτήρα και ο οδηγός για τη χρηματοοικονομική οργάνωση της σύστασης, μετατροπής και κατάργησης των εθνικών δημόσιων οργανισμών και των ενώσεων δημοσίου συμφέροντος, της 14ης Νοεμβρίου 2006, δεν μπορούν ούτε να εφαρμοστούν ούτε να προσαρμοστούν στον δημόσιο οργανισμό IFP.
(46)
Όσον αφορά την ανακεφαλαιοποίηση των θυγατρικών του δημόσιου οργανισμού IFP, οι γαλλικές αρχές θεωρούν καταρχήν ότι το ζήτημα που θίγεται στην αιτιολογική σκέψη 80 της απόφασης για την κίνηση διαδικασίας δεν θα έπρεπε να εκτιμηθεί για να αποδειχθεί η ύπαρξη ενδεχόμενης κρατικής εγγύησης, αλλά για να μετρηθούν οι πιθανές επιπτώσεις μιας τέτοιας εγγύησης η οποία θα έθετε, κατά περίπτωση, τον δημόσιο οργανισμό IFP και τις θυγατρικές του σε προνομιακή θέση λόγω ευνοϊκότερων όρων ανακεφαλαιοποίησης. Στη συνέχεια κρίνουν ότι η επιχειρηματολογία της Επιτροπής στηρίζεται σε δύο λανθασμένες απόψεις:
-
Αφενός, η Επιτροπή διαπράττει σφάλμα συλλογισμού όσον αφορά την ενδεχόμενη στήριξη που θα μπορούσε να παράσχει ο δημόσιος οργανισμός IFP στις θυγατρικές του μέσω της μεταφοράς εντός του ομίλου, τους όρους με τους οποίους η μητρική εταιρεία ομίλου, σε περίπτωση που αυτή είναι νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαίου, μπορεί να στηρίξει μία από τις θυγατρικές της που υπόκεινται στην αυστηρή ρύθμιση του εταιρικού δικαίου (43) και χωρίς να δεσμεύονται απόλυτα από την έννοια της επιχείρησης κατά την έννοια του δικαίου του ανταγωνισμού.
-
Αφετέρου, οι γαλλικές αρχές αμφισβητούν ότι το καθεστώς EPIC του δημόσιου οργανισμού IFP, και η εγγύηση του κράτους που θα του παρείχε κατά περίπτωση αυτό το καθεστώς, θα του επέτρεπε να προβεί ευκολότερα σε ανακεφαλαιοποίηση των θυγατρικών του σε σύγκριση με της μητρικές εταιρείας ομίλων που υπάγονται στο νομικό καθεστώς ιδιωτικού δικαίου. Κατά τις γαλλικές αρχές, το γεγονός ότι μια εταιρεία στηρίζει προσωρινά τις ζημίες μιας θυγατρικής της είναι ζήτημα της φυσιολογικής λειτουργίας ενός ομίλου εταιριών, όπως εξάλλου έχει ήδη αναγνωρίσει το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (44), και η παρέμβαση ενός δημόσιου επενδυτή ο οποίος θα ενεργούσε με τους ίδιους κανόνες συμπεριφοράς όπως και ένας ιδιώτης επενδυτής δεν θα ενείχε στοιχεία κρατικής ενίσχυσης κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ (45). Αυτό θα ίσχυε ιδίως για τον δημόσιο οργανισμό IFP ο οποίος είχε τη νομική δυνατότητα (και όχι την υποχρέωση) να ανακεφαλαιοποιήσει μια προβληματική θυγατρική με βάση τα ίδια κριτήρια εκτίμησης όπως και κάθε συνετός επενδυτής. Τέλος, οι γαλλικές αρχές αμφισβητούν ότι οι EPIC διαθέτουν την παραμικρή δυνατότητα «άμεσης πρόσβασης» στους «λογαριασμούς του δημοσίου». Διευκρινίζουν ότι η δημοσιονομική διάταξη του «λογαριασμού χρηματοδοτικής συνδρομής», που διέπεται από το άρθρο 24 του LOLF, προβλέπει τη σύσταση περιοριστικών πιστωτικών λογαριασμών (με ανώτατα όρια που ορίζονται από τον νόμο του προϋπολογισμού) που επιτρέπουν στο κράτος, εφόσον το επιθυμεί και έχει τη δυνατότητα (ιδίως σε σχέση με το δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης), να καταβάλει προκαταβολές σε διάφορους οργανισμούς. Σύμφωνα με τις γαλλικές αρχές, οι EPIC δεν έχουν «άμεση πρόσβαση» σε αυτούς τους λογαριασμούς.
5.1.2 ΑΠΟΥΣΙΑ ΟΠΟΙΟΥΔΗΠΟΤΕ ΠΡΟΝΟΜΙΟΥ ΣΤΟ ΕΠΙΠΕΔΟ ΤΟΥ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ IFP ΚΑΙ ΤΩΝ ΘΥΓΑΤΡΙΚΩΝ ΤΟΥ
(47)
Οι γαλλικές αρχές θεωρούν, καταρχάς, ότι η προαναφερθείσα ανακοίνωση σχετικά με τις εγγυήσεις δεν επιτρέπει να εξαχθεί το συμπέρασμα ότι υφίσταται προνόμιο στην προκειμένη περίπτωση, ότι η επέκταση ενδεχόμενων προνομίων του δημόσιου οργανισμού IFP τα οποία απολαμβάνει λόγω του καθεστώτος τους ως EPIC στις θυγατρικές του, οι οποίες είναι ανώνυμες εταιρείες κοινού δικαίου, θα ήταν αντίθετη με την πρακτική της Επιτροπής κατά τη λήψη αποφάσεων και ότι, στην προκειμένη περίπτωση, δεν έχει αποδειχθεί η ύπαρξη πραγματικού οικονομικού πλεονεκτήματος προς όφελος του δημόσιου οργανισμού IFP και των θυγατρικών του.
(48)
Οι γαλλικές αρχές θεωρούν ότι η Επιτροπή ερμηνεύει λανθασμένα το σημείο 1.2 της προαναφερθείσας ανακοίνωσης σχετικά με τις εγγυήσεις το οποίο προβλέπει ότι «(…) συνιστούν επίσης ενίσχυση υπό μορφή εγγυήσεων οι ευνοϊκότεροι όροι χρηματοδότησης που εξασφαλίζουν επιχειρήσεις των οποίων η νομική μορφή αποκλείει την πτώχευσης ή άλλες διαδικασίες αφερεγγυότητας ή προβλέπει ρητώς την παροχή κρατικής εγγύησης ή την κάλυψη ζημιών από το κράτος»:
-
καταρχάς, οι γαλλικές αρχές αμφισβητούν ότι ο δημόσιος οργανισμός IFP διαθέτει ως EPIC νομικό καθεστώς που αποκλείει κάθε διαδικασία πτώχευσης ή αφερεγγυότητας. Η Επιτροπή δεν το απέδειξε σε καμία περίπτωση, αλλά απλώς προέβαλε την απόδειξη ότι το καθεστώς αυτό δεν θα επέτρεπε την εφαρμογή μας συγκεκριμένης διαδικασίας (στην προκειμένη περίπτωση τη διαδικασία που θέσπισε ο νόμος της 25ης Ιανουαρίου 1985)·
-
δεύτερον, οι γαλλικές αρχές αρνούνται ότι υπάρχει αυτόματη σχέση ανάμεσα στην νομική και καταστατική αδυναμία υπαγωγής σε διαδικασία πτώχευσης ή αφερεγγυότητας και την απολαβή ευνοϊκότερων όρων χρηματοδότησης στις αγορές· κατά την εφαρμογή του σημείου 1.2 της προαναφερθείσας ανακοίνωσης περί εγγυήσεων, η Επιτροπή οφείλει να αποδείξει εκ των προτέρων την ύπαρξη ευνοϊκότερων όρων πίστωσης, ώστε να θεωρήσει ότι μια επιχείρηση η νομική μορφή της οποίας αποκλείει κάθε διαδικασία πτώχευσης ή αφερεγγυότητας επωφελείται από καθεστώς ενίσχυσης υπό μορφή εγγυήσεων.
(49)
Εξάλλου, στην απόφαση για την κίνηση διαδικασίας, η Επιτροπή αγνόησε την πρακτική της κατά τη λήψη αποφάσεων όταν εξέτασε τα δυνητικά προνόμια προς όφελος των θυγατρικών του δημόσιου οργανισμού IFP από την ύπαρξη απεριόριστης εγγύησης για τον EPIC. Η Επιτροπή υιοθέτησε ένα αντικρουόμενο σκεπτικό με αυτό που υιοθέτησε κατά την ίδρυση της Banque Postale (46): ενώ η Banque Postale ήταν, όπως ακριβώς και οι θυγατρικές του δημόσιου οργανισμού IFP, ανώνυμη εταιρεία που ανήκε κατά 100 % σε επιχείρηση που εξομοιώνεται με έναν EPIC, η Επιτροπή έκρινε (χωρίς να ληφθούν υπόψη οι δεσμεύσεις της Γαλλίας σε αυτή την υπόθεση) ότι η νομική μορφή ανώνυμης εταιρείας κοινού δικαίου επέτρεπε, από μόνη της, να αποκλειστεί η ύπαρξη κάθε απεριόριστης εγγύησης στο επίπεδο της θυγατρικής. Με το ίδιο σκεπτικό θα έπρεπε, κατά την άποψη των γαλλικών αρχών, να εξαχθεί το συμπέρασμα ότι, εφόσον οι θυγατρικές του δημόσιου οργανισμού IFP έχουν επίσης τη μορφή ανώνυμης εταιρείας κοινού δικαίου δεν επωφελούνται ούτε αυτές από την δυνητική απεριόριστη εγγύηση που παρέχει το καθεστώς ενός EPIC.
(50)
Τέλος, η Επιτροπή δεν απέδειξε ότι υπάρχει πραγματικό οικονομικό πλεονέκτημα προς όφελος του δημόσιου οργανισμού IFP και των θυγατρικών του, εφόσον στην απόφασή της για την κίνηση διαδικασίας περιορίστηκε στην επίκληση «εικαζόμενων» ευνοϊκότερων όρων χρηματοδότησης, χωρίς να παρουσιάσει πραγματική απόδειξη. Σύμφωνα με τη νομολογία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Επιτροπή υποχρεούται να αποδείξει στην προκειμένη περίπτωση ότι το καθεστώς EPIC του δημόσιου οργανισμού IFP του επέτρεψε πράγματι να εξασφαλίσει ευνοϊκότερους όρους χρηματοδότησης (47). Όμως, οι γαλλικές αρχές κοινοποίησαν κατά τη διάρκεια της διαδικασίας ορισμένα στοιχεία που βεβαιώνουν ότι το καθεστώς EPIC του δημόσιου οργανισμού IFP δεν παρείχε, και δεν ήταν δυνατόν να παράσχει, κανένα χρηματοοικονομικό προνόμιο στον δημόσιο οργανισμό IFP και τις θυγατρικές του, εφόσον κατά τη μετατροπή του δημόσιου οργανισμού IFP τηρήθηκε η γενική αρχή της συνέχειας, ιδίως στο επίπεδο της δραστηριότητάς του, της οργάνωσής του και του λογιστικού και δημοσιονομικού καθεστώτος του (πόροι και λογιστικοί και δημοσιονομικοί κανόνες) και του φορολογικού καθεστώτος του.
(51)
Οι γαλλικές αρχές θεωρούν ότι τα ανωτέρω στοιχεία αποδεικνύουν ότι:
-
η χρηματοοικονομική κατάσταση του δημόσιου οργανισμού IFP και των θυγατρικών του ήταν καλή, γεγονός που καθιστά άνευ αντικειμένου το ζήτημα της ενδεχόμενης πτώχευσης και, κατά συνέπεια, έσχατης παρέμβασης του κράτους·
-
οι όροι βραχυπρόθεσμης χρηματοδότησης του δημόσιου οργανισμού IFP και των θυγατρικών του είναι διαφορετικοί για κάθε μία από αυτές τις οντότητες και είναι αποτέλεσμα χωριστών διαπραγματεύσεων που διεξάγονται intuitu personae με τις αντίστοιχες τράπεζές τους·
-
ούτε και οι σχέσεις του δημόσιου οργανισμού IFP και των θυγατρικών του με τους πελάτες και προμηθευτές τους παρείχαν προνομιακούς όρους που θα είχαν ως αποτέλεσμα να προσδοκούν οι εν λόγω προμηθευτές και πελάτες την ύπαρξη εγγύησης του κράτους.
(52)
Οι γαλλικές αρχές συμπεραίνουν ότι:
-
η ανάλυση της Επιτροπής στην απόφασή της για την κίνηση διαδικασίας είναι αμφισβητήσιμη: ο δημόσιος οργανισμός IFP και οι θυγατρικές του δεν ωφελούνται από καμία εγγύηση του κράτους·
-
η Επιτροπή δεν απέδειξε την ύπαρξη προνομίου προς όφελος του δημόσιου οργανισμού IFP και των θυγατρικών του που απορρέει από το καθεστώς EPIC του IFΡ·
-
η Επιτροπή δεν απέδειξε, συνεπώς, την ύπαρξη κρατικής ενίσχυσης προς όφελος του δημόσιου οργανισμού IFP και των θυγατρικών του.
5.2 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΤΩΝ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΑΡΧΩΝ
(53)
Εντούτοις, για να άρουν κάθε αμφιβολία της Επιτροπής, οι γαλλικές αρχές ανέφεραν ότι ήταν έτοιμες, εάν η Επιτροπή αποδεχόταν να περατώσει τη διαδικασία με την έκδοση απόφασης που να δηλώνει ότι δεν υφίσταται ενίσχυση, σύμφωνα με το άρθρο 7 παράγραφος 2 του προαναφερθέντος διαδικαστικού κανονισμού, να θέσουν σε εφαρμογή τα ακόλουθα μέτρα:
-
διασαφήνιση του διατάγματος εφαρμογής του νόμου της 16ης Ιουλίου 1980·
-
προσθήκη σημείωσης που να διευκρινίζει την απουσία εγγύησης στις συμβάσεις του δημόσιου οργανισμού IFP που συνεπάγονται απαίτηση·
-
την προσθήκη σημείωσης που να διευκρινίζει την απουσία εγγυήσεων στις συμβάσεις χρηματοδότησης των θυγατρικών του δημόσιου οργανισμού IFP.
5.2.1 ΔΙΑΣΑΦΗΝΙΣΗ ΤΟΥ ΔΙΑΤΑΓΜΑΤΟΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ ΤΗΣ 16ΗΣ ΙΟΥΛΙΟΥ 1980
(54)
Όπως διευκρινίζεται στις αιτιολογικές σκέψεις 94 έως 96 της προαναφερθείσας απόφασης C 56/2007, στις οποίες η Επιτροπή παραπέμπει τηρουμένων των αναλογιών, οι γαλλικές αρχές προτείνουν να διασαφηνίσουν την ερμηνεία του νόμου της 16ης Ιουλίου 1980, τροποποιώντας το τέταρτο εδάφιο του άρθρου 3-1 του διατάγματος εφαρμογής του. (48) Η προταθείσα τροποποίηση αποσκοπεί, κατά την άποψή τους, στο να εξαλείψει κάθε αμφιβολία ως προς το νόημα της διατύπωσης «y pourvoit» (επιλαμβάνεται) στην οργάνωση της εποπτικής εξουσίας που παρέχεται στον Νομάρχη ή στην εποπτική αρχή, οι οποίοι οφείλουν στο εξής να αποδεσμεύουν τους πόρους από τον προϋπολογισμό του οργανισμού τοπικής αυτοδιοίκησης ή του δημόσιου οργανισμού (49). Σύμφωνα με τις γαλλικές αρχές, η πρόταση αυτή θα απέκλειε τη δυνατότητα ο αντιπρόσωπος του κράτους, κατά την άσκηση της εποπτικής εξουσίας του, να μπορεί να αυξήσει τους πόρους του οργανισμού τοπικής αυτοδιοίκησης ή του δημόσιου οργανισμού μέσω κρατικής επιχορήγησης ή εισφοράς δημόσιων πόρων.
5.2.2 ΠΡΟΣΘΗΚΗ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΠΟΥ ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΖΕΙ ΤΗΝ ΑΠΟΥΣΙΑ ΕΓΓΥΗΣΗΣ ΣΤΙΣ ΣΥΜΒΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ IFP ΠΟΥ ΣΥΝΕΠΑΓΟΝΤΑΙ ΑΠΑΙΤΗΣΗ
(55)
Όπως διευκρινίζεται στις αιτιολογικές σκέψεις 97 έως 100 της προαναφερθείσας απόφασης C 56/2007 στις οποίες η Επιτροπή παραπέμπει τηρουμένων των αναλογιών, οι γαλλικές αρχές αμφισβητούν τη θέση της Επιτροπής (50) ότι η ευθύνη του κράτους θα μπορούσε να θεμελιωθεί με αποκλειστικό λόγο την αφερεγγυότητα του δημόσιου οργανισμού IFP. Εντούτοις, υποβάλλουν μια πρόταση που βασίζεται στην εξαίρεση του αναληφθέντος κινδύνου (βλ. αποφάσεις του Συμβουλίου Επικρατείας στις υποθέσεις Sille (51) και Meunier (52) προτείνοντας, σύμφωνα με την πρόταση που υπέβαλαν στην υπόθεση των ταχυδρομικών υπηρεσιών, να επιβεβαιώσουν επίσημα στους πιστωτές του δημόσιου οργανισμού IFP ότι η απαίτησή τους δεν έχει καμία εγγύηση του κράτους και, σε περίπτωση αφερεγγυότητας, το κράτος δεν θα ήταν υποχρεωμένο να υποκαταστήσει οικονομικά την επιχείρηση για την καταβολή της απαίτησης. Ως εκ τούτου, οι εν δυνάμει ενδιαφερόμενοι, βάσει συνειδητής έκθεσης και έχοντας πλήρη γνώση των πραγμάτων, δεν θα μπορούσαν να επικαλεστούν δικαίωμα αποζημίωσης. Οι γαλλικές αρχές θα αναλάμβαναν, λοιπόν, από κοινού με τον δημόσιο οργανισμό IFP, για κάθε πράξη, να εισάγουν την ακόλουθη αναφορά στη σύμβαση χρηματοδότησης (για κάθε μέσο που καλύπτεται από σύμβαση):
«Η έκδοση/το πρόγραμμα/το δάνειο δεν ευνοείται από καμία εγγύηση κανενός είδους, άμεσης ή έμμεσης, εκ μέρους του κράτους. Σε περίπτωση αφερεγγυότητας, το κράτος δεν θα ήταν υποχρεωμένο να υποκαταστήσει χρηματοδοτικά τον IFP για την πληρωμή της απαίτησης.»
(56)
Όπως διευκρινίζεται στην αιτιολογική σκέψη 101 της προαναφερθείσας απόφασης C 56/2007, στην οποία η Επιτροπή παραπέμπει τηρουμένων των αναλογιών, οι γαλλικές αρχές έλαβαν επίσης υπόψη τις αμφιβολίες που διατύπωσε η Επιτροπή στην αιτιολογική σκέψη 71 της απόφασης για την κίνηση διαδικασίας η οποία αναφέρει ότι, αφενός, η εξαίρεση αναληφθέντος κινδύνου αποτελούσε κανόνα που θεσπίστηκε από τη νομολογία η οποία θα μπορούσε να εξελιχθεί και ότι, αφετέρου, ένας τέτοιος κανόνας θα βασιζόταν σε πράξεις παράγωγου δικαίου, οι οποίες θα μπορούσαν να ακυρωθούν σε περίπτωση σύγκρουσης και, τέλος, ότι η πρόταση των γαλλικών αρχών δεν κάλυπτε όλες τις περιπτώσεις, εφόσον οι απαιτήσεις θα μπορούσαν να μην είναι μόνο χρηματικές αλλά και εμπορικές ή άλλης φύσεως.
(57)
Όπως διευκρινίζεται στις αιτιολογικές σκέψεις 102 έως 104 της προαναφερθείσας απόφασης C 56/2007, στις οποίες η Επιτροπή παραπέμπει τηρουμένων των αναλογιών, αφού υπενθύμισαν την καταρχήν αντίρρησή τους σχετικά με τη θέση της Επιτροπής για την θεμελίωση της αντικειμενικής ευθύνης του κράτους με αποκλειστική λόγο την ανεπάρκεια στοιχείων ενεργητικού του δημόσιου οργανισμού IFP, οι γαλλικές αρχές υπέβαλαν συμπληρωματικά στοιχεία για να αντικρούσουν αυτές τις αμφιβολίες:
α)
οι γαλλικές αρχές θεωρούν ότι με την πρώτη αντίρρησή της η Επιτροπή είναι σαν να υποστηρίζει ότι, ακόμη κι αν το εσωτερικό δίκαιο ενός κράτους μέλους δεν περιέχει σχετική διάταξη, και μόνο ο κίνδυνος μεταστροφής της νομολογίας, δηλαδή αλλαγή του εσωτερικού δικαίου, θα ήταν αρκετός για να αποτελέσει τη βάση μιας κρατικής ενίσχυσης. Η Επιτροπή δεν θα μπορούσε να βασίσει ένα ενδεχόμενο μέτρο ενίσχυσης στην ενδεχόμενη μεταβολή του δικαίου, εφόσον η εξαίρεση του αναληφθέντος κινδύνου συνιστά γενική αρχή του δημοσίου δικαίου που έχει επιβεβαιωθεί επανειλημμένα από την νομολογία, δεν έχει αμφισβητηθεί ποτέ και έχει αναλυθεί σε μεγάλο βαθμό·
β)
όσον αφορά τη δεύτερη αντίρρηση της Επιτροπής, οι γαλλικές αρχές αναγνωρίζουν ότι ο νόμος και ο κανονισμός υπερισχύουν μιας σύμβασης και ότι μια αμφιλεγόμενη ρήτρα θα μπορούσε πάντοτε να ακυρωθεί. Εντούτοις, θεωρούν ότι η αντίρρηση αυτή δεν βασίζεται σε καμία πράξη ανώτερης ισχύος, ότι δεν τεκμηριώνεται και, κατά συνέπεια, είναι αβάσιμη·
γ)
τέλος, όσον αφορά την τρίτη αντίρρηση, οι γαλλικές αρχές θεωρούν ότι αυτή βασίζεται στην απλή υπόθεση μιας πεποίθησης ή ενδεχόμενης προσδοκίας των προμηθευτών ότι η απαίτησή τους καλύπτεται από εγγύηση του κράτους, υπόθεση η οποία δεν βασίζεται από μόνη της στην ύπαρξη κανενός προνομίου, αλλά θα έπρεπε να επιβεβαιώνεται από ένα στοιχείο που να αποδεικνύει ότι ο δημόσιος οργανισμός IFP και οι θυγατρικές του επωφελούνται πράγματι από ένα τέτοιο οικονομικό πλεονέκτημα.
(58)
Εντούτοις, όπως διευκρινίζεται στην αιτιολογική σκέψη 106 της εν λόγω απόφασης C 56/2007, στην οποία η Επιτροπή παραπέμπει τηρουμένων των αναλογιών, οι γαλλικές αρχές αναφέρουν ότι είναι έτοιμες να επεκτείνουν την πρότασή τους να αναγράφεται η απουσία εγγύησης σε όλες τις συμβάσεις που συνεπάγονται δημιουργία απαίτησης, έτσι ώστε να αποκλείεται ρητά κάθε κίνδυνος θεμελίωσης της αντικειμενικής ευθύνης του κράτους που θα βασιζόταν αποκλειστικά στην αφερεγγυότητα του δημόσιου οργανισμού IFP.
5.2.3 ΠΡΟΣΘΗΚΗ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΠΟΥ ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΖΕΙ ΤΗΝ ΑΠΟΥΣΙΑ ΕΓΓΥΗΣΗΣ ΣΤΙΣ ΣΥΜΒΑΣΕΙΣ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗΣ ΤΩΝ ΘΥΓΑΤΡΙΚΩΝ AXENS, BEICIP-FRANLAB, PROSERNAT ΤΟΥ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ IFP
(59)
Εξάλλου, για να συμπληρωθεί η προτεινόμενη διάταξη, οι γαλλικές αρχές υποβάλλουν στην Επιτροπή συμπληρωματική πρόταση παρόμοια με εκείνη που υπέβαλαν κατά τη σύσταση της Banque Postale, η οποία συνίσταται στην ανάληψη δέσμευσης σε σχέση με τους όρους δανεισμού στις αγορές των θυγατρικών του δημόσιου οργανισμού IFP (Axens, Beicip-Franlab, Prosernat), να δηλώνεται εγγράφως στη σύμβαση χρηματοδότησης (για κάθε μέσο που καλύπτεται από σύμβαση), για κάθε πράξη, ότι «σύμφωνα με το γαλλικό δίκαιο (ιδίως στην ανάγκη ρητής νομοθετικής εξουσιοδότησης για κάθε εγγύηση), η παρούσα πράξη χρηματοδότησης δεν επωφελείται από καμία εγγύηση κανενός είδους, άμεση ή έμμεση, εκ μέρους του κράτους».
(60)
Όπως διευκρινίζεται στις αιτιολογικές σκέψεις 107 έως 110 της προαναφερθείσας απόφασης C 56/2007, στις οποίες η Επιτροπή παραπέμπει τηρουμένων των αναλογιών, οι γαλλικές αρχές θεωρούν ότι τα δύο προταθέντα μέτρα διασαφήνισης (που παρουσιάζονται αναλυτικά στις αιτιολογικές σκέψεις 55 και 59) επιτρέπουν να διευκρινιστούν τα δικαιώματα των πιστωτών του δημόσιου οργανισμού IFP και των θυγατρικών του, ώστε να μη μπορεί να θεωρηθεί η Γαλλία, όπως ανέφερε η Επιτροπή στην αιτιολογική σκέψη 87 της απόφασής της για την κίνηση διαδικασίας, «υπεύθυνη για τις προσδοκίες που δημιουργήθηκαν στους πιστωτές του δημόσιου οργανισμού IFP όσον αφορά την ύπαρξη εγγύησης» και ότι συντηρεί σκόπιμα μια «ασαφή νομική κατάσταση» η οποία «παρέχει πλεονέκτημα στον δημόσιο οργανισμό IFP και θα μπορούσε να διαθέσει πόρους τους κράτους».
5.3 ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΑΡΧΩΝ
(61)
Στις επιστολές τους της 16ης Ιουλίου 2010 και της 26ης Νοεμβρίου 2010, οι γαλλικές αρχές υπέβαλαν συμπληρωματικά στοιχεία που βεβαιώνουν, κατά την άποψή τους, την απουσία κρατικής ενίσχυσης προς όφελος του δημόσιου οργανισμού IFP.
(62)
Καταρχάς, παραπέμποντας στην υπόθεση France Télécom (53), επισημαίνουν στην επιστολή τους της 16ης Ιουλίου 2010 ότι ο δικαστής της Ευρωπαϊκής Ένωσης υπενθύμισε την υποχρέωση της Επιτροπής να αποδείξει την ύπαρξη πραγματικού πλεονεκτήματος για να στοιχειοθετηθεί η ύπαρξη κρατικής ενίσχυσης. Θεωρούν ότι, στην προκειμένη περίπτωση, η απεριόριστη εγγύηση που θα απέρρεε από το καθεστώς του δημόσιου οργανισμού IFP, κατά την άποψη της Επιτροπής, δεν του παρέχει στην πραγματικότητα κανένα οικονομικό προνόμιο. Στην επιστολή τους της 26ης Νοεμβρίου 2010, οι γαλλικές αρχές διευκρινίζουν ότι, κατά την άποψή τους, το βάρος της αποδείξεως βαρύνει την Επιτροπή. Ως προς αυτό, υπενθυμίζουν τις απαιτήσεις που έθεσε η νομολογία της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε θέματα αποδείξεων και αιτιολόγησης, ιδίως του Πρωτοδικείου στην προαναφερθείσα απόφαση France Telecom και του Δικαστηρίου στις υποθέσεις Krantz (54), και πιο πρόσφατα Deutsche Post AG (55). Οι γαλλικές αρχές θεωρούν ότι η ανάλυση της Επιτροπής στην παρούσα περίπτωση βασίζεται «περισσότερο σε υποθέσεις παρά σε συγκεκριμένη ανάλυση».
(63)
Εξάλλου, οι γαλλικές αρχές θεωρούν πως η Επιτροπή εκτιμά ότι ο δημόσιος οργανισμός IFP θα μπορούσε να διαθέτει προνόμιο σε τρία επίπεδα: i) στο επίπεδο των σχέσεών του με τα τραπεζικά και χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, ii) στο επίπεδο των σχέσεών του με τους προμηθευτές, και iii) στο επίπεδο των σχέσεών του με τους τρίτους βιομηχανικούς εταίρους οι οποίοι κάνουν χρήση υπηρεσιών έρευνας.
(64)
Όσον αφορά τις σχέσεις του δημόσιου οργανισμού IFP με τους τραπεζικούς και χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς, οι γαλλικές αρχές θεωρούν ότι ο δημόσιος οργανισμός IFP δεν έχει αποκομίσει μέχρι σήμερα κανένα οικονομικό προνόμιο λόγω του καθεστώτος του ως EPIC. Παρέχουν στην Επιτροπή στοιχεία που αποδεικνύουν ότι i) μακροπρόθεσμα, ο δημόσιος οργανισμός IFP παρουσίασε μηδενικό χρέος για τα έτη 2005-2006 και 2007 (56), καθώς και για το 2008 και 2009, και ότι ii) μεσοπρόθεσμα, ο IFP διαπραγματευόταν σε ετήσια βάση την παροχή πιστωτικών διευκολύνσεων με διάφορα τραπεζικά ιδρύματα, αλλά έλαβε επιτόκια συγκρίσιμα με αυτά της αγοράς και, σε καμία περίπτωση, δεν χρησιμοποίησε αυτά τα πιστωτικά όρια, και τέλος iii) βραχυπρόθεσμα, το χρέος του δημόσιου οργανισμού IFP ήταν σχεδόν μηδενικό ή μηδενικό κατά την εξεταζόμενη περίοδο.
(65)
Όσον αφορά τις σχέσεις με τους προμηθευτές, οι γαλλικές αρχές θεωρούν ότι ο δημόσιος οργανισμός IFP, ως αναθέτουσα αρχή, υπόκειται στις υποχρεώσεις δημοσίευσης και οργάνωσης διαγωνισμών που ορίζονται από το διάταγμα αριθ. 2005-649 της 6ης Ιουνίου 2005 (57), και ότι, ως εκ τούτου, δεν μπορεί να έχει κανένα προνόμιο. Στην επιστολή τους της 26ης Νοεμβρίου 2010, οι γαλλικές αρχές επαναλαμβάνουν αυτή την ανάλυση και διευκρινίζουν ότι η υποχρέωση του δημόσιου οργανισμού IFP να προκηρύσσει διαδικασία υποβολής προσφορών σύμφωνα με την οδηγία 2004/18/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 31ης Μαρτίου 2004, σχετικά με το συντονισμό των διαδικασιών ανάθεσης δημοσίων συμβάσεων έργων, προμηθειών και υπηρεσιών (58) αποτελεί, κατά την άποψή τους, επαρκή εγγύηση για την αποτροπή των στρεβλώσεων του ανταγωνισμού στην αγορά. Κατά τις γαλλικές αρχές, υποβάλλοντας τους προμηθευτές του σε διαδικασία διαγωνισμού, σύμφωνα με τις υποχρεώσεις που απορρέουν από το Δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ο δημόσιος οργανισμός IFP δεν μπορούσε, τουλάχιστον ελλείψει οποιουδήποτε ειδικού αποδεικτικού στοιχείου, να κατηγορηθεί ότι ωφελείται από αθέμιτο πλεονέκτημα. Επισημαίνουν ότι ακριβώς για λόγους αποτελεσματικότητας των δημόσιων παραγγελιών διευκολύνθηκε η προσφυγή στα ηλεκτρονικά συστήματα αγορών, εφόσον η αιτιολογική σκέψη 13 της οδηγίας 2004/18/ΕΚ αναφέρει, παραδείγματος χάρη, ότι «αυτή η τεχνική αγορών επιτρέπει στις αναθέτουσες αρχές […] να έχουν στη διάθεσή τους ένα ιδιαίτερα ευρύ φάσμα προσφορών […] και συνεπώς να εξασφαλίζουν την καλύτερη δυνατή χρησιμοποίηση των δημοσίων πόρων, αυξάνοντας τον ανταγωνισμό». Ως προς αυτό, αναφέρουν μια έκθεση (59) της Επιτροπής η οποία κατέληγε στο συμπέρασμα ότι η ρύθμιση για τις δημόσιες συμβάσεις είχε θετική επίπτωση σε όρους μείωσης των τιμών, μείωση που προβλήθηκε ως «το κοινωνικό όφελος» ενός δικαιότερου ανταγωνισμού ανάμεσα στους προμηθευτές. Ως εκ τούτου, με το να «καταλογίζει» την εξοικονόμηση αυτή στο καθεστώς του δημόσιου οργανισμού IFP ως EPIC, η Επιτροπή δεν είναι σύμφωνη με το πνεύμα της οδηγίας, η οποία θεωρεί τη διαδικασία επιλογής ως κύριο μέσο ενός καλύτερου ανταγωνισμού που επιφέρει μείωση του κόστους των δημόσιων προμηθειών.
(66)
Όσον αφορά, τέλος, τις σχέσεις του δημόσιου οργανισμού IFP με τους πελάτες του, η Γαλλία διευκρινίζει ότι οι εξεταζόμενες δραστηριότητες έρευνας επί συμβάσει καλύπτουν τις παρεχόμενες υπηρεσίες από τον δημόσιο οργανισμό IFP κατόπιν αιτήσεως ενός πελάτη, ενός τρίτου ή μιας θυγατρικής, για ένα θέμα το οποίο εντάσσεται στο πεδίο της αποστολής του δημόσιου οργανισμού IFP, δεν παρουσιάζει για το δημόσιο οργανισμό IFP στρατηγικά συμφέροντα στο επίπεδο της ιδιοκτησίας των αποτελεσμάτων και μπορεί να εμπλουτίσει τις γνώσεις και τις ικανότητες του δημόσιου οργανισμού σε σχέση με την υλοποίηση προγραμμάτων δημόσιας Ε&Α τα οποία εφαρμόζει, και δεν υπάγεται στον αποκλειστικό τομέα δραστηριοτήτων των θυγατρικών. Οι γαλλικές αρχές δηλώνουν ότι οι υπηρεσίες έρευνας που λαμβάνουν αυτοί οι πελάτες απαιτούν ειδικούς εξοπλισμούς και πραγματογνωμοσύνη.
(67)
Ως προς αυτό, η Γαλλία υποστηρίζει ότι, ακόμη και αν ο δημόσιος οργανισμός IFP αποκόμιζε από το καθεστώς του ως EPIC πλεονέκτημα για την άσκηση αυτών των οικονομικών δραστηριοτήτων, αυτό το πλεονέκτημα δεν θα είχε καμία ουσιαστική επίπτωση στην αγορά. Ιδίως δεν θα μπορούσε να νοθεύσει τον ανταγωνισμό ούτε να επηρεάσει τις μεταξύ των κρατών μελών συναλλαγές. Κατά το διάστημα από τη μεταβολή του καθεστώτος του δημόσιου οργανισμού IFP (που συνέβη τον Ιούλιο του 2006), οι γαλλικές αρχές αναγνωρίζουν, ωστόσο, ότι ο δημόσιος οργανισμός IFP θα μπορούσε ενδεχομένως να ωφεληθεί από ελάφρυνση των επιβαρύνσεων λόγω της απουσίας εγγυήσεων καλής εκτέλεσης οι οποίες, με βάση τα ποσά που απαιτούν συνήθως οι τράπεζες και οι ασφαλιστικές εταιρείες για την παροχή υπηρεσιών αυτού του τύπου, θα αντιπροσώπευαν παρόλα αυτά ένα αμελητέο ποσό. Οι γαλλικές αρχές συμπεραίνουν ότι ένα τέτοιο αποτέλεσμα δεν θα είχε χαρακτήρα προνομίου, γεγονός που θα αμφισβητούσε την ίδια την ύπαρξη κρατικής ενίσχυσης του δημόσιου οργανισμού IFP.
6 ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΤΡΙΤΩΝ ΜΕΡΩΝ ΚΑΙ ΣΧΟΛΙΑ ΤΩΝ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΑΡΧΩΝ
6.1 ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ UOP LIMITED
(68)
Σε επιστολή της 28ης Νοεμβρίου 2008, η εταιρεία UOP Limited, αφού αιτιολόγησε το συμφέρον της να παρέμβει ως ενδιαφερόμενος τρίτος στη διαδικασία (60), διατύπωσε ορισμένες γενικές παρατηρήσεις και ανέφερε ότι, κατά την άποψή της, η οντότητα την οποία ονομάζει «IFP/Axens» ελάμβανε κρατική ενίσχυση:
-
Η αγορά θεωρούσε αδιαμφισβήτητα το σύνολο που αποτελούν ο δημόσιος οργανισμός και η θυγατρική του Axens, «IFP/Axens», ως μία δημόσια επιχείρηση (5.1.1)·
-
η απόδοση στην «IFP/Axens» του καθεστώτος EPIC επέτρεψε και εξακολουθούσε να επιτρέπει τη σοβαρή στρέβλωση του ανταγωνισμού στην αγορά των τεχνολογιών διεργασίας, στην οποία δραστηριοποιείται η εταιρεία UOP Limited, διότι παρέχει πλεονεκτήματα στις σχέσεις με τους προμηθευτές, τους χρηματοδότες και τους πελάτες (5.1.2).
6.1.1 Η ΕΙΚΟΝΑ ΠΟΥ ΕΙΧΕ Η ΑΓΟΡΑ ΓΙΑ ΤΗΝ «IFP/AXENS»
(69)
Σύμφωνα με την UOP Limited, το επιχείρημα των γαλλικών αρχών ότι η Axens, όπως και οι άλλες θυγατρικές του IFP αποτελούσαν χωριστές οικονομικές οντότητες δεν είναι βάσιμο. Η Επιτροπή δικαίως διαπίστωνε ότι i) η Axens ανήκει κατά 100 % στον δημόσιο οργανισμό IFΡ· ii) η εφαρμογή από την Axens της Ε&Α του δημόσιου οργανισμού IFP αντανακλά στρατηγικές προτεραιότητες που καθορίζονται από το κράτος· iii) οι υπεύθυνοι του δημόσιου οργανισμού IFP συμμετείχαν στη διαχείριση της Axens· iv) η Axens διέθετε αποκλειστική σύμβαση με τον δημόσιο οργανισμό IFP η οποία είχε καθοριστική σημασία για την οικονομική δραστηριότητα της θυγατρικής· και v) υπήρχε ιδίως συμφωνία πρώτης χρησιμοποίησης και διάθεσης προσωπικού.
(70)
Εκτός από τα στοιχεία που αναφέρονται στην προηγούμενη αιτιολογική σκέψη, η εταιρεία UOP Limited προσθέτει ότι η εικόνα που έδιναν η IFP και η Axens ως προς τη σχέση τους, όπως και η εικόνα που είχε η αγορά για τη σχέση αυτή, συνιστούσαν επίσης καθοριστικούς παράγοντες:
-
η IFP και η Axens παρουσιάζονταν στην αγορά ως ενιαία οικονομική οντότητα «IFP/Axens». Ο διαδικτυακός τόπος της Axens ανέφερε ιδίως ότι «η εταιρεία βασίζεται επί σχεδόν πενήντα έτη σε επιτυχίες Ε&Α και βιομηχανικές επιτυχίες» (61). Επιπλέον, οι διαφημίσεις της Axens για την τεχνολογία της περιείχαν αναφορά στο δημόσιο οργανισμό IFP. Εξάλλου, οι εργαζόμενοι της Axens και του δημόσιου οργανισμού IFP πραγματοποιούσαν ορισμένες φορές κοινές επισκέψεις σε κατόχους αδειών τους.
-
Από τα δημοσιεύματα του βιομηχανικού τύπου εξαγόταν το συμπέρασμα ότι η αγορά θεωρεί την «IFP/Axens» ως μια ενιαία οικονομική οντότητα. Η εταιρεία UOP Limited επισύναψε ιδίως αποκόμματα από εφημερίδες που αναφέρονταν στις δραστηριότητες της «IFP/Axens» στον τομέα των αδειών τεχνολογιών διεργασιών ή επικαλούταν, εναλλακτικά, τη χορήγηση από τον δημόσιο οργανισμό IFP παρόμοιων αδειών μέσω της θυγατρικής του Axens. Εξάλου, η εταιρεία UOP Limited προσκόμισε παραδείγματα άρθρων ή παρουσιάσεων στα οποία οι εργαζόμενοι της Axens άφηναν να εννοηθεί ότι ο δημόσιος οργανισμός IFP θεωρούσε ότι η Axens αποτελούσε «το σύνολο των αντίστοιχων δραστηριοτήτων του βιομηχανικού τμήματος και της procatalyse».
6.1.2 ΤΑ ΠΡΟΝΟΜΙΑ ΠΟΥ ΠΑΡΕΧΕΙ ΤΟ ΚΑΘΕΣΤΩΣ ΕΝΟΣ EPIC
(71)
Η εταιρεία UOP Limited αναφέρει ότι το γεγονός ότι οι προμηθευτές και οι πελάτες θεωρούσαν ότι η Axens διέθετε απεριόριστους πόρους για να χρηματοδοτεί τις δραστηριότητές της συνιστούσε σημαντικό πλεονέκτημα στην αγορά. Ακόμα και αν δεν επρόκειτο για τίποτε περισσότερο από μια απλή εικόνα που είχε η αγορά, το στοιχείο αυτό είχε μεγάλη σημασία σε ένα παγκόσμιο πλαίσιο οικονομικής κρίσης.
(72)
Όσον αφορά τους πελάτες, οι εγγυήσεις που παρείχε η οντότητα «IFP/Axens» είχε ιδιαίτερη σημασία στην αγορά, διότι οι πελάτες ελάμβαναν υπόψη μακροπρόθεσμες οικονομικές εκτιμήσεις πριν επιλέξουν μια συγκεκριμένη τεχνολογία. Με αφετηρία το παράδειγμα των «αρωματικών ενώσεων» η εταιρεία UOP Limited εξηγεί ότι, επί της ουσίας, πριν θέσουν σε εφαρμογή παρόμοιες τεχνολογίες, οι πελάτες πρέπει να πραγματοποιήσουν σημαντικότατες επενδύσεις στον σχεδιασμό και την κατασκευή των υποδομών παραγωγής, που απαιτούν την υλοποίηση έργων πολλών ετών. Όμως, η επιτυχία αυτών των βιομηχανικών ενώσεων συνδέεται με τις επιδόσεις των χρησιμοποιούμενων τεχνολογιών, οι πελάτες των οποίων απαιτούν κατά κανόνα από τον πωλητή των διεργασιών να είναι εγγυημένες (62). Εάν δεν επιτευχθεί το απαιτούμενο επίπεδο επιδόσεων, δεν θα δίσταζαν να επικαλεστούν ευθύνη του εκδοχέα και να απαιτήσουν την τήρηση αυστηρών υποχρεώσεων για αποκατάσταση. Η μακροπρόθεσμη φερεγγυότητα του εκδοχέα θα αποτελούσε, συνεπώς, σημαντικό στοιχείο της επιλογής των αγοραστών, όχι μόνο για την τήρηση των συμβατικών υποχρεώσεων, αλλά και για τις παρεχόμενες προοπτικές σε θέματα Ε&Α, εχέγγυα μελλοντικών βελτιώσεων της επίδοσης της αποκτηθείσας διεργασίας. Η οντότητα «IFP/Axens», την οποία η αγορά θεωρεί ως εξαρτώμενη από το κράτος, θα διέθετε συνεπώς, πλεονέκτημα σε σχέση με τους ανταγωνιστές της, εφόσον οι αγοραστές δεν θα είχαν ειδικό λόγο να αμφιβάλουν για την επιβίωσή της σε μια μακροπρόθεσμη προοπτική.
(73)
Όσον αφορά τους προμηθευτές, η εταιρεία UOP Limited θεωρεί ότι η οντότητα «IFP/Axens» θα μπορούσε να επωφελείται από προτιμησιακούς όρους σε σχέση με τους ανταγωνιστές της· ως προς αυτό, παραπέμπει στις συμβάσεις που υπέγραψαν από κοινού η IFP και η Axens, οι οποίες αναφέρονται στην απόφαση για την κίνηση διαδικασίας.
(74)
Όσον αφορά τις χρηματαγορές, η εταιρεία UOP Limited θεωρεί ότι η οντότητα «IFP/Axens» επωφελείται από προνομιακούς όρους επιτοκίου στις κεφαλαιαγορές, δεδομένου του ρόλου του τελικού εγγυητή που διαδραματίζει το κράτος. Εξάλλου, σε συνθήκες χρηματοπιστωτικής κρίσης, η παρουσία του κράτους και η ασφάλεια που αυτή αντιπροσωπεύει για τους επενδυτές θα επέτρεπε την προσέλκυση ιδιωτικών κεφαλαίων σε συνθήκες έλλειψης. Οι ανταγωνιστικές επιχειρήσεις δεν θα μπορούσαν να έχουν πρόσβαση σε συγκρίσιμους χρηματοδοτικούς πόρους, ή θα μπορούσαν να έχουν πρόσβαση με λιγότερο συμφέροντες οικονομικούς όρους. Κατά την UOP Limited, λόγω της οικονομικής και χρηματοπιστωτικής κρίσης το εν λόγω μέτρο θα μπορούσε να νοθεύσει ακόμη περισσότερο τον ανταγωνισμό.
(75)
Στην επιστολή της 23ης Ιανουαρίου 2009, η εταιρεία UOP Limited παρέπεμψε σε προηγούμενες παρατηρήσεις της και σε εκείνες που είχε διαβιβάσει στο πλαίσιο της διαδικασίας σχετικά με την προαναφερθείσα απόφαση C 51/2005. Θεωρεί ότι οι πληροφορίες αυτές παρείχαν επαρκή στοιχεία που αποδεικνύουν τη σημασία της φερεγγυότητας των συμβαλλομένων στην εξεταζόμενη αγορά των αδειών διεργασιών. Επαναλαμβάνει το επιχείρημα ότι οι πελάτες της οντότητας «IFP/Axens» υπέθεταν ότι είχαν μια εμπορική σχέση με έναν κρατικό οργανισμό η μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα του οποίου δεν ενείχε κανένα κίνδυνο. Τέλος, η UOP Limited καλεί την Επιτροπή να αναλύσει τις συμφωνίες μεταξύ της Axens και των πελατών της, δηλώνοντας την πεποίθησή της ότι οι συμφωνίες αυτές δεν περιέχουν καμία διάταξη που θα περιόριζε την ευθύνη στο επίπεδο της Axens.
6.2 ΣΧΟΛΙΑ ΤΩΝ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΑΡΧΩΝ ΕΠΙ ΤΩΝ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΩΝ ΤΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ UOP LIMITED
(76)
Στην επιστολή τους της 22ας Ιουνίου 2009, οι γαλλικές αρχές θεωρούν ότι οι παρατηρήσεις της εταιρείας «UOP Limited βασίζονταν σε εσφαλμένους ή παντελώς ψευδείς ισχυρισμούς, χωρίς το παραμικρό στοιχείο που θα μπορούσε να αποδείξει την ύπαρξη κρατικής ενίσχυσης στον δημόσιο οργανισμό IFP ή στην Axens».
(77)
Επί της ουσίας, οι γαλλικές αρχές θεωρούν απολύτως αστήρικτο τον ισχυρισμό πως η αγορά έχει σχηματίσει την εικόνα ότι η «IFP/Axens» είναι δημόσια επιχείρηση που βρίσκεται σε πλεονεκτική θέση έναντι των πελατών και των προμηθευτών της και των χρηματαγορών και απορρίπτουν τον ισχυρισμό ότι η οντότητα «IFP/Axens» συνιστά κρατικό οργανισμό χωρίς καμία ανησυχία ως προς τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητά του.
(78)
Οι γαλλικές αρχές αναπτύσσουν δύο επιχειρήματα:
-
Πρώτον, η οντότητα «IFP/Axens» δεν είναι όργανο του κράτους που διαθέτει απεριόριστους πόρους· επιπλέον, δεν υπάρχει καμία απόδειξη ότι η αγορά είχε παρόμοια εικόνα γι' αυτήν την οντότητα (6.2.1).
-
Δεύτερον, το καθεστώς EPIC του δημόσιου οργανισμού IFP δεν προσέφερε στην Αxens κανένα πλεονέκτημα στην αγορά (6.2.2).
6.2.1 Η «IFP/AXENS» ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΟΡΓΑΝΟ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ ΠΟΥ ΔΙΑΘΕΤΕΙ ΑΠΕΡΙΟΡΙΣΤΟΥΣ ΠΟΡΟΥΣ
(79)
Σύμφωνα με τις γαλλικές αρχές, σε αντίθεση με όσα ισχυρίζεται η εταιρεία UOP Limited, οι προμηθευτές και οι πελάτες της οντότητας «IFP/Axens» δεν θεωρούσαν την επιχείρηση αυτή ως «όργανο του κράτους» που διέθετε απεριόριστους πόρους.
(80)
Πρώτον, οι γαλλικές αρχές παραπέμπουν στη νομική ανάλυση που διαβίβασαν στην Επιτροπή καθώς και στις προηγούμενες παρατηρήσεις τους, οι οποίες κατά την άποψή τους αποδεικνύουν ότι το καθεστώς EPIC του δημόσιου οργανισμού IFP δεν του παρέχει κανενός είδους εγγύηση του κράτους.
(81)
Δεύτερον, οι γαλλικές αρχές επισημαίνουν ότι η εταιρεία UOP Limited επικαλείται μια «υποτιθέμενη πεποίθηση ότι υπήρχε απεριόριστη εγγύηση του κράτους υπέρ της IFP/Axens», η οποία δεν έχει νομική υπόσταση και η οποία δεν είναι από μόνη της αρκετή για να τεκμηριώσει την ύπαρξη κρατικής ενίσχυσης.
(82)
Τρίτον, ακόμη και αν υποτεθεί ότι ο δημόσιος οργανισμός IFP απολαύει δημόσιας εγγύησης, ισχυρισμός τον οποίο οι γαλλικές αρχές αντικρούουν, θα ήταν σφάλμα να θεωρηθεί ότι μια τέτοια εγγύηση επεκτείνεται αυτόματα στις θυγατρικές του δημόσιου οργανισμού IFP με το επιχείρημα ότι ο οργανισμός αυτός και οι θυγατρικές του αποτελούν έναν οικονομικό όμιλο κατά την έννοια του δικαίου του ανταγωνισμού. Πράγματι, κατά την άποψη της Γαλλίας, ως οντότητες ιδιωτικού δικαίου που υπόκεινται στο δίκαιο των επιχειρήσεων, οι θυγατρικές του δημόσιου οργανισμού IFP, και κατ’ εξοχήν η Axens, δεν καλύπτονταν από παρόμοια εγγύηση, εφόσον η αρχή της αυτονομίας των θυγατρικών είναι αντίθετη ιδίως με τη θεωρία την οποία προβάλλει η εταιρεία UOP Limited της «αυτόματης επέκτασης» των εγγυήσεων στο εσωτερικό ενός ομίλου. Η έννοια του ομίλου, η οποία μπορεί να έχει νόημα στο δίκαιο ανταγωνισμού, δεν αναγνωρίζεται από το εταιρικό δίκαιο και η παροχή εγγυήσεων στο εσωτερικό ενός ομίλου υπόκειται σε αυστηρούς τυπικούς και ουσιαστικούς όρους. Αυτό ισχύει ιδίως για τον δημόσιο οργανισμό IFP, διότι το άρθρο 7 του καταστατικού του απαιτεί εξουσιοδότηση από το διοικητικό συμβούλιο. Ακόμη, οι γαλλικές αρχές θεωρούν ότι η Επιτροπή έχει ήδη λάβει υπόψη αυτό το στοιχείο, εφόσον αναγνώρισε «ότι το νομικό καθεστώς της Banque Postale (νομικό πρόσωπο ιδιωτικού δικαίου) ήταν από μόνο του αρκετό για να αποκλειστεί η ύπαρξη κάθε απεριόριστης εγγύησης στο επίπεδο της Banque Postale (63)».
6.2.2 Η AXENS ΔΕΝ ΕΠΩΦΕΛΟΥΝΤΑΝ ΑΠΟ ΚΑΝΕΝΑ ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑ ΣΤΗΝ ΑΓΟΡΑ ΛΟΓΩ ΤΟΥ ΚΑΘΕΣΤΩΤΟΣ EPIC ΤΟΥ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ IFP
(83)
Οι γαλλικές αρχές θεωρούν ότι το επιχείρημα της UOP Limited, ότι η αγορά είχε την πεποίθηση ότι η οντότητα «IFP/Axens» ήταν όργανο του κράτους με απεριόριστους πόρους και διέθετε προνόμια έναντι των πελατών και των προμηθευτών της και των πιστωτών, δεν στηρίζεται «σε κανένα σοβαρό στοιχείο» και επιπλέον «διαψεύδεται κατηγορηματικά από τα πραγματικά περιστατικά.»
(84)
Οι γαλλικές αρχές υπέβαλαν υπηρεσιακό υπόμνημα της διεύθυνσης νομικών υποθέσεων και συμφωνιών (AJA) της Axens, με τίτλο «Αρχές ασφάλειας δικαίου της Axens» (64) που προσδιορίζει τις σχέσεις μεταξύ του δημόσιου οργανισμού IFP και της Axens. Οι σχέσεις αυτές διέπονται ρητά από τον γενικό κανόνα ότι η Axens δεν ζητά εγγύηση της μητρικής εταιρείας για κανέναν λόγο. Οι γαλλικές αρχές διευκρίνισαν ότι είναι αδύνατη οποιαδήποτε παρέκκλιση από αυτόν τον κανόνα της απουσίας εγγύησης. Η αρχή αυτή εξάλλου, παρατέθηκε αναλυτικά στο έγγραφο με τους ακόλουθους όρους: «Η IFP δεν παρέχει εγγύηση για τις πράξεις ή παραλείψεις της Axens». Οι γαλλικές αρχές διευκρίνισαν ότι ο κανόνας αυτός εφαρμόζεται σε κάθε σύμβαση ή επενδυτικό σχέδιο το οποίο θα μπορούσε να συνάψει ή να εφαρμόσει η Axens με πελάτες και προμηθευτές της και στις χρηματαγορές.
6.2.2.1 Όσον αφορά τις σχέσεις μεταξύ της Axens και των πελατών της
(85)
Σύμφωνα με τις γαλλικές αρχές, η εταιρεία UOP Limited επικαλείται χωρίς καμία αιτιολόγηση τη σημασία της δημόσιας εγγύησης για την οικονομική κατάσταση της Axens μακροπρόθεσμα, ιδίως σε σχέση με τις συμβατικές εγγυήσεις και υποχρεώσεις συντήρησης που προβλέπουν κατά πάγιο τρόπο οι συμφωνίες παραχώρησης αδειών (65), όπως δεν εξηγεί ούτε τους λόγους για τους οποίους είναι «πεπεισμένη ότι η Επιτροπή δεν θα βρει καμία διάταξη περιορισμού της ευθύνης στο επίπεδο της Axens».
(86)
Σε σχέση με αυτά τα στοιχεία, οι γαλλικές αρχές διευκρίνισαν ότι ο κανόνας που περιγράφεται στην αιτιολογική σκέψη 84 (ότι η θυγατρική δεν υποβάλλει καμία αίτηση εγγύησης στη μητρική εταιρεία) εφαρμόζεται επίσης και σε κάθε εγγύηση την οποία η Axens θα μπορούσε να διαπραγματευθεί ή να συνάψει με έναν πελάτη. Οι γαλλικές αρχές στήριξαν το επιχείρημά τους με το παράδειγμα των «αρωματικών ενώσεων» στις οποίες αναφέρθηκε η εταιρεία UOP Limited στις παρατηρήσεις της. Οι γαλλικές αρχές διευκρίνισαν ότι, κατά κανόνα, η Axens επιλέγει να περιορίσει την ευθύνη της σε ένα συγκεκριμένο τμήμα της αμοιβής […] (*) κλπ. Αυτή η πολιτική περιορισμού των εγγυήσεων, που συνιστά μία από τις αρχές ασφάλειας δικαίου της Axens, διακρίνεται κατά συνέπεια σαφώς από τις χρήσεις άλλων επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται σε αυτό τον τομέα, οι οποίες συνηθίζουν, κατά τις γαλλικές αρχές, να παρέχουν σε ορισμένες περιπτώσεις απεριόριστες εγγυήσεις.
(87)
Τέλος, οι γαλλικές αρχές υπενθυμίζουν ότι οι υποχρεώσεις σε θέματα συντήρησης/ αποζημίωσης που εφαρμόζονται σε περίπτωση ζημίας δεν θα συνεπάγονταν τη χρηματοδοτική κάλυψη του δημόσιου οργανισμού IFP:
α)
σε περίπτωση πτώχευσης της Axens, η κάλυψη που προσφέρουν οι ασφαλιστές της για αστική ευθύνη μέσω των διαφόρων ασφαλιστικών στοιχείων του παγκόσμιου προγράμματός της θα ήταν πολύ μεγαλύτερη από τα όρια ευθύνης τα οποία αναλαμβάνει συμβατικά η Axens με τους κατόχους αδειών της·
β)
η ικανότητα άμεσης ή ταχείας συγκέντρωσης πόρων της Axens, ιδίως λόγω του ασήμαντου χρέους της, θα ήταν επίσης σημαντικότατη·
γ)
οι συμβάσεις μεταξύ του δημόσιου οργανισμού IFP και της Axens περιορίζουν ρητά την ευθύνη του δημόσιου οργανισμού IFP σε περίπτωση αστοχίας υλικού σε κάτοχο άδειας της Axens σε ποσά αναγκαστικά περιορισμένα, διότι συνδέονται με τα τέλη εισπράττει ο δημόσιος οργανισμός IFΡ·
δ)
ο ασφαλιστής σε θέματα αστικής ευθύνης της Axens θα αρνούνταν ρητά κάθε προσφυγή κατά του δημόσιου οργανισμού IFP για οποιοδήποτε λόγο.
(88)
Οι γαλλικές αρχές συμπεραίνουν ότι οι ισχυρισμοί της UOP Limited σχετικά με την εικαζόμενη ύπαρξη προνομίων τα οποία αποκόμιζε η Axens στην αγορά των αδειών διεργασιών απορρίπτονται, ιδίως εφόσον η Axens εφάρμοζε αταλάντευτα μια πολιτική περιορισμού των εγγυήσεων που παρείχε στους πελάτες της.
(89)
Στην επιστολή τους της 8ης Σεπτεμβρίου 2009, οι γαλλικές αρχές διευκρίνισαν ότι ο περιορισμός της ευθύνης έναντι των πελατών προβλέπεται τόσο στη σύμβαση της άδειας - πλαισίου (66), όσο και στη σύμβαση άδειας - προϊόντων (67) που έχουν συναφθεί μεταξύ του δημόσιου οργανισμού IFP και της Axens και τέθηκαν σε ισχύ την 1η Ιανουαρίου 2001. Αυτές οι δύο συμβάσεις προβλέπουν ότι, εάν η Axens μπορεί να αποδείξει ότι η αιτία της βλάβης οφείλεται στις υπηρεσίες που παρείχε η IFP, η οικονομική ευθύνη της IFP περιορίζεται σε ένα ποσοστό (68) των ποσών που πράγματι εισέπραξε ο δημόσιος οργανισμός IFP ως αναλογούντα τέλη για την πράξη πώλησης βάσει της οποίας υποβλήθηκε η απαίτηση (άδεια-προϊόντα) και ανά μονάδα μιας άδειας περαιτέρω εκμετάλλευσης ή πράξη πώλησης στο πλαίσιο άδειας περαιτέρω εκμετάλλευσης που αποτέλεσε την αιτία της απαίτησης (άδεια - πλαίσιο). Με άλλους όρους, η ευθύνη του δημόσιου οργανισμού IFP είναι αδύνατο να υπερβεί το 100 % των εισπραχθέντων ποσών. Εξάλλου, η άδεια-πλαίσιο προβλέπει ότι η Axens αναλαμβάνει τις χρηματοοικονομικές εγγυήσεις που παρέχονται σε κατόχους αδειών σε θέματα τεχνικών επιδόσεων των διεργασιών. Συνεπώς, δεν θεωρείται υπεύθυνος ο δημόσιος οργανισμός IFP για τις τεχνικές εγγυήσεις που παρέχει η Axens στους πελάτες της.
(90)
Εξάλλου, πρέπει να διευκρινιστεί ότι οι συμβάσεις άδειας μεταξύ της Axens και των πελατών της προβλέπουν, κατά συμμετρικό τρόπο, ότι η χρηματοοικονομική ευθύνη της Axens περιορίζεται γενικά στο […] (*)% των δικαιωμάτων που καταβάλλονται για κάθε μονάδα προϊόντος για την οποία υποβάλλεται απαίτηση. Η ευθύνη του δημόσιου οργανισμού IFP είναι εντελώς ανεξάρτητη από την ευθύνη της Axens εφόσον, για εμπορικούς λόγους, η εγγύηση την οποία παραχωρεί η Axens στον πελάτη της είναι υψηλότερη από αυτήν που παραχώρησε ο δημόσιος οργανισμός IFP. Η ίδια αρχή εφαρμόζεται για κάθε άδεια που ο δημόσιος οργανισμός IFP χορηγεί σε τρίτους εκτός από τις θυγατρικές του.
(91)
Τέλος, οι γαλλικές αρχές πρόσθεσαν ότι, καταρχήν, ο δημόσιος οργανισμός IFP περιορίζει την ευθύνη του έναντι των πελατών του (θυγατρικές ή επιχειρήσεις εκτός ομίλου), όταν παρέχει υπηρεσίες για λογαριασμό τους (μελέτες, κατά παραγγελία έρευνες, δοκιμές κλπ.). Η ευθύνη την οποία αποδέχεται ο IFP συνίσταται σε δέσμευση να διορθώσει εκτελεσθέντα έργα, ενώ σε χρηματοοικονομικό επίπεδο τηρείται αρχή του περιορισμού της ευθύνης του στο […] (*)% της πράγματι εισπραχθείσας αμοιβής, με ανώτατο όριο που μπορεί ενδεχομένως να ανέλθει στο […] (*)% κατά περίπτωση. Έτσι, εάν ο πελάτης θεωρεί ότι το έργο που επιτέλεσε ο δημόσιος οργανισμός IFP είναι ελλειμματικό, ο IFP δεν μπορεί να υποχρεωθεί σε καμία περίπτωση να εκτελεί εκ νέου τα έργα επ' αόριστον.
6.2.2.2 Όσον αφορά τις σχέσεις μεταξύ της Axens και των προμηθευτών της και τους όρους χρηματοδότησης στις χρηματαγορές
(92)
Οι γαλλικές αρχές αρνούνται κατηγορηματικά τον ισχυρισμό της UOP Limited ότι η εικαζόμενη πεποίθηση περί ύπαρξης απεριόριστων χρηματοδοτικών πόρων προς όφελος της Axens της παρείχε προνομιακούς όρους και έναντι των προμηθευτών της και έναντι των χρηματαγορών. Κατά τη Γαλλία, η UOP Limited δεν προσκόμισε το παραμικρό αποδεικτικό στοιχείο που να στηρίξει αυτόν τον ισχυρισμό.
(93)
Οι γαλλικές αρχές θεωρούν ότι ο κανόνας που περιγράφεται στην αιτιολογική σκέψη 84, σύμφωνα με τον οποίο η θυγατρική δεν υποβάλλει καμία αίτηση εγγύησης στη μητρική εταιρεία, είναι αρκετός για να ακυρώσει την υπόθεση που διατύπωσε η εταιρεία UOP Limited.
(94)
Επιπλέον, όσον αφορά τους όρους δανεισμού της Axens, όπως και της Beicip-Franlab και της Prosernat, στις χρηματαγορές, οι γαλλικές αρχές υπενθυμίζουν ότι είναι διατεθειμένες να αναλάβουν τη δέσμευση έναντι της Επιτροπής να αναφέρεται γραπτά σε κάθε σύμβαση χρηματοδότησης για κάθε πράξη ότι: «σύμφωνα με το γαλλικό δίκαιο (και ιδίως την ανάγκη ρητής νομοθετικής άδειας για κάθε εγγύηση), η παρούσα πράξη χρηματοδότησης δεν ωφελείται από καμία εγγύηση κανενός είδους, άμεσης ή έμμεσης, εκ μέρους του κράτους» (69).
7 ΕΚΤΙΜΗΣΗ
7.1 ΥΠΑΡΞΗ ΚΡΑΤΙΚΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΝΝΟΙΑ ΤΟΥ ΑΡΘΡΟΥ 107 ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΣ 1 ΤΗΣ ΣΛΕΕ
(95)
Το άρθρο 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ ορίζει: «ενισχύσεις που χορηγούνται υπό οποιαδήποτε μορφή από τα κράτη ή με κρατικούς πόρους και που νοθεύουν ή απειλούν να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό διά της ευνοϊκής μεταχειρίσεως ορισμένων επιχειρήσεων ή ορισμένων κλάδων παραγωγής είναι ασυμβίβαστες με την εσωτερική αγορά, κατά το μέτρο που επηρεάζουν τις μεταξύ κρατών μελών συναλλαγές, εκτός εάν οι συνθήκες ορίζουν άλλως».
(96)
Στην εξεταζόμενη περίπτωση, για να διαπιστωθεί η ύπαρξη κρατικής ενίσχυσης, πρέπει καταρχήν να επαληθευθεί αν το μέτρο της απονομής από τη Γαλλία του καθεστώτος EPIC στον δημόσιο οργανισμό IFP στις 7 Ιουλίου 2006 συνεπάγεται τη χρήση κρατικών πόρων (σημείο 7.1.1) γα την παροχή απεριόριστης δημόσιας εγγύησης που καλύπτει οικονομικές δραστηριότητες (σημείο 7.1.2). Ενώ η έκταση της κάλυψης από την κρατική εγγύηση και η φύση των καλυπτόμενων δραστηριοτήτων επιτρέπουν να προσδιοριστεί το πεδίο της παρούσας απόφασης (σημείο 7.1.3), στη συνέχεια θα εξεταστεί αν το εν λόγω μέτρο παρέχει επιλεκτικό πλεονέκτημα στον όμιλο IFP (7.1.4) που μπορεί να επηρεάσει τις μεταξύ των κρατών μελών συναλλαγές (7.1.5).
7.1.1 ΠΡΟΣΦΥΓΗ ΣΕ ΚΡΑΤΙΚΟΥΣ ΠΟΡΟΥΣ ΥΠΟ ΜΟΡΦΗ ΑΠΕΡΙΟΡΙΣΤΗΣ ΕΓΓΥΗΣΗΣ
(97)
Δεδομένης της ειδικής διάρθρωσης οικονομικού ομίλου κατά την έννοια του δικαίου του ανταγωνισμού, πρέπει να ληφθεί υπόψη η δυνητική επίπτωση της απεριόριστης εγγύησης του κράτους που απορρέει από το καθεστώς EPIC του δημόσιου οργανισμού IFP στο σύνολο των επιχειρήσεων του ομίλου IFP, δηλαδή στον ίδιο τον δημόσιο οργανισμό και τις θυγατρικές του, εξετάζοντας το ζήτημα σε δύο στάδια:
-
Όσον αφορά τον δημόσιο οργανισμό IFP, η επίπτωση της απεριόριστης εγγύησης απορρέει απευθείας από το καθεστώς EPIC: πράγματι, ο δημόσιος οργανισμός IFP, ως νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαίου, δεν υπόκειται στο κοινό δίκαιο σε θέματα δικαστικής εξυγίανσης και εκκαθάρισης προβληματικών επιχειρήσεων. Λαμβανομένης υπόψη αυτής της ιδιαιτερότητας, η μητρική εταιρεία του ομίλου IFP θα μπορούσε να ασκήσει άμεσα τις οικονομικές δραστηριότητές της υπό ευνοϊκότερες συνθήκες σε σχέση με άλλους παράγοντες της αγοράς οι οποίοι δεν απολαύουν παρόμοιας προστασίας (7.1.1.1).
-
Όσον αφορά τις δραστηριότητες που ασκούνται άμεσα από τις θυγατρικές ιδιωτικού δικαίου του ομίλου IFP οι οποίες, από την πλευρά τους, υπόκεινται εξ ολοκλήρου στο κοινό πτωχευτικό δίκαιο, κρίνεται αδύνατη η άμεση θεμελίωση της ευθύνης του δημόσιου οργανισμού και, κατ' επέκταση του κράτους. Ως εκ τούτου, σε περίπτωση ανεπάρκειας στοιχείων ενεργητικού μιας θυγατρικής, πρέπει να αναλυθεί αν οι πιστωτές των Axens, Prosernat και Beicip-Franlab θα μπορούσαν να ωφεληθούν από έναν έμμεσο μηχανισμό βασιζόμενο σε πιθανή ευθύνη της μητρικής εταιρείας έναντι των θυγατρικών της, η οποία θα ισοδυναμούσε με μηχανισμό εγγυήσεων (7.1.1.2).
7.1.1.1 Κάλυψη του δημόσιου οργανισμού IFP από απεριόριστη εγγύηση του κράτους που του παρέχει το καθεστώς του ως EPIC
(98)
Στην προαναφερθείσα απόφαση C 56/2007, η Επιτροπή συμπέρανε (70) ότι οι εγγενείς ιδιαιτερότητες του καθεστώτος δημόσιου οργανισμού της La Poste, (71) και ιδίως η ύπαρξη εγγύησης για την εξόφληση των ατομικών απαιτήσεων και τη διατήρηση της ύπαρξης ή/και των υποχρεώσεων της La Poste, σήμαινε ότι το κράτος ασκεί ρόλο έσχατου εγγυητή για τις οικονομικές δραστηριότητες του δημόσιου οργανισμού.
(99)
Στην προκειμένη περίπτωση, η Επιτροπή θεωρεί ότι τα επιχειρήματα που αναπτύχθηκαν στην απόφαση C 56/2007 ισχύουν, κατ' ουσία, για το καθεστώς EPIC του δημόσιου οργανισμού IFP και ότι ο οργανισμός αυτός ωφελείται επίσης από μια ειδική νομική κατάσταση τόσο όσον αφορά την είσπραξη των απαιτήσεών του όσο και τη διατήρηση της ύπαρξής του σε περίπτωση αφερεγγυότητας. Επίσης, για τις ανάγκες της παρούσας ανάλυσης, η Επιτροπή θα παραπέμπει στα επιχειρήματα που αναπτύσσονται στο μέρος 4.1 («χαρακτηρισμός της ενίσχυσης») της ανωτέρω απόφασης C 56/2007.
A. Εγγύηση για την εξόφληση των ατομικών απαιτήσεων
(100)
Πρέπει, καταρχάς, να επαληθευθεί το επιχείρημα των γαλλικών αρχών ότι η ύπαρξη εγγύησης του κράτους προς όφελος των EPIC αποκλείεται από τη νομοθεσία ή από τη νομολογία α), πριν αποδειχθεί ότι, σε περίπτωση που ο δημόσιος οργανισμός IFP περιέρχονταν σε κατάσταση παύσης πληρωμών, οι πιστωτές του θα ωφελούνταν από μία ευνοϊκότερη διαδικασία σε σχέση με τους πιστωτές επιχειρήσεων που υπάγονται στο κοινό δίκαιο.
α) Απόρριψη των επιχειρημάτων των γαλλικών αρχών
(101)
Σε αντίθεση τους ισχυρισμούς των γαλλικών αρχών, η Επιτροπή είναι σε θέση να κρίνει ότι το γαλλικό δίκαιο αποδέχεται την ύπαρξη έμμεσων εγγυήσεων και συγκεκριμένα την ύπαρξη εγγύησης του κράτους βάσει του καθεστώτος δημόσιου οργανισμού. Η Επιτροπή απορρίπτει τα επιχειρήματα των γαλλικών αρχών για τους ακόλουθους λόγους.
(102)
Πρώτον, η Επιτροπή παραπέμπει στις αιτιολογικές σκέψεις 120 και 121 της απόφασης C 56/2007, τηρουμένων των αναλογιών, όσον αφορά τον ισχυρισμό των γαλλικών αρχών ότι καμία νομοθετική πράξη ή απόφαση δεν ορίζει την αρχή ότι το κράτος εγγυάται τις οφειλές των EPIC. Αντιθέτως, η Επιτροπή θεωρεί ότι, μολονότι αληθεύει ότι δεν υφίσταται νομοθετικό κείμενο ή πράξη που να επιβεβαιώνει ή να αποκλείει την ύπαρξη ρητής εγγύησης του κράτους προς όφελος των EPIC, η απουσία αυτή δεν επιτρέπει να αποκλειστεί η ύπαρξη έμμεσης εγγύησης.
(103)
Δεύτερον, η Επιτροπή παραπέμπει στις αιτιολογικές σκέψεις 122 έως 124 της ως άνω απόφασης C 56/2007, τηρουμένων των αναλογιών, σε σχέση με τον ισχυρισμό των γαλλικών αρχών ότι υπάρχει δικαστική απόφαση που διαπιστώνει την απουσία εγγυήσεων, συγκεκριμένα η απόφαση στην υπόθεση Société de l'hôtel d'Albe (72) και οι αποφάσεις Campoloro (73). Όσον αφορά την πρώτη υπόθεση, όπως επεσήμανε ο εμπειρογνώμονας της Επιτροπής στην υπόθεση των ταχυδρομικών υπηρεσιών, η απόφαση Société de l'hôtel d'Albe δεν αφορά τη συγκεκριμένη κατάσταση στην οποία μπορεί να ενεργοποιηθεί η εγγύηση (74). Αντιθέτως, όσον αφορά τη δεύτερη υπόθεση (75), η Επιτροπή θεωρεί ότι αποδεικνύει ότι το καθεστώς ευθύνης του κράτους κατά την εφαρμογή της διαδικασίας είσπραξης οφειλών των δημόσιων οργανισμών παρουσιάζει όλα τα χαρακτηριστικά ενός μηχανισμού εγγυήσεων.
(104)
Τρίτον, η Επιτροπή θεωρεί αβάσιμο το επιχείρημα που πρόβαλαν οι γαλλικές αρχές στην υπόθεση των ταχυδρομικών υπηρεσιών, ότι οι οφειλές τις οποίες συνήψαν οι EPIC από τότε που τέθηκε σε ισχύ ο νόμος LOLF, την 1η Ιανουαρίου 2005, δεν μπορούν να ωφεληθούν από έμμεση εγγύηση:
α)
Η Επιτροπή επισημαίνει ότι η μεταβολή του καθεστώτος του δημόσιου οργανισμού IFP επήλθε στις 7 Ιουλίου 2006, δηλαδή μετά την έναρξη της ισχύος του νόμου LOLF. Υπό αυτές τις συνθήκες, δεν είναι απαραίτητο να εξεταστούν τα επιχειρήματα που πρόβαλε ο εμπειρογνώμονας των γαλλικών αρχών στην υπόθεση των ταχυδρομικών υπηρεσιών σχετικά με τα χρέη που συνάφθηκαν πριν την 1η Ιανουαρίου 2005, μολονότι οι γαλλικές αρχές στις παρατηρήσεις τους παραπέμπουν σε αυτά, τηρουμένων των αναλογιών. Πράγματι, τα χρέη που συνήψε ο δημόσιος οργανισμός IFP πριν την 1η Ιανουαρίου 2005 συνάφθηκαν από επαγγελματικό οργανισμό κατά την έννοια της νομοθετικής πράξης αριθ. 43-612 της 17ης Νοεμβρίου 1943 σχετικά με τη διαχείριση των επαγγελματικών συμφερόντων (και κατά συνέπεια από νομικό πρόσωπο ιδιωτικού δικαίου) και τα οποία δεν ήταν δυνατό να καλυφθούν, κατά τη σύναψή τους (76), από την απεριόριστη εγγύηση που παρείχε το καθεστώς ενός EPIC.
β)
Η Επιτροπή επισημαίνει ωστόσο, όπως εξάλλου ανέφερε ο εμπειρογνώμονάς της στην υπόθεση των ταχυδρομικών υπηρεσιών και όπως έχει ήδη εξηγήσει στην αιτιολογική σκέψη 130 της απόφασης C 56/2007, στην οποία παραπέμπει τηρουμένων των αναλογιών, το πεδίο εφαρμογής της υποχρέωσης αναγραφής των εγγυήσεων του κράτους σε νόμο του προϋπολογισμού περιορίζεται στην «παροχή» αυτών των εγγυήσεων· συνεπώς, το γεγονός της παροχής μιας εγγύησης καλύπτει τις περιπτώσεις όπου το κράτος, με ρητή δήλωση της βούλησής του, αποφασίζει να παράσχει την εγγύησή του σε έναν οργανισμό ή σε μία πράξη· το πεδίο εφαρμογής της υποχρέωσης να εγγράφονται οι εγγυήσεις σε νόμο του προϋπολογισμού δεν καλύπτει, συνεπώς, τις εγγυήσεις που απορρέουν από ένα καθεστώς ή μια υποχρέωση βάσει νομολογίας, οι οποίες χαρακτηρίζονται από τον έμμεσο και αυτόματο χαρακτήρα τους· αυτή η δεύτερη κατηγορία δεν ρυθμίζεται με απόφαση του κράτους, αλλά από το γεγονός ότι το κράτος τοποθετείται σε ένα προϋφιστάμενο νομικό πλαίσιο που έχει ως επακόλουθο την εγγύηση (77).
γ)
Η Επιτροπή κρίνει, όπως έπραξε στην αιτιολογική σκέψη 131 της απόφασης C 56/2007, στην οποία παραπέμπει τηρουμένων των αναλογιών, ότι το επιχείρημα των γαλλικών αρχών που βασίζεται στον LOLF δεν είναι πειστικό και πως το γεγονός ότι κανένας νόμος του προϋπολογισμού δεν ορίζει ότι το κράτος παρέχει την εγγύησή του στον δημόσιο οργανισμό IFP λόγω του καθεστώτος του δεν αποκλείει την ύπαρξη μιας τέτοιας εγγύησης· ότι, σε κάθε περίπτωση, η Επιτροπή δεν δεσμεύεται από τον χαρακτηρισμό του μέτρου από τη γαλλική νομοθεσία ως εγγύησης ούτε από το γεγονός ότι πρόκειται για μια εγγύηση που εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του LOLF· ο χαρακτηρισμός αυτού του μέτρου είναι συναφής μόνο σε σχέση με το δίκαιο της Ένωσης· το δίκαιο της Ένωσης αναγνωρίζει την ύπαρξη μιας έμμεσης εγγύησης, όταν ένα κράτος μέλος είναι από νομική άποψη υποχρεωμένο να εξοφλήσει την οφειλή ενός άλλου προσώπου σε περίπτωση αφερεγγυότητας αυτού του προσώπου (78).
(105)
Τέταρτον, η Επιτροπή απορρίπτει το επιχείρημα των γαλλικών αρχών ότι, εάν υπήρχε εγγύηση του κράτους προς όφελος των EPIC, η δημιουργία κάθε νέου EPIC (ή η μεταβολή καθεστώτος) θα απαιτούσε την εφαρμογή μέτρων εγγυήσεων με στόχο να διατηρηθούν τα δικαιώματα των πιστωτών τα οποία γεννήθηκαν πριν από την εν λόγω μετατροπή καθώς και το επιχείρημα από την αντίστροφη (modus tollens), ότι δηλαδή, αφού δεν τέθηκε ποτέ σε λειτουργία ένας τέτοιος μηχανισμός (79), δεν υφίσταται καμία εγγύηση προς όφελος του δημόσιου οργανισμού IFP:
α)
Όπως δήλωσε ο σύμβουλος της Επιτροπής στην υπόθεση των ταχυδρομικών υπηρεσιών και αναφέρεται στην αιτιολογική σκέψη 133 της προαναφερθείσας απόφασης C 56/2007, στην οποία παραπέμπει τηρουμένων των αναλογιών, η Επιτροπή θεωρεί ότι ο ισχυρισμός αυτός είναι προϊόν μιας ακραία διασταλτικής ερμηνείας της συνταγματικής προστασίας του δικαιώματος ιδιοκτησίας.
β)
Η Επιτροπή οφείλει να διευκρινίσει, όπως το έπραξε εξάλλου στην αιτιολογική σκέψη 134 της προαναφερθείσας απόφασης C 56/2007, στην οποία παραπέμπει τηρουμένων των αναλογιών, ότι το δικαίωμα της ιδιοκτησίας δεν απαιτεί την πρόβλεψη ειδικού μέτρου για τη διασφάλιση των δικαιωμάτων των πιστωτών κατά τη μετατροπή ενός EPIC σε εταιρεία υπαγόμενη στις διαδικασίες δικαστικής εξυγίανσης και εκκαθάρισης και ότι η απουσία παρόμοιων μέτρων δεν συνιστά ένδειξη της ύπαρξης έμμεσης εγγύησης.
γ)
Η Επιτροπή προσθέτει, όπως εξήγησε στις αιτιολογικές σκέψεις 135 και 136 της προαναφερθείσας απόφασης C 56/2007, στις οποίες παραπέμπει τηρουμένων των αναλογιών, πως το γεγονός ότι οι γαλλικές αρχές αποφάσισαν να παράσχουν ρητή εγγύηση στην επιχείρηση La Poste, (80) όταν αυτή απέκτησε καθεστώς που εξομοιώνεται με το καθεστώς ενός EPIC το 1990, δεν αποδεικνύει ότι δεν προϋπήρχε ήδη έμμεση εγγύηση προς όφελός της.
(106)
Τέλος, η Επιτροπή παραπέμπει στο μέρος της παρούσας απόφασης σχετικά με την θεμελίωση της ευθύνης του κράτους, και στο μέρος 4.1.1. Α β) 3 της απόφασης C 56/2007 όσον αφορά το άρθρο του κ. Labetoulle στο οποίο αναφέρθηκαν οι γαλλικές αρχές (81), καθώς και στην ανάλυση της δικαστικής απόφασης Campoloro (82).
(107)
Σε αντίθεση με τους ισχυρισμούς των γαλλικών αρχών ότι, κατά την άποψή τους, οι νομοθετικές πράξεις απέκλειαν μια τέτοια εγγύηση, η Επιτροπή επισημαίνει ότι η ύπαρξη έμμεσων εγγυήσεων που συνδέονται με το καθεστώς δημόσιου οργανισμού επιβεβαιώνεται από υπόμνημα του Συμβουλίου Επικρατείας του 1995 για την υπόθεση Crédit Lyonnais, το οποίο τεκμηριώνει την ύπαρξη έμμεσης εγγύησης του κράτους αποκλειστικά με βάση τον χαρακτήρα δημόσιου οργανισμού (83).
(108)
Όπως εξηγείται στις αιτιολογικές σκέψεις 142 έως 145 της απόφασης C 56/2007, στις οποίες παραπέμπει τηρουμένων των αναλογιών, η Επιτροπή δεν συμφωνεί με την ερμηνεία των γαλλικών αρχών κατά την οποία η γνώμη του Συμβουλίου Επικρατείας δεν εφαρμόζεται στον δημόσιο οργανισμό IFP. Επισημαίνει ιδίως ότι η γνώμη αυτή δεν περιέχει καμία αναφορά ούτε στην αποστολή, ούτε στην παρουσία ή απουσία οργάνου είσπραξης στο εσωτερικό του δημόσιου οργανισμού. Εντούτοις, οι γαλλικές αρχές δεν εξηγούν γιατί, κατά την άποψή τους, η γνώμη αυτή εφαρμόζεται μόνο στους δημόσιους οργανισμούς που διαθέτουν όργανο είσπραξης δημοσίων εσόδων. Η Επιτροπή απορρίπτει, εξάλλου, τα επιχειρήματα των γαλλικών αρχών ότι η γνώμη αυτή δεν εφαρμόζεται, διότι είναι προγενέστερη του LOLF και αντίθετη με τη μετέπειτα νομολογία του Συμβουλίου Επικρατείας, δεδομένου ότι η Επιτροπή υπενθύμισε στην αιτιολογική σκέψη 104, καθώς και στην προαναφερθείσα απόφαση C 56/2007, ότι ο LOLF δεν εμποδίζει την ύπαρξη έμμεσης εγγύησης του κράτους προς όφελος του δημόσιου οργανισμού IFP.
(109)
Τέλος, όπως αναφέρεται στις αιτιολογικές σκέψεις 146 και 147 της απόφασης C 56/2007, στις οποίες παραπέμπει τηρουμένων των αναλογιών, η Επιτροπή λαμβάνει υπόψη το υπόμνημα του Υπουργείου Οικονομίας, Οικονομικών και Βιομηχανίας της 22ας Ιουνίου 2003 με θέμα «καταγραφή των μηχανισμών έμμεσων ή ρητών εγγυήσεων που παρέχει το κράτος», το οποίο επιβεβαιώνει την ύπαρξη έμμεσων εγγυήσεων που απορρέουν από μια διοικητική ή νομοθετική πράξη η οποία «παράγει και συνεπάγεται δημοσιονομικές συνέπειες για το κράτος». Το υπόμνημα αυτό αποδεικνύει ότι η εγγύηση του κράτους μπορεί να απορρέει από νομικές πράξεις τελείως διαφορετικής φύσης (84) και υπενθυμίζει ότι η σύσταση ενός δημόσιου οργανισμού μπορεί να συνεπάγεται έμμεση εγγύηση του κράτους προς όφελος των πιστωτών αυτού του οργανισμού (85).
β) Ο πιστωτής του δημόσιου οργανισμού IFP διασφαλίζεται ότι η πίστωσή του θα εξοφληθεί
(110)
Όπως έπραξε στην αποδεικτική διαδικασία που αναλύεται στο μέρος 4.1.1 Α β) της απόφασης C 56/2007 στην οποία παραπέμπει τηρουμένων των αναλογιών, η Επιτροπή θα αποδείξει ότι σε περίπτωση παύσης πληρωμών του δημόσιου οργανισμού IFP, οι πιστωτές του οργανισμού θα ήταν σε ευνοϊκότερη θέση από τους πιστωτές μιας επιχείρησης που υπάγεται στο εμπορικό δίκαιο.
(111)
Πρώτον, όσον αφορά τους δημόσιους οργανισμούς, δεν εφαρμόζονται οι πάγιοι περιορισμοί για την εξόφληση μιας απαίτησης ενός οργανισμού ιδιωτικού δικαίου. Με βάση τα στοιχεία που αναλύονται διεξοδικότερα στις αιτιολογικές σκέψεις 150 έως 154 της προαναφερθείσας απόφασης C 56/2007 στις οποίες παραπέμπει τηρουμένων των αναλογιών, η Επιτροπή συνάγει ως προς το πρώτο στοιχείο ότι:
-
σε αντίθεση με τους πιστωτές επιχειρήσεων οι οποίες υπάγονται στο εμπορικό δίκαιο, οι πιστωτές του δημόσιου οργανισμού IFP (δεδομένου ότι ο οργανισμός αυτός δεν υπάγεται στο κοινό δίκαιο σε θέματα δικαστικής εξυγίανσης και εκκαθάρισης προβληματικών επιχειρήσεων) δεν διατρέχουν τον κίνδυνο πλήρους ή μερικής διαγραφής της απαίτησής τους κατά την ολοκλήρωση μιας δικαστικής διαδικασίας εκκαθάρισης·
-
η νομική προσωπικότητα του δημόσιου οργανισμού IFP δεν εμποδίζει την ύπαρξη εγγύησης του κράτους·
-
ελλείψει ρητού περιορισμού της ευθύνης του κράτους έναντι του δημόσιου οργανισμού IFP, οι πιστωτές του οργανισμού αυτού μπορούν εύλογα να βασιστούν στην αρχή ότι το κράτος αναλαμβάνει τις οφειλές του δημόσιου οργανισμού IFP, μολονότι ο οργανισμός αυτός διαθέτει νομική προσωπικότητα.
(112)
Δεύτερον, σε περίπτωση είσπραξης των οφειλών των δημόσιων οργανισμών που καταδικάζονται με δικαστική απόφαση, η διαδικασία που θέσπισε ο νόμος της 16ης Ιουλίου 1980 (και διάφορες πράξεις εφαρμογής του (86)) είναι, για τους λόγους που εξηγούνται στις αιτιολογικές σκέψεις 113 έως 117, ευνοϊκότερη για τους πιστωτές του δημόσιου οργανισμού σε σύγκριση με τις δικαστικές διαδικασίες κοινού δικαίου, εφόσον δεν είναι δυνατό να οδηγήσει σε διαγραφή της απαίτησης την οποία έχουν έναντι του δημόσιου οργανισμού IFP.
(113)
Σύμφωνα με την ανάλυση που αναπτύσσεται στις αιτιολογικές σκέψεις 157 έως 161 της προαναφερθείσας απόφασης C 56/2007, στην οποία παραπέμπει τηρουμένων των αναλογιών, η Επιτροπή επισημαίνει καταρχάς ότι ο νόμος του 1980 (87) και τα μέτρα εφαρμογής του (88) ορίζουν το κράτος ως αρμόδια αρχή για την είσπραξη των απαιτήσεων των δημόσιων οργανισμών και του παρέχει σημαντικά προνόμια: την αυτεπάγγελτη έκδοση εντολής πληρωμής και τη δημιουργία επαρκών πόρων.
(114)
Όπως και στις εκτιμήσεις που παρατίθενται στις αιτιολογικές σκέψεις 162 έως 168 της απόφασης C 56/2007, στις οποίες παραπέμπει τηρουμένων των αναλογιών, η Επιτροπή θεωρεί ότι η ειδική διαδικασία που θεσπίστηκε με τον νόμο του 1980 και τις πράξεις εφαρμογής του είναι μια απλή διαδικασία είσπραξης απαιτήσεων και όχι διαδικασία εκκαθάρισης και, μετά το πέρας της διαδικασίας αυτής, η απαίτηση δεν διαγράφεται, ενώ με την περάτωση της διαδικασίας εκκαθάρισης κοινού δικαίου, η δικαστική απόφαση περαίωσης λόγω ανεπάρκειας στοιχείων ενεργητικού χωρίς την επιβολή ποινής απαγορεύει στους πιστωτές να συνεχίσουν τις αγωγές. Η Επιτροπή επισημαίνει επίσης ότι, εφόσον ο νόμος του 1980 και οι διατάξεις εφαρμογής του προβλέπουν τη χρονική μετάθεση της εντολής πληρωμής, χωρίς να προβλέπουν για καμία στιγμή κατάσταση παύσης πληρωμών, αφήνουν τους πιστωτές να εικάσουν ότι υπάρχουν ή ότι θα υπάρχουν πάντα οι αναγκαίοι πόροι για να ικανοποιηθεί η απαίτησή τους έναντι του δημόσιου οργανισμού. Αυτά τα δύο στοιχεία την οδηγούν να θεωρήσει ότι η κατάσταση ανεπάρκειας ρευστότητας καλύπτεται, εάν χρειαστεί, από το κράτος ή ότι είναι μόνο προσωρινή. Αντίθετα, καμία διαδικασία εκκαθάρισης δεν προβλέπει τη δυνατότητα να καταστεί ένας τρίτος υπεύθυνος για τις οφειλές του αφερέγγυου νομικού προσώπου, εκτός εάν, προφανώς, υπάρχει εγγυητής.
(115)
Σύμφωνα με την ανάλυση που αναπτύσσεται στις αιτιολογικές σκέψεις 170 έως 180 της προαναφερθείσας απόφασης 56/2007, στην οποία παραπέμπει τηρουμένων των αναλογιών, η Επιτροπή θεωρεί ότι τα γαλλικά νομοθετικά κείμενα επιτρέπουν, αν δεν ενθαρρύνουν το κράτος να διαθέτει κεφάλαια στους δημόσιους οργανισμούς, κατά προτίμηση με κλασικά τραπεζικά δάνεια, σε περίπτωση ανεπάρκειας ρευστότητας. Κεφάλαια τα οποία μπορούν να συνιστούν τους «συμπληρωματικούς πόρους» που προβλέπει ο νόμος της 16ης Ιουλίου 1980. Θεωρεί επίσης ότι τα εν λόγω νομοθετικά κείμενα είναι γνωστά στους πιστωτές, οι οποίοι μπορούν συνεπώς βάσιμα να εικάζουν ότι η εποπτεύουσα αρχή θα μπορέσει να βρει τους απαραίτητους πόρους για να ικανοποιηθεί η απαίτησή τους. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή θεωρεί ότι είναι ελάχιστα πιθανό το ενδεχόμενο να μην μπορέσει ο πιστωτής να εξασφαλίσει την ικανοποίηση της απαίτησής του με την εφαρμογή των διαδικασιών που προβλέπει ο νόμος της 16ης Ιουλίου 1980.
(116)
Εντούτοις, σε αντίθεση με το συμπέρασμά της για την επιχείρηση La Poste στην προαναφερθείσα απόφαση C 56/2007, η Επιτροπή διαπιστώνει ότι, στην παρούσα περίπτωση, οι ίδιοι πόροι που μπορεί να συγκεντρώσει ο δημόσιος οργανισμός IFP είναι σχετικά σημαντικοί, εφόσον, όπως εξηγούν οι γαλλικές αρχές στην αιτιολογική σκέψη 44, τα ταμειακά διαθέσιμα και οι τοποθετήσεις (ύψους 150,3 εκατ. ευρώ) ήταν στα τέλη του 2007 περίπου πενταπλάσια από τα δάνεια και το χρηματοοικονομικό χρέος (ύψους 25,2 εκατ. ευρώ). Έτσι, η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι, δεδομένης της τρέχουσας οικονομικής του κατάστασης, κρίνεται απίθανο, τουλάχιστον σε ένα προσεχές μέλλον, η έλλειψη ίδιων πόρων να έχει ως αποτέλεσμα να περιέλθει ο δημόσιος οργανισμός IFP σε κατάσταση αδυναμίας να ικανοποιήσει το χρέος του και να καταστήσει αναγκαία την παρέμβαση του κράτους.
(117)
Αν και απίθανο προς το παρόν, μια κατάσταση ανεπάρκειας στοιχείων ενεργητικού του δημόσιου οργανισμού IFP δεν είναι λιγότερο πιθανή μακροπρόθεσμα. Υπό αυτές τις συνθήκες, η αδυναμία συγκέντρωσης πόρων από την εκχώρηση περιουσιακών στοιχείων θα είχε ως αποτέλεσμα την προσφυγή σε άλλους μηχανισμούς εγγύησης (προκαταβολές, αναζήτηση ευθύνης του κράτους κλπ.). Εξάλλου, η θέσπιση από τον νομοθέτη ενός καθεστώτος προστασίας των περιουσιακών στοιχείων θα μπορούσε να τροφοδοτήσει τη διαμάχη σχετικά με την αντικειμενική ευθύνη του κράτους σε ενδεχόμενη αδυναμία πληρωμής του δημόσιου οργανισμού IFP (89). Ως προς αυτό, η Επιτροπή λαμβάνει υπόψη το επιχείρημα των γαλλικών αρχών (90) ότι, σε περίπτωση που το κράτος έκρινε ότι ένα περιουσιακό στοιχείο που ανήκει σε έναν δημόσιο οργανισμό είναι «απολύτως απαραίτητο» για την εκπλήρωση αποστολής δημόσιας υπηρεσίας και ήταν αντίθετο στην εκχώρηση του, αυτό ουδόλως θα συνεπαγόταν υποχρέωση χορήγησης αποζημίωσης με μηχανισμούς εγγύησης. Επισημαίνει, ωστόσο, ότι οι γαλλικές αρχές έχουν αναγνωρίσει (μολονότι αμφισβητούν ότι ο δημόσιος οργανισμός IFP μπορεί να αποκομίσει από αυτήν πλεονέκτημα) ότι η απαίτηση της συνέχειας της δημόσιας υπηρεσίας επιβάλλεται στον αντιπρόσωπο του κράτους κατά την εκτέλεση της διαδικασίας που θεσπίστηκε με το νόμο της 16ης Ιουλίου1980 (91). Επίσης, η Επιτροπή θεωρεί ότι το γεγονός ότι κράτος μπορεί να αποτρέψει την εκχώρηση στοιχείων ενεργητικού με αιτιολογία τη διατήρηση μιας δημόσιας υπηρεσίας θα μπορούσε να θεμελιώσει την αντικειμενική ευθύνη του κράτους για παραβίαση της αρχής της ίσης μεταχείρισης σε σχέση με τα βάρη του δημοσίου.
(118)
Τρίτον, για τους λόγους που έχουν ήδη αναλυθεί στις αιτιολογικές σκέψεις 185 έως 226 της προαναφερθείσας απόφασης 56/2007, στις οποίες παραπέμπει τηρουμένων των αναλογιών, η Επιτροπή θεωρεί ότι, στην απίθανη περίπτωση κατά την οποία η διαδικασία που ορίζει ο νόμος του 1980 δεν θα επέτρεπε την εξόφληση του πιστωτή, τα ένδικα μέσα που θα είχε αυτός στη διάθεσή του για να θεμελιώσει την ευθύνη του κράτους παρουσιάζουν τα χαρακτηριστικά ενός μηχανισμού εγγυήσεων.
(119)
Αν και οι γαλλικές αρχές θεωρούν ότι δεν είναι δυνατό να θεμελιωθεί καταρχήν ούτε υποκειμενική ούτε αντικειμενική ευθύνη του κράτους (92), αναγνωρίζουν ότι, εάν υπήρχε απαίτηση συνέχειας της δημόσιας υπηρεσίας και αν η απαίτηση αυτή επιβαλλόταν στον αντιπρόσωπο του κράτους κατά την εκτέλεση της διαδικασίας που όρισε ο νόμος του 1980, θα μπορούσε ο δικαστής να διατάξει την αποζημίωση του πιστωτή. Σε αυτή την περίπτωση, ωστόσο, οι γαλλικές αρχές θεωρούν ότι ο πιστωτής δεν θα ωφελούνταν από κανένα προνόμιο, διότι η αποζημίωσή του θα ήταν παρόμοια με την αποζημίωσή που θα ελάμβανε σε περίπτωση εφαρμογής του κοινού δικαίου. Ως προς αυτό η Επιτροπή επισημαίνει ορισμένα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του ειδικού δικαιώματος που θέσπισε ο νόμος του 1980: με βάση το κοινό δίκαιο της δικαστικής εκκαθάρισης, οι πιστωτές (και σε κάθε περίπτωση οι εγχειρόγραφοι πιστωτές) δεν ανακτούν κατά κανόνα το σύνολο της απαίτησής τους και, τις περισσότερες φορές, οι οφειλές μιας επιχείρησης σε διαδικασία εκκαθάρισης δεν εξοφλούνται από έναν τρίτο.
(120)
Οι γαλλικές αρχές αμφισβητούν επίσης το ότι οι δυνατότητες αποζημίωσης που παρέχει στους πιστωτές η θεμελίωση της ευθύνης θα μπορούσαν να εξομοιωθούν με κάποια μορφή εγγύησης. Αντιθέτως, η Επιτροπή θεωρεί ότι η θεμελίωση της ευθύνης του κράτους (υποκειμενικής ή αντικειμενικής) κατά την εφαρμογή της διαδικασίας είσπραξης των οφειλών των δημόσιων οργανισμών που διέπονται από το νόμο της 16ης Ιουλίου 1980 ισοδυναμεί με μηχανισμό εγγυήσεων για τους σκοπούς του δικαίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, διότι εξασφαλίζει στους πιστωτές την εξόφληση της απαίτησής τους, υποχρεώνοντας το κράτος να εξοφλήσει την οφειλή σε περίπτωση αδυναμίας πληρωμής του δημόσιου οργανισμού IFP. Επιπλέον, η απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (εφεξής «ΕΔΑΔ») στην υπόθεση Société de gestion du port de Campoloro et Société fermière de Campoloro κατά Γαλλίας (93) (εφεξής «υπόθεση Campoloro») τείνει να αναγνωρίσει την ύπαρξη αυτόματης εγγύησης.
(121)
Τέλος, όπως αποδεικνύεται στις αιτιολογικές σκέψεις 181 έως 184 της απόφασης C 56/2007, στην οποία παραπέμπει τηρουμένων των αναλογιών, η Επιτροπή θεωρεί ότι η πρόταση των γαλλικών αρχών να διευκρινίσουν το διάταγμα εφαρμογής του νόμου του 1980 είναι ανεπαρκής για να αποκλειστεί το ενδεχόμενο αποδέσμευσης των πόρων με εισφορά δημόσιων πόρων.
α)
Οι γαλλικές αρχές πρότειναν την ακόλουθη τροποποίηση του διατάγματος εφαρμογής του νόμου του 1980: «Όταν η όχληση δεν αποφέρει αποτέλεσμα μέχρι τη λήξη των εν λόγω προθεσμιών, ο εκπρόσωπος του κράτους ή η αρμόδια εποπτεύουσα αρχή προβαίνει στην εγγραφή της δαπάνης στον προϋπολογισμό του οργανισμού τοπικής αυτοδιοίκησης ή του υπερήμερου δημόσιου οργανισμού. Αποδεσμεύει, εάν χρειαστεί, τους απαραίτητους πόρους στον προϋπολογισμού του οργανισμού τοπικής αυτοδιοίκησης ή του δημόσιου οργανισμού είτε μειώνοντας τις πιστώσεις που έχουν διατεθεί σε άλλες δαπάνες και δεν έχουν αναλωθεί είτε αυξάνοντας τους πόρους» (επισήμανση της σύνταξης).
β)
Εντούτοις η Επιτροπή δηλώνει, όπως και στην αιτιολογική σκέψη 67 της απόφασης για την κίνηση διαδικασίας, ότι τα νομοθετικά κείμενα, ούτε στην υφιστάμενη έκδοση ούτε στην τροποποιημένη έκδοση βάσει της πρότασης των γαλλικών αρχών, δεν αποκλείουν τη δυνατότητα αποδέσμευσης των πόρων με αύξηση των πόρων που καθίστανται εκ των προτέρων εφικτή είτε με επιχορήγηση είτε με εισφορά δημόσιων πόρων.
(122)
Για τους λόγους που έχουν ήδη παρατεθεί στις αιτιολογικές σκέψεις 204 έως 211 της προαναφερθείσας απόφασης C 56/2007, στις οποίες παραπέμπει τηρουμένων των αναλογιών, η Επιτροπή θεωρεί ότι η διευθέτηση της υπόθεσης Campoloro από το ΕΔΑΔ αποδεικνύει ότι η ανάληψη της ευθύνης από το γαλλικό κράτος σε αυτή την υπόθεση, λειτουργεί ως έμμεση εγγύηση για το παθητικό των δημόσιων αρχών και δεν συνδέεται με κανέναν όρο ζημίας.
α)
Η Επιτροπή επισημαίνει ειδικότερα ότι το ΕΔΑΔ απέρριψε τα επιχειρήματα των γαλλικών αρχών που επιχειρούσαν να θεμελιώσουν την επιχειρηματολογία τους (94), αφενός, στην έλλειψη γενεσιουργού αιτίας καταλογιστέας στο κράτος και, αφετέρου, στην απουσία εγγύησης του κράτους προς τις δημόσιες αρχές με νομική προσωπικότητα, υιοθετώντας τα επιχειρήματα των εναγόντων (95).
β)
Η Επιτροπή επισημαίνει ότι το ΕΔΑΔ διαπίστωσε τελικά παραβίαση του άρθρου 6 παράγραφος 1 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (εφεξής η «Σύμβαση») ιδίως με το επιχείρημα ότι: «Πρέπει οι αποφάσεις αυτές να είναι εκτελεστές και το Δικαστήριο επισημαίνει ότι μια κρατική αρχή δεν μπορεί να επικαλεστεί έλλειψη πόρων για να μην εξοφλήσει οφειλή επικυρωμένη με δικαστική απόφαση […]». Επιπλέον, το ΕΔΑΔ διαπίστωσε παράβαση του άρθρου 1 του πρωτοκόλλου 1 της Σύμβασης, διότι οι ενάγοντες επλήγησαν από παρέμβαση στο δικαίωμα ιδιοκτησίας τους λόγω ειδικής και υπέρμετρης επιβάρυνσης εξαιτίας της μη καταβολής των ποσών που τους οφείλονταν (96). Με βάση τα ανωτέρω, το ΕΔΑΔ καταλόγισε στο κράτος το σύνολο των οφειλών των οφειλετών οργανισμών αυτοδιοίκησης (97).
γ)
Η Επιτροπή θεωρεί ότι από την ανωτέρω νομολογία προκύπτουν τρία σημαντικά στοιχεία:
-
με την επιφύλαξη ότι οι ενάγοντες επιτυγχάνουν την έκδοση δικαστικής απόφασης που να αναγνωρίζει την απαίτησή τους, η ευθύνη του κράτους λειτουργεί ως έμμεση εγγύηση (98) εφόσον, αφενός, το γαλλικό κράτος καταδικάστηκε να καταβάλει το σύνολο της οφειλής του δημόσιου οργανισμού (99) και, αφετέρου, δεν έγινε κανένας διαχωρισμός ανάμεσα στο ποσό που θα μπορούσε να αποδοθεί στην κατάσταση αφερεγγυότητας του οφειλέτη δημόσιου οργανισμού αυτοδιοίκησης και σε ενδεχόμενες ελλείψεις που καταλογίζονται στο κράτος (το ΕΔΑΔ δεν αναζήτησε σε καμία στιγμή γενεσιουργό αιτία καταλογιστέα στο κράτος και εξέτασε αποκλειστικά την κατάσταση αφερεγγυότητας του οφειλέτη)·
-
η ευθύνη αυτή καλύπτει τις οφειλές των δημόσιων αρχών που διαθέτουν νομική προσωπικότητα. Η γαλλική κυβέρνηση επικαλέστηκε ρητά την ύπαρξη νομικής προσωπικότητας και ίδιων περιουσιακών στοιχείων για να αντιταχθεί στην στοιχειοθέτηση της ευθύνης του γαλλικού κράτους, όμως το επιχείρημα αυτό απορρίφθηκε από το ΕΔΑΔ·
-
το πεδίο εφαρμογής της εγγύησης του κράτους εκτείνεται στις δημόσιες αρχές που την υλοποιούν. Η εγγύηση συνδέεται, συνεπώς, στενά με το καθεστώς προσώπου δημοσίου δικαίου του οφειλέτη.
δ)
Εξάλλου, η Επιτροπή διαπιστώνει ότι η λύση που επέλεξε το ΕΔΑΔ στην προαναφερθείσα υπόθεση Campoloro δεν είναι μεμονωμένη, αλλά εντάσσεται σε μια πάγια τάση της νομολογίας, ιδίως στις αποφάσεις Artico κατά Ιταλίας (100) και Bourdov κατά Ρωσίας (101).
(123)
Για λόγους που αναλύθηκαν ήδη στις αιτιολογικές σκέψεις 212 έως 220 της απόφασης C 56/2007, στις οποίες παραπέμπει τηρουμένων των αναλογιών, η Επιτροπή κρίνει ότι οι παρατηρήσεις που διατύπωσαν οι γαλλικές αρχές δεν μπορούν να ακυρώσουν αυτά τα αποδεικτικά στοιχεία. Με βάση τα ανωτέρω, όπως και το συμπέρασμα στο οποίο κατέληξε στην υπόθεση των ταχυδρομικών υπηρεσιών στην αιτιολογική σκέψη 222 της απόφασης C 56/2007 και στην απόφαση για την κίνηση διαδικασίας, η Επιτροπή συνάγει ότι, κατά το παρόν στάδιο εξελίξεως του γαλλικού δικαίου, ένας πιστωτής του δημόσιου οργανισμού IFP, η απαίτηση του οποίου δεν ικανοποιείται με τη χρήση των διαδικασιών που όρισε ο νόμος της 16ης Ιουλίου 1980, μπορεί να εισπράξει το συνολικό ποσό της μη ικανοποιηθείσας απαίτησής του επικαλούμενος την έσχατη ευθύνη του κράτους, σε αντίθεση με τα ισχύοντα κατά τη διαδικασία εκκαθάρισης κοινού δικαίου, κατά την οποία η ικανοποίηση του πιστωτή περιορίζεται με βάση την αξία των διαθέσιμων στοιχείων ενεργητικού. Με βάση τα ανωτέρω, η ευθύνη του κράτους αντιμετωπίζεται ως εγγύηση, δεν υπόκειται σε κανένα περιορισμό από κανένα κείμενο της γαλλικής νομοθεσίας και είναι εγγενώς συνδεδεμένη με το καθεστώς νομικού προσώπου δημοσίου δικαίου του οφειλέτη οργανισμού.
(124)
Εξάλλου, για τους λόγους που παρατέθηκαν στις αιτιολογικές σκέψεις 223 έως 226 της απόφασης C 56/2007, στις οποίες παραπέμπει τηρουμένων των αναλογιών, η Επιτροπή λαμβάνει υπόψη τη γαλλική πρόταση να προστεθεί ρήτρα σε όλες τις συμβάσεις του δημόσιου οργανισμού IFP που συνεπάγονται μια απαίτηση, προκειμένου να περιοριστεί ο κίνδυνος θεμελίωσης της αντικειμενικής ευθύνης του κράτους που βασίζεται αποκλειστικά στην αφερεγγυότητα του δημόσιου οργανισμού IFP. Θεωρεί, ωστόσο, ότι ένα παρόμοιο νομικό πλαίσιο θα εξακολουθούσε να είναι επισφαλές και θα υπήρχαν αμφιβολίες ως προς τη μονιμότητά του, εφόσον η εξαίρεση λόγω αναληφθέντος κινδύνου είναι ένας κανόνας που καθιερώθηκε από τη νομολογία η οποία θα μπορούσε να εξελιχθεί ανά πάσα στιγμή. Η Επιτροπή θεωρεί, ωστόσο, ότι η πρόταση αυτή είναι, από μόνη της, ανεπαρκής ή ότι δεν καλύπτει όλες τις υποθέσεις: δεν αποκλείει το ενδεχόμενο η εγγύηση του κράτους να αφορά κάθε τύπο ευθύνης (ιδίως την εξωσυμβατική ευθύνη και την ποινική ευθύνη). Εξάλλου, είναι αδύνατο να προβλεφθεί σε σύμβαση ότι το κράτος δεν δεσμεύεται για τις οφειλές του δημόσιου οργανισμού IFP έναντι των πιστωτών του, κατά το μέτρο που ο IFP μπορεί, παραδείγματος χάρη, να καταστεί οφειλέτης έναντι ενός τρίτου με διαφορετικούς νομικούς μηχανισμούς, ιδίως σε περίπτωση συγχώνευσης με μια άλλη οντότητα (102) που θα αποκτούσε τις απαιτήσεις τρίτων οι οποίες σε ένα πρώτο στάδιο δεν θα μπορούσαν να προσδιοριστούν. Εν τέλει, όσον αφορά τις ατομικές απαιτήσεις τρίτων, η Επιτροπή θεωρεί ότι μόνο μια πράξη γενικής ισχύος που θα όριζε ότι το κράτος δεν είναι εγγυητής του δημόσιου οργανισμού IFP και η οποία θα εφαρμοζόταν σε κάθε κατάσταση και έναντι όλων, θα μπορούσε να «καταργήσει» την απεριόριστη εγγύηση. Επιπλέον, σε περίπτωση που οι προτάσεις των γαλλικών αρχών απέκλειαν κάθε δυνατότητα ενός πιστωτή του δημόσιου οργανισμού IFP να θεμελιώσει την ευθύνη του κράτους για να εξασφαλίσει την εξόφληση της απαίτησής του (υπόθεση η οποία, σύμφωνα με την Επιτροπή, δεν έχει επαληθευθεί), οι προτάσεις αυτές δεν επιτρέπουν να προσδιοριστεί με σαφήνεια τι θα συνέβαινε σε περίπτωση αφερεγγυότητας (103) του δημόσιου οργανισμού IFP.
(125)
Τέταρτον, ακόμη και αν δεν ικανοποιούνταν, ο πιστωτής ενός δημόσιου οργανισμού θα μπορούσε να επιτύχει την παραγωγή έννομων αποτελεσμάτων λόγω της εύλογης πλάνης του, όταν αποφάσισε να χορηγήσει πίστωση, ότι αυτή θα εξοφλούταν σε κάθε περίπτωση.
(126)
Για τους λόγος που παρατέθηκαν ήδη στις αιτιολογικές σκέψεις 227, 228 (εδάφια 1 έως 3) και 229 της προαναφερθείσας απόφασης C 56/2007, στις οποίες παραπέμπει τηρουμένων των αναλογιών, η Επιτροπή θεωρεί ότι η θεωρία του ευλογοφανούς (104) επιτρέπει να επιβεβαιωθεί ότι οι πιστωτές του δημόσιου οργανισμού IFP θα μπορούσαν εύλογα να σχηματίσουν την πεποίθηση, με βάση ένα σύνολο συγκλινόντων δεικτών, ότι η εγγύηση αυτή υπάρχει παρόλα αυτά (ακόμη και αν υποτεθεί, quod non, ότι το καθεστώς του δημόσιου οργανισμού IFP ως EPIC δεν μπορεί να του προσδώσει, κατά το νόμο, απεριόριστη εγγύηση του γαλλικού κράτους). Οι βασικές συναφείς ενδείξεις σε σχέση με τη θεωρία του ευλογοφανούς απορρέουν, αφενός, από το γεγονός ότι διάφορες πράξεις (νόμος του 1980 και τα μέτρα εφαρμογής του) ή επίσημα κείμενα (δημοσιονομικά έγγραφα) επιτρέπουν στον πιστωτή να πιστεύει ότι το κράτος θα αναλαμβάνει τις οφειλές των EPIC σε περίπτωση ανεπάρκειας ρευστότητας ή ότι θα θεμελιωθεί η ευθύνη του κράτους και, αφετέρου, ότι η έλλειψη διασαφήνισης της νομοθεσίας μετά την έκβαση της υπόθεσης Campoloro και οι πρώτες διαδικασίες που κίνησε η Επιτροπή σχετικά με το καθεστώς των EPIC τροφοδοτεί επίσης την εμπιστοσύνη των πιστωτών στην ύπαρξη ενός μηχανισμού εγγυήσεων και, τέλος, το γεγονός ότι η απουσία σαφούς αναφοράς των αποτελεσμάτων μιας κατάστασης παύσης πληρωμών ενός EPIC συνηγορεί επίσης προς αυτή την κατεύθυνση.
(127)
Στην προκειμένη περίπτωση, η Επιτροπή οφείλει να προσθέσει ότι, πριν την 7η Ιουλίου 2006, οι δυνητικοί πιστωτές του δημόσιου οργανισμού IFP είχαν συμβατική σχέση με ένα επαγγελματικό ίδρυμα κατά την έννοια του νόμου αριθ. 43/612 της 17ης Νοεμβρίου 1943 για τη διαχείριση των επαγγελματικών συμφερόντων, νομικό πρόσωπο ιδιωτικού δικαίου για το οποίο δεν είχαν κανένα λόγο να σκεφθούν ότι θα μπορούσε να καλύπτεται από οποιαδήποτε εγγύηση του κράτους. Ως εκ τούτου, η εφαρμογή της θεωρίας του ευλογοφανούς μπορεί να είναι συναφής μόνο όσον αφορά τις απαιτήσεις που δημιουργήθηκαν μετά την μεταβολή του καθεστώτος του δημόσιου οργανισμού IFP.
(128)
Σύμφωνα με τα συμπεράσματα του εμπειρογνώμονά της στην υπόθεση των ταχυδρομικών υπηρεσιών, η Επιτροπή κρίνει ότι, όσον αφορά τις απαιτήσεις που δημιουργήθηκαν μετά την 7η Ιουλίου 2006, ακόμα και αν, με την παραδοχή που υποστηρίζουν οι γαλλικές αρχές, θα ήταν σφάλμα του πιστωτή να θεωρεί ότι το κράτος είναι υποχρεωμένο να εγγυηθεί τις οφειλές των δημόσιων οργανισμών και ιδίως του IFP, το σφάλμα του θα ήταν δικαιολογημένο με βάση τα προαναφερθέντα στοιχεία και θα μπορούσε να έχει νόμιμο αποτέλεσμα. Εάν, κατ' εξαίρεση, ο πιστωτής δεν κατόρθωνε να ικανοποιηθεί η απαίτησή του, θα είχε παρόλα αυτά τη διαβεβαίωση ότι σε καμία περίπτωση δεν θα μπορούσε αυτή να διαγραφεί.
B. Εγγύηση για τη συνέχιση της ύπαρξης του δημόσιου οργανισμού IFP ή/και των υποχρεώσεών του
(129)
Για τους λόγους που έχουν ήδη παρατεθεί στις αιτιολογικές σκέψεις 230 έως 250 της προαναφερθείσας υπόθεσης C 56/2007, στις οποίες παραπέμπει τηρουμένων των αναλογιών, η Επιτροπή θεωρεί ότι ακόμη και αν, εντός εύλογης προθεσμίας και μετά την εφαρμογή των διαδικασιών που περιγράφονται προηγουμένως, ο πιστωτής ενός EPIC δεν κατόρθωνε να εξασφαλίσει την ικανοποίηση της απαίτησής του, διατηρεί τη βεβαιότητα ότι αυτή δεν θα διαγραφεί, σε αντίθεση με την κατάσταση στην οποία περιέρχεται ο πιστωτής μιας υπό εκκαθάριση επιχείρησης ιδιωτικού δικαίου, ο οποίος δεν έχει καμία διαβεβαίωση ότι θα ικανοποιηθεί η απαίτησή του.
(130)
Η Επιτροπή επισημαίνει ότι δεν υφίσταται διαδικασία λύσης και εκκαθάρισης των δημόσιων οργανισμών σε κατάσταση παύσης πληρωμών με διαγραφή των οφειλών τους: σε περίπτωση κλεισίματος με απόφαση της δημόσιας αρχής, αν και αυτό δεν προβλέπεται ρητά από καμία νομοθετική πράξη, η πρακτική και ορισμένες θεμελιώδεις αρχές του διοικητικού δικαίου τείνουν να καταδείξουν ότι τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις των δημόσιων οργανισμών που παύουν να υφίστανται με αυτή τη μορφή μεταβιβάζονται πάντοτε σε μια άλλη εταιρεία και, εάν δεν συμβεί αυτό, στο κράτος. Με άλλους όρους, οι οφειλές των δημόσιων οργανισμών μεταβιβάζονται πάντοτε σε ένα άλλο νομικό πρόσωπο το οποίο δεν μπορεί να τις αρνηθεί, με αποτέλεσμα κάθε πιστωτής να είναι βέβαιος ότι μπορεί να επικαλεστεί το δικαίωμα που απορρέει από την απαίτηση του έναντι ενός άλλου οργανισμού και ότι η απαίτηση του δεν θα διαγραφεί.
(131)
Η Επιτροπή παραπέμπει στα στοιχεία της ανάλυσης που παρουσιάζονται στις αιτιολογικές σκέψεις 233 έως 250 της προαναφερθείσας απόφασης C 56/2007, η οποία βασίζεται στη μελέτη που πραγματοποίησε ο εμπειρογνώμονας της στην υπόθεση των ταχυδρομικών υπηρεσιών σχετικά με τις οργανικές εξελίξεις που επηρεάζουν τους δημόσιους οργανισμούς, ο οποίος διακρίνει τρεις αιτίες λύσης και εκκαθάρισης των δημόσιων οργανισμών (105): την περίπτωση της λήξης της εντολής των δημόσιων οργανισμών, την εξάλειψη της αποστολής των δημόσιων οργανισμών και, τη συνηθέστερη περίπτωση, τη μεταβίβαση της αποστολής που συνεπάγεται αναγκαστικά μεταβίβαση των δικαιωμάτων και υποχρεώσεων.
α)
Βάσει αυτής της μελέτης, μπορεί να θεωρηθεί, καταρχάς, εάν δεν υφίσταται γενικό νομικό καθεστώς που να διέπει την εκκαθάριση δημόσιων οργανισμών, η πείρα δείχνει ότι η νομοθετική πράξη προβλέπει πάντοτε τη μεταβίβαση των δικαιωμάτων και υποχρεώσεων του εκκαθαρισθέντος οργανισμού είτε στο κράτος είτε σε μια οντότητα που αναλαμβάνει την αποστολή του (106).
β)
Δεύτερον, υφίσταται γενικά μεταβίβαση των «δικαιωμάτων και υποχρεώσεων» (ο όρος υποχρεώσεις αφορά αναμφισβήτητα τις οφειλές), ορισμένες φορές και μεταβίβαση «περιουσιακών στοιχείων (107)» (διατύπωση που περιλαμβάνει επίσης τις οφειλές). Το μόνο παράδειγμα καθαρής λύσης και εκκαθάρισης μιας δημόσιας επιχείρησης αφορά σε κάθε περίπτωση τη μεταβίβαση των ίδιων των «οφειλών» σε άλλα νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου (108).
γ)
Τρίτον, ακόμα και στην περίπτωση της κατάργησης της αποστολής, στην πράξη, τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις του δημόσιου οργανισμού μεταβιβάζονται σε έναν άλλο οργανισμό.
δ)
Τέταρτο και τελευταίο, η πρακτική την οποία περιγράφει η μελέτη είναι σύμφωνη με την κωδικοποιητική οδηγία αριθ. 02-060-M95 της 18ης Ιουλίου 2002 και τον οδηγό για την χρηματοοικονομική οργάνωση της σύστασης, μετατροπής και κατάργησης δημόσιων οργανισμών (109), δηλ. ότι τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις ενός εκκαθαρισθέντος EPIC μεταβιβάζονται είτε στο κράτος είτε στο νομικό πρόσωπο που αναλαμβάνει την αποστολή του οργανισμού.
(132)
Εν κατακλείδι, ακολουθώντας τη γνώμη του συμβούλου της στην υπόθεση των ταχυδρομείων, η Επιτροπή κρίνει ότι οι οφειλές των δημόσιων οργανισμών στην πράξη μεταβιβάζονται πάντοτε σε ένα άλλο νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαίου σε περίπτωση λύσης και εκκαθάρισης του δημόσιου οργανισμού ο οποίος ασκούσε την αποστολή. Οι πιστωτές αυτών των δημόσιων οργανισμών, όπως ο IFP, ως εκ τούτου, διαβεβαιώνονται ότι οι μη εξοφληθείσες απαιτήσεις τους δεν διαγράφονται.
Γ. Συμπεράσματα ως προς την ύπαρξη κρατικής εγγύησης προς όφελος του δημόσιου οργανισμού IFP
(133)
Όσον αφορά το βάσιμο των στοιχείων που προσκομίστηκαν για να αποδειχθεί η ύπαρξη εγγύησης για την εξόφληση των ατομικών οφειλών και τη συνέχιση της ύπαρξης των υποχρεώσεων του δημόσιου οργανισμού IFP, η Επιτροπή συμπεραίνει ότι, από την μεταβολή του καθεστώτος του δημόσιου οργανισμού IFP που πραγματοποιήθηκε στις 7 Ιουλίου 2006:
-
οι πιστωτές του δημόσιου οργανισμού IFP δεν αντιμετωπίζουν τους συνήθεις περιορισμούς του ιδιωτικού δικαίου και δημοσίου δικαίου που μπορεί να ανακύψουν για την ικανοποίηση μιας απαίτησης·
-
οι πιστωτές του δημόσιου οργανισμού IFP μπορούν να χρησιμοποιήσουν για την είσπραξη των απαιτήσεών τους ειδικές διαδικασίες που επιτρέπουν στο κράτος να αναγκάσει τον οφειλέτη οργανισμό να εξοφλήσει την οφειλή του·
-
σε κανένα σημείο το γαλλικό δίκαιο δεν παρέχει στους πιστωτές του δημόσιου οργανισμού IFP τη δυνατότητα να θεωρήσουν ότι ο IFP θα μπορούσε να βρεθεί σε έσχατη κατάσταση ανεπάρκειας ρευστότητας·
-
σε περίπτωση ανεπάρκειας ρευστότητας, τα δημοσιονομικά έγγραφα αφήνουν να εννοηθεί ότι το κράτος θα μπορούσε να χορηγήσει έκτακτη επιχορήγηση στους οργανισμούς του δημόσιου τομέα, στους οποίους ανήκει και ο δημόσιος οργανισμός IFΡ·
-
εάν από τις προαναφερθείσες διαδικασίες ο πιστωτής δεν ικανοποιηθεί, μπορεί να στοιχειοθετήσει την ευθύνη του κράτους για να εξασφαλίσει την ολική εξόφληση της απαίτησής του·
-
εάν οι προαναφερόμενες ενέργειες είναι απαραίτητο να κλιμακωθούν σε διάρκεια χρόνου, ο πιστωτής είναι βέβαιος ότι η απαίτησή του δεν θα διαγραφεί, ακόμη και αν ο δημόσιος οργανισμός IFP υποστεί μια οργανωτική αλλαγή.
(134)
Οι ιδιαιτερότητες αυτές είναι εγγενώς συνδεδεμένες με το καθεστώς δημόσιου οργανισμού του IFP και δείχνουν ότι το κράτος ασκεί τον ρόλο του έσχατου εγγυητή. Εύλογα μπορεί συνεπώς να θεωρηθεί ότι ο δημόσιος οργανισμός IFP απολαύει της απεριόριστης εγγύησης του γαλλικού κράτους λόγω του καθεστώτος δημόσιου οργανισμού.
(135)
Η απεριόριστη εγγύηση του κράτους υπέρ του δημόσιου οργανισμού IFP συνεπάγεται τη μεταβίβαση πόρων του κράτους σύμφωνα με το σημείο 2.1 της προαναφερθείσας ανακοίνωσης σχετικά με τις εγγυήσεις. Πράγματι, ο δημόσιος οργανισμός IFP δεν καταβάλλει κανένα ασφάλιστρο γι' αυτή την εγγύηση. Με τον τρόπο αυτό, υπάρχει ταυτόχρονα προνόμιο για την επιχείρηση και αφαίμαξη δημοσίων πόρων, εφόσον το κράτος παραιτείται από την αμοιβή η οποία συνήθως εισπράττεται για παροχή εγγυήσεων. Επιπλέον, η εγγύηση δημιουργεί τον κίνδυνο δυνητικής χρησιμοποίησης στο μέλλον πόρων του κράτους, το οποίο θα μπορούσε να υποχρεωθεί να εξοφλήσει τις οφειλές του δημόσιου οργανισμού IFP (110).
(136)
Τέλος, η απεριόριστη εγγύηση του κράτους προς τον δημόσιο οργανισμό IFP καταλογίζεται στο κράτος, διότι είναι αποτέλεσμα συνδυασμού του καθεστώτος δημόσιου οργανισμού του IFP, των αρχών του εθνικού δικαίου και των διατάξεων δύο νομοθετικών πράξεων, δηλ. του νόμου της 25ης Ιανουαρίου 1985, που μετατράπηκε σε εμπορικό κώδικα, και του νόμου αριθ. 80/539 της 16ης Ιουλίου 1980 και των μέτρων εφαρμογής του.
7.1.1.2 Απουσία κάλυψης των θυγατρικών ιδιωτικού δικαίου του ομίλου IFP από την απεριόριστη εγγύηση
(137)
Όπως ήδη ανέφερε η Επιτροπή στην απόφαση της σχετικά με την προαναφερθείσα υπόθεση C 51/2005 (111), στην απόφασή της για την κίνηση διαδικασίας για την προκειμένη περίπτωση και στο μέρος 2 («Ο όμιλος IFP»), ο δημόσιος οργανισμός IFP και οι θυγατρικές του Axens, Beicip-Franlab και Prosernat αποτελούν, από την άποψη του δικαίου του ανταγωνισμού, οικονομικό όμιλο: πράγματι, ο δημόσιος οργανισμός IFP κατέχει άμεσα το 100 % του κεφαλαίου της Αxens και το 100 % του κεφαλαίου της Beicip-Franlab και έμμεσα το 100 % του κεφαλαίου της Prosernat, ασκεί έλεγχο στις θυγατρικές του με την παρουσία ανώτερων στελεχών του στα όργανα λήψης αποφάσεων αυτών των θυγατρικών, αποφασίζει για τις στρατηγικές κατευθύνσεις και τις θεμελιώδεις αποφάσεις για το μέλλον των θυγατρικών του και δεσμεύεται από αποκλειστικές συμφωνίες μεταφοράς τεχνολογιών που είναι απολύτως αναγκαίες για την άσκηση των οικονομικών δραστηριοτήτων των θυγατρικών του (συμφωνίες οι οποίες περιέχουν αμοιβαία δικαιώματα πρώτης άρνησης) (112) καθώς και με συμβάσεις διάθεσης εγκαταστάσεων και προσωπικού, με αποτέλεσμα να υφίσταται επαρκώς ισχυρή οικονομική ολοκλήρωση του δημόσιου οργανισμού IFP και των θυγατρικών του Axens, Beicip-Franlab και Prosernat που να οδηγεί σε ένα τέτοιο συμπέρασμα. Πρέπει επίσης να εξεταστεί η ακριβής έκταση της κρατικής εγγύησης για να επαληθευθεί εάν, σε περίπτωση αδυναμίας πληρωμής μιας θυγατρικής ιδιωτικού δικαίου του δημόσιου οργανισμού IFP, μπορούν να διατεθούν δημόσιοι πόροι για την αποζημίωση των πιστωτών της (με άλλους όρους, αν οι οικονομικές δραστηριότητες των θυγατρικών του δημόσιου οργανισμού IFP καλύπτονται ή όχι από την απεριόριστη εγγύηση του κράτους).
(138)
Στις παρατηρήσεις της, η εταιρεία UOP Limited δεν παίρνει θέση γι' αυτό το ζήτημα. Η επιχειρηματολογία της στηρίζεται στην εικόνα που έχουν οι παράγοντες της αγοράς για την οντότητα «IFP/Axens» η οποία κατά την άποψή της παρέχει πλεονέκτημα στον όμιλο IFP, τόσο έναντι των προμηθευτών όσο και έναντι των πελατών και των χρηματοδοτών της. Το ζήτημα αυτό θα εξεταστεί στο μέρος 7.1.4 της παρούσας απόφασης, το οποίο διατίθεται για την εξέταση των προνομίων που αποκομίζει ο όμιλος IFP από αυτό το μέτρο.
(139)
Αντίθετα, όπως αναφέρεται στην αιτιολογική σκέψη 47, οι γαλλικές αρχές αμφισβητούν την ύπαρξη εγγύησης του κράτους προς όφελος των θυγατρικών του δημόσιου οργανισμού IFP κυρίως λόγω του καθεστώτος τους ως ανώνυμες εταιρείες κοινού δικαίου.
(140)
Όπως και κατά την απόδειξη της ύπαρξης της απεριόριστης εγγύησης προς όφελος του δημόσιου οργανισμού IFP που παρουσιάστηκε στο μέρος 7.1.1.1, η Επιτροπή θα εξετάσει διαδοχικά αν οι πιστωτές των θυγατρικών ιδιωτικού δικαίου του δημόσιου οργανισμού IFP έχουν το προνόμιο εγγύησης όσον αφορά την εξόφληση των ατομικών απαιτήσεών του (Α) ή εγγύησης για τη διατήρηση των υποχρεώσεων αυτών των θυγατρικών (Β) σε περίπτωση ανεπάρκειας στοιχείων ενεργητικού.
A. Οι πιστωτές των θυγατρικών του δημόσιου οργανισμού IFP δεν έχουν καμία εγγύηση όσον αφορά την εξόφληση των ατομικών απαιτήσεών τους
(141)
Οι θυγατρικές του δημόσιου οργανισμού IFP έχουν το καθεστώς ανώνυμων εταιρειών. Ως νομικά πρόσωπα ιδιωτικού δικαίου (σε αντίθεση με τον μέτοχο πλειοψηφίας τους, που είναι δημόσιος οργανισμός), εμπίπτουν πλήρως στο πεδίο εφαρμογής των διαδικασιών δικαστικής εξυγίανσης και εκκαθάρισης κοινού δικαίου (113) στη Γαλλία.
(142)
Πριν εξετάσουμε αν θα μπορούσε να θεμελιωθεί η ευθύνη του μετόχου πλειοψηφίας, δηλ. του δημόσιου οργανισμού IFP έναντι των θυγατρικών του (β), πρέπει να περιγραφεί η διαδικασία δικαστικής εκκαθάρισης κοινού δικαίου στην οποία θα υπόκεινταν οι θυγατρικές ιδιωτικού δικαίου σε περίπτωση παύσης πληρωμών (α).
α) Η διαδικασία δικαστικής εκκαθάρισης κοινού δικαίου
(143)
Σε περίπτωση που μία από τις θυγατρικές του ομίλου IFP, ανώνυμη εταιρεία, περιέλθει σε κατάσταση παύσης πληρωμών (με άλλους όρους, δεν είναι πλέον σε θέση να ικανοποιήσει τις ανεξόφλητες υποχρεώσεις της με το διαθέσιμο ενεργητικό) και μια εξυγίανση φαίνεται προδήλως αδύνατη (114), η διαδικασία κοινού δικαίου (115) θα επέβαλε να τεθεί υπό δικαστική εκκαθάριση. Η κίνηση διαδικασίας (116) θα ήταν, κατά περίπτωση, αποτέλεσμα αίτησης του πιστωτή το αργότερο εντός 45 ημερών από την στάση πληρωμών (εκτός εάν ο εν λόγω πιστωτής είχε ήδη ζητήσει την έναρξη διαδικασίας συνδιαλλαγής). Σκοπός μιας διαδικασίας δικαστικής εκκαθάρισης θα ήταν να τερματιστεί η δραστηριότητα της επιχείρησης ή να ρευστοποιηθούν τα περιουσιακά στοιχεία της με συνολική εκχώρηση ή με διαχωρισμό των δικαιωμάτων και των περιουσιακών στοιχείων της. (117) Στην απόφαση για την έναρξη της δικαστικής εκκαθάρισης (118), το δικαστήριο θα όριζε έναν εισηγητή δικαστή και θα διόριζε ως εκκαθαριστή έναν εντολοδόχο δικαστικό ή πρόσωπο που θα επιλεγόταν με βάση τις ικανότητές του σε αυτόν τον τομέα. Ο εκκαθαριστής θα συνέτασσε, εντός ενός μηνός από τον διορισμό του, έκθεση για την κατάσταση της επιχείρησης και στη συνέχεια θα προέβαινε στις ενέργειες εκκαθάρισης και σε επαλήθευση (119) των απαιτήσεων (120). Το προϊόν της εκκαθάρισης θα κατανεμόταν στους πιστωτές ανάλογα με την κατηγορία τους (προνομιακοί πιστωτές και ενυπόθηκοι δανειστές, πιστωτές δικαιούχοι μιας ειδικής εξασφάλισης σε ακίνητα, εγχειρόγραφοι πιστωτές, δηλ. μη προνομιακοί, κατ' αναλογία των απαιτήσεών τους).
(144)
Όταν δεν υφίστανται πλέον ανεξόφλητες υποχρεώσεις και ο εκκαθαριστής διαθέτει επαρκή ποσά για να ικανοποιήσει τους πιστωτές, ή όταν η συνέχιση των εργασιών της δικαστικής εκκαθάρισης καθίσταται αδύνατη λόγω ανεπάρκειας στοιχείων ενεργητικού, η περάτωση της δικαστικής εκκαθάρισης κηρύσσεται από το δικαστήριο. (121) Μετά την περάτωση της διαδικασίας, ο οφειλέτης επωφελείται από την αρχή της μη επανάληψης των διώξεων. Με άλλους όρους, η δικαστική απόφαση περάτωσης της δικαστικής εκκαθάρισης λόγω ανεπάρκειας στοιχείων ενεργητικού δεν παρέχει στους πιστωτές τη δυνατότητα να ασκήσουν αγωγές κατά του οφειλέτη, εκτός εάν (122) η απαίτηση είναι αποτέλεσμα ποινικής καταδίκης ή απονομής δικαιωμάτων στον πιστωτή.
β) Η απουσία μηχανισμού εγγυήσεων προς όφελος των θυγατρικών ιδιωτικού δικαίου του δημόσιου οργανισμού IFP
(145)
Όπως εξήγησε ο εμπειρογνώμονας της Επιτροπής στην υπόθεση των ταχυδρομικών υπηρεσιών, σε ορισμένες εμπορικές επιχειρήσεις, ιδίως στις ανώνυμες εταιρείες και τις εταιρείες περιορισμένης ευθύνης, οι μέτοχοι δεν είναι συνήθως υποχρεωμένοι να εξοφλήσουν τις οφειλές της εταιρείας στην οποία συμμετέχουν πέρα από την αρχική τους εισφορά. Ως ανώνυμες εταιρείες, οι θυγατρικές του δημόσιου οργανισμού IFP εμπίπτουν ακριβώς σε αυτή την κατηγορία. Επίσης, στον όμιλο IFP, όπως και σε κάθε άλλο όμιλο εταιρειών, σε περίπτωση αδυναμίας πληρωμής μιας θυγατρικής εταιρείας που έχει συσταθεί με τη μορφή εταιρείας περιορισμένου κινδύνου (στην προκειμένη περίπτωση, ανώνυμης εταιρείας), ελλείψει εγγυήσεων, τριτεγγυήσεων, επιστολών προθέσεων ή υποστήριξης (123) που θα τη δέσμευαν ρητά, η ευθύνη της μητρικής εταιρείες περιορίζεται στην απώλεια των εισφορών της (όπως και κάθε άλλου κοινού μετόχου).
(146)
Αν ληφθεί υπόψη ότι ο δημόσιος οργανισμός IFP και οι θυγατρικές του ανήκουν στον ίδιο οικονομικό όμιλο κατά την έννοια του δικαίου του ανταγωνισμού, πρέπει να επαληθευθεί αν, κατά το εταιρικό δίκαιο, η σχέση οικονομικής εξάρτησης των θυγατρικών από τη μητρική εταιρεία τους μπορεί ή όχι, σε περίπτωση αδυναμίας πληρωμής των θυγατρικών ιδιωτικού δικαίου να θεμελιώσει αυτόματα την ευθύνη του δημόσιου οργανισμού IFP και, κατά συνέπεια, τη διάθεση δημόσιων πόρων, όπου το κράτος θα εξασφαλίζει το μεγαλύτερο μέρος της χρηματοδότησής του και αφού έχει παράσχει στον δημόσιο οργανισμό έμμεση απεριόριστη εγγύηση.
(147)
Ολοκληρώνοντας την παρούσα διεξοδική εξέταση, η Επιτροπή είναι σε θέση να κρίνει ότι με βάση το γαλλικό αστικό και εμπορικό δίκαιο, σε περίπτωση αθέτησης πληρωμών εκ μέρους μιας θυγατρικής, η ευθύνη του μετόχου πλειοψηφίας της δεν θεμελιώνεται, καταρχήν, εκτός εάν αποδειχθεί η ύπαρξη αμέλειας του μετόχου πλειοψηφίας στη διαχείριση της θυγατρικής του (i). Τα σχέδια μεταρρύθμισης του αστικού κώδικα, που προβλέφθηκαν πρόσφατα και στη συνέχεια εγκαταλείφθηκαν, τα οποία αποσκοπούσαν να επεκτείνουν στην περίπτωση της σχέσης μεταξύ της μητρικής εταιρείας και των θυγατρικών ενός ομίλου την αρχή της αντικειμενικής ευθύνης του άλλου, επιβεβαιώνουν ότι, a contrario δεν υφίσταται παρόμοια αρχή, σήμερα, στο γαλλικό δίκαιο (ii).
i) Η απουσία γενικής ευθύνης του μετόχου για τη θυγατρική του
(148)
Σύμφωνα με νομικές θεωρητικές μελέτες (124), η οργάνωση ενός ομίλου δεν μπορεί να είναι ποτέ από μόνη της πηγή αλυσιδωτών ευθυνών. Το γαλλικό δίκαιο βασίζεται στην αρχή της ατομικής ευθύνης που διατυπώνεται στο άρθρο 1382 του αστικού κώδικα (125). Μόνο ένα παράνομο πραγματικό περιστατικό, καταλογιστέο στη συμπεριφορά της μητρικής εταιρείας θα μπορούσε, συνεπώς, να δημιουργήσει πρόσβαση στα περιουσιακά στοιχεία της.
(149)
Πρέπει εξαρχής να επισημανθεί ότι, στην προκειμένη περίπτωση, εφόσον η μητρική εταιρεία του ομίλου IFP είναι νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαίου (ο δημόσιος οργανισμός IFP), το ζήτημα αυτό δημιουργεί μια πρόσθετη δυσκολία: πρέπει όντως να τεθεί εκ των προτέρων το ερώτημα σχετικά με τη δικαιοδοσία (διοικητική ή δικαστική) που θα ήταν κατά το γαλλικό σύστημα κατά περίπτωση αρμόδια να εξετάσει το ζήτημα ενδεχόμενης ευθύνης ενός νομικού προσώπου δημοσίου δικαίου το οποίο ελέγχει ένα νομικό πρόσωπο ιδιωτικού δικαίου που τίθεται υπό καθεστώς δικαστικής εκκαθάρισης.
(150)
Η Επιτροπή επισημαίνει ότι, όσον αφορά τις αγωγές λόγω ευθύνης για ανεπάρκεια στοιχείων ενεργητικού (126), το Tribunal des conflits έχει αποφανθεί προ πολλού ότι, όταν το νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαίου είναι εκ του νόμου διαχειριστής, αρμόδια είναι τα πολιτικά δικαστήρια (127) και, όταν ο δημόσιος οργανισμός δημοσίου δικαίου είναι εκ των πραγμάτων διαχειριστής, αρμόδια είναι τα διοικητικά δικαστήρια. (128) Φαίνεται, ωστόσο, ότι η κατανομή αρμοδιοτήτων μεταξύ διοικητικών και πολιτικών δικαστηρίων βασίζεται πλέον στη φύση των παρεχόμενων υπηρεσιών: διοικητική δημόσια υπηρεσία ή δραστηριότητα βιομηχανικού ή εμπορικού χαρακτήρα.
α)
Όταν πρόκειται για δημόσια υπηρεσία διοικητικού χαρακτήρα, φαίνεται ότι το Tribunal des conflits (129) έχει εγκαταλείψει την προηγούμενη νομολογία που βασίζεται στην εκ του νόμου διαχείριση ή την εκ των πραγμάτων διαχείριση, μετά την απόφασή του στην υπόθεση Département de la Dordogne (130): το ανώτατο δικαστήριο είχε τότε ταχθεί υπέρ της αρμοδιότητας του διοικητικού δικαστή προκειμένου περί δημόσιας υπηρεσίας διοικητικού χαρακτήρα, ανεξάρτητα αν το νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαίου είναι εκ του νόμου ή εκ των πραγμάτων διαχειριστής του νομικού προσώπου ιδιωτικού δικαίου το οποίο ασκεί αυτή την αποστολή δημόσιας υπηρεσίας. Αφού υπενθύμισε ότι, σύμφωνα με την απόφαση στην υπόθεση Blanco, (131)«η ευθύνη που μπορεί να βαρύνει το κράτος ή άλλα νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου για αποζημιώσεις που καταλογίζονται στις διοικητικές δημόσιες υπηρεσίες υπόκειται σε καθεστώς δημοσίου δικαίου» (υπογράμμιση της σύνταξης) και ότι ισχύει κάτι διαφορετικό μόνο εφόσον το προβλέπει ρητά ο νόμος, το Tribunal des conflits έκρινε ότι από το νόμο της 25ης Ιανουαρίου 2005 σχετικά με τη δικαστική εξυγίανση και εκκαθάριση των επιχειρήσεων (η οποία κωδικοποιείται σήμερα στα άρθρα L. 624-3 κα επόμενα του εμπορικού κώδικα) δεν προκύπτει ότι «ο νομοθέτης δεν είχε την πρόθεση, κατά παρέκκλιση των αρχών που διέπουν την ευθύνη των νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου, να αναθέσει στη δικαιοδοσία των αστικών δικαστηρίων την αναζήτηση της αστικής ευθύνης του κράτους ή άλλων νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου για την άσκηση μιας αποστολής δημόσιας διοικητικής υπηρεσίας» (επισήμανση της σύνταξης).
β)
Αντιθέτως, όταν πρόκειται για δραστηριότητα βιομηχανικού ή εμπορικού χαρακτήρα, η αρμοδιότητα για να κριθεί η αστική ευθύνη ενός νομικού προσώπου δημοσίου δικαίου που διαχειρίζεται ένα νομικό πρόσωπο ιδιωτικού δικαίου το οποίο έχει τεθεί υπό εκκαθάριση εμπίπτει σαφώς στη δικαιοδοσία των αστικών δικαστηρίων. Στην απόφασή του στην υπόθεση Société d'Économie Mixte Olympique d'Alès en Cévennes (132), το Tribunal des conflits έκρινε κυρίως ότι «εάν η αναζήτηση της αστικής ευθύνης του κράτους ή άλλων νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου κατά την άσκηση μιας αποστολής διοικητικής υπηρεσίας υπάγεται στην αρμοδιότητα των διοικητικών δικαστηρίων, η αρμοδιότητα αυτή υπάγεται στη δικαιοδοσία των πολιτικών δικαστηρίων όταν η ευθύνη του κράτους ή του νομικού προσώπου δημοσίου δικαίου αναζητείται για μια δραστηριότητα βιομηχανικού ή εμπορικού χαρακτήρα, χωρίς να είναι απαραίτητο να γίνει διάκριση αν ο αρμόδιος δημόσιος φορέας ενήργησε με την ιδιότητα του εκ των πραγμάτων ή εκ του νόμου διαχειριστή.» (επισήμανση της σύνταξης). Για να καταλήξει σε αυτό το συμπέρασμα στην εν λόγω υπόθεση τότε, το Tribunal des conflits απέκλεισε τον χαρακτήρα δημόσιας διοικητικής υπηρεσίας από τις δραστηριότητες που ασκεί μια ανώνυμη εταιρεία με διοικητικό συμβούλιο και εποπτικό συμβούλιο (SEM Olympique d'Alès en Cévennes) βάσει δύο κριτηρίων: το αντικείμενο της δραστηριότητάς της (133), αφενός, και τον τρόπο χρηματοδότησής της (134), αφετέρου.
(151)
Όσον αφορά ακριβώς τις ανώνυμες εταιρείες Axens, Beicip-Franlab και Prosernat, θυγατρικές ιδιωτικού δικαίου υπό τον έλεγχο του δημόσιου οργανισμού IFP, από τα στοιχεία που περιέχονται στο φάκελο συνάγεται, ιδίως με βάση αυτά που αναφέρονται στην αιτιολογική σκέψη 159, ότι το αντικείμενο της δραστηριότητάς τους είναι οικονομικού χαρακτήρα (135) και όχι διοικητικού. Επιπλέον, ο κύριος όγκος των πόρων αυτών των επιχειρήσεων προέρχεται από προϊόντα εκμετάλλευσης τα οποία δημιουργούν τις οικονομικές δραστηριότητές τους και όχι από δημόσια χρηματοδότηση. Τέλος, πρέπει να επισημανθεί ότι οι εν λόγω θυγατρικές του δημόσιου οργανισμού IFP συστάθηκαν ως εμπορικές εταιρείες με πρωτοβουλία ενός νομικού προσώπου ιδιωτικού δικαίου (136) (και όχι ενός νομικού προσώπου δημοσίου δικαίου, εφόσον η μεταβολή του καθεστώτος του δημόσιου οργανισμού IFP σε EPIC δεν πραγματοποιήθηκε πριν από τις 7 Ιουλίου 2006). Επίσης, ο βιομηχανικός και εμπορικός χαρακτήρας των δραστηριοτήτων των Axens, Beicip-Franlab και Prosernat φαίνεται αδιαμφισβήτητος και, σε περίπτωση δικαστικής εκκαθάρισης, χωρίς την παραμικρή αμφιβολία αρμόδια ήταν θα ήταν τα αστικά δικαστήρια για να κρίνουν ενδεχόμενη αγωγή λόγω ευθύνης κατά του δημόσιου οργανισμού IFP.
(152)
Υπό αυτές τις συνθήκες, πρέπει να επαληθευθούν οι όροι θεμελίωσης της ευθύνης του μετόχου πλειοψηφίας σε σχέση με τη νομολογία του Cour de cassation. Όμως, για να επεκταθεί μια διαδικασία δικαστικής εκκαθάρισης που κινήθηκε έναντι ενός συγκεκριμένου νομικού προσώπου (της θυγατρικής) σε ένα άλλο νομικό πρόσωπο (στη μητρική εταιρεία) τίθενται αυστηρότατοι όροι. Έναντι μιας θυγατρικής εταιρείας σε πτώχευση, τα θύματα της κατάστασής της είναι υποχρεωμένα να αποδείξουν την πλημμελή συμπεριφορά της μητρικής εταιρείας για να λάβουν αποζημίωση, και ιδίως στην άρνηση εκ μέρους της μητρικής εταιρείας της νομικής προσωπικότητας της θυγατρικής της α) και της πλημμελούς διαχείρισης της ελεγχόμενης εταιρείας (β).
α) Η άρνηση της νομικής προσωπικότητας της θυγατρικής από τη μητρική εταιρεία
(153)
Σύμφωνα με τη νομολογία του Cour de cassation, υπάρχει δυνατότητα να επεκταθεί η ευθύνη της μητρικής εταιρείας στις πράξεις των θυγατρικών της σε δύο έκτακτες περιπτώσεις (137): αφενός, όταν τα περιουσιακά στοιχεία των θυγατρικών είναι συγχωνευμένα με αυτά της μητρικής εταιρείας (υπόθεση γνωστή ως «συγχώνευση των περιουσιακών στοιχείων») και, αφετέρου, όταν οι θυγατρικές είναι εικονικά νομικά πρόσωπα (υπόθεση καλούμενη «εικονικότητα του νομικού προσώπου»).
(154)
Όσον αφορά την «συγχώνευση των περιουσιακών στοιχείων (138)», η έννοια αυτή χαρακτηρίζει γενικά την κατάσταση κατά την οποία τα λογιστικά στοιχεία των δύο διακριτών νομικών προσώπων είναι τέτοια που καθιστά αδύνατο τον καθορισμό σε ποιαν από τις δύο ανήκει το ένα ή το άλλο στοιχείο ενεργητικού ή παθητικού. Εντούτοις, για να αποδειχθεί η ύπαρξη παρόμοιας συγχώνευσης των περιουσιακών στοιχείων, δεν είναι από μόνη της αρκετή η ύπαρξη δεσμών, έστω και στενών, μεταξύ των εταιρειών του ομίλου. Επίσης, η ταυτότητα των συνεταίρων ή των διευθυντικών στελεχών, ακόμη και η ταυτότητα της εταιρικής έδρας (139) δεν αρκούν από μόνα τους για να αποδειχθεί η συγχώνευση των περιουσιακών στοιχείων. Η επισημοποίηση των σχέσεων των εταιρειών του ομίλου υπό μορφή συμβάσεων μεταξύ της μητρικής εταιρείας και των θυγατρικών της αρκεί τις περισσότερες φορές για να αποκλείσει κάθε πιθανότητα συγχώνευσης των περιουσιακών στοιχείων (140).
(155)
Σε δύο πρόσφατες υποθέσεις, τις Metaleurop (141) και AOL Liberté (142), το Cour de Cassation φαίνεται ότι επέβαλε ακόμη αυστηρότερους όρους για την επέκταση μιας διαδικασίας στη μητρική εταιρεία ενός ομίλου. Η κάθετη ολοκλήρωση, ακόμη και σε πολύ μεγάλο βαθμό, μεταξύ των εταιρειών του ομίλου δεν συνεπάγεται αναγκαστικά συγχώνευση των περιουσιακών στοιχείων. Σύμφωνα με θεωρητικές νομικές μελέτες, (143)«ούτε οι συμβάσεις ταμειακής ρευστότητας και συναλλάγματος ανάμεσα στις δύο οντότητες, ούτε οι ανταλλαγές προσωπικού, ούτε οι προκαταβολές κεφαλαίων από τη μητρική εταιρεία, ούτε η άσκηση ελέγχου από τη μητρική εταιρεία στη διαχείριση της θυγατρικής δεν έχουν χαρακτήρα γενικευμένης αταξίας των λογαριασμών που να δικαιολογεί ενοποίηση των περιουσιακών στοιχείων». Φαίνεται, λοιπόν, εξαιρετικά δύσκολο να θεμελιωθεί η ευθύνη μιας μητρικής εταιρείας έναντι των πράξεων μιας θυγατρικής της βάσει της συγχώνευσης των περιουσιακών στοιχείων τους (144), εφόσον το επίπεδο των αποδεικτικών στοιχείων που απαιτεί το Cour de cassation για να το αποδείξει είναι εξαιρετικά υψηλό.
(156)
Στην προκειμένη περίπτωση, διαπιστώνεται ότι η Επιτροπή έχει ήδη κρίνει ότι, «[…] δεδομένου ότι το IFP και οι εμπλεκόμενες θυγατρικές αποτελούν από νομική άποψη διακριτές οντότητες, οι λογαριασμοί τους είναι χωριστοί» (145). Επιπλέον, οι συμβάσεις που έχουν συναφθεί μεταξύ του δημόσιου οργανισμού IFP και των θυγατρικών του, ιδίως οι αποκλειστικές συμφωνίες μεταφοράς τεχνολογίας ή διάθεσης προσωπικού (146), δεν έχουν χαρακτήρα γενικευμένης αταξίας των λογαριασμών που θα δικαιολογούσε ενοποίηση των περιουσιακών στοιχείων κατά τη νομολογία του Cour de cassation, εφόσον η κάθε παροχή υπηρεσιών καταλογίζεται ειδικά στους αντίστοιχους λογαριασμούς κάθε οντότητας του ομίλου IFP, όπως θα διαπιστωθεί στα τμήματα 7.1.4 και 7.3.
(157)
Με τον όρο «εικονικότητα του νομικού προσώπου» χαρακτηρίζεται η απουσία των στοιχείων της εταιρικής σύμβασης της θυγατρικής (affectio societatis) η οποία αποδεικνύει ότι αυτή δεν έχει πραγματική εταιρική υπόσταση. Το Cour de cassation (147) κρίνει ότι υπάρχει εικονική εταιρεία, όταν το νομικό πρόσωπο έναντι του οποίου κινείται η διαδικασία δεν έχει εμφανή ύπαρξη, ελλείψει μιας διακριτής δραστηριότητας (148) από αυτήν του κυρίου, φυσικού ή νομικού προσώπου.
(158)
Βάσει των πληροφοριών που είναι δημοσίως διαθέσιμες (149), η Επιτροπή επισημαίνει επίσης ότι ο δημόσιος οργανισμός IFP και οι Axens, Beicip-Franlab και Prosernat δεν έχουν ούτε τα ίδια στοιχεία ούτε τις ίδιες εγκαταστάσεις:
α)
Ο δημόσιος οργανισμός IFP είναι εγγεγραμμένος στο εμπορικό μητρώο και στο μητρώο εταιρειών (εφεξής «RCS») της Nanterre με τον αριθμό B 775 729 155 και η εταιρική έδρα του είναι στο Rueil-Malmaison (150). Ο δημόσιος οργανισμός IFP διαθέτει δύο εγκαταστάσεις, που βρίσκονται στη Γαλλία, στο Solaize (151) και Pau (152) αντίστοιχα.
β)
Η Axens είναι εγγεγραμμένη στο RCS της Nanterre με τον αριθμό B 599 815 073 και η εταιρική της έδρα βρίσκεται επίσης στο Rueil-Malmaison, αλλά έχει διαφορετική διεύθυνση (153) από αυτήν της μητρικής της εταιρείας. Τα κέντρα εκμετάλλευσής της βρίσκονται επίσης σε διαφορετικούς τόπους από αυτούς της μητρικής της εταιρείας, τα περισσότερα εκτός Γαλλίας: στις Ηνωμένες Πολιτείες στο Χιούστον (Τέξας), στο Princeton (New Jersey), στο Savannah (Τζώρτζια) και στο Calvert City (Κεντάκι), στον Καναδά στο Brockville (Οντάριο), στην Κίνα στο Πεκίνο, στην Ιαπωνία στο Τόκιο, στην Ινδία στο Νέο Δελχί, στο Μπαχρέιν, και στη Ρωσία στη Μόσχα.
γ)
Η Beicip-Franlab είναι εγγεγραμμένη στο RCS της Nanterre με αριθμό B 679 804 047, και η εταιρική της έδρα βρίσκεται επίσης στο Rueil-Malmaison, αλλά σε διαφορετική διεύθυνση (154) από αυτήν της μητρικής εταιρείας και της Axens. Κατέχει θυγατρικές και γραφεία σε πολλές χώρες του κόσμου, ιδίως στο Μπαχρέιν, το Abu Dhabi, στη Λιβύη στην Τρίπολη, στη Μαλαισία στην Kuala Lumpur, στις Ηνωμένες Πολιτείες στο Χιούστον του Τέξας, στο Μεξικό στην Villahermosa, στην Βραζιλία στο Ρίο Ιανέιρο και στη Ρωσία στη Μόσχα.
δ)
Η Prosernat είναι εγγεγραμμένη στο RCS της Nanterre με αριθμό B 315 251 330 και η εταιρική της έδρα βρίσκεται στο Puteaux (155). Η εταιρεία δηλώνει (156) ότι έχει παρουσία σε είκοσι χώρες του κόσμου, ιδίως στη Νότια Αμερική (Αργεντινή, Βραζιλία, Βενεζουέλα), στην Ευρώπη (Μεγάλη Βρετανία, Ιταλία, Νορβηγία), στη Βόρεια Αφρική (Αλγερία, Αίγυπτος), στις Χώρες του Κόλπου (Σαουδική Αραβία, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, Κουβέιτ, Ομάν, Κατάρ), στο Ιράν, τη Ρωσία, και την Κοινότητα των Ανεξάρτητων Κρατών καθώς και τη Νοτιοανατολική Ασία.
(159)
Επιπλέον, στην εξεταζόμενη περίπτωση, οι οικονομικές δραστηριότητες που ασκεί κάθε θυγατρική είναι πραγματικές και δεν είναι δυνατόν εύλογα να χαρακτηριστούν εικονικές, εφόσον μάλιστα το Cour de cassation ορίζει εξαιρετικά αυστηρά κριτήρια για να μπορεί να χαρακτηριστεί ως «εικονικό» ένα νομικό πρόσωπο (157):
α)
Η εταιρεία Axens, που συστάθηκε το 2001, ασκεί πραγματική οικονομική δραστηριότητα στην αγορά των καταλυτών και τεχνολογιών για τις βιομηχανίες διύλισης και πετροχημικών, για την οποία απασχολεί περισσότερα από 600 άτομα και χάρη στην οποία εμφανίζει ετήσιο κύκλο εργασιών περίπου 300 εκατ. ευρώ.
β)
Η εταιρεία Beicip-Franlab, που συστάθηκε το 1967, ασκεί πραγματική δραστηριότητα στην έκδοση και διάδοση ειδικών λογισμικών στον τομέα της «διερεύνησης κοιτασμάτων» καθώς και στην υλοποίηση μελετών και την παροχή συμβουλών. Στη δραστηριότητα αυτή απασχολούνται περισσότεροι από 100 εργαζόμενοι και παράγεται ετήσιος κύκλος εργασιών της τάξης των 40 εκατ. ευρώ.
γ)
Η εταιρεία Prosernat, που αγοράστηκε το 2001, δραστηριοποιείται στον τομέα των μελετών και υπηρεσιών και της παραγωγής εξοπλισμών για την επεξεργασία φυσικού αερίου και ανάκτηση του θείου. Σε αυτή τη δραστηριότητα, η επιχείρηση απασχολεί περίπου 70 άτομα και παρουσιάζει κύκλο εργασιών της τάξης των 50 εκατ. ευρώ.
(160)
Από τα ανωτέρω συνάγεται ότι, με εξαίρεση την περίπτωση της πλημμελούς διαχείρισης που θα εξεταστεί στις αιτιολογικές σκέψεις 161 έως 164, είναι σαφές ότι δεν πληρούνται στην παρούσα περίπτωση οι άλλοι όροι των εξαιρετικά περιορισμένων περιπτώσεων του εικονικού χαρακτήρα του νομικού προσώπου της θυγατρικής ή της συγχώνευσης των περιουσιακών στοιχείων της θυγατρικής και της μητρικής εταιρείας, που απαιτούνται από τη νομολογία για να θεμελιωθεί η ευθύνη της μητρικής εταιρείας έναντι των θυγατρικών της. Κατά συνέπεια, η Επιτροπή θεωρεί ότι δεν πληρούνται οι όροι της αυτόματης θεμελίωσης της ευθύνης του δημόσιου οργανισμού IFP σε περίπτωση εκκαθάρισης των θυγατρικών του Axens, Beicip-Franlab και Prosernat.
β) Η ευθύνη λόγω κακοδιαχείρισης της θυγατρικής από τη μητρική εταιρεία
(161)
Η άσκηση πλημμελούς ελέγχου επί της θυγατρικής θεωρείται κατά κανόνα λόγος θεμελίωσης της ευθύνης της μητρικής εταιρείας (158). Όταν η μητρική εταιρεία διαπράττει σφάλματα κατά τον έλεγχο τον οποίο οφείλει να ασκεί στη διαχείριση των θυγατρικών της, «ιδίως όταν πρόκειται για ομίλους εταιρειών, η νομολογία επιτρέπει τη θεμελίωση της ευθύνης της μητρικής εταιρείας» (159). Με βάση νομικές θεωρητικές μελέτες, η πλημμελής διαχείριση εκ μέρος της μητρικής εταιρείας, η οποία ενεργεί ως εκ του νόμου ή εκ των πραγμάτων διαχειριστής της προβληματικής θυγατρικής της, μπορεί να θεμελιώσει την ευθύνη της (160) σε περίπτωση εκκαθάρισης. Πράγματι, η μητρική εταιρεία μπορεί να κριθεί υπεύθυνη ως συνδεδεμένη της θυγατρικής, (161) εάν μπορεί να της καταλογιστούν τα στοιχεία κακοδιαχείρισης στα οποία οφείλονται οι δυσκολίες της υπό τον έλεγχό της εταιρείας (162).
(162)
Το κοινό δίκαιο προβλέπει, λοιπόν, την ευθύνη της διοίκησης έναντι της εταιρείας τους, των συνεταίρων τους ή των πιστωτών τους (163). Στην περίπτωση ομίλου, οι πιστωτές μιας θυγατρικής σε κατάσταση παύσης πληρωμών θα προσπαθήσουν να αποδείξουν ότι η μητρική εταιρεία ασκεί εκ του νόμου ή εκ των πραγμάτων διαχείριση (164) της θυγατρικής. Ως εκ τούτου, η υποκειμενική ευθύνη μιας μητρικής εταιρείας έναντι της θυγατρικής της εξετάζεται κυρίως από το δίκαιο των συλλογικών διαδικασιών (165), και πιο συγκεκριμένα στο πλαίσιο των αγωγών λόγω ευθύνης για ανεπάρκεια στοιχείων ενεργητικού (166), υπό την προϋπόθεση ότι η εν λόγω εταιρεία συμπεριφέρθηκε ως διαχειρίστρια (167) της θυγατρικής της. Για να θεμελιωθεί, ωστόσο, η υποκειμενική ευθύνη της μητρικής εταιρείας, πρέπει να προσκομιστούν αποδεικτικά στοιχεία της εν λόγω ευθύνης και, ιδίως για την αιτιώδη συνάφεια ανάμεσα σε αυτήν και τη ζημία που προκλήθηκε λόγω της συμπεριφοράς της θυγατρικής. (168)
(163)
Σε κάθε περίπτωση, από τα ανωτέρω συνάγεται ότι οι εν λόγω περιπτώσεις θεμελίωσης ευθύνης δεν συνιστούν σε καμία περίπτωση προσεπίκληση δικονομικού εγγυητή, εφόσον βασίζονται πάντοτε στην υποκειμενική ευθύνη της μητρικής εταιρείας. Έτσι, οι εν λόγω αγωγές δεν θα μπορούσαν να θεσπίσουν μια γενική αρχή περί ευθύνης της μητρικής εταιρείας έναντι των θυγατρικών της, η οποία θα αναγνώριζε την αρχή του περιορισμού της ευθύνης του μετόχου στις αρχικές εισφορές που πραγματοποιούνται στις ανώνυμες εταιρείες, με εξαίρεση τις περιπτώσεις κατά τις οποίες οι εν λόγω ανώνυμες εταιρείες είναι εικονικές εταιρείες ή τα περιουσιακά στοιχεία τους είναι συγχωνευμένα με αυτά της μητρικής εταιρείας, οι οποίες μπορούν να αποκλειστούν στην παρούσα περίπτωση.
(164)
Εν κατακλείδι, από τη νομολογία του Cour de cassation συνάγεται ότι η προσεπίκληση της αρχής της υποκειμενικής ευθύνης της μητρικής εταιρείας στη διαχείριση της θυγατρικής δεν εξομοιώνεται σε καμία περίπτωση με μηχανισμό ισοδύναμο με καθεστώς εγγυήσεων.
ii) Τα πρόσφατα σχέδια μεταρρύθμισης της έννοιας της ευθύνης για πράξεις τρίτων
(165)
Στο παρόν στάδιο εξελίξεως του δικαίου, φαίνεται λοιπόν, σύμφωνα με τα συμπεράσματα μιας πρόσφατης ενημερωτικής έκθεσης του Κοινοβουλίου (169) ότι «οι λύσεις που συνάγονται από τη νομολογία καταδεικνύουν το εμπόδιο που συνιστά η νομική προσωπικότητα στο πλαίσιο του καταλογισμού της ευθύνης» (170). (Η επισήμανση της σύνταξης).
(166)
Το εμπόδιο αυτό φαίνεται πως είναι τόσο καθοριστικό, ώστε ξεκίνησε πρόσφατα στη Γαλλία διάλογος σχετικά με τη δυνατότητα μεταρρύθμισης του αστικού κώδικα που θα επέκτεινε στις καταστάσεις οικονομικής εξάρτησης την ευθύνη για πράξεις τρίτου (171) (ιδίως για τις σχέσεις θυγατρικών ενός ομίλου με τη μητρική εταιρείας τους). Ορισμένες ενώσεις καταναλωτών (172) που αναφέρονται στην προαναφερθείσα κοινοβουλευτική έκθεση εκφράζουν ειδικά την απογοήτευσή τους για το γεγονός ότι η τεχνική της «θυγατροποίησης» των εταιρειών επιτρέπει σε ορισμένες επιχειρήσεις, σε περίπτωση μεταγενέστερης διαφοράς, να αντιτίθενται σε ειδική χωριστή νομική ρύθμιση για τις εταιρείες του ομίλου όταν θεμελιώνεται η ευθύνη μιας θυγατρικής, ακόμη κι όταν οι εμπορικές προσφορές καταδεικνύουν την εικόνα ενός ομίλου εταιρειών απόλυτα καθετοποιημένου που προσφέρει ένα σύνολο υπηρεσιών.
(167)
Το άρθρο 1355 του προσχεδίου Catala (173) πρότεινε πρόσφατα τη θέσπιση μιας νέας βάσης ευθύνης για πράξεις τρίτου, που θα έθετε υπό αμφισβήτηση την αρχή της νομικής αυτονομίας των θυγατρικών:
«Άρθρο 1355
Αυτοί οι οποίοι ρυθμίζουν τον τρόπο λειτουργίας ή οργανώνουν, πλαισιώνουν ή ελέγχουν προς ίδιον συμφέρον την δραστηριότητα άλλων φορέων φέρουν αυτεπάγγελτη ευθύνη για τις ζημίες που προκαλούν αυτοί οι άλλοι φορείς. […]»
(168)
Οι παρατηρήσεις των συντακτών αυτού του προσχεδίου είναι διαφωτιστικές ως προς τις προτεινόμενες από το εν λόγω κείμενο καινοτομίες σε θέματα εξωσυμβατικής ευθύνης για πράξεις τρίτων. Η υιοθέτηση του προσχεδίου θα πρόσθετε ως πιθανό νομικό έρεισμα «το γεγονός της πλαισίωσης και οργάνωσης της δραστηριότητας άλλου προς ίδιο όφελος αυτού που ασκεί τον έλεγχο» (174), γεγονός που θα επέφερε ριζική αλλαγή της παρούσας κατάστασης του δικαίου, πολύ δε περισσότερο που οι ευθύνες αυτές θα ήταν στο εξής αυστηρές: δεν θα «υπάγονταν στην απόδειξη της ευθύνης του υπεύθυνου, αλλά στην απόδειξη ενός πραγματικού περιστατικού που θα μπορούσε να θεμελιώσει την προσωπική ευθύνη του άμεσου αυτουργού, εάν δεν είχε ενεργήσει υπό τον έλεγχο άλλου» (175).
(169)
Το δεύτερο εδάφιο του άρθρου 1360 του προσχεδίου εξειδικεύει αυτή την αρχή σε περίπτωση της ευθύνης της μητρικής εταιρείας ενός ομίλου εταιρειών έναντι των θυγατρικών της:
«Άρθρο 1360
[…] Παρομοίως, είναι υπεύθυνος αυτός που ελέγχει την οικονομική δραστηριότητα ή τα περιουσιακά στοιχεία ενός επαγγελματία σε σχέση εξάρτησης, ακόμη και αν ενεργεί για λογαριασμό του, όταν ο παθών αποδείξει ότι το ζημιογόνο γεγονός συνδέεται με την άσκηση του ελέγχου. Αυτό ισχύει ιδίως για μητρικές εταιρείες για τις ζημίες που προκαλούν οι θυγατρικές τους ή τους παρόχους αδειών για ζημίες που προκαλούνται από τους παραχωρησιούχους τους.» (Επισήμανση της σύνταξης).
(170)
Αντιθέτως, από τα ανωτέρω συνάγεται ότι, στο παρόν στάδιο εξελίξεως του γαλλικού δικαίου, η θεμελίωση της ευθύνης της μητρικής εταιρείας για πράξεις της θυγατρικής της προϋποθέτει, όπως αναλύεται ανωτέρω, την απόδειξη της ευθύνης της πρώτης για την κατάσταση της δεύτερης.
(171)
Όσον αφορά την προβλεπόμενη εξέλιξη του γαλλικού θετικού δικαίου, η Επιτροπή επισημαίνει το γεγονός ότι η προβλεπόμενη μεταρρύθμιση ως προς αυτό το σημείο φαίνεται να έχει εγκαταλειφθεί. Πράγματι, στο πλαίσιο της προαναφερθείσας κοινοβουλευτικής έκθεσης, η ομάδα εργασίας της νομικής επιτροπής τάχθηκε κατά οποιασδήποτε «νομοθετικής κατοχύρωσης της ύπαρξης αντικειμενικής ευθύνης λόγω σχέσης οικονομικής εξάρτησης» (Σύσταση υπ' αριθ. 19). Φαίνεται πλέον ότι έχει εγκαταλειφθεί κάθε μεταρρύθμιση προς αυτή την κατεύθυνση: δεν περιλαμβάνεται στην πρόταση νόμου αριθ. 657 σχετικά με τη μεταρρύθμιση της αστικής ευθύνης (176) που υποβλήθηκε κατά τη διάρκεια της τακτικής συνόδου 2009-2010 (καταχωρήθηκε στο Προεδρία της Γερουσίας στις 9 Ιουλίου 2010).
(172)
Εν κατακλείδι, σε αντίθεση με την ευθύνη του κράτους σε περίπτωση αθέτησης υποχρεώσεων αυτών των δημόσιων οργανισμών, που έχει τα χαρακτηριστικά ενός μηχανισμού εγγυήσεων λόγω (κυρίως) του αυτόματου χαρακτήρα του, δεν υφίσταται, στο παρόν στάδιο εξελίξεως του γαλλικού δικαίου, έμμεση και αυτόματη θεμελίωση της ευθύνης των μητρικών εταιριών για τις ενέργειες των θυγατρικών τους ιδιωτικού δικαίου που έχουν τεθεί σε κατάσταση δικαστικής εκκαθάρισης.
B. Οι πιστωτές των θυγατρικών του δημόσιου οργανισμού IFP δεν έχουν καμία εγγύηση ως προς τη συνέχιση της ύπαρξής τους ή/και των υποχρεώσεών τους
(173)
Με βάση τα ανωτέρω, η Επιτροπή μπορεί να κρίνει ότι εάν, ως ανώνυμες εταιρείες, οι θυγατρικές του δημόσιου οργανισμού IFP διαλυθούν με διαδικασία εκκαθάρισης, τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις τους θα εξαλειφθούν μαζί με αυτές. Σε παρόμοιες περιστάσεις, ο μέτοχος πλειοψηφίας τους, δηλ. ο δημόσιος οργανισμός IFP, θα διέθετε ασφαλώς τη δυνατότητα να εισφέρει εκ των προτέρων τα κεφάλαια (177) για να αποτραπεί η λύση και εκκαθάρισή τους. Μία παρόμοια εισφορά κεφαλαίων θα μπορούσε τότε να διασφαλίσει τη διατήρηση των απαιτήσεων των τρίτων επί των θυγατρικών του.
(174)
Πρόκειται, ωστόσο, για μια στρατηγική επιλογή του δημόσιου οργανισμού και όχι νομική υποχρέωση που θα επιβαλλόταν αυτεπάγγελτα σε αυτόν. Εξάλλου, η επιλογή αυτή θα διέπονταν αυστηρά από τις διατάξεις περί κρατικών ενισχύσεων: σε περίπτωση που η εν λόγω εισφορά κεφαλαίου δεν ήταν δικαιολογημένη με βάση τη συμπεριφορά ενός ιδιώτη επενδυτή σε οικονομία αγοράς, θα υπαγόταν στον εκ των προτέρων έλεγχο (και την έγκριση) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής μετά την κοινοποίησή της από τις γαλλικές αρχές.
(175)
Συνεπώς, η Επιτροπή είναι σε θέση να κρίνει ότι, σε περίπτωση διαδικασίας εκκαθάρισης, οι πιστωτές των θυγατρικών του δημόσιου οργανισμού IFP δεν έχουν καμία βεβαιότητα ότι θα ικανοποιηθούν οι απαιτήσεις τους.
Γ. Συμπέρασμα σχετικά με την έλλειψη εγγύησης του κράτους που καλύπτει τις θυγατρικές ιδιωτικού δικαίου του δημόσιου οργανισμού IFP
(176)
Βάσει των ανωτέρω, η Επιτροπή είναι σε θέση να κρίνει ότι, σε αντίθεση με τους πιστωτές του δημόσιου οργανισμού IFP, οι πιστωτές των θυγατρικών ιδιωτικού δικαίου του ομίλου IFP δεν διαθέτουν εγγύηση ούτε για την εξόφληση των ατομικών απαιτήσεών τους ούτε ως προς τη διατήρηση της ύπαρξης αυτών των ανώνυμων εταιρειών σε περίπτωση εκκαθάρισης. Από τα ανωτέρω συνάγεται ότι οι εν λόγω θυγατρικές ιδιωτικού δικαίου δεν καλύπτονται από την απεριόριστη εγγύηση από την οποία επωφελείται ο δημόσιος οργανισμός IFP λόγω του καθεστώτος του. Η Επιτροπή βασίζει αυτή την ανάλυση στο γεγονός ότι οι πιστωτές των θυγατρικών ιδιωτικού δικαίου του δημόσιου οργανισμού IFP:
-
εξακολουθούν να υπόκεινται στις διαδικασίες κοινού δικαίου σε θέματα εξυγίανσης και εκκαθάρισης επιχειρήσεων·
-
δεν μπορούν, στο παρόν στάδιο εξελίξεως του γαλλικού δικαίου να θεμελιώσουν αυτόματα την ευθύνη του μετόχου πλειοψηφίας των θυγατρικών, δηλ. του δημόσιου οργανισμού IFP (και κατ' επέκταση του γαλλικού κράτους) για τις ενέργειες των θυγατρικών του· οφείλουν να αποδείξουν προηγουμένως ότι ο δημόσιος οργανισμός διέπραξε πλημμέλημα, γεγονός που αποκλείει το ενδεχόμενο η εν λόγω θεμελίωση της ευθύνης να πραγματοποιηθεί αυτομάτως, ώστε να μπορέσει τότε να εξομοιωθεί με μηχανισμό εγγυήσεων.
(177)
Η Επιτροπή επισημαίνει ότι έχει ήδη καταλήξει σε παρόμοια συμπεράσματα και σε άλλες υποθέσεις, στις οποίες έκρινε ότι μια ανώνυμη εταιρεία που ανήκει κατά 100 % στην ιδιοκτησία ενός δημόσιου οργανισμού ή του ίδιου του κράτους δεν καλυπτόταν από απεριόριστη εγγύηση του κράτους από την οποία ωφελούνταν ο μέτοχός της. Όσον αφορά τις ανώνυμες εταιρείες που κατέχονται άμεσα από το κράτος, η Επιτροπή έκρινε, ήδη από το 2003, στην υπόθεση EDF (178), ότι η μετατροπή ενός EPIC σε ανώνυμη εταιρεία κοινού δικαίου, και κατά συνέπεια η υπαγωγή της στο κοινό πτωχευτικό δίκαιο, είχε ως αποτέλεσμα την εξάλειψη της εγγύησης από την οποία επωφελούνταν μέχρι τότε η επιχείρηση. Η άποψη αυτή επιβεβαιώθηκε πρόσφατα όταν η εταιρεία La Poste μετατράπηκε σε ανώνυμη εταιρεία (179) και ανήκει κατά 100 % στο κράτος. Όσον αφορά τις ανώνυμες εταιρείες υπό την κατοχή δημόσιων οργανισμών, η Επιτροπή αναγνώρισε, στην προαναφερόμενη απόφασή της σχετικά με την ίδρυση της La Banque Postale, ότι το νομικό καθεστώς μιας παρόμοιας θυγατρικής ανώνυμης εταιρείας που κατέχεται εξ ολοκλήρου από έναν δημόσιο οργανισμό (στην προκειμένη περίπτωση από την La Poste, η οποία την εποχή εκείνη είχε καθεστώς οργανισμού δημοσίου δικαίου εξομοιούμενο με το καθεστώς EPIC) επέτρεπε από μόνο του να αποκλεισθεί το ενδεχόμενο ύπαρξης απεριόριστης εγγύησης στο επίπεδο αυτής της εταιρείας (180).
7.1.2 ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ ΤΩΝ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ ΤΟΥ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ IFP ΟΙ ΟΠΟΙΕΣ ΚΑΛΥΠΤΟΝΤΑΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΠΕΡΙΟΡΙΣΤΗ ΕΓΓΥΗΣΗ
(178)
Όπως έχει αναφέρει ήδη η Επιτροπή στις προηγούμενες αποφάσεις της σχετικά με τον δημόσιο οργανισμό IFP, (181) βάσει του καταστατικού του, ο δημόσιος οργανισμός IFP πληροί τρεις αποστολές:
-
μια αποστολή έρευνας και ανάπτυξης στους τομείς της διεξαγωγής ερευνών για την αναζήτηση κοιτασμάτων πετρελαίου και φυσικού αερίου, των τεχνολογιών διύλισης και πετροχημείας,
-
αποστολή εκπαίδευσης μηχανικών και τεχνικών,
-
αποστολή ενημέρωσης και τεκμηρίωσης των τομέων.
(179)
Οι γαλλικές αρχές, όπως αναφέρεται στην αιτιολογική σκέψη 31, θεωρούν ότι ο δημόσιος οργανισμός IFP είναι ερευνητικός οργανισμός στον οποίο έχει ανατεθεί τριπλή αποστολή γενικού συμφέροντος (έρευνα, εκπαίδευση και τεκμηρίωση).
(180)
Η Επιτροπή θεωρεί επίσης ότι ο δημόσιος οργανισμός IFP, με βάση τις αποστολές που του έχουν ανατεθεί, μπορεί να χαρακτηρισθεί «ερευνητικός οργανισμός» κατά την έννοια του σημείου 2.2 δ) του κοινοτικού πλαισίου κρατικών ενισχύσεων για την έρευνα, την ανάπτυξη και την καινοτομία (182) (εφεξής, «Πλαίσιο Ε&Α&Κ»), με πρωταρχικό στόχο την άσκηση δραστηριοτήτων βασικής έρευνας, (183) βιομηχανικής έρευνας (184) ή πειραματικής ανάπτυξης (185) και τη διάδοση των αποτελεσμάτων τους μέσω της εκπαίδευσης, της δημοσίευσης ή της μεταφοράς τεχνολογίας.
(181)
Βάσει της νομολογίας του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου (186), η δημόσια χρηματοδότηση των δραστηριοτήτων που ασκεί ένας ερευνητικός οργανισμός (η οποία περιλαμβάνει την κάλυψή τους με απεριόριστη εγγύηση του δημοσίου) είναι δυνατό (187) να επιφέρει χορήγηση κρατικής ενίσχυσης, εφόσον ο εν λόγω οργανισμός ασκεί οικονομική δραστηριότητα, δηλ. μια δραστηριότητα που συνίσταται στην προσφορά αγαθών ή υπηρεσιών σε μια δεδομένη αγορά (188), ανεξάρτητα από το νομικό καθεστώς και τον τρόπο χρηματοδότησής του.
(182)
Όσον αφορά ακριβώς τον οικονομικό (ή μη οικονομικό) χαρακτήρα των δραστηριοτήτων των οργανισμών έρευνας, η Επιτροπή διευκρίνισε στην πρακτική της κατά την έκδοση αποφάσεων (189) τι θεωρεί ότι εμπίπτει στη μία ή την άλλη από αυτές τις κατηγορίες.
(183)
Όσον αφορά τις κύριες δραστηριότητες των ερευνητικών οργανισμών, η Επιτροπή θεωρεί ότι αυτές συνίστανται, κυρίως, σε δραστηριότητες μη οικονομικού χαρακτήρα, ιδίως:
-
σε δραστηριότητες εκπαίδευσης για την εξασφάλιση περισσότερων και πιο ειδικευμένων ανθρώπινων πόρων·
-
σε ανεξάρτητες δραστηριότητες Ε&Α για εξασφάλιση περισσότερων γνώσεων και καλύτερης κατανόησης, συμπεριλαμβανομένης της κοινής Ε&Α·
-
τη διάδοση των αποτελεσμάτων της έρευνας.
(184)
Θεωρεί ότι, πέρα από τη μεταφορά τεχνολογίας (παραχώρηση άδειας, δημιουργία παράγωγων προϊόντων ή άλλων μορφών διαχείρισης της γνώσης που παράγεται από τον ερευνητικό οργανισμό) αποτελεί μη οικονομική δραστηριότητα, εφόσον πραγματοποιείται σε «εσωτερικό επίπεδο» (190) και όλα τα έσοδα που παράγει επανεπενδύονται στις κύριες δραστηριότητες των ερευνητικών οργανισμών.
(185)
Αντίθετα, η Επιτροπή θεωρεί ότι η έρευνα που πραγματοποιείται βάσει συμβάσεων που συνάπτονται με τη βιομηχανία, η εκμίσθωση εξοπλισμών έρευνας ή οι εργασίες παροχής συμβουλών (191) έχουν το χαρακτήρα οικονομικής δραστηριότητας.
(186)
Στην υπό εξέταση περίπτωση, η απεριόριστη εγγύηση που παρέχεται στον δημόσιο οργανισμό IFP λόγω του καθεστώτος του ως EPIC καλύπτει ταυτόχρονα τις μη οικονομικές δραστηριότητές του (στοιχείο που δεν δημιουργεί καθαυτό προβλήματα σε σχέση με τη νομοθεσία περί κρατικών ενισχύσεων) και τις οικονομικές δραστηριότητές του, οι οποίες είναι δύο ειδών.
(187)
Όσον αφορά τον πρώτο τύπο οικονομικών δραστηριοτήτων, αν και θεωρούν, όπως αναφέρεται στην αιτιολογική σκέψη 31, ότι οι περισσότερες δραστηριότητες του δημόσιου οργανισμού IFP είναι μη οικονομικού χαρακτήρα, οι γαλλικές αρχές αναγνώρισαν, στις επιστολές τους της 13ης Ιανουαρίου και της 16ης Ιουλίου 2010 ότι, εκτός από το πεδίο αποκλειστικής δραστηριότητας των θυγατρικών του, ο δημόσιος οργανισμός IFP ασκούσε παροχές υπηρεσιών που συνίστανται κατά κύριο λόγο στην εκμίσθωση υλικών και χώρων, τη διάθεση προσωπικού και την παροχή νομικών υπηρεσιών προς όφελος των θυγατρικών του, καθώς και υπηρεσίες επί συμβάσει έρευνας για λογαριασμό τρίτων και για λογαριασμό των θυγατρικών του. Όπως αναφέρεται στην αιτιολογική σκέψη 185, αυτές οι δραστηριότητες έχουν οικονομικό χαρακτήρα κατά την έννοια που αποδίδει σε αυτόν συνήθως η Επιτροπή.
(188)
Όσον αφορά τον δεύτερο τύπο οικονομικών δραστηριοτήτων, οι μεταφορές τεχνολογίας, όπως η εκχώρηση αδειών, η δημιουργία παράγωγων προϊόντων ή άλλων μορφών διαχείρισης της γνώσης η οποία παράγεται από τον ερευνητικό οργανισμό, συνιστούν κατά κανόνα, όπως υπενθυμίζεται στην αιτιολογική σκέψη 184, δραστηριότητες μη οικονομικού χαρακτήρα, εάν υλοποιούνται σε εσωτερικό επίπεδο και αν τα κέρδη τα οποία παράγουν επανεπενδύονται εξ ολοκλήρου στη δημόσια έρευνα. Για την προκειμένη περίπτωση, ωστόσο, στην προαναφερθείσα απόφασή της C 51/2005, η Επιτροπή έκρινε ότι ο δημόσιος οργανισμός IFP διατηρεί πολύ ειδικές σχέσεις με ορισμένες θυγατρικές ιδιωτικού δικαίου: «[…] ορισμένες δραστηριότητες του δημόσιου οργανισμού IFP εκφεύγουν του πεδίου των μη οικονομικών δραστηριοτήτων του, εφόσον συνεπάγονται εμπορική εκμετάλλευση από τις θυγατρικές του» (192). Η Επιτροπή έκρινε, πράγματι, ότι οι εν λόγω θυγατρικές δεν μπορεί να θεωρηθούν ως οντότητες αυτόνομες από τη μητρική εταιρεία, εφόσον οι δραστηριότητές τους εντάσσονται στην αναπτυξιακή στρατηγική του δημόσιου οργανισμού IFP, όπου ο IFP ασκεί όχι μόνο νομικό έλεγχο αλλά και έλεγχο de facto, οι αποκλειστικές συμφωνίες αποτελούν μαρτυρία μιας ισχυρής οικονομικής ολοκλήρωσης και οι παράγοντες της αγοράς που δραστηριοποιούνται στους εξεταζόμενους τομείς έχουν μια κοινή εικόνα για τον δημόσιο οργανισμό IFP και τις εν λόγω θυγατρικές του. Οι μεταφορές τεχνολογίας, και ιδίως των τεχνολογιών που προέρχονται από τις δραστηριότητες βιομηχανικής έρευνας (193), μεταξύ του δημόσιου οργανισμού IFP και των θυγατρικών του Axens, Beicip-Franlab και Prosernat πρέπει, συνεπώς, να χαρακτηριστούν οικονομικές δραστηριότητες κατά την έννοια του δικαίου του ανταγωνισμού.
7.1.3 ΠΕΔΙΟ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΑΣ ΑΠΟΦΑΣΗΣ
(189)
Από το μέρος 7.1.1 συνάγεται ότι μόνο οι δραστηριότητες που ασκούνται άμεσα από τον δημόσιο οργανισμό IFP καλύπτονται από την εγγύηση του κράτους, σε αντίθεση με τις δραστηριότητες που ασκούνται από τις θυγατρικές του ιδιωτικού δικαίου, οι οποίες δεν εμπίπτουν στο πεδίο της κάλυψης.
(190)
Εξάλλου, μεταξύ των δραστηριοτήτων που ασκούνται άμεσα από τον δημόσιο οργανισμό IFP, μόνο η κάλυψη από την εγγύηση του κράτους δραστηριοτήτων οι οποίες έχουν οικονομικό χαρακτήρα ενέχει ενδεχομένως κρατική ενίσχυση, με την επιφύλαξη ότι πρέπει επίσης να πληρούνται και οι άλλοι όροι που προβλέπονται από το άρθρο 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ.
(191)
Τέλος, από το μέρος 7.1.2 συνάγεται ότι οι εν λόγω οικονομικές δραστηριότητες περιορίζονται, αφενός, στις δραστηριότητες συμβατικής έρευνας που ασκούνται από τον δημόσιο οργανισμό IFP και, αφετέρου, στις δραστηριότητες μεταφοράς τεχνολογιών στους τομείς αποκλειστικής δραστηριότητας των θυγατρικών Axens, Prosernat και Beicip-Franlab, καθώς και στις δραστηριότητες εκμίσθωσης υποδομών, διάθεσης προσωπικού και παροχής νομικών υπηρεσιών.
7.1.4 ΥΠΑΡΞΗ ΕΠΙΛΕΚΤΙΚΟΥ ΠΡΟΝΟΜΙΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΟΜΙΛΟ IFP
(192)
Για την ανάλυση των δυνητικών πλεονεκτημάτων που θα μπορούσε να αποκομίσει ο όμιλος IFP από την απεριόριστη εγγύηση η οποία παρέχεται στη μητρική εταιρεία του, τον δημόσιο οργανισμό IFP, λόγω του καθεστώτος του ως EPIC, η Επιτροπή θα ακολουθήσει δύο στάδια: πρώτα θα εξετάζει τα ενδεχόμενα προνόμια που προκύπτουν για τη μητρική εταιρεία (7.1.4.1) και στη συνέχεια θα εξετάσει αυτά που ενδεχομένως μεταβιβάζονται στις θυγατρικές του (7.1.4.2).
7.1.4.1 Προνόμια που δημιουργούνται προς όφελος του δημόσιου οργανισμοί IFP
(193)
Στην προαναφερθείσα απόφαση για την κίνηση διαδικασίας, σύμφωνα με το σημείο 2.1.3 της ανακοίνωσης σχετικά με τις εγγυήσεις, η Επιτροπή ανέφερε ότι, κατά την άποψή της, ο δημόσιος οργανισμός IFP μπορούσε να αποκομίσει πλεονέκτημα από το καθεστώς ως EPIC, κυρίως μέσω ευνοϊκότερων όρων χρηματοδότησης (194) στις χρηματαγορές, πλεονέκτημα που απορρέει από το ανεφάρμοστο της διαδικασίας κοινού δικαίου σε θέματα δικαστικής εξυγίανσης και εκκαθάρισης νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου. Εξάλλου, σε περίπτωση αφερεγγυότητας του δημόσιου οργανισμού, η Επιτροπή επισήμανε ότι η εγγύηση του κράτους θα κάλυπτε όλες τις οφειλές του δημόσιου οργανισμού IFP, οι οποίες, όπως προσδιορίστηκε στην αιτιολογική σκέψη 71 της απόφασης για την κίνηση διαδικασίας, «ενδέχεται να μην είναι μόνο χρηματοοικονομικές, αλλά και εμπορικές ή ακόμα και άλλης φύσεως», ιδίως απαιτήσεις προμηθευτών (τα τιμολόγια των οποίων δεν θα είχαν πληρωθεί) ή πελατών (στους οποίους δεν θα είχαν παρασχεθεί υπηρεσίες).
(194)
Επίσης, ολοκληρώνοντας τη διεξοδική εξέταση του εν λόγω μέτρου, η Επιτροπή θεωρεί ότι πρέπει να αναλύσει την ύπαρξη ενδεχόμενου προνομίου προς όφελος του δημόσιου οργανισμού IFP στις σχέσεις του με τραπεζικούς και χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς (Α), με τους προμηθευτές του (Β) και με τους πελάτες του (Γ).
A. Απουσία πλεονεκτήματος στο επίπεδο των σχέσεων με τους τραπεζικούς και χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς
(195)
Στην απόφασή της για την κίνηση διαδικασίας, αν και η Επιτροπή αναγνώρισε ότι ο δημόσιος οργανισμός IFP δεν υπόκειται σε αξιολόγηση από εξωτερικό οργανισμό αξιολόγησης, (195) επισημαίνει ότι οι πιστωτές πραγματοποιούν αναγκαστικά εκτίμηση του κινδύνου αθέτησης για τις χρηματοδοτήσεις που χορηγούν στον δημόσιο οργανισμό IFP (196). Λαμβάνοντας υπόψη ότι ο IFP «προσφεύγει στην αγορά πιστώσεων για τη χρηματοδότηση του χρέους του», αναφέρει ότι δεν μπορεί να αποκλείσει, στο στάδιο της προκαταρκτικής εξέτασης, το ενδεχόμενο ο IFP να απολαμβάνει οικονομικό πλεονέκτημα λόγω της συνεκτίμησης, κατά την αξιολόγηση από τις χρηματοπιστωτικές αγορές, του ρόλου του έσχατου εγγυητή που διαδραματίζει το κράτος για τις οφειλές του δημόσιου οργανισμού IFP.
(196)
Ολοκληρώνοντας τη διεξοδική εξέταση, η Επιτροπή επισημαίνει τα στοιχεία που διαβίβασε η Γαλλία, τα οποία αναφέρονται στην αιτιολογική σκέψη 64 και συνοψίζονται στον πίνακα 1 της παρούσας αιτιολογικής σκέψης (στον οποίο το σύμβολο «Κ ευρώ» σημαίνει «χιλιάδες ευρώ»).
Πίνακας 1
Δανειακή επιβάρυνση του δημόσιου οργανισμού IFP την περίοδο 2005-2010
Οντότητα
IFP
2005
2006
2007
2008
2009
2010
σε K ευρώ
σε K ευρώ
σε K ευρώ
σε K ευρώ
σε K ευρώ
σε K ευρώ
Δάνεια και οφειλές σε πιστωτικά ιδρύματαt (197)
Λήξη πριν από ένα έτος (1)
[…] (197)
[…] (197)
[…] (197)
[…] (197)
[…] (197)
[…] (197)
Λήξη μετά από ένα έτος
[…] (197)
[…] (197)
[…] (197)
[…] (197)
[…] (197)
[…] (197)
(1) Τραπεζικά δάνεια και υπεραναληψεις
[…] (197)
[…] (197)
[…] (197)
[…] (197)
[…] (197)
[…] (197)
Επιτόκια δανείων και χρηματοπιστωτικοί τίτλοι που έχουν εκδοθεί από πιστωτικά ιδρύματα
2005
2006
2007
2008
2009
2010
Επιτόκιο + περιθώριο
Επιτόκιο + περιθώριο
Επιτόκιο + περιθώριο
Επιτόκιο + περιθώριο
Επιτόκιο + περιθώριο
Επιτόκιο + περιθώριο
Μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα δάνεια
[…] (197)
[…] (197)
[…] (197)
[…] (197)
[…] (197)
[…] (197)
[…] (197)
Τραπεζικά δάνεια και πιστωτικά όρια Βραχυπρόθεσμα
[Τράπεζα αριθ.1] (198)
EONIA + […] (197)
EONIA + […] (197)
[Τράπεζα αριθ.2] (198)
EONIA + […] (197)
EONIA + […] (197)
[Τράπεζα αριθ.3] (198)
EONIA + […] (197)
[Τράπεζα αριθ. 4] (198)
EONIA + […] (197)
(197)
Από τα ανωτέρω στοιχεία συνάγεται ότι, όσον αφορά τις λήξεις οφειλών μετά από ένα έτος, ο δημόσιος οργανισμός IFP δεν προσέφυγε σε δανεισμό από πιστωτικά ιδρύματα μετά τη μεταβολή του καθεστώτος του, δηλαδή την περίοδο από 2006 έως το 2009 για την οποία υπάρχουν διαθέσιμα δεδομένα. Κατά την ίδια περίοδο, μετά τη μεταβολή του καθεστώτος, ο δημόσιος οργανισμός IFP συνήψε δάνειο διάρκειας μικρότερης ενός έτους μόνο μία φορά, το 2009, για ασήμαντο ποσό […] (*) ευρώ. Πρέπει επίσης να επισημανθεί ότι το επιτόκιο που εφάρμοζε τότε η [τράπεζα αριθ. 3]] (**) (EONIA + […] (*) %) ήταν κατά […] (*) μονάδες βάσης υψηλότερο (εφόσον οι υπόλοιπες συνθήκες παραμένουν οι ίδιες) από το επιτόκιο που διαπραγματεύθηκε ο δημόσιος οργανισμός IFP το 2005 με την [τράπεζα αριθ. 1] (**) (EONIA + […] (*) %), ενόσω ήταν ακόμη νομικό πρόσωπο ιδιωτικού δικαίου και, συνεπώς, δεν καλυπτόταν ακόμη από την εγγύηση του κράτους από την οποία ωφελείται σήμερα λόγω του καθεστώτος του ως δημόσιου οργανισμού.
(198)
Όσον αφορά ειδικά το έτος 2010, οι γαλλικές αρχές διευκρίνισαν ότι ο δημόσιος οργανισμός IFP είχε λάβει τέσσερις πιστωτικές διευκολύνσεις […] (*) ευρώ, με ετήσιο επιτόκιο κυμαινόμενο μεταξύ EONIA + […] (*) % από την [τράπεζα αριθ. o4] (**) (συν αμοιβή για τη δέσμευση κεφαλαίου […] (*) %, ή […] (*) ευρώ) ή από την [τράπεζα αριθ. 5] (**) (συν αμοιβή για τη δέσμευση κεφαλαίου […] (*) %, ή […] (*) ευρώ) και EONIA + […] (*) % από την [τράπεζα αριθ. 3] (**) (συν αμοιβή για τη δέσμευση κεφαλαίου […] (*) %, ή […] (*) ευρώ) ή από την [τράπεζα αριθ. 1] (**) (συν αμοιβή για τη δέσμευση κεφαλαίου […] (*) %, ή […] (*) ευρώ). Ο IFP έλαβε επίσης και μια άλλη προσφορά «spot» της [τράπεζα αριθ. 3] (**) (σε συνάρτηση με την επιλεγόμενη διάρκεια ανάληψης), για επιτόκιο ίσο με το EURIBOR + […] (*) %. Η Επιτροπή σημειώνει το γεγονός ότι τα επιτόκια αυτά είναι ισοδύναμα με τα επιτόκια τα οποία διαπραγματεύονταν ο δημόσιος οργανισμός IFP πριν την μεταβολή του καθεστώτος του το 2006, όταν ήταν ακόμη νομικό πρόσωπο ιδιωτικού δικαίου και δεν καλύπτονταν από την εγγύηση του κράτους.
(199)
Με βάση τα ανωτέρω, η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι, για την περίοδο από την αλλαγή του καθεστώτος του οργανισμού μέχρι το 2010, ο IFP δεν αποκόμισε πραγματικό οικονομικό προνόμιο λόγω του καθεστώτος του EPIC στις σχέσεις του με τα τραπεζικά και χρηματοπιστωτικά ιδρύματα. Με άλλους όρους, φαίνεται ότι το δυνητικό πλεονέκτημα που θα μπορούσε να είχε αποκομίσει η επιχείρηση από την απεριόριστη εγγύηση υπό μορφή ευνοϊκότερου επιτοκίου δανεισμού σε σχέση με τους όρους της αγοράς δεν εφαρμόστηκε στην πράξη κατά την εξεταζόμενη περίοδο.
(200)
Αυτό το συμπέρασμα ισχύει ασφαλώς για το παρελθόν, εφόσον η Επιτροπή δεν μπορεί να προδικάσει τη μελλοντική συμπεριφορά των παραγόντων της αγοράς ούτε την αλλαγή του τρόπου με τον οποίο θα προσλαμβάνουν την επίπτωση της εγγύησης του κράτους στον κίνδυνο αθέτησης του δημόσιου οργανισμού IFP. Επίσης, στο πλαίσιο των ετήσιων εκθέσεων τις οποίες θα κληθούν να υποβάλλουν στην Επιτροπή στο μέλλον, οι γαλλικές αρχές θα πρέπει να παρέχουν στοιχεία σχετικά με το επίπεδο των όρων δανεισμού του δημόσιου οργανισμού IFP και να προσκομίζουν απόδειξη ότι τα δάνεια αυτά είναι σύμφωνα με τους όρους της αγοράς ή να προσθέτουν το ισοδύναμο ακαθάριστο της αντίστοιχης ενίσχυσης στην εκτίμηση των ανώτατων ποσών των επιπτώσεων της εγγύησης σύμφωνα με μέθοδο ανάλογη με αυτήν που περιγράφεται στον πίνακα 6 στην αιτιολογική σκέψη 300.
(201)
Τέλος, η Επιτροπή καταγράφει την πρόταση των γαλλικών αρχών να προσθέτουν, για κάθε πράξη, στη σύμβαση χρηματοδότησης (για κάθε μέσο που καλύπτεται από τη σύμβαση) την ακόλουθη γραπτή ένδειξη:
«Η έκδοση / το πρόγραμμα / το δάνειο δεν ωφελείται από καμία εγγύηση κανενός είδους, άμεση ή έμμεση, εκ μέρους του κράτους. Σε περίπτωση αφερεγγυότητας, το κράτος δεν θα ήταν υποχρεωμένο να υποκαταστήσει χρηματοδοτικά τον IFP για την εξόφληση της απαίτησης.»
(202)
Σε αυτό το πλαίσιο, η εν λόγω δέσμευση, σε συνδυασμό με το σύνολο των άλλων υποχρεώσεων που βαρύνουν τη Γαλλία, ακόμη και αν δεν επιτρέψει από μόνη της να ρυθμιστεί το ζήτημα της ύπαρξης εγγύησης, θα επιτρέψει ενδεχομένως να ισχύει η εξαίρεση του αναληφθέντος κινδύνου και να περιοριστούν σημαντικά οι ενδεχόμενες αρνητικές επιπτώσεις της εγγύησης.
B. Πλεονέκτημα στο επίπεδο των σχέσεων με τους προμηθευτές
(203)
Όσον αφορά τους προμηθευτές, σε αντίθεση με όσα αναφέρουν οι γαλλικές αρχές (βλ. αιτιολογική σκέψη 65), δεν αρκεί ο δημόσιος οργανισμός IFP να υπόκειται, βάσει του δικαίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης ή του εθνικού δικαίου, σε υποχρέωση εφαρμογής των κανόνων του ανταγωνισμού για να εξαλειφθεί κάθε προνόμιο που απορρέει από το καθεστώς του EPIC. Στο πλαίσιο των δημοσίων συμβάσεων, κάθε υποψήφιος προμηθευτής μπορεί να εικάσει ότι είναι αδύνατη η πτώχευση του δημόσιου οργανισμού IFP ανταποκρινόμενος σε πρόσκληση υποβολής προσφορών. Πρέπει επίσης, σε θέματα δημοσίων συμβάσεων, να γίνει διάκριση ανάμεσα στην πτώση των τιμών που συνδέεται με τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας η οποία επιτυγχάνεται μέσω του ανταγωνισμού των προσφερόντων κατά τις διαδικασίες υποβολής προσφορών, που, όπως επισήμανε η Επιτροπή στην έκθεση στην οποία αναφέρονται οι γαλλικές αρχές, αντιπροσωπεύει ένα πραγματικό «κοινωνικό όφελος», και στη μείωση των τιμών που είναι αποτέλεσμα της ευνοϊκότερης εκτίμησης από τους άλλους συμβαλλόμενους του κινδύνου αδυναμίας πληρωμής μιας επιχείρησης που γνωρίζουν ότι προστατεύεται από τον κίνδυνο της δικαστικής εκκαθάρισης λόγω του καθεστώτος της ως δημόσιος οργανισμός. Αυτοί οι δύο παράγοντες, αν και τείνουν και οι δύο να μειώσουν τις τιμές των δημόσιων προμηθειών, είναι διαφορετικού χαρακτήρα, με αποτέλεσμα να είναι αδύνατο να καταλογίσει η Επιτροπή τις επιπτώσεις του δεύτερου παράγοντα στον πρώτο.
(204)
Για να εκτιμήσει τη μείωση τιμών ως αποτέλεσμα της ευνοϊκότερης εκτίμησης του κινδύνου αθέτησης ενός EPIC από τους προμηθευτές του, η Επιτροπή προτίθεται να εξετάσει το κόστος της κάλυψης του ισοδύναμου κινδύνου. Πράγματι, όταν δεν υφίσταται εγγύηση του κράτους, ένας προμηθευτής του δημόσιου οργανισμού IFP ο οποίος θα επιθυμούσε να λάβει μια συγκρίσιμη εγγύηση (δηλ. να καλυφθεί πλήρως έναντι του κινδύνου αθέτησης του αντισυμβαλλόμενου) θα μπορούσε να προσφύγει στις υπηρεσίες ενός ειδικευμένου πιστωτικού ή ασφαλιστικού φορέα. Αυτή η κάλυψη του κινδύνου αθέτησης προσφέρεται από τις εταιρείες που ειδικεύονται στην πρακτορεία επιχειρηματικών απαιτήσεων (φάκτορινγκ) (199).
(205)
Η Επιτροπή επισημαίνει ότι η αμοιβή για μια τέτοια υπηρεσία πρακτορείας επιχειρηματικών απαιτήσεων περιλαμβάνει δύο στοιχεία:
α)
μια προμήθεια χρηματοδότησης (ή χρεωστικοί τόκοι), που υπολογίζονται prorata temporis για την κάλυψη της προβλεπόμενης χρηματοδότησης της προκαταβολής που χορηγείται στον προμηθευτή και η οποία είναι κυρίως συνάρτηση του επιτοκίου που ισχύει κατά τη στιγμή της εκχώρησης απαιτήσεων.
β)
μια καθαυτό προμήθεια «φάκτορινγκ», κυμαινόμενη (200) από 0,7 % έως 2,5 % του ανατεθέντος κύκλου εργασιών, με μέσο ποσοστό 1,5 %, που υπολογίζεται επί του ποσού των απαιτήσεων που μεταβιβάστηκαν για την πληρωμή των υπηρεσιών λογιστικής διαχείρισης, είσπραξης και εγγύησης για την ορθή εκτέλεση της σύμβασης.
(206)
Στην επιστολή τους της 26ης Νοεμβρίου 2010, οι γαλλικές αρχές ανέφεραν ότι, κατά την άποψή τους, οι εκτιμήσεις της Επιτροπής σχετικά με το ρόλο της πρακτορείας επιχειρηματικών απαιτήσεων βασίζονται σε ατελή εκτίμηση των λόγων για τους οποίους μια επιχείρηση μπορεί να προσφύγει σε μια υπηρεσία αυτού του τύπου. Οι γαλλικές αρχές γνωρίζουν ασφαλώς ότι οι εταιρείες πρακτορείας επιχειρηματικών απαιτήσεων μπορούν να παρέχουν τριών ειδών υπηρεσίες: ταμειακή προκαταβολή, είσπραξη και εγγύηση απαιτήσεων, αλλά διευκρινίζουν ότι μπορούν να παρέχουν αυτές τις υπηρεσίες ταυτόχρονα ή χωριστά. Βάσει μελέτης που πραγματοποίησε το 2009 η Banque de France, (201) οι γαλλικές αρχές προσθέτουν ότι, μεταξύ αυτών των διαφόρων υπηρεσιών, η κατ’ ανάθεση διαχείριση (δηλ. μια πράξη χρηματοδότησης χωρίς είσπραξη των απαιτήσεων) θα ήταν κυρίαρχη στο πλαίσιο της προσφοράς των αναδόχων επιχειρηματικών απαιτήσεων, με αποτέλεσμα η προσφυγή σε υπηρεσίες πρακτορείας επιχειρηματικών απαιτήσεων να περιορίζεται ολοένα και περισσότερο σε μια απλή ταμειακή πράξη για τον προμηθευτή. Η Επιτροπή λαμβάνει υπόψη αυτή την παρατήρηση.
(207)
Εξάλλου, οι γαλλικές αρχές έχουν κοινοποιήσει το ποσό των πληρωμών του δημόσιου οργανισμού IFP σε αναδόχους επιχειρηματικών απαιτήσεων (202) από το 2004 (για τη ρύθμιση των απαραίτητων προμηθειών για τους δύο τύπους δραστηριοτήτων, οικονομικές και μη οικονομικές δραστηριότητες):
Πίνακας 2
Προσφυγή στην πρακτορεία επιχειρηματικών απαιτήσεων των προμηθευτών του δημόσιου οργανισμού IFP την περίοδο 2004 - 2010
Έτος
Αριθμός ενδιαφερόμενων προμηθευτών
Πληρωμές σε αναδόχους επιχειρηματικών απαιτήσεων
(σε ευρώ)
Αριθμός σχετικών τιμολογίων
2004
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
2005
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
2006
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
2007
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
2008
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
2009
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
2010 (203)
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
Σύνολο της περιόδου
(2004-2010)
[…] (*)
[…] (*)
(208)
Οι γαλλικές αρχές διαπιστώνουν ότι, από τότε που μεταβλήθηκε το καθεστώς του δημόσιου οργανισμού IFP το 2006, αυξήθηκαν οι πληρωμές που πραγματοποίησε ο IFP σε αναδόχους επιχειρηματικών απαιτήσεων. Συμπεραίνουν ότι η εξέλιξη αυτή ακυρώνει το σκεπτικό της Επιτροπής σχετικά με την εικόνα που έχουν οι τρίτοι ως προς τον κίνδυνο αθέτησης πληρωμών των EPIC. Θεωρούν ότι, εάν το κράτος κάλυπτε από το 2006 τον κίνδυνο αθέτησης του δημόσιου οργανισμού IFP, η προσφυγή στις υπηρεσίες φάκτορινγκ θα έπρεπε να παρουσιάζει πολύ μικρότερη συχνότητα από την εν λόγω ημερομηνία, αν όχι να εξαλειφθεί πλήρως.
(209)
Στο βαθμό που, όπως αναφέρουν οι γαλλικές αρχές στην αιτιολογική σκέψη 206, η προσφυγή σε υπηρεσίες πρακτορείας επιχειρηματικών απαιτήσεων συνδέεται ολοένα και περισσότερο με ανάγκες ταμειακών προκαταβολών (αύξηση της υπηρεσίας κατ' εξουσιοδότηση διαχείρισης) και όλο και λιγότερο με την ανάληψη του κινδύνου αθέτησης πληρωμής (μείωση της υπηρεσίας είσπραξης, χρηματοδότησης και εγγύησης) και δεν είναι δυνατό να γίνει διάκριση στους λογαριασμούς του δημόσιου οργανισμού IFP όσον αφορά την χρήση εκ μέρους των προμηθευτών του υπηρεσιών φάκτορινγκ ανά τύπο υπηρεσίας, η Επιτροπή, αντίθετα, θεωρεί ότι η εξέλιξη που διαπίστωσε ο IFP δεν επιτρέπει την επιβεβαίωση του επιχειρήματός του και ακόμα λιγότερο δεν αποδεικνύει ότι οι προμηθευτές του δημόσιου οργανισμού IFP είχαν καταλήξει στο συμπέρασμα ότι υπάρχει αύξηση κινδύνου αθέτησης πληρωμών μετά τη μεταβολή του καθεστώτος του.
(210)
Η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι δεν είναι σε θέση να προβεί σε ακριβή εκτίμηση του ποσού της πριμοδότησης που θα ήταν απαραίτητη για την κάλυψη των προμηθευτών έναντι του κινδύνου αθέτησης του δημόσιου οργανισμού IFP, εάν δεν επωφελούνταν ήδη από εγγύηση του κράτους. Η Επιτροπή επισημαίνει ωστόσο, στο βαθμό που η αναφερθείσα στην αιτιολογική σκέψη 205 στοιχείο β) προμήθεια φάκτορινγκ καλύπτει στην πραγματικότητα τρεις διαφορετικές υπηρεσίες (είσπραξη, χρηματοδότηση και εγγύηση έναντι του κινδύνου αθέτησης πληρωμών), το αναφερθέν ανώτατο ποσό των 2,5 % του εγγυημένου κύκλου εργασιών συνιστά σε κάθε περίπτωση προσαύξηση της προμήθειας που θα ήταν απαραίτητη για την κάλυψη μόνο του κινδύνου αθέτησης.
(211)
Σε κάθε περίπτωση, οι γαλλικές αρχές επιφυλάσσονται να κοινοποιήσουν ακριβέστερη μεθοδολογία για την εκτίμηση του πλεονεκτήματος που παρέχει η εγγύηση στον δημόσιο οργανισμό στις σχέσεις του με τους προμηθευτές του. Βάσει μιας οικονομικής πραγματογνωμοσύνης που αποτέλεσε αντικείμενο κατ' αντιμωλία εξέτασης στο πλαίσιο της διερεύνησης, η μεθοδολογία αυτή θα μπορεί, κατά περίπτωση να υπόκειται σε θετική απόφαση της Επιτροπής και να χρησιμοποιείται από τη Γαλλία για την ικανοποίηση των υποχρεώσεών ενημέρωσης που διευκρινίζονται στο διατακτικό της παρούσας απόφασης.
(212)
Όσον αφορά τα σχετικά ποσά, οι γαλλικές αρχές ανέφεραν, στην επιστολή τους της 26ης Νοεμβρίου 2010, ότι το κόστος αγοράς αυτών των αγαθών και υπηρεσιών ενσωματώνεται απευθείας στο ποσοστό της αμοιβής του προσωπικού που διατίθεται στις δραστηριότητες που αφορούν την αγορά των εν λόγω αγαθών και υπηρεσιών (204). Εξάλλου, όσον αφορά τις δραστηριότητες επανατιμολόγησης του αποσπασμένου προσωπικού και των εγκαταστάσεων, οι εγκαταστάσεις δεν συνεπάγονται καμία σημαντική ειδική δαπάνη, εφόσον το σύνολο των συναφών δαπανών έχει ήδη ενσωματωθεί στο κόστος διάρθρωσης του οργανισμού.
(213)
Τέλος, όσον αφορά τα αγαθά και τις υπηρεσίες που αγοράστηκαν ειδικά για την άσκηση αποκλειστικά οικονομικών δραστηριοτήτων, το μέσο ετήσιο ποσό αυτών των υπηρεσιών, σύμφωνα με τις γαλλικές αρχές, αντιπροσωπεύει μόνο μικρό μέρος (205) του ετήσιου μέσου κύκλου εργασιών του δημόσιου οργανισμού IFP. Για την έρευνα επί συμβάσει, σύμφωνα με τις πληροφορίες που συνέλεξε ο δημόσιος οργανισμός IFP μέσω του συστήματος αναλυτικής λογιστικής του, το μέσο ετήσιο ποσό για προμήθειες που αγόρασε ο δημόσιος οργανισμός IFP για την παροχή των υπηρεσιών του κατά το διάστημα 2006 έως 2009 ανέρχεται σε […] (*) ευρώ ετησίως.
(214)
Η Επιτροπή θεωρεί ότι, για την άσκηση των οικονομικών δραστηριοτήτων του, ο δημόσιος οργανισμός IFP ωφελείται από πραγματικό οικονομικό πλεονέκτημα που συνίσταται σε μείωση των τιμών που εφαρμόζουν οι προμηθευτές του και έχει ως αποτέλεσμα την ευνοϊκότερη εκτίμηση εκ μέρους των προμηθευτών του κινδύνου αθέτησης της επιχείρησης. Χωρίς να είναι σε θέση να προσδιορίσει το ακριβές ποσό αυτού του πλεονεκτήματος, η Επιτροπή θεωρεί ότι, σε κάθε περίπτωση, δεν είναι δυνατό να υπερβαίνει ποσό της τάξης των […] (*) ευρώ ετησίως (206) κατά μέσο όρο την εξεταζόμενη περίοδο (2006-2009).
(215)
Τέλος, η Επιτροπή επισημαίνει ότι ένα παρόμοιο πλεονέκτημα στο πλαίσιο των σχέσεων που διατηρεί ο δημόσιος οργανισμός IFP με τους προμηθευτές του είναι επιλεκτικό, εφόσον οι ανταγωνιστές του, οι οποίοι υπόκεινται στις δικαστικές διαδικασίες εξυγίανσης και εκκαθάρισης κοινού δικαίου, δεν απολαύουν συγκρίσιμης εγγύησης που παρέχει το κράτος και είναι άμεσα συνδεδεμένη με το καθεστώς δημόσιου οργανισμού του IFP.
Γ. Πλεονέκτημα στο επίπεδο των σχέσεων με τους πελάτες
(216)
Όσον αφορά τις υπηρεσίες έρευνας τις οποίες παρέχει ο IFP, η Επιτροπή καταγράφει τις παρατηρήσεις της εταιρείας UOP Limited ότι, όσον αφορά την εκχώρηση τεχνολογιών, τομέα υψηλού κινδύνου από τη φύση του, οι αγοραστές είναι ιδιαίτερα ευαίσθητοι στις εγγυήσεις τις οποίες είναι σε θέση να τους παράσχουν οι πάροχοι υπηρεσιών τους, σε όρους κάλυψης της συμβατικής όσο και της εξωσυμβατικής ευθύνης.
(217)
Εντούτοις, όσον αφορά την εξωσυμβατική ευθύνη, οι γαλλικές αρχές διευκρίνισαν, στην επιστολή τους της 13ης Ιανουαρίου 2010, ότι οι εταιρείες ιδιωτικού δικαίου και οι δημόσιοι οργανισμοί υπόκεινταν αδιακρίτως στη Γαλλία σε καθεστώς κοινού δικαίου (άρθρο 1382 του αστικού κώδικα όσον αφορά ιδίως το καθεστώς ευθύνης εξ αδικοπραξίας (207)). Πρόσθεσαν ότι οι δραστηριότητες του IFP έχουν ιδιαίτερα χαρακτηριστικά από την άποψη ότι συνεπάγονται τη χρήση εργαστηριακών εργαλείων και εύφλεκτων προϊόντων, εκρηκτικών ή τοξικών, που αποτελούν εν δυνάμει πηγές σημαντικού «βιομηχανικού» κινδύνου, (208) σύμφωνα με τη συνήθη ορολογία των ασφαλιστών. Ως εκ τούτου, ο IFP έχει συνάψει διάφορες συμβάσεις ασφάλισης για να καλύψει όχι μόνο τους κλασικούς κινδύνους (αστική ευθύνη) αλλά και ειδικούς κινδύνους, όπως οι κίνδυνοι που συνδέονται με ιονίζουσες πηγές ή ακόμη με βλάβες μηχανημάτων στα φρέατα. Όσον αφορά την κάλυψη της αστικής ευθύνης, η σύμβαση ασφάλισης του IFP καλύπτει τέσσερις κινδύνους: την αστική ευθύνη εκμετάλλευσης, την αστική ευθύνη μετά την παράδοση, την επαγγελματική αστική ευθύνη και την περιβαλλοντική ζημία.
(218)
Από τα ανωτέρω συνάγεται ότι ο IFP κατά κανένα τρόπο δεν απεμπολεί την εξωσυμβατική ευθύνη του προς το κράτος αναλαμβάνοντας τον κίνδυνο να ενεργοποιηθεί η εγγύηση την οποία λαμβάνει από το καθεστώς του ως EPIC σε περίπτωση μιας καταστροφής, αλλά, αντίθετα, έχει συνάψει με τους όρους της αγοράς τις αναγκαίες συμβάσεις ασφάλισης για την κάλυψη αυτού του κινδύνου.
(219)
Όσον αφορά τη συμβατική ευθύνη, από τις πληροφορίες που έδωσαν οι γαλλικές αρχές στις απαντήσεις τους στις παρατηρήσεις της εταιρείας UOP Limited, και ιδίως από αυτές που παρουσιάζονται στην αιτιολογική σκέψη 91, ότι, σε θέματα παροχής υπηρεσιών, η ευθύνη του δημόσιου οργανισμού IFP έναντι των πελατών του (είτε πρόκειται για τις δικές του θυγατρικές είτε για τρίτους) «περιορίζεται στο […] (*) % της αμοιβής που πράγματι εισπράττει με ανώτατο όριο που μπορεί ενδεχομένως να ανέλθει μέχρι το […] (*) %, κατά περίπτωση,» κατά τρόπο ώστε, εάν ο πελάτης θεωρεί ότι το έργο που επιτέλεσε ο IFP είναι ελαττωματικό, ο IFP δεν μπορεί σε καμία περίπτωση να υποχρεώνεται να εκτελεί εκ νέου τα έργα επ' άπειρον. Εξάλλου, η Επιτροπή σημειώνει τη διαπίστωση των γαλλικών αρχών ότι, λόγω της αρχής τη μη συσσώρευσης των ευθυνών, ένας συμβαλλόμενος δεν μπορεί να επικαλεστεί εξωσυμβατική ευθύνη για να απαιτήσει αποζημίωση για ζημίες που υφίσταται στο πλαίσιο μιας συμβατικής σχέσης (209).
(220)
Παρόλα αυτά, λαμβανομένης υπόψη της εγγύησης που παρέχει το κράτος στον δημόσιο οργανισμό η IFP, οι πελάτες του εξασφαλίζονται ότι αυτός δεν θα περιέλθει ποτέ σε κατάσταση δικαστικής εκκαθάρισης και, κατά συνέπεια, θα είναι πάντοτε σε θέση να τηρεί τις συμβατικές υποχρεώσεις του, ή σε περίπτωση που δεν θα το έπραττε, ότι θα αποζημιωνόταν γι' αυτή την αθέτηση.
(221)
Σύμφωνα με το σκεπτικό που ανέπτυξε στις αιτιολογικές σκέψεις 204 και επόμενες όσον αφορά τις σχέσεις με τους προμηθευτές, η Επιτροπή θεωρεί ότι, εάν δεν υφίστατο εγγύηση του κράτους, ένας πελάτης που θα επιθυμούσε να έχει το ίδιο επίπεδο προστασίας θα όφειλε να συνάψει με έναν ενδιάμεσο χρηματοπιστωτικό φορέα (π.χ. τραπεζικό ίδρυμα ή ασφαλιστική εταιρεία) εγγύηση εκτέλεσης σύμβασης (στα αγγλικά «performance bond»), ώστε να διασφαλιστεί για την εκπλήρωση της σύμβασης που τον συνδέει με τον IFP. Σκοπός αυτής της προστασίας θα ήταν να παρασχεθεί σε αυτόν τον πελάτη εγγύηση χρηματικής αποζημίωσης σε περίπτωση ζημίας λόγω ολικής ή μερικής μη εκτέλεσης της σύμβασης.
(222)
Ως προς αυτό, η Επιτροπή σημειώνει ότι η Γαλλία αναγνωρίζει, με ορισμένες επιφυλάξεις, όπως αναφέρεται στην αιτιολογική σκέψη 66, ότι «η μόνη υποθετική επίπτωση για τον δημόσιο οργανισμό IFP που θα μπορούσε να εντοπιστεί θα ήταν η ελάφρυνση του βάρους λόγω της απουσίας εγγυήσεων εκτέλεσης της σύμβασης». Οι γαλλικές αρχές κρίνουν, λοιπόν, χωρίς περαιτέρω διευκρινίσεις ότι, με βάση «τα ποσά που ζητούν συνήθως οι τράπεζες και οι ασφαλιστικές εταιρείες για την παροχή υπηρεσιών αυτού του τύπου, φαίνεται ότι το αποτέλεσμα αυτής της ελάφρυνσης θα αντιπροσώπευε ένα αμελητέο ποσό».
(223)
Η Επιτροπή επισημαίνει, καταρχήν, ότι στον υπολογισμό του κόστους μιας εγγύησης εκτέλεσης σύμβασης υπεισέρχονται πολλοί παράγοντες, ιδίως ο τύπος της σύμβασης και το καλυπτόμενο ποσό, ο αριθμός των απασχολουμένων, η χρηματοοικονομική κατάσταση, ο κίνδυνος αθέτησης και οι ζημίες της επιχείρησης της οποίας η υπηρεσία καλύπτεται, καθώς και άλλα αμιγώς χρηματοοικονομικά στοιχεία, όπως οι αμοιβές ή οι προμήθειες των ενδιάμεσων. Με βάση τις πληροφορίες που είναι δημοσίως διαθέσιμες, (210) η Επιτροπή θεωρεί ότι ο εφαρμοζόμενος συντελεστής κυμαίνεται συνήθως μεταξύ 1 % και 5 % του καλυπτόμενου κύκλου εργασιών.
(224)
Η τιμολόγηση της κάλυψης από τους ειδικευμένους ενδιάμεσους φορείς βασίζεται σε στατιστικές τεχνικές, ενδεχομένως εξειδικευμένες ανά τύπο κινδύνου, χωρίς να είναι δυνατό να προσδιοριστεί εκ των προτέρων ένα κατ' αποκοπή ποσοστό για μια εγγύηση εκτέλεσης της σύμβασης. Η τελική τιμή της εγγύησης εξαρτάται in fine από το εκτιμώμενο ποσό των ενδεχόμενων απωλειών και την πιθανότητα να συμβούν. Ως εκ τούτου, ενώ σε ορισμένους τομείς μπορεί να παρασχεθεί εγγύηση «απόλυτης εκτέλεσης» (παραδείγματος χάρη στους τομείς των έργων πολιτικού μηχανικού και των οικοδομών και δημοσίων έργων ή του διεθνούς εμπορίου), στον τομέα των υπηρεσιών έρευνας επί συμβάσει δεν μπορεί να προβλεφθεί μεγαλύτερη κάλυψη από αυτήν μιας «καλύτερης προσπάθειας», εφόσον η Ε&Α είναι από τη φύση της τομέας υψηλού κινδύνου, όπου ο αγοραστής εργασιών έρευνας δεν έχει καμία βεβαιότητα ότι οι εργασίες αυτές θα καταλήξουν πράγματι σε εμπορικά εκμεταλλεύσιμα αποτελέσματα. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή επισημαίνει ότι το συμβατικά εγγυημένο ποσό στους πελάτες του δημόσιου οργανισμού IFP, συμπεριλαμβανομένων των θυγατρικών του, περιορίζεται στην τιμή των παρεχόμενων εργασιών έρευνας.
(225)
Η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι δεν είναι σε θέση να προβεί σε ακριβή εκτίμηση του ποσού του ασφαλίστρου που θα ήταν απαραίτητο για να παρασχεθεί στους πελάτες (συμπεριλαμβανομένων των θυγατρικών) εγγύηση «καλύτερης προσπάθειας» του δημόσιου οργανισμού IFP κατά την υλοποίηση των εργασιών έρευνας. Ερωτηθείσες για το θέμα αυτό, οι γαλλικές αρχές ανέφεραν στην επιστολή τους της 26ης Νοεμβρίου 2010 ότι δεν διαθέτουν στοιχεία σχετικά με το ύψος των ασφαλίστρων που ζητούνται για την κάλυψη ειδικών κινδύνων στον τομέα της Ε&Α. Η Επιτροπή θεωρεί, ωστόσο, ότι το ασφάλιστρο που θα ζητούνταν στην αγορά για την κάλυψη ενός τέτοιου κινδύνου (που περιορίζεται στις «καλύτερες προσπάθειες» έρευνας και είναι συνεπώς, χαμηλότερος από τον κίνδυνο που ενέχει μια σύμβαση «απόλυτης εκτέλεσης») πρέπει από κάθε άποψη να είναι χαμηλότερο από τα κατ' εκτίμηση ανώτατα ποσά που αναφέρονται στην αιτιολογική σκέψη 223. Έτσι, η Επιτροπή θεωρεί ότι ένα ανώτατο ποσοστό 5 % του κύκλου εργασιών που παράγεται από την καλυπτόμενη παροχή υπηρεσίας συνιστά, σε κάθε περίπτωση, μια προσαύξηση του ασφαλίστρου που θα ήταν αναγκαία για την κάλυψη ενός τέτοιου κινδύνου.
(226)
Όσον αφορά την αξία των οικονομικών δραστηριοτήτων που θα μπορούσαν να καλυφθούν από μια τέτοια εγγύηση, η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι οι δραστηριότητες αυτές είναι δύο τύπων: αφενός, οι δραστηριότητες εκμίσθωσης υποδομών, διάθεσης προσωπικού έρευνας και παροχής νομικών υπηρεσιών, καθώς και δραστηριότητες έρευνας επί συμβάσει που ασκούνται από τον δημόσιο οργανισμό IFP (τόσο για λογαριασμό τρίτων όσο και για λογαριασμό των θυγατρικών του) και, αφετέρου, οι δραστηριότητες μεταφοράς τεχνολογίας από τον IFP στις θυγατρικές του στους τομείς αποκλειστικής δραστηριότητας της Axens και της Prosernat. Πράγματι, για τις δραστηριότητες που ασκεί ο IFP στον τομέα αποκλειστικής δραστηριότητας της θυγατρικής του Beicip-Franlab (211), η Επιτροπή έχει ήδη διαπιστώσει ότι αυτές χρηματοδοτούνται εξ ολοκλήρου από έσοδα που λαμβάνονται στην αγορά της παροχής συμβουλών εκμετάλλευσης κοιτασμάτων πετρελαίου και της εργολαβίας λογισμικών πετρελαϊκής εκμετάλλευσης. Η Επιτροπή έκρινε, στην προαναφερθείσα απόφαση C 51/2005, ότι δεν υφίστανται μεταβιβάσεις εντός του ομίλου της δημόσιας χρηματοδότησης του IFP προς τη θυγατρική του Beicip-Franlab, εφόσον οι εμπορικές σχέσεις μεταξύ των δύο οντοτήτων διεξάγονται στις συνήθεις συνθήκες της αγοράς. Επειδή οι αμοιβές που καταβάλλει η Beicip-Franlab στον δημόσιο οργανισμό IFP καλύπτουν «κατά πολύ» (212) το κόστος των εργασιών του IFP στον αποκλειστικό τομέα της θυγατρικής του, η Επιτροπή είναι σε θέση να κρίνει ότι η εφαρμοζόμενη τιμολόγηση είναι τέτοια που η Beicip-Franlab θα αναλάμβανε ήδη, σε κάθε περίπτωση, μια πιθανή πρόσθετη επίπτωση της εγγύησης του κράτους στο κόστος έρευνας με το οποίο βαρύνεται ο δημόσιος οργανισμός IFP. Υπό αυτές τις συνθήκες, η κάλυψη από την εγγύηση του κράτους των εμπορικών σχέσεων μεταξύ της θυγατρικής και της μητρικής εταιρείας δεν είναι τέτοια που θα να προσδίδει ανταγωνιστικό πλεονέκτημα στις δραστηριότητες του δημόσιου οργανισμού IFP στους αποκλειστικούς τομείς έρευνας της θυγατρικής του Beicip-Franlab. Ως εκ τούτου, η ενδεχόμενη κάλυψή τους από την εγγύηση του κράτους δεν συνιστά κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ.
(227)
Όσον αφορά τον πρώτο τύπο δραστηριοτήτων που ασκεί ο δημόσιος οργανισμός IFP για λογαριασμό τρίτων όσο και για λογαριασμό των θυγατρικών του, οι γαλλικές αρχές ανέφεραν στην επιστολή τους της 26ης Νοεμβρίου 2010 το ποσό από τις οικονομικές δραστηριότητες που άσκησε ο δημόσιος οργανισμός IFP από το 2006 έως το 2009. Από τα στοιχεία αυτά προκύπτει ότι το μέσο ετήσιο ποσό από τις υπηρεσίες έρευνας σε αυτήν την περίοδο είναι της τάξης των […] (*) ευρώ, εκ των οποίων […] (*) ευρώ για λογαριασμό τρίτων και […] (*) ευρώ για λογαριασμό των θυγατρικών του.
(228)
Οι γαλλικές αρχές έδωσαν, εξάλλου, στοιχεία σχετικά με τις διοικητικές υπηρεσίες που παρείχε ο δημόσιος οργανισμός IFP στις θυγατρικές του κατά το ίδιο διάστημα. Από τα στοιχεία αυτά προκύπτει ότι, από το 2006, το μέσο ετήσιο ποσό που ανατιμολόγησε ο IFP στις θυγατρικές του είναι της τάξης των […] (*) ευρώ για το αποσπασμένο προσωπικό και […] (*) ευρώ για τα έξοδα διορισμού αντικλήτου (213).
(229)
Όσον αφορά τον δεύτερο τύπο δραστηριοτήτων, δηλαδή τις δραστηριότητες μεταφοράς τεχνολογίας του δημόσιου οργανισμού IFP στις θυγατρικές του στους αποκλειστικούς τομείς δραστηριότητες της Axens και της Prosernat, πρέπει καταρχήν να επισημανθεί ότι η απόφαση C 51/2005 περιείχε ήδη τα ποσά δραστηριότητας για το έτος 2006:
α)
Στον αποκλειστικό τομέα δραστηριότητας της Axens, ο δημόσιος οργανισμός IFP πραγματοποίησε για ποσό […] (*) ευρώ μελέτες τεχνικής σκοπιμότητας που προηγούνται της βιομηχανικής έρευνας και […] (*) ευρώ εργασίες βιομηχανικής έρευνας, ήτοι σύνολο οικονομικής δραστηριότητας […] (*) ευρώ.
β)
Στον αποκλειστικό τομέα δραστηριότητας της Prosernat, ο δημόσιος οργανισμός IFP πραγματοποίησε για ποσό […] (*) ευρώ μελέτες τεχνικής σκοπιμότητας και […] (*) ευρώ εργασίες βιομηχανικής έρευνας, ήτοι, συνολικά, οικονομική δραστηριότητα […] (*) ευρώ.
γ)
Συνολικά, ο δημόσιος οργανισμός IFP πραγματοποίησε για ποσό 56,4 εκατ. ευρώ εργασίες έρευνας στους αποκλειστικούς τομείς των θυγατρικών του (εκ των οποίων 7,4 εκατ. ευρώ για μελέτες τεχνικής σκοπιμότητας και 49 εκατ. ευρώ για εργασίες βιομηχανικής έρευνας), ενώ το ποσό των ίδιων πόρων του ανερχόταν μόνο σε […] (*) ευρώ, με αποτέλεσμα η Επιτροπή να κρίνει ότι οι εν λόγω ερευνητικές δραστηριότητες είχαν επιδοτηθεί με δημόσια κεφάλαια ύψους 11,3 εκατ. ευρώ (που αντιστοιχεί σε ένταση ενίσχυσης (214) 20 %).
(230)
Όσον αφορά τα επόμενα έτη, σύμφωνα με το άρθρο 5 παράγραφος 1 της προαναφερθείσας απόφασης C 51/2005, μέχρι την ημερομηνία λήξης των αποκλειστικών συμφωνιών, η Γαλλία οφείλει να «υποβάλει στην Επιτροπή ετήσια λεπτομερή έκθεση των υλοποιούμενων από το IFP σχεδίων στους αποκλειστικούς τομείς δραστηριότητας της Axens και της Prosernat». Τα στοιχεία που περιέχονται σε αυτές τις ετήσιες εκθέσεις επιτρέπουν τον ακριβή υπολογισμό του ετήσιου ποσού των υπηρεσιών έρευνας που παρέχει ο δημόσιος οργανισμός IFP για λογαριασμό και εντός του αποκλειστικού τομέα των θυγατρικών του.
(231)
Μέχρι σήμερα, η Γαλλία έχει διαβιβάσει στην Επιτροπή τις ετήσιες εκθέσεις για το 2007, 2008 και 2009. Λαμβανομένων υπόψη των απαιτούμενων προθεσμιών για την επεξεργασία των λογιστικών δεδομένων, η έκθεση για το 2010 θα διαβιβαστεί εντός του έτους 2011.
(232)
Στους αποκλειστικούς τομείς της Axens, αυτές οι οικονομικές δραστηριότητες συνοψίζονται για τα έτη 2007 έως 2009 στον πίνακα 3 της παρούσας αιτιολογικής σκέψης (σε χιλιάδες ευρώ).
Πίνακας 3
Δραστηριότητες του δημόσιου οργανισμού IFP στους αποκλειστικούς τομείς της Axens από το 2007 έως το 2009
(σε χιλιάδες ευρώ)
Σύνολο
Συνολικές δαπάνες
Συνολικοί ίδιοι πόροι
Δημόσιοι πόροι (+) ή όφελος (-)
2007
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
2008
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
2009
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
(233)
Οι παροχές υπηρεσιών έρευνας από τον δημόσιο οργανισμό IFP στον αποκλειστικό τομέα της Axens παρήγαγαν, λοιπόν, οικονομική δραστηριότητα […] (*) ευρώ το 2007, […] (*) ευρώ το 2008 και […] (*) ευρώ το 2009, συγκρίσιμη με αυτήν που είχε διαπιστώσει η Επιτροπή για το έτος 2006 ([…] (*) ευρώ) στην απόφασή της C 51/2005.
(234)
Στους αποκλειστικούς τομείς της Prosernat, οι οικονομικές δραστηριότητες παρουσιάζονται συνοπτικά για τα έτη 2007 έως 2009 στον πίνακα 4 της παρούσας αιτιολογικής σκέψης (εκφρασμένες σε χιλιάδες ευρώ).
Πίνακας 4
Δραστηριότητες του δημόσιου οργανισμού IFP στους αποκλειστικούς τομείς της Prosernat από το 2007 έως το 2009
(σε χιλιάδες ευρώ)
Σύνολο
Συνολικές δαπάνες
Συνολικοί ίδιοι πόροι
Δημόσιοι πόροι (+) ή όφελος (-)
2007
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
2008
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
2009
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
(235)
Η παραγωγή έρευνας από τον δημόσιο οργανισμό IFP στον αποκλειστικό τομέα της Prosernat παρήγαγε οικονομική δραστηριότητα […] (*) ευρώ το 2007, […] (*) ευρώ το 2008 και […] (*) ευρώ το 2009, συγκρίσιμη με αυτή την οποία διαπίστωσε η Επιτροπή για το 2006 […] (*) ευρώ στην απόφαση C 51/2005.
(236)
Με βάση τα ανωτέρω, η Επιτροπή θεωρεί ότι, για την άσκηση των οικονομικών δραστηριοτήτων του, ο δημόσιος οργανισμός IFP αποκόμισε κρατικό οικονομικό πλεονέκτημα που συνίσταται στη μη πληρωμή ασφαλίστρου που αντιστοιχεί σε εγγύηση εκτέλεσης της σύμβασης, τουλάχιστον καλύτερης προσπάθειας, την οποία θα μπορούσε να παράσχει στους πελάτες του για τις ερευνητικές δραστηριότητές του, περιλαμβανομένων των θυγατρικών του Axens και Prosernat στον αποκλειστικό τομέα τους. Χωρίς να είναι σε θέση να προσδιορίσει με ακρίβεια το ακριβές ποσό αυτού του πλεονεκτήματος, δεδομένης της ιδιαιτερότητας του καλυπτόμενου κινδύνου, η Επιτροπή θεωρεί ότι σε κάθε περίπτωση, αυτό δεν είναι δυνατό να υπερβαίνει, για κάθε παροχή υπηρεσίας, για κάθε έτος, τα ποσά που αναφέρονται στον πίνακα 5 της παρούσας αιτιολογικής σκέψης (στον οποίο το σύμβολο «ευρώ» σημαίνει «ευρώ» και το σύμβολο «Μ ευρώ» σημαίνει «εκατ. ευρώ»):
Πίνακας 5
Προσαυξήσεις του οικονομικού πλεονεκτήματος που αποκόμισε ο δημόσιος οργανισμός IFP στις σχέσεις του με τους πελάτες του λόγω απεριόριστης εγγύησης από το 2006 έως το 2009
2006
2007
2008
2009
Υπηρεσίες έρευνας (εκτός από τους αποκλειστικούς τομείς των θυγατρικών)
ΚΕ
(σε M ευρώ)
Προσαύξηση (215)
(ασφάλιστρο κάλυψης)
ΚΕ
(σε M ευρώ)
Προσαύξηση
(ασφάλιστρο κάλυψης)
ΚΕ
(σε M ευρώ)
Προσαύξηση
(ασφάλιστρο κάλυψης)
ΚΕ
(σε M ευρώ)
Προσαύξηση
(ασφάλιστρο κάλυψης)
Για λογαριασμό των θυγατρικών
[…] (*)
[…] (*) ευρώ
[…] (*)
[…] (*) ευρώ
[…] (*)
[…] (*) ευρώ
[…] (*)
[…] (*) ευρώ
Για λογαριασμό τρίτων
[…] (*)
[…] (*) ευρώ
[…] (*)
[…] (*) ευρώ
[…] (*)
[…] (*) ευρώ
[…] (*)
[…] (*) ευρώ
Παροχή διοικητικών υπηρεσιών
Ανατιμολόγηση αποσπασμένου προσωπικού
[…] (*)
[…] (*) ευρώ
[…] (*)
[…] (*) ευρώ
[…] (*)
[…] (*) ευρώ
[…] (*)
[…] (*) ευρώ
Ανατιμολόγηση εξόδων διορισμού αντικλήτου
[…] (*)
[…] (*) ευρώ
[…] (*)
[…] (*) ευρώ
[…] (*)
[…] (*) ευρώ
[…] (*)
[…] (*) ευρώ
Υπηρεσίες στον αποκλειστικό τομέα της Axens
[…] (*)
[…] (*) M ευρώ
[…] (*)
[…] (*) M ευρώ
[…] (*)
[…] (*) M ευρώ
[…] (*)
[…] (*) M ευρώ
Υπηρεσίες στον αποκλειστικό τομέα της Prosernat
[…] (*)
[…] (*) ευρώ
[…] (*)
[…] (*) ευρώ
[…] (*)
[…] (*) ευρώ
[…] (*)
[…] (*) ευρώ
Σύνολο για τις θυγατρικές
[…] (*)
[…] (*) M ευρώ
[…] (*)
[…] (*) M ευρώ
[…] (*)
[…] (*) M ευρώ
[…] (*)
[…] (*) M ευρώ
Σύνολο για τους τρίτους
[…] (*)
[…] (*) ευρώ
[…] (*)
[…] (*) ευρώ
[…] (*)
[…] (*) ευρώ
[…] (*)
[…] (*) ευρώ
(237)
Σε κάθε περίπτωση, οι γαλλικές αρχές διατηρούν τη δυνατότητα να κοινοποιούν μια ακριβέστερη μεθοδολογία για την εκτίμηση του πλεονεκτήματος που παρέχει στον δημόσιο οργανισμό η εγγύηση στο πλαίσιο των σχέσεών του με τους πελάτες του. Με βάση μια οικονομική πραγματογνωμοσύνη που εξετάστηκε με εκατέρωθεν ακρόαση στο πλαίσιο της έρευνας, η μεθοδολογία αυτή θα μπορέσει, ενδεχομένως, να λάβει θετική απόφαση της Επιτροπής και να χρησιμοποιείται από τη Γαλλία για την ικανοποίηση των υποχρεώσεών της να ενημερώνει, οι οποίες διευκρινίζονται στο διατακτικό της παρούσας απόφασης.
(238)
Τέλος, η Επιτροπή επισημαίνει ότι αυτό το πλεονέκτημα στις σχέσεις του δημόσιου οργανισμού IFP με τους πελάτες του είναι επιλεκτικό, εφόσον οι ανταγωνιστές του, οι οποίοι εξακολουθούν να υπόκεινται στις δικαστικές διαδικασίες εξυγίανσης και εκκαθάρισης κοινού δικαίου, δεν ωφελούνται από συγκρίσιμη εγγύηση παρεχόμενη από το κράτος και στενά συνδεδεμένη με το καθεστώς δημόσιου οργανισμού του IFP.
7.1.4.2 Προνόμια μεταβιβαζόμενα στις θυγατρικές ιδιωτικού δικαίου του ομίλου IFP
(239)
Όσον αφορά τις θυγατρικές του δημόσιου οργανισμού IFP, στην απόφασή της για την κίνηση διαδικασίας, η Επιτροπή ανέφερε ότι δεν μπορεί να αποκλείσει, στο στάδιο της προκαταρκτικής εξέτασης ότι «κάθε προνόμιο που θα απέρρεε από το καθεστώς EPIC του δημόσιου οργανισμού IFP, ιδίως οι ευνοϊκότεροι όροι δανεισμού, θα μπορούσε επίσης να είναι προς όφελος των τριών θυγατρικών (216)».
(240)
Περατώνοντας την παρούσα διεξοδική εξέταση, για τους λόγους που παρατίθενται στο μέρος 7.1.1.2, λαμβάνοντας υπόψη την απουσία, στο γαλλικό δίκαιο, γενικής ευθύνης του μετόχου έναντι των θυγατρικών εταιρειών του ομίλου, δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι ο δημόσιος οργανισμός IFP και, κατά συνέπεια, το γαλλικό κράτος μπορούν να είναι υπεύθυνοι για την εξόφληση απαιτήσεων τρίτων επί των οικονομικών δραστηριοτήτων της Axens και της Prosernat, ιδίως σε περίπτωση που οι εταιρείες αυτές θα ετίθεντο υπό δικαστική εκκαθάριση.
(241)
Πρέπει, εντούτοις, να επισημανθεί ότι στην προαναφερθείσα απόφαση N 531/2005, αν και θεωρήθηκε, όπως αναφέρεται στην αιτιολογική σκέψη 177, ότι ως ανώνυμη εταιρεία η Banque Postale εξακολουθούσε να υπόκειται στο κοινό δίκαιο σε θέματα δικαστικής εξυγίανσης και εκκαθάρισης και, ως εκ τούτου, δεν επωφελούνταν για λογαριασμό της από απεριόριστη εγγύηση του κράτους, η Επιτροπή εξέτασε το ζήτημα μιας ενδεχόμενης μεταβίβασης προς τη θυγατρική των αποτελεσμάτων της δημόσιας εγγύησης που παρέχεται στον μοναδικό μέτοχό της (217).
(242)
Συγκεκριμένα, η Επιτροπή έκρινε (218) ότι ο τρόπος λειτουργίας του ομίλου που επέτρεπε την κοινή λειτουργία ανάμεσα στο μέτοχο (La Poste) και τη θυγατρική (La Banque Postale), λόγω συνδυασμένου αποτελέσματος i) της χρησιμοποίησης από τη θυγατρική των ανθρώπινων και υλικών πόρων που διατίθενται από τη μητρική εταιρεία και ii) της αμοιβής αυτών των μέσων βάσει του κόστους που βαρύνει τη μητρική εταιρεία, κατά τρόπο ώστε, σε περίπτωση οικονομικού οφέλους που μπορεί να μειώσει το κόστος της La Poste, η αμοιβή που καταβάλλονταν από την La Banque Postale στην μητρική της εταιρεία θα μειωνόταν ανάλογα, γεγονός που σημαίνει μεταφορά (τουλάχιστον μερική) αυτού του οικονομικού οφέλους προς τη θυγατρική.
(243)
Κατά τον ίδιο τρόπο, στην προαναφερθείσα απόφαση C 51/2005, η Επιτροπή έκρινε ότι υπήρχε ένας βαθμός κοινών αποφάσεων, ιδίως όσον αφορά τις τιμολογιακές επιλογές του δημόσιου οργανισμού IFP γα τις υπηρεσίες που παρέχονται στην Axens και την Prosernat στον αποκλειστικό τομέα τους, με αποτέλεσμα οι εμπορικές σχέσεις εντός του ομίλου να μην υπακούουν σε μια λογική αγοράς, αλλά αντίθετα παρείχαν τη δυνατότητα διασταυρούμενης επιδότησης των οικονομικών δραστηριοτήτων των θυγατρικών από δημόσια κεφάλαια που ετίθεντο στη διάθεση της μητρικής εταιρείας. Όπως αναφέρεται στην αιτιολογική σκέψη 226, η Επιτροπή έχει κρίνει, εξάλλου, ότι οι σχέσεις ανάμεσα στον δημόσιο οργανισμό IFP και τη θυγατρική του Beicip-Prosernat (219) αναπτύσσονταν σε συνήθεις συνθήκες αγοράς.
(244)
Στην προαναφερθείσα απόφαση σχετικά με την La Banque Postale, η Επιτροπή έκρινε αναγκαίο να αναλάβουν οι γαλλικές αρχές δεσμεύσεις που θα επέτρεπαν να τεθεί σε λειτουργία ένας μηχανισμός που θα εξουδετερώνει, στο επίπεδο της θυγατρικής, τα ενδεχόμενα προνόμια της μητρικής εταιρείας. Όσον αφορά τους όρους χρηματοδότησης, η υποχρέωση αυτή συνίστατο, «σε κάθε πράξη να αναφέρεται γραπτά στη σύμβαση χρηματοδότησης (για κάθε μέσο που καλύπτεται από σύμβαση) ότι, σύμφωνα με το γαλλικό δίκαιο (ιδίως στην ανάγκη ρητής νομοθετικής άδειας για κάθε εγγύηση), η εν λόγω πράξη χρηματοδότησης δεν ωφελείται από καμία εγγύηση κανενός είδους, άμεση ή έμμεση εκ μέρους του κράτους. Το ενημερωτικό φυλλάδιο κάθε πράξης πρέπει να δημοσιοποιεί αυτή τη συμβατική διάταξη». (220)
(245)
Στην προκειμένη περίπτωση, οι γαλλικές αρχές ανέλαβαν τη δέσμευση όσον αφορά τους όρους δανεισμού των θυγατρικών του δημόσιου οργανισμού IFP (Axens, Beicip-Franlab, Prosernat), να αναφέρουν εγγράφως σε κάθε σύμβαση χρηματοδότησης (για κάθε μέσο που καλύπτεται από σύμβαση) για κάθε πράξη ότι «σύμφωνα με το γαλλικό δίκαιο (ιδίως η ανάγκη μιας ρητής νομοθετικής άδειας για κάθε εγγύηση), η παρούσα πράξη χρηματοδότησης δεν ωφελείται από καμία εγγύηση, κανενός είδους άμεση ή έμμεση εκ μέρους του κράτους».
(246)
Όσον αφορά τη χρησιμοποίηση από τις θυγατρικές ανθρώπινου δυναμικού και υλικών μέσων που τίθεται στη διάθεση από τη μητρική εταιρεία τους, όπως επισήμανε η Επιτροπή στην προαναφερθείσα απόφαση C 51/2005 «εάν υπάρχει επιχορήγηση οικονομικών δραστηριοτήτων, αυτή προκύπτει από το επίπεδο των αμοιβών που καταβάλλουν οι εμπλεκόμενες θυγατρικές στη μητρική εταιρεία και η οποία αντικατοπτρίζεται στους λογαριασμούς του IFP» (221). Κατά την εξέταση των λογαριασμών του δημόσιου οργανισμού IFP, τα μόνα στοιχεία κόστους που δεν είχαν ληφθεί ήδη υπόψη από την Επιτροπή για το έτος 2006 στην προαναφερθείσα απόφασή της C 51/2005, και για τα επόμενα έτη στις ετήσιες εκθέσεις που διαβίβασαν οι γαλλικές αρχές, είναι τα στοιχεία σχετικά με την κάλυψη, βάσει της απεριόριστης εγγύησης, των υπηρεσιών που παρέχει ο δημόσιος οργανισμός IFP στις θυγατρικές του. Το ασφάλιστρο που αντιστοιχεί στην εγγύηση εκτέλεσης της σύμβασης, ή τουλάχιστον καλύτερης προσπάθειας, που δεν καταβλήθηκε στο κράτος, δεν τιμολογήθηκε ούτε στις υπηρεσίες που παρέχονται στις θυγατρικές.
(247)
Κατά συνέπεια, πρέπει να θεωρηθεί ότι το οικονομικό πλεονέκτημα που αποκόμισε ο δημόσιος οργανισμός από την εγγύηση λόγω του καθεστώτος του μεταβιβάστηκε στις θυγατρικές του ιδιωτικού δικαίου Axens και Prosernat.
(248)
Όσον αφορά τις συμβάσεις που συνάπτουν ο δημόσιος οργανισμός IFP και οι θυγατρικές του Axens, Prosernat και Beicip-Franlab με κοινούς προμηθευτές, τις οποίες η Επιτροπή ανέφερε στην απόφασή της για την κίνηση διαδικασίας και τις οποίες η εταιρεία UOP Limited επίσης ανέφερε στις παρατηρήσεις της, όπως αναφέρεται στην αιτιολογική σκέψη 73, η ύπαρξή τους επιβεβαιώθηκε ασφαλώς από τις γαλλικές αρχές, οι οποίες ωστόσο διευκρίνισαν ότι αφορούσαν κυρίως τον τομέα των μεταφορών (αεροπορικών και σιδηροδρομικών) για τις μετακινήσεις μελών του προσωπικού των διαφόρων επιχειρήσεων. Η Επιτροπή κρίνει ότι, εάν οι θυγατρικές επωφελήθηκαν από ευνοϊκότερους όρους αγοράς που παραχωρήθηκαν στον όμιλο IFP, γεγονός το οποίο δεν έχει αναγκαστικά διαπιστωθεί με βάση τις εν λόγω προμήθειες, αυτό θα συνέβαινε περισσότερο λόγω μιας πολιτικής εκπτώσεων στις ενδεχόμενες ποσότητες που διαθέτουν οι προμηθευτές του σε περίπτωση ομαδοποιημένων αγορών παρά λόγω της πιθανής επίπτωσης της εγγύησης. Σε κάθε περίπτωση, ακόμη και αν υποτεθεί ότι η ανάλυση που παρουσιάζεται στο μέρος 7.1.4.1 Β για τον δημόσιο οργανισμό θα μπορούσε να ισχύσει και για τις θυγατρικές του όσον αφορά τις προμήθειες που αγοράζονται από κοινού με τον οργανισμό και ότι οι θυγατρικές επωφελούνται από έναν τέτοιο μηχανισμό μεταβίβασης του πλεονεκτήματος που απολαύει ο δημόσιος οργανισμός IFP λόγω της εγγύησης, αγοράζοντας τις υπηρεσίες αυτές σε φθηνότερη τιμή, τα επίμαχα ποσά θα ήταν τόσο αμελητέα που η Επιτροπή αμφιβάλλει αν θα μπορούσαν να έχουν τον χαρακτήρα πραγματικού οικονομικού πλεονεκτήματος.
(249)
Κατά συνέπεια, σύμφωνα με τα συμπεράσματα της προαναφερθείσας απόφασης C 51/2005, οι μόνες δραστηριότητες που θα μπορούσαν να ωφεληθούν από προνόμιο που προκύπτει από την κάλυψη με την εγγύηση του κράτους η οποία παρέχεται στην μητρική εταιρεία για τις δραστηριότητες έρευνας που ασκούνται στους αποκλειστικούς τομείς δραστηριότητας των θυγατρικών περιορίζονται στην «συνεισφορά [του δημόσιου οργανισμού IFP] στις δραστηριότητες στους τομείς δραστηριότητας της Axens και της Prosernat» (222). Όσον αφορά συγκεκριμένα τα πλεονεκτήματα που μεταβιβάζονται στην Axens και την Prosernat, χωρίς να είναι σε θέση να προσδιορίσει το ακριβές ποσό αυτού του πλεονεκτήματος, λαμβανομένης υπόψη της ιδιαιτερότητας του καλυπτόμενου κινδύνου, η Επιτροπή θεωρεί ότι αυτό δεν μπορεί, σε καμία περίπτωση, να υπερβαίνει, για κάθε παροχή υπηρεσίας, για κάθε έτος, τα ποσά που παρουσιάζονται στον πίνακα 5 της αιτιολογικής σκέψης 236.
(250)
Η Επιτροπή θεωρεί ότι ένα τέτοιο οικονομικό πλεονέκτημα που μεταβιβάζεται από τον δημόσιο οργανισμό IFP στις θυγατρικές του ιδιωτικού δικαίου Axens και Prosernat είναι επιλεκτικό, εφόσον οι ανταγωνιστές αυτών των επιχειρήσεων δεν έχουν πρόσβαση στις τεχνολογίες και τους ανθρώπινους πόρους και τα υλικά μέσα του δημόσιου οργανισμού IFP με εξίσου ευνοϊκούς όρους.
7.1.5 ΝΟΘΕΥΣΗ ΤΟΥ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΕΠΗΡΕΑΣΜΟΣ ΤΩΝ ΣΥΝΑΛΛΑΓΩΝ
(251)
Το εξεταζόμενο μέτρο μπορεί να επιφέρει μείωση των λειτουργικών εξόδων του IFP για τις υπηρεσίες που παρέχει σε τρίτους (έρευνα επί συμβάσει) και μείωση του λειτουργικού κόστους της Axens και της Prosernat για τις υπηρεσίες που αγοράζουν από τη μητρική εταιρεία τους (έρευνα στον αποκλειστικό τομέα τους, έρευνα επί συμβάσει, διάθεση προσωπικού και υλικών, παροχή διοικητικών υπηρεσιών), με αποτέλεσμα να ευνοείται ο όμιλος IFP και, κατά συνέπεια, να νοθεύεται ο ανταγωνισμός κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ.
(252)
Στο βαθμό που οι αγορές στις οποίες δραστηριοποιείται ο όμιλος IFP, συγκεκριμένα της έρευνας επί συμβάσει όσον αφορά άμεσα το δημόσιο οργανισμό IFP, τις αγορές των καταλυτών και των τεχνολογιών για τις βιομηχανίες διύλισης και πετροχημικών, όσον αφορά τη θυγατρική Axens, και τις αγορές των μελετών, υπηρεσιών και εξοπλισμών στον τομέα της επεξεργασίας του φυσικού αερίου και της ανάκτησης του θείου, όσον αφορά τη θυγατρική Prosernat, είναι σε μεγάλο βαθμό ανοικτές στις συναλλαγές στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το υπό εξέταση μέτρο μπορεί να έχει δυσμενή επίπτωση στις ανταγωνίστριες επιχειρήσεις οι οποίες έχουν αναπτύξει, ή επιθυμούν να αναπτύξουν, παρόμοιες οικονομικές δραστηριότητες στις εξεταζόμενες αγορές.
(253)
Υπό αυτές τις συνθήκες, η ύπαρξη απεριόριστης εγγύησης του κράτους προς όφελος του δημόσιου οργανισμού IFP μπορεί να νοθεύσει τον ανταγωνισμό και να επηρεάσει τις συναλλαγές κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ.
7.1.6 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ ΤΟΥ ΜΕΤΡΟΥ
(254)
Η εγγύηση του κράτους προς τον δημόσιο οργανισμό IFP λόγω του καθεστώτος του, συνεπάγεται συνεπώς μεταφορά πόρων του κράτους καταλογιστέα στο κράτος, η οποία νοθεύει ή απειλεί να νοθεύσει τον ανταγωνισμό και τις συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών ευνοώντας τον όμιλο IFP.
(255)
Η Επιτροπή κρίνει ότι η εγγύηση αυτή συνιστά κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ.
7.2 Ο ΠΑΡΑΝΟΜΟΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ ΤΟΥ ΜΕΤΡΟΥ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ
(256)
Πριν αλλάξει νομική μορφή, ο IFP ήταν νομικό πρόσωπο ιδιωτικού δικαίου, που είχε συσταθεί υπό μορφή επαγγελματικού οργανισμού κατά την έννοια του νόμου αριθ. 43-612 της 17ης Νοεμβρίου 1943 σχετικά με τη διαχείριση των επαγγελματικών συμφερόντων. Με αυτή την ιδιότητα, ο IFP υπαγόταν στις διαδικασίες κοινού δικαίου σε θέματα δικαστικής εξυγίανσης και εκκαθάρισης και δεν απολάμβανε την εγγύηση του κράτους που του παρέχει το καθεστώς EPIC.
(257)
Με το διάταγμα της 6ης Ιουλίου 2006, που εκδόθηκε κατ' εφαρμογή του νόμου αριθ. 2005-81 της 13ης Ιουλίου 2005, ο IFP μετατράπηκε σε EPIC στις 7 Ιουλίου 2006. Αυτή η μεταβολή του καθεστώτος αποτελεί την απαρχή της χορήγησης απεριόριστης εγγύησης του κράτους στον δημόσιο οργανισμό IFP. Το εν λόγω μέτρο πρέπει, συνεπώς, να χαρακτηριστεί νέα ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 1 στοιχείο γ) του διαδικαστικού κανονισμού.
(258)
Σύμφωνα με το άρθρο 2 σημείο 1 του διαδικαστικού κανονισμού, τα κράτη μέλη είναι υποχρεωμένα να κοινοποιούν έγκαιρα «κάθε σχέδιο χορήγησης νέας ενίσχυσης». Εφόσον η μεταβολή του καθεστώτος του δημόσιου οργανισμού IFP δεν κοινοποιήθηκε επίσημα από τη Γαλλία, αλλά απλώς επισημάνθηκε παρεμπιπτόντως στο πλαίσιο μιας άλλης διαδικασίας και η πραγματική εφαρμογή του μέτρου δεν υποβλήθηκε στην εκ των προτέρων έγκριση της Επιτροπής, η εν λόγω κρατική ενίσχυση τέθηκε σε εφαρμογή από τη γαλλική κυβέρνηση κατά παράβαση του άρθρου 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ.
(259)
Κατά συνέπεια, η Επιτροπή θεωρεί ότι το εν λόγω μέτρο συνιστά παράνομη κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 1 στοιχείο στ) του διαδικαστικού κανονισμού.
7.3 ΤΟ ΣΥΜΒΙΒΑΣΙΜΟ ΤΟΥ ΜΕΤΡΟΥ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ
7.3.1 ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΠΙ ΣΥΜΒΑΣΕΙ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΑΡΟΧΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΑΠΟ ΤΟΝ ΔΗΜΟΣΙΟ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟ IFP
(260)
Οι παροχές υπηρεσιών συνίστανται στην εκμίσθωση υποδομών έρευνας, διάθεσης προσωπικού ή παροχής νομικών υπηρεσιών (για λογαριασμό των θυγατρικών).
(261)
Οι υπηρεσίες έρευνας επί συμβάσει συνίστανται κατά κανόνα για τον δημόσιο οργανισμό IFP στην παροχή στήριξης σε πελάτη (σε έναν τρίτο ή σε θυγατρική (223)) ο οποίος επιθυμεί να ασκήσει δραστηριότητες έρευνας που θα του επιτρέψουν να κατανοήσει καλύτερα ή να ελέγξει ένα επιστημονικό ή τεχνικό φαινόμενο. (224) Η ζήτηση μπορεί να χαρακτηρίζεται από μεγαλύτερη ή μικρότερη ακρίβεια και να παρέχει στον δημόσιο οργανισμό IFP περιθώρια κινήσεων κατά το μάλλον ή ήττον μεγάλα, από την απλή τήρηση μιας συγγραφής υποχρεώσεων αυστηρά καθορισμένης από τον πελάτη μέχρι την παροχή μιας πλήρους υπηρεσίας έρευνας που περιλαμβάνει και συστάσεις […] (*). Με βάση κάθε αίτηση, ο δημόσιος οργανισμός IFP διατυπώνει πρόταση τεχνικού και εμπορικού χαρακτήρα, η οποία συνοδεύεται με συμβατικούς όρους υλοποίησης και στη συνέχεια αποτελεί αντικείμενο διαπραγμάτευσης με τον πελάτη. Οι γαλλικές αρχές έχουν παρουσιάσει τις υπηρεσίες έρευνας επί συμβάσει και τις παρεχόμενες υπηρεσίες από τον δημόσιο οργανισμό IFP στους τρεις τομείς δραστηριότητάς του (CREP, CRRP, CRME).
(262)
Στο επίπεδο CREP, οι υπηρεσίες αποσκοπούν κυρίως στην επικύρωση ή/και βελτίωση των μεθοδολογιών, τεχνολογιών και λογισμικών που αναπτύσσει το ερευνητικό κέντρο. Εξάλλου, για την υλοποίηση ορισμένων από αυτές τις εργασίες, το CREP θέτει στη διάθεση των βιομηχανικών εταίρων του εξοπλισμούς και αλγορίθμους υπολογισμών που ανήκουν στον δημόσιο οργανισμό IFP ή σπάνιες πραγματογνωμοσύνες οι οποίες δεν είναι διαθέσιμες στο πλαίσιο μιας εμπορικής υπηρεσίας η οποία παρέχεται σε έναν ιδιωτικό φορέα. Οι υπηρεσίες αυτές μπορούν να ταξινομηθούν στις ακόλουθες κατηγορίες:
α)
υπηρεσίες που συνδέονται με έναν ειδικό εξοπλισμό του οποίου δεν υπάρχουν ή υπάρχουν ελάχιστα ισοδύναμα στον κόσμο (225)·
β)
ερμηνεία περιπτώσεων που κάνουν χρήση λογισμικών τα οποία αναπτύσσονται από τον δημόσιο οργανισμό IFP και δεν έχουν διατεθεί ακόμη στην αγορά ή η χρήση τους σε αυτό το συγκεκριμένο πλαίσιο απαιτεί ειδική πραγματογνωμοσύνη με τη χρησιμοποίηση των ικανοτήτων του δημόσιου οργανισμού IFP (226)·
γ)
χρησιμοποίηση ειδικής πραγματογνωμοσύνης του δημόσιου οργανισμού IFP (227)·
δ)
χρησιμοποίηση πραγματογνωμοσύνης που είναι σε στάδιο ανάπτυξης για την επικύρωση της ικανότητας, των τεχνολογιών και των μεθοδολογιών που αναπτύσσονται (228).
(263)
Στο επίπεδο του CRRP, οι υπηρεσίες έρευνας επί συμβάσει συνίστανται, παραδείγματος χάρη, σε ενίσχυση για την υλοποίηση από ένα ξένο πανεπιστήμιο (229) δραστηριοτήτων που εμπίπτουν στην ειδική αρμοδιότητα του IFP στον τομέα των καταλυτών, σε εργασίες που συνίστανται σε «[…] (*) (230)» για την κατανόηση των φαινομένων […] (*), ή μια μελέτη (231) σχετικά με […] (*).
(264)
Στο επίπεδο του CRME, οι υπηρεσίες έρευνας επί συμβάσει συνίσταται παραδείγματος χάρη, για λογαριασμό κατασκευαστών αυτοκινήτων, σε […] (*) από […] (*) ενός […] (*) και μεθοδολογίας (232) του δημόσιου οργανισμού IFP, σε μελέτη […] (*) (233) που είναι αποτέλεσμα ερευνών του δημόσιου οργανισμού IFP […] (*) ή σε δοκιμές […] (*) για […] (*) που έχει αναπτύξει ο δημόσιος οργανισμός IFP (234).
(265)
Από την ανωτέρω περιγραφή συνάγεται ότι οι δραστηριότητες έρευνας επί συμβάσει που διεξάγονται από τον δημόσιο οργανισμό IFP για λογαριασμό τρίτων αφορούν είτε την υλοποίηση τεχνικών μελετών σκοπιμότητας πριν από τις δραστηριότητες έρευνας, είτε στην απόκτηση νέων γνώσεων και ικανοτήτων στους τομείς αρμοδιότητας του οργανισμού, είτε τη χρησιμοποίηση των γνώσεων και τεχνολογιών που αναπτύσσει ο δημόσιος οργανισμός IFP για την τελειοποίηση νέων προϊόντων, διεργασιών ή υπηρεσιών.
(266)
Οι γαλλικές αρχές έχουν κοινοποιήσει στοιχεία για τις δραστηριότητες έρευνας επί συμβάσει και τις παροχές υπηρεσιών για λογαριασμό τρίτων από τον δημόσιο οργανισμό IFP για την περίοδο 2004-2009. Από τα κοινοποιηθέντα στοιχεία συνάγεται ότι οι εν λόγω υπηρεσίες έρευνας αντιπροσωπεύουν ετησίως ποσοστό περίπου [0-5] (**)% του συνολικού προϋπολογισμού του δημόσιου οργανισμού IFP (ήτοι […] (*) ευρώ από υπηρεσίες για προϋπολογισμό περίπου 300 εκατ. ευρώ), έτσι ώστε η εν λόγω οικονομική δραστηριότητα να μπορεί να χαρακτηριστεί υποτυπώδης στον πλαίσιο των δραστηριοτήτων του δημόσιου οργανισμού.
7.3.1.1 Υπόθεση μεταφοράς της κρατικής ενίσχυσης σε τρίτους ή στις θυγατρικές
(267)
Σύμφωνα με το σημείο 3.1.2 του πλαισίου Ε&Α&Κ, όταν ένας ερευνητικός οργανισμός μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα ασκεί περιστασιακά οικονομικές δραστηριότητες, όπως η εκμίσθωση εξοπλισμών, η παροχή υπηρεσιών σε επιχειρήσεις ή η εκτέλεση συμβάσεων έρευνας, η δημόσια χρηματοδότηση αυτών των οικονομικών δραστηριοτήτων συνεπάγεται κατά κανόνα κρατικές ενισχύσεις. Εντούτοις, εάν μπορεί να αποδειχθεί ότι η δημόσια χρηματοδότηση μεταφέρθηκε εξ ολοκλήρου στον τελικό δικαιούχο και ότι ο ενδιάμεσος δεν αποκόμισε κανένα πλεονέκτημα, μπορεί να θεωρηθεί ότι δεν έχει ωφεληθεί από κρατική ενίσχυση.
(268)
Στην προκειμένη περίπτωση, στον βαθμό που ο ερευνητικός οργανισμός όπως ο IFP ασκεί δραστηριότητες έρευνας επί συμβάσει ενώ καλύπτεται από απεριόριστη εγγύηση του δημοσίου, πρέπει να θεωρηθεί ότι ωφελείται από κρατική ενίσχυση, εκτός εάν αποδειχθεί ότι η τιμή πώλησης αυτών των υπηρεσιών επέτρεψε να μεταφερθεί εξ ολοκλήρου η κρατική ενίσχυση στους πελάτες του.
(269)
Η τιμολόγηση των υπηρεσιών έρευνας επί συμβάσει του δημόσιου οργανισμού IFP καθορίζεται βάσει του πλήρους κόστους (235), στο οποίο εφαρμόζεται ένα περιθώριο το ποσοστό του οποίου διαφέρει σε συνάρτηση με το αποτέλεσμα της διαπραγμάτευσης με τον πελάτη που αναφέρεται στην αιτιολογική σκέψη 261. Με τον τρόπο αυτό, το μόνο στοιχείο κόστους που φαίνεται να μην έχει ληφθεί υπόψη από τον δημόσιο οργανισμό αντιστοιχεί ακριβώς στο ασφάλιστρο για την κάλυψη της εγγύησης εκτέλεσης σύμβασης (καλύτερης προσπάθειας) του δημόσιου οργανισμού IFP.
(270)
Όσον αφορά τις υπηρεσίες έρευνας επί συμβάσει που ασκεί ο δημόσιος οργανισμός IFP για λογαριασμό των θυγατρικών του Axens και Prosernat, η Επιτροπή θεωρεί ότι το οικονομικό όφελος που προκύπτει από την εγγύηση μπορεί είτε να παραμείνει στο δημόσιο οργανισμό IFP και, κατά περίπτωση, να χρησιμοποιηθεί για άλλες χρήσεις, είτε να μεταβιβαστεί στις θυγατρικές μέσω της τιμολόγησης, λαμβανομένης υπόψη της ιδιαιτερότητας των δεσμών που τις ενώνουν με τη μητρική εταιρεία τους:
α)
στην πρώτη περίπτωση, το συμβιβάσιμο της ενίσχυσης εξετάζεται στο παρόν τμήμα·
β)
στη δεύτερη περίπτωση, η Επιτροπή παραπέμπει στην ανάλυση του συμβιβάσιμου που παρουσιάζεται στο μέρος 7.3.2 το οποίο, για λόγους σύνεσης, θα περιλαμβάνει τα εν λόγω ποσά στην εκτίμηση του πλεονεκτήματος που δυνητικά μεταβιβάζεται στις θυγατρικές.
(271)
Επίσης, όσον αφορά τους τρίτους πελάτες, εάν μπορούσε να διαπιστωθεί ότι ποσό που αντιστοιχεί σε αυτό το στοιχείο πρόσθετου κόστους μεταβιβαζόταν συστηματικά σε τρίτους μέσω της εφαρμοζόμενης τιμολόγησης, μια διεξοδική εξέταση των ενισχύσεων που μεταβιβάστηκαν θα καταδείκνυε κατά πάσα πιθανότητα ποσά ενίσχυσης ήσσονος σημασίας (236). Από τα στοιχεία που διαβίβασαν οι γαλλικές αρχές προκύπτει, πράγματι, ότι οι περισσότερες από τις τιμολογηθείσες υπηρεσίες παράγουν ποσό κατώτερο τω […] (*) ευρώ κύκλου εργασιών (ή ανώτατο ποσό κάλυψης του κινδύνου αθέτησης […] (*) ευρώ), ενώ η σημαντικότερη σύμβαση αφορούσε ποσό μόλις […] (*) ευρώ (δηλαδή ανώτατο ποσό κάλυψης του κινδύνου αθέτησης […] (*).
(272)
Εντούτοις, δεν μπορεί να αποκλεισθεί ότι η οριακή συμπεριφορά που υιοθέτησε ο δημόσιος οργανισμός IFP δεν επέτρεπε να μεταβιβαστεί σε όλες τις περιπτώσεις πλήρως το ποσό της ενίσχυσης στον πελάτη των υπηρεσιών έρευνας επί συμβάσει. Σε αυτή την περίπτωση, η μη καταβολή του ασφαλίστρου εγγύησης στο κράτος για την κάλυψη των συμβάσεων έρευνας που παρέχονται σε τρίτους θα συνιστούσε πρόσθετη δημόσια χρηματοδότηση που τίθεται στη διάθεση του δημόσιου οργανισμού από το κράτος.
(273)
Τα αντίστοιχα δημόσια κεφάλαια θα μπορούσαν, λοιπόν, να χρησιμοποιηθούν για τρεις χρήσεις:
α)
είτε για τη χρηματοδότηση μη οικονομικών δραστηριοτήτων του δημόσιου οργανισμού, γεγονός που δεν θα ενείχε κρατική ενίσχυση·
β)
είτε για τη χρηματοδότηση άλλων δραστηριοτήτων έρευνας επί συμβάσει για λογαριασμό τρίτων ή των θυγατρικών. Αυτή η υπόθεση αναλύεται διεξοδικά στο μέρος 7.3.1.2.
γ)
είτε για τη χρηματοδότηση ερευνών που διεξάγει ο δημόσιος οργανισμός στον τομέα αποκλειστικής δραστηριότητας των θυγατρικών του, η οποία θα μπορούσε να προστεθεί στα ποσά κρατικής ενίσχυσης που έχουν ήδη διαβιβαστεί στις θυγατρικές. Η υπόθεση αυτή αναλύεται διεξοδικά στο μέρος 7.3.2.
7.3.1.2 Το συμβιβάσιμο μιας κρατικής εγγύησης που παρέχεται σε ερευνητικό οργανισμό για την άσκηση δραστηριοτήτων έρευνας επί συμβάσει και παροχής βοηθητικών υπηρεσιών προς την κύρια δραστηριότητα ανεξάρτητης δημόσιας έρευνας
(274)
Πριν εξετάσει τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της παρούσας περίπτωσης, η Επιτροπή επιθυμεί να επιβεβαιώσει τη θέση αρχής που υιοθέτησε στο πλαίσιο της πρακτικής της κατά την έκδοση αποφάσεων, σύμφωνα με την οποία μια απεριόριστη εγγύηση του κράτους που καλύπτει οικονομικές δραστηριότητες συνιστά, καταρχήν, ασυμβίβαστη κρατική ενίσχυση (237). Γενικά, η Επιτροπή θεωρεί ότι οι απεριόριστες εγγυήσεις σε έναν οικονομικό τομέα ανοικτό στον ανταγωνισμό είναι ασυμβίβαστες με τη ΣΛΕΕ, κυρίως διότι μια τέτοια εγγύηση μεταφέρει στο κράτος το σύνολο των κινδύνων που συνδέονται με μια οικονομική δραστηριότητα, χωρίς η δικαιούχος επιχείρηση να βαρύνεται με το κόστος αυτής της κάλυψης, και δημιουργεί μια κατάσταση ηθικού κινδύνου η οποία ωθεί τη δικαιούχο επιχείρηση, που προστατεύεται από κάθε απειλή πτώχευσης, να αναλάβει μεγαλύτερο κίνδυνο σε σχέση με την κατάσταση κατά την οποία θα αναλάμβανε εξ ολοκλήρου τις αρνητικές συνέπειες των ενεργειών της. Βάσει της αρχής της αναλογικότητας, οι εν λόγω απεριόριστες εγγυήσεις τις περισσότερες φορές δεν μπορούν να δικαιολογηθούν με οικονομικές αποστολές γενικού συμφέροντος, εφόσον αποδεικνύεται αδύνατο, στην περίπτωση μιας απεριόριστης εγγύησης, να επαληθευθεί ότι το ποσό της ενίσχυσης δεν υπερβαίνει το καθαρό κόστος παροχής της δημόσιας υπηρεσίας (238).
(275)
Στην προκειμένη περίπτωση, πρέπει να επισημανθεί ότι η γαλλική νομοθεσία ανέθεσε στον δημόσιο οργανισμό IFP υποχρεώσεις δημόσιας υπηρεσίας που συνίσταται σε μια τριπλή αποστολή έρευνας, εκπαίδευσης και τεκμηρίωσης, οι οποίες, σε αντίθεση με τις υπηρεσίες γενικού οικονομικού συμφέροντος (239), δεν εμπίπτουν στο πεδίο των οικονομικών δραστηριοτήτων κατά την έννοια του δικαίου της Ένωσης. Η κάλυψη αυτών των μη οικονομικών δραστηριοτήτων με νομικά κατοχυρωμένη εγγύηση του δημοσίου δεν ενέχει, κατά συνέπεια, καμία κρατική ενίσχυση. Κατά συνέπεια, η κύρια δραστηριότητα του δημόσιου οργανισμού IFP είναι μη οικονομικού χαρακτήρα. Ως εκ τούτου, η επίπτωση της εγγύησης την οποία λαμβάνει λόγω του καθεστώτος του συγκεντρώνεται κατά κύριο λόγο σε αυτές τις μη οικονομικές δραστηριότητες και δεν αφορά τις επικουρικές υπηρεσίες έρευνας επί συμβάσει και τις υπηρεσίες που ασκούνται παρεμπιπτόντως.
(276)
Αντίθετα, όταν η εγγύηση αυτή καλύπτει τις οικονομικές δραστηριότητες των ερευνητικών οργανισμών, παραδείγματος χάρη την έρευνα επί συμβάσει ή την παροχή υπηρεσιών, χωρίς να υπόκειται σε τιμολόγηση στην τιμή της αγοράς, παρέχει στον ερευνητικό οργανισμό κρατική ενίσχυση η οποία, όπως εξηγείται ανωτέρω, μπορεί να προστεθεί είτε στη δημόσια χρηματοδότηση των μη οικονομικών δραστηριοτήτων γενικού συμφέροντος (ανεξάρτητη δημόσια έρευνα), είτε στη χρηματοδότηση των άλλων οικονομικών δραστηριοτήτων του έρευνας επί συμβάσει και παροχής υπηρεσιών, είτε τέλος στη χρηματοδότηση των δραστηριοτήτων μεταφοράς τεχνολογίας στις επιχειρήσεις Axens και Prosernat (240).
(277)
Στις δύο πρώτες περιπτώσεις, διαπιστώνεται ότι στην προκειμένη περίπτωση, παρά τον a priori απεριόριστο χαρακτήρα της κρατικής ενίσχυσης, είναι κατ' εξαίρεση δυνατό να υπολογιστεί εκ των υστέρων, για τα έτη 2006 έως 2009, μια προσαύξηση του ακαθάριστου ισοδύναμου επιχορήγησης των επιπτώσεων αυτής της εγγύησης (μη καταβολή του ασφάλιστρου κινδύνου στο κράτος) η οποία προστέθηκε (εφόσον διατηρήθηκε στον δημόσιο οργανισμό IFP) στους κρατικούς πόρους που είχε ήδη καταβάλει το κράτος σε αυτόν τον οργανισμό για την κάλυψη των καθαρών εξόδων της δραστηριότητας ανεξάρτητης δημόσιας έρευνας και έρευνας επί συμβάσει ή της παροχής υπηρεσιών.
(278)
Ως προς αυτό, η Επιτροπή οφείλει να επισημάνει ότι η συμβατική έρευνα και οι παροχές υπηρεσιών που καλύπτονται από την εγγύηση του κράτους περιορίζονται, ωστόσο, σε «παρεπόμενες» δραστηριότητες προς την κύρια δραστηριότητα της ανεξάρτητης δημόσιας έρευνας, δηλαδή σε οικονομικές δραστηριότητες οι οποίες:
α)
δεν επηρεάζουν τη συνήθη λειτουργία, την ανεξαρτησία ή την ουδετερότητα του ερευνητικού οργανισμού·
β)
παρέχονται, υπό τους συνήθεις όρους της αγοράς, και ιδίως σε τιμή της αγοράς, ή ελλείψει τιμής της αγοράς, σε τιμή που αντανακλά το σύνολο των στοιχείων κόστους (εκτός από την επίπτωση της εγγύησης), προσαυξημένων με ένα εύλογο περιθώριο·
γ)
υπόκεινται στην τήρηση χωριστής λογιστικής από τη λογιστική των δραστηριοτήτων ανεξάρτητης δημόσιας έρευνας, ιδίως όσον αφορά το κόστος και τη χρηματοδότησή τους αντίστοιχα·
δ)
συνδέονται άμεσα με την κύρια δραστηριότητα ανεξάρτητης δημόσιας έρευνας, κατά τρόπο που να μην είναι από τεχνική άποψη εφικτό να διαχωριστούν, λόγω κυρίως της χρησιμοποίησης των ίδιων υποδομών, εξοπλισμών, ειδικών ή τεχνολογιών ή της απασχόλησης των ίδιων ερευνητών, μηχανικών, μελετητών ή τεχνικών.
(279)
Αυτές οι επικουρικές δραστηριότητες μπορούν να συνίστανται στην εκτέλεση συμβάσεων έρευνας, πραγματογνωμοσύνης ή τεχνικών ή επιστημονικών συμβουλών που συνεπάγονται, κατά περίπτωση, τη διάθεση υποδομών, εξοπλισμού υλικού ή τεχνολογιών υψηλής καινοτομίας, χρηματοδοτούνται ή ασκούνται στο πλαίσιο εργασιών και είναι απαραίτητες για τις εργασίες ανεξάρτητης δημόσιας έρευνας της οποίας δεν υπάρχουν ή υπάρχουν ελάχιστα ισοδύναμα στον κόσμο (241), εκτός από τις υπηρεσίες που παρέχονται από έναν ή περισσότερους παρόμοιους οργανισμούς έρευνας, η χρησιμοποίηση των οποίων απαιτεί την πραγματογνωμοσύνη και τις ικανότητες ερευνητών, επιστημόνων, μηχανικών, μελετητών ή τεχνικών που χρησιμοποιούνται κατά κύριο λόγο από τον ερευνητικό οργανισμό, για να συμβάλουν στις εργασίες του ανεξάρτητης δημόσιας έρευνας.
(280)
Οι υπηρεσίες αυτές επιτρέπουν εξάλλου, τη διάδοση της επιστημονικής γνώσης μεταξύ της δημόσιας έρευνας και του βιομηχανικού τομέα, παρέχοντας στις επιχειρήσεις - πελάτες τη δυνατότητα πρόσβασης σε πειραματικά μέσα, στις τεχνολογίες και στην τεχνογνωσία του προσωπικού του δημόσιου οργανισμού IFP και παρέχοντας σε αυτόν τη δυνατότητα να αξιοποιήσει την εμπειρία στις αγορές των πρωτότυπων εργασιών του, που αποτελούν μελλοντικές πηγές βελτιώσεων των δραστηριοτήτων του ανεξάρτητης δημόσιας έρευνας. Αυτά τα συνδυασμένα αποτελέσματα των επιστημονικών γνώσεων είναι προς όφελος των εμπλεκόμενων φορέων και της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο σύνολό της.
(281)
Όπως αναφέρεται στην αιτιολογική σκέψη 266, οι υπηρεσίες έρευνας επί συμβάσει και η παροχή υπηρεσιών αντιπροσώπευαν ποσοστό μόλις [0-5] (**)% του συνολικού προϋπολογισμού του δημόσιου οργανισμού IFP το διάστημα από 2004 έως 2009, το οποίο αποτελεί ένα εξαιρετικά μικρό ποσοστό.
(282)
Εξάλλου, η αναγωγή των τιμολογούμενων υπηρεσιών σε επίπεδο κάθε πελάτη αφορά τις περισσότερες φορές ποσό κατώτερο από […] (*) ευρώ κύκλου εργασιών, με αποτέλεσμα το εκτιμώμενο ανώτατο ποσό της ενίσχυσης να είναι τις περισσότερες φορές αμελητέο, της τάξης των […] (*) ευρώ ανά σύμβαση. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή θεωρεί ότι η εν λόγω ενίσχυση είναι ανάλογη με τον στόχο γενικού συμφέροντος για τη διάδοση της επιστημονικής γνώσης στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
(283)
Με την επιφύλαξη ότι οι εν λόγω επικουρικές δραστηριότητες θα εξακολουθήσουν να αντιπροσωπεύουν ένα πολύ περιορισμένο τμήμα των πόρων που διατίθενται από τον δημόσιο οργανισμό IFP στην κύρια αποστολή του της ανεξάρτητης δημόσιας έρευνας, λαμβανομένης υπόψη της θετικής επίπτωσης αυτών των επικουρικών δραστηριοτήτων σε όρους στόχων κοινού συμφέροντος, η Επιτροπή θεωρεί ότι η κάλυψή τους από την εγγύηση του κράτους δεν μπορεί σε καμία περίπτωση να αλλοιώσει τους όρους των συναλλαγών σε βαθμό αντίθετο προς το συμφέρον της Ένωσης κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της ΣΛΕΕ.
(284)
Στο πλαίσιο των ετήσιων εκθέσεων σχετικά με το εν λόγω μέτρο, οι γαλλικές αρχές οφείλουν να αποδεικνύουν ότι ο όρος αυτός εξακολουθεί να τηρείται στο μέλλον. Σε περίπτωση αμφιβολίας σχετικά με τον επικουρικό χαρακτήρα των δραστηριοτήτων έρευνας επί συμβάσει ή παροχής υπηρεσιών, θα πρέπει ασφαλώς να ενημερώνεται άμεσα η Επιτροπή και, κατά περίπτωση, να κοινοποιούνται οι ενδεχόμενες κρατικές ενισχύσεις, λαμβανομένης υπόψη της επίπτωσης της κρατικής ενίσχυσης.
(285)
Σε αυτό το πλαίσιο, η Επιτροπή καταγράφει επίσης την πρόταση των γαλλικών αρχών να εισάγεται σε κάθε σύμβαση που εμπίπτει ειδικά στην οικονομική δραστηριότητα του δημόσιου οργανισμού IFP και, συνεπώς, στις δραστηριότητες έρευνας επί συμβάσει και παροχής υπηρεσιών, ρήτρα μη ευθύνης του κράτους, έτσι ώστε να ισχύει, κατά περίπτωση, η εξαίρεση αναληφθέντος κινδύνου και με τρόπο που να περιορίζονται σημαντικά οι ενδεχόμενες δυσμενείς επιπτώσεις της εγγύησης.
7.3.2 ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΣΤΟΝ ΟΜΙΛΟ IFP ΣΤΟΥΣ ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΟΥΣ ΤΟΜΕΙΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ AXENS ΚΑΙ ΤΗΣ PROSERNAT
7.3.2.1 Βάση για την εξέταση του συμβιβάσιμου της ενίσχυσης
(286)
Όσον αφορά για το μέτρο ενίσχυσης που αποσκοπεί στη στήριξη των εργασιών Ε&Α που υλοποιεί ο δημόσιος οργανισμός IFP, οι εφαρμοστέοι κανόνες για την εξέταση του συμβιβάσιμου είναι οι κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις στην έρευνα και ανάπτυξη.
(287)
Εφόσον η μεταβολή του καθεστώτος του δημόσιου οργανισμού IFP επήλθε στις 7 Ιουλίου 2006, η ημερομηνία χορήγησης της υπό εξέτασης απεριόριστης εγγύησης από το κράτος είναι πριν την 1η Ιανουαρίου 2007, ημέρα που τέθηκε σε ισχύ το προαναφερθέν πλαίσιο Ε&Α&Κ. Έτσι, όσον αφορά την εξέταση του συμβιβάσιμου αυτού του μέτρου, σύμφωνα με την ανακοίνωση της Επιτροπής για τον καθορισμό των εφαρμοστέων κανόνων για την αξιολόγηση παράνομης κρατικής ενίσχυσης (242), η Επιτροπή θα εφαρμόσει σε αυτή τη μη κοινοποιηθείσα ενίσχυση το κοινοτικό πλαίσιο των κρατικών ενισχύσεων στην έρευνα και την ανάπτυξη του 1996, το οποίο ίσχυε κατά τον χρόνο χορήγησης της ενίσχυσης.
(288)
Εάν ωστόσο, ληφθεί υπόψη ότι η κάλυψη των οικονομικών δραστηριοτήτων του δημόσιου οργανισμού IFP από την απεριόριστη εγγύηση που του παρείχε το καθεστώς του EPIC επεκτάθηκε απεριόριστα με την πάροδο του χρόνου, και λαμβάνοντας υπόψη το γεγονός ότι είναι, όπως εξηγείται στην αιτιολογική σκέψη 277, κατ' εξαίρεση εφικτό να προσδιοριστεί ποσοτικά η μέγιστη επίπτωση της εγγύησης στην προκειμένη περίπτωση, η Επιτροπή θα εξετάσει επίσης το συμβιβάσιμο με την εσωτερική αγορά της κάλυψης από την απεριόριστη εγγύηση των δραστηριοτήτων που ασκούσε ο δημόσιος οργανισμός στους αποκλειστικούς τομείς δραστηριότητας της Axens και της Prosernat βάσει των διατάξεων του πλαισίου Ε&Α&Τ από την 1η Ιανουαρίου 2007, ημερομηνία που τέθηκε σε ισχύ. Σε κάθε περίπτωση, τα συμπεράσματα της ανάλυσης του συμβιβάσιμου παραμένουν αμετάβλητα ανεξάρτητα από το χρησιμοποιούμενο πλαίσιο.
7.3.2.2 Στάδια έρευνας
(289)
Στο πλαίσιο της προαναφερθείσας απόφασης C 51/2005 (243) η Επιτροπή έκρινε ότι οι δραστηριότητες που ασκεί ο δημόσιος οργανισμός IFP στους αποκλειστικούς τομείς δραστηριότητας των θυγατρικών του Axens και Prosernat και σε συνεργασία με αυτές ενέπιπτε πράγματι στο πεδίο της Ε&Α, εφόσον εντοπίστηκαν σημεία εμπλοκής για κάθε σχέδιο στο επίπεδο των συστατικών, των σχέσεων τους ή των χαρακτηριστικών των διεργασιών ή των προϊόντων στόχου, εφόσον οι εργασίες υλοποιούνταν πριν από το στάδιο της έγκρισης των διεργασιών από προσωπικό που αποτελείται κυρίως από ερευνητές και τεχνικούς, βάσει μεθόδων που στηρίζονται στον πειραματισμό, την ερμηνεία και τη δημιουργία προτύπων και τα αποτελέσματα των οποίων είχαν ευρεία εφαρμογή και καλύπτονταν από διπλώματα ευρεσιτεχνίας. Η Επιτροπή διαπίστωσε επίσης ότι οι δραστηριότητες του ίδιου τύπου που ασκούνται από άλλους επιχειρηματίες του τομέα κατατάσσονται συνήθως στις ερευνητικές δραστηριότητες. (244) Η ανάλυση των καινοτόμων στοιχείων των ασκούμενων δραστηριοτήτων έρευνας πραγματοποιήθηκε βάσει των διεθνώς αναγνωρισμένων προτύπων του Manuel de Frascati (245).
(290)
Όσον αφορά το έτος 2006, ή Επιτροπή εξέτασε στην προαναφερθείσα απόφαση C 51/2005 (246) τα σχέδια που υλοποιούνταν στο πλαίσιο των συμβάσεων έρευνας μεταξύ του δημόσιου οργανισμού IFP και της Axens, αφενός, και μεταξύ του δημόσιου οργανισμού IFP και της Prosernat, αφετέρου. Η Επιτροπή έκρινε ότι τα σχέδια αυτά συνίσταντο, αφενός, σε δραστηριότητες βιομηχανικής έρευνας και, αφετέρου, σε μελέτες τεχνικής σκοπιμότητας πριν από την υλοποίηση σχεδίων βιομηχανικής έρευνας, κατά την έννοια του πλαισίου Ε&Α του 1996. Ο εν λόγω χαρακτηρισμός των ερευνητικών δραστηριοτήτων πραγματοποιήθηκε βάσει των ειδικών παραδειγμάτων και εξηγήσεων που παρέχει ο Manuel de Frascati για κάθε ερευνητική δραστηριότητα που ασκούν ο δημόσιος οργανισμός IFP και η Axens, αφενός, και ο δημόσιος οργανισμός IFP και η Prosernat, αφετέρου.
(291)
Εξάλλου, στο πλαίσιο των εκθέσεων που υποβάλλονται κατ' εφαρμογή της προαναφερθείσας απόφασης C 51/2005, οι γαλλικές αρχές κατέταξαν τα σχέδια που υλοποιούνται στους αποκλειστικούς τομείς δραστηριότητας της Axens και της Prosernat για τα έτη 2007, 2008 και 2009 χρησιμοποιώντας τις δύο προαναφερθείσες κατηγορίες κατά την έννοια του πλαισίου Ε&Α του 1996, ή εναλλακτικά ως δραστηριότητες βιομηχανικής έρευνας κατά την έννοια του σημείου 2.2.στ) και ως μελέτες τεχνικής σκοπιμότητας πριν από τις δραστηριότητες βιομηχανικής έρευνας, κατά την έννοια του σημείου 5.2 του πλαισίου Ε&Α&Κ του 2006. Τα σχέδια αφορούσαν τη μελέτη νέων τρόπων σύνθεσης ή την τελειοποίησή τους, σε κλίμακα που δεν έχει σχέση με τη βιομηχανική κλίμακα. Αποσκοπούσαν στην επικύρωση εννοιών και ενέπιπταν στη βιομηχανική έρευνα κατά την έννοια του πλαισίου Ε&Α του 1996 και του πλαισίου Ε&Α&Κ. Μαζί με τις ετήσιες εκθέσεις που κοινοποιούνταν στο πλαίσιο της προαναφερθείσας ενίσχυσης C 51/2005, υποβάλλονταν και ετήσια συνοπτικά δελτία για κάθε σχέδιο.
(292)
Για τα επόμενα έτη, η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι, σύμφωνα με την προαναφερθείσα απόφαση C 51/2005, η Γαλλία οφείλει να υποβάλει ετήσια έκθεση στην Επιτροπή με τα αναλυτικά στοιχεία των σχεδίων που υλοποιούνται από τον δημόσιο οργανισμό IFP ταξινομημένα ανά κατηγορία έρευνας.
7.3.2.3 Επιλέξιμες δαπάνες
(293)
Στο πλαίσιο της προαναφερθείσας απόφασης C 51/2005 (247) (για το έτος 2006), και στις ετήσιες εκθέσεις (για τα έτη 2007, 2008 και 2009), οι δαπάνες των σχεδίων στους αποκλειστικούς τομείς της Axens και της Prosernat είναι σύμφωνες με τις επιλέξιμες δαπάνες που ορίζονται στο παράρτημα ΙΙ του πλαισίου Ε&Α του 1996, καθώς και με τις επιλέξιμες δαπάνες κατά την έννοια του σημείου 5.1.4 του πλαισίου Ε&Α&Κ.
(294)
Υπενθυμίζεται ότι τα στοιχεία κόστους τιμολόγησης των ερευνητικών δραστηριοτήτων του δημόσιου οργανισμού IFP στην Axens και την Prosernat περιλαμβάνουν δαπάνες που καταλογίζονται άμεσα στα σχέδια και αφορούν την υπεργολαβία, τις μετακινήσεις, τις ασφάλειες και την τεκμηρίωση καθώς και τις προμήθειες και τα μικροϋλικά. Περιλαμβάνουν επίσης και τις άλλες δαπάνες που καταλογίζονται στα σχέδια, όπως οι δαπάνες ερευνητικού προσωπικού, οι αποσβέσεις ενσώματων και άυλων στοιχείων ενεργητικού και άλλα γενικά έξοδα. Οι δαπάνες αυτές πραγματοποιούνται άμεσα λόγω των ερευνητικών δραστηριοτήτων και κατανέμονται μεταξύ των διαφόρων ερευνητικών σχεδίων κατ' αναλογία του χρόνου που έχει αναλώσει το ερευνητικό προσωπικό για κάθε σχέδιο. Εξάλλου, οι δαπάνες των οριζόντιων σχεδίων Ε&Α που αφορούν τις μεθόδους για τον εξοπλισμό που χρησιμοποιούνται σε άλλα σχέδια Ε&Α καταλογίζονται κατ' αναλογία του κόστους κάθε σχεδίου Ε&Α.
(295)
Οι δαπάνες αυτές αντιστοιχούν στις ακόλουθες κατηγορίες: δαπάνες υπηρεσιών συμβούλων και άλλων ισοδύναμων υπηρεσιών, δαπάνες προσωπικού, κόστος των εργαλείων, του υλικού και των οικοπέδων και των χώρων καθώς και στα γενικά πρόσθετα έξοδα και άλλες λειτουργικές δαπάνες, σύμφωνα με τις κατηγορίες επιλέξιμων δαπανών του πλαισίου του 1996 και του πλαισίου Ε&Α&Κ.
(296)
Για τα επόμενα έτη, τα στοιχεία αυτά θα πρέπει επίσης να περιλαμβάνονται στις υποβαλλόμενες από τις γαλλικές αρχές ετήσιες εκθέσεις.
7.3.2.4 Ένταση των ενισχύσεων
(297)
Από το πλαίσιο Ε&Α του 1996 συνάγεται ότι οι ανώτατες επιτρεπόμενες εντάσεις ενίσχυσης ανέρχονται στο 75 % για τις μελέτες τεχνικής εφικτότητας που προηγούνται των σχεδίων βιομηχανικής έρευνας (σημείο 5.4) και στο 50 % για τα σχέδια βιομηχανικής έρευνας (σημείο 5.3).
(298)
Από το πλαίσιο Ε&Α&Κ συνάγεται ότι η ένταση της ενίσχυσης, υπολογιζόμενη με βάση τις αποδεκτές δαπάνες του σχεδίου δεν μπορεί να υπερβεί το 50 % για τη βιομηχανική έρευνα (σημείο 5.1.2 β) και το 65 % για τις μελέτες που προηγούνται των δραστηριοτήτων βιομηχανικής έρευνας που πραγματοποιούνται σε μεγάλες επιχειρήσεις (σημείο 5.2.β). Υπενθυμίζεται ότι οι καλυπτόμενες από την κρατική ενίσχυση δραστηριότητες αφορούν αποκλειστικά τη βιομηχανική έρευνα και τις μελέτες τεχνικής εφικτότητας που διεξάγονται από τον δημόσιο οργανισμό IFP, τις εργασίες προανταγωνιστικής ανάπτυξης κατά την έννοια του πλαισίου Ε&Α του 1996 (ή πειραματικής ανάπτυξης κατά την έννοια του πλαισίου Ε&Α&Κ), εφόσον χρηματοδοτούνται εξ ολοκλήρου από την Axens και την Prosernat από ίδιους πόρους από τα έσοδα που προέρχονται από τις αγορές.
(299)
Η Επιτροπή κατάρτισε τον πίνακα 6 που παρουσιάζεται στη αιτιολογική σκέψη 300 με βάση τις καταστάσεις σχεδίων που αναλύουν τις ετήσιες δαπάνες ανά σχέδιο και ανά στάδιο έρευνας καθώς και με βάση την κατάσταση των ιδίων πόρων του δημόσιου οργανισμού IFP.
(300)
Κατά την κατάρτιση του πίνακα, η Επιτροπή ακολούθησε μια συντηρητική προσέγγιση, περιλαμβάνοντας όλες τις δαπάνες που εμπίπτουν, άμεσα ή έμμεσα, σε αποκλειστικούς τομείς δραστηριότητας της Axens και της Prosernat και αποκλείοντας όλα τα άλλα προϊόντα, εκτός από αυτά που παρέχουν οι Axens και η Prosernat (248). Για λόγους προφύλαξης, η Επιτροπή περιέλαβε επίσης στον πίνακα το σύνολο των δυνητικών επιπτώσεων της απεριόριστης εγγύησης στην υπόθεση, αν και ελάχιστα πιθανή, κατά την οποία θα χρησιμοποιούνταν όλα από το δημόσιο οργανισμό IFP για τη χρηματοδότηση ερευνητικών δραστηριοτήτων στους αποκλειστικούς τομείς δραστηριότητας της Axens και της Prosernat (επιπτώσεις της εγγύησης στις σχέσεις με τους προμηθευτές και τους πελάτες, όχι μόνο τις θυγατρικές, αλλά και με τρίτους).
Πίνακας 6
Μέγιστη εκτίμηση του συνολικού ποσού της συνολικής δημόσιας χρηματοδότησης που χορήγησε ο δημόσιος οργανισμός IFP στις δραστηριότητες που ασκούνται στους αποκλειστικούς τομείς της Axens Prosernat από το 2006 έως το 2009
(σε εκατ. ευρώ)
2006
2007
2008
2009
Ετήσιο κόστος των μελετών τεχνικής εφικτότητας (σε εκατ. ευρώ)
Τομέας δραστηριοτήτων IFP/Axens
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
Τομέας δραστηριοτήτων IFP/Prosernat
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
Σύνολο
7,4
3,5
0,9
0,9
Ετήσιο κόστος των εργασιών βιομηχανικής έρευνας (σε εκατ. ευρώ)
Τομέας δραστηριοτήτων IFP/Axens
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
Τομέας δραστηριοτήτων IFP/Prosernat
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
Σύνολο
49,0
45,5
52,8
55,2
Ίδιοι πόροι (σε εκατ. ευρώ)
Ποσό
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
Ετήσια κρατική ενίσχυση (σε εκατ. ευρώ)
Ποσό της δημόσιας χρηματοδότησης (249)
11,3
6,4
7,7
11,1
Προσαύξηση με την επίπτωση της εγγύησης στις σχέσεις του δημόσιου οργανισμού με τους προμηθευτές του
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
Προσαύξηση με την επίπτωση της εγγύησης στις σχέσεις του δημόσιου οργανισμού με τους πελάτες του (250)
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
-
στο πεδίο αποκλειστικής δραστηριότητας των θυγατρικών
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
-
εκτός του πεδίου αποκλειστικής δραστηριότητας των θυγατρικών
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
Ανώτατο ποσό δημόσιας χρηματοδότησης
(περιλαμβανομένης της προσαύξησης με την επίπτωση της εγγύησης)
13,1
9,8
11,3
14,7
Ένταση της ενίσχυσης
(εκτός της προσαύξησης με την επίπτωση της εγγύησης)
20,0 %
13,0 %
14,3 %
19,8 %
Προσαύξηση της έντασης της ενίσχυσης
(περιλαμβανομένης της προσαύξησης με την επίπτωση της εγγύησης)
23,2 %
20,0 %
21,0 %
26,2 %
Επιτρεπόμενη ανώτατη ένταση ενίσχυσης (251)
-
Διατάξεις του πλαισίου Ε&Α του 1996
53 %
51,8 %
50,4 %
50,4 %
-
Διατάξεις του πλαισίου Ε&Α&Κ
-
51,1 %
50,3 %
50,2 %
(301)
Η Επιτροπή επαλήθευσε την τήρηση των επιτρεπόμενων εντάσεων για κάθε στάδιο έρευνας βάσει των ετήσιων καταστάσεων των σχεδίων που υλοποιήθηκαν από το 2006 έως το 2009, λαμβάνοντας υπόψη τη μέγιστη πιθανή επίπτωση της απεριόριστης εγγύησης που συνδέεται με το καθεστώς δημόσιου οργανισμού του IFP, εντάσσοντας ως πρόσθετο στοιχείο της ενίσχυσης την εκτιμώμενη προσαύξηση με τα ασφάλιστρα κάλυψης των διαφόρων κινδύνων. Σε όλες τις περιπτώσεις, ακόμη και με την προσθήκη όλων των πιθανών επιπτώσεων της εγγύησης στις σχέσεις με τους πελάτες και τους προμηθευτές, η προσαύξηση της έντασης της ενίσχυσης παραμένει σε σαφώς χαμηλότερο επίπεδο από την επιτρεπόμενη ανώτατη ένταση της ενίσχυσης. Εν κατακλείδι, η Επιτροπή θεωρεί ότι τηρούνται οι εντάσεις ενίσχυσης που επιτρέπει το πλαίσιο Ε&Α του 1996 και το πλαίσιο Ε&Α&Κ.
(302)
Για τα επόμενα έτη, η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι, σύμφωνα με την προαναφερθείσα απόφαση C 51/2005, η Γαλλία υποχρεούται να υποβάλει ετήσια έκθεση στην Επιτροπή, ώστε αυτή να βεβαιώνεται ότι τηρούνται επίσης οι εντάσεις ενίσχυσης ανά στάδιο έρευνας και ανά σχέδιο. Από το 2010, η έκθεση αυτή θα πρέπει να παρουσιάζει το σύνολο των σχεδίων που υλοποιούνται στους τομείς δραστηριότητας της Axens και της Prosernat, ταξινομημένων ανά κατηγορία έρευνας, διευκρινίζοντας, εκτός από το κόστος ανά στάδιο έρευνας, και τα ποσά της δημόσιας χρηματοδότησης και των ιδίων πόρων που έχουν διατεθεί από τον δημόσιο οργανισμό IFP και τις θυγατρικές του, την προσαύξηση του ποσού με τα ασφάλιστρα εγγύησης, που υπολογίζεται με τη βοήθεια της περιγραφόμενης στην παρούσα απόφαση μεθόδου, συμπεριλαμβανομένων των πιθανών επιπτώσεων στους όρους δανεισμού του δημόσιου οργανισμού IFP, σύμφωνα με το σκεπτικό που αναπτύσσεται στην αιτιολογική σκέψη 200.
7.3.2.5 Σώρευση
(303)
Τηρούνται οι διατάξεις όσον αφορά τη σώρευση, τόσο αυτές που ορίζονται στο σημείο 5.1 του πλαισίου Ε&Α του 1996 όσο και στο σημείο 8 του πλαισίου Ε&Α&Κ. Πράγματι, η Επιτροπή υπολόγισε το συνολικό ποσό της ετήσιας χρηματοδότησης, ανεξάρτητα από την προέλευσή του, συμπεριλαμβανομένης της μέγιστης επίπτωσης της απεριόριστης εγγύησης για τα έτη 2006 έως 2009.
(304)
Από το έτος 2010, οι γαλλικές αρχές θα εφαρμόσουν την ίδια μέθοδο στις ετήσιες εκθέσεις που υποβάλλουν στην Επιτροπή.
7.3.2.6 Χαρακτήρας κινήτρου
(305)
Βάσει του πλαισίου Ε&Α του 1996 και του πλαισίου Ε&Α&Κ, οι κρατικές ενισχύσεις πρέπει να δημιουργούν κίνητρα, δηλ. οι δικαιούχοι να μεταβάλουν τη συμπεριφορά τους, ώστε να αυξάνεται το επίπεδο των δραστηριοτήτων Ε&Α (και καινοτομίας). Τα ακόλουθα κριτήρια είναι κατά κανόνα επαρκή για να αποδειχθεί η ύπαρξη κινήτρου για τα σχέδια που λαμβάνουν ενίσχυση βάσει μόνο διεξοδικής εξέτασης: αύξηση του μεγέθους του σχεδίου, αύξηση της εμβέλειας, βελτίωση του ρυθμού ολοκλήρωσης του σχεδίου και αύξηση του συνολικού ποσού που δαπανάται για Ε&Α&Κ. Σε περίπτωση που μπορεί να αποδειχθεί σημαντική επίδραση σε τουλάχιστον ένα από αυτά τα στοιχεία, λαμβανομένης υπόψη της συνήθους συμπεριφοράς μιας επιχείρησης στον αντίστοιχο κλάδο, η Επιτροπή θα συμπεράνει ότι η ενίσχυση δημιούργησε κίνητρα (252).
(306)
Η Επιτροπή παραπέμπει στην ανάλυση που αναπτύσσεται στις αιτιολογικές σκέψεις 196 έως 198 της προαναφερθείσας απόφασης C 51/2005 σχετικά με το στρατηγικό συμφέρον, το οποίο παρακολουθείται και εγκρίνεται από τεχνικές επιτροπές, για τις έρευνες που διεξάγονται από τον δημόσιο οργανισμό IFP και τις θυγατρικές του στο πλαίσιο της μακροπρόθεσμης εξασφάλισης του ενεργειακού εφοδιασμού, ιδίως όσον αφορά την ανανέωση και την αύξηση της παραγωγής πετρελαίου και φυσικού αερίου (αύξηση του ποσοστού επιτυχίας κατά την εκμετάλλευση και του ποσοστού ανάκτησης των κοιτασμάτων, εκμετάλλευση των μη συμβατικών πόρων κλπ.), τη μελέτη διεργασιών διύλισης, των τεχνολογιών μετατροπής, την ανάπτυξη καινοτόμων καυσίμων και αποτελεσματικών τεχνολογιών κίνησης, τη διαφοροποίηση των ενεργειακών πηγών για την παραγωγή καυσίμων, πολλά από τα οποία περιλαμβάνονται στις προτεραιότητες της Ευρωπαϊκής Ένωσης στους τομείς της έρευνας, της ενεργειακής πολιτικής και της περιβαλλοντικής πολιτικής.
(307)
Όσον αφορά το έτος 2006, η Επιτροπή επαναλαμβάνει την ανάλυσή της στην αιτιολογική σκέψη 199 της προαναφερθείσας απόφασης C 51/2005, κατά την οποία, χάρη στη δημόσια στήριξη, αναπόσπαστο μέρος της οποίας είναι η απεριόριστη εγγύηση, ο δημόσιος οργανισμός IFP και οι θυγατρικές του μπόρεσαν να φέρουν εις πέρας συμπληρωματικές ερευνητικές δραστηριότητες που δεν θα είχαν πραγματοποιηθεί λόγω των τεχνολογικών κινδύνων ή του ιδιαίτερα αβέβαιου χαρακτήρα της απόδοσης των επενδύσεων.
(308)
Η Επιτροπή διαπιστώνει, βάσει των ετήσιων εκθέσεων που υποβάλλουν οι γαλλικές αρχές, ότι η λογική αυτή συνεχίστηκε το 2007, το 2008 και το 2009. Σε αυτές τις εκθέσεις, οι γαλλικές αρχές ανέφεραν για κάθε σχέδιο τον χαρακτήρα κινήτρου που εξασφαλίστηκε χάρη στην ενίσχυση, ιδίως σε όρους εμβέλειας του σχεδίου, του ρυθμού εφαρμογής του και της αύξησης του συνολικού ποσού που διατέθηκε για Ε&Α.
(309)
Ενδεικτικά αναφέρεται ότι το 2007, στον αποκλειστικό τομέα δραστηριότητας της Axens, ο όμιλος IFP υλοποίησε ιδίως πρότυπα σχέδια […] (*) (253).[…] (*). Χωρίς τη δημόσια ενίσχυση, τα προϊόντα αυτά θα διετίθεντο στην αγορά με καθυστέρηση αρκετών ετών: τα σχέδια Ε&Α θα είχαν τεθεί σε εφαρμογή πολύ αργότερα με χαμηλότερο ρυθμό ανάπτυξης και […] (*).
(310)
Εξάλλου, στον αποκλειστικό τομέα δραστηριότητας της Prosernat, η κρατική ενίσχυση επέτρεψε την έναρξη υλοποίησης του σχεδίου […] (*) σχετικά με […] (*), την τελειοποίηση και την απόκτηση διπλώματος ευρεσιτεχνίας πρωτότυπων μεθόδων […] (*) (254) […] (*). [Ένα τέτοιο σχέδιο] (**) συνεπαγόταν περίπλοκες και δύσκολες πράξεις που απαιτούσαν σημαντικές επενδύσεις σε ανθρώπινο δυναμικό και σε τεχνολογικό και χρηματοδοτικό επίπεδο, που μια εταιρεία όπως η Prosernat δεν είναι σε θέση να υλοποιήσει τελείως μόνη. Ως εκ τούτου, η δημόσια στήριξη που παρείχε ο δημόσιος οργανισμός IFP αποδείχθηκε απολύτως απαραίτητη. Συγκεκριμένα, μόνο ο δημόσιος οργανισμός IFP διέθετε εξειδικευμένους εξοπλισμούς που είχαν την ικανότητα να τελειοποιήσουν τα μοντέλα που είναι απαραίτητα για την ανάπτυξη της διεργασίας και εργαστηριακούς εξοπλισμούς προσαρμοσμένους στην επεξεργασία επικίνδυνων συστατικών για την υγεία.
(311)
Το 2008, στον αποκλειστικό τομέα δραστηριότητας της Axens, η κρατική ενίσχυση βοήθησε να αρθούν οι επιστημονικοί και τεχνολογικοί αποκλεισμοί στην […] (*). Εξάλλου, το σχέδιο […] (*) (255) παρουσίασε επίσης σημαντική εξέλιξη. Η κρατική ενίσχυση επέτρεψε στον δημόσιο οργανισμό IFP να αναπτύξει, σε συνεργασία με βιομηχανικούς εταίρους, διεργασία […] (*) η οποία θα είναι διαθέσιμη στην αγορά μέσω αδειοδότησης. Οι εργασίες για την ανάπτυξη μιας διεργασίας αυτού του τύπου συνεπαγόταν ταυτόχρονα […] (*) και […] (*).
(312)
Εξάλλου, στον αποκλειστικό τομέα δραστηριότητας της Prosernat, τέθηκε σε εφαρμογή σχέδιο […] (*) για την ανάκτηση CO2 στους καπνούς. Η ανάκτηση/ αποθήκευση CO2 (256) (CSC) είναι ένα από τα μέσα που εντοπίστηκαν για τη μείωση της υπερθέρμανσης του πλανήτη. Λαμβανομένης υπόψη της σύστασης των καπνών και της χαμηλής πίεσης τους, ο δημόσιος οργανισμός IFP αντιμετώπισε νέες τεχνολογικές προκλήσεις. Η Prosernat δεν θα ήταν σε θέση να αναπτύξει αυτή τη διεργασία με ίδια κεφάλαια, δεδομένης της αβεβαιότητας που περιβάλλει τη δομή, το μέγεθος, την ανάπτυξη και την κανονιστική πλαισίωση της μελλοντικής αγοράς ανάκτησης του CO2.
(313)
Το 2009, στον αποκλειστικό τομέα δραστηριότητας της Axens, μπορεί να αναφερθεί ενδεικτικά το σχέδιο […] (*) για τις διεργασίες […] (*). Αφορούσε την ανάπτυξη […] (*) καθώς και τη βελτίωση ορισμένων διεργασιών […] (*). Χάρη στα δημόσια κεφάλαια […] (*) μπόρεσε να μελετηθεί, γεγονός που επέτρεψε τη σημαντική βελτίωση των […] (*). Το σχέδιο […] (*)μπόρεσε, χάρη στη δημόσια χρηματοδότηση να διερευνήσει λύσεις πέρα από τις υφιστάμενες τεχνολογίες […] (*). Επίσης, το σχέδιο […] (*) συνεχίστηκε για τους καταλύτες οι οποίοι, μετά από παρέκταση, επέτρεψαν τη διαφοροποίηση της προσφοράς στην αγορά που βρίσκεται σε πλήρη ανάπτυξη […] (*). Χωρίς τη δημόσια ενίσχυση, η ανάπτυξη των καταλυτών θα ήταν πολύ πιο αποσπαματική και η βελτίωση των επιδόσεων πολύ πιο αργή. Σε θέματα […] (*), το σχέδιο […] (*), που αφορούσε τους καινοτόμος καταλύτες μπόρεσε να διερευνήσει νέες μεθόδους χάρη στη δημόσια ενίσχυση, ενώ το σχέδιο […] (*) το οποίο είχε στόχο να διερευνήσει τα όρια της τεχνολογίας (ιδίως τη μεταβολή των φορτίων) ώστε να είναι δυνατό […] (*), μπόρεσε να επεκτείνει το φάσμα του πέρα από τις υφιστάμενες επιδόσεις.
(314)
Εξάλλου, στον τομέα αποκλειστικής δραστηριότητας της Prosernat, η δημόσια ενίσχυση επέτρεψε να αρχίσουν και να συνεχιστούν οι εργασίες Ε&Α που είχαν αναληφθεί στον τομέα […] (*), αλλά σταδιακά είχαν εγκαταλειφθεί. Η δημόσια στήριξη επέτρεψε, λοιπόν, να αποφευχθεί η απώλεια των προηγούμενων τεχνολογικών κατακτήσεων και να διατηρηθεί ένα φάσμα διεργασιών […] (*) στην αγορά. Επιπλέον, το σχέδιο […] (*) σχετικά με την ανάκτηση CO2 […] (*) συνεχίστηκε χάρη στη δημόσια ενίσχυση.
(315)
Η Επιτροπή επισημαίνει επίσης ότι η θετική εξέλιξη των δεικτών για τη μέτρηση της προσπάθειας Ε&Α που καταβάλλει ο δημόσιος οργανισμός IFP και οι θυγατρικές του Axens και Prosernat την οποία είχε διαπιστώσει στην αιτιολογική σκέψη 200 της προαναφερθείσας απόφασης C 51/2005 συνεχίστηκε και το διάστημα 2007 έως 2009
Πίνακας 7
Πρόοδος των δεικτών μέτρησης της προσπάθειας του δημόσιου οργανισμού IFP και των θυγατρικών του Axens και Prosernat το 2007, 2008 και 2009
Πρόοδος των δεικτών
IFP/Axens
IFP/Prosernat
2007/2003
2008/2003
2009/2003
2007/2003
2008/2003
2009/2003
Δαπάνες που διατέθηκαν για Ε&Α στον αποκλειστικό τομέα δραστηριότητας
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
Προσωπικό που διατέθηκε για Ε&Α στον αποκλειστικό τομέα δραστηριότητας
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
(316)
Επιπλέον, η Επιτροπή επιβεβαιώνει τις διαπιστώσεις που διατύπωσε στις αιτιολογικές σκέψεις 201 έως 203 της απόφασής της C 51/2005: το τμήμα των δαπανών Ε&Α επί του κύκλου εργασιών του ομίλου IFP είναι ιδιαίτερα υψηλό, ενώ αυτός δραστηριοποιείται σε ένα περιβάλλον που υπόκειται σε συνεχή εξέλιξη των πολυάριθμων εθνικών κανονιστικών ρυθμίσεων, ιδίως όσον αφορά τους περιβαλλοντικούς κανόνες ή τα καθεστώτα προστασίας της διανοητικής ιδιοκτησίας.
(317)
Όπως έπραξε ήδη στην αιτιολογική σκέψη 204 της προαναφερθείσας απόφασης C 51/2005, η Επιτροπή λαμβάνει υπόψη την πολυμορφία και τη διάρθρωση της προσφοράς καθώς και τη λειτουργία του ανταγωνισμού (257) στην αγορά των διεργασιών διύλισης ή πετροχημείας. Ως προς αυτό, επισημαίνει ότι ορισμένοι ανταγωνιστές βρίσκονται σε πολύ καλύτερη ανταγωνιστική θέση από αυτήν του ομίλου IFP, εφόσον η εταιρεία UOP Limited διαθέτει, παραδείγματος χάρη, μερίδιο αγοράς στην παγκόσμια αγορά της τάξης του 57 % κατ' αξία, έναντι μόλις 7 % για τον όμιλο IFP. Έτσι, η Επιτροπή θεωρεί ότι η δημόσια στήριξη που παρέχεται στα σχέδια Ε&Α που υλοποιούνται από τον όμιλο IFP δεν μπορεί, από τη φύση της ή από τα ποσοστά της, να εμποδίσει τη σημαντική δυναμική της αγοράς των τεχνολογιών διύλισης. Εξάλλου, πρέπει να διαπιστωθεί ότι οι εμπορικοί εταίροι της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ιδίως οι Ηνωμένες Πολιτείες, διαθέτουν σημαντικά κεφάλαια για τη χρηματοδότηση της έρευνας στον τομέα της ενέργειας, τα οποία επέτρεψαν τη στήριξη των σχεδίων Ε&Α που υλοποιούν οι ανταγωνιστές του ομίλου IFP. Έτσι, ορισμένοι ανταγωνιστές του ομίλου IFP, ιδίως η εταιρεία UOP Limited, έχουν λάβει σημαντικές δημόσιες ενισχύσεις (258) ή έμμεση δημόσια στήριξη χάρη σε πολλές εταιρικές σχέσεις με ερευνητικά ιδρύματα και πανεπιστήμια.
(318)
Εν κατακλείδι, η Επιτροπή κρίνει ότι η κρατική ενίσχυση υπέρ του ομίλου IFP στον αποκλειστικό τομέα δραστηριότητας των θυγατρικών της Axens και Prosernat είχε χαρακτήρα κινήτρου για τα έτη 2006, 2007, 2008 και 2009.
(319)
Από το έτος 2010, οι ετήσιες εκθέσεις που υποβάλλει η Γαλλία στην Επιτροπή μέχρι τη λήξη της ισχύος των αποκλειστικών συμφωνιών μεταξύ του δημόσιου οργανισμού IFP και των θυγατρικών του Axens και Prosernat θα πρέπει να αποδεικνύουν ότι η ενίσχυση εξακολουθεί να έχει χαρακτήρα κινήτρου.
(320)
Βάσει όλων των προαναφερθέντων στοιχείων, η Επιτροπή συνάγει ότι η κρατική ενίσχυση που χορηγείται στον όμιλο IFP για τις δραστηριότητες στους αποκλειστικούς τομείς δραστηριότητας των θυγατρικών του Axens και Prosernat, συμπεριλαμβανομένου του στοιχείου ενίσχυσης που αποδίδεται στις επιπτώσεις της απεριόριστης εγγύησης που απολαύει ο δημόσιος οργανισμός IFP, είναι σύμφωνη με τις διατάξεις του πλαισίου Ε&Α του 1996 καθώς και με τις διατάξεις του πλαισίου Ε&Α&Κ, με την επιφύλαξη της τήρησης των όρων που ορίζονται σε αυτά.
7.3.3 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ ΓΙΑ ΤΟ ΣΥΜΒΙΒΑΣΙΜΟ ΤΟΥ ΥΠΟ ΕΞΕΤΑΣΗ ΜΕΤΡΟΥ
(321)
Εν κατακλείδι, η Επιτροπή θεωρεί ότι το υπό εξέταση μέτρο είναι συμβατό με την εσωτερική αγορά, με την επιφύλαξη της τήρησης των όρων που παρατίθενται στα μέρη 7.3.1 και 7.3.2.
8 ΟΥΔΕΤΕΡΟΤΗΤΑ ΟΣΟΝ ΑΦΟΡΑ ΤΟ ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑΚΟ ΚΑΘΕΣΤΩΣ
(322)
Η Επιτροπή οφείλει να επισημάνει ότι δεν αμφισβητεί κατά κανένα τρόπο το γεγονός ότι ο δημόσιος οργανισμός IFP ανήκει στο κράτος ούτε αμφισβητεί το καθεστώς νομικού προσώπου δημοσίου δικαίου καθαυτό.
(323)
Βάσει του άρθρου 345 της ΣΛΕΕ, η Κοινότητα είναι ουδέτερη όσον αφορά το καθεστώς της ιδιοκτησίας στα κράτη μέλη και καμία διάταξη της Συνθήκης δεν εμποδίζει το κράτος να κατέχει (εξ ολοκλήρου ή εν μέρει) επιχειρήσεις. Με αυτό το δεδομένο, οι κανόνες ανταγωνισμού πρέπει να εφαρμόζονται κατά τον ίδιο τρόπο και στις ιδιωτικές επιχειρήσεις και στις δημόσιες επιχειρήσεις. Η εφαρμογή αυτών των κανόνων δεν πρέπει να δημιουργεί πλεονέκτημα ή μειονέκτημα για κανέναν από αυτούς τους δύο τύπους επιχειρήσεων.
(324)
Στην παρούσα περίπτωση, η εγγύηση που λαμβάνει ο δημόσιος οργανισμός IFP δεν είναι απόρροια του ιδιοκτησιακού καθεστώτος, αλλά του νομικού καθεστώτος της επιχείρησης. Τα κράτη μέλη είναι ελεύθερα να επιλέγουν τη νομική μορφή των επιχειρήσεων, οφείλουν όμως, κατά την επιλογή τους, να τηρούν τους κανόνες ανταγωνισμού της Συνθήκης. Συγκεκριμένα, το γεγονός ότι η εγγύηση του κράτους συνδέεται αυτόματα με ένα συγκεκριμένο νομικό καθεστώς δεν εμποδίζει από μόνο του η εν λόγω εγγύηση να συνιστά κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ, εφόσον πληρούνται οι προϋποθέσεις που απαριθμούνται σε αυτό (259),
ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΠΟΦΑΣΗ:
Άρθρο 1
1. Η απόδοση από τη Γαλλία του καθεστώτος δημόσιου οργανισμού βιομηχανικού και εμπορικού χαρακτήρα στον IFP παρέχει σε αυτόν, από τις 7 Ιουλίου 2006, απεριόριστη δημόσια εγγύηση (εφεξής «κρατική εγγύηση») για το σύνολο των δραστηριοτήτων του.
2. Η κάλυψη από την κρατική εγγύηση των δραστηριοτήτων μη οικονομικού χαρακτήρα του δημόσιου οργανισμού IFP, και ιδίως των δραστηριοτήτων του στον τομέα της κατάρτισης με στόχο την αύξηση και την εξειδίκευση των ανθρώπινων πόρων, των ανεξάρτητων δραστηριοτήτων του Ε&Α για τη διεύρυνση των γνώσεων και την καλύτερη κατανόηση και των δραστηριοτήτων διάδοσης των αποτελεσμάτων της έρευνας, δεν αποτελεί κρατική ενίσχυση βάσει του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ.
3. Η κάλυψη από την κρατική ενίσχυση των δραστηριοτήτων μεταφοράς τεχνολογίας από τον δημόσιο οργανισμό IFP στους τομείς οι οποίοι προβλέπονται από την αποκλειστική σύμβαση ανάπτυξης, εμπορίας και χρησιμοποίησης που έχει συνάψει με τη θυγατρική του Beicip-Franlab δεν συνιστά κρατική ενίσχυση βάσει του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ.
4. Η κάλυψη από την κρατική εγγύηση των δραστηριοτήτων μεταφοράς τεχνολογίας που ασκούνται από τον δημόσιο οργανισμό IFP στους τομείς οι οποίοι προβλέπονται από τις αποκλειστικές συμβάσεις που έχει συνάψει με τις θυγατρικές του Axens και Prosernat, οι οποίες αναφέρονται στο άρθρο 3 παράγραφος 1 της απόφασης της Επιτροπής της 16ης Ιουλίου 2008 σχετικά με μέτρο ενίσχυσης που εφάρμοσε η Γαλλία υπέρ του ομίλου IFP (εφεξής «απόφαση C 51/2005») συνιστά κρατική ενίσχυση βάσει του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ.
5. Η κάλυψη από την κρατική εγγύηση των υπηρεσιών έρευνας επί συμβάσει και των παρεχόμενων από τον δημόσιο οργανισμό IFP υπηρεσιών, τόσο για λογαριασμό τρίτων όσο και για λογαριασμό των θυγατρικών του, συνιστά κρατική ενίσχυση σύμφωνα με το άρθρο 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ.
Άρθρο 2
Σε περίπτωση τροποποίησης της σύμβασης μεταξύ του δημόσιου οργανισμού IFP και της θυγατρικής του Beicip-Franlab, η οποία αναφέρεται στο άρθρο 1 παράγραφος 3 της παρούσας απόφασης, η Γαλλία κοινοποιεί την εν λόγω σύμβαση στην Επιτροπή, λαμβανομένης υπόψη της ενδεχόμενης επίπτωσης της κρατικής εγγύησης στην εκτίμηση του ενδεχόμενου συνολικού ποσού δημόσιας χρηματοδότησης, εκτός εάν οι νέοι συμβατικοί όροι επιτρέπουν να αποκλειστεί η παρουσία κρατικής ενίσχυσης.
Άρθρο 3
Για το διάστημα από την 1η Ιουλίου 2006 έως τις 31 Δεκεμβρίου 2009, η κάλυψη από την κρατική εγγύηση των οικονομικών δραστηριοτήτων που αναφέρονται στο άρθρο 1 παράγραφοι 4 και 5 της παρούσας απόφασης συνιστά ενίσχυση συμβιβάσιμη με την εσωτερική αγορά.
Άρθρο 4
Από 1ης Ιανουαρίου 2010 και μέχρι τη λήξη των αποκλειστικών συμφωνιών μεταξύ του δημόσιου οργανισμού IFP και των θυγατρικών του Axens και Prosernat, οι οποίες αναφέρονται στο άρθρο 3 παράγραφος 1 της απόφασης C 51/2005, η κάλυψη από την κρατική εγγύηση των οικονομικών δραστηριοτήτων που αναφέρονται στο άρθρο 1 παράγραφος 4 της παρούσας απόφασης, συνιστά ενίσχυση συμβιβάσιμη με την εσωτερική αγορά, με την επιφύλαξη της τήρησης των όρων οι οποίοι προβλέπονται στα άρθρα 5 και 6 της παρούσας απόφασης.
Άρθρο 5
1. Η ετήσια οικονομική έκθεση που αναφέρεται στο άρθρο 4 παράγραφος 2 της απόφασης C 51/2005 περιέχει, εκτός από τα στοιχεία που αναφέρονται ήδη στο άρθρο 5 παράγραφος 1 της εν λόγω συμφωνίας, και τα στοιχεία που απαριθμούνται στις παραγράφους 2, 3 και 4 του παρόντος άρθρου.
2. Η ετήσια οικονομική έκθεση περιλαμβάνει το ποσό, το επιτόκιο και τους συμβατικούς όρους των δανείων που συνάπτει ο δημόσιος οργανισμός IFP κατά την εξεταζόμενη ετήσια περίοδο καθώς και εκτίμηση του ακαθάριστου ισοδύναμου επιχορήγησης της ενδεχόμενης επιδότησης επιτοκίου που συνδέεται με την κρατική εγγύηση, εκτός εάν προσκομιστεί απόδειξη ότι οι εν λόγω δανειακές συμβάσεις είναι σύμφωνες με τους συνήθεις όρους της αγοράς, είτε συγκρίνοντας τους όρους με αυτούς που ελάμβανε ο δημόσιος οργανισμός IFP πριν τη μεταβολή του καθεστώτος του, είτε βάσει μιας ακριβέστερης μεθοδολογίας εκ των προτέρων εγκεκριμένης από την Επιτροπή.
3. Η ετήσια οικονομική έκθεση περιλαμβάνει το ποσό των αγαθών και υπηρεσιών που αγοράζει ο δημόσιος οργανισμός IFP από προμηθευτές για την άσκηση των οικονομικών δραστηριοτήτων του που αναφέρονται στο άρθρο 1 παράγραφοι 4 και 5 της παρούσας απόφασης, κατά τη διάρκεια της εξεταζόμενης ετήσιας περιόδου, καθώς και ανώτατη εκτίμηση του ακαθάριστου ισοδύναμου επιχορήγησης της ενίσχυσης που είναι αποτέλεσμα μιας ευνοϊκότερης εκτίμησης εκ μέρους των προμηθευτών του κινδύνου αθέτησης της επιχείρησης. Η εκτίμηση αυτή πραγματοποιείται είτε με την εφαρμογή κατ' αποκοπήν ποσοστού 2,5 % στο ποσό των αγορών που έχουν πραγματοποιηθεί, είτε βάσει ακριβέστερης μεθοδολογίας που έχει εγκριθεί εκ των προτέρων από την Επιτροπή.
4. Η ετήσια οικονομική έκθεση περιλαμβάνει το ποσό των οικονομικών δραστηριοτήτων που αναφέρονται στο άρθρο 1 παράγραφοι 4 και 5 της παρούσας απόφασης, που ασκούνται από τον δημόσιο οργανισμό IFP κατά την εξεταζόμενη ετήσια περίοδο καθώς και μέγιστη εκτίμηση του ακαθάριστου ισοδύναμου επιχορήγησης της ενίσχυσης που είναι αποτέλεσμα της μη καταβολής ασφαλίστρου για την παροχή εγγύησης εκτέλεσης της σύμβασης, ή τουλάχιστον καλύτερης προσπάθειας, στους δικαιούχους των εν λόγω οικονομικών υπηρεσιών. Η εκτίμηση αυτή πραγματοποιείται είτε με την εφαρμογή ενός κατ' αποκοπήν ποσοστού 5 % επί του ποσού των υλοποιούμενων δραστηριοτήτων, είτε βάσει ακριβέστερης μεθοδολογίας που εγκρίνεται εκ των προτέρων από την Επιτροπή.
Άρθρο 6
1. Το συνολικό ποσό των δημόσιων κεφαλαίων που διατίθενται στις δραστηριότητες του δημόσιου οργανισμού IFP στους αποκλειστικούς τομείς δραστηριότητας της Axens και Prosernat, συμπεριλαμβανομένης της μέγιστης επίπτωσης της εγγύησης του κράτους, όπως εκτιμάται στο άρθρο 5 παράγραφοι 2, 3 και 4 της παρούσας απόφασης, πρέπει να είναι κατώτερο από τη μέγιστη ένταση ενίσχυσης που επιτρέπει το κοινοτικό πλαίσιο των κρατικών ενισχύσεων στην έρευνα, την ανάπτυξη και την καινοτομία.
2. Σε περίπτωση υπέρβασης του ορίου που αναφέρεται στην παράγραφο 1 του παρόντος άρθρου, το ποσό που καταβάλλεται καθ' υπέρβαση του ποσού της ενίσχυσης επιστρέφεται από τη θυγατρική Axens ή την Prosernat στον δημόσιο οργανισμό IFP.
Άρθρο 7
Από την 1η Ιανουαρίου 2010, η κάλυψη από την κρατική εγγύηση των οικονομικών δραστηριοτήτων που αναφέρονται στο άρθρο 1 παράγραφος 5 συνιστά κρατική ενίσχυση συμβιβάσιμη με την εσωτερική αγορά, με την επιφύλαξη ότι τηρούνται οι προβλεπόμενοι στο άρθρο 8 της παρούσας απόφασης όροι.
Άρθρο 8
1. Οι δραστηριότητες συμβατικής έρευνας και οι παροχές υπηρεσιών που υλοποιούνται από τον δημόσιο οργανισμό IFP, οι οποίες αναφέρονται στο άρθρο 1 παράγραφος 5 της παρούσας απόφασης, πρέπει να εξακολουθήσουν να έχουν επικουρικό χαρακτήρα προς την κύρια δραστηριότητά του της ανεξάρτητης δημόσιας έρευνας.
2. Για να θεωρηθούν επικουρικές, οι δραστηριότητες έρευνας επί συμβάσει και οι παροχές υπηρεσιών του δημόσιου οργανισμού IFP πρέπει:
-
να μην επηρεάζουν την συνήθη λειτουργία, την ανεξαρτησία και την ουδετερότητα του δημόσιου οργανισμού IFΡ·
-
να τιμολογούνται σε τιμή της αγοράς, ή ελλείψει τιμής της αγοράς, σε τιμή που να αντανακλά, με εξαίρεση τη δυνητική επίπτωση της κρατικής ενίσχυσης, το σύνολο των δαπανών, προσαυξημένων με ένα εύλογο περιθώριο·
-
να καταχωρίζονται λογιστικά χωριστά από τις δραστηριότητες ανεξάρτητης δημόσιας έρευνας (λογιστικός διαχωρισμός των αντίστοιχων εξόδων και χρηματοδοτήσεών τους) και τα κέρδη που παράγουν πρέπει να επανεπενδύονται εξ ολοκλήρου στην κύρια δραστηριότητα ανεξάρτητης δημόσιας έρευνας·
-
να είναι εγγενώς συνδεδεμένες με την κύρια δραστηριότητα ανεξάρτητης δημόσιας έρευνας του εν λόγω δημόσιου οργανισμού IFP, κυρίως λόγω της χρησιμοποίησης των ίδιων υποδομών, εξοπλισμών, υλικών ή τεχνολογιών ή της απασχόλησης των ίδιων ερευνητών, επιστημόνων, μηχανικών, μελετητών ή τεχνικών·
-
να μην εντάσσονται στο πεδίο των αποκλειστικών συμφωνιών που συνάπτονται μεταξύ του δημόσιου οργανισμού IFP και των θυγατρικών του Axens και Prosernat, που αναφέρονται στο άρθρο 3 παράγραφος 1 της προαναφερθείσας απόφασης C 51/2005, οι οποίες, εάν χρειαστεί, παρατείνονται ή τροποποιούνται σύμφωνα με το άρθρο 3 παράγραφος 2 της απόφασης C 51/2005 και το άρθρο 12 παράγραφος 2 της παρούσας απόφασης·
-
να αντιπροσωπεύουν μικρό μέρος του προϋπολογισμού που διαθέτει ο δημόσιος οργανισμός IFP στις δραστηριότητές του ανεξάρτητης δημόσιας έρευνας.
3. Η Γαλλία υποβάλλει κάθε έτος στην Επιτροπή έκθεση σχετικά με τις δραστηριότητες έρευνας επί συμβάσει και τις παροχές υπηρεσιών από τον δημόσιο οργανισμό IFP, η οποία διευκρινίζει το ποσοστό συμμετοχής τους στους πόρους του προϋπολογισμού που διαθέτει ο δημόσιος οργανισμός IFP για τις δραστηριότητες ανεξάρτητης δημόσιας έρευνας.
Άρθρο 9
1. Οι γαλλικές αρχές και ο δημόσιος οργανισμός IFP αναφέρουν την ακόλουθη ένδειξη για κάθε πράξη στη σύμβαση χρηματοδότησης (για κάθε μέσο που καλύπτεται από σύμβαση):
«Η έκδοση /το πρόγραμμα /το δάνειο δεν επωφελείται από καμία εγγύηση κανενός είδους, άμεση ή έμμεση, εκ μέρους του κράτους. Σε περίπτωση αφερεγγυότητας, το κράτος δεν είναι υποχρεωμένο να υποκαταστήσει οικονομικά τον δημόσιο οργανισμό IFP για την εξόφληση της απαίτησης».
2. Οι γαλλικές αρχές εισάγουν ανάλογη ρήτρα, η οποία αποκλείει την ευθύνη του κράτους, σε κάθε σύμβαση σχετικά με τις υπηρεσίες έρευνας επί συμβάσει ή τις υπηρεσίες που αναφέρονται στο άρθρο 1 παράγραφος 5 της παρούσας απόφασης.
3. Οι γαλλικές αρχές εισάγουν ανάλογη ρήτρα, που αποκλείει την ευθύνη του δημόσιου οργανισμού IFP και του κράτους, σε κάθε σύμβαση που συνεπάγεται απαίτηση την οποία συνάπτουν οι ανώνυμες εταιρείες Axens, Beicip-Franlab, και Prosernat.
4. Ο δημόσιος οργανισμός IFP δεν χορηγεί κανενός είδους ασφάλεια, προκαταβολή, εγγύηση, επιστολή προθέσεων ή υποστήριξης υπέρ των ανώνυμων εταιρειών Axens, Beicip-Franlab και Prosernat που δεν είναι σύμφωνη με τους συνήθεις όρους της αγοράς.
Άρθρο 10
Η Γαλλία κοινοποιεί στην Επιτροπή σε ατομική βάση τις ενισχύσεις ποσού που υπερβαίνει τα όρια που προβλέπονται από το κοινοτικό πλαίσιο των κρατικών ενισχύσεων για την έρευνα, την ανάπτυξη και την καινοτομία, λαμβάνοντας υπόψη την ενδεχόμενη επίπτωση της κρατικής ενίσχυσης.
Άρθρο 11
Η Γαλλία ενημερώνει την Επιτροπή, εντός δύο μηνών από την ημερομηνία κοινοποίησης της παρούσας απόφασης, για τα μέτρα που έχει λάβει για να συμμορφωθεί με αυτήν.
Άρθρο 12
1. Τα άρθρα 4, 5 και 6 της παρούσας απόφασης εφαρμόζονται μέχρι τη λήξη των αποκλειστικών συμφωνιών μεταξύ του δημόσιου οργανισμού IFP και των θυγατρικών του Axens και Prosernat, οι οποίες αναφέρονται στο άρθρο 3 παράγραφος 1 της απόφασης C 51/2005.
2. Όταν κοινοποιούν στην Επιτροπή παράταση ή τροποποίηση των εν λόγω αποκλειστικών συμφωνιών, σύμφωνα με το άρθρο 3 παράγραφος 2 της απόφασης C 51/2005, οι γαλλικές αρχές λαμβάνουν υπόψη την επίπτωση της κρατικής εγγύησης για να εκτιμήσουν το συνολικό ποσό της δημόσιας χρηματοδότησης.
Άρθρο 13
Η παρούσα απόφαση απευθύνεται στη Γαλλική Δημοκρατία.
Βρυξέλλες, 29 Ιουνίου 2011.
ROZHODNUTÍ KOMISE
ze dne 29. června 2011
o státní podpoře C 35/08 (ex NN 11/08), kterou Francie poskytla veřejné ìnstituci Institut Français du Pétrole
(oznámeno pod číslem K(2011) 4483)
(Pouze francouzské znění je závazné)
(Text s významem pro EHP)
(2012/26/EU)
EVROPSKÁ KOMISE,
s ohledem na Smlouvu o fungování Evropské unie (1), a zejména na čl. 108 odst. 2 první pododstavec této smlouvy,
s ohledem na Dohodu o Evropském hospodářském prostoru (2), a zejména na čl. 62 odst. 1 písm. a) této dohody,
poté, co vyzvala zúčastněné strany k podání připomínek v souladu s uvedenými články (3),
vzhledem k těmto důvodům:
1 POSTUP
(1)
V rámci formálního vyšetřovacího řízení ve věci státní podpory č. C 51/05, kterou Francie poskytla podniku Institut Français du Pétrole (4) (dále jen „IFP“), francouzské orgány informovaly útvary Komise dopisem ze dne 18. července 2006, zaevidovaným dne 19. července 2006, že veřejná instituce IFP byla dne 7. července 2006 přeměněna z profesní instituce ve smyslu zákona č. 43-612 ze dne 17. listopadu 1943 o správě odborných zájmů na veřejnou instituci průmyslové a obchodní povahy (dále jen „EPIC“). K této změně došlo na základě dvou dokumentů, které francouzské orgány přiložily ke svému dopisu: i) na základě nařízení č. 2006-797 ze dne 6. července 2006 o nových stanovách veřejné instituce IFP a ii) na základě článku 95 zákona č. 2005-781 ze dne 13. července 2005 o programu orientace energetické politiky (k jehož provedení bylo výše uvedené nařízení přijato).
(2)
Dopisy ze dne 3. srpna 2007 a 7. května 2008 požádala Komise francouzské orgány o informace a obdržela jejich odpověď v dopisech ze dne 28. září 2007 a ze dne 26. června 2008.
(3)
Dne 16. července 2008 přijala Komise v rámci dříve zahájené věci rozhodnutí (dále jen „rozhodnutí C 51/2005“) ohledně první podpory, kterou Francie poskytla skupině IFP (5). Zdůraznila v něm, že prostřednictvím odděleného řízení zvlášť posoudí otázku existence dodatečné státní podpory ve formě případné neomezené státní záruky vyplývající z toho, že veřejná instituce IPF má postavení veřejné instituce průmyslové a obchodní povahy (EPIC).
(4)
Toto druhé řízení podle čl. 108 odst. 2 SFEU bylo zahájeno rozhodnutím Komise ze dne 16. července 2008 (6) (dále jen „rozhodnutí o zahájení řízení“), které bylo přijato na základě čl. 4 odst. 4 nařízení Rady (ES) č. 659/1999 ze dne 22. března 1999, kterým se stanoví prováděcí pravidla k článku 93 Smlouvy o ES (7) (dále jen „procesní nařízení“), ohledně neomezené státní záruky, jíž mohla skupina IFP případně požívat.
(5)
Zveřejněním výše uvedeného rozhodnutí o zahájení řízení dne 11. října 2008 v Úředním věstníku Evropské unie Komise vyzvala zúčastněné třetí strany k předložení připomínek k projednávanému opatření.
(6)
Komise obdržela připomínky Francie dopisem ze dne 14. října 2008.
(7)
Dopisem ze dne 6. listopadu 2008, který Komise zaevidovala téhož dne, poradci ze společnosti UOP Limited informovali Komisi, že jejich klientka si přeje vyjádřit připomínky k projednávanému opatření. S ohledem na čas nezbytný pro překlad požádali o prodloužení termínu k předložení svých připomínek až do 30. listopadu 2008. Komise v dopise ze dne 7. listopadu 2008 uvedla, že souhlasí s odůvodněním této žádosti a že prodlužuje lhůtu pro odpověď společnosti UOP Limited do 30. listopadu 2008. Dopisem ze dne 28. listopadu 2008, který Komise zaevidovala téhož dne, poradci ze společnosti UOP Limited zaslali připomínky své klientky k rozhodnutí o zahájení řízení.
(8)
V témže dopise ze dne 28. listopadu 2008 poradci společnosti UOP Limited požádali o povolení, aby jejich klientka mohla vyjadřovat další připomínky během řízení. Komise dopisem ze dne 17. prosince 2008 odpověděla na tuto žádost a souhlasila s prodloužením lhůty pro odpověď společnosti UOP Limited až do 23. ledna 2009, aby jí umožnila předložit případné další připomínky. V dopise ze dne 23. ledna 2009 zaslali poradci společnosti UOP Limited další připomínky své klientky.
(9)
V dopise ze dne 6. května 2009 Komise informovala francouzské orgány o všech připomínkách, které k rozhodnutí o zahájení řízení vznesla společnost UOP Limited, a to v případě potřeby bez důvěrných údajů. Vyzvala francouzské orgány, aby se k těmto připomínkám vyjádřily nejpozději do dne 8. června 2009. Francouzské orgány dopisem ze dne 2. června 2009 požádaly o prodloužení této lhůty do 22. června 2009, protože připomínky předložené třetí stranou podle nich vyžadovaly podrobnou a hloubkovou analýzu a konzultaci několika ministerských odborů. Komise v dopise ze dne 9. června 2009 schválila prodloužení lhůty do 22. června 2009. Francouzské orgány se vyjádřily k připomínkám společnosti UOP Limited dopisem ze dne 22. června 2009.
(10)
Komise v dopise ze dne 29. července 2009 požádala francouzské orgány o dodatečné informace a vyzvala je, aby je poskytly do 24. srpna 2009. Francouzské orgány dopisem ze dne 19. srpna 2009 požádaly o prodloužení lhůty na odpověď do 7. září 2009, Komise tuto žádost schválila dopisem ze dne 20. srpna 2009. Francouzské orgány nakonec zaslaly požadované informace v dopise ze dne 8. září 2009.
(11)
Komise v dopise ze dne 20. listopadu 2009 požádala francouzské orgány o dodatečné informace a vyzvala je, aby je poskytly do dvaceti dnů. Francouzské orgány dopisem ze dne 14. prosince 2009 požádaly o prodloužení lhůty na odpověď do 22. ledna 2010, Komise tuto žádost schválila dopisem ze dne 18. prosince 2009. Francouzské orgány nakonec zaslaly požadované informace v dopise ze dne 13. ledna 2010.
(12)
Dne 20. května 2010 uspořádaly útvary Komise v Bruselu schůzi, na které s francouzskými orgány projednaly, jaké důsledky má pro posuzovanou podporu rozhodnutí Komise ze dne 26. ledna 2010 ve věci státní podpory č. C 56/07 (ex E 15/05) poskytnuté společnosti La Poste (8) (dále jen „rozhodnutí C 56/2007“). Společnost La Poste byla veřejným subjektem, který měl až do té doby postavení rovnocenné veřejné instituci průmyslové a obchodní povahy (9), věc, která se jí týkala (dále jen „věc La Poste“ nebo„věc týkají se pošty“), měla řadu společných znaků s projednávaným opatřením, a proto francouzské orgány předložily v připomínkách k oběma věcem mutatis mutandis tytéž argumenty. Dne 4. června 2010 zaslaly útvary Komise Francii mailem seznam dodatečných otázek, protože si přály mít k dispozici písemné vyjádření francouzských orgánů k několika bodům, které se projednávaly na výše uvedené schůzi. Francouzské orgány poskytly požadovaná vyjádření v dopise ze dne 16. července 2010.
(13)
V dopise ze dne 29. září 2009 požádala Komise francouzské orgány o dodatečné informace a vyzvala je, aby jí je zaslaly do dvaceti dnů. Francouzské orgány dopisem ze dne 7. října 2010 požádaly o prodloužení lhůty na odpověď do 26. listopadu 2010 a Komise tuto žádost schválila dopisem ze dne 8. října 2010. Francouzské orgány nakonec zaslaly požadované informace v dopise ze dne 26. listopadu 2010.
2 SKUPINA IFP
(14)
Jak Komise uvedla v rozhodnutí o zahájení řízení a ve výše uvedeném rozhodnutí C 51/2005 (10), veřejná instituce IFP plní tyto tři úkoly:
-
výzkum a vývoj v oblasti vyhledávání ložisek ropy a plynu a v oblasti technologií rafinace a petrochemie,
-
vzdělávání inženýrů a techniků a
-
poskytování informací a dokumentace souvisejících s těmito odvětvími.
Uzavírá se státem smlouvu o cílech, v níž jsou pokaždé vymezeny hlavní směry její činnosti na období pěti let.
(15)
Veřejná instituce IFP rovněž přímo či nepřímo ovládá obchodní společnosti, s nimiž uzavřela výhradní výzkumné a licenční dohody. Komise na základě souboru souvisejících prvků, jejichž podrobný popis je uveden ve 137. bodě odůvodnění, dospěla v rozhodnutí C 51/2005 k závěru, že celek, který tvoří akciové společnosti Axens, Beicip-Franlab a Prosernat a jejich mateřská společnost, veřejná instituce IFP, představuje ve smyslu práva hospodářské soutěže hospodářskou skupinu (dále jen „skupinu IFP“).
(16)
Společnost Axens působí na trhu katalyzátorů a technologií pro rafinerie a petrochemický průmysl. V roce 2006, v době změny postavení mateřské společnosti, dosáhla konsolidovaného obratu 308,45 milionů EUR. IFP a Axens jsou propojeny dvěma výhradními dohodami o rámcové licenci a o licenci na výrobky a smlouvou o aplikovaném výzkumu (11). Protihodnotou za tyto dohody platí dceřiná společnost mateřské společnosti jednak poplatky na základě licenčních smluv a jednak odměnu […] (13) za přístup k výzkumným kapacitám veřejné instituce IFP.
(17)
Společnost Beicip-Franlab se specializuje na vydávání a distribuci programového vybavení v oblasti „Průzkum - Ložiska“ a na provádění studií a poradenské činnosti. V roce 2006 činil její obrat 42 milionů EUR. Výhradní smlouva o vývoji, uvádění na trh a užití, která byla podepsána v roce 2003 na dobu deseti let, stanoví, že [IFP nabízí] společnosti Beicip-Franlab [výsledky svých výzkumů] (**) o algoritmech, modelech nebo metodikách [vyvinutých] (**) IFP v oblasti „Průzkum - Ložiska“ a že Beicip-Franlab může IFP požádat o realizaci produktů na tomto základě. Beicip-Franlab hradí veškeré náklady veřejné instituce IFP na vývoj produktů. Beicip-Franlab kromě toho hradí různé doplňkové odměny […] (*) k pokrytí nákladů na údržbu a užívací práva. V roce 2005 byl podepsán dodatek smlouvy, který upravuje podmínky odměňování, ale zachovává přitom zásadu, že Beicip-Franlab hradí veškeré náklady na vývoj.
(18)
Společnost Prosernat dodává studie a služby, jakož i průmyslové celky v oblasti zpracování plynu a rekuperace síry. V roce 2006 činil její obrat 49,9 milionů EUR. Dohoda o rámcové licenci a smlouva o aplikovaném výzkumu mezi veřejnou institucí IFP a společností Prosernat byly podepsány dne 18. srpna 2003 na dobu deseti let, se zpětným účinkem k 1. lednu 2002, a udělují společnosti Prosernat výhradní licenci na patenty veřejné instituce IFP a [IFP této společnosti nabízí výsledky svých] (**) výzkumů […] (*) v oblasti technologií zpracování plynu a rekuperace síry. Společnost Prosernat platí mateřské společnosti poplatek z ročního obratu jako odměnu za licenci na postupy a také poplatek, který je stanoven podle konkrétního vybavení. Odměna veřejné instituce IFP za přístup společnosti Prosernat k výsledkům výzkumných prací činí […] (*) % z celkového ročního obratu společnosti Prosernat.
(19)
V souladu s článkem 6 rozhodnutí C 51/2005 byla v roce 2009 (14) vložena do výhradních dohod, které upravují odměňování veřejné instituce IFP jejími dceřinými společnostmi Axens a Prosernat, doložka, která zajišťuje, aby se mateřské společnosti vyplácela minimální nepaušální odměna pokrývající alespoň 25 % nákladů na studie proveditelnosti před aplikovaným výzkumem, 50 % nákladů na aplikovaný výzkum a případně 75 % nákladů na předvýrobní vývojové činnosti (15) ve smyslu Pokynů Společenství pro státní podpory na výzkum a vývoj ze dne 17. února 1996 (16) (dále jen „pokyny pro výzkum a vývoj z roku 1996“), které IFP provádí v oblastech činnosti svých dceřiných společností.
(20)
V souladu s rozhodnutím o zahájení řízení by se v rámci vyšetřování projednávané podpory mělo přihlédnout k potenciálnímu dopadu státní záruky, která vyplývá z toho, že veřejná instituce IFP má postavení EPIC, na všechny subjekty skupiny IFP (tedy na veřejnou instituci IFP a její tři soukromoprávní dceřiné společnosti) (17).
3 POPIS OPATŘENÍ
(21)
Až do roku 2006 měla veřejná instituce IFP formu právnické osoby soukromého práva, profesní instituce ve smyslu zákona č. 43-612 ze dne 17. listopadu 1943 o správě odborných zájmů, a byla pod hospodářskou a finanční kontrolou francouzské vlády.
(22)
Článek 95 zákona č. 2005-781 ze dne 13. července 2005 o programu orientace energetické politiky stanovil, že se IFP stane veřejnou institucí průmyslové a obchodní povahy (EPIC). Tato přeměna nabyla účinnosti od data zveřejnění nařízení č. 2006-797 ze dne 6. července 2006 o stanovách veřejné instituce IFP v Úředním věstníku Francouzské republiky.
(23)
K datu změny postavení na EPIC se z veřejné instituce IFP stala právnická osoba veřejného práva (18).
(24)
Právní důsledky postavení EPIC jsou podrobně vysvětleny v části 2 (Popis opatření) rozhodnutí C 56/2007 a v části 3.2.1 (Právní důsledky postavení EPIC pro IFP) rozhodnutí o zahájení řízení, na něž Komise odkazuje mutatis mutandis.
4 DŮVODY, KTERÉ VEDLY K ZAHÁJENÍ FORMÁLNÍHO VYŠETŘOVACÍHO ŘÍZENÍ
(25)
V rozhodnutí o zahájení řízení Komise uvedla, že pochybnosti související s podporou se týkaly zejména skutečnosti, že nepřiměřený režim obecného práva, který byl zaveden ve prospěch veřejných institucí průmyslové a obchodní povahy (EPIC) v případě konkurzu, je obdobný mechanismu neomezené státní záruky využívajícímu veřejné prostředky:
-
Na veřejné instituce EPIC jakožto právnické osoby veřejného práva se z důvodu obecné zásady nezabavitelnosti majetku právnických osob veřejného práva, kterou francouzské soudy, zejména Kasační soud, uznávají již od konce 19. století (19), nepoužije insolvenční a konkurzní řízení. Podrobnější informace jsou uvedeny v části 3.2.1.1 rozhodnutí o zahájení řízení, konkrétně ve 38. až 40. bodě odůvodnění (20).
-
Na druhou stranu pro veřejné instituce EPIC platí zákon ze dne 16. července 1980 a související prováděcí předpisy. Tyto předpisy výslovně stanoví, že stát je orgánem způsobilým k vymáhání dluhů veřejných institucí, udělují mu významné pravomoci, například pravomoc provedení úhrady z moci úřední a pravomoc vytvoření dostatečných zdrojů, a upravují zásadu konečné odpovědnosti státu za dluhy právnických osob veřejného práva. Komise uvedla podrobnější informace v části 3.2.1.2 rozhodnutí o zahájení řízení, konkrétně ve 41. až 45. bodě odůvodnění (21).
-
V případě zániku EPIC se použije zásada převodu dluhů na stát nebo na jiný veřejnoprávní subjekt (22), takže všichni věřitelé EPIC mají jistotu, že nikdy nepřijdou o svou pohledávku vůči veřejné instituci. Komise uvedla podrobnější informace v části 3.2.1.3 rozhodnutí o zahájení řízení, konkrétně v 46. až 51. bodě odůvodnění (23).
-
EPIC by mohly využít přednostního přístupu k účtům záloh státní pokladny. Komise uvedla podrobnější informace v části 3.2.1.4 rozhodnutí o zahájení řízení, konkrétně v 52. bodě odůvodnění (24).
(26)
Kromě toho, jak Komise podrobněji uvedla v 65 až 74. bodě rozhodnutí o zahájení řízení, měla Komise za to, že vysvětlení, které francouzské orgány podaly k právním předpisům, a priori nestačilo k odstranění pochybností.
(27)
Komise dále uvedla, že nelze vyloučit, že z této situace vyplývá selektivní hospodářská výhoda, zejména kvůli podmínkám financování, které se zdají být příznivější, a to i v přesto, že veřejná instituce IFP a její dceřiné společnosti nejsou oceňovány externí ratingovou agenturou. Skupina IFP by mohla být rovněž zvýhodněna ve svých vztazích se zákazníky a dodavateli, pokud se tito zákazníci a dodavatelé domnívají, že jejich pohledávky jsou zaručené státem. Ve fázi předběžného šetření proto nemohlo být vyloučeno, že při dodávce nebo nákupu zboží či služeb spojených s pohledávkou poskytují tito dodavatelé nebo zákazníci veřejné instituci IFP lepší podmínky, než by poskytli podniku, který nedisponuje státní zárukou.
(28)
Komise rovněž na základě informací, které měla k dispozici po předběžném šetření, dospěla k závěru, že neomezená povaha záruky, zejména pokud jde o její trvání, její výši a její rozsah, velice ztěžuje výpočet tržního poplatku, který by veřejná instituce IFP měla státu platit za poskytnutí této ochrany.
(29)
Komise rovněž uvedla, že pochybuje o slučitelnosti státní podpory s vnitřním trhem, protože se prima facie nezdá, že by tato podpora usnadňovala rozvoj některých hospodářských činností nebo regionů.
5 PŘIPOMÍNKY A NÁVRHY FRANCOUZSKÝCH ORGÁNŮ
5.1 PŮVODNÍ PŘIPOMÍNKY FRANCOUZSKÝCH ORGÁNŮ
(30)
V návaznosti na výše uvedené rozhodnutí o zahájení řízení sdělily francouzské orgány Komisi své připomínky a návrhy dopisem ze dne 14. října 2008. Tento dopis doplnil připomínky a návrhy uvedené v předchozích dopisech francouzských orgánů (25) a shrnuté v rozhodnutí o zahájení řízení.
(31)
Ve svých připomínkách ze dne 14. října 2008 francouzské orgány na úvod připomněly, že řízení ve věci skupiny IFP bylo zahájeno souběžně s výše uvedeným řízením ve věci pošty, a uvedly, že proto mutatis mutandis využijí stejné argumenty jako ty, které předložily při vyšetřování uvedené věci (26). Francouzské orgány rovněž upozornily, že i přes výše uvedené obdobné prvky je veřejná instituce IFP jedinečná v tom, že se jedná o výzkumnou instituci pověřenou třemi posláními obecného zájmu (výzkum, vzdělávání a dokumentace), jejíž činnosti jsou z velké části nehospodářské povahy, což je důvodem k financování z veřejných zdrojů. Dále odůvodnily změnu postavení na EPIC: údajným účelem změny postavení bylo dosažení souladu mezi povahou činnosti a způsobem financování IFP na jedné straně s jeho právním postavením na straně druhé, aby se instituce IFP přiblížila k veřejné sféře zrušením postavení profesní instituce soukromého práva.
(32)
Francouzské orgány nesouhlasily s tím, že by se jednalo o státní podporu, protože podle nich nejsou splněny dvě podmínky čl. 107 odst. 1 SFEU, projednávané opatření nezahrnuje převod státních zdrojů (5.1.1) a neposkytuje veřejné instituci IFP žádnou výhodu (5.1.2).
5.1.1 NEEXISTENCE ZÁRUKY, KTEROU BY POSKYTOVAL STÁT A KTERÁ BY ZAHRNOVALA PREVOD STÁTNÍCH PROSTREDKU
(33)
Podle francouzských orgánů a) není veřejným institucím poskytována záruka v důsledku jejich postavení a b) odůvodnění Komise v rozhodnutí o zahájení řízení je chybné.
A. Neexistence neomezené státní záruky
(34)
Jak bylo uvedeno v 41. až 45. bodě odůvodnění výše uvedeného rozhodnutí C 56/2007, na něž Komise odkazuje mutatis mutandis, francouzské orgány uvedly na podporu svého tvrzení pět argumentů.
(35)
Za prvé, žádný právní předpis ani žádné rozhodnutí nezavádí zásadu, podle které by stát za dluhy EPIC ručil ze zásady a neomezeně.
(36)
Za druhé, z jurisdikce Státní rady, zejména z rozsudku ve věci Société de l'hôtel d'Albe (27) a ze dvou rozhodnutí ve věci Campoloro (28), vyplývá, že záruky neexistují.
(37)
Za třetí, ústavní zákon ze dne 1. srpna 2001 o rozpočtovém zákoně stanoví, že záruka může vzniknout pouze na základě ustanovení rozpočtového zákona (29), což Státní rada výslovně potvrdila ve své výroční zprávě za rok 2006 (30). Podle znalce, kterého francouzské orgány pověřily ve věci pošty (31), proto od úplného nabytí účinnosti rozpočtového zákona ke dni 1. ledna 2005 nemohla být podle práva poskytnuta žádná implicitní záruka. Na dluhy sjednané po dni 1. ledna 2005 se tudíž nevztahuje žádná implicitní záruka. V případě dluhů sjednaných před dnem 1. ledna 2005 má znalec za to, že vzhledem k tomu, že v této věci neexistuje žádné soudní rozhodnutí, nelze stanovit, zda z důvodu dodržování ústavou chráněných práv věřitele lze nebo nelze vyloučit neplatnost implicitních záruk, které byly poskytnuty před dnem 1. ledna 2005, aniž by byly výslovně povoleny rozpočtovým zákonem.
(38)
Za čtvrté se Francie domnívá, že kdyby měly EPIC nárok na státní záruku, změna jejich postavení by vyžadovala zavedení opatření k ochraně práv věřitelů. Vzhledem k tomu, že takový mechanismus nebyl nikdy zaveden (32), docházejí k závěru, že EPIC naopak nepožívají žádné státní záruky.
(39)
Za páté, francouzské orgány citují článek (33) pana Labetoulle, bývalého předsedy právní sekce Státní rady, podle něhož „z právních předpisů nevyplývá žádné automatické poskytování, využívání a rozsah této záruky [státní záruky, která by se plnoprávně vztahovala na státní veřejné instituce].“
B. Chybné odůvodnění Komise (34)
(40)
Francouzské orgány se domnívají, že v případě EPIC a) není zaručena úhrada individuálních pohledávek, b) není zaručeno zachování existence veřejné instituce nebo jejích závazků.
a) Neexistence záruky za úhradu individuálních pohledávek
(41)
Jak bylo uvedeno v 46. až 49. bodě odůvodnění rozhodnutí C 56/2007, na něž Komise odkazuje mutatis mutandis, francouzské orgány se domnívají, že zákon ze dne 16. července 1980 nezakládá záruku. Francie se dovolává dokumentů a jednání při přípravě zákona, výkladu rozhodnutí ve věci Camporolo ze dne 10. listopadu 1999 (35) a dne 18. listopadu 2005 (36) a zásadních článků (37) a tvrdí, že podle ní není v zákoně ze dne 16. července 1980 stanovena povinnost státu vynaložit své vlastní zdroje: výraz „tak učiní“ uvedený v článku 1 prý dává státu pouze pravomoc „zastoupit“ výkonný orgán právnické osoby, kterou zastupuje, na základě „zásady, podle níž má zástupce stejné pravomoci jako zastupovaný“. V rámci tohoto zastoupení může stát pouze vykonávat pravomoci daného výkonného orgánu, do nichž nepatří možnost nakládat státním rozpočtem, protože přidělení výjimečné dotace „nespadá do oblasti výkonu pravomoci zastupovat“.
(42)
Mimo jiné, jak je uvedeno v 50. až 53. bodě odůvodnění rozhodnutí C 56/2007, na něž Komise odkazuje mutatis mutandis, francouzské orgány tvrdí, že objektivní odpovědnosti státu se nelze dovolávat jen kvůli nedostatku aktiv. Podle francouzských orgánů je předpokladem jakékoli záruky to, že ručitel souhlasí s ručením. Jestliže se odpovědnost vztahuje k pochybení nebo, v případě objektivní odpovědnosti, na převzetí následků vlastního činu, nemůže se jednat o záruku. Francie zastává názor, že není možno uplatnit odpovědnost státu pouze z důvodu, že prefekt nebo dozorčí orgán nemohl z důvodu finanční a majetkové situace veřejné instituce přijmout žádná opatření, která by umožnila úhradu pohledávky Je třeba mít za to, že k žádnému provinění nedošlo, protože skutečnost, že prefekt nebo dozorčí orgán nepřijali opatření, není sama o sobě chybou. Francouzské orgány nicméně uznávají, že představitelé státu musí při postupu podle zákona ze dne 16. července 1980 zohledňovat požadavek na kontinuitu veřejné služby, ale domnívají se, že i kdyby soud nařídil odškodnění věřitele, věřitel by se nacházel ve stejné situaci jako v právu obecném, protože při uplatnění obecného práva by byl daný majetek prodán a věřitelé by obdrželi odpovídající částku. Pro věřitele tudíž podle jejich názoru nevyplývá žádná výhoda.
b) Neexistence záruky za zachování veřejné instituce IFP nebo za její závazky
(43)
Jak bylo uvedeno v 54. až 56. bodě odůvodnění rozhodnutí C 56/2007, na něž Komise odkazuje mutatis mutandis, francouzské orgány se domnívají, že skutečnost, že se na veřejnoprávní subjekty nepoužijí řízení obecného práva v oblasti soudního vyrovnání a likvidace, nevylučuje možnost konkurzu EPIC nebo konkurzního řízení s tímto subjektem. Francouzské orgány nesouhlasí s analýzou Komise, která vychází ze sdělení o státních podporách ve formě záruk (38) (dále jen sdělení o zárukách), a domnívají se, že v tomto konkrétním případě Komise neprokázala existenci „příznivějších úvěrových podmínek“, které by souvisely s vyloučením možnosti konkurzního řízení, a neposkytla důkazy o tom, že veřejná instituce IFP nemůže upadnout do konkurzu a že insolvenční řízení není možné, protože zákon z roku 1985 je pouze procesní zákon a skutečnost, že EPIC nespadají do jeho oblasti působnosti neznamená, že se v jejich případě nemůže použít ad hoc postup soudního vyrovnání, likvidace nebo „úpadku“.
(44)
Jak je mimo jiné vysvětleno ve 25. až 67. bodě odůvodnění výše uvedeného rozhodnutí C 56/2007, na něž Komise odkazuje mutatis mutandis, francouzské orgány tvrdí, že použití „řízení“ zavedeného zákonem ze dne 16. července 1980 místo hromadného řízení obecného práva by věřitelům neposkytlo žádnou výhodu. Nesouhlasí s tím, že pro vyhodnocení, zda uplatnění určitého řízení v případě platební neschopnosti poskytuje subjektu, který takovému řízení podléhá, výhodu oproti podnikům podléhajícím obchodnímu právu (39), je nutné dodržovat kritéria zveřejnění (40) a rovnocennosti (41), jak Komise požaduje v 81. bodě odůvodnění rozhodnutí o zahájení řízení, ovšem samy používají tatáž kritéria pro analýzu řízení zavedeného zákonem ze dne 16. července 1980. Francouzské orgány tvrdí, že pokud jde o kritérium zveřejnění, je řízení řádně vymezeno ratingovými agenturami jako použitelné v případě platební neschopnosti EPIC, zatímco pokud jde o kritérium rovnocennosti, rozlišují případ, kdy lze použít požadavek kontinuity veřejné služby, od případu, kdy takový požadavek uplatnit nelze, a upozorňují, že veřejná instituce IFP a její dceřiné společnosti se nacházejí v takové finanční situaci, že je nepravděpodobné, že by skupina IFP neměla dostatek aktiv, její dostupné prostředky a investice (150,3 milionů EUR) totiž v roce 2007 dosahovaly přibližně pětinásobku jejích úvěrů a finančních dluhů (25,2 milionů EUR):
a)
za předpokladu, že by se nepoužil žádný požadavek veřejné služby, by v případě nedostatku aktiv veřejné instituce řízení zavedené zákonem z roku 1980 neposkytlo věřitelům výhodnější podmínky než řízení podle obecného práva: získali by stejné částky jako věřitelé subjektu, který se řídí obchodním právem, tedy částky vyplývající z realizace aktiv, a po ukončení řízení by již neměli nárok na odvolání (42), protože podle názoru francouzských orgánů se odpovědnosti státu nelze dovolávat na základě pouhého nedostatku aktiv. Lišily by se pouze dva aspekty:
-
pohledávky věřitelů by se nevyřizovaly hromadně: na rozdíl od soukromoprávního řízení, v němž se pohledávky vyřizují hromadně a věřitelé jsou uspokojováni podle přednostního pořadí sestupně a v poměru k disponibilním částkám, řízení zavedené zákonem ze dne 16. července 1980 se vyznačuje tím, že věřitel si zachová svá práva, pouze pokud o to sám požádá. Logika zákona ze dne 16. července 1980 je taková, že „kdo dřív přijde, ten dřív bere“,
-
představitel státu pod dohledem správního soudu (dohled nad závažným proviněním, jak jej ustanovila Státní rada ve výše uvedeném rozhodnutí Campoloro) zastává funkci rovnocennou funkci likvidátora a správce konkurzní podstaty.
b)
za předpokladu, že by musela být zajištěna kontinuita veřejné služby, francouzské orgány připouštějí, že by představitel státu při výkonu svých pravomocí svěřených zákonem ze dne 16. července 1980 mohl rozhodnout, že určitá aktiva nezbytná k plnění poslání veřejné služby nebudou prodána. Pokud by určitý majetek nebyl postoupen a stát by za něj neposkytl náhradu, projevila by se tato skutečnost sníženým prodejem aktiv a odpovídajícím snížením částek, které by mohli obdržet věřitelé. Podle francouzských orgánů toto řízení neuděluje věřitelům veřejné instituce IFP větší práva, než která by měli při použití obchodního práva. Francouzské orgány však připouštějí, že za tohoto předpokladu by bylo možné dovolávat se objektivní odpovědnosti státu, která by se projevila odškodněním věřitelů ve výši újmy, kterou utrpěli (maximálně do výše prodejní hodnoty aktiv, která si stát zachoval z důvodu kontinuity veřejné služby). Věřitelé by tedy případně byli ve stejné situaci, jako kdyby se použilo obecné právo. Francouzské orgány z toho vyvozují, že řízení zavedené zákonem ze dne 16. července 1980 neposkytuje žádnou výhodu oproti řízení podle obecného práva, a že tedy není důvod k tomu, aby veřejná instituce IFP musela podléhat řízení podle obecného práva.
(45)
Jak bylo vysvětleno v 68. bodě odůvodnění rozhodnutí C 56/2007, na něž Komise odkazuje mutatis mutandis, francouzské orgány zdůrazňují, že předpisy, které Komise uvádí v rozhodnutí o zahájení řízení, zejména v 82. bodě odůvodnění, tedy kodifikační předpis č. 02-060-M95 ze dne 18. července 2002 o úpravě financování a účetnictví státních veřejných institucí výrobní a obchodní povahy a Příručka k finanční organizaci založení, přeměně a zrušení státních veřejných institucí a sdružení veřejného zájmu ze dne 14. listopadu 2006, nelze ani použít ani přenést na veřejnou instituci IFP.
(46)
Francouzské orgány se domnívají, že v případě rekapitalizace dceřiných společností veřejné instituce IFP by se neměla otázka uvedená v 80. bodě odůvodnění rozhodnutí o zahájení řízení posuzovat proto, aby se prokázala existence případné státní záruky, ale spíše proto, aby se změřily případné účinky takové záruky, která by případně vytvářela pro veřejnou instituci IFP a její dceřiné společnosti lepší situaci tím, že by usnadnila podmínky jejich rekapitalizace. Domnívají se rovněž, že tvrzení Komise vychází ze dvou nesprávných názorů:
-
Komise se podle nich mýlí, když tvrdí, že by veřejná instituce mohla eventuálně podporovat své dceřiné společnosti prostřednictvím převodů uvnitř skupiny, protože podmínky, za nichž mateřská společnost skupiny, i kdyby to byla veřejnoprávní společnost, může podporovat svou dceřinou společnost v obtížích, jsou podrobně upraveny právem obchodních společností (43) a nijak nesouvisí s pojmem podniku ve smyslu soutěžního práva.
-
francouzské orgány rovněž nesouhlasí s tvrzením, že by veřejné instituci IFP její postavení EPIC a státní záruka, která by z takového postavení případně vyplývala, umožňovalo rekapitalizovat dceřiné společnosti snadněji, než by tomu bylo v případě soukromoprávní mateřské společnosti skupiny. Francouzské orgány tvrdí, že skutečnost, že určitá společnost dočasně nese ztráty jedné ze svých dceřiných společností, je běžnou součástí fungování skupiny společností, jak již podle jejich názoru uznal i soud Evropské unie (44), a že zásah veřejnoprávního investora, který jedná podle stejných pravidel jako soukromoprávní investor, neobsahuje prvky státní podpory ve smyslu čl. 107 odst. 1 SFEU (45). Podle jejich názoru je tomu tak zejména v případě veřejné instituce IFP, která má právní možnost (nikoli povinnost) rekapitalizovat svou dceřinou společnost v obtížích podle stejných hodnotících kritérií jako každý dobrý investor. Francouzské orgány rovněž nesouhlasí s tvrzením, že veřejné instituce s postavením EPIC mají možnost „přímého přístupu“ k „účtům státní pokladny“. Upřesňují, že rozpočtový mechanismus „účtu finanční pomoci“, který je upraven článkem 24 rozpočtového zákona, se týká zřízení účtů pro omezené úvěry (jejich výše je omezena rozpočtovým zákonem), které státu umožňují, aby v případě, že si to přeje a může tak učinit (zejména s ohledem na právo Evropské unie), poskytl zálohy různým subjektům. Podle francouzských orgánů nemají veřejné instituce EPIC k těmto účtům „přímý přístup“.
5.1.2 NEEXISTENCE VÝHOD NA ÚROVNI VEREJNÉ INSTITUCE IFP A JEJÍCH DCERINÝCH SPOLECNOSTÍ
(47)
Francouzské orgány se především domnívají, že v tomto konkrétním případě nelze na základě výše uvedeného sdělení o zárukách vyvodit existenci výhody, dále že rozšíření výhod, kterých veřejná instituce IFP údajně požívá z důvodu svého postavení EPIC, na její dceřiné společnosti, akciové společnosti veřejného práva, je v rozporu s rozhodovacími postupy Komise a že v tomto konkrétním případě nebylo prokázáno poskytnutí skutečné hospodářské výhody veřejné instituci IFP a jejím dceřiným společnostem.
(48)
Francouzské orgány se domnívají, že Komise mylně vykládá bod 1.2 výše uvedeného sdělení o zárukách, v němž je stanoveno, že „(…) podporu ve formě záruky představují rovněž výhodnější úvěrové podmínky získané podniky, jejichž právní forma vylučuje konkurzní řízení nebo jiná řízení v případě platební neschopnosti, nebo zajistí výslovnou státní záruku nebo pokrytí ztrát státem“:
-
francouzské orgány za prvé nesouhlasí s tvrzením, že veřejná instituce IFP má kvůli svému postavení EPIC právní formu, která vylučuje konkurzní řízení nebo insolvenční řízení; v každém případě to Komise podle jejich názoru neprokázala, pouze předložila důkaz, že toto postavení znemožňuje použít jeden konkrétní postup (v dané věci řízení zavedené zákonem ze dne 25. ledna 1985);
-
francouzské orgány za druhé popírají, že existuje automatická vazba mezi právní a statutární nemožností stát se předmětem konkurzního nebo insolvenčního řízení a mezi využíváním příznivějších podmínek financování na trzích; podle jejich názoru má Komise při uplatňování bodu 1.2 výše uvedeného sdělení o zárukách povinnost předem prokázat existenci příznivějších úvěrových podmínek, aby bylo možné tvrdit, že podnik, jehož právní forma vylučuje konkurzní nebo insolvenční řízení, je příjemcem podpory ve formě záruk.
(49)
Francouzské orgány dále uvádějí, že Komise v rozhodnutí o zahájení řízení nepřihlížela ke své rozhodovací praxi při hodnocení případných výhod, které na úrovni dceřiných společností veřejné instituce IFP vyplývají z existence neomezené záruky pro EPIC. Komise podle jejich názoru uvažovala opačně než při zřízení společnosti La Banque Postale (46): tato společnost byla, stejně jako dceřiné společnosti veřejné instituce IFP, akciovou společností, kterou ze 100 % vlastnil subjekt srovnatelný s veřejnou institucí EPIC, ale Komise dospěla k závěru (a to bez ohledu na závazky, které Francie v této věci přijala), že právní forma veřejnoprávní akciové společnosti umožňuje sama o sobě vyloučit existenci neomezené záruky na úrovni dceřiné společnosti. Stejné uvažování by podle francouzských orgánů mělo vést k závěru, že dceřiné společnosti veřejné instituce IFP, které mají rovněž postavení veřejnoprávní akciové společnosti, rovněž nemají nárok na neomezenou záruku, která případně vyplývá z postavení EPIC.
(50)
Komise rovněž údajně neprokázala existenci skutečné hospodářské výhody v případě veřejné instituce IFP a jejích dceřiných společností, pouze v rozhodnutí o zahájení řízení uvedla, že podmínky financování „se zdají být“ příznivější, aniž by předložila konkrétní důkaz. Z jurisdikce Evropské unie vyplývá, že Komise by měla v tomto konkrétním případě prokázat, že veřejné instituci IFP její postavení EPIC skutečně umožnilo získat příznivější podmínky financování (47). Francouzské orgány tvrdí, že během řízení informovaly o určitých skutečnostech, které prokazovaly, že postavení EPIC veřejné instituci IFP ani jejím dceřiným společnostem neposkytlo a ani nemohlo poskytnout žádnou finanční výhodu, protože při přeměně veřejné instituce IFP byla dodržena obecná zásada kontinuity, zejména na úrovni její činnosti, organizace, účetního a finančního režimu (zdroje a účetní a finanční pravidla) a daňového režimu.
(51)
Francouzské orgány se domnívají, že výše uvedené skutečnosti prokazují, že
-
finanční situace veřejné instituce IFP a jejích dceřiných společností je dobrá, čímž je bezpředmětná otázka jejího případného konkurzu, a tedy i zásahu státu jako konečného ručitele,
-
krátkodobé podmínky financování veřejné instituce IFP a jejích dceřiných společností jsou v případě každého jednotlivého subjektu odlišné a jsou výsledkem konkrétních jednání, které proběhlo intuitu personae s bankami jednotlivých subjektů.
-
ve vztazích veřejné instituce IFP a jejích dceřiných společností s dodavateli rovněž neexistují zvýhodněné podmínky, které by vyplývaly z toho, že uvedení dodavatelé a zákazníci počítají se zárukou státu.
(52)
Francouzské orgány proto dospěly k závěru, že:
-
analýza provedená Komisí v jejím rozhodnutí o zahájení řízení je sporná: veřejná instituce IFP a její dceřiné společnosti nedisponují žádnou státní zárukou,
-
Komise neprokázala existenci výhody, která by pro veřejnou instituci IFP a její dceřiné společnosti vyplývala z postavení EPIC veřejné instituce IFP,
-
Komise proto neprokázala existenci státní podpory ve prospěch veřejné instituce IFP a jejích dceřiných společností.
5.2 NÁVRHY FRANCOUZSKÝCH ORGÁNŮ
(53)
Francouzské orgány však za účelem odstranění všech pochybností Komise uvedly, že kdyby Komise souhlasila s ukončením řízení rozhodnutím o neexistenci podpory podle čl. 7 odst. 2 výše uvedeného procesního řízení, jsou ochotny přijmout následující opatření:
-
vyjasnit prováděcí nařízení k zákonu ze dne 16. července 1980,
-
vložit ustanovení o neexistenci záruky do smluv veřejné instituce IFP, které zahrnují pohledávku,
-
vložit ustanovení o neexistenci záruky do smluv o financování dceřiných společností veřejné instituce IFP.
5.2.1 VYJASNENÍ PROVÁDECÍHO NARÍZENÍ K ZÁKONU ZE DNE 16. CERVENCE 1980
(54)
Jak je upřesněno v 94. až 96. bodě odůvodnění rozhodnutí C 56/2007, na něž Komise odkazuje mutatis mutandis, francouzské orgány navrhují vyjasnit výklad zákona ze dne 16. července 1980 úpravou čl. 3 odst. 1 čtvrtého pododstavce jeho prováděcího nařízení (48). Navrhovaná změna by podle nich odstranila veškeré pochybnosti o významu výrazu „tak učiní“ při organizaci dozorčích pravomocí svěřených prefektovi nebo dozorčímu orgánu, kteří by po provedení změny museli uvolnit prostředky z rozpočtu daného územního celku nebo dané instituce (49). Podle francouzských orgánů by tento návrh vyloučil, že by v budoucnosti mohl zástupce státu při výkonu své dozorčí pravomoci zvýšit prostředky územního celku nebo dotčené instituce státní dotací nebo vkladem veřejných zdrojů.Vložení zmínky upřesňující absenci záruky do smluv veřejné instituce IFP, které by zahrnovaly pohledávku
5.2.2 VLOŽENÍ ZMÍNKY UPŘESŇUJÍCÍ ABSENCI ZÁRUKY DO SMLUV VEŘEJNÉ INSTITUCE IFP, KTERÉ BY ZAHRNOVALY POHLEDÁVKU
(55)
Jak upřesňují body odůvodnění 97 až 100 výše uvedeného rozhodnutí C 56/2007, na něž se Komise odvolává mutatis mutandis, francouzské orgány nesouhlasí s názorem Komise (50), podle kterého by bylo možné uplatnit odpovědnost státu čistě na základě platební neschopnosti veřejné instituce IFP. Podávají nicméně návrh založený na výjimce přijatého rizika (viz rozsudky Státní rady ve věcech Sille (51) a Meunier (52)), přičemž podobně jako ve věci La Poste navrhují, že věřitelům veřejné instituce IFP úředně potvrdí, že za jejich pohledávku nebyla vystavena státní záruka a že v případě platební neschopnosti by nebyl stát povinen převzít finanční závazky podniku při zaplacení pohledávky. Proto by se případné zúčastněné strany, jež se vědomě a se znalostí věci vystavily riziku, nemohly domáhat nároku na odškodné. Francouzské orgány by se proto zavázaly, že společně s veřejnou institucí IFP budou při každé transakci ve smlouvě o financování (pro všechny nástroje, na které se vztahuje smlouva) uvádět tuto zmínku:
„Emise/program/půjčka nejsou kryty žádnou přímou či nepřímou státní zárukou. V případě platební neschopnosti není stát povinen převzít finanční závazky IFP při placení pohledávky“.
(56)
Jak upřesňuje 101. bod odůvodnění výše uvedeného rozhodnutí C 56/2007, na který se Komise odvolává mutatis mutandis, francouzské orgány rovněž vzaly na vědomí pochybnosti, které Komise vyjádřila v 71. bodě odůvodnění rozhodnutí o zahájení řízení, ve kterém se uvádí, že výjimka přijatého rizika je, na jedné straně, pravidlo stanovené judikaturou, která se může měnit, a že, na straně druhé, toto pravidlo spočívá na nástrojích sekundárního práva, jež mohou být v případě konfliktu zbaveny platnosti, a nakonec, že návrh francouzských orgánů se nevztahuje na všechny eventuality, neboť pohledávky mohou být nejen finanční, ale také obchodní či jiné.
(57)
Jak upřesňují body odůvodnění 102 až 104 výše uvedeného rozhodnutí C 56/2007, na něž se Komise odvolává mutatis mutandis, francouzské orgány poté, co uvedly své zásadní námitky ohledně stanoviska Komise k uplatnění plné odpovědnosti státu za provinění pouze na základě nedostatku aktiv veřejné instituce IFP, poskytly v odpovědi na tyto pochybnosti doplňující údaje:
a)
francouzské orgány se domnívají, že první námitka Komise odpovídá úvaze, že i když vnitrostátní právo členského státu neobsahuje zákonné ustanovení v tomto smyslu, pouhé riziko změny v judikatuře, to znamená změna vnitrostátního práva, postačuje k prokázání existence státní podpory. Komise nemůže zakládat možné opatření podpory na případné změně práva, která je v daném případě více než nepravděpodobná, přičemž výjimka přijatého rizika představuje obecnou zásadu veřejného práva, obsáhle potvrzenou v judikatuře, nikdy nepopíranou a hojně komentovanou;
b)
co se týče druhé námitky, francouzské orgány uznávají, že zákon a právní předpisy jsou nadřazeny smlouvě a že sporná doložka může být kdykoli prohlášena za neplatnou. Nicméně se domnívají, že tato námitka se nedovolává na žádný nadřazený právní předpis, není ničím podepřená, a nemá tedy žádný význam;
c)
nakonec, co se týče třetí námitky, francouzské orgány se domnívají, že tato námitka je založena pouze na předpokladu případné důvěry a očekávání státní záruky na pohledávky ze strany dodavatelů, což je předpoklad, který sám o sobě nemůže zakládat existenci výhody, ale měl by jej potvrdit důkaz svědčící o tom, že veřejné instituci IFP a jejím dceřiným společnostem byla skutečně poskytnuta takováto hospodářská výhoda.
(58)
Přesto, jak upřesňuje 106. bod odůvodnění výše uvedeného rozhodnutí C 56/2007, na který se Komise odvolává mutatis mutandis, francouzské orgány poznamenávají, že jsou ochotny rozšířit svůj návrh zápisu absence záruky na všechny smlouvy zahrnující pohledávku tak, aby se výslovně vyloučilo veškeré riziko uplatnění plné odpovědnosti státu, založené pouze na platební neschopnosti veřejné instituce IFP.
5.2.3 VLOŽENÍ ZMÍNKY UPŘESŇUJÍCÍ ABSENCI ZÁRUKY DO SMLUV O FINANCOVÁNÍ DCEŘINÝCH SPOLEČNOSTÍ VEŘEJNÉ INSTITUCE IFP AXENS, BEICIP-FRANLAB, PROSERNAT
(59)
Kromě toho, za účelem doplnění navrhovaného mechanismu, francouzské orgány předložily Komisi dodatečný návrh podobný tomu, jenž byl předložen při zakládání La Banque Postale a který spočíval v přijetí písemného závazku týkajícího se podmínek poskytnutí půjček dceřiným společnostem veřejné instituce IFP (Axens, Beicip-Franlab, Prosernat) na trzích, že při každé transakci se uvede ve smlouvě o financování (pro všechny nástroje, na které se vztahuje smlouva), že „v souladu s francouzským právem (zejména s nutností výslovného povolení každé záruky zákonem) tato finanční transakce nebude kryta žádnou přímou či nepřímou státní zárukou“.
(60)
Jak upřesňují body odůvodnění 107 až 110 výše uvedeného rozhodnutí C 56/2007, na něž se Komise odvolává mutatis mutandis, francouzské orgány se domnívají, že obě navrhovaná objasňující opatření (jejichž podrobný popis je uveden v 55. a 59. bodě odůvodnění) umožňují objasnit věřitelům veřejné instituce IFP a jejích dceřiných společností jejich práva tak, že Francii nelze považovat, jak uvedla Komise v 87. bodě odůvodnění rozhodnutí o zahájení řízení, za „odpovědnou za očekávání věřitelů veřejné instituce IFP ohledně existence záruky“ a domnívat se, že svévolně udržuje „neprůhlednou právní situaci“, jež „zvýhodňuje veřejnou instituci IFP a může vést k uvolnění státních prostředků“.
5.3 DOPLŇUJÍCÍ PŘIPOMÍNKY FRANCOUZSKÝCH ORGÁNŮ
(61)
Ve svých dopisech ze dne 16. července 2010 a 26. listopadu 2010 francouzské orgány poskytly doplňující údaje, jež podle nich potvrzují neexistenci státní podpory pro veřejnou instituci IFP.
(62)
V úvodu svého dopisu ze dne 16. července 2010 připomínají věc France Télécom (53) a skutečnost, že soud Evropské unie připomenul povinnost Komise prokázat existenci skutečné výhody s cílem stanovit existenci státní podpory. Domnívají se, že v tomto případě neomezená záruka, která podle Komise vyplývá z postavení veřejné instituce IFP, neposkytuje ve skutečnosti této instituci žádnou hospodářskou výhodu. Ve svém dopise ze dne 26. listopadu 2010 francouzské orgány upřesňují, že podle nich spočívá důkazní břemeno na Komisi. V této souvislosti připomínají požadavky judikatury Evropské unie na důkazy a odůvodnění, zejména pak rozsudku Tribunálu ve výše uvedené věci France Télécom a rozsudků Soudního dvora ve věci Krantz (54) a nověji ve věci Deutsche Post AG (55). Francouzské orgány se domnívají, že analýza předložená Komisí je v tomto případě „založena více na předpokladech, než na konkrétní analýze“.
(63)
Kromě toho francouzské orgány usuzují, že Komise se domnívá, že veřejná instituce IFP by mohla získat výhodu na třech úrovních: i) na úrovni svých vztahů s bankovními a finančními institucemi, ii) na úrovni svých vztahů s dodavateli, iii) na úrovni svých vztahů s třetími průmyslovými partnery, kteří využívají výzkumné služby.
(64)
Co se týče vztahů veřejné instituce IFP s bankovními a finančními institucemi, francouzské orgány se domnívají, že veřejná instituce IFP dosud na základě svého postavení EPIC nezískala žádnou hospodářskou výhodu. Překládají Komisi informace potvrzující, že i) v dlouhodobém časovém horizontu veřejná instituce IFP vykazovala nulový dluh za léta 2005, 2006 a 2007 (56), stejně jako za léta 2008 a 2009, že ii) ve střednědobém horizontu veřejná instituce IFP samozřejmě každoročně dojednala úvěrové linie u různých bankovních institucí, ale získala sazby srovnatelné s těmi na trhu, a v každém případě tyto úvěrové linie nikdy nepoužila a nakonec, že iii) v krátkodobém horizontu bylo zadlužení veřejné instituce IFP za dané období téměř nulové anebo nulové.
(65)
Co se týče vztahů s dodavateli, francouzské orgány se domnívají, že veřejná instituce IFP, coby veřejný zadavatel, podléhá povinnosti zveřejnit informace a povinnosti uskutečnit veřejné výběrové řízení podle vyhlášky č. 2005-649 ze dne 6. června 2005 (57), a proto nemůže získat žádnou výhodu. V svém dopise ze dne 26. listopadu 2010 francouzské orgány znovu poukazují na tuto analýzu a upřesňují, že zadávání zakázek veřejné instituce IFP na základě výběrového řízení v souladu se směrnicí 2004/18/ES Evropského parlamentu a Rady ze dne 31. března 2004 o koordinaci postupů při zadávání veřejných zakázek na stavební práce, dodávky a služby (58) podle nich představuje dostatečnou záruku, že se zabrání narušení hospodářské soutěže na trhu. Podle Francie veřejná instituce IFP, která by získala své dodavatele na základě výběrového řízení v souladu s povinnostmi vyplývajícími z práva Evropské unie, by nemohla být přinejmenším z důvodu neexistence konkrétních důkazů obviněna z toho, že získala neoprávněnou výhodu. Zdůrazňují, že právě v zájmu efektivnosti zadávání veřejných zakázek se zjednodušilo používání elektronických systémů nákupů, přičemž v 13. bodě odůvodnění směrnice 2004/18/ES se například uvádí, že „tato technika nákupů umožňuje veřejným zadavatelům […] disponovat poměrně širokým spektrem nabídek […], a tudíž zajistit optimální využití veřejných prostředků prostřednictvím široké hospodářské soutěže“. V této souvislosti se zmiňují o zprávě (59) Komise, ve které Komise dochází k závěru, že právní předpisy v oblasti zadávání veřejných zakázek mají pozitivní dopad na pokles cen, tedy pokles, jenž je prezentován jako „sociální výhoda“ spravedlivější soutěže mezi uchazeči. Komise tím, že by tyto úspory „připsala“ postavení EPIC veřejné instituce IFP, by se neztotožnila se smyslem směrnice, která ve výběrových řízeních spatřuje hlavní vektor hospodářské soutěže, jež vede ke snížení nákladů veřejné zakázky.
(66)
Konečně, pokud jde o vztahy veřejné instituce IFP s jejími zákazníky, Francie upřesňuje, že příslušné činnosti v oblasti smluvního výzkumu se vztahují na služby poskytované veřejnou institucí IFP na žádost zákazníka, třetí strany nebo dceřiné společnosti v oblasti, která patří do rozsahu úloh veřejné instituce IFP, což nemá z hlediska vlastnictví výsledků pro veřejnou instituci IFP strategický význam, může obohatit poznatky a know-how veřejné instituce z hlediska řízení programů veřejného výzkumu a vývoje, jež uskutečňuje, a nepatří do výhradní oblasti činnosti dceřiných společností. Francouzské orgány poznamenávají, že při poskytování služeb výzkumu těmto zákazníkům se používá specifického vybavení a specifického posudku.
(67)
V této souvislosti Francie tvrdí, že i kdyby měla veřejná instituce IFP na základě svého postavení EPIC výhodu při výkonu těchto hospodářských činností, tato výhoda by neměla žádný materiální dopad na trh. Především by pak nemohla narušit hospodářskou soutěž, ani ovlivnit obchod mezi členskými státy. Pokud jde o běžné období počínající změnou statusu veřejné instituce IFP (ke které došlo v červenci 2006), francouzské orgány nicméně přiznávají, že by veřejná instituce IFP mohla případně dosáhnout snížení poplatků z důvodů nevystavení záruky za řádné provedení smlouvy, které by představovalo zanedbatelnou částku vzhledem k částkám, které banky a pojišťovny obvykle vyžadují. Francouzské orgány z toho vyvozují, že takový účinek nemá charakter výhody, což by zpochybnilo samotnou existenci státní podpory pro veřejnou instituci IFP.
6 PŘIPOMÍNKY TŘETÍCH STRAN A STANOVISKO FRANCOUZSKÝCH ORGÁNŮ
6.1 PŘIPOMÍNKY SPOLEČNOSTI UOP LIMITED
(68)
Ve svém dopise ze dne 28. listopadu 2008 společnost UOP Limited nejprve zdůvodnila svůj zájem konat jako třetí strana zainteresovaná na řízení (60) a poté předložila několik obecných připomínek s tím, že podle ní je subjekt, který nazývá „IFP/Axens“, příjemcem státní podpory:
-
celek tvořený veřejnou institucí a její dceřinou společností Axens, „IFP/Axens“ je zřejmě nepopiratelně vnímám trhem jako veřejný subjekt (5.1.1);
-
udělení postavení EPIC subjektu „IFP/Axens“ mohlo umožnit a nadále by umožňovalo zásadní narušení hospodářské soutěže na trhu technologií postupů, tedy trhu, na kterém je činná společnost UOP Limited, protože by ho zvýhodnilo ve vztahu k dodavatelům, poskytovatelům kapitálu a zákazníkům (5.1.2).
6.1.1 VNÍMÁNÍ SUBJEKTU „IFP/AXENS“ ZE STRANY TRHU
(69)
Podle společnosti UOP Limited argument francouzských orgánů, že Axens, stejně jako jiné dceřiné společnosti IFP, tvoří samostatné hospodářské subjekty, není možné přijmout. Komise zřejmě oprávněně zdůrazňuje, že i) Axens je 100 % vlastněn veřejnou institucí IFP; ii) uskutečňování výzkumu a vývoje veřejné instituce IFP společností Axens zřejmě odráží strategické priority rozhodnuté státem; iii) vedoucí pracovníci veřejné instituce IFP se účastní řízení společnosti Axens; iv) Axens má s veřejnou institucí IFP exkluzivní smlouvu, která je podstatná pro hospodářskou činnost dceřiné společnosti; a v) především existuje dohoda o prvním použití a přidělování zaměstnanců.
(70)
K informacím uvedeným v předcházejícím bodě odůvodnění společnost UOP Limited doplňuje, že rozhodujícími faktory jsou rovněž to, jak svůj vztah prezentují IFP a Axens a jak to vnímá trh:
-
IFP a Axens na trhu vystupují jako jeden hospodářský subjekt „IFP/Axens“. Na internetové stránce společnosti Axens se údajně především uvádí, že „společnost se už téměř padesát let opírá o úspěch v oblasti výzkumu a vývoje a vlastní průmyslové výroby“ (61). Kromě toho reklamy společnosti Axens na její technologii odkazují na veřejnou instituci IFP. Navíc zaměstnanci společnosti Axens a veřejné instituce IFP občas navštěvují držitele svých licencí společně.
-
Průmyslový tisk uvádí příklad vnímání subjektu „IFP/Axens“ ze strany trhu jako jednoho hospodářského subjektu. Společnost UOP Limited především připojila výňatky z výstřižků z tisku, jež se týkají činnosti subjektu „IFP/Axens“ v oblasti licencí na technologie postupů, anebo se alternativně zmiňují o poskytování takových licencí veřejnou institucí IFP prostřednictvím dceřiné společnosti Axens. Kromě toho společnost UOP Limited poskytla příklady v podobě článků nebo prezentací, ve kterých se zaměstnanci společnosti Axens nechali slyšet, že veřejná instituce IFP vnímá Axens jako zahrnující „všechny příslušné činnosti průmyslové divize a divize Procatalyse“.
6.1.2 VÝHODY PLYNOUCÍ Z POSTAVENÍ EPIC
(71)
Společnost UOP Limited uvádí, že skutečnost, že dodavatelé i zákazníci vnímají společnost Axens jako nakládající s neomezenými státními zdroji za účelem financování svých činností, ji výrazně zvýhodňuje na trhu. I když by se jednalo pouze o vnímání ze strany trhu, tato skutečnost má v globálním kontextu hospodářské krize stále větší význam.
(72)
Co se týče zákazníků, záruky, které údajně nabízí subjekt „IFP/Axens“, mají zvláštní význam na trhu, kde zákazníci předtím, než si vyberou danou technologii, zváží dlouhodobé ekonomické důvody. Na příkladu „aromatických komplexů“ společnost UOP Limited v podstatě vysvětluje, že před zavedením takovýchto technologií musí zákazníci velmi významně investovat do projektování a vybudování výrobních infrastruktur, které si údajně vyžadují několik let práce. Úspěch těchto průmyslových komplexů je ale spojený s výkonností používaných technologií, u kterých zákazníci obecně požadují, aby jim na ně prodejce postupů poskytl záruku (62). Za předpokladu, že by nebyla dosažena požadovaná úroveň výkonnosti, by neváhali se domáhat odpovědnosti prodejce a vyžadovali by plnění přísných závazků, pokud jde o uvedení do původního stavu. Významným faktorem ve volbě kupujících je tedy dlouhodobá platební schopnost prodejce, nejen kvůli dodržení smluvních závazků, ale také z důvodu perspektiv poskytnutých v oblasti výzkumu a vývoje, jež jsou zárukou budoucího zlepšení výkonnosti získaného postupu. Subjekt „IFP/Axens“, vnímaný trhem jako závislý na státu, má tedy údajnou výhodu ve vztahu ke konkurentům, neboť kupující nemají zvláštní důvod pochybovat o jeho dlouhodobém přežití.
(73)
Pokud jde o dodavatele, společnost UOP Limited se domnívá, že subjektu „IFP/Axens“ mohly být poskytnuty zvýhodněné podmínky v porovnání s konkurencí; v tomto směru odkazuje na smlouvy podepsané společně institucí IFP a společností Axens uvedené v rozhodnutí o zahájení řízení.
(74)
Co se týče finančních trhů, společnost UOP Limited se domnívá, že subjekt „IFP/Axens“ má zvýhodněné podmínky a zvýhodněné úrokové sazby na kapitálových trzích s ohledem na úlohu konečného ručitele, kterým by byl stát. Kromě toho v souvislosti s finanční krizí přítomnost státu a jistota, kterou tato přítomnost představuje pro investory, údajně umožňuje přilákat soukromý kapitál v době nedostatku. Konkurenční podniky nemají podobný přístup k financování nebo jej mohou získat za méně zajímavých podmínek. Podle společnosti UOP Limited vliv hospodářské a finanční krize ještě posílil potenciál opatření narušovat hospodářskou soutěž.
(75)
Ve svém dopise ze dne 23. ledna 2009 společnost UOP Limited odkazuje na své předchozí připomínky a na připomínky předané v rámci řízení týkajícího se výše uvedeného rozhodnutí C 51/2005. Domnívá se, že tyto informace poskytují dostatek důkazů o významu platební schopnosti smluvních partnerů na dotyčném trhu s licencemi na výrobní postupy. Opakuje argument, podle kterého zákazníci subjektu „IFP/Axens“ předpokládají, že jsou v obchodním vztahu se státním orgánem, jehož dlouhodobá životaschopnost je bez jakéhokoli rizika. Konečně společnost UOP Limited vyzývá Komisi, aby analyzovala dohody mezi společností Axens a jejími zákazníky, přičemž uvádí, že je přesvědčena o tom, že tyto dohody neobsahují žádné ustanovení, jež by mohlo omezit odpovědnost společnosti Axens.
6.2 STANOVISKO FRANCOUZSKÝCH ORGÁNŮ K PŘIPOMÍNKÁM SPOLEČNOSTI UOP LIMITED
(76)
Ve svém dopise ze dne 22. června 2009 se francouzské orgány domnívají, že připomínky společnosti UOP Limited jsou „založené na nesprávných, nebo dokonce zcela nepravdivých tvrzeních, a v každém případě nejsou založené na žádném důkazu o existenci státní podpory pro veřejnou instituci IFP nebo společnost Axens“.
(77)
Francouzské orgány v zásadě popírají relevantnost tvrzení, že trh vnímá „IFP/Axens“ jako veřejný subjekt zvýhodňovaný ve vztahu k zákazníkům, dodavatelům či finančním trhům, a odmítají tvrzení, že subjekt „IFP/Axens“ je orgánem státu, který se vůbec neobává o svou dlouhodobou životaschopnost.
(78)
Francouzské orgány dále rozvíjejí dva argumenty:
-
zaprvé, subjekt IFP/Axens není orgánem státu disponujícím neomezenými zdroji; navíc nic nedokazuje, že tento subjekt je na trhu takto vnímán (6.2.1);
-
zadruhé, postavení EPIC veřejné instituce IFP neposkytuje společnosti Axens žádnou výhodu na trhu (6.2.2).
6.2.1 SUBJEKT IFP/AXENS ÚDAJNĚ NENÍ STÁTNÍM ORGÁNEM DISPONUJÍCÍM NEOMEZENÝMI ZDROJI
(79)
Podle francouzských orgánů, na rozdíl o tvrzení společnosti UOP Limited, dodavatelé a zákazníci subjektu „IFP/Axens“ údajně nevnímají tento podnik jako „státní orgán“ disponující neomezenými zdroji.
(80)
Zaprvé, francouzské orgány odkazují na právní analýzu, kterou předložily Komisi, a na své předchozí připomínky, jež podle nich dokazují, že postavení EPIC veřejné instituce IFP neposkytuje žádnou státní záruku.
(81)
Zadruhé, francouzské orgány poznamenávají, že společnost UOP Limited se dovolává na „údajné víry v neomezenou státní záruku ve prospěch IFP/Axens“, která právně neexistuje, a ani by sama o sobě nepostačovala k prokázání existence státní podpory.
(82)
Zatřetí, i za předpokladu, že by veřejná instituce IFP získala státní záruku - což francouzské orgány popírají - bylo by chybou se domnívat, že by taková záruka byla automaticky rozšířená na dceřiné společnosti veřejné instituce IFP, protože tato instituce a její dceřiné společnosti údajně tvoří jednu hospodářskou skupinu ve smyslu práva hospodářské soutěže. Podle Francie se na dceřiné společnosti veřejné instituce IFP, především pak společnost Axens, jako na subjekty soukromého práva podléhající právu obchodních společností, nevztahuje tato záruka, přičemž zásada nezávislosti dceřiných společností odporuje zejména teorii „automatického rozšíření“ záruk v rámci skupiny, kterou předložila společnost UOP Limited. Pojem skupina, který může mít význam v právu hospodářské soutěže, není podle všeho obsažen v právu obchodních společností, a tak poskytnutí záruk v rámci skupiny by podléhalo přísným podmínkám co do formy i obsahu. Jednalo by se především o případ veřejné instituce IFP, kde se vyžaduje povolení správní rady ve smyslu článku 7 jejích stanov. Vedle toho se francouzské orgány domnívají, že Komise již vzala tuto skutečnost na vědomí, neboť uznala, „že právní postavení Banque Postale (právnická osoba soukromého práva) stačí samo o sobě na vyloučení existence jakékoli neomezené záruky pro Banque Postale“ (63).
6.2.2 SPOLEČNOST AXENS NENÍ Z DŮVODU POSTAVENÍ EPIC VEŘEJNÉ INSTITUCE IFP NIJAK ZVÝHODNĚNA NA TRHU
(83)
Francouzské orgány se domnívají, že argument společnosti UOP Limited, podle něhož trh věří, že subjekt „IFP/Axens“ je státním orgánem s neomezenými zdroji a že požívá výhod vůči svým zákazníkům, dodavatelům i věřitelům, není založen „na žádném hodnověrném důkaze“, a navíc je „nesporně vyvrácen fakty“.
(84)
Francouzské orgány předložily služební zprávu ředitelství pro právní záležitosti a dohody (AJA) společnosti Axens nazvanou „Zásady právní jistoty Axens“ (64), ve které jsou přesně vymezené vztahy mezi veřejnou institucí IFP a společností Axens. Tyto vztahy se výslovně řídí obecným pravidlem, že Axens nebude od své mateřské společnosti vyžadovat záruku, a to z jakéhokoli důvodu. Francouzské orgány upřesnily, že od tohoto pravidla absence záruky není možná žádná odchylka. Kromě toho se tato zásada připomíná in extenso v dokumentu těmito slovy: „IFP neručí za konání nebo opomenutí společnosti Axens“. Francouzské orgány jasně uvedly, že toto pravidlo se vztahuje na veškeré smlouvy či projekty, jež by mohla společnost Axens uzavřít nebo realizovat se zákazníky, dodavateli nebo na finančních trzích.
6.2.2.1 K vztahům mezi společností Axens a jejími zákazníky
(85)
Podle Francie společnost UOP Limited neodůvodněně vyvozuje z významu státní záruky, jaká je dlouhodobá finanční situace společnosti Axens, zejména co se týče smluvních záruk a závazků údržby klasicky obsažených v licenčních dohodách (65), a rovněž neuvádí důvody, kvůli kterým se „domnívá, že Komise nenalezne žádné ustanovení omezující odpovědnost společnosti Axens“.
(86)
V tomto směru se francouzské orgány jasně vyjádřily, že pravidlo popsané v 84. bodě odůvodnění (podle kterého dceřiná společnost nepředkládá mateřské společnosti žádnou žádost o záruku) se vztahuje rovněž na veškeré záruky, které by mohla společnost Axens vyjednat nebo uzavřít se zákazníkem. Francouzské orgány ilustrovaly své argumenty na příkladu „aromatických komplexů“, který společnost UOP Limited zmínila ve svých připomínkách. Francouzské orgány upřesnily, že obecně společnost Axens volí možnost omezení své odpovědnosti na určitou část poplatku […] (*). Tato politika omezení záruk, která je jednou ze Zásad právní jistoty Axens, se proto výrazně liší od zvyklostí jiných podniků působících v této oblasti, jež mají podle francouzských orgánů ve zvyku poskytovat v určitých případech neomezené záruky.
(87)
Konečně, francouzské orgány připomínají, že povinnosti v oblasti údržby/opravy použitelné v případě škodné události by neměly za následek uvolnění finančního krytí ze strany veřejné instituce IFP:
a)
v případě neplnění závazků ze strany společnosti Axens by kapacita nabízená jejími pojišťovateli odpovědnosti za škodu prostřednictvím různých pojistných linií v rámci jejího globálního programu byla o mnoho větší, než jsou odpovědnostní stropy společnosti Axens smluvně dojednané s držiteli její licence,
b)
velmi významná by byla rovněž schopnost okamžitého nebo rychlého uvolnění zdrojů společnosti Axens, zejména díky jejímu malému zadlužení,
c)
dohody mezi veřejnou institucí IFP a společností Axens by výslovně omezovaly odpovědnost veřejné instituce IFP v případě neplnění závazků ze strany držitele licence společnosti Axens na částky, které musí být nevyhnutelně ohraničené, protože jsou spojeny s poplatkem, který vybírá veřejná instituce IFP,
d)
pojišťovatel odpovědnosti za škodu společnosti Axens by se výslovně zřekl jakéhokoli uplatňování nároků vůči veřejné instituci IFP z jakéhokoli důvodu.
(88)
Na základě toho francouzské orgány vyvozují, že tvrzení společnosti UOP Limited týkající se existence domnělých výhod, které společnost Axens získává na trhu licencí na výrobní postupy, by se tímto vyvrátila, zejména protože společnost Axens bez přestání uskutečňovala politiku omezování záruk týkajících se odpovědnosti a poskytovaných jejím zákazníkům.
(89)
V svém dopise ze dne 8. září 2009 francouzské orgány jasně uvedly, že omezení odpovědnosti vůči zákazníkům je ustanovené jak v dohodě o rámcové licenci (66), tak v dohodě o licenci na výrobky (67), jež byly uzavřeny mezi veřejnou institucí IFP a společností Axens a vstoupily v platnost 1. ledna 2001. V obou smlouvách se ustanovuje, že pokud může společnost Axens prokázat, že příčinou neplnění závazků z její strany jsou služby poskytované veřejnou institucí IFP, finanční odpovědnost této instituce se omezí na určité procento (68) částek, které veřejná instituce IFP skutečně vybrala jako poplatek úměrný prodejní transakci, v souvislosti s kterou vznikla reklamace (licence na výrobky) a úměrný k jednotce, která je předmětem sublicence nebo prodejní transakce uskutečněné v rámci sublicence, v souvislosti s kterou vznikla reklamace (rámcová licence). Jinými slovy, odpovědnost veřejné instituce IFP nikdy nesmí přesáhnout 100 % vybraných částek. Kromě toho je v rámcové licenci ustanoveno, že společnost Axens převezme finanční záruky za technickou výkonnost výrobních postupů poskytovaných držitelům sublicencí. Veřejná instituce IFP tedy není odpovědná za technické záruky poskytované společností Axens jejím zákazníkům.
(90)
Vedle toho je třeba upřesnit, že v licenčních smlouvách mezi společností Axens a jejími zákazníky je symetricky zahrnuta skutečnost, že finanční odpovědnost společnosti Axens je obecně omezena na […] (*) % licenčních poplatků zaplacených za každou jednotku, na kterou se vztahuje reklamace. Odpovědnost veřejné instituce IFP je zcela nezávislá na odpovědnosti společnosti Axens, pokud se záruka, kterou tato společnost poskytla svému zákazníkovi, z obchodních důvodů jeví jako vyšší než ta, kterou poskytla veřejná instituce IFP. Stejná zásada se uplatňuje na veškeré licence, které veřejná instituce IFP poskytne třetím stranám, jiným než svým dceřiným společnostem.
(91)
Nakonec francouzské orgány doplnily, že veřejná instituce IFP sleduje zásadu omezovat svou odpovědnost vůči zákazníkům (dceřiným společnostem nebo společnostem mimo skupinu) v případech, kdy pro ně zabezpečuje služby (studie, výzkumy v oblasti zakázek, testy atd.). Odpovědnost, kterou na sebe bere veřejná instituce IFP, potom spočívá v závazku opravit vykonané práce, zatímco ve finanční oblasti platí zásada, že odpovědnost je omezená na […] (*) % skutečně zaplacené odměny se stropem, který může v závislosti na daném případě být až […] (*) %. Pokud se tedy zákazník domnívá, že práce vykonaná veřejnou institucí IFP je chybná, tato instituce nebude v žádné případě povinna neomezeně vykonávat opravy prací.
6.2.2.2 Ke vztahům mezi společností Axens a jejími dodavateli a k podmínkám financování na finančních trzích
(92)
Francouzské orgány popírají jakoukoli relevantnost tvrzení společnosti UOP Limited, že domnělá víra v existenci neomezených finančních záruk ve prospěch společnosti Axens by této společnosti měla poskytovat zvýhodněné podmínky jak ze strany dodavatelů, tak finančních trhů. Podle názoru Francie neposkytla společnost UOP Limited sebemenší důkaz na podporu tohoto tvrzení.
(93)
Francouzské orgány se domnívají, že pravidlo popsané v 84. bodě odůvodnění, podle kterého dceřiná společnost nepodává mateřské společnosti žádnou žádost o záruku, je dostatečné pro to, aby zneplatnilo hypotézu, kterou předkládá společnost UOP Limited.
(94)
Ostatně pokud jde o podmínky půjčky společnosti Axens, stejně jako v případě společností Beicip-Franlab a Prosernat, na finančních trzích, francouzské orgány poznamenávají, že by byly ochotny se zavázat před Komisí, že při každé transakci bude ve smlouvě o financování uvedeno, že „v souladu s francouzským právem (zejména s nutností výslovného povolení každé záruky zákonem) tato finanční transakce nebude kryta žádnou přímou či nepřímou státní zárukou“ (69).
7 HODNOCENÍ
7.1 EXISTENCE STÁTNÍ PODPORY VE SMYSLU ČL. 107 ODST. 1 SMLOUVY O FUNGOVÁNÍ EU
(95)
Ustanovení čl. 107 odst. 1 Smlouvy o fungování EU stanoví: „podpory poskytované v jakékoli formě státem nebo ze státních prostředků, které narušují nebo mohou narušit hospodářskou soutěž tím, že zvýhodňují určité podniky nebo určitá odvětví výroby, jsou, pokud ovlivňují obchod mezi členskými státy, neslučitelné se společným trhem, nestanoví-li tato smlouva jinak“.
(96)
V tomto případě na prokázání existence státní podpory je především zapotřebí ověřit, zda opatření spočívající v udělení postavení EPIC veřejné instituci IFP ze strany Francie dne 7. července 2006 využívá státní zdroje (7.1.1) na poskytnutí neomezené státní záruky vztahující se na hospodářské činnosti (7.1.2). Zatímco rozsah krytí prostřednictvím státní záruky a povaha činností, na než se vztahuje, umožní vymezit dosah tohoto rozhodnutí (7.1.3), následně bude nutné přezkoumat, zda dotyčné opatření poskytuje skupině IFP selektivní výhodu (7.1.4), která by mohla ovlivňovat obchod mezi členskými státy (7.1.5).
7.1.1 VYUŽÍVÁNÍ STÁTNÍCH ZDROJŮ VE FORMĚ NEOMEZENÉ ZÁRUKY
(97)
Se zřetelem na osobitou strukturu hospodářské skupiny ve smyslu práva hospodářské soutěže je zapotřebí zohlednit možný dopad neomezené státní záruky vyplývající z postavení EPIC veřejné instituce IFP na všechny subjekty skupiny IFP, tj. samotnou veřejnou instituci a její dceřiné společnosti, ve dvou fázích:
-
pokud jde o veřejnou instituci IFP, dopad neomezené záruky přímo vyplývá z postavení EPIC: veřejná instituce IFP, coby právnická osoba veřejného práva, nepodléhá obecnému právu týkajícímu se soudního vyrovnání a likvidace podniků v obtížích. Vzhledem k této zvláštnosti by mateřská společnost skupiny IFP mohla přímo vykonávat své hospodářské činnosti za výhodnějších podmínek, než mají další účastníci na trhu, kteří nemají podobnou ochranu (7.1.1.1),
-
pokud jde o činnosti vykonávané přímo dceřinými společnostmi soukromého práva skupiny IFP, které plně podléhají obecnému právu v oblasti konkurzu, přímé uplatnění nároku vůči veřejné instituci, a tedy i státu, je podle všeho nemožné. Proto je za předpokladu nedostatečné výše majetku některé z dceřiných společností vhodné analyzovat, zda by věřitelé společností Axens, Prosernat a Beicip-Franlab mohli těžit z nepřímého mechanismu na základě případné odpovědnosti mateřské společnosti za počínání jejích dceřiných společností, rovnocenné mechanismu záruky (7.1.1.2).
7.1.1.1 Krytí veřejné instituce IFP prostřednictvím neomezené státní záruky, kterou poskytuje postavení EPIC
(98)
Ve výše uvedeném rozhodnutí C 56/2007 došla Komise k závěru (70), že podstatné zvláštnosti postavení veřejné instituce La Poste (71), a zejména pak existence záruky na úhradu jednotlivých pohledávek a na zachování existence a/nebo povinností La Poste, znamenají, že stát plní úlohu konečného ručitele za hospodářské činnosti vykonávané veřejnou institucí.
(99)
V tomto případě se Komise domnívá, že argumenty použité ve výše uvedeném rozhodnutí C 56/2007 je možno v zásadě uplatnit na postavení EPIC veřejné instituce IFP a že se na tuto instituci taktéž vztahuje zvláštní právní stav, pokud jde o uspokojování jejích věřitelů či zachování její existence v případě platební neschopnosti. Pro potřeby této analýzy bude tedy Komise odkazovat na argumenty rozvinuté v části 4.1 („Charakteristika podpory“) výše uvedeného rozhodnutí C 56/2007.
A. Záruka za úhradu jednotlivých pohledávek
(100)
Nejprve je třeba ověřit argument francouzských orgánů, že právní předpisy nebo judikatura vylučují existenci státní záruky ve prospěch institucí s postavením EPIC (a), a až potom prokázat, že kdyby se veřejná instituce nacházela v situaci zastavení plateb, na její věřitele by se vztahovalo výhodnější řízení než na věřitelské podniky podléhající obecnému právu.
a) Odmítnutí argumentů francouzských orgánů
(101)
Na rozdíl od tvrzení francouzských orgánů Komise může usuzovat, že francouzské právo připouští existenci implicitních záruk, zejména existenci státní záruky v důsledku postavení veřejné instituce. Komise odmítá argumenty francouzských orgánů z těchto důvodů:
(102)
Zaprvé, Komise se odvolává mutatis mutandis na body odůvodnění 120 a 121 výše uvedeného rozhodnutí C 56/2007 v souvislosti s tvrzením francouzských orgánů, že žádný předpis anebo rozhodnutí nestanovuje zásadu, podle níž stát ručí za dluhy subjektů s postavením EPIC. Komise se naopak domnívá, že ačkoli opravdu neexistuje žádný předpis nebo rozhodnutí potvrzující nebo vylučující existenci výslovné státní záruky ve prospěch subjektů EPIC, absence takové záruky nevylučuje existenci záruky implicitní.
(103)
Zadruhé, Komise se odvolává mutatis mutandis na body odůvodnění 122 až 124 výše uvedeného rozhodnutí C 56/2007 v souvislosti s názorem francouzských orgánů, že existuje judikatura o neexistenci záruk, zejména rozsudek ve věci Société de l'hôtel d'Albe (72) a rozsudky ve věci Campoloro (73). Co se týče první věci, jak zdůraznil odborník Komise ve věci La Poste, rozsudek Société de l'hôtel d'Albe se netýká konkrétní situace, v níž by mohla být záruka uplatněna (74). Pokud jde o druhou věc (75), Komise se naopak domnívá, že tato věc ukazuje, že režim odpovědnosti státu při zavádění opatření ohledně postupu pro vymáhání dluhů veřejných institucí vykazuje veškeré vlastnosti záručního mechanismu.
(104)
Zatřetí, Komise se domnívá, že argument francouzských orgánů předložený ve věci La Poste, podle něhož se na dluhy, které vznikly subjektům s postavením EPIC po vstupu v platnost ústavního zákona a rozpočtovém zákoně (LOLF) dne 1. ledna 2005, nemůže vztahovat implicitní záruka, nelze přijmout:
a)
Komise zdůrazňuje, že změna právního postavení veřejné instituce IFP nastala dne 7. července 2006, což je až po vstupu v platnost zákona LOLF. Za takovýchto podmínek není nutné zkoumat argumenty odborníka francouzských orgánů ve věci La Poste ohledně případných dluhů vzniklých před datem 1. ledna 2005, a to i přesto, že na ně francouzské orgány ve svých připomínkách odkazují mutatis mutandis. Ve skutečnosti dluhy, které vznikly veřejné instituci IFP před datem 1. ledna 2005, vznikly profesní instituci ve smyslu zákona č. 4-612 ze dne 17. listopadu 1943 o řízení profesních zájmů (a tedy právnické osobě soukromého práva), a proto se na ně v čase jejich vzniku (76) nemohla vztahovat neomezená záruka plynoucí z postavení EPIC.
b)
Komise nicméně podotýká, že - jak ostatně zdůraznil její odborník ve věci La Poste a jak už vysvětlila ve 130. bodě odůvodnění výše uvedeného rozhodnutí C 56/2007, na který se odvolává mutatis mutandis, že rozsah povinnosti zahrnout do rozpočtového zákona státní záruky se omezuje na „poskytnutí“ takových záruk; že poskytnutí záruk se vztahuje na případy, ve kterých se stát výslovným projevem vůle rozhodl poskytnout záruku za instituci nebo za transakci; že do rozsahu povinnosti zahrnout záruky do rozpočtového zákona proto nepatří záruky vzniklé na základě právního postavení nebo právní povinnosti, jež se vyznačují tím, že jsou implicitní a automatické; že tato druhá kategorie nezávisí na rozhodnutí státu, ale na skutečnosti, že záruka je vlastně důsledkem již existujícího právního rámce daného státem (77).
c)
Komise na základě toho došla k závěru, že stejně jako v 131. bodě odůvodnění rozhodnutí C 56/2007, na který se odvolává mutatis mutandis, argument francouzských orgánů opírající se o LOLF není přesvědčivý a skutečnost, že žádný rozpočtový zákon neupřesňuje, že stát poskytuje záruku veřejné instituci IFP z důvodu jejího postavení, nevylučuje existenci takové implicitní záruky; že Komise není v žádném případě vázána charakteristikou opatření jakožto záruky podle francouzského práva, ani skutečností, že by se jednalo o záruku spadající pod ustanovení LOLF; že podstatné je hodnocení tohoto opatření pouze z hlediska práva Evropské unie; že toto právo uznává existenci implicitní záruky, jestliže je členský stát právně vázán k uhrazení pohledávky jiné osoby v případě její platební neschopnosti (78).
(105)
Začtvrté, Komise odmítá argument francouzských orgánů, že v případě existence státní záruky ve prospěch subjektů s postavením EPIC by si založení každého nového subjektu s tímto postavením (včetně změny právního postavení) žádalo zavedení opatření týkajících se záruk, jež by ochránila právní nároky věřitelů, které vznikly před změnou postavení subjektu, a jejich protiargument (modus tollens), že když takový mechanismus nebyl nikdy zaveden (79), neměla by existovat žádná záruka ve prospěch veřejné instituce IFP:
a)
Jak uvedl odborník Komise ve věci La Poste a jak se uvádí v 133. bodě odůvodnění výše uvedeného rozhodnutí C 56/2007, na který se odvolává mutatis mutandis, Komise se domnívá, že takové tvrzení vychází z příliš širokého výkladu ústavní ochrany práva vlastnit majetek.
b)
Komise si přeje upřesnit, jak ostatně učinila v 134. bodě odůvodnění rozhodnutí C 56/2007, na který se odvolává mutatis mutandis, že právo vlastnit majetek nestanovuje přijetí zvláštního opatření k zaručení práv věřitelů v době přeměny EPIC na společnost podléhající řízení týkajícímu se soudní vyrovnání a likvidace, a že neexistence takových opatření tudíž není známkou absence implicitní záruky.
c)
Komise dodává, jak vysvětlila v bodech odůvodnění 135 a 136 výše uvedeného rozhodnutí C 56/2007, na něž se odvolává mutatis mutandis, že skutečnost, že francouzské orgány rozhodly o poskytnutí výslovné záruky podniku La Poste (80), když v roce 1990 získal postavení rovnocenné s EPIC, nedokazuje, že už v jeho prospěch neexistovala nějaká implicitní záruka.
(106)
Zapáté, Komise odkazuje na část tohoto rozhodnutí týkající se uplatnění odpovědnosti státu, stejně jako na část 4.1.1 bod A písm. b) podbod 3) výše uvedeného rozhodnutí C 56/2007, pokud je o článek pana Labetoullea citovaný francouzskými orgány (81) a jeho analýzu judikatury Camporolo (82).
(107)
Oproti tomu, co tvrdí francouzské orgány - podle nich předpisy vylučují takovou záruku - Komise podotýká, že existence implicitních záruk vázaných na právní postavení veřejné instituce je potvrzena oznámením Státní rady předloženým v roce 1995 ve věci Crédit Lyonnais, které zakládá existenci implicitní státní záruky pouze na povaze subjektu coby veřejné instituce (83).
(108)
Jak bylo vysvětleno ve zmíněném rozhodnutí C 56/2007, konkrétně v bodech odůvodnění 142 až 145, na které se odkazuje mutatis mutandis, Komise nesdílí výklad francouzských orgánů, podle něhož nelze toto stanovisko Státní rady přenést na veřejnou instituci IFP. V rozhodnutí se konkrétně zdůrazňuje, že toto stanovisko se nijak neodvolává ani na poslání této veřejné instituce ani na to, zda tato veřejná instituce má nebo nemá veřejného účetního. Francouzské orgány nevysvětlují, proč by se podle nich dalo toto stanovisko použít pouze na veřejné instituce s veřejným účetním. Komise dále odmítá argumenty francouzských orgánů, podle nichž toto stanovisko není použitelné, jelikož je starší než zákon LOLF a je v rozporu z pozdější judikaturou Státní rady. Komise současně připomíná v bodě odůvodnění 104 a také ve dříve zmíněném rozhodnutí C 56/2007, že zákon LOLF není překážkou existence implicitní státní záruky ve prospěch veřejné instituce IFP.
(109)
Jak je uvedeno v bodech odůvodnění 146 a 147 výše uvedeného rozhodnutí C 56/2007, na které se odkazuje mutatis mutandis, bere Komise na vědomí oznámení ministra hospodářství, financí a průmyslu ze dne 22. července 2003, jehož předmětem je „registrace mechanismů implicitních nebo výslovných záruk poskytnutých státem“, a které potvrzuje existenci implicitních záruk vyplývajících ze zákonného nebo správního opatření, které „vytváří a nese s sebou finanční důsledky pro stát“. Toto oznámení ukazuje, že státní záruka může vyplývat z právních aktů nejrůznější povahy (84), a připomíná, že založení veřejné instituce může být ze své podstaty spojeno s vytvořením implicitní státní záruky ve prospěch věřitelů této instituce (85).
b) Věřitel veřejné instituce IFP má jistotu, že jeho pohledávka bude uhrazena.
(110)
Podle příkladu dokazování v části 4.1.1. bod A písm. b) zmíněného rozhodnutí C 56/2007, na které odkazuje mutatis mutandis, hodlá Komise nyní dokázat, že se v případě zastavení plateb ze strany veřejné instituce IFP budou její věřitelé nacházet v příznivější situaci než věřitelé podniku, který podléhá obchodnímu právu.
(111)
Zaprvé, jelikož se jedná o veřejné instituce, nevztahují se na ně tradiční omezení úhrady pohledávek subjektu soukromého práva. Na základě skutečností, jimiž se podrobněji zabývají body odůvodnění 150 až 154 uvedeného rozhodnutí C 56/2007, na které se odvolává mutatis mutandis, Komise v tomto prvním bodě dochází k závěru, že:
-
na rozdíl od věřitelů podniků podléhajících obchodnímu právu, věřitelé veřejné instituce IFP (vzhledem k tomu, že tato instituce nepodléhá obecnému právu ve věcech soudního vyrovnání a soudní likvidace podniků v obtížích) neriskují, že jejich pohledávka při ukončení řízení o soudním vyrovnání zanikne úplně nebo částečně,
-
právní subjektivita veřejné instituce IFP není překážkou pro státní záruku,
-
při absenci výslovného omezení odpovědnosti státu za veřejnou instituci IFP se mohou věřitelé této instituce po právu opírat o zásadu, podle níž stát přebírá dluhy veřejné instituce IFP, i když je tato instituce právnickou osobou.
(112)
Zadruhé, v případě vymáhání dluhů veřejných institucí rozhodnutím soudu je řízení podle zákona ze dne 16. července 1980 (a různých souvisejících prováděcích aktů (86)) z důvodů vysvětlených v bodech odůvodnění 113 až 117 příznivější pro věřitele veřejné instituce IFP než soudní řízení obecného práva, jelikož nevede k zániku pohledávky za veřejnou institucí IFP.
(113)
V souladu s rozborem uvedeným v bodech odůvodnění 157 až 161 rozhodnutí C 56/2007, na které se odvolává mutatis mutandis, Komise především poznamenává, že zákon z roku 1980 (87) a jeho prováděcí opatření (88) označují stát jako orgán oprávněný k vymáhání dluhů veřejných institucí a svěřují mu významné pravomoci: provedení úhrady z moci úřední a vytvoření dostatečných zdrojů.
(114)
Podobně jako v souvislosti s body odůvodnění 162 až 168 rozhodnutí C 56/2007, na něž se odkazuje mutatis mutandis, se Komise domnívá, že zvláštní řízení stanovené zákonem z roku 1980 a jeho prováděcími předpisy je pouze řízením o vymáhání pohledávek, a nikoliv likvidačním řízením, a že následkem jeho použití pohledávka nezaniká, zatímco následkem uplatnění likvidačního řízení podle obecného práva závěrečný rozsudek pro nedostatek aktiv bez postihu s sebou nese zákaz, aby věřitelé pohledávku dále soudně vymáhali. Komise rovněž poznamenává, že zákon z roku 1980 a související prováděcí předpisy tím, že stanoví odklad úhrady z moci úřední a nepočítají se zastavením plateb, umožňují věřitelům předpokládat, že stále existují nebo budou existovat zdroje pro zaplacení jejich pohledávky za veřejným subjektem. Z těchto dvou aspektů vyplývá, že nedostatek peněžních prostředků je v případě potřeby jištěn státem, nebo je pouze přechodný. Naproti tomu žádné likvidační řízení nestanoví možnost, že se třetí osoba stane odpovědnou za dluhy insolventní osoby, samozřejmě vyjma případu, kdy se jedná o ručitele.
(115)
V souladu s rozborem uvedeným v bodech odůvodnění 170 až 180 uvedeného rozhodnutí C 56/2007, na které se odkazuje mutatis mutandis, se Komise domnívá, že francouzské právní předpisy dovolují, ba dokonce podporují stát v tom, aby poskytoval dotace veřejným institucím při nedostatku peněžních prostředků přednostně před klasickými bankovními půjčkami, a tyto dotace mohou podle zákona ze dne 16. července 1980 představovat „dodatečné zdroje“. Domnívá se rovněž, že jsou věřitelé s těmito právními dokumenty obeznámeni, a právem se tudíž domnívají, že dozorčí orgán bude schopen nalézt zdroje potřebné k úhradě jejich pohledávky. Komise se domnívá, že předpoklad, za něhož se věřiteli nezdaří dosáhnout splacení své pohledávky za použití řízení podle zákona ze dne 16. července 1980, je málo pravděpodobný.
(116)
Na rozdíl od závěru, k němuž dospěla v souvislosti s věcí La Poste v uvedeném rozhodnutí C 56/2007, Komise zdůrazňuje, že v tomto případě lze uvolnit relativně veliké vlastní zdroje veřejné instituce IFP, jelikož, jak vysvětlily francouzské orgány v bodě odůvodnění 44, hotovost a investice (150,3 milionu EUR) byly na konci roku 2007 přibližně pětkrát vyšší než suma půjček a finančních dluhů (25,2 milionu EUR). Komise tím uznala, že za současného stavu jejích financí je podle všeho málo pravděpodobné, přinejmenším v blízké budoucnosti, že v důsledku nedostatku vlastních zdrojů se veřejná instituce IFP může octnout v platební neschopnosti a vznikne potřeba státního zásahu.
(117)
Přestože je v současné době nedostatek aktiv veřejné instituce IFP nepravděpodobný, neznamená to, že tomu tak bude i v dlouhodobém horizontu. Za těchto okolností by nemožnost uvolnění zdrojů cestou postoupení majetku měla za následek použití jiných záručních mechanismů (zálohy, uplatnění odpovědnosti státu atd.). Ustaví-li totiž zákonodárce systém ochrany majetku, eventuální neplnění závazků ze strany veřejné instituce IFP by mohlo vést k nárůstu sporů o objektivní odpovědnost státu (89). V této souvislosti bere Komise na vědomí argument francouzských orgánů (90), podle něhož by v případě, že by stát považoval aktiva patřící veřejné instituci za nezbytná pro výkon jejího poslání veřejné služby. a postavil se tudíž proti jejich prodeji, nebyl povinen poskytnout vyrovnání prostřednictvím záručních mechanismů. Bere nicméně na vědomí, že francouzské orgány uznaly (i když popírají, že by tím byla veřejná instituce zvýhodněna), že požadavek kontinuity veřejné služby je závazný pro představitele státu při provádění řízení zavedeného zákonem ze dne 16. července 1980 (91). Komise se také domnívá, že by v důsledku tohoto rozhodnutí veřejné moci nepřistoupit k prodeji aktiv v zájmu zachování veřejné služby mohlo dojít k uplatnění objektivní odpovědnosti státu za porušení rovnosti před veřejnými břemeny.
(118)
Zatřetí, z důvodů, které již byly uvedeny v bodech odůvodnění 185 až 226 rozhodnutí C 56/2007, na které se odkazuje mutatis mutandis, má Komise za to, že za málo pravděpodobného předpokladu, že řízení ustavené zákonem ze dne 16. července 1980 neumožní uspokojení věřitele, vykazují prostředky, k nimž by se věřitel mohl uchýlit, aby uplatnil odpovědnost státu, vlastnosti záručního mechanismu.
(119)
Přestože se francouzské orgány domnívají, že odpovědnost státu nelze v zásadě uplatnit, ať se jedná o odpovědnost za zavinění či objektivní odpovědnost (92), současně přiznávají, že za předpokladu existence požadavku kontinuity veřejné služby a závaznosti tohoto požadavku pro představitele státu při provádění řízení podle zákona z roku 1980 by mohl soud nařídit odškodnění věřitele. Francouzské orgány mají za tohoto předpokladu za to, že by věřitel nebyl nijak zvýhodněn, jelikož by odškodnění bylo srovnatelné s odškodněním, které by získal podle obecného práva. Komise v této souvislosti upozorňuje na některé právní zvláštnosti plynoucí ze zákona z roku 1980: v soudní likvidaci podle obecného práva věřitelé (zejména věřitelé z písemné smlouvy) obvykle nezískávají zpět celou svou pohledávku a za podnik v likvidaci třetí osoby většinou dluhy neplatí.
(120)
Francouzské orgány rovněž popírají, že možnosti odškodnění věřitelů prostřednictvím uplatnění odpovědnosti lze považovat za formu záruky. Komise se naopak domnívá, že se uplatnění odpovědnosti státu (za zavinění nebo objektivní odpovědnost) při provádění řízení o vymáhání dluhů veřejných subjektů podle zákona ze dne 16. července 1980 rovná mechanismu záruky podle práva Evropské unie, neboť zajišťuje věřitelům uspokojení jejich pohledávky tím, že donutí stát splatit ji v případě neplnění závazků ze strany veřejné instituce IFP. Judikatura Evropského soudu pro lidská práva (ESLP) nadto ve věci Société de gestion du port de Campoloro a Société fermière de Campoloro v. Francie (93) (dále jen „věc Campoloro“) uznává existenci automatické záruky.
(121)
A konečně, podobně jako v důkazech předložených v bodech odůvodnění 181 až 184 výše uvedeného rozhodnutí C 56/2007, na něž se mutatis mutandis odkazuje, Komise vyjadřuje stanovisko, že návrh francouzských orgánů na vyjasnění prováděcího nařízení k zákonu z roku 1980 nestačí k vyloučení toho, že zdroje budou uvolněny díky poskytnutí dotace z veřejných zdrojů.
a)
Francouzské orgány navrhly změnit prováděcí nařízení k zákonu z roku 1980 takto: „Zůstala-li úřední výzva po uplynutí těchto lhůt bez účinku, představitel státu nebo dozorčí orgán zanese výdaj do rozpočtu územního správního celku nebo veřejné instituce, která neplní své závazky. V případě potřeby uvolní potřebné zdroje v rámci rozpočtu správního celku nebo instituce buď snížením prostředků určených na jiné výdaje, nebo dosud nevyužitých, anebo navýšením zdrojů“ (změny jsou podtrženy).
b)
Komise v každém případě poznamenává, jak učinila v 67. bodě odůvodnění rozhodnutí o zahájení řízení, že právní předpisy ani v současném znění ani ve znění změněném podle francouzských orgánů nevylučují, že zdroje mohou být uvolněny díky navýšení zdrojů předem umožněnému poskytnutím dotace nebo finančního příspěvku z veřejných zdrojů.
(122)
Z důvodů vyložených v bodech odůvodnění 204 až 211 výše uvedeného rozhodnutí C 56/2007, na něž se mutatis mutandis odkazuje, se Komise domnívá, že kromě toho, že rozhodnutí ESPL ve věci Campoloro dokazuje, že uplatnění odpovědnosti francouzského státu v tomto případě působí jako implicitní záruka za pasiva veřejných orgánů a není spojena s žádnou podmínkou vzniku škody.
a)
Komise zejména konstatuje, že ESLP odmítl argumenty francouzských orgánů (94) založené jednak na tom, že příčinu nelze připsat státu, a jednak na neexistenci záruky státu vůči veřejným orgánům, které mají subjektivitu právnické osoby, a dále konstatuje, že ESLP přihlédl k protiargumentům žalujících stran (95).
b)
Komise upozorňuje, že ESLP konstatoval porušení čl. 6 odst. 1 Evropské úmluvy o lidských právech (dále jen „Úmluva“), konkrétně proto, že „Je tudíž třeba, aby tyto rozsudky byly provedeny, přičemž Soudní dvůr připomíná, že státní orgán nemůže pod záminkou chybějících zdrojů nesplatit dluh na základě soudního rozhodnutí […]“. ESLP rovněž shledal, že došlo k porušení článku 1 Protokolu č. 1 k Evropské úmluvě o lidských právech, neboť žalující strany utrpěly zásah do jejich práva vlastnit majetek, neboť jsou zatíženy zvláštním a přílišným břemenem z důvodu nezaplacení dlužných částek (96). Vzhledem k výše uvedeným skutečnostem nakonec ESLP připsal státu dluhy dlužnických obcí v plné výši (97).
c)
Komise má za to, že z této judikatury vyplývají tři důležité skutečnosti:
-
s výhradou toho, že žalující strany dosáhly soudního rozhodnutí, kterým byla jejich pohledávka uznána, odpovědnost státu plní úlohu implicitní záruky (98), neboť francouzský stát je na jedné straně odsouzen k úhradě celého dluhu právnické osoby veřejného práva (99) a na druhé straně se nerozlišovalo mezi tím, co může souviset s platební neschopností dlužnického orgánu veřejné samosprávy a případným nesplněním povinnosti ze strany státu (neboť ESLP v žádném stadiu řízení nehledá příčinu na straně státu a omezuje se jen na stav platební neschopnosti dlužníka);
-
tato odpovědnost pokrývá dluhy orgánů veřejné moci, které však jsou právnickými osobami. Francouzská vláda se výslovně dovolávala existence právnické osoby a vlastního jmění, aby oponovala uplatnění odpovědnosti francouzského státu, avšak ESLP tento argument odmítl;
-
působnost státní záruky se vztahuje na veřejné orgány, které jsou od něj odvozeny. Záruka je tedy vnitřně spjata s veřejnoprávním statusem dlužníka.
d)
Komise kromě toho konstatuje, že řešení, které přijal ESLP v uvedené věci Campoloro, není ojedinělé, a naopak má svůj původ ve velmi zřetelné tendenci judikatury, která se projevila zejména v rozsudcích Artico v. Itálie (100) a Bourdov v. Rusko (101).
(123)
Z důvodů uvedených v bodech odůvodnění 212 až 220 zmíněného rozhodnutí C 56/2007, na které Komise odkazuje mutatis mutandis, se Komise domnívá, že připomínky francouzských orgánů nejsou takového charakteru, aby mohly způsobit neplatnost tohoto důkazu. Na základě výše uvedeného Komise, podobně jako v závěru, k němuž dospěla ve věci La Poste v bodě odůvodnění 222 uvedeného rozhodnutí C 56/2007 a v rozhodnutí o zahájení řízení, usoudila z toho, co už bylo uvedeno, že za současného stavu francouzského práva může věřitel veřejné instituce IFP, který se nedomohl zaplacení své pohledávky na základě použití postupů podle zákona ze 16. července 1980, získat všechny sumy odpovídající nesplacené pohledávce tak, že se bude domáhat konečné odpovědnosti státu, na rozdíl od toho, k čemu dochází v rámci likvidačního řízení obecného práva, při němž je uspokojení věřitele omezeno hodnotou disponibilního majetku. Komise se proto domnívá, že na odpovědnost státu se má pohlížet jako na záruku, že není omezena žádným francouzským právním předpisem a že je vnitřně spjata s veřejnoprávním postavením dlužnické instituce.
(124)
Kromě toho z důvodů, které už byly vysvětleny v bodech odůvodnění 223 až 226 uvedeného rozhodnutí C 56/2007, na které se odkazuje mutatis mutandis, Komise bere na vědomí francouzský návrh na to, aby byla do všech smluv veřejné instituce IFP, z nichž vyplývá dluh, vložena doložka omezující riziko uplatnění objektivní odpovědnosti státu pouze základě platební neschopnosti veřejné instituce IFP. Domnívá se však, že takový právní rámec je křehký a vyvolává pochybnosti o jeho trvalosti, protože výjimku přijatého rizika stanovila jako pravidlo judikatura, která se může dále vyvíjet. Komise se domnívá, že takový návrh je sám o sobě nedostatečný, protože nepočítá se všemi eventualitami: neumožňuje vyloučit, že se státní záruka může uplatnit při všech druzích odpovědnosti (zejména mimosmluvní odpovědnosti a trestní odpovědnosti). Mimoto nelze smluvně stanovit, že stát nebude ručit za dluhy, které má veřejná instituce IFP vůči svým dlužníkům, jelikož veřejná instituce se může například octnout v postavení dlužníka vůči třetí osobě na základě různých právních mechanismů, zejména v případě pohlcení jiného subjektu (102), vůči němuž by měly třetí osoby na první pohled nezjistitelné pohledávky. Závěrem, pokud jde o jednotlivé pohledávky třetích osob, Komise se domnívá, že „odstranit“ státní záruku může jen obecně závazný právní předpis upravující situace a třetí osoby všeho druhu, v němž by bylo uvedeno, že stát není ručitelem veřejné instituce IFP. Nakonec i za předpokladu, že by francouzské návrhy připravily věřitele veřejné instituce IFP o všechny možnosti, jak uplatnit odpovědnost státu za účelem uspokojení své pohledávky (podle Komise je tento předpoklad neověřený), tyto návrhy neumožňují spolehlivě zjistit, k čemu by došlo v případě platební neschopnosti (103) veřejné instituce IFP.
(125)
Za čtvrté, i kdyby věřitel nebyl uspokojen, může způsobit právní účinky přípustného omylu, jehož se dopustil při zakládání pohledávky, a který spočíval v domněnce, že bude tato pohledávka splacena.
(126)
Z důvodů, které již byly vysvětleny v bodech odůvodnění 227, 228 (odstavce 1 až 3) a 229 uvedeného rozhodnutí C 56/2007, na které se odkazuje mutatis mutandis, se Komise domnívá, že teorie zdánlivosti (104) umožňuje potvrdit, že věřitelé veřejné instituce IFP jsou oprávnění se domnívat na základě souboru souhlasných indicií, že taková záruka skutečně existuje (a to i za předpokladu, quod non, že postavení veřejné průmyslové a obchodní instituce (EPIC) veřejné instituce IFP jí z právního hlediska neposkytuje neomezenou záruku francouzského státu). Hlavní relevantní indicie z hlediska teorie zdánlivosti vyplývají na jedné straně z toho, že různé právní předpisy (zákon z roku 1980 a jeho prováděcí opatření) nebo úřední dokumenty (rozpočtové dokumenty) dávají věřiteli právo domnívat se, že stát převezme dluhy institucí s postavením EPIC v případě nedostatku hotovosti nebo že uplatní svou odpovědnost, a na druhé straně chybějící vysvětlení právního stavu po skončení řízení ve věci Campoloro a prvních řízení, která Komise zahájila v souvislosti s postavením institucí EPIC, taktéž utvrzuje víru věřitelů v existenci takové záruky; svou roli tu nakonec sehrává i neexistence jasných informací o účincích zastavení plateb instituce se statusem EPIC.
(127)
V tomto případe by Komise chtěla dodat, že před 7. červencem 2006 byli případní věřitelé veřejné instituce IFP ve smluvním vztahu s profesní institucí ve smyslu zákona č. 43-612 ze dne 17. listopadu 1943 o řízení profesních zájmů (a tedy právnickou osobou soukromého práva), u níž nebyl důvod domnívat se, že se na ni může vztahovat jakákoli státní záruka.Proto teorie zdánlivosti může být v daném případě relevantní, pouze co se týče pohledávek vzniklých po změně postavení veřejné instituce IFP.
(128)
Komise dospěla k podobnému závěru jako její odborník ve věci La Post, že co se týče pohledávek vzniklých po 7. červenci 2006, i kdyby se za předpokladu, který obhajují francouzské orgány, věřitel mylně domníval, že stát je povinen ručit za dluhy veřejných institucí, konkrétně za veřejnou instituci IFP, jeho omyl by byl přípustný vzhledem k výše uvedeným prvkům a právo by tomu mohlo připisovat účinky. Kdyby věřitel výjimečně nemohl dosáhnout uspokojení své pohledávky, měl by nicméně jistotu, že není možné, aby zanikla.
B. Záruka zachování existence veřejné instituce IFP nebo jejích závazků
(129)
Z důvodů, které byly vysvětleny v bodech odůvodnění 230 až 250 uvedeného rozhodnutí C 56/2007, na které se odkazuje mutatis mutandis, se Komise domnívá, že i když se v přiměřené lhůtě a s použitím postupů popsaných v předchozí části nepodaří věřiteli instituce s postavením EPIC dosáhnout úhrady své pohledávky, má jistotu, že tato pohledávka mu nezanikne, na rozdíl od situace, v níž se nachází věřitel subjektu soukromého práva v likvidaci, který nemá žádnou jistotu, že jeho pohledávka bude uspokojena.
(130)
Komise zdůrazňuje, že neexistuje žádný postup týkající se likvidace a zániku veřejné instituce z vůle veřejného orgánu, který by byl spojen se zánikem práv a povinností této instituce: v případě zániku z rozhodnutí veřejného orgánu, třebaže to žádný právní předpis výslovně nestanoví, praxe a určité základní zásady správního práva spíše prokazují, že práva a povinnosti veřejných institucí, které jako takové zaniknou, vždy převezme jiný subjekt, popřípadě stát. Jinými slovy, dluhy veřejných institucí vždy přecházejí na jinou právnickou osobu, která nemůže odmítnout jejich převzetí, takže každý věřitel má jistotu, že bude možné domáhat se práv, které mu vyplývají z jeho pohledávky za jiným subjektem, a že jeho pohledávka tedy nezanikne.
(131)
Komise odkazuje na podrobnou analýzu v bodech odůvodnění 233 až 250 uvedeného rozhodnutí C 56/2007, která se opírá o studii organického vývoje veřejných institucí, kterou provedl odborník ve věci La Poste, a která rozlišuje tři příčiny zániku veřejných institucí (105): případ zániku veřejných institucí uplynutím doby, na kterou byly zřízeny, případ zániku veřejných institucí zánikem jejich poslání a častější případ převodu poslání, který s sebou nevyhnutně nese přechod práv a povinností.
a)
Na základě tohoto znaleckého posudku lze zaprvé soudit, že ačkoli neexistuje obecná právní úprava zániku veřejných institucí, praxe ukazuje, že právní předpis vždy upravuje přesun práv a povinností zanikající instituce buď na stát, nebo na subjekt, který přebírá jeho poslání (106).
b)
Zadruhé, obecně jde o přesun „práv a povinností“ (výraz povinnosti se jistým způsobem vztahuje na dluhy), někdy o převod „majetku“ (107) (formulace, která rovněž zahrnuje dluhy). Jediný zjištěný příklad bezvýhradného zániku veřejné instituce se v každém případě týkal převodu samotných „dluhů“ na jiné subjekty veřejného práva (108).
c)
Zatřetí, i když dojde k zániku poslání, v praxi přebírá práva a povinnosti veřejné instituce jiný subjekt.
d)
Za čtvrté, praxe popsaná ve studii je v souladu s kodifikačním předpisem č. 02-060-M95 z 18. července 2002 a s Příručkou k finanční organizaci založení, přeměně a zrušení státních veřejných institucí (109), tj. práva a povinnosti likvidované instituce s postavením EPIC přecházejí buď na stát nebo na právnickou osobu, která přebírá poslání instituce.
(132)
Komise na základě názoru svého odborníka ve věci La Poste nakonec usoudila, že dluhy veřejných institucí se v praxi vždy převádějí na jinou právnickou osobu veřejného práva v případě zániku veřejné instituce, která vykonávala poslání. Věřitelé těchto veřejných institucí, k nimž náleží veřejná instituce IFP, mají proto jistotu, že jejich neuhrazené pohledávky nezaniknou.
C. Závěr o existenci státní záruky v prospěch veřejné instituce IFP
(133)
Na základě skutečností uvedených za účelem prokázání existence záruky na uspokojení jednotlivých pohledávek a zachovaní existence závazků veřejné instituce IFP Komise dospěla k závěru, že počínaje změnou právního postavení veřejné instituce IFP, k níž došlo 7. července 2006,
-
věřitelé veřejné instituce IFP nenarážejí na obvyklá omezení soukromého práva a veřejného práva, která by mohla bránit plné úhradě pohledávky,
-
věřitelé veřejné instituce IFP mohou k vymáhání svých pohledávek použít zvláštní postupy, které opravňují stát, aby donutil dlužnický subjekt k úhradě pohledávky,
-
francouzské právo věřitelům veřejné instituce IFP nikde nenaznačuje, že by se tato instituce mohla definitivně octnout ve stavu nedostatku peněžních prostředků,
-
rozpočtové dokumenty v případě nedostatku peněžních prostředků naznačují, že stát by mohl poskytnout mimořádný finanční příspěvek subjektům veřejného sektoru, k nimž IFP náleží,
-
neumožňují-li výše popsané postupy věřiteli, aby byl uspokojen, může uplatnit odpovědnost státu, aby dosáhl zaplacení své pohledávky v plné výši,
-
pokud by se výše zvažované činnosti měly rozložit v čase, věřitel má jistotu, že jeho pohledávka nezanikne, i kdyby u veřejné instituce IFP došlo k organickému vývoji.
(134)
Tyto zvláštnosti úzce souvisejí s právním postavením veřejné instituce IFP a znamenají, že stát plní úlohu konečného ručitele. Lze tudíž oprávněně usoudit, že veřejné instituci IFP byla poskytnuta neomezená záruka francouzského státu z důvodu jejího postavení EPIC.
(135)
Neomezená státní záruka ve prospěch veřejné instituce IFP má za následek převod státních zdrojů ve smyslu bodu 2.1 výše uvedeného sdělení o zárukách. Veřejná instituce IFP v praxi neplatí za tuto záruku žádný poplatek. Tímto způsobem dochází ke vzniku výhody a k čerpání státních prostředků, protože stát se zříká odměny, která je s poskytnutím záruk obvykle spojena. Na druhé straně záruka vytváří riziko možného a budoucího čerpání státních zdrojů, jelikož stát by byl povinen platit dluhy veřejné instituce IFP (110).
(136)
Neomezenou státní záruku ve prospěch veřejné instituce IFP lze nakonec přičíst státu, neboť vyplývá z kombinace veřejnoprávního postavení IFP, zásad vnitrostátního práva a dvou právních aktů, tj. zákona ze dne 25. ledna 1985, nyní obchodní zákoník, a zákona č. 80-539 ze dne 16. července 1980 a jeho prováděcích opatření.
7.1.1.2 Neexistence krytí dceřiných společností soukromého práva skupiny IFP neomezenou zárukou
(137)
Jak již Komise uvedla ve svém rozhodnutí týkajícím se uvedené věci C 51/2005 (111), v rozhodnutí o zahájení řízení v této věci a v části 2 (skupina IFP) veřejná instituce IFP a její dceřiné společnosti Axens, Beicip-Franlab a Prosernat tvoří z hlediska práva hospodářské soutěže hospodářskou skupinu: veřejná instituce IFP totiž přímo vlastní 100 % kapitálu společnosti Axens a 100 % kapitálu společnosti Beicip-Franlab a nepřímo vlastní 100 % kapitálu společnosti Prosernat, vykonává kontrolu nad svými dceřinými společnostmi prostřednictvím členství svých řídících pracovníků v rozhodovacích orgánech těchto společností, vyjadřuje se zejména ke strategickému směřování a k rozhodnutím zásadního významu pro budoucnost dceřiných společností a je vázáná exkluzivními dohodami o převodu technologií nezbytných k výkonu hospodářských činností dceřiných společností (dohody zahrnují reciproční práva prvního odmítnutí) (112)), jakož i smlouvami o poskytnutí prostor a přidělení pracovníků, takže hospodářská integrace veřejné instituce IFP a jejich dceřiných společností Axens, Beicip-Franlab a Prosernat je dost silná k tomu, aby bylo možné dospět k tomuto závěru. Také je třeba prozkoumat skutečný rozsah státní záruky a prověřit, zda se v případě, že dceřiná společnost soukromého práva veřejné instituce IFP neplní své závazky, mohou uvolnit státní zdroje, a uspokojit její věřitele (jinými slovy, zda se na hospodářské činnosti dceřiných společností veřejné instituce IFP vztahuje či nevztahuje neomezená státní záruka).
(138)
Společnost UOP Limited se ve svých připomínkách k této otázce nevyjadřuje. Její argumenty vycházejí z vnímání subjektu IFP/Axens z pohledu účastníka trhu, z něhož podle ní může vyplynout výhoda pro skupinu IFP jednak ve vztazích s dodavateli, jednak ve vztazích se zákazníky nebo poskytovateli kapitálu. Tento aspekt bude prozkoumán v bodě 7.1.4 tohoto rozhodnutí v souvislosti se zkoumáním výhod, které má skupina IFP z opatření.
(139)
Naproti tomu, jak se uvádí v bodě odůvodnění 47, francouzské orgány popírají existenci státní záruky v prospěch dceřiných společností veřejné instituce IFP zejména z důvodu jejich postavení akciových společností podle obecného práva.
(140)
Podobně jako při dokazování existence neomezené státní záruky v prospěch veřejné instituce IFP v bodě 7.1.1.1 Komise postupně prozkoumá, zda věřitelé dceřiných společností soukromého práva veřejné instituce IFP získali záruku, pokud jde o uspokojení jejich individuálních pohledávek (A) nebo záruku na zachování závazků těchto dceřiných společností (B) v případě nedostatku majetku.
A. Věřitelé dceřiných společností veřejné instituce IFP nemají žádnou záruku, že jejich individuální pohledávky budou uspokojeny
(141)
Dceřiné společnosti veřejné instituce IFP mají právní postavení akciových společností. Jako právnické osoby soukromého práva (na rozdíl od jejich kontrolujícího akcionáře, který je veřejnou institucí) patří v plném rozsahu do působnosti řízení ve věcech soudního vyrovnání a soudní likvidace podle obecného práva (113) ve Francii.
(142)
Než bude prozkoumáno, zda lze uplatnit odpovědnost kontrolujícího akcionáře - veřejné instituce IFP - za počínání dceřiných společností b), je třeba představit řízení o soudní likvidaci podle obecného práva, jemuž by tyto dceřiné společnosti soukromého práva podléhaly v případě zastavení plateb a).
a) Řízení o soudní likvidaci podle obecného práva
(143)
Za předpokladu, že by se některá z dceřiných společností skupiny IFP, akciová společnost, ocitla v situaci zastavení plateb (jinými slovy, nebyla by více schopna splácet své nevyřízené dluhy s pomocí svých likvidních aktiv) a vyrovnání by bylo zjevně nemožné (114), řízení podle obecného práva (115) by vedlo ke vstupu této společnosti do soudní likvidace. O zahájení řízení (116) by v případě potřeby požádal dlužník nejpozději do čtyřiceti pěti dnů po zastavení plateb (pokud již dlužník nepožádal o zahájení smírčího řízení). Účelem takového řízení o soudní likvidaci by bylo ukončení činnosti podniku nebo zpeněžení jeho majetku celkovým či jednotlivým prodejem jeho práv a majetku (117). V rozhodnutí o zahájení soudní likvidace (118) by soud určil konkurzního soudce a za likvidátora by vyjmenoval soudního zplnomocněnce nebo osobu vybranou kvůli její kompetentnosti v dané věci. Likvidátor by vypracoval v měsíci svého jmenování zprávu o situaci podniku a potom by uskutečnil likvidační operace a audit (119) pohledávek (120). Výtěžek z likvidace by se potom rozdělil mezi věřitele podle jejich pořadí (přednostní věřitelé a hypoteční věřitelé, věřitelé, na které se vztahuje zvláštní movitá záruka, věřitelé na základě písemné smlouvy, tj. nepřednostní věřitelé, v poměru jejich pohledávek).
(144)
Pokud již nejsou nevyřízení závazky a likvidátor má dostatečné sumy na to, aby uspokojil věřitele, nebo pokud není možné pokračovat v operacích soudní likvidace kvůli nedostatku majetku, soud vyhlásí soudní likvidaci za ukončenou (121). Po ukončení řízení se na dlužníka vztahuje zásada zákazu dalšího soudního vymáhání pohledávek. Jinými slovy, rozsudek o ukončení soudní likvidace pro nedostatek majetku nedává věřitelům možnost dále soudně vymáhat pohledávky od dlužníka, vyjma případu (122), kdy je pohledávka důsledkem trestního odsouzení nebo práv souvisejících s osobou věřitele.
b) Neexistence záručního mechanismu ve prospěch dceřiných společností soukromého práva veřejné instituce IFP
(145)
Jak vysvětlil odborník ve věci La Poste, v některých obchodních společnostech, zejména v akciových společnostech a ve společnostech s ručením omezeným nejsou společníci obvykle povinni hradit dluhy organizace, v níž mají účast, nad rámec svého původního vkladu. Přesně do této kategorie patří dceřiné společnosti veřejné instituce jako akciové společnosti. Ve skupině IFP, stejně tak jako v jakékoliv jiné skupině společností se v případě neplnění závazků ze strany dceřiné společnosti, založené ve formě společnosti s omezeným rizikem (v tomto případě akciové společnosti), omezuje odpovědnost mateřské společnosti na ztrátu jejích vkladů (jako v případě každého běžného akcionáře), pokud neexistuje ručení, avaly, záruky, prohlášení o splnění závazků nebo doporučující dopisy (123), které by výslovně zakládaly vznik odpovědnosti mateřské společnosti.
(146)
S ohledem na příslušnost veřejné instituce IFP a jejích dceřiných společností k jedné a té samé skupině ve smyslu práva hospodářské soutěže je třeba prověřit, zda ve francouzském právu obchodních společností vztah hospodářské závislosti, v němž se nacházejí dceřiné společnosti vůči své mateřské společnosti, může nebo nemůže automaticky způsobit vznik odpovědnosti veřejné instituce IFP v případě, že si tyto dceřiné společnosti soukromého práva neplní své závazky, a na základě toho čerpání státních prostředků, když stát zajistil podstatnou část financování veřejné instituce a poskytl jí implicitní neomezenou záruku.
(147)
Po skončení tohoto důkladného prozkoumání může Komise dospět k závěru, že ve francouzském občanském a obchodním právu v případě neplnění závazků ze strany některé dceřiné společnosti v podstatě nelze uplatnit odpovědnost jejího akcionáře, který nad ní vykonává kontrolu, pokud se neprokáže existence zavinění na straně kontrolujícího akcionáře v řízení jeho dceřiné společnosti i). Nedávno uvažované návrhy reformy občanského zákoníku, od nichž bylo poté upuštěno a které se konkrétně týkaly rozšíření zásady odpovědnosti za počínání třetí osoby na případ vztahu mezi mateřskou společností a dceřinými společnostmi, naopak potvrdily, že taková zásada v současnosti ve francouzském právu neexistuje ii).
i) Neexistence obecné odpovědnosti akcionáře za jeho dceřinou společnost
(148)
Podle právní doktríny (124), organizace skupiny není nikdy sama o sobě zdrojem sukcesivní odpovědnosti. Francouzské právo vyznává zásadu osobní odpovědnosti uvedené v článku 1382 občanského zákoníku (125). Proto jedině protiprávní jednání, které lze připsat mateřské společnosti, může umožnit přístup k jejímu majetku.
(149)
V první řadě, pokud je v tomto případě mateřská společnost skupiny IFP právnickou osobou veřejného práva (veřejná instituce IFP), tento problém vyvolává dodatečné potíže: je třeba si totiž nejprve položit otázku, která soustava soudů (správní soudy anebo obecné soudy) je ve francouzském systému v případě potřeby příslušná posoudit případnou odpovědnost právnické osoby veřejného práva kontrolující právnickou osobu soukromého práva, která vstoupila do soudní likvidace.
(150)
Komise poznamenává, že pokud jde o žaloby o odpovědnost při nedostatku majetku (126), kompetenční soud se dlouho domníval, že obecný soud je příslušný v případě, že právnická osoba veřejného práva je řídícím subjektem podle práva (127) a správní soud, když právnická osoba veřejného práva je řídícím subjektem ve skutečnosti (128). V tomto případě je však podle všeho rozdělení pravomocí mezi správní soudy a obecné soudy dále založeno na povaze poskytovaných služeb: veřejná služba v oblasti správy nebo činnost průmyslového a obchodního charakteru.
a)
Pokud jde o veřejnou službu v oblasti správy, kompetenční soud podle všeho upustil od předchozí judikatury, která vycházela z řízení de jure nebo de facto (129) vzhledem ke svému rozhodnutí ve věci Département de la Dordogne (departement Dordogne) (130): soud vyššího stupně tehdy rozhodl ve prospěch příslušnosti správního soudu, protože věc se týkala veřejné služby v oblasti správy, a to tak, že právnická osoba veřejného práva je buď řídícím subjektem de jure anebo de facto právnické osoby soukromého práva, která plní úkoly veřejné služby. Poté, co kompetenční soud připomněl v souvislosti s rozsudkem ve věci Blanco (131), že „odpovědnost, která může náležet státu nebo jiným právnickým osobám veřejného práva z důvodu škod připsaných jejich veřejným službám v oblasti správy, podléhá systému veřejného práva“ (podtržení vloženo) a že jinak je tomu jen v případě, když to zákon výslovně stanovil, rozhodl, že ze zákona z 25. ledna 1985 o vyrovnání a soudní likvidaci podniků (v současnosti kodifikovaného v článcích L. 624-3 a násl. Obchodního zákoníku) nevyplývá, „že by zákonodárce mínil odchylně od zásad, kterými se řídí odpovědnost právnických osob veřejného práva, zahrnout do působnosti obecných soudů přezkum občanskoprávní odpovědnosti státu nebo jiných právnických osob veřejného práva z titulu plnění úkolů veřejné služby v oblasti správy.“ (Podtržení vloženo).
b)
Naopak vzhledem k tomu, že jde o činnost průmyslového nebo obchodního charakteru, jsou k přezkoumání občanskoprávní odpovědnosti právnické osoby veřejného práva vykonávající kontrolu nad soukromou osobou, která vstoupila do likvidace, zjevně příslušné soudy. V rozhodnutí ve věci Société d'Économie Mixte Olympique d'Alès en Cévennes (132) rozhodl soud pro kompetenční spory zejména, že „ačkoli jsou pro přezkum občanskoprávní odpovědnosti státu či jiných právnických osob veřejného práva v důsledku výkonu správní služby příslušné správní soudy, žaloba v takové záležitosti spadá do pravomoci obecných soudů, jakmile se odpovědnost státu nebo právnické osoby veřejného práva zkoumá z hlediska výkonu činnosti průmyslového nebo obchodního charakteru, přičemž není třeba rozlišovat, zda dotyčný orgán státní moci jednal jako řídící subjekt de jure nebo de facto“. (Podtržení přidáno). Kompetenční soud dospěl k tomuto závěru v uvedené věci tak, že neuznal, že činnosti vykonávané akciovou společností s představenstvem a dozorčí radou (SEM Olympique d'Alès en Cévennes) mají povahu veřejné služby v oblasti správy, na základě uvážení dvou aspektů: jejího předmětu (133) a způsobu jejího financování (134).
(151)
Co se týče konkrétně akciových společností Axens, Beicip-Franlab a Prosernat, dceřiných společnosti soukromého práva kontrolovaných veřejnou institucí IFP, z informací uvedených ve spisu a zejména z informací uvedených v bodě odůvodnění 159 vyplývá, že jejich předmět spadá pod hospodářský účel (135), nikoli pod správní účel. Kromě toho podstatná část zdrojů těchto podniků pochází z provozních příjmů, které vytvářejí jejich hospodářské činnosti, nikoli z veřejného financování. Nakonec je třeba uvést, že tyto dceřiné společnosti veřejné instituce IFP byly založeny jako obchodní společnosti z iniciativy právnické osoby soukromého práva (136) (nikoli právnické osoby veřejného práva, protože k transformaci veřejné instituce IFP na veřejnou instituci s postavením EPIC došlo až 7. července 2006). Průmyslová a obchodní povaha činnosti Axens, Beicip-Franlab a Prosernat je tudíž nesporná a v případě soudní likvidace jsou obecné soudy bezpochyby příslušné rozhodovat o případné žalobě o odpovědnosti proti veřejné instituci IFP.
(152)
Za těchto podmínek třeba ověřit podmínky vzniku odpovědnosti kontrolujícího akcionáře z hlediska judikatury kasačního soudu. Jinak podmínky, za nichž lze rozšířit řízení o soudní likvidaci zahájené proti určité osobě (dceřiné společnosti) na jinou právnickou osobu (mateřskou společnost), jsou velice přísné. Ve vztahu k dceřiné společnosti, která neplní své závazky, musí osoby poškozené tímto jednáním dokázat protiprávní jednání mateřské společnosti, aby se domohly náhrady, a zvláště popírání mateřskou společností právní subjektivity její dceřiné společnosti (α) a chybné řízení kontrolované společnosti (β).
α) Popírání právní subjektivity dceřiné společnosti mateřskou společností
(153)
Judikatura kasačního soudu potvrdila možnost rozšířit odpovědnost mateřské společnosti na jednání jejích dceřiných společností ve dvou mimořádných případech (137): jednak když se majetek dceřiných společností zaměňuje s majetkem mateřské společnosti (předpoklad zvaný „záměna majetků“), a jednak když jsou dceřiné společnosti fiktivními právnickými osobami (předpoklad zvaný „fiktivnost právnické osoby“).
(154)
Pokud jde o „záměnu majetků“ (138), tento pojem všeobecně charakterizuje situaci, kdy z příslušných účetních záznamů dvou samostatných právních subjektů nelze určit, ke kterému z nich se vztahuje některá položka aktiv nebo pasiv. K prokázání existence takové záměny majetků však nestačí existence vazeb, ani úzkých, mezi společnostmi skupiny. Kromě toho údaje o společnících nebo řídících pracovnících, ani adresa sídla společnosti (139), neumožňují samy o sobě zjistit záměnu majetků. K vyloučení jakékoliv záměny majetků obvykle stačí formální vymezení vztahů v rámci skupin ve smlouvách uzavřených mezi mateřskou společností a jejími dceřinými společnostmi (140).
(155)
Ve dvou věcech z nedávné doby Metaleurop (141) a AOL Liberté (142) kasační soud podle všeho dokonce zpřísnil svou kontrolu podmínek rozšíření řízení proti mateřské společnosti skupiny. Integrace společností skupiny, dokonce velmi silná, s sebou nezbytně nepřináší záměnu majetků. Podle právní doktríny (143)„[ani] smlouvy o správě hotovosti a výměnách mezi dvěma subjekty, ani výměny zaměstnanců, ani zálohy vyplacené mateřskou společností, ani převzetí mateřskou společností pravomocí řídit dceřinou společnost nenabylo charakter všeobecného zmatku v účtech, který by zdůvodňoval opětovné spojení majetků.“ Proto se zdá, že je zvlášť těžké uplatnit odpovědnost mateřské společnosti za jednání některé její dceřiné společnosti na základě záměny jejich majetků (144), přičemž úroveň důkazů požadovaná kasačním soudem k jejímu prokázání je mimořádně vysoká.
(156)
V tomto případě je třeba konstatovat, že Komise už zdůraznila, že „[…] jelikož veřejná instituce IFP a dotčené dceřiné společnosti jsou samostatnými právními subjekty, jejich účty jsou odděleny“ (145). Kromě toho dohody, které mezi sebou uzavřely veřejná instituce IFP a její dceřiné společnosti, zejména exkluzivní smlouvy o převodu technologií nebo o přidělení zaměstnanců (146), nenabyly charakter všeobecného zmatku v účtech, který by zdůvodňoval opětovné spojení majetků ve smyslu judikatury kasačního soudu, jelikož každé plnění se odděleně účtuje v příslušných výkazech jednotlivých subjektů skupiny IFP, jak stanoví konkrétně body 7.1.4. a 7.3.
(157)
Co se týče „fiktivnosti právnické osoby“, jde o charakteristiku neexistence údajů ve společenské smlouvě dceřiné společnosti (affectio societatis) tak, aby se prokázalo, že ve skutečnosti neexistuje. Kasační soud (147) se domnívá, že společnost je fiktivní, když existence právnické osoby, proti které je zahajováno řízení, je pouze zdánlivá, neboť nemá činnost odlišnou (148) od činnosti majitele společnosti - fyzické nebo právnické osoby.
(158)
Na základě veřejně dostupných informací (149) Komise konstatuje, že veřejná instituce IFP a Axens, Beicip-Franlab a Prosernat nemají ani stejnou adresu, ani stejné provozovny:
a)
veřejná instituce IFP je zapsána v obchodním rejstříku a rejstříku společností (dále jen „ORRS“) v Nanterre pod číslem B 775 729 155 a její sídlo se nachází v Rueil-Malmaison (150). Veřejná instituce IFP má dvě provozovny, které se nacházejí ve Francii, v Solaize (151) a v Pau (152).
b)
Společnost Axens je zapsána v ORRS v Nanterre pod číslem B 599 815 073 a její sídlo se také nachází v Rueil-Malmaison, avšak na adrese, která není totožná (153) s adresou mateřské společnosti. Její provozovny se také nacházejí v místech, které jsou jiné než je místo její mateřské společnosti, nejčastěji mimo Francie: ve Spojených státech v Houstonu (Texas), v Princetonu (New Jersey), v Savannah (Gruzie) a v Calvert City (Kentucky), v Kanadě v Brockville (Ontario), v Číně v Pekingu, v Japonsku v Tokiu, v Indii v Dillí (New Delhi), v Bahrajnu a v Rusku v Moskvě;
c)
společnost Beicip-Franlab je zapsána v ORRS v Nanterre pod číslem B 679 804 047 a její sídlo se též nachází v Rueil-Malmaison, avšak na adrese, která není totožná (154) s adresou její mateřské společnosti a společnosti Axens. Má dceřiné společnosti a kanceláře v mnoha zemích světa, zejména v Bahrajnu, Abú Dhabí, v Libyi v Tripolisu, v Malajsii v Kuala Lumpur, ve Spojených státech v Houstonu v Texasu, v Mexiku ve Villahermosa, v Brazílii v Rio de Janeiro a v Rusku v Moskvě;
d)
společnost Prosernat je zapsána v ORRS v Nanterre pod číslem B 315 251 330 a její sídlo se nachází v Puteaux (155). Společnost uvádí (156), že má zastoupení asi v dvaceti zemích světa, především v Jižní Americe (Argentina, Brazílie, Venezuela), Evropě (Velká Británie, Itálie, Norsko), Severní Africe (Alžírsko, Egypt), v zemích Perského zálivu (Saudská Arábie, Spojené arabské emiráty, Kuvajt, Omán, Katar), Iránu, Rusku a ve Společenství nezávislých států, jakož i v jihovýchodní Asii.
(159)
Kromě toho v tomto případě jsou hospodářské činnosti prováděné jednotlivými dceřinými společnostmi skutečné, takže je přiměřeně nelze hodnotit jako fiktivní, jelikož kasační soud má na hodnocení právnické osoby coby „fiktivní“ velmi přísná kriteria (157):
a)
společnost Axens založená v roce 2001 skutečně provádí hospodářskou činnost na trhu s katalyzátory a technologiemi pro rafinérský a petrochemický průmysl, pro tyto účely zaměstnává přes 600 osob, a díky této činnosti dosahuje roční obrat přibližně 300 milionů EUR.
b)
Společnost Beicip-Franlab založená v roce 1967 vykonává skutečnou činnost v oblasti vydávání a distribuci programového vybavení se zaměřením na „Průzkum - Ložiska“ a provádění studií a poradenské činnosti. Na této činnosti se podílí více než sto zaměstnanců a její roční obrat činí asi čtyřicet milionů EUR.
c)
Společnost Prosernat pořízená v roce 2001 působí v oblasti studií a služeb a výroby zařízení na zpracování plynu a rekuperaci síry. Pro účely výkonu této činnosti podnik zaměstnává přibližně 70 osob a dosahuje obratu přibližně 50 milionů EUR.
(160)
Z uvedeného vyplývá, že kromě případu pochybení při výkonu řízení, který bude prozkoumán v bodech odůvodnění 161 až 164, velice úzce vymezené případy - fiktivnost právnické osoby v případě dceřiné společnosti nebo záměna majetků dceřiné společnosti a mateřské společnosti - ustanovené judikaturou jako předpoklad vzniku odpovědnosti mateřské společnosti za jednání jejích dceřiných společností, nebyly v tomto případě jednoznačně splněny. Komise se proto domnívá, že nejsou splněné podmínky pro automatické uplatnění odpovědnosti veřejné instituce IFP v případě likvidace jejích dceřiných společností Axens, Beicip-Franlab a Prosernat.
β) Odpovědnost za pochybení při řízení dceřiné společnosti mateřskou společností
(161)
Pochybení při výkonu kontroly nad dceřinou společností tradičně může zakládat odpovědnost mateřské společnosti (158). V případě, že se mateřská společnost dopustila nedbalosti při kontrole, kterou je povinna vykonávat při řízení svých dceřiných společností, „zvláště v případě skupin společností judikatura umožňuje domáhat se odpovědnosti mateřské společnosti“ (159). Právní doktrína vyvozuje, že pochybení při řízení dceřiné společnosti v obtížích ze strany její mateřské společnosti, která vystupovala jako řídící subjekt de jure nebo de facto, může založit vznik její odpovědnosti (160) v případě likvidace. Mateřská společnost totiž může být coby společník dceřiné společnosti shledána odpovědnou (161), pokud jí lze připsat chybné jednání, které je příčinou obtíží kontrolované společnosti (162).
(162)
Obecné právo tedy stanoví odpovědnost řídících subjektů vůči jejich společnosti, společníkům nebo věřitelům (163). V případě skupiny se věřitelé dceřiné společnosti, která je v situaci zastavení plateb, budou snažit dokázat, že mateřská společnost měla de jure nebo de facto postavení řídícího subjektu (164) dceřiné společnosti. Odpovědnost mateřské společnosti za pochybení její dceřiné společnosti je potvrzena zejména právem hromadných řízení (165), přesněji v rámci žaloby o odpovědnosti za nedostatek majetku (166), pod podmínkou, že se tato společnost chová jako řídící subjekt (167) své dceřiné společnosti. K uplatnění odpovědnosti mateřské společnosti za pochybení je třeba předložit důkaz o takovém zavinění, a zejména o vztahu příčinnosti mezi pochybením a škodou způsobenou jednáním dceřiné společnosti (168).
(163)
Z uvedeného v každém případě vyplývá, že tyto žaloby nejsou v žádném případě žalobami o záruku, protože jsou vždy založeny na odpovědnosti za pochybení mateřské společnosti. Tyto žaloby též nemohou založit obecnou zásadu odpovědnosti mateřské společnosti za počínání jejích dceřiných společností, která by popřela zásadu omezení odpovědnosti akcionáře za počáteční vklady do akciových společností, s výjimkou předpokladů, že akciové společnosti by byly fiktivními subjekty nebo by se jejich majetek zaměňoval s majetkem mateřské společnosti, které v tomto případě možno vyloučit.
(164)
Nakonec z judikatury kasačního soudu vyplývá, že použití zásady odpovědnosti za pochybení mateřské společnosti při řízení dceřiné společnosti se v žádném případě nepodobá mechanismu, který je rovnocenný záručnímu systému.
ii) Nedávné návrhy reformy odpovědnosti za počínání třetí osoby
(165)
Podle závěrů nedávné parlamentní informační zprávy (169) se tedy zdá, že za současné právní úpravy „řešení přijímaná judikaturou kladou důraz na důležitost překážky, jakou je právní subjektivita právnické osoby v rámci připsatelnosti odpovědnosti“ (170). (Podtržení přidáno).
(166)
V této souvislosti je taková překážka podle všeho rozhodující, protože ve Franci se nedávno rozproudila diskuse o vhodnosti reformy občanského zákoníku, která by rozšířila odpovědnost za počínání třetí osoby (171) (zejména v případě vztahů, v kterých se nacházejí dceřiné společnosti skupiny vůči své mateřské společnosti) na situace hospodářské závislosti. Zdá se, že některá sdružení spotřebitelů (172) zmíněná v uvedené parlamentní zprávě zejména litují toho, že technika „přidružení“ společností umožňuje určitým subjektům v pozdějším sporu namítat právní oddělení společností skupiny v případě zpochybnění odpovědnosti dceřiné společnosti, ačkoli obchodní nabídky byly založeny na obraze skupiny dokonale integrovaných společností nabízejících soubor služeb.
(167)
V článku 1355 předběžného návrhu Catala (173) bylo nedávno navrženo, aby byl stanoven nový právní základ odpovědnosti za počínání třetí osoby, který by přehodnotil zásadu právní nezávislosti dceřiných společností:
„Článek 1355
Plným právem odpovídáme za škody způsobené těmi, jejichž způsob života řídíme nebo jejichž činnost organizujeme, vedeme nebo kontrolujeme ve svém vlastním zájmu. […]“.
(168)
Komentáře autorů tohoto předběžného návrhu objasňují inovace navrhnuté v tomto dokumentu v oblasti mimosmluvní odpovědnosti za počínání třetí osoby. Jeho přijetím by se přidalo do možného základu „řízení a organizování činnosti jiného v osobním zájmu toho, kdo tuto kontrolu vykonává“ (174), čímž by se výrazně změnila současná právní úprava v tom, že od daného okamžiku by tato odpovědnost byla přísná: „nevyžadoval by se důkaz o zavinění řídícím subjektem, nýbrž důkaz o jednání, které by mohlo založit vznik osobní odpovědnosti přímého původce, kdyby nejednal pod kontrolou jiného“ (175).
(169)
V odstavci 2 článku 1360 předběžného návrhu se uvádí tato zásada v případě odpovědnosti mateřské společnosti skupiny společností ve vztahu k jejím dceřiným společnostem:
„Článek 1360
[…] Stejně je odpovědný ten, kdo kontroluje hospodářskou nebo majetkovou činnost profesionála, který je v závislém postavení, i když jedná za sebe samého, pokud poškozený prokáže, že poškozující jednání souvisí s výkonem kontroly. Totéž platí zejména o mateřských společnostech odpovědných za škody způsobené jejich dceřinými společnostmi nebo o poskytovatelích koncesí v případě škod způsobených jejich koncesionáři.“ (Podtržení vloženo.)
(170)
Z uvedeného naopak vyplývá, že za současného stavu francouzského práva uplatnění odpovědnosti mateřské společnosti za počínání její dceřiné společnosti skutečně předpokládá, jak už bylo vysvětleno, předložení důkazu o pochybení mateřské společnosti vůči společnosti dceřiné.
(171)
Pokud jde o předvídatelný vývoj francouzského pozitivního práva, Komise bere na vědomí, že od reformy plánované v tomto směru bylo podle všeho upuštěno. V uvedené parlamentní zprávě se totiž pracovní skupina komise pro zákony vyslovila proti jakémukoli „potvrzení existence objektivní odpovědnosti z důvodu stavu hospodářské závislosti“ (doporučení č. 19). Zdá se však, že taková reforma už není na programu dne: především nefiguruje v návrhu zákona č. 657 o reformě občanskoprávní odpovědnosti (176) předložené na řádném zasedání 2009-2010 (zaevidovaném předsednictvím senátu dne 9. července 2010).
(172)
Následkem toho na rozdíl od odpovědnosti státu v případě neplnění závazků ze strany jeho veřejných institucí, která má vlastnosti záručního mechanismu (zejména) proto, neboť je automatická, za současného stavu francouzského práva neexistuje implicitní a automatické uplatnění odpovědnosti mateřských společností za jednání jejích dceřiných společností soukromého práva, které vstoupily do soudní likvidace.
B. Věřitelé dceřiných společností veřejné instituce IFP nemají žádnou záruku, co se týče zachování jejich existence a/nebo jejich povinností.
(173)
Na základě uvedeného může Komise konstatovat, že pokud dceřiné společnosti veřejné instituce IFP coby akciové společnosti zaniknou po skončení řízení o likvidaci, jejich práva a povinnosti zaniknou spolu s nimi. Za podobných okolností by jejich akcionář, který je kontroluje - veřejná instituce IFP, jistě měl možnost předem vložit kapitál (177), aby zabránil jejich zániku a likvidaci. Takový kapitálový vklad by tak mohl zajistit zachování pohledávek, které mají třetí osoby za těmito dceřinými společnostmi.
(174)
Byla by to tedy strategická volba veřejné instituce a nikoli její automatická povinnost ze zákona. Kromě toho by taková volba byla přísně vymezena právem v oblasti státní podpory: za předpokladu, že by takový kapitálový zásah nebyl odůvodněný chováním soukromého investora v tržním hospodářství, po oznámení francouzskými orgány by nadále podléhal předběžné kontrole (a předběžnému souhlasu) Evropské komise.
(175)
Komise může současně dospět k závěru, že v případě řízení o likvidaci věřitelé dceřiných společností veřejné instituce IFP nemají žádnu jistotu, že jejich pohledávky budou uhrazeny.
C. Závěr o neexistenci státní záruky pokrývající dceřiné společnosti soukromého práva veřejné instituce IFP
(176)
Na základě uvedeného Komise může dospět k závěru, že na rozdíl od věřitelů veřejné instituce IFP nemají věřitelé dceřiných společností soukromého práva skupiny IFP záruku ani toho, že jejich jednotlivé pohledávky budou uhrazeny, a ani toho, že bude zachována existence těchto akciových společností v případě likvidace. Z toho vyplývá, že se na tyto dceřiné společnosti soukromého práva nevztahuje neomezená státní záruka, na kterou má nárok veřejná instituce IFP z důvodu svého právního postavení. Komise opírá svou analýzu o skutečnost, že věřitelé dceřiných společností soukromého práva veřejné instituce IFP:
-
nadále podléhají řízení obecného práva ve věcech vyrovnání a likvidace podniků,
-
za současného stavu francouzského práva nemohou automaticky uplatnit odpovědnost akcionáře kontrolujícího dceřiné společnosti - veřejné instituce IFP (a tedy francouzského státu), za jednání jejích dceřiných společností; jsou totiž povinni předložit předběžný důkaz o tom, že se veřejná instituce dopustila chyby, což vylučuje, aby takové uplatnění odpovědnosti bylo automatické, a aby teda mohlo být považováno za záruční mechanismus.
(177)
Komise zdůrazňuje, že podobné závěry už přijala v jiných případech, kdy usoudila, že na akciovou společnost v 100 % vlastnictví veřejné instituce nebo samotného státu, se nevztahuje neomezená státní záruka, jakou získal její akcionář. Pokud jde o akciové společnosti přímo ve vlastnictví státu, Komise se od roku 2003 domnívala ve věci EDF (178), že transformace podniku se statusem EPIC na akciovou společnost obecného práva, a tedy jeho podřízení obecnému konkursnímu právu, mělo za následek zrušení záruky, která se až do té doby na podnik vztahovala. Nedávno se to potvrdilo, když se sám podnik La Poste transformoval na akciovou společnost (179) v 100 % vlastnictví státu. Co se týče akciových společností ve vlastnictví veřejných institucí, Komise uznala v uvedeném rozhodnutí o zřízení La Banque Postale, že právní postavení takové dceřiné společnosti - akciové společnosti v úplném vlastnictví veřejné instituce (v tomto případě podniku La Poste, který měl svého času veřejnoprávní status EPIC) - samo o sobě umožňuje vyloučit existenci neomezené státní záruky v jejím případě (180).
7.1.2 HOSPODÁŘSKÁ POVAHA ČINNOSTÍ VEŘEJNÉ INSTITUCE IFP KRYTÝCH NEOMEZENOU ZÁRUKOU
(178)
Jak již Komise uvedla ve svých předchozích rozhodnutích týkajících se veřejné instituce IFP (181), veřejná instituce IFP plní podle svých stanov tyto tři úkoly:
-
výzkum a vývoj v oblasti vyhledávání ložisek ropy a plynu a v oblasti technologií rafinace a petrochemie,
-
vzdělávání inženýrů a techniků a
-
poskytování informací a dokumentace souvisejících s těmito odvětvími.
(179)
Jak je uvedeno v bodě odůvodnění 31, francouzské orgány se domnívají, že veřejná instituce IFP je výzkumná instituce, která plní tři úlohy obecného zájmu (výzkum, vzdělávání a dokumentace).
(180)
Komise se rovněž domnívá, že z hlediska úkolů, jimiž byla veřejná instituce IFP pověřena, ji lze kvalifikovat jako „výzkumnou instituci“ ve smyslu bodu 2.2. písm. d) rámce Společenství pro státní podporu na výzkum, vývoj a inovace (182) (dále jen „rámec VaVaI“): jejím prvořadým cílem je vykonávat činnosti základního výzkumu (183), aplikovaného výzkumu (184) nebo experimentálního vývoje (185) a rozšiřovat jejich výsledky formou výuky, publikováním nebo převodem technologií.
(181)
V souladu s judikaturou Soudního dvora (186), veřejné financování činností vykonávaných výzkumnou institucí (včetně jejich krytí neomezenou státní zárukou) může mít za následek (187) poskytnutí státní pomoci uvedené instituci, pokud vykonává hospodářskou činnost, to znamená činnost spočívající v poskytování zboží a služeb na daném trhu (188), a to nezávisle na jejím právním postavení a způsobu jejího financování.
(182)
Co se konkrétně týče hospodářské (nebo nehospodářské) povahy činností vykonávaných výzkumnými institucemi, Komise zpřesnila v průběhu své rozhodovací praxe (189), co patří do jedné či druhé kategorie.
(183)
Pokud jde o hlavní činnosti výzkumných institucí, Komise se domnívá, že v zásadě mají nehospodářskou povahu, konkrétně:
-
vzdělávání s cílem zvýšit počty a zlepšit kvalifikaci lidských zdrojů,
-
provádění nezávislého výzkumu i výzkumu prováděného ve spolupráci s jinými subjekty s cílem zvýšit objem znalostí a zlepšit chápání stávajícího know-how;
-
šíření výsledků výzkumu.
(184)
Komise má dále za to, že činnosti sloužící převodu technologií (poskytování licencí, tvorba vedlejších produktů nebo jiných forem řízení znalostí vytvořených výzkumnou institucí) mají nehospodářskou povahu, jestliže jsou „prováděny interně“ (190) a veškeré příjmy z těchto činností jsou reinvestovány do hlavních činností daných výzkumných institucí.
(185)
Komise se naopak domnívá, že výzkum prováděný na základě smluv s průmyslem, pronájem výzkumné infrastruktury nebo poradenská činnost (191) patří do kategorie hospodářských činností.
(186)
V tomto případě neomezená státní záruka poskytnutá veřejné instituci IFP z důvodu jejího postavení EPIC pokrývá jednak její nehospodářské činnosti (což samo o sobě nevyvolává problém z hlediska práva v oblasti státní podpory), a jednak její hospodářské činnosti, které jsou dvojího druhu.
(187)
Co se týče prvního druhu hospodářských činností, francouzské orgány navzdory své domněnce, jak se uvádí v bodě odůvodnění 31, že činnosti veřejné instituce IFP jsou většinou nehospodářské, ve svých dopisech z 13. ledna a 16. července 2010 přiznaly, že mimo výhradní oblasti činnosti svých dceřiných společností poskytovala veřejná instituce IFP služby spočívající především v pronájmu materiálu svým dceřiným společnostem a prostor, přidělování zaměstnanců a v poskytování právních služeb a služeb v oblasti smluvního výzkumu pro třetí osoby a pro své dceřiné společnosti. Jak je uvedeno v bodě odůvodnění 185, takové činnosti mají skutečně hospodářskou povahu v tom smyslu, v jakém ji obvykle chápe Komise.
(188)
Pokud jde o druhý druh hospodářských činností - činnosti v oblasti převodu technologií, jako je poskytování licencí, tvorba vedlejších produktů nebo jiné formy řízení znalostí, které vytvořila výzkumná instituce -, jsou v podstatě, jak je uvedeno v bodě odůvodnění 184, nehospodářské povahy, jestliže se provádějí interně a jestliže jsou příjmy z nich v plném rozsahu reinvestovány do veřejného výzkumu. V tomto případě však, jak Komise usoudila v uvedeném rozhodnutí C 51/2005, velmi specifické vztahy mezi veřejnou institucí IFP a některými jejími dceřinými společnostmi soukromého práva způsobují, že „[…] některé činnosti veřejné instituce IFP přesahují rámec jejich nehospodářských činností, neboť umožňují jejich komerční využití ze strany jejích dceřiných společností“ (192). Komise totiž dospěla k závěru, že dotyčné dceřiné společnosti nemohou být považovány za hospodářské subjekty nezávislé na mateřské společnosti, vzhledem k tomu, že jejich činnosti jsou začleněny do vývojové strategie veřejné instituce IFP, kde vykonává nejen kontrolu de jure, ale rovněž kontrolu de facto, kde výhradní dohody svědčí o velké hospodářské integraci a kde dotyčné dceřiné společnosti vytvářejí u hospodářských subjektů příslušných odvětví dojem společného subjektu. Převody technologií, zejména těch, které pocházejí z aplikovaného výzkumu (193), mezi veřejnou institucí IFP a jejími dceřinými společnostmi Axens, Beicip-Franlab a Prosernat, je proto třeba považovat za hospodářské činnosti ve smyslu práva hospodářské soutěže.
7.1.3 PŮSOBNOST TOHOTO ROZHODNUTÍ
(189)
Z bodu 7.1.1 vyplývá, že činnosti vykonávané přímo veřejnou institucí IFP jsou kryty státní zárukou na rozdíl od činností vykonávaných jejími dceřinými společnostmi soukromého práva, na které se záruka nevztahuje.
(190)
Kromě toho v rámci činností, které vykonává přímo veřejná instituce IFP, případně zahrnuje státní podporu jen pokrytí státní zárukou těch činností, které mají hospodářskou povahu, pokud jsou splněny i ostatní podmínky stanovené v čl. 107 odst. 1 SFEU.
(191)
Z bodu 7.1.2 nakonec vyplývá, že tyto hospodářské činnosti se omezují jednak na činnosti smluvního výzkumu, které vykonává veřejná instituce IFP, a jednak na činnosti v oblasti převodu technologií ve výhradních oblastech činnosti dceřiných společností Axens, Prosernat a Beicip-Franlab, jakož i na pronájem infrastruktur, přidělování zaměstnanců a poskytování právních služeb.
7.1.4 EXISTENCE SELEKTIVNÍ VÝHODY PRO SKUPINU IFP
(192)
Pro účely analýzy případných výhod, které by skupina IFP mohla mít z neomezené státní záruky, která byla poskytnuta její mateřské společnosti - veřejné instituci IFP z důvodu jejího postavení EPIC, Komise bude postupovat dvoufázově: nejdříve prozkoumá případné výhody plynoucí mateřské společnosti (7.1.4.1) a poté prozkoumá výhody, které mohly být přeneseny na její dceřiné společnosti (7.1.4.2).
7.1.4.1 Výhody plynoucí veřejné instituci IFP
(193)
V uvedeném rozhodnutí o zahájení řízení - v souladu s bodem 2.1.3 uvedeného oznámení týkajícího se záruk - Komise uvedla, že veřejná instituce IFP může mít výhodu ze svého postavení EPIC, a to zejména díky výhodnějším podmínkám financování (194) na kapitálových trzích, přičemž výhoda vyplývá z neuplatnitelnosti postupu obecného práva v oblasti vyrovnání a soudní likvidace na právnické osoby veřejného práva. Kromě toho, pokud jde o neplnění závazků ze strany veřejné instituce, Komise poznamenala, že státní záruka se vztahuje na všechny pohledávky veřejné instituce IFP, které, jak bylo upřesněno v bodě odůvodnění 71 rozhodnutí o zahájení řízení, „mohou být nejen finanční, ale i obchodní nebo ještě jiného druhu, zejména pohledávky dodavatelů (jejichž faktury nebyly proplaceny) nebo odběratelů (jimž nebyly poskytnuty služby)“.
(194)
Po skončení důkladného prozkoumání uvedeného opatření se Komise rovněž domnívá, že je třeba analyzovat případnou výhodu pro veřejnou instituci IFP v jejích vztazích s bankovními a finančními institucemi (A), dodavateli (B) a odběrateli (C).
A. Neexistence výhody ve vztazích s bankovními a finančními institucemi
(195)
Ačkoli Komise v uvedeném rozhodnutí o zahájení řízení přiznává, že veřejná instituce IFP není předmětem finančního ratingu ze strany externí ratingové agentury (195), současně zdůrazňuje, že finance, které byly poskytnuty veřejné instituci IFP, jsou nevyhnutelně předmětem hodnocení rizika neplnění závazků ze strany věřitelů (196). Jelikož veřejná instituce IFP „využívá úvěrový trh k financování svého dluhu“, Komise uvádí, že ve stadiu předběžného přezkumu nemůže vyloučit, že IFP může být poskytnuta hospodářská výhoda spočívající v tom, že finanční trhy zohledňují skutečnost, že stát plní úlohu konečného ručitele za dluhy veřejné instituce IFP.
(196)
Po skončení důkladného prozkoumání Komise vzala na vědomí informace od Francie uvedené v bodě odůvodnění 64, které jsou shrnuty do tabulky 1, která se nachází v tomto odůvodnění (a kde „tis. EUR“ znamená „tisíc eur“).
Tabulka č. 1
Zadlužení veřejné instituce IFP v období 2005-2010
Subjekt:
IFP
2005
2006
2007
2008
2009
2010
v tis. EUR
v tis. EUR
v tis. EUR
v tis. EUR
v tis. EUR
v tis. EUR
Půjčky a dluhy vůči úvěrovým ústavům (197)
Splatnost do 1 roku (1)
[…] (197)
[…] (197)
[…] (197)
[…] (197)
[…] (197)
[…] (197)
Splatnost nad 1 rok
[…] (197)
[…] (197)
[…] (197)
[…] (197)
[…] (197)
[…] (197)
(1) z toho běžná pomoc od banky a kreditní zůstatky v bankách
[…] (197)
[…] (197)
[…] (197)
[…] (197)
[…] (197)
[…] (197)
Úroková sazba půjček a dluhů vůči úvěrovým ústavům:
2005
2006
2007
2008
2009
2010
Úroková sazba - rozpětí
Úroková sazba - rozpětí
Úroková sazba - rozpětí
Úroková sazba - rozpětí
Úroková sazba - rozpětí
Úroková sazba - rozpětí
Střednědobé a dlouhodobé půjčky
[…] (197)
[…] (197)
[…] (197)
[…] (197)
[…] (197)
[…] (197)
[…] (197)
Pomoc od bank a krátkodobé úvěrové linky
[Banka č. 1] (198)
EONIA + […] (197)
EONIA + […] (197)
[Banka č. 2] (198)
EONIA + […] (197)
EONIA + […] (197)
[Banka č. 3] (198)
EONIA + […] (197)
[Banka č. 4] (198)
EONIA + […] (197)
(197)
Z těchto údajů vyplývá, že pokud jde o dobu splatnosti půjček nad jeden rok, veřejná instituce IFP nepoužila půjčku od peněžního ústavu od změny svého právního postavení, tj. v období od roku 2006 do roku 2009, za které jsou k dispozici údaje. Ve stejném období po změně právního postavení veřejná instituce IFP použila půjčku se splatností do jednoho roku pouze jednou, v roku 2009, v zanedbatelné výši […] (*) EUR. Je třeba však konstatovat, že sazba uplatňovaná [bankou č. 3] (**) (EONIA + […] (*) %) byla o […] (*) bazických bodů vyšší (jinak za stejných podmínek) než sazba sjednaná veřejnou institucí IFP v roce 2005 u [banky č. 1] (**) (EONIA + […] (*) %), kdy byla ještě právnickou osobou soukromého práva, a tedy se na ni ještě nevztahovala státní záruka, která jí v současnosti plyne z jejího právního postavení veřejné instituce.
(198)
Co se týče zvláště roku 2010, francouzské orgány se jasně vyjádřily, že veřejná instituce IFP přijala čtyři návrhy úvěrových linek ve výši […] (*) EUR s roční sazbou v rozpětí EONIA + […] (*) % u [banky č. 4] (**) (plus poplatek za poskytnutí úvěrové linky […] (*) %, tj. […] (*) EUR) nebo u [banka č. 5] (**) (plus poplatek za úvěrovou linku […] (*) %, tj. […] (*) EUR) a EONIA + […] (*) % u [banky č. 3] (**) (plus poplatek za úvěrovou linku […] (*) %, tj. […] (*) EUR) nebo u [banky č. 1] (**) (plus poplatek za úvěrovou linku […] (*) %, tj. […] (*) EUR). Veřejná instituce IFP zároveň přijala další nabídku „spotu“ od [banka č. 3] (**) (v závislost na zvolené době čerpání) se sazbou rovnající se sazbě EURIBOR + […] (*) %. Komise poznamenává, že tyto sazby jsou stejné jako sazby, které veřejná instituce IFP sjednávala před změnou svého právního postavení v roce 2006, kdy byla ještě právnickou osobou soukromého práva, na kterou se nevztahovala státní záruka.
(199)
S ohledem na uvedené Komise uznává, že v době od změny jejího právního postavení do roku 2010 veřejná instituce IFP nezískala na základě svého postavení EPIC žádnou skutečnou hospodářskou výhodu ve svých vztazích s bankovními a finančními institucemi. Jinými slovy, možná výhoda, která podniku mohla plynout neomezené záruky v podobě úrokových sazeb půjček, výhodnějších než byly tržní sazby, se v posuzovaném období neuplatnila.
(200)
Takový závěr se samozřejmě týká pouze minulosti, neboť Komise nemůže předvídat budoucí chování tržních subjektů, ani vývoj, pokud jde o jejich vnímání vlivu státní záruky za riziko neplacení závazků ze strany veřejné instituce IFP. Současně bude v rámci ročních zpráv, které musí zasílat Komisi, potřebné, aby francouzské orgány poskytly informace týkající se úrovně a podmínek zadlužení veřejné instituce IFP a předložily důkaz o tom, že jsou tyto půjčky v souladu s tržními podmínkami, a aby v odhadu maximální hodnoty vlivu záruky doplnily informace o hrubém ekvivalentu odpovídající podpory s pomocí podobné metodiky, jako je ta, která je popsána v tabulce č. 6 a v bodě odůvodnění 300.
(201)
Komise nakonec bere na vědomí návrh francouzských orgánů, aby byla do smlouvy o financování u každé transakce (pro každý nástroj, na který se vztahuje smlouva) uvedena tato písemná zmínka:
„Emise/program/půjčka nejsou kryty žádnou přímou či nepřímou státní zárukou. V případě platební neschopnosti není stát povinen převzít finanční závazky IFP při placení pohledávky“.
(202)
V této souvislosti tento závazek spolu se všemi povinnostmi Francie, a to i tehdy, když sám neumožní vyřešit otázku existence záruky, umožní v případě potřeby uplatnit výjimku přijatého rizika a značně omezit případný negativní vliv záruky.
B. Výhoda ve vztazích s dodavateli
(203)
Pokud jde o dodavatele, na rozdíl od toho, co uvádějí francouzské orgány (viz bod odůvodnění 65), nestačí na vyloučení jakékoli výhody z důvodu jejího postavení EPIC, aby veřejná instituce IFP podléhala povinnosti vyhlásit veřejnou soutěž podle práva Evropské unie nebo vnitrostátního práva: v rámci zorganizované veřejné zakázky každý zájemce - dodavatel může předem počítat s nemožností konkurzu veřejné instituce IFP, když odpovídá na výzvu k podání nabídek. V oblasti veřejných zakázek je třeba též rozlišovat mezi nižší cenou spojenou se zvýšením efektivnosti díky konkurenci zájemců ve veřejných soutěžích - která představuje, jak zdůraznila Komise ve zprávě zmíněné francouzskými orgány, skutečný „zisk společnosti“ - a nižší cenou, která vyplývá z příznivějšího posouzení smluvními partnery rizika neplnění závazků ze strany subjektu, o němž vědí, že je chráněn před rizikem soudní likvidace svým právním postavením veřejné instituce. I když oba tyto faktory směřují k zajištění nižších cen veřejných zakázek, vnitřně jsou velice rozdílné, takže Komise nemůže připisovat účinky jednoho faktoru druhému faktoru.
(204)
Pro účely posouzení nižších cen následkem příznivějšího posouzení rizika neplnění závazků ze strany instituce s postavením EPIC jejími dodavateli, má Komise v úmyslu vycházet v úvahách z nákladů na krytí případného rizika. Při neexistenci státní záruky by totiž dodavatel veřejné instituce IFP, který by chtěl získat srovnatelnou záruku (neboli získat úplné krytí rizika neplnění závazků ze strany smluvního partnera), mohl využít služeb peněžního ústavu nebo specializované pojišťovny. Takové převzetí rizika neplnění závazků především běžně nabízejí společnosti, které se specializují na faktoring (199).
(205)
Komise konstatuje, že poplatek za faktoringovou službu zahrnuje dvě složky:
a)
provizi za financování (nebo úroky z půjček) vypočítanou prorata temporis za účelem krytí předběžného financování zálohy poskytnuté dodavateli, která se odvíjí především od úrokové sazby platné v době postoupení pohledávek;
b)
vlastní provizi za faktoring (200), která se pohybuje v rozpětí od 0,7 % do 2,5 % svěřeného obratu při průměrné sazbě 1,5 % a která je vypočtena z částky pohledávek převedených na platby za účetní služby, služby související s vymáháním pohledávek a se zárukou za řádné plnění smlouvy.
(206)
Francouzské orgány ve svém dopise ze dne 26. listopadu 2010 uvedly, že podle jejich názoru se úvahy Komise o úloze faktoringu zakládají na nedokonalém posouzení důvodů, kvůli nimž nějaký podnik může zvolit tento typ služeb. Francouzské orgány samozřejmě uznávají, že faktoringové společnosti mohou zajistit tři služby, a to služby týkající se hotovostních záloh, vymáhání pohledávek a záruk za pohledávky, ale upřesňují, že tyto služby mohou být poskytnuty buď společně nebo jednotlivě. Na základě studie, kterou v roce 2009 provedla Banque de France (201), doplňují, že v nabídce faktorů u těchto služeb převažovalo delegované řízení (tedy finanční transakce bez vymáhání pohledávek), takže využívání faktoringu se pro dodavatele čím dál tím častěji omezovalo na pouhou hotovostní transakci. Komise bere tuto připomínku na vědomí.
(207)
Francouzské orgány mimo jiné sdělily výši plateb, které veřejná instituce IFP provedla faktorům (202) od roku 2004 (za účelem úhrady dodávek nezbytných pro oba typy - tedy hospodářské i nehospodářské činnosti):
Tabulka č. 2
Využití faktoringu dodavateli veřejné instituce IFP v období 2004-2010
Rok
Počet dotčených
dodavatelů
Platby faktorům
v EUR
Počet dotčených
faktur
2004
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
2005
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
2006
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
2007
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
2008
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
2009
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
2010 (203)
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
Celkem
(2004-2010)
[…] (*)
[…] (*)
(208)
Francouzské orgány shledávají, že od změny postavení IFP v roce 2006 se její platby faktorům zvýšily. Vyvozují z toho, že tento vývoj zneplatňuje argumenty Komise ohledně vnímání rizika neplnění závazků ze strany institucí EPIC třetími osobami. Domnívají se, že pokud by veřejná instituce IFP byla od roku 2006 pojištěna státem proti riziku neplnění závazků, využívání služeb faktorů mělo být od tohoto data méně časté, nebo dokonce mělo zcela vymizet.
(209)
Vzhledem k tomu, jak francouzské orgány samy uvádějí v bodě odůvodnění 206, že využití faktoringu vyplývá čím dál tím častěji z potřeby hotovostní zálohy (nárůst služeb v rámci delegovaného řízení) a stále méně z převzetí rizika nezaplacení (pokles služeb týkajících se vymáhání, financování a záruky) a vzhledem k tomu, že v účetnictví IFP není možné rozlišit, který typ faktoringové služby její dodavatelé využili, Komise se naopak domnívá, že vývoj zjištěný veřejnou institucí IFP neumožňuje vyvrátit její názor, a tím méně prokázat, že dodavatelé veřejné instituce IFP usoudili, že se riziko neplnění závazků ze strany veřejné instituce IFP zvýšilo na základě změny jejího postavení.
(210)
Komise uznává, že není schopna dodat přesný odhad výše poplatku nutného pro krytí dodavatelů proti riziku neplnění závazků ze strany IFP, pokud jim již státní záruka nebyla poskytnuta. Komise však konstatuje, že pokud faktoringová provize uvedená v bodě odůvodnění 205.b ve skutečnosti kryje tři různé služby (vymáhání, financování a záruku proti riziku nezaplacení), představuje uvedená maximální výše 2,5 % zaručeného obratu každopádně horní mez poplatku, který je nutný jen pro krytí rizika neplnění závazků.
(211)
V každém případě francouzské orgány mají i nadále možnost oznámit přesnější metodiku odhadu výhody, kterou záruka poskytuje veřejné instituci v jejích vztazích s dodavateli. Tato metodika založená na hospodářském odborném posudku, který byl kontradiktorně projednán v rámci vyšetřování, může být v budoucnosti předmětem kladného rozhodnutí Komise a Francie ji bude moci použít za účelem plnění povinností poskytovat informace, které jsou upřesněny ve výroku tohoto rozhodnutí.
(212)
Co se týče uvedených částek, francouzské orgány ve svém dopise ze dne 26. listopadu 2010 uvedly, že náklady na získání tohoto majetku a služeb jsou přímo zahrnuty do sazeb valorizace pracovníků pověřených činnostmi, jichž se týká získání tohoto majetku a služeb (204). Mimo jiné s činnostmi souvisejícími s přefakturováním přiděleného personálu a prostor nejsou spojeny žádné výrazné zvláštní výdaje, jelikož všechny související náklady jsou již zahrnuty do strukturálních nákladů instituce.
(213)
Co se týče majetku a služeb získaných konkrétně za účelem vykonávání hospodářských činností, průměrná roční částka těchto dodávek představuje podle francouzských orgánů pouze malý zlomek (205) průměrného ročního obratu veřejné instituce IFP. Co se týče smluvního výzkumu na základě informací, které shromáždila veřejná instituce IFP prostřednictvím svého systému analytického účetnictví, průměrná roční částka těchto dodávek, které veřejná instituce IFP získala za účelem poskytování svých služeb od roku 2006 do roku 2009, dosahuje výše […] (*) EUR ročně.
(214)
Komise se domnívá, že veřejná instituce IFP získala pro výkon svých hospodářských činností skutečnou hospodářskou výhodu, která spočívá v nižších cenách uplatňovaných jejími dodavateli a vyplývá z výhodnějšího hodnocení rizika neplnění závazků ze strany podniku, ke kterému tito dodavatelé dospěli. Přestože Komise není schopná přesně vyčíslit přesnou částku této výhody, domnívá se, že by v každém případě neměla překročit částku […] (*) EUR ročně (206) průměrně za dané období (2006-2009).
(215)
Komise nakonec poznamenává, že tato výhoda, kterou má veřejná instituce IFP ve vztazích se svými dodavateli je selektivní, protože konkurentům, kteří nadále podléhají řízením obecného práva o soudním vyrovnání a soudní likvidaci, nebyla poskytnuta obdobná státní záruka nerozlučně spojená s právním postavením veřejné instituce IFP.
C. Výhoda ve vztazích k zákazníkům
(216)
Co se týče služeb v oblasti smluvního výzkumu, které poskytuje veřejná instituce IFP, Komise bere na vědomí připomínky společnosti UOP Limited, která uvádí, že v oblasti převodu technologií, což je z principu riziková oblast, jsou nabyvatelé obzvláště citliví na záruky, které jsou jim jejich dodavatelé schopni poskytnout z hlediska krytí smluvní i mimosmluvní odpovědnosti.
(217)
Pokud se však jedná o mimosmluvní odpovědnost, francouzské orgány upřesnily ve svém dopise ze dne 13. ledna 2010, že soukromoprávní společnosti a veřejné instituce ve Francii podléhají bez rozdílu systému veřejného práva (článek 1382 Občanského zákoníku týkající se zejména systému trestní odpovědnosti (207)). Dále uvedly, že činnosti veřejné instituce IFP mají specifické vlastnosti, protože se při nich používají laboratorní nástroje a hořlavé, výbušné nebo toxické látky, které jsou možným zdrojem vysokého „průmyslového“ rizika (208) ve smyslu termínu běžně používaného pojišťovateli. Veřejná instituce IFP od té doby uzavřela různé pojistné smlouvy, aby byla krytá nejen proti klasickým rizikům (odpovědnost za škodu), ale rovněž proti specifickým rizikům, jako jsou rizika spojená se zdroji ionizace nebo rizika související se škodami na strojním zařízení v okolí dolů. Pokud jde o pojištění občanskoprávní odpovědnosti, pojistná smlouva veřejné instituce IFP pokrývá čtyři rizika: odpovědnost za škodu způsobenou provozem, odpovědnost za škodu po uskutečnění dodávky, odpovědnost za škodu způsobenou při výkonu povolání a zodpovědnost za škodu na životním prostředí.
(218)
Z uvedeného vyplývá, že veřejná instituce IFP se vůbec nijak nezbavila své mimosmluvní odpovědnosti vůči státu tím, že na sebe vzala riziko spojené s uplatněním záruky, která pro ni vyplývá z postavení EPIC v případě vzniku škodné události, ale naopak to, že uzavřela na trhu pojistné smlouvy nutné ke krytí tohoto rizika.
(219)
Pokud jde o smluvní odpovědnost, z informací, které poskytly francouzské orgány v odpovědi na připomínky společnosti UOP Limited, zejména těch, které jsou uvedeny v 91. bodě odůvodnění, vyplývá, že v oblasti poskytování služeb je odpovědnost veřejné instituce IFP vůči jejím zákazníkům (bez ohledu na to, zda se jedná o její vlastní dceřiné společnosti nebo třetí osoby) „omezená na […] (*) % skutečně vybrané odměny a její strop může případně v závislosti na jednotlivých případech dosáhnout až […] (*) %“, takže pokud se zákazník domnívá, že práce, kterou vykonala veřejná instituce IFP je chybná, tato instituce nemůže být v žádném případě povinna neomezeně vykonávat opravy prací. Kromě toho Komise bere na vědomí poznámku francouzských orgánů, které konstatují, že z důvodu zásady nekumulování odpovědností se smluvní strana nemůže domáhat mimosmluvní odpovědnosti, aby dosáhla náhrady škod, které utrpěla ve smyslu smluvního vztahu (209).
(220)
Je však samozřejmé, že se zřetelem na záruku, kterou poskytl stát veřejné instituci IFP, mají její zákazníci jistotu, že se instituce nikdy nedostane do situace soudní likvidace, a bude tedy vždy schopna plnit své smluvní závazky, nebo, pokud tak neučiní, budou odškodněni za neplnění závazků z její strany.
(221)
Podobně jako při úvahách, které vysvětlila v 204. bodě odůvodnění a bodech následujících, se Komise domnívá, že pokud jde o vztahy s dodavateli, při neexistenci státní záruky je zákazník, který chce získat stejnou úroveň ochrany, nucený sjednat u finančního zprostředkovatele (bankovní instituce nebo pojišťovny) záruku za řádné provedení smlouvy (anglicky „performance bond“), aby získal jistotu o řádném plnění smlouvy, která ho váže s veřejnou institucí IFP. Cílem takové ochrany je zaručit tomuto zákazníkovi finanční náhradu v případě škody, která vznikla následkem (úplného nebo částečného) neplnění smlouvy.
(222)
V tomto směru bere Komise na vědomí, že Francie přiznává, nikterak bez jistých výhrad, a jak je uvedeno v 66. bodě odůvodnění, že „jediný předpokládaný účinek pro veřejnou instituci IFP, který by mohl být zjištěný, spočívá ve snížení poplatků z důvodů nevystavení záruky za řádné provedení smlouvy“. Francouzské orgány proto bez dalších upřesnění dochází k závěru, že vzhledem „k částkám, které banky a pojišťovny obvykle vyžadují za takovou službu, se ukazuje, že výsledek takového snížení představuje zanedbatelnou částku“.
(223)
Komise v prvé řadě zdůrazňuje, že při výpočtu nákladů na záruku za řádné plnění smlouvy se zohledňují mnohé faktory, zejména druh smlouvy a krytá částka, počet zaměstnanců, finanční situace, riziko neplnění závazků a míra výskytu škodných událostí v podniku, jehož služby jsou zárukou kryty, stejně jako další čistě finanční aspekty, jako jsou odměny a provize zprostředkovatelů. Na základě veřejně dostupných informací (210) se Komise domnívá, že uplatňovaná sazba se obvykle pohybuje mezi 1 % a 5 % krytého obratu.
(224)
Stanovení cen za krytí specializovanými zprostředkovateli je založeno na statistických technikách, které jsou případně upřesněny podle druhu rizika, takže pro záruku za řádné plnění smlouvy není možné a priori stanovit paušální sazbu. Konečná cena záruky nakonec závisí na odhadované částce případných ztrát a na míře pravděpodobnosti, že k nim dojde. V důsledku toho, zatímco v některých odvětvích (například v odvětvích stavebního inženýrství a veřejných prací nebo v mezinárodním obchodě) lze poskytnout záruku za „dokonalé plnění“, podle všeho nelze uvažovat o tom, aby se v oblasti služeb smluvního výzkumu jednalo o více než záruku za „vynaložení maximálního úsilí“, protože VaV je svým charakterem rizikovou oblastí, v níž ten, kdo si kupuje výzkumné práce, nemá jistotu, zda povedou nebo nepovedou k využitelným výsledkům. V této souvislosti Komise poznamenává, že částka, která je smluvně zaručena klientům veřejné instituce IFP včetně jejích dceřiných společností, se omezuje na cenu poskytnutých výzkumných prací.
(225)
Komise přiznává, že nedokáže poskytnout přesný odhad částky poplatku, která by byla potřebná k zajištění klientům (včetně dceřiných společností) „vynaložení maximálního úsilí“ ze strany veřejné instituce IFP při poskytování výzkumných služeb. Francouzské orgány, jimž byla položena otázka v tomto směru, uvedly ve svém dopise z 26. listopadu 2010, že také nemají informace o výši pojistného, které vyžaduje trh na krytí zvláštních rizik v oblasti výzkumu a vývoje. Komise se však domnívá, že pojistné, které požaduje trh na krytí takového rizika (omezeného na „vynaložení maximálního úsilí“ ve výzkumu, a tedy menšího než riziko související s „řádným plněním“ smlouvy), by celkem logicky mělo být nižší než maximální odhady uvedené v bodě odůvodnění 223. Komise se rovněž domnívá, že maximální sazba 5 % obratu dosaženého v rámci služby kryté pojištěním v každém případě představuje horní mez pojistného, které by mělo byť potřebné ke krytí takového rizika.
(226)
Pokud jde o hodnotu hospodářských činností, které mohou být kryté takovou zárukou, Komise uvádí, že tyto činnosti jsou dvojího druhu: na jedné straně činnosti jako je pronájem infrastruktur, přidělení výzkumného personálu a poskytování právních služeb, jakož i činnosti smluvního výzkumu prováděné veřejnou institucí IFP (pro třetí osoby a také pro její dceřiné společnosti) a na druhé straně činnosti, jako převod technologií veřejné instituce IFP na její dceřiné společnosti ve výhradních oblastech činnosti společností Axens a Prosernat. V případě činností prováděných veřejnou institucí IFP ve výhradní oblasti činnosti její dceřiné společnosti Beicip-Franlab (211), Komise ve skutečnosti už konstatovala, že jsou v plném rozsahu financovány z příjmů získaných na trhu poradenství v oblasti těžby ropy a vývoje programového vybavení pro těžbu ropy. Komise prokázala v uvedeném rozhodnutí C 51/2005, že v rámci skupiny neexistují převody veřejného financování z veřejné instituce IFP na její dceřinou společnost Beicip-Franlab, přičemž obchodní vztahy mezi oběma subjekty se uskutečňují za obvyklých tržních podmínek. Jelikož odměny, které společnost Beicip-Franlab vyplatila veřejné instituci IFP, „dostatečně“ (212) pokryly náklady na práce, které IFP provedla ve výhradní oblasti činnosti své dceřiné společnosti, Komise může dospět k závěru, že ceny jsou stanoveny tak, že Beicip-Franlab v každém případe převezme náklady související s případným dodatečným vlivem státní záruky za náklady na výzkum, které nese veřejná instituce IFP. Za těchto podmínek pokrytí obchodních vztahů mezi dceřinou společností a její materskou společností státní zárukou nemá takovou povahu, aby poskytovalo konkurenční výhodu pro činnosti prováděné veřejnou institucí IFP ve výhradních oblastech činnosti její dceřiné společnosti Beicip-Franlab. Jejich případné pokrytí státní zárukou proto nepředstavuje státní podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 SFEU.
(227)
Pokud jde o činnosti prvního druhu, které provádí veřejná instituce IFP jak pro třetí osoby, tak pro své dceřiné společnosti, francouzské orgány oznámily ve svém dopisu z 26. listopadu 2010 hodnotu hospodářských činností provedených veřejnou institucí IFP v letech 2006 až 2009. Z těchto informací vyplývá, že průměrná roční suma vztahující se k výzkumným službám za toto období činí přibližně […] (*) EUR, z toho […] (*) EUR bylo pro třetí osoby a […] (*) pro dceřiné společnosti.
(228)
Francouzské orgány kromě toho poskytly údaje týkající se správních služeb, které veřejná instituce poskytla svým dceřiným společnostem během stejného období. Z těchto informací vyplývá, že od roku 2006 činí průměrná roční částka, kterou veřejná instituce IFP naúčtovala svým dceřiným společnostem, přibližně […] (*) EUR za přidělený personál a […] (*) EUR za náklady na domiciliaci (213).
(229)
Pokud jde o činnosti druhého druhu, tj. činnosti v oblasti převodu technologií veřejné instituce IFP na její dceřiné společnosti ve výhradních oblastech činnosti společností Axens a Prosernat, je třeba nejdříve zdůraznit, že rozhodnutí C 51/2005 už zohlednilo sumy týkající se činností za rok 2006:
a)
ve výhradní oblasti činnosti společnosti Axens uskutečnila veřejná instituce IFP studie technické proveditelnosti, které předcházely aplikovanému výzkumu, za […] (*) EUR a práce průmyslového výzkumu za […] (*) EUR, čili celkem hospodářskou činnost za […] (*) EUR;
b)
ve výhradní oblasti činnosti společnosti Prosernat uskutečnila veřejná instituce IFP studie technické proveditelnosti za […] (*) EUR a práce průmyslového výzkumu za […] (*) EUR, čili celkem hospodářskou činnost za […] (*) EUR;
c)
celkem tedy veřejná instituce IFP poskytla výzkumné služby ve výhradních oblastech činnosti svých dceřiných společností za 56,4 milionu EUR (z toho studie technické proveditelnosti za 7,4 milionu EUR a práce průmyslového výzkumu za 49,0 milionu EUR), přičemž z jejích vlastních zdrojů pocházelo jen […] (*) EUR, takže Komise usoudila, že tyto výzkumné činnosti byly podpořeny ze státních prostředků ve výši 11,3 milionu EUR (což představuje 20 % intenzitu podpory (214)).
(230)
Pokud jde o následující roky, v souladu s článkem 5 odst. 1 uvedeného rozhodnutí C 51/2005 až do uplynutí data výlučných dohod bude Francie povinna „odevzdávat Komisi podrobné roční zprávy o projektech, které uskutečnila veřejná instituce IFP ve výhradních oblastech činnosti společností Axens a Prosernat.“. Informace obsažené v těchto ročních zprávách umožní přesně vypočítat roční sumu za výzkumné služby, které veřejná instituce IFP vykonala pro své dceřiné společnosti ve výhradní oblasti jejich činnosti.
(231)
Dosud Francie zaslala Komisi roční zprávy za léta 2007, 2008 a 2009. S ohledem na lhůty potřebné ke zpracování účetních údajů se zpráva za rok 2010 odevzdá v průběhu roku 2011.
(232)
Ve výhradních oblastech činnosti společnosti Axens jsou tyto hospodářské činnosti shrnuté za roky 2007 až 2009 v tabulce 3, která se nachází v tomto bodě odůvodnění (v tisících eur).
Tabulka 3
Činnosti veřejné instituce IFP ve výhradních oblastech činnosti společnosti od roku 2007 do roku 2009
(v tis. EUR)
Celkem
Celkové náklady
Celkové vlastní zdroje
Veřejné zdroje (+) nebo zisk (-)
2007
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
2008
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
2009
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
(233)
Výzkum, který veřejná instituce IFP provádí ve výhradní oblasti činnosti společnosti d'Axens, tedy umožnil hospodářskou činnost ve výši […] (*) EUR v roce 2007, […] (*) v roce 2008 a […] (*) v roce 2009, jež je srovnatelná s činností, kterou Komise uvedla v rozhodnutí C 51/2005 pro rok 2006 ([…] (*) EUR).
(234)
Ve výhradních oblastech činnosti společnosti Prosernat jsou tyto hospodářské činnosti shrnuté za roky 2007 až 2009 v tabulce 4, která se nachází v tomto bodě odůvodnění (v tis. eur).
Tabulka 4
Činnosti veřejné instituce lFP ve výhradních oblastech společnosti Prosernat v letech 2007 až 2009
(v tis. EUR)
Celkem
Celkové náklady
Celkové vlastní zdroje
Veřejné zdroje (+) nebo zisk (-)
2007
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
2008
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
2009
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
(235)
Výzkum, který veřejná instituce IFP provádí ve výhradní oblasti činnosti společnosti Prosernat, tedy umožnil hospodářskou činnost ve výši […] (*) EUR v roce 2007, […] (*) v roce 2008 a […] (*) v roce 2009, jež je srovnatelná s činností, kterou Komise uvedla v rozhodnutí C 51/2005 pro rok 2006 ([…] (*) EUR).
(236)
Komise se proto domnívá, že veřejná instituce IFP požívala při výkonu svých hospodářských činností skutečné hospodářské výhody, která spočívala v tom, že neplatila prémii odpovídající záruce za řádné provedení smlouvy nebo přinejmenším záruce za vynaložení maximálního úsilí, a mohla tuto výhodu nabídnout v oblasti výzkumu svým zákazníkům, mezi něž patřily i její dceřiné společnosti Axens a Prosernat v jejich výhradních oblastech činnosti. Aniž by Komise byla schopna tuto výhodu kvůli specifičnosti krytého rizika přesně vyčíslit, domnívá se, že tato výhoda v každém případě, službu po službě, rok po roce, nebude vyšší než částky uvedené v tabulce 5 v tomto bodu odůvodnění (značka „EUR“ v něm znamená EUR a značka „MEUR“ miliony EUR):
Tabulka 5
Horní meze hospodářské výhody, které veřejná instituce IFP požívala díky neomezené záruce ve vztahu se svými klienty v letech 2006 až 2009
2006
2007
2008
2009
Výzkumná činnost
(mimo výhradní oblasti činnosti dceřiných společností)
Obrat
MEUR
Horní mez (215)
(pojistná prémie)
Obrat
MEUR
Horní mez
(pojistná prémie)
Obrat
MEUR
Horní mez
(pojistná prémie)
Obrat
MEUR
Horní mez
(pojistná prémie)
Pro dceřiné společnosti
[…] (*)
[…] (*) EUR
[…] (*)
[…] (*) EUR
[…] (*)
[…] (*) EUR
[…] (*)
[…] (*) EUR
Pro třetí strany
[…] (*)
[…] (*) EUR
[…] (*)
[…] (*) EUR
[…] (*)
[…] (*) EUR
[…] (*)
[…] (*) EUR
Poskytování administrativních služeb
Fakturování přidělených pracovníků
[…] (*)
[…] (*) EUR
[…] (*)
[…] (*) EUR
[…] (*)
[…] (*) EUR
[…] (*)
[…] (*) EUR
Fakturování nákladů na domiciliaci
[…] (*)
[…] (*) EUR
[…] (*)
[…] (*) EUR
[…] (*)
[…] (*) EUR
[…] (*)
[…] (*) EUR
Služby ve výhradní oblasti činnosti společnosti Axens
[…] (*)
[…] (*)M EUR
[…] (*)
[…] (*)M EUR
[…] (*)
[…] (*)M EUR
[…] (*)
[…] (*)M EUR
Služby ve výhradní oblasti činnosti společnosti Prosernat
[…] (*)
[…] (*) EUR
[…] (*)
[…] (*) EUR
[…] (*)
[…] (*) EUR
[…] (*)
[…] (*) EUR
Celkem pro dceřiné společnosti
[…] (*)
[…] (*)M EUR
[…] (*)
[…] (*)M EUR
[…] (*)
[…] (*)M EUR
[…] (*)
[…] (*)M EUR
Celkem pro třetí strany
[…] (*)
[…] (*) EUR
[…] (*)
[…] (*) EUR
[…] (*)
[…] (*) EUR
[…] (*)
[…] (*) EUR
(237)
V každém případě mají francouzské orgány i nadále možnost oznámit přesnější metodiku odhadu výhody, kterou záruka poskytuje veřejné instituci v jejích vztazích se zákazníky. Tato metodika založená na hospodářském odborném posudku, který byl kontradiktorně projednán v rámci vyšetřování, může být v budoucnosti předmětem kladného rozhodnutí Komise a Francie ji bude moci použít za účelem plnění povinností poskytovat informace, které jsou upřesněny ve výroku tohoto rozhodnutí.
(238)
Komise nakonec poznamenává, že tato výhoda, kterou má veřejná instituce IFP ve vztazích se svými zákazníky, je selektivní, protože konkurentům, kteří nadále podléhají řízením soudního vyrovnání a soudní likvidace podle obecného práva, nebyla poskytnuta obdobná státní záruka nerozlučně spojená s právním postavením veřejné instituce IFP.
7.1.4.2 Výhody převedené na soukromoprávní dceřiné společnosti skupiny IFP
(239)
Ve vztahu k dceřiným společnostem veřejné instituce IFP Komise v rozhodnutí o zahájení řízení uvedla, že ve fázi předběžného šetření nemůže vyloučit, že „veškeré výhody, které by vyplývaly z toho, že veřejná instituce IFP má postavení EPIC, například výhodnější úvěrové podmínky, by mohly být přeneseny rovněž na všechny tři dceřiné společnosti“ (216).
(240)
Z podrobného šetření, na základě důvodů uvedených v části 7.1.1.2, s ohledem na skutečnost, že ve francouzském právu neexistuje obecná odpovědnost akcionáře za dceřiné společnosti ve skupinách společností, nelze mít za to, že veřejná instituce IFP, a tedy francouzský stát, mohou nést odpovědnost za úhradu pohledávek, které mají třetí strany v důsledku hospodářských činností společností Axens a Prosernat, zejména v případě, že by tyto společnosti byly ve stavu soudní likvidace.
(241)
Je však třeba poznamenat, že i když se v rozhodnutí N 531/2005 mělo za to, že La Banque Postale, jak je uvedeno ve 177. bodě odůvodnění, podléhala jakožto akciová společnost z hlediska soudního vyrovnání a likvidace obecnému právu, a proto neměla prospěch z žádné neomezené státní záruky, Komise přesto posuzovala otázku případného převodu účinků státní záruky, které požíval její jediný akcionář, na dceřinou společnost (217).
(242)
Komise konkrétně usoudila (218), že struktura fungování skupiny umožňovala průniky mezi akcionářem (La Poste) a dceřinou společností (La Banque Postale), protože i) dceřiná společnost využívala personální a materiální zdroje mateřské společnosti a ii) platila za využívání těchto zdrojů na základě nákladů mateřské společnosti, takže v případě existence hospodářské výhody, která by snížila náklady společnosti La Poste, by byly poměrně sníženy poplatky, které společnost La Banque Postale odváděla své mateřské společnosti, čímž by došlo k (alespoň částečnému) přenosu této hospodářské výhody na dceřinou společnost.
(243)
Komise v rozhodnutí C 51/2005 obdobně konstatovala, že existuje možnost průniků, zejména pokud jde o rozhodování o tarifech, které veřejná instituce IFP účtuje za služby, které poskytuje společnostem Axens a Prosernat v jejich výhradních oblastech činnosti, takže obchodní vztahy uvnitř skupiny neodpovídají tržní logice, ale nabízejí naopak možnost křížového dotování hospodářských činností dceřiných společností z veřejných prostředků, jimiž disponuje mateřská společnost. Jak bylo uvedeno ve 226. bodě odůvodnění, Komise mimo jiné dospěla k názoru, že vztahy mezi veřejnou institucí IFP a její dceřinou společností Beicip-Prosernat (219) probíhaly za běžných tržních podmínek.
(244)
Ve věci, která se týkala společnosti La Banque Postal, dospěla Komise k názoru, že je nutné, aby se francouzské orgány zavázaly k zavedení mechanismu, který by na úrovni dceřiných společností neutralizoval eventuální výhody, kterých požívala mateřská společnost. V případě podmínek financování tato povinnost spočívala v tom, že „při každé transakci se uvede ve smlouvě o financování (pro všechny nástroje, na které se smlouva vztahuje), že v souladu s francouzským právem (zejména s nutností výslovného povolení každé záruky zákonem) tato transakce nebude kryta žádnou přímou či nepřímou státní zárukou. Toto smluvní ustanovení bude zveřejněno v emisním prospektu každé transakce (220).“
(245)
V tomto konkrétním případě se francouzské orgány ve věci úvěrových podmínek dceřiných společností veřejné instituce IFP (Axens, Beicip-Franlab, Prosernat) zavázaly, že v každé smlouvě o financování (pro všechny nástroje, na které se smlouva vztahuje) při každé transakci písemně uvedou, že „v souladu s francouzským právem (zejména s nutností výslovného povolení každé záruky zákonem) tato transakce nebude kryta žádnou přímou či nepřímou státní zárukou.“
(246)
Pokud jde o skutečnost, že dceřiné společnosti využívají personální a materiální zdroje, které jim poskytuje mateřská společnost, jak Komise uvedla v rozhodnutí C 51/2005, „pokud existuje dotace hospodářských činností, vyplývá z úrovně odměn vyplacených dotyčnými dceřinými společnostmi mateřské společnosti a odrazí se v účtech IFP (221).“ Ovšem při posuzování účtů veřejné instituce IFP byly jedinými nákladovými položkami, které Komise zatím nezohlednila, jak pro rok 2006 v rozhodnutí C 51/2005, tak pro další roky ve výročních zprávách předaných francouzskými orgány, položky, které se týkaly pokrytí služeb poskytovaných veřejnou institucí IFP jejím dceřiným společnostem v souvislosti s neomezenou zárukou. Vzhledem k tomu, že se státu neplatila prémie odpovídající záruce za řádné provedení smlouvy nebo alespoň záruce za vynaložení maximálního úsilí, nemohla být započtena do sazeb za služby poskytované dceřiným společnostem.
(247)
Proto je třeba mít za to, že hospodářská výhoda spočívající ve statutární záruce, které veřejná instituce požívala z důvodu svého postavení, byla tímto způsobem převedena na soukromoprávní dceřiné společnosti Axens a Prosernat.
(248)
Pokud jde o smlouvy, které veřejná instituce IFP a její dceřiné společnosti Axens, Prosernat a Beicip-Franlab společně podepsaly se svými společnými dodavateli a o nichž se Komise zmínila v rozhodnutí o zahájení řízení a společnost UOP Limited ve svých komentářích, viz 73. bod odůvodnění, francouzské orgány sice potvrdily, že tyto smlouvy existují, ale upřesnily, že se týkají v podstatě pouze oblasti (letecké a železniční) přepravy zaměstnanců jednotlivých subjektů. Komise se domnívá, že pokud dceřiné společnosti mohly využít výhodnějších nákupních podmínek poskytnutých skupině IFP, což v případě těchto dodávek není prokázáno, bylo to spíše z důvodu množstevních slev, které dodavatelé případně poskytly při seskupení zakázek, než z důvodu případného dopadu záruky. V každém případě, i kdyby se mělo za to, že analýza uvedená v části 7.1.4.1 B pro veřejnou instituci může v případě dodávek, které dceřiné společnosti získaly spolu s veřejnou institucí, platit i pro tyto společnosti, a že by tyto společnosti proto levnějším nákupem dodávek využívaly výhodu, které veřejná instituce IFP požívá v důsledku záruky, byly by částky, o které se jedná, v tomto případě tak zanedbatelné, že Komise pochybuje, že by mohly představovat skutečnou hospodářskou výhodu.
(249)
V souladu se závěry výše uvedeného rozhodnutí C 51/2005 proto platí, že jediné činnosti, na které by se mohla vztahovat výhoda vyplývající z krytí výzkumných činností ve výhradních oblastech činnosti dceřiných společností prostřednictvím státní záruky, jež byla udělena mateřské společnosti, se omezují na „příspěvek [veřejné instituce IFP] na činnosti v oblastech činností společností Axens a Prosernat“ (222). Pokud se konkrétně jedná o výhody převedené na společnosti Axens a Prosernat, Komise se s ohledem na specifičnost krytého rizika domnívá - aniž by byla schopna vyčíslit přesnou výši této výhody -, že by v žádném případě neměla přesáhnout u jednotlivých služeb a v jednotlivých letech položky uvedené v tabulce 5, bodě odůvodnění 236.
(250)
Komise se domnívá, že taková hospodářská výhoda převedená veřejnou institucí IFP na její soukromoprávní dceřiné společnosti Axens a Prosernat je selektivní, neboť konkurenti těchto společností nemají přístup k technologiím a personálním a materiálním zdrojům veřejné instituce IFP za stejně příznivých podmínek.
7.1.5 NARUŠENÍ HOSPODÁŘSKÉ SOUTĚŽE A NEPŘÍZNIVÉ OVLIVNĚNÍ OBCHODU
(251)
Zkoumané opatření může vést ke snížení provozních nákladů veřejné instituce IFP na služby poskytované třetím stranám (smluvní výzkum) a ke snížení provozních nákladů společností Axens a Prosernat na služby, jež jim poskytuje jejich mateřská společnost (výzkum ve výhradní oblasti jejich činnosti, smluvní výzkum, přidělování personálu a poskytování materiálu a správních služeb), což má za následek zvýhodnění skupiny IFP, a tudíž narušení hospodářské soutěže ve smyslu čl. 107 odst. 1 SFEU.
(252)
Vzhledem k tomu, že jsou trhy, na nichž působí skupina IFP, zejména trh v oblasti smluvního výzkumu, pokud jde konkrétně o veřejnou instituci IFP, trhy s katalyzátory a technologiemi určenými pro odvětví rafinace a petrochemický průmysl v případě dceřiné společnosti Axens, studie, služby a vybavení v oblasti zpracování plynu a rekuperace síry v případě dceřiné společnosti Prosernat, široce otevřené obchodu v rámci EU, mohlo by mít takové opatření nepříznivý dopad na konkurenční podniky, jež vykonávají nebo hodlají vykonávat obdobné hospodářské činnosti na dotyčných trzích.
(253)
Za těchto podmínek může existence neomezené státní záruky ve prospěch veřejné instituce IFP narušit hospodářskou soutěž a nepříznivě ovlivnit obchod ve smyslu čl. 107 odst. 1 SFEU.
7.1.6 ZÁVĚR O POVAZE OPATŘENÍ PODPORY
(254)
Státní statutární záruka ve prospěch veřejné instituce IFP má tedy za následek převod státních zdrojů přičitatelný státu a vede k narušení nebo hrozbě narušení hospodářské soutěže a obchodu mezi členskými státy, přičemž zvýhodňuje skupinu IFP.
(255)
Komise dochází k závěru, že tato záruka představuje státní podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 SFEU.
7.2 PROTIPRÁVNOST OPATŘENÍ PODPORY
(256)
Před změnou svého postavení byla IFP právnickou osobou soukromého práva vytvořenou jako profesní instituce ve smyslu zákona č. 43-612 ze dne 17. listopadu 1943 o správě odborných zájmů. IFP tak podléhala řízením obecného práva v oblasti soudního vyrovnání a soudní likvidace a nevyužívala státní záruky poskytnuté na základě postavení veřejné průmyslové a obchodní instituce (EPIC).
(257)
Vyhláškou ze dne 6. července 2006, vydanou podle zákona č. 2005-781 ze dne 13. července 2005, se IFP dne 7. července 2006 stala veřejnou průmyslovou a obchodní institucí (EPIC). Na základě této změny postavení byla veřejné instituci IFP poskytnuta neomezená státní záruka. Dotčené opatření musí být tudíž kvalifikováno jako nová podpora ve smyslu čl. 1 písm. c) procesního nařízení.
(258)
V souladu s čl. 2 odst. 1 procesního nařízení musí členské státy s dostatečným časovým předstihem oznámit „všechny plány na poskytnutí nové podpory“. Vzhledem k tomu, že změna postavení veřejné instituce IFP nebyla Francií formálně oznámena, ale pouze incidenčně sdělena v rámci jiného řízení, a že účinné provedení opatření nebylo podmíněno předběžným schválením ze strany Komise, francouzská vláda poskytnutím uvedené státní podpory porušila čl. 108 odst. 3 SFEU.
(259)
Komise se tudíž domnívá, že toto opatření představuje protiprávní podporu ve smyslu čl. 1 písm. f) procesního nařízení.
7.3 SLUČITELNOST OPATŘENÍ PODPORY
7.3.1 PODPORA V OBLASTI SMLUVNÍHO VÝZKUMU A POSKYTOVÁNÍ SLUŽEB VEŘEJNOU INSTITUCÍ IFP
(260)
Poskytování služeb spočívá v pronájmu výzkumných infrastruktur, přidělování personálu či v poskytování právních služeb (dceřiným společnostem).
(261)
Služby související se smluvním výzkumem pro veřejnou instituci IFP obvykle znamenají poskytnutí pomoci zákazníkovi (třetí straně či dceřiné společnosti (223)), který hodlá vést výzkumné činnosti umožňující lepší pochopení nebo zvládnutí vědeckého nebo technického jevu (224). Žádost může být více méně konkrétní a veřejné instituci IFP může ponechat menší či větší prostor pro vlastní uvážení, od pouhého dodržení technických specifikací přesně stanovených zákazníkem až do poskytnutí kompletní výzkumné služby zahrnující doporučení. […] (*). Na základě každé žádosti předloží veřejná instituce IFP technicko-obchodní návrh společně se smluvními podmínkami realizace, jenž je předmětem jednání se zákazníkem. Francouzské orgány popsaly služby v oblasti smluvního výzkumu a služby, jež poskytuje veřejná instituce IFP v třech oblastech působnosti (CREP, CRRP, CRME).
(262)
Na úrovni CREP jsou služby zaměřené zejména na validaci a/nebo zdokonalení metodik, technologií a programů vyvinutých výzkumným střediskem. Pro účely realizace některých z těchto služeb poskytuje CREP svým průmyslovým partnerům vybavení a algoritmy výpočtů, které jsou specifické pro veřejnou instituci IFP, nebo cenné odborné posudky, jež nejsou k dispozici v rámci obchodní služby poskytované soukromým subjektem. Tyto služby mohou být tříděny podle následujících kategorií:
a)
služby spojené s konkrétním vybavením, jež nemá ve světě obdoby nebo se vyskytuje jen výjimečně (225);
b)
výklad daného případu při použití programů vyvinutých veřejnou institucí IFP, které ještě nebyly uvedeny na trh, nebo jejichž používání v tomto konkrétním kontextu vyžaduje specifické odborné posudky s využitím know-how veřejné instituce IFP (226);
c)
využití zvláštních odborných posudků veřejné instituce IFP (227);
d)
využití odborných posudků v průběhu vývoje pro účely validace know-how, technologií a vyvinutých metodik (228).
(263)
Na úrovni CRRP spočívaly služby v oblasti smluvního výzkumu například v podpoře při zavádění činností - prostřednictvím zahraniční univerzity (229) - spadajících do specifické kompetence IFP v oblasti katalyzátorů, v práci týkající se „[…] (*) (230)“ pro účely pochopení jevů jako […] (*), či ve studii (231) o […] (*).
(264)
Na úrovni CRME spočívaly služby související se smluvním výzkumem - pro výrobce automobilů - například v […] (*) na základě […] (*), […] (*) a na základě metodiky (232) veřejné instituce IFP, dále ve studii […] (*) (233) vyplývající z výzkumných činností veřejné instituce IFP […] (*) nebo z testů […] (*) týkajících se […] (*), které byly vyvinuty veřejnou institucí IFP (234).
(265)
Z tohoto popisu vyplývá, že činnosti související se smluvním výzkumem - prováděné veřejnou institucí IFP pro třetí strany - se zaměřují buď na vypracování technických studií proveditelnosti předcházejících výzkumným činnostem, nebo na nabytí nových znalostí a schopností v oblastech působnosti institutu, nebo na využívání znalostí a technologií vyvinutých veřejnou institucí IFP za účelem vývoje nových výrobků, postupů nebo služeb.
(266)
Francouzské orgány vyčíslily hodnotu činností souvisejících se smluvním výzkumem a s poskytováním služeb, jež veřejná instituce IFP prováděla pro třetí strany v období 2004-2009. Z předložených informací vyplývá, že tyto služby v oblasti výzkumu představují ročně zhruba [0-5] (**) % celkového rozpočtu veřejné instituce IFP (to znamená, že podíl služeb činí […] (*) EUR z rozpočtu přibližně 300 milionů EUR), takže tuto hospodářskou činnost lze hodnotit v rámci činností veřejné instituce jako okrajovou.
7.3.1.1 Předpoklad převodu státní podpory na třetí strany nebo dceřiné společnosti
(267)
V souladu s bodem 3.1.2 rámce pro výzkum, vývoj a inovace platí, že jakmile nezisková výzkumná instituce příležitostně provádí hospodářské činnosti, jako je pronájem vybavení, poskytování služeb podnikům nebo provádění smluv v oblasti výzkumu, veřejné financování těchto hospodářských činností má obecně za následek poskytnutí státní podpory. Pokud je nicméně možné prokázat, že veřejné financování bylo v plném rozsahu převedeno na konečného příjemce a že zprostředkovateli z toho nevyplynula žádná výhoda, lze usoudit, že tomuto zprostředkovateli nebyla poskytnuta státní podpora.
(268)
V tomto případě platí: pokud výzkumná instituce, jakou je veřejná instituce IFP, provádí činnosti v oblasti smluvního výzkumu a zároveň se na ni vztahuje neomezená státní záruka, je třeba konstatovat, že je tato instituce příjemcem státní podpory, pokud se ovšem nepotvrdí, že prodejní cena těchto služeb umožnila převod plné výše státní podpory na její zákazníky.
(269)
Ceny služeb v oblasti smluvního výzkumu veřejné instituce IFP jsou stanoveny na základě jejich úplných výrobních nákladů (235), na něž se uplatní marže, jejíž sazba se mění v závislosti na výsledku jednání se zákazníkem, o kterém se zmiňuje bod odůvodnění 261. Z předchozího vyplývá, že jediná složka nákladů, která veřejnou institucí pravděpodobně nebyla zohledněna, odpovídá právě poplatku za krytí záruky za řádné provedení smlouvy (nebo za vynaložení maximálního úsilí) veřejné instituce IFP.
(270)
Co se týká služeb v oblasti smluvního výzkumu poskytovaných veřejnou institucí IFP svým dceřiným společnostem Axens a Prosernat, Komise se domnívá, že hospodářská výhoda vyplývající ze záruky se může nadále vztahovat buď na veřejnou instituci IFP, nebo jí lze případně využít k jiným účelům, nebo může být tato výhoda vzhledem ke specifické povaze vazeb mezi dceřinými společnostmi a jejich mateřskou společností převedena na tyto dceřiné společnosti formou stanovování cen.
a)
v prvním případě je slučitelnost podpory popsána v této části;
b)
v druhém případě Komise odkazuje na analýzu slučitelnosti (viz část 7.3.2), jež bude z důvodu obezřetnosti zahrnovat předmětné částky, které odpovídají odhadu hospodářské výhody potenciálně převedené na dceřiné společnosti.
(271)
Podobně je tomu u zákazníků, kteří jsou třetími stranami: pokud by bylo možno prokázat, že byla částka odpovídající této složce dodatečných nákladů automaticky převáděna třetím osobám formou stanovování cen, pak by z podrobného posouzení převedených podpor s velkou pravděpodobností vyplynuly částky de minimis (236). Z informací předložených francouzskými orgány je totiž zřejmé, že z většiny fakturovaných služeb vyplývá obrat nižší než […] (*) EUR (tedy maximální výše krytí rizika neplnění závazků je […] (*) EUR), přičemž nejdůležitější smlouva představuje pouze částku ve výši […] (*) EUR (tedy maximální výše krytí rizika neplnění závazků je […] (*) EUR).
(272)
Nelze nicméně vyloučit následující: způsob výpočtu marže uplatňovaný veřejnou institucí IFP ne vždy umožnil, aby byla příjemci služeb v oblasti smluvního výzkumu převedena celá částka státní podpory. V takovém případě by skutečnost, že státu nebyl zaplacen poplatek za záruku za krytí smluv o poskytování služeb v oblasti smluvního výzkumu třetím stranám, představovala dodatečné veřejné financování poskytované veřejné instituci státem.
(273)
Odpovídající veřejné finanční prostředky by tudíž mohly být využity k těmto třem účelům:
a)
buď k financování nehospodářských činností veřejné instituce, jež by nepředstavovalo státní podporu;
b)
nebo k financování jiných činností v oblasti smluvního výzkumu ve prospěch třetích stran či dceřiných společností. Tento předpoklad je předmětem podrobné analýzy v části 7.3.1.2.
c)
nebo k financování výzkumu prováděného veřejnou institucí ve výhradní oblasti činností jejích dceřiných společností, jež by mohlo být připočteno k částkám státní podpory, které již byly převedeny dceřiným společnostem. Tento předpoklad je předmětem podrobné analýzy v části 7.3.2.
7.3.1.2 Slučitelnost státní záruky udělené výzkumné instituci za poskytování služeb v oblasti smluvního výzkumu a služeb, které jsou doplňkem její hlavní činnosti v oblasti nezávislého veřejného výzkumu
(274)
Před samotným rozborem specifik projednávané věci by Komise ráda znovu potvrdila zásadní postoj, který zaujala v rámci své rozhodovací praxe a podle něhož neomezená státní záruka zahrnující hospodářské činnosti v zásadě představuje státní podporu neslučitelnou s vnitřním trhem (237). Komise se obecně domnívá, že neomezené záruky v hospodářském odvětví, jež je otevřeno hospodářské soutěži, jsou neslučitelné se SFEU zejména proto, že z takové záruky vyplývá převzetí všech rizik spojených s hospodářskou činností státem - aniž by podnik, který je příjemcem podpory, nesl náklady tohoto krytí - a že tato záruka vyvolává situaci morálního rizika, jež podnik, který je příjemcem podpory a který je chráněn před jakoukoli hrozbou konkurzu, podněcuje k tomu, aby riskoval více než v situaci, kdy by zcela nesl negativní důsledky svého jednání. Takové neomezené záruky většinou nemohou být v souladu se zásadou proporcionality odůvodněny službami obecného hospodářského zájmu, neboť v případě neomezené záruky není podle všeho možno ověřit, zda výše podpory nepřesahuje čisté náklady na poskytování veřejné služby (238).
(275)
V tomto případě je třeba zdůraznit, že francouzské právní předpisy uložily veřejné instituci IFP povinnosti veřejné služby spočívající v trojím poslání výzkumného, vzdělávacího a dokumentačního charakteru, jež na rozdíl od služeb obecného hospodářského zájmu (239) nespadají ve smyslu práva Unie do rozsahu hospodářských činností. Krytí těchto nehospodářských činností prostřednictvím statutární veřejné záruky tudíž v žádném případě nepředstavuje poskytnutí státní podpory. Celkem vzato má činnost veřejné instituce IFP ve své podstatě nehospodářskou povahu. Dopad záruky, které statutárně využívá, je tudíž znatelný hlavně v jejích nehospodářských činnostech a doplňkového plnění v oblasti smluvního výzkumu či poskytování služeb se týká pouze okrajově.
(276)
Naopak v případě, kdy taková záruka pokrývá hospodářské činnosti výzkumných institucí (například smluvní výzkum nebo poskytování služeb), aniž by byla její cena stanovena na úroveň tržní ceny, pro výzkumnou instituci představuje státní podporu, která, jak je vysvětleno výše, může být připočtena k veřejnému financování jejích nehospodářských činností obecného zájmu (nezávislý veřejný výzkum) nebo k financování jejích dalších hospodářských činností v oblasti smluvního výzkumu či poskytování služeb, nebo k financování činností spojených s převodem technologií na společnosti Axens a Prosernat (240).
(277)
V prvních dvou případech je nicméně nutno konstatovat, že je v dané věci i přes a priori neomezenou státní záruku výjimečně možné pro období 2006-2009 následně odhadnout horní mez hrubého grantového ekvivalentu účinků této záruky (poplatek za riziko, který státu nebyl uhrazen), jenž navýšil (pokud byl na straně veřejné instituce IFP zachován) veřejné finanční prostředky, které již stát veřejné instituci IFP uhradil za účelem pokrytí čistých nákladů na její nezávislý veřejný výzkum, smluvní výzkum či poskytování služeb.
(278)
Z toho důvodu by Komise ráda zdůraznila, že smluvní výzkum a poskytování služeb krytých státní zárukou jsou nicméně omezeny na činnosti, jež „doplňují“ hlavní činnost spojenou s nezávislým veřejným výzkumem. Konkrétně se jedná o hospodářské činnosti, které:
a)
negativně neovlivňují řádný chod výzkumné instituce, její nezávislost či neutralitu;
b)
jsou předmětem služeb poskytovaných za běžných tržních podmínek, a zejména za tržní cenu, nebo jsou v případě neexistence tržní ceny poskytovány za cenu odrážející veškeré její náklady (kromě dopadu záruky), které jsou navýšeny o přiměřenou marži;
c)
jsou předmětem účetnictví, jež je odděleno od účetnictví týkajícího se činností spojených s nezávislým veřejným výzkumem, zejména pokud jde o příslušné náklady a financování;
d)
jsou vnitřně spjaty s hlavní činností v oblasti nezávislého veřejného výzkumu takovým způsobem, že je technicky nemožné je oddělit, zejména z důvodu využití stejných infrastruktur, stejného vybavení, materiálu nebo technologií, či z důvodu zaměstnání stejných výzkumných pracovníků, vědců, inženýrů, projektantů či techniků.
(279)
Tyto doplňující činnosti mohou spočívat v plnění smluv o výzkumu, odborných posudcích nebo technických a vědeckých konzultacích, jež případně zahrnují poskytnutí infrastruktur, vybavení v podobě materiálu nebo technologií s výrazným inovačním obsahem, které jsou financovány nebo zaváděny v rámci činností nutných pro nezávislý veřejný výzkum - jež nemá ve světě obdoby nebo se provádí jen výjimečně (241), a s tímto výzkumem spojených, mimo služeb poskytovaných jedním nebo více srovnatelnými výzkumnými institucemi - a jejichž využití vyžaduje znalecký posudek a odborné schopnosti výzkumných pracovníků, vědců, inženýrů, projektantů či techniků zaměstnaných v prvé řadě výzkumnou institucí s cílem přispět k její práci v oblasti nezávislého veřejného výzkumu.
(280)
Tyto služby umožňují mimo jiné šířit vědecké poznatky mezi veřejným výzkumem a průmyslem tím, že podnikům svých zákazníků nabízí možnost přístupu k experimentálním prostředkům, k technologiím a know-how zaměstnanců veřejné instituce IFP a že této instituci umožňují získávat zpětnou vazbu od uživatelů jejích původních odborných prací, z čehož může čerpat pro budoucí zdokonalení svých činností v oblasti nezávislého veřejného výzkumu. Tyto křížové vedlejší účinky v oblasti vědeckých poznatků přináší zapojeným subjektům a Evropské unii jako celku vzájemný užitek.
(281)
Jak je uvedeno v bodě odůvodnění 266, smluvní výzkum a poskytování služeb představovaly pouze [0-5] (**) % celkového rozpočtu veřejné instituce IFP za období 2004-2009, což je velmi omezený podíl.
(282)
Fakturované služby vztahující se na každého zákazníka mimo jiné představují částku, která je většinou nižší než […] (*) EUR obratu, takže maximální odhadovaná částka podpory zůstane většinou zanedbatelná, tedy zhruba ve výši […] (*) EUR na smlouvu. Komise se tudíž domnívá, že je dotyčná podpora úměrná cíli obecného zájmu, kterým je šíření vědeckých poznatků v Evropské unii.
(283)
Pokud tyto doplňkové činnosti budou nadále představovat velmi omezený zlomek rozpočtu, který veřejná instituce IFP vyčlenila na své hlavní poslání nezávislého veřejného výzkumu, a vzhledem k pozitivnímu dopadu těchto doplňkových činností na cíle společného zájmu se Komise domnívá, že jejich krytí pomocí státní záruky nemůže v žádném případě změnit podmínky obchodu v takové míře, jež by byla ve smyslu čl. 107 odst. 3 písm. c) SFEU v rozporu se zájmem Evropské unie.
(284)
V rámci výročních zpráv týkajících se dotyčného opatření budou francouzské orgány povinny prokázat, že tato podmínka je v budoucnu nadále plněna. V případě pochybností ohledně doplňkového charakteru činností v oblasti smluvního výzkumu či poskytování služeb bude pochopitelně třeba neprodleně informovat Komisi a případně oznámit eventuální státní podpory při zohlednění dopadu státní záruky.
(285)
V této souvislosti Komise bere rovněž na vědomí návrh francouzských orgánů, podle něhož by měla být do každé smlouvy - specificky pokrývající hospodářskou činnost veřejné instituce IFP, a tudíž i její činnosti v oblasti smluvního výzkumu a poskytování služeb - vložena doložka o vyloučení odpovědnosti státu tak, aby bylo případně možné uplatnit výjimku přijatého rizika a výrazně omezit možné negativní dopady záruky.
7.3.2 PODPORA VE PROSPĚCH IFP VE VÝHRADNÍCH OBLASTECH ČINNOSTI SPOLEČNOSTÍ AXENS A PROSERNAT
7.3.2.1 Základ pro posouzení slučitelnosti podpory
(286)
Vzhledem k tomu, že se jedná o opatření státní podpory, jehož cílem je podpořit práci na výzkumu a vývoji vedenou veřejnou institucí IFP, pro posouzení slučitelnosti se použijí pravidla vztahující se na státní podpory v oblasti výzkumu a vývoje.
(287)
Vzhledem k tomu, že postavení veřejné instituce IFP bylo pozměněno dne 7. července 2006, došlo k poskytnutí dotyčné neomezené státní záruky před 1. lednem 2007, kdy vstoupil v platnost výše uvedený rámec pro výzkum, vývoj a inovace. Proto, pokud se týká posouzení slučitelnosti tohoto opatření, Komise na tuto neoznámenou podporu použije - v souladu se sdělením Komise o určení pravidel použitelných na posouzení protiprávních státních podpor (242) - Rámec Společenství pro státní podporu na výzkum a vývoj z roku 1996, jenž byl platný v okamžiku poskytnutí podpory.
(288)
Nicméně vzhledem k tomu, že krytí hospodářských činností veřejné instituce IFP prostřednictvím neomezené záruky, která byla poskytnuta na základě jejího postavení veřejné průmyslové a obchodní instituce (EPIC), má být časově neomezeno, a vzhledem k tomu, že je výjimečně možné (jak již bylo uvedeno v bodě odůvodnění 277) vyčíslit odhad maximálního dopadu záruky v této věci, Komise rovněž prozkoumá, zda je krytí činností veřejné instituce ve výhradních oblastech činnosti společností Axens a Prosernat prostřednictvím neomezené záruky slučitelné s vnitřním trhem na základě ustanovení rámce pro výzkum, vývoj a inovace ode dne jeho vstupu v platnost, dne 1. ledna 2007. V každém případě zůstávají závěry analýzy slučitelnosti beze změny, a to bez ohledu na použitý rámec.
7.3.2.2 Fáze výzkumu
(289)
V rámci výše uvedeného rozhodnutí C 51/2005 (243) se Komise domnívala, že činnosti veřejné instituce IFP ve výhradních oblastech činnosti jejích dceřiných společností Axens a Prosernat a ve spolupráci s těmito společnostmi skutečně patřily do oblasti výzkumu a vývoje, vzhledem k tomu, že u každého projektu - konkrétně pokud jde o jeho komponenty, vztahy mezi nimi nebo o charakteristiky cílových postupů či výrobků - byly vymezeny problematické body, přičemž pracovní úkony, jejichž výsledky mají široký dosah a jsou patentovány, prováděli zaměstnanci (zejména výzkumní pracovníci a technici) před fází schvalování na základě metod založených na pokusech, výkladu a modelování. Komise rovněž zjistila, že činnosti stejného druhu vedené jinými hospodářskými subjekty odvětví byly obvykle klasifikovány jako výzkumné činnosti (244). Analýza inovativních aspektů činností prováděných v oblasti výzkumu byla vypracována na základě mezinárodně uznávaných standardů manuálu Frascati (245).
(290)
Pokud jde o rok 2006, Komise ve svém výše uvedeném rozhodnutí C 51/2005 (246) posoudila práce prováděné v rámci smluv o výzkumu uzavřených mezi veřejnou institucí IFP a Axens na jedné straně a veřejnou institucí IFP a Prosernat na straně druhé. Komise došla k závěru, že uvedené práce spočívaly na jedné straně v aplikovaném výzkumu a na druhé straně ve studiích technické proveditelnosti prováděných před projekty aplikovaného výzkumu ve smyslu rámce pro výzkum a vývoj z roku 1996. Tato klasifikace výzkumných činností byla provedena na základě specifických příkladů a vysvětlení uvedených v manuálu Frascati, a to pro každou výzkumnou činnost prováděnou veřejnou institucí IFP a Axens na jedné straně a veřejnou institucí IFP a Prosernat na straně druhé.
(291)
V rámci zpráv předložených v souladu s výše uvedeným rozhodnutím C 51/2005 francouzské orgány roztřídily projekty prováděné ve výhradních oblastech činností společností Axens a Prosernat za období 2007, 2008 a 2009, přičemž použily obě výše uvedené kategorie ve smyslu rámce pro výzkum a vývoj z roku 1996, nebo alternativně činnosti aplikovaného výzkumu ve smyslu bodu 2.2. písm. f) a studie technické proveditelnosti předcházející aplikovanému výzkumu ve smyslu bodu 5.2 rámce pro výzkum, vývoj a inovace z roku 2006. Tyto práce spočívaly ve studii nových způsobů syntézy nebo jejich zdokonalení v měřítku nesouvisejícím s měřítkem průmyslovým. Týkaly se schválení koncepcí a spadaly do aplikovaného výzkumu ve smyslu rámce pro výzkum a vývoj z roku 1996 a rámce pro výzkum, vývoj a inovace. Roční souhrnné informace o jednotlivých projektech byly zaslány Komisi společně s výročními zprávami předloženými v rámci výše uvedené podpory C 51/2005.
(292)
Pokud jde o následující roky, Komise připomíná, že v souladu s rozhodnutím C 51/2005 musí Francie Komisi předávat podrobnou výroční zprávu o projektech prováděných veřejnou institucí IFP a tříděných podle kategorie výzkumu.
7.3.2.3 Způsobilé náklady
(293)
V rámci výše uvedeného rozhodnutí C 51/2005 (247) (za rok 2006) a ve výročních zprávách (za roky 2007, 2008 a 2009), náklady na projekty ve výhradních oblastech činnosti společností Axens a Prosernat jsou v souladu se způsobilými výdaji vymezenými v příloze II rámce pro výzkum a vývoj z roku 1996, stejně jako se způsobilými náklady ve smyslu bodu 5.1.4 rámce pro výzkum, vývoj a inovace.
(294)
Připomeňme, že náklady na výzkumné činnosti veřejné instituce IFP účtované společnostem Axens a Prosernat zahrnují poplatky přímo přičitatelné projektům a týkají se subdodávek, pracovních cest, pojištění a dokumentace, jakož i dodávek a drobného nehmotného majetku. Zahrnují rovněž další náklady přičitatelné projektům, které se týkají nákladů na výzkumné pracovníky, odpisů dlouhodobých hmotných a nehmotných aktiv, jakož i ostatních režijních nákladů. Tyto náklady vznikají přímo z důvodu výzkumných činností a jsou rozděleny mezi jednotlivé výzkumné projekty v poměru k době, kterou výzkumný personál strávil nad každým projektem. Náklady na horizontální výzkumné a vývojové projekty týkající se metod a zařízení použitých v jiných výzkumných a vývojových projektech jsou přičítány v poměru k nákladům na každý výzkumný a vývojový projekt.
(295)
Tyto náklady odpovídají následujícím kategoriím: náklady na konzultační a rovnocenné služby, náklady na zaměstnance, náklady na nástroje, materiál, pozemky a prostory, jakož i dodatečné režijní náklady a další provozní náklady v souladu s kategoriemi způsobilých nákladů rámce z roku 1996 a rámce pro výzkum, vývoj a inovace.
(296)
Pokud jde o následující roky, měly by být tyto informace rovněž uvedeny ve výročních zprávách předložených francouzskými orgány.
7.3.2.4 Intenzita podpor
(297)
Z rámce pro výzkum a vývoj z roku 1996 vyplývá, že maximální povolené intenzity pro studie technické proveditelnosti prováděné před projekty aplikovaného výzkumu činí 75 % (bod 5.4.) a pro projekty aplikovaného výzkumu 50 % (bod 5.3.).
(298)
Z rámce pro výzkum, vývoj a inovace vyplývá, že intenzita podpory vypočítaná na základě způsobilých nákladů na projekt nemůže přesáhnout 50 % v případě aplikovaného výzkumu (bod 5.1.2 b) a 65 % v případě studií prováděných před aplikovaným výzkumem vedeným ve velkých podnicích (bod 5.2. b). Připomeňme, že činnosti kryté státní zárukou se týkají pouze aplikovaného výzkumu a studií technické proveditelnosti prováděných veřejnou institucí IFP, přičemž práce na předvýrobním vývoji ve smyslu rámce pro výzkum a vývoj z roku 1996 (nebo experimentálního vývoje ve smyslu rámce pro výzkum, vývoj a inovace) jsou v plném rozsahu financovány společnostmi Axens a Prosernat z vlastních zdrojů z příjmů získaných na trzích.
(299)
Komise vypracovala tabulku č. 6 v bodě odůvodnění 300 na základě seznamů projektů, které podrobně uvádějí roční náklady podle projektů a fází výzkumu, jakož i na základě výkazu vlastních zdrojů veřejné instituce IFP.
(300)
Komise se přitom řídila konzervativním přístupem a zahrnula všechny náklady vztahující se přímo nebo nepřímo na výhradní oblasti činností Axens a Prosernat a vyloučila všechny ostatní výnosy, které nebyly poukázány společnostmi Axens a Prosernat (248). Do této tabulky Komise z důvodu obezřetnosti rovněž zahrnula veškeré možné účinky neomezené záruky za předpokladu - přestože málo pravděpodobného -, že by je veřejná instituce IFP všechny použila na financování výzkumných činností ve výhradních v oblastech činností společností Axens a Prosernat (účinky záruky, pokud jde o vztahy s dodavateli a se zákazníky, nejen dceřinými společnostmi, ale také třetími stranami).
Tabulka č. 6
Maximální odhad celkové výše celkového veřejného financování poskytnutého veřejnou institucí IFP na činnosti ve výhradních oblastech společností Axens a Prosernat v letech 2006 až 2009
(v milionech eur)
2006
2007
2008
2009
Roční náklady na studie technické proveditelnosti (v milionech eur)
Oblast činností IFP/Axens
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
Oblast činností IFP/Prosernat
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
Celkem
7,4
3,5
0,9
0,9
Roční náklady na práce aplikovaného výzkumu (v milionech eur)
Oblast činností IFP/Axens
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
Oblast činností IFP/Prosernat
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
Celkem
49,0
45,5
52,8
55,2
Vlastní zdroje (v milionech eur)
Částka
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
Roční státní podpora (v milionech eur)
Výše veřejného financování (249)
11,3
6,4
7,7
11,1
Horní mez účinků záruky ve vztazích mezi veřejnou institucí a jejími dodavateli
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
Horní mez účinků záruky ve vztazích mezi veřejnou institucí a jejími zákazníky (250)
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
-
ve výhradní oblasti dceřiných společností
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
-
mimo výhradní oblast dceřiných společností
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
Maximální výše veřejného financování
(včetně horní meze účinků záruky)
13,1
9,8
11,3
14,7
Intenzita podpory
(mimo horní meze účinků záruky)
20,0 %
13,0 %
14,3 %
19,8 %
Horní mez intenzity podpory
(včetně horní meze účinků záruky)
23,2 %
20,0 %
21,0 %
26,2 %
Maximální povolená intenzita (251)
-
ustanovení rámce pro výzkum a vývoj z roku 1996
53 %
51,8 %
50,4 %
50,4 %
-
ustanovení rámce pro výzkum, vývoj a inovace
-
51,1 %
50,3 %
50,2 %
(301)
Komise prověřila dodržování způsobilých intenzit podle fází výzkumu na základě ročních seznamů projektů vedených v letech 2006 až 2009, zohlednila zároveň největší možné účinky neomezené záruky spojené s postavením IFP jakožto veřejné instituce a jako doplňující prvek podpory začlenila odhad horní meze poplatku za krytí různých druhů rizika. Horní mez intenzity podpory je v každém případě i po začlenění veškerého možného dopadu záruky na vztahy mezi zákazníky a dodavateli stále hluboce pod úrovní maximální povolené intenzity. Závěrem se Komise domnívá, že intenzity podpory povolené rámcem pro výzkum a vývoj z roku 1996 a rámcem pro výzkum, vývoj a inovace jsou dodrženy.
(302)
Pokud jde o následující roky, Komise připomíná, že v souladu s výše uvedeným rozhodnutím C 51/2005 musí Francie předat Komisi výroční zprávu, aby se Komise ujistila, že jsou intenzity podpory dodrženy nejen v rámci jednotlivých fází výzkumu, ale i jednotlivých projektů. Od roku 2010 musí tato zpráva uvádět všechny projekty vedené v oblastech činností Axens a Prosernat, jež jsou tříděny podle kategorie výzkumu, přičemž kromě jejich nákladů - podle fází výzkumu - a výše financování z veřejných zdrojů a vlastních zdrojů přidělených veřejnou institucí IFP a jejími dceřinými společnostmi se upřesní také horní mez poplatku za záruku, jejíž odhad byl proveden na základě metody popsané v tomto rozhodnutí, včetně případných účinků na podmínky zadlužení veřejné instituce IFP v souladu s úvahou popsanou v bodě odůvodnění 200.
7.3.2.5 Kumulace podpor
(303)
Ustanovení týkající se kumulace, ať se jedná o ustanovení bodu 5.12 rámce pro výzkum a vývoj z roku 1996 nebo bodu 8 rámce pro výzkum a vývoj a inovace, byla dodržena. Komise totiž vypočítala celkovou výši veřejného financování nezávisle na jeho původu, včetně maximálního dopadu neomezené záruky na roky 2006 až 2009.
(304)
Od roku 2010 francouzské orgány použijí stejnou metodu ve výročních zprávách předložených Komisi.
7.3.2.6 Motivační účinek
(305)
Na základě rámce pro výzkum a vývoj z roku 1996 a rámce pro výzkum, vývoj a inovace musejí mít státní podpory motivační účinek, tedy musejí vést k tomu, že způsobí změnu chování příjemce podpory tak, že zvýší jeho činnost v oblasti výzkumu a vývoje (a inovace). K prokázání existence motivačního účinku v případě projektů, které získají podporu pod prahovými hodnotami podrobného přezkumu obecně stačí následující kritéria: zvýšení velikosti projektu, rozšíření jeho rozsahu, urychlení postupu projektu a růst celkové částky určené na výzkum, vývoj a inovace. Pokud bude možné prokázat výrazný účinek na alespoň jeden z těchto prvků, Komise se bude obecně domnívat, že projekt podpory má vzhledem k obvyklému jednání podniku dotyčného odvětví (252) motivační účinek.
(306)
Komise odkazuje na analýzu popsanou v bodech odůvodnění 196 až 198 výše uvedeného rozhodnutí C 51/2005, jež se týká strategického zájmu - monitorovaného a schváleného technickými výbory - o výzkumy prováděné veřejnou institucí IFP a jejími dceřinými společnostmi v oblasti dlouhodobého zabezpečování dodávek energie, zejména pokud jde o obnovu a zvýšení produkce ropy a zemního plynu (zvýšení míry úspěšnosti při vyhledávání a míry využití ložisek, ale také využití nekonvenčních zdrojů atd.), vývoj postupů rafinace, transformační technologie, vývoj inovativních pohonných látek a účinných pohonných technologií, diverzifikaci energetických zdrojů nezbytnou pro výrobu paliva, přičemž mnohé se řadí mezi priority Evropské unie v oblasti výzkumu, energetické politiky a politiky životního prostředí.
(307)
Pokud jde o rok 2006, Komise se opět odvolává na svou analýzu uvedenou v bodě odůvodnění 199 výše zmíněného rozhodnutí C 51/2005. Veřejná instituce IFP a její dceřiné společnosti mohly podle této analýzy díky veřejné podpoře, jejíž neoddělitelnou součástí je neomezená záruka, úspěšně dokončit dodatečné výzkumné činnosti, které by jinak kvůli technologickým rizikům nebo velmi nejisté povaze návratnosti investic nebyly proveditelné.
(308)
Na základě výročních zpráv zaslaných francouzskými orgány Komise zjišťuje, že v této logice se pokračovalo v letech 2007, 2008 a 2009. V těchto zprávách francouzské orgány u jednotlivých projektů uvedly motivační účinek rozsahu dosažený díky podpoře, zejména pokud jde o rozsah projektu, rychlost postupu daného projektu a navýšení celkové částky určené na výzkum a vývoj.
(309)
Například v roce 2007 vedla skupina IFP - ve výhradní oblasti společnosti Axens - zejména stěžejní projekty […] (*) (253).[…] (*). Bez státní podpory by v uvedení těchto výrobků na trh došlo k několikaletému zpoždění: výzkumné a vývojové projekty by byly zahájeny později, jejich vývoj by byl býval pomalejší a […] (*).
(310)
Ve výhradní oblasti společnosti Prosernat jinak státní podpora umožnila zahájit projekt […] (*) týkající se […] (*), vývoj a patentování originálních postupů […] (*) (254) […] (*). [Takový projekt] (**) zahrnoval citlivé a důležité operace vyžadující velké lidské zdroje, jakož i významné technické a finanční prostředky, které by společnost jako je Prosernat nemohla sama vytvořit. Ukázalo se, že veřejná podpora poskytnutá veřejnou institucí IFP je tudíž nevyhnutelná. Pouze veřejná instituce IFP měla specializované týmy, jež byly schopny vyvinout modely potřebné pro vývoj postupů, a laboratorní vybavení, jež umožňovalo zpracování složek nebezpečných pro zdraví.
(311)
V roce 2008 byly díky státní podpoře ve výhradní oblasti společnosti Axens odstraněny bariéry po stránce vědecké a technické […] (*). Kromě toho došlo rovněž k důležitému pokroku ve vývoji projektu […] (*) (255). Státní podpora umožnila veřejné instituci IFP vyvinout ve spolupráci s průmyslovými partnery postup […] (*), který bude na trhu zpřístupněn prostřednictvím licence. Práce na vývoji takového druhu postupu zahrnují jak […] (*), tak […] (*).
(312)
Ve výhradní oblasti společnosti Prosernat byl navíc prováděn projekt […] (*) týkající zachycování CO2 ve spalinách. Zachycování/ukládání CO2 (256) je jedním ze zjištěných prostředků k omezení globálního oteplování. Vzhledem ke složení spalin a k jejich nízkému tlaku si veřejná instituce IFP stanovila nové technologické výzvy. Prosernat by nebyl vzhledem k nejistotě ohledně struktury, velikosti, rozložení a právního rámce budoucího trhu technologie zachycování CO2 schopen tento postup vyvinout z vlastních prostředků.
(313)
V roce 2009 lze jako příklad - ve výhradní oblasti společnosti Axens - uvést projekt[…] (*) o postupech […] (*). Jeho cílem byl vývoj […] (*) a vylepšení určitých postupů […] (*). Díky veřejným prostředkům bylo možné prostudovat […] (*), což umožnilo výrazně zdokonalit […] (*). V rámci projektu bylo díky veřejnému financování […] (*) možno prozkoumat řešení, která se výrazně odchylují od stávajících technologií […] (*). Stejně tak se pokračovalo v projektu […] (*) týkajícím se katalyzátorů, které po extrapolaci umožnily diversifikaci nabídky na stále rostoucím trhu […] (*). Bez státní podpory by vývoj katalyzátorů probíhal více po etapách a výkon by se zlepšoval pomaleji. V oblasti […] (*) bylo možno prostřednictvím projektu […] (*), který se týkal inovativních katalyzátorů […] (*), díky státní podpoře prozkoumat nové metody, zatímco prostřednictvím projektu […] (*), jehož cílem bylo prozkoumat hranice technologie (zejména změny zátěže) s cílem […] (*) bylo možno rozšířit jeho spektrum nad rámec stávajícího výkonu.
(314)
Ve výhradní oblasti společnosti Prosernat jinak státní podpora například umožnila opětné zahájení a pokračování prací na výzkumu a vývoji v oblasti […] (*), které byly postupně ponechávány stranou. Díky veřejné podpoře tak bylo možno zamezit ztrátám technologických výdobytků minulosti a udržet si na trhu sortiment postupů […] (*). Stejně tak se díky státní podpoře pokračovalo v projektu […] (*) týkajícím se zachycování CO2 […] (*).
(315)
Komise zároveň poznamenává, že v období 2007 až 2009 pokračoval pozitivní vývoj ukazatelů úsilí vyvinutého veřejnou institucí IFP a jejími dceřinými společnostmi Axens a Prosernat v oblasti výzkumu a vývoje, na který Komise poukázala v bodě odůvodnění 200 výše uvedeného rozhodnutí C 51/2005.
Tabulka č. 7
Nárůst ukazatelů úsilí vyvinutého veřejnou institucí IFP a jejími dceřinými společnostmi Axens a Prosernat v letech 2007, 2008 a 2009
Nárůst ukazatelů
IFP/Axens
IFP/Prosernat
2007/2003
2008/2003
2009/2003
2007/2003
2008/2003
2009/2003
Výdaje na výzkum a vývoj ve výhradní oblasti
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
Zaměstnanci přidělení na výzkum a vývoj ve výhradní oblasti
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
(316)
Komise mimo jiné opět dospěla ke zjištěním shrnutým v bodech odůvodnění 201 až 203 svého výše uvedeného rozhodnutí C 51/2005: podíl výdajů na výzkum a vývoj v obratu skupiny IFP je zvláště vysoký, ačkoliv se tato skupina vyvíjí v prostředí, jež podléhá četným a neustále se vyvíjejícím vnitrostátním předpisům, zejména pokud jde o normy v oblasti ochrany životního prostředí či systémy ochrany duševního vlastnictví.
(317)
Jak již bylo uvedeno v bodě odůvodnění 204 výše uvedeného rozhodnutí C 51/2005, Komise zohledňuje rozmanitost a strukturu nabídky, jakož i fungování hospodářské soutěže (257) na trhu postupů rafinace či petrochemie. V této souvislosti Komise poznamenává, že někteří konkurenti mají daleko výhodnější konkurenční postavení než skupina IFP; například společnost UOP Limited má na světovém trhu tržní podíl v hodnotě přibližně 57 % oproti pouze 7 % podílu skupiny IFP. Komise se také domnívá, že veřejná podpora poskytnutá výzkumným a vývojovým projektům vedeným skupinou IFP, není svou povahou nebo svou velikostí schopna narušit dynamické pobídky trhu s technologiemi rafinace. Dále je nutno konstatovat, že obchodní partneři Evropské unie, zejména Spojené státy americké, věnují velké rozpočty na financování výzkumu v oblasti energie, které umožnily podpořit výzkumné a vývojové projekty vedené konkurenty skupiny IFP. Někteří konkurenti skupiny IFP, zejména společnost UOP Limited, tak získali významnou státní podporu (258) nebo využívali nepřímých veřejných podpor díky partnerstvím s výzkumnými ústavy a vysokými školami.
(318)
Na závěr se Komise domnívá, že státní podpora ve prospěch skupiny IFP ve výhradní oblasti jejích dceřiných společností Axens a Prosernat měla v letech 2006, 2007, 2008 a 2009 motivační účinek.
(319)
Výroční zprávy, jež bude Francie Komisi předkládat do ukončení výhradních dohod mezi veřejnou institucí IFP a jejími dceřinými společnostmi Axens a Prosernat, budou muset od roku 2010 prokázat, že je vždy prověřen motivační účinek podpory.
(320)
S ohledem na výše uvedené údaje Komise dospívá k závěru, že státní podpora, která byla skupině IFP poskytnuta na provozování činností ve výhradní oblasti činností jejích dceřiných společností Axens a Prosernat, včetně prvku podpory souvisejícího s účinky neomezené záruky, které využívá veřejná instituce IFP, je v souladu s ustanoveními rámce pro výzkum a vývoj z roku 1996, jakož i s ustanoveními rámce pro výzkum, vývoj a inovace s výhradou dodržování podmínek uvedených v těchto ustanoveních.
7.3.3 ZÁVĚR O SLUČITELNOSTI DOTYČNÉHO OPATŘENÍ
(321)
Závěrem uveďme, že podle Komise je dotyčné opatření slučitelné s vnitřním trhem s výhradou dodržování podmínek uvedených v částech 7.3.1 a 7.3.2.
8 NESTRANNOST VE VĚCI ÚPRAVY VLASTNICTVÍ
(322)
Komise by ráda zdůraznila, že nijak nezpochybňuje příslušnost veřejné instituce IFP ke státu, ani nepopírá samotné postavení právnické osoby veřejného práva.
(323)
Podle článku 345 SFEU je Společenství nestranné ve věci úpravy vlastnictví v členských státech a žádné ustanovení Smlouvy nebrání tomu, aby stát držel ve vlastnictví podniky (úplně nebo částečně). Vzhledem k této skutečnosti je nutno použít pravidla hospodářské soutěže stejným způsobem na soukromé i státní podniky. Žádný z obou těchto druhů podniků nesmí být použitím jejích pravidel zvýhodněn nebo znevýhodněn.
(324)
V tomto případě nevyplývá záruka, které využívá veřejná instituce IFP, z vlastnictví, nýbrž z právního postavení podniku. Členské státy mohou svobodně zvolit právní formu podniků, musí však při své volbě dodržovat pravidla hospodářské soutěže vyplývající ze Smlouvy. Zvláště prostá skutečnost, že státní záruka je automaticky spojena se zvláštním právním postavením, nebrání tomu, aby uvedená záruka představovala státní podporu podle čl. 107 odst. 1 SFEU, pokud byly splněny všechny platné podmínky, které jsou v ní uvedeny (259),
PŘIJALA TOTO ROZHODNUTÍ:
Článek 1
1. Tím, že Francie udělila veřejné instituci IFP postavení veřejné instituce průmyslové a obchodní povahy, poskytla jí počínaje dnem 7. července 2006 neomezenou veřejnou záruku (dále jen „státní záruka“) pokrývající všechny její činnosti.
2. Krytí nehospodářských činností veřejné instituce IFP státní zárukou, zejména krytí jejích činností týkajících se vzdělávání s cílem zvýšit množství a zlepšit kvalifikaci lidských zdrojů, činností nezávislého výzkumu a vývoje s cílem zvýšit objem znalostí a zlepšit chápání stávajícího know-how a činností týkajících se šíření výsledků dosažených v oblasti výzkumu, nepředstavuje státní podporu podle čl. 107 odst. 1 SFEU.
3. V případě činností týkajících se převodů technologií, které veřejná instituce IFP provádí v oblastech stanovených ve výhradní smlouvě o vývoji, uvádění na trh a užití - uzavřené s její dceřinou společností Beicip-Franlab - nepředstavuje krytí státní zárukou státní podporu podle čl. 107 odst. 1 SFEU.
4. V případě činností týkajících se převodů technologií, které veřejná instituce IFP provádí v oblastech stanovených ve výhradních smlouvách, jež byly uzavřeny s jejími dceřinými společnostmi Axens a Prosernat, uvedených v čl. 3 odst. 1 rozhodnutí Komise ze dne 16. července 2008 ohledně podpory, kterou Francie poskytla skupině IFP (dále jen „rozhodnutí C 51/2005“), krytí státní zárukou představuje státní podporu podle čl. 107 odst. 1 SFEU.
5. V případě služeb v oblasti smluvního výzkumu a služeb poskytovaných veřejnou institucí IFP, jak třetím stranám, tak dceřiným společnostem, krytí státní zárukou představuje státní podporu podle čl. 107 odst. 1 SFEU.
Článek 2
V případě změny smlouvy uzavřené mezi veřejnou institucí IFP a její dceřinou společností Beicip-Franlab, která je uvedena v čl. 1 odst. 3 tohoto rozhodnutí, oznámí Francie uvedenou smlouvu Komisi a přihlédne k možnému dopadu státní záruky za účelem posouzení případné celkové částky veřejného financování, pokud ovšem nové smluvní podmínky neumožní vyloučení existence státní podpory.
Článek 3
Krytí hospodářských činností uvedených v čl. 1 odst. 4 a 5 tohoto rozhodnutí státní zárukou v období od 7. července 2006 do 31. prosince 2009 představovalo podporu slučitelnou s vnitřním trhem.
Článek 4
Krytí hospodářských činností uvedených v čl. 1 odst. 4 tohoto rozhodnutí státní zárukou - od 1. ledna 2010 do ukončení platnosti výhradních dohod mezi veřejnou institucí IFP a jejími dceřinými společnostmi Axens a Prosernat, které jsou uvedeny v čl. 3 odst. 1 rozhodnutí C 51/2005 - představuje podporu slučitelnou s vnitřním trhem s výhradou dodržování podmínek uvedených v článcích 5 a 6 tohoto rozhodnutí.
Článek 5
1. Výroční finanční zpráva uvedená v čl. 4 odst. 2 rozhodnutí C 51/2005 obsahuje kromě prvků již uvedených v čl. 5 odst. 1 uvedeného rozhodnutí také prvky uvedené v odstavcích 2, 3 a 4 tohoto článku.
2. Výroční finanční zpráva obsahuje údaje o výši, úrokové sazbě a smluvních podmínkách pro poskytnutí půjček, které si vzala veřejná instituce IFP v průběhu daného ročního období, jakož i hrubý grantový ekvivalent případného úrokového zvýhodnění spojeného se státní zárukou, pokud se nepředloží důkaz o tom, že tyto smlouvy o úvěru jsou v souladu s běžnými tržními podmínkami, a to buď porovnáním jejich podmínek s podmínkami získanými veřejnou institucí IFP před změnou jejího postavení, nebo na základě přesnější metodiky, jež byla předem schválena Komisí.
3. Výroční finanční zpráva obsahuje údaje o hodnotě majetku a služeb, jež veřejná instituce IFP získala od dodavatelů za účelem poskytování hospodářských služeb uvedených v čl. 1 odst. 4 a 5 tohoto rozhodnutí v průběhu daného ročního období, jakož i maximální odhad hrubého grantového ekvivalentu podpory, jenž vyplývá ze skutečnosti, že dodavatelé příznivěji hodnotili riziko neplnění závazků podnikem. Toto hodnocení se provádí buď uplatněním paušální sazby ve výši 2,5 % na hodnotu provedených nákupů, nebo na základě přesnější metodiky, jež byla předem schválena Komisí.
4. Výroční finanční zpráva obsahuje údaje o hodnotě hospodářských činností uvedených v čl. 1 odst. 4 a 5 tohoto rozhodnutí, které veřejná instituce IFP realizovala v průběhu daného ročního období, jakož i maximální odhad hrubého grantového ekvivalentu podpory, jenž vyplývá ze skutečnosti, že nebyl zaplacen poplatek odpovídající záruce za řádné provedení smlouvy, nebo alespoň za vynaložení maximálního úsilí, která byla příjemcům uvedených hospodářských služeb poskytnuta. Toto hodnocení se provádí buď uplatněním paušální sazby ve výši 5 % na hodnotu poskytnutých služeb, nebo na základě přesnější metodiky, jež byla předem schválena Komisí.
Článek 6
1. Celková výše veřejných finančních prostředků přidělených na činnosti veřejné instituce IFP ve výhradních oblastech činnosti společností Axens a Prosernat, včetně maximálního dopadu státní záruky, tak jak byl odhadnut v čl. 5 odst. 2, 3 a 4 tohoto rozhodnutí, musí být nižší než maximální intenzita povolená Rámcem Společenství pro státní podporu na výzkum, vývoj a inovace.
2. V případě překročení prahové hodnoty uvedené v odstavci 1 tohoto článku vrátí případně společnost Axens nebo Prosernat přebytek podpory veřejné instituci IFP.
Článek 7
Krytí hospodářských činností uvedených v čl. 1 odst. 5 prostřednictvím státní záruky ode dne 1. ledna 2010 představuje státní podporu slučitelnou s vnitřním trhem s výhradou dodržování podmínek uvedených v článku 8 tohoto rozhodnutí.
Článek 8
1. Činnosti v oblasti smluvního výzkumu a poskytování služeb, jež provádí veřejná instituce IFP - uvedené v čl. 1 odst. 5 tohoto rozhodnutí -, musí pouze doplňovat její hlavní činnost v oblasti nezávislého veřejného výzkumu.
2. Aby mohly být činnosti v oblasti smluvního výzkumu a poskytování služeb, jež provádí veřejná instituce IFP, považovány za doplňkové, je třeba, aby:
-
negativně neovlivňovaly řádný chod uvedené veřejné instituce IFP, její nezávislost či neutralitu,
-
na ně byly uplatňovány tržní ceny, nebo aby se na ně v případě neexistence tržní ceny uplatnila cena, ve které se kromě možného dopadu státní záruky promítnou veškeré náklady, jež jsou navýšeny o přiměřenou marži,
-
byly předmětem účetnictví, jež je odděleno od účetnictví týkajícího se činností nezávislého veřejného výzkumu (oddělené účetnictví, pokud jde o příslušné náklady a financování), a aby zisky, které z nich vyplývají, byly plně investovány zpět do hlavní činnosti v oblasti nezávislého veřejného výzkumu,
-
byly vnitřně spjaty s hlavní činností v oblasti nezávislého veřejného výzkumu uvedené veřejné instituce IFP, zejména z důvodu využití stejných infrastruktur, stejného vybavení, materiálu nebo technologií, či z důvodu zaměstnání stejných výzkumných pracovníků, vědců, inženýrů, projektantů či techniků,
-
nespadaly do oblasti působnosti výhradních dohod uzavřených mezi veřejnou institucí IFP a jejími dceřinými společnostmi Axens a Prosernat, uvedených v čl. 3 odst. 1 výše uvedeného rozhodnutí C 51/2005, jejichž platnost byla případně prodloužena nebo jejichž znění bylo pozměněno v souladu s čl. 3 odst. 2 rozhodnutí C 51/2005 a v souladu s čl. 12 odst. 2 tohoto rozhodnutí,
-
představovaly okrajový podíl rozpočtu, který veřejná instituce IFP vyčlenila na své činnosti v oblasti nezávislého veřejného výzkumu.
3. Francie Komisi každoročně předloží zprávu o činnostech v oblasti smluvního výzkumu a poskytování služeb, jež provádí veřejná instituce IFP, ve které je upřesněn podíl těchto činností v poměru k rozpočtu veřejné instituce IFP vyčleněnému touto institucí na její činnosti v oblasti nezávislého veřejného výzkumu.
Článek 9
1. Francouzské orgány a veřejná instituce IFP zajistí, aby při každé transakci byla ve smlouvě o financování (pro všechny nástroje, na které se smlouva vztahuje) uvedena tato zmínka:
„Emise/program/půjčka nejsou kryty žádnou přímou či nepřímou státní zárukou. V případě platební neschopnosti není stát povinen převzít finanční závazky veřejné instituce IFP při placení pohledávky“.
2. Francouzské orgány zajistí vložení obdobné doložky, kterou se vyloučí odpovědnost státu, do všech smluv týkajících se služeb v oblasti smluvního výzkumu či služeb uvedených v čl. 1 odst. 5 tohoto rozhodnutí.
3. Francouzské orgány zajistí vložení obdobné doložky, kterou se vyloučí odpovědnost veřejné instituce IFP a státu, do všech smluv, které zahrnují pohledávku a které byly uzavřeny akciovými společnostmi Axens, Beicip-Franlab a Prosernat.
4. Veřejná instituce IFP se zdrží vydání jakéhokoli druhu ručení, avalu, záruky, prohlášení o splnění závazků či doporučujícího dopisu ve prospěch akciových společností Axens, Beicip-Franlab a Prosernat, které by nebyly v souladu s běžnými tržními podmínkami.
Článek 10
Francie jednotlivě oznámí Komisi podpory, jejichž částka je vyšší než prahové hodnoty stanovené rámcem Společenství pro státní podporu na výzkum, vývoj a inovace, a to s přihlédnutím k možnému dopadu státní záruky.
Článek 11
Francie sdělí Komisi do dvou měsíců ode dne oznámení tohoto rozhodnutí opatření, která přijala pro dosažení souladu s tímto rozhodnutím.
Článek 12
1. Články 4, 5 a 6 tohoto rozhodnutí se použijí do ukončení platnosti výhradních dohod mezi veřejnou institucí IFP a jejími dceřinými společnostmi Axens a Prosernat, které jsou uvedeny v čl. 3 odst. 1 rozhodnutí C 51/2005.
2. V okamžiku, kdy francouzské orgány Komisi oznámí prodloužení platnosti či pozměnění uvedených výhradních dohod v souladu s čl. 3 odst. 2 rozhodnutí C 51/2005, zohlední při posouzení celkové výše veřejného financování dopad státní záruky.
Článek 13
Toto rozhodnutí je určeno Francouzské republice.
V Bruselu dne 29. června 2011.