ΑΠΌΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΉΣ
της 27ης Οκτωβρίου 2010
σχετικά με την κρατική ενίσχυση C 14/09 (πρώην NN 17/09) που χορήγησε η Ουγγαρία υπέρ της Péti Nitrogénművek Zrt.
[κοινοποιηθείσα υπό τον αριθμό Ε(2010) 7274]
(Το κείμενο στην ουγγρική γλώσσα είναι το μόνο αυθεντικό
(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)
(2011/269/ΕΕ)
Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ,
Έχοντας υπόψη τη συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και ιδίως το άρθρο 108 παράγραφος 2 πρώτο εδάφιο,
Έχοντας υπόψη τη συμφωνία για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο, και ιδίως το άρθρο 62 παράγραφος 1 στοιχείο α),
Έχοντας υπόψη την απόφαση της Επιτροπής να κινήσει τη διαδικασία που προβλέπεται στο άρθρο 108 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ (1), αναφορικά με την ενίσχυση C 14/09 (πρώην NN 17/09) (2),
Αφού κάλεσε τα ενδιαφερόμενα μέρη να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σύμφωνα με τα ανωτέρω άρθρα, και έχοντας υπόψη τις παρατηρήσεις αυτές,
Εκτιμώντας τα ακόλουθα:
I. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ
(1)
Στα τέλη του 2008, η Επιτροπή πληροφορήθηκε από τα μέσα ενημέρωσης σχετικά με τα μέτρα που σχεδίαζε να εγκρίνει η Ουγγαρία υπέρ της Péti Nitrogénművek Zrt. (εφεξής: «Nitrogénművek»). Κατόπιν επανειλημμένης ανταλλαγής πληροφοριών, η Επιτροπή κίνησε στις 29 Απριλίου 2009 την επίσημη διαδικασία έρευνας σχετικά με εικαζόμενα μέτρα κρατικής ενίσχυσης.
(2)
Στις 3 και 17 Αυγούστου 2009, η Ουγγαρία υπέβαλε τις παρατηρήσεις της στην Επιτροπή σχετικά με την απόφαση κίνησης της διαδικασίας.
(3)
Η απόφαση κίνησης της διαδικασίας δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις 17 Ιουλίου 2009 (3). Ελήφθησαν παρατηρήσεις από τέσσερα ενδιαφερόμενα μέρη: από την Nitrogénművek, δικαιούχο των εικαζόμενων μέτρων κρατικής ενίσχυσης, στις 18 Αυγούστου 2009, από δύο ενδιαφερόμενα μέρη που ζήτησαν να παραμείνει μυστική η ταυτότητά τους, στις 17 και 18 Αυγούστου 2009, και από την ZAK SA στις 19 Αυγούστου 2009.
(4)
Η Επιτροπή διαβίβασε τις παρατηρήσεις στην Ουγγαρία μέσω επιστολής στις 21 Σεπτεμβρίου 2009. Η Ουγγαρία απάντησε στις παρατηρήσεις των ενδιαφερόμενων τρίτων μέσω επιστολής της 20ής Οκτωβρίου 2009.
(5)
Στις 3 Νοεμβρίου 2009, η Επιτροπή υπέβαλε στις ουγγρικές αρχές αίτημα παροχής πρόσθετων πληροφοριών στο οποίο η Ουγγαρία απάντησε μέσω επιστολής στις 4 Δεκεμβρίου 2009. Τον Ιούνιο του 2010, η ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των υπηρεσιών της Επιτροπής και των ουγγρικών αρχών συνεχίστηκε ανεπισήμως μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου.
II. Ο ΔΙΚΑΙΟΥΧΟΣ
(6)
Η Nitrogénművek είναι παραγωγός χημικών λιπασμάτων. Τα κεντρικά της γραφεία βρίσκονται στο Pétfürdő, στην επαρχία Veszprém της Ουγγαρίας, η οποία αποτελεί ενισχυόμενη περιοχή δυνάμει του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο α) της ΣΛΕΕ. Η επιχείρηση είναι ο κύριος παραγωγός λιπασμάτων της χώρας και ο βασικός προμηθευτής της ουγγρικής αγοράς.
(7)
Το 2008 η Nitrogénművek σημείωσε κύκλο εργασιών ύψους 64,8 δισεκατ. ουγγρικών φιορινιών (HUF) (περίπου 232 εκατ. ευρώ), εκ των οποίων το 74 % αφορούσε την Ουγγαρία και το 26 % προερχόταν από εξαγωγές (κυρίως στις αγορές της ΕΕ). Το 2008 απασχολούσε 508 εργαζομένους. Το εγγεγραμμένο κεφάλαιο της εταιρείας ανέρχεται σε 528 εκατ. ουγγρικά φιορίνια (περίπου 1,92 εκατ. ευρώ). Το 2008 το μετοχικό κεφάλαιο αντιστοιχούσε σε 11 δισεκατ. ουγγρικά φιορίνια (περίπου 40 εκατ. ευρώ).
Πίνακας 1
Βασικά χρηματοοικονομικά στοιχεία της Nitrogénművek
2007
δισεκατ. ουγγρικά φιορίνια (HUF)
2007
εκατ. EUR
2008
δισεκατ. ουγγρικά φιορίνια (HUF)
2008
εκατ. EUR
Κύκλος εργασιών
48,211
175
64,836
232
Αποτέλεσμα εκμετάλλευσης
2,435
8,9
16,335
59,4
Καθαρό αποτέλεσμα κέρδος/ζημία (-)
-3,303
-12
7,296
26,5
Στοιχεία των οικονομικών καταστάσεων της εταιρείας του 2008.
(8)
Στις 18 Οκτωβρίου 2008, η Nitrogénművek διέκοψε την παραγωγική της δραστηριότητα.
III. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΟΥ ΜΕΤΡΟΥ
(9)
Στις 18 Δεκεμβρίου 2008, η ουγγρική κυβέρνηση ανακοίνωσε (4) ότι προκειμένου να διασφαλίσει τη συνέχιση της παραγωγής λιπασμάτων στην Ουγγαρία καθώς και για λόγους διασφάλισης της απασχόλησης, το ουγγρικό κράτος θα «διέσωζε» τη Nitrogénművek παρέχοντάς της κεφάλαια για την επανέναρξη της παραγωγής και την κάλυψη των λειτουργικών της εξόδων.
(10)
Στις 20 Δεκεμβρίου 2008, η κυβέρνηση ενέκρινε (5) δύο ξεχωριστές κρατικές εγγυήσεις εξασφάλισης για δύο δάνεια που επρόκειτο να χορηγηθούν από την Ουγγρική Τράπεζα Ανάπτυξης (Magyar Fejlesztési Bank Zrt., εφεξής: «MFB»), που ανήκει κατά 100 % στο κράτος. Αμφότερες οι εγγυήσεις χορηγήθηκαν έναντι προκαταβλητέας άπαξ προμήθειας της τάξεως του 2 % επί του εγγυηθέντος ποσού.
(11)
Με τη στήριξη των ως άνω κρατικών εγγυήσεων, στις 26 Ιανουαρίου 2009, η MFB και Nitrogénművek συνήψαν δύο δανειακές συμφωνίες:
α)
δάνειο A: επενδυτικό δάνειο (6) ύψους 52 εκατ. ευρώ ληκτότητας έξι ετών με επιτόκιο Euribor εξαμήνου συν 1,7 %. Η κυβερνητική εγγύηση του 100 % προβλέπει την προκαταβολή άπαξ προμήθειας που ανέρχεται στο 2 % επί του ποσού του δανείου. Εξασφαλίσεις για την MFB: η κρατική εγγύηση του 100 %, δεύτερης τάξης (ήτοι αμέσως μετά το δάνειο Β, κάτωθι) ενεχυριασμός των στοιχείων ενεργητικού (7). Δεν ορίστηκαν ειδικές εξασφαλίσεις για το κράτος. Βασική προϋπόθεση είναι η εξόφληση του δανείου σε 12 εξαμηνιαίες δόσεις με ημερομηνία έναρξης την 15η Ιουνίου 2009. Οι τόκοι είναι πληρωτέοι ανά εξάμηνο·
β)
δάνειο B: δάνειο για υφιστάμενες εγκαταστάσεις ύψους 10 δισεκατ. ουγγρικών φιορινιών (περίπου 36 εκατ. ευρώ) που χορηγήθηκε για τέσσερα έτη, με επιτόκιο BUBOR (8) τριμήνου συν 2,5 %. Το δάνειο εξασφαλίζεται με κυβερνητική εγγύηση 80 %, με προκαταβολή άπαξ προμήθειας που ανέρχεται στο 2 % (επί του ποσού που καλύπτεται από την εγγύηση του 80 %). Εξασφαλίσεις για την MFB: η κρατική ενίσχυση του 80 %, πρώτης τάξης ενεχυριασμός των στοιχείων ενεργητικού. Δεν ορίστηκαν ειδικές εξασφαλίσεις για το κράτος. Σύμφωνα με την κυβερνητική απόφαση, η MFB είχε το δικαίωμα να διορίζει δύο μέλη στο εκτελεστικό συμβούλιο της Nitrogénművek. Βασική προϋπόθεση είναι η εξόφληση του δανείου στο τέλος της ληκτότητας. Οι τόκοι είναι πληρωτέοι ανά τρίμηνο.
Πίνακας 2
Σύνοψη των μέτρων κρατικής ενίσχυσης υπέρ της Nitrogénművek
Στόχος
Ποσό δανείου
Επιτόκιο
Εγγύηση
Προκαταβολή προμήθειας 2 % επί της εγγύησης, ετησιοποιημένη (9)
Κύριες εξασφαλίσεις προς την τράπεζα
Δάνειο A
Επενδύσεις
52 εκατ. EUR
Euribor + 1,7 %
100 %
0,41 %
Δεύτερης τάξης ενεχυριασμός ενεργητικού
Δάνειο B
Υφιστάμενες εγκαταστά-σεις
10 δισεκατ. HUF
BUBOR + 2,5 %
80 %
0,46 %
Πρώτης τάξης ενεχυριασμός ενεργητικού
(12)
Η Nitrogénművek επανεκκίνησε την παραγωγή της στις 26 Φεβρουαρίου 2009.
IV. ΛΟΓΟΙ ΚΙΝΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ
(13)
Στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας της 29ης Απριλίου 2009, η Επιτροπή εξέτασε κατά πόσο η Nitrogénművek ήταν προβληματική επιχείρηση σύμφωνα με τις κοινοτικές κατευθυντήριες γραμμές αναφορικά με τις κρατικές ενισχύσεις για τη διάσωση και αναδιάρθρωση προβληματικών επιχειρήσεων (10) (εφεξής: «κατευθυντήριες γραμμές διάσωσης και αναδιάρθρωσης») και, σε περίπτωση θετικής απάντησης, κατά πόσο θα επιτύχαινε στην αγορά ίδιους όρους χρηματοδότησης με εκείνους που της παρείχαν οι ουγγρικές αρχές. Η Επιτροπή διατύπωσε την προκαταρκτική εκτίμηση ότι τα ακόλουθα μέτρα που εγκρίθηκαν υπέρ της επιχείρησης συνιστούν πιθανώς κρατική ενίσχυση διότι προδήλως χορηγήθηκαν υπό όρους ευνοϊκότερους από εκείνους της αγοράς:
α)
η κρατική εγγύηση 100 % επί του επενδυτικού δανείου ύψους 52 εκατ. ευρώ·
β)
το ίδιο το επενδυτικό δάνειο ύψους 52 εκατ. ευρώ, σε περίπτωση που πρόκειται για υφιστάμενο δάνειο που είχε χορηγηθεί πριν από την κρατική εγγύηση. (Βάσει των διαθέσιμων πληροφοριών τη στιγμή κίνησης της διαδικασίας, δεν ήταν σαφές εάν το επενδυτικό δάνειο ήταν υφιστάμενο ή νέο δάνειο)·
γ)
η κρατική εγγύηση 80 % επί του δανείου για τις υφιστάμενες εγκαταστάσεις ύψους 10 δισεκατ. ουγγρικών φιορινιών·
δ)
το εκτός εγγύησης ποσοστό 20 % του δανείου για τις υφιστάμενες εγκαταστάσεις.
(14)
Η Επιτροπή έκρινε επίσης ότι η κρατική εγγύηση 100 % για την εξασφάλιση του επενδυτικού δανείου συνιστά ενδεχομένως ενίσχυση υπέρ της MFB στον βαθμό που πρόκειται για εγγύηση υφιστάμενου δανείου.
V. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΥΓΓΑΡΙΑΣ
(15)
Η Ουγγαρία υποστηρίζει γενικότερα ότι τα μέτρα δεν μπορούν να χαρακτηριστούν ως κρατική ενίσχυση διότι ήταν σύμφωνα με τους κανόνες της αγοράς και, άρα, δεν παρείχαν κανένα πλεονέκτημα στον δικαιούχο. Η Ουγγαρία δεν αμφισβητεί τα υπόλοιπα σωρευτικά κριτήρια ύπαρξης κρατικής ενίσχυσης, ήτοι τη μεταφορά κρατικών πόρων, την επιλεκτικότητα, τη στρέβλωση του ανταγωνισμού και τον επηρεασμό των συναλλαγών.
(16)
Συγκεκριμένα, η Ουγγαρία αντικρούει την άποψη ότι η Nitrogénművek θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως προβληματική επιχείρηση κατά την έννοια των κατευθυντήριων γραμμών διάσωσης και αναδιάρθρωσης. Οι ουγγρικές αρχές ισχυρίζονται ότι η επιχείρηση ήταν κερδοφόρα και ότι είχε σταθερές επιχειρηματικές προβλέψεις για το 2008. Η Ουγγαρία υποστηρίζει ότι η πιστοληπτική ικανότητα της επιχείρησης θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως «ικανοποιητική» τη στιγμή υλοποίησης των μέτρων, η οποία αντιστοιχεί στη βαθμολογία «ΒΒ» σύμφωνα με τις κατηγορίες αξιολόγησης πιστοληπτικής ικανότητας που προβλέπονται στην ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με την αναθεώρηση της μεθόδου καθορισμού των επιτοκίων αναφοράς και προεξόφλησης (11) (εφεξής: «ανακοίνωση περί επιτοκίων αναφοράς»).
(17)
Σε ό,τι αφορά τη διακοπή της παραγωγής της επιχείρησης το φθινόπωρο του 2008, οι ουγγρικές αρχές εξηγούν ότι ο κλάδος της βιομηχανίας λιπασμάτων χαρακτηρίζεται γενικότερα από έντονη εποχικότητα. Επίσης, λόγω της συνεχιζόμενης χρηματοπιστωτικής και οικονομικής κρίσης, η ζήτηση μειώθηκε. Η επιχείρηση αποφάσισε να διακόψει την παραγωγή της εξαιτίας των υψηλών τιμών φυσικού αερίου (που αποτελούν μείζον κόστος στην παραγωγή λιπασμάτων και οι οποίες αναμενόταν να μειωθούν) και των σημαντικών σωρευμένων αποθεμάτων. Η Ουγγαρία επισημαίνει επίσης ότι η διακοπή αυτή δεν αποτέλεσε μεμονωμένο φαινόμενο στην ευρωπαϊκή αγορά καθότι πολλές μονάδες παραγωγής διέκοψαν ή περιόρισαν την παραγωγή τους κατά την ίδια περίοδο.
(18)
Σε ό,τι αφορά το καταβληθέν επιτόκιο και την προμήθεια της εγγύησης, η Ουγγαρία υποστηρίζει ότι αυτά συμμορφώνονται προς τους κανόνες της αγοράς: i) στην περίπτωση του δανείου B δεν ικανοποιούν τα κριτήρια της ενίσχυσης κατά την έννοια της ανακοίνωσης περί επιτοκίων αναφοράς, και ii) στην περίπτωση του δανείου A, το επιτόκιο είναι χαμηλότερο από αυτό που θα θεωρείτο ως σύμφωνο με τους κανόνες της αγοράς κατά την έννοια της ανακοίνωσης περί επιτοκίων αναφοράς, όμως, δεδομένης της υψηλής αξίας των εξασφαλίσεων, μπορεί να θεωρηθεί ως σύμφωνο με τους κανόνες της αγοράς. Η Ουγγαρία θεωρεί επίσης ότι είχαν συναφθεί διάφορες δανειακές συμβάσεις και συμβάσεις πιστωτικών ορίων μεταξύ της επιχείρησης και ιδιωτικών τραπεζών κατά το πρώτο εξάμηνο του 2008 υπό παρόμοιους όρους, οι οποίες -όπως υποστηρίζει- καταδεικνύουν ότι τα ασφάλιστρα και οι όροι των δανείων Α και Β δεν παρείχαν στην επιχείρηση κανένα πλεονέκτημα ως προς τους όρους χρηματοδότησης που ισχύουν στην αγορά.
VI. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΑΠΟ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΜΕΝΟΥΣ
(19)
Η Επιτροπή έλαβε παρατηρήσεις επί της απόφασης κίνησης διαδικασίας από τρεις ανταγωνιστές (12). Και οι τρεις ενδιαφερόμενοι υποστήριξαν την έρευνα της Επιτροπής και εξέφρασαν την άποψη ότι τα δάνεια πράγματι συνιστούν κρατική ενίσχυση.
(20)
Ο δικαιούχος σχολίασε επ’ αυτού αντικρούοντας τους ισχυρισμούς ότι τα μέτρα συνιστούν παράνομη κρατική ενίσχυση. Τα επιχειρήματά του συμπίπτουν σε μεγάλο βαθμό με εκείνα των ουγγρικών αρχών.
VII. ΣΧΟΛΙΑ ΤΗΣ ΟΥΓΓΑΡΙΑΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΙΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΜΕΝΩΝ
(21)
Στην απάντησή της σχετικά με τις παρατηρήσεις των ενδιαφερομένων, η Ουγγαρία απορρίπτει τις παρατηρήσεις αυτών και επαναδιατυπώνει το επιχείρημά της ότι η Nitrogénművek δεν έλαβε κρατική ενίσχυση.
VIII. ΥΠΑΡΞΗ ΚΡΑΤΙΚΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΝΝΟΙΑ ΤΟΥ ΑΡΘΡΟΥ 107 ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΣ 1 ΤΗΣ ΣΛΕΕ
(22)
Για να διαπιστώσει κατά πόσο ένα μέτρο συνιστά κρατική ενίσχυση, η Επιτροπή πρέπει να εκτιμήσει αν το αμφισβητούμενο μέτρο πληροί τις προϋποθέσεις του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ, το οποίο προβλέπει τα ακόλουθα: «Ενισχύσεις που χορηγούνται υπό οποιαδήποτε μορφή από τα κράτη μέλη ή με κρατικούς πόρους και που νοθεύουν ή απειλούν να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό διά της ευνοϊκής μεταχειρίσεως ορισμένων επιχειρήσεων ή ορισμένων κλάδων παραγωγής είναι ασυμβίβαστες με την εσωτερική αγορά, κατά το μέτρο που επηρεάζουν τις μεταξύ κρατών μελών συναλλαγές, εκτός αν οι Συνθήκες ορίζουν άλλως».
(23)
Βάσει της ως άνω διάταξης, η Επιτροπή θα αξιολογήσει στη συνέχεια κατά πόσο τα αμφισβητούμενα μέτρα υπέρ της Nitrogénművek συνιστούν κρατική ενίσχυση.
VIII.1. Τα δάνεια από την MFB είναι καταλογιστέα στο κράτος
(24)
Οι κανόνες που διέπουν τη λειτουργία της MFB έχουν αλλάξει από την εποχή έγκρισης των μέτρων. Η παρούσα αξιολόγηση αναφέρεται λεπτομερώς στο νομικό καθεστώς που ίσχυε κατά τη στιγμή σύναψης των υπό εξέταση συμφωνιών χορήγησης των δανείων.
(25)
Η MFB είναι εξειδικευμένο χρηματοπιστωτικό ίδρυμα κρατικής ιδιοκτησίας το οποίο ιδρύθηκε και λειτουργούσε τη στιγμή της έγκρισης των μέτρων δυνάμει νομοθετικής πράξης (ειδικού σκοπού) (εφεξής: «η Πράξη για την ΜFB») (13). Δυνάμει της εν λόγω πράξης, η τράπεζα επιδιώκει ορισμένους στόχους δημόσιας πολιτικής και, συγκεκριμένα, κύρια λειτουργία της είναι η προώθηση της οικονομικής ανάπτυξης και η αποτελεσματική συνεισφορά στην υλοποίηση της κρατικής πολιτικής για την οικονομία και την ανάπτυξη. Μέρος των κανόνων προληπτικής εποπτείας που ισχύουν για τις εμπορικές τράπεζες δεν εφαρμόζονται στην MFB, καθότι υπόκειται σε ειδικούς κανόνες προληπτικής εποπτείας δυνάμει της Πράξης για την MFB.
(26)
Το μετοχικό κεφάλαιο της MFB ύψους 60 δισεκατ. ουγγρικών φιορινιών ανήκει σε ποσοστό 100 % στο ουγγρικό κράτος και οι μετοχές της δεν υπόκεινται σε διαπραγμάτευση, σύμφωνα με όσα προβλέπει η Πράξη για την MFB. Ορισμένες από τις υποχρεώσεις της MFB καλύπτονται από τον κεντρικό προϋπολογισμό του κράτους, ενώ το μέγιστο όριο δανειοδότησης και τα ποσά που δύναται να εγγυηθεί ορίζονται από τη νομοθεσία περί προϋπολογισμού. Επιπλέον, τα μερίσματα που καταβάλλονται εισρέουν στον κεντρικό προϋπολογισμό. Συνεπώς, η Επιτροπή κρίνει ότι τα μέτρα που ενέκρινε η MFB εμπλέκουν κρατικούς πόρους.
(27)
Το κράτος ενασκεί δικαιώματα κυριότητας επί της MFB μέσω του αρμόδιου υπουργού. Η MFB υποβάλλει στον αρμόδιο υπουργό ετήσιες εκθέσεις σχετικά με τις δραστηριότητές της, ο δε ελεγκτής διορίζεται επίσης από τον αρμόδιο υπουργό. Ο υπουργός διορίζει και παύει επίσης τα μέλη και τον πρόεδρο του διοικητικού και του εποπτικού συμβουλίου, καθώς και τον γενικό διευθυντή.
(28)
Μολονότι ο κρατικός έλεγχος ενός ιδρύματος δεν καθιστά αυτομάτως όλες τις ενέργειες αυτού καταλογιστέες στο κράτος (14), στην προκείμενη περίπτωση συντρέχουν οι απαραίτητες προϋποθέσεις που ορίζει το ΔΕΚ (15), οι οποίες υποδεικνύουν ότι οι ενέργειες της MFB είναι καταλογιστέες στο κράτος. Η MFB επιδιώκει στόχους δημόσιας πολιτικής, το νομικό καθεστώς της διέπεται από ειδική νομοθεσία, εξαιρείται εν μέρει από κανονισμούς χρηματοοικονομικής εποπτείας και η διοίκησή της τελεί σε μεγάλο βαθμό υπό την εποπτεία των κρατικών αρχών. Συγκεκριμένα, από το πλαίσιο στο οποίο αποφασίστηκαν τα μέτρα (ήτοι κυβερνητική απόφαση για την έκδοση της εγγύησης που προορίζεται ρητά για δάνεια χορηγούμενα από την MFB και η οποία ορίζει ότι η MFB δύναται, χάριν ανταλλάγματος, να διορίζει δύο μέλη του διοικητικού συμβουλίου της Nitrogénművek, ενώ της απόφασης προηγήθηκαν δημόσιες δηλώσεις του κυβερνητικού εκπροσώπου ο οποίος ανακοίνωσε την επικείμενη έγκριση των μέτρων) συνάγεται ότι οι ουγγρικές αρχές ενεπλάκησαν στην έγκριση των μέτρων.
(29)
Βάσει των προαναφερθέντων, η Επιτροπή κρίνει ότι οι ενέργειες της MFB είναι καταλογιστέες στο κράτος.
VIII.2. Τα μέτρα πρέπει να αξιολογηθούν ως άμεσα κρατικά δάνεια
(30)
Καθότι τα ίδια τα δάνεια είναι απευθείας καταλογιστέα στο κράτος, οι επιπρόσθετες κρατικές εγγυήσεις δεν αυξάνουν το χρηματοοικονομικό βάρος που επωμίζεται το κράτος ούτε το πλεονέκτημα υπέρ της Nitrogénművek. Συνεπώς, κρίνεται πρόσφορη η ένταξη των υπό εξέταση δανείων και εγγυήσεων σε δύο μέτρα που θα αξιολογηθούν ως άμεσα δάνεια χορηγούμενα από το κράτος (για τα οποία το κόστος που αναλαμβάνει η Nitrogénművek είναι το επιτόκιο του δανείου πλέον του ασφαλίστρου για την εγγύηση).
(31)
Συνεπώς, η αξιολόγηση της κρατικής ενίσχυσης θα πραγματοποιηθεί βάσει της ανακοίνωσης περί επιτοκίων αναφοράς που ισχύει για τα δάνεια.
VIII.3. Πλεονέκτημα: Συμμόρφωση των μέτρων προς τους κανόνες της αγοράς
VIII.3.1. Χρηματοοικονομική ευρωστία της επιχείρησης τη στιγμή έγκρισης των μέτρων
(32)
Η Ουγγαρία εμμένει στο ότι η Nitrogénművek δεν αποτελούσε τη στιγμή έγκρισης των μέτρων προβληματική επιχείρηση κατά την έννοια των κατευθυντήριων γραμμών διάσωσης και αναδιάρθρωσης. Σε ό,τι αφορά τη διακοπή της παραγωγής της επιχείρησης τον Οκτώβριο του 2008, οι ουγγρικές αρχές ισχυρίστηκαν ότι επρόκειτο για στρατηγική και εποχική απόφαση, καθώς και ότι υπήρχαν και άλλοι παράγοντες της αγοράς που διέκοψαν την παραγωγή τους το φθινόπωρο του 2008. Η Ουγγαρία ισχυρίζεται ότι η πιστοληπτική ικανότητα της επιχείρησης τη δεδομένη στιγμή αντιστοιχούσε ορθώς στην κατηγορία BB.
(33)
Η Επιτροπή επισημαίνει ότι παρά τα εμφανή προβλήματα ρευστότητας της επιχείρησης, όπως άλλωστε υποδεικνύουν τα στοιχεία που υπέβαλε η Ουγγαρία, το συνολικό μετοχικό κεφάλαιο της επιχείρησης υπερέβαινε το εγγεγραμμένο κεφάλαιο αυτής, δεν πληρούσε τα κριτήρια υπαγωγής σε συλλογική πτωχευτική διαδικασία σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία, είχε δε θετικό αποτέλεσμα εκμετάλλευσης καθώς και θετικά καθαρά αποτελέσματα για όλο το 2008. Συνεπώς, είναι προφανές ότι δεν πληρούνται τα σημεία 9-11 των κατευθυντήριων γραμμών διάσωσης και αναδιάρθρωσης.
(34)
Ωστόσο, από την έρευνα, και ιδίως από τις οικονομικές καταστάσεις της επιχείρησης για το 2008, είναι σαφές ότι η Nitrogénművek χρειαζόταν τους κρατικούς πόρους για την επανέναρξη της λειτουργίας της. Πράγματι, στις οικονομικές καταστάσεις του 2008 επισημαίνεται ότι: «Κατά το δεύτερο εξάμηνο του [2008] η χρηματοπιστωτική και οικονομική κρίση έπληξε την επιχείρηση. Οι πελάτες της αντιμετώπισαν οικονομικές δυσκολίες και, κατά συνέπεια, η εμπορική προώθηση των προϊόντων της Nitrogénművek έπεσε στο χαμηλότερο επίπεδο. Στις 18 Οκτωβρίου 2008 η επιχείρηση διέκοψε την παραγωγή για χρηματοπιστωτικούς και οικονομικούς λόγους. Για την επανέναρξη της παραγωγής, ο ιδιοκτήτης της επιχείρησης ξεκίνησε διαβουλεύσεις με την κυβέρνηση. Κατόπιν τούτου, η κυβέρνηση εξέδωσε την εγγύηση με στόχο τη διασφάλιση του εφοδιασμού της ουγγρικής αγοράς με λιπάσματα». (16) Οι οικονομικές καταστάσεις υποδεικνύουν επίσης ότι το δάνειο για τις υφιστάμενες εγκαταστάσεις ήταν απαραίτητο για την επανέναρξη των εργασιών και ότι μέρος του ποσού χρησιμοποιήθηκε για την εξόφληση οφειλών σε προμηθευτές πληρωτέων στις 31 Δεκεμβρίου 2008 (17).
(35)
Η Επιτροπή θεωρεί ότι μια επιχείρηση η οποία μετά τη διακοπή της παραγωγής της δεν είναι σε θέση να επανεκκινήσει τη λειτουργία της χωρίς κρατική βοήθεια -ανεξαρτήτως των λόγων που οδήγησαν στη διακοπή αυτή- δεν μπορεί να χαρακτηριστεί ως εύρωστη και βιώσιμη επιχείρηση. Από τις οικονομικές καταστάσεις καθίσταται σαφές ότι η επιχείρηση αντιμετώπιζε σοβαρή έλλειψη ρευστότητας και ότι για τη συγκέντρωση κεφαλαίων ήταν απαραίτητη η κρατική παρέμβαση.
(36)
Σε ό,τι αφορά την πιστοληπτική ικανότητα της εταιρείας, η Επιτροπή αμφισβητεί τον ισχυρισμό ότι η εικαζόμενη βαθμολογία ΒΒ αντικατοπτρίζει την πραγματική χρηματοοικονομική κατάσταση της Nitrogénművek τη στιγμή έγκρισης των μέτρων. Πρώτον, η Επιτροπή επισημαίνει ότι η Ουγγαρία δεν υπέβαλε κάποια αξιολόγηση πιστοληπτικής ικανότητας εκ μέρους ανεξάρτητου φορέα αξιολόγησης ή χρηματοπιστωτικού ιδρύματος. Η εικαζόμενη βαθμολογία ΒΒ αποδίδεται στην MFB η οποία, για τους σκοπούς των υπό εξέταση μέτρων, ενήργησε ως όργανο του κράτους (στην πραγματικότητα συμμορφώθηκε προς τη ρητή απόφαση της κυβέρνησης) και όχι ως ανεξάρτητο χρηματοπιστωτικό ίδρυμα που διενεργεί ορθή εμπορική αξιολόγηση. Το γεγονός αυτό από μόνο του θέτει υπό αμφισβήτηση την αξία της βαθμολογίας. Δεύτερον, η Ουγγαρία δεν παρέχει καμία πληροφορία σχετικά με τη μεθοδολογία και τις πληροφορίες στις οποίες βασίστηκε η MFB προκειμένου να διαπιστώσει τη χρηματοοικονομική ευρωστία της επιχείρησης. Τρίτον, δεδομένου ότι τη στιγμή έγκρισης των μέτρων η Nitrogénművek ήταν μια επιχείρηση χωρίς παραγωγική δραστηριότητα και, κατά τα φαινόμενα, με άμεση ανάγκη χρηματοδότησης χωρίς την οποία δεν θα ήταν εφικτή η επανέναρξη της παραγωγής της (βλέπε αναλυτικά τις αιτιολογικές σκέψεις 34-35 ανωτέρω), δεν μπορεί να πειστεί κανείς ότι η χρηματοοικονομική της κατάσταση θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως «ικανοποιητική». Βάσει των ως άνω στοιχείων, και ανεξαρτήτως των επιδόσεων της επιχείρησης στο παρελθόν, η Επιτροπή θεωρεί ότι στην προκείμενη περίπτωση η εικαζόμενη βαθμολογία ΒΒ δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την αξιολόγηση των μέτρων ως προς την ύπαρξη κρατικής ενίσχυσης δυνάμει της ανακοίνωσης περί επιτοκίων αναφοράς.
(37)
Συμπερασματικά, η Επιτροπή φρονεί ότι η επιχείρηση δεν μπορεί να χαρακτηριστεί ως επιχείρηση με υγιή χρηματοοικονομική ισχύ. Από τα υποβληθέντα στοιχεία καθίσταται σαφές ότι αντιμετώπιζε σοβαρά προβλήματα ρευστότητας και δεν ήταν σε θέση να επανεκκινήσει τις εργασίες της (βλέπε αιτιολογικές σκέψεις 34-35 ανωτέρω). Συνεπώς, μπορεί να θεωρηθεί ότι ήταν σε κακή χρηματοοικονομική κατάσταση, η οποία αντιστοιχεί στην κατώτατη κατηγορία της ανακοίνωσης περί επιτοκίων αναφοράς (κατηγορία CCC).
VIII.3.2. Εξασφαλίσεις
(38)
Στα στοιχεία ενεργητικού που παρασχέθηκαν ως εξασφαλίσεις περιλαμβάνονται εκτάσεις γης, κτίρια και μηχανές σε διάφορες μονάδες παραγωγής (18) της Nitrogénművek.
(39)
Σε ό,τι αφορά την αξία των ενεχυριασμένων στοιχείων ενεργητικού, η Ουγγαρία υπέβαλε έκθεση αξιολόγησης που εκπόνησε η εταιρεία […] (19), στα μέσα του 2008. Σύμφωνα με την εν λόγω αξιολόγηση, η αγοραία αξία των ενεχυριασμένων στοιχείων ενεργητικού αντιστοιχούσε σε περίπου […] εκατ. ευρώ, ενώ η αξία υποχρεωτικής εκκαθάρισης ανερχόταν σε περίπου […] εκατ. ευρώ. Η MFB υπολόγισε την απομειωμένη αξία ρευστοποίησης των στοιχείων ενεργητικού σε περίπου […] εκατ. ευρώ.
(40)
Έχοντας υπόψη ότι η συνολική συνδυασμένη αξία των δύο υπό εξέταση δανείων ανέρχεται σε 88 εκατ. ευρώ (ήτοι η αξία των εξασφαλίσεων ανέρχεται σε ποσοστό [άνω του 70] % των δανείων, σύμφωνα με την πιο μετριοπαθή εκτίμηση), η Επιτροπή θεωρεί ότι πρόκειται για συναλλαγές υψηλής εξασφάλισης. Ακόμη και αν τα ενέχυρα για το δάνειο Α είναι δεύτερης τάξης, οποιεσδήποτε αξιώσεις προκύψουν από τη συγκεκριμένη συναλλαγή μπορούν να ικανοποιηθούν μετά από εκείνες που προκύπτουν από το δάνειο Β.
(41)
Το γεγονός ότι η εξασφάλιση παρέχεται υπέρ της MFB και όχι υπέρ του κράτους δεν είναι ουσιαστικής σημασίας. Σύμφωνα με την ουγγρική νομοθεσία (20), αν ο εγγυητής πρέπει να ικανοποιήσει αξιώσεις που προκύπτουν από μια εγγύηση, όλα τα δικαιώματα που αφορούν το οικείο δάνειο μεταβιβάζονται στον ίδιο. Συνεπώς, αν η Nitrogénművek αδυνατεί να εξοφλήσει τα δάνεια και η MFB ενεργοποιήσει την εγγύηση, τότε δυνάμει της δανειακής συμφωνίας το κράτος δύναται να ικανοποιήσει τις αξιώσεις του από τα ενέχυρα.
(42)
Επιπλέον, σε ό,τι αφορά το δάνειο B, το κράτος είχε το δικαίωμα να διορίζει δύο μέλη στο εκτελεστικό συμβούλιο της επιχείρησης τα οποία έχουν δικαίωμα ψήφου αρνησικυρίας σε οιαδήποτε απόφαση καταβολής μερισμάτων, εκχώρησης περαιτέρω υποθηκών σε τρίτους ή εκταμίευσης περαιτέρω δανείων άνω των 100 εκατ. ουγγρικών φιορινιών.
(43)
Με βάση τα ως άνω στοιχεία, η Επιτροπή θεωρεί ότι αμφότερες οι συναλλαγές, το δάνειο Α και το δάνειο Β, ήταν συναλλαγές υψηλής εξασφάλισης κατά την έννοια της ανακοίνωσης περί επιτοκίων αναφοράς.
VIII.3.3. Συγκρίσιμα επιτόκια αγοράς
(44)
Στις παρατηρήσεις που υπέβαλε η Ουγγαρία παρουσίασε ορισμένα υποθετικώς «συγκρίσιμα» δάνεια που συνάφθηκαν μεταξύ ιδιωτικών τραπεζών και της Nitrogénművek προκειμένου να καταδείξει ότι οι χρηματοοικονομικές χρεώσεις που προέβλεπαν τα κρατικά μέτρα ήταν σύμφωνες με τους κανόνες της αγοράς.
(45)
Ωστόσο, τα εν λόγω παραδείγματα δεν είναι συγκρίσιμα και, άρα, μη συναφή προς τους σκοπούς της παρούσας αξιολόγησης. Πρώτον, αφορούν κυρίως μικρότερα ποσά και πιστωτικά όρια τρεχούμενου λογαριασμού (21). Δεύτερον, τα επιτόκια που χρεώνουν οι τράπεζες είναι υψηλότερα των υπό εξέταση επιτοκίων (22). Τέλος, και σημαντικότερο όλων, όλα τα εν λόγω δάνεια είχαν χορηγηθεί πριν από την κρίση, κυρίως κατά το πρώτο εξάμηνο του 2008. Οι εμπορικές συνθήκες κατά την περίοδο εκείνη δεν είναι συγκρίσιμες με αυτές που ίσχυαν κατά την περίοδο Δεκέμβριος 2008-Ιανουάριος 2009, ήτοι κατά το αποκορύφωμα της χρηματοπιστωτικής κρίσης.
VIII.3.4. Εφαρμοζόμενα επιτόκια αναφοράς δυνάμει της ανακοίνωσης περί επιτοκίων αναφοράς
(46)
Για να καθορίσει εάν κάποιο δάνειο έχει χαρακτήρα κρατικής ενίσχυσης, και αν ναι, σε ποιον βαθμό, η Επιτροπή χρησιμοποιεί στην ανακοίνωση περί επιτοκίων αναφοράς επιτόκια αντιπροσωπευτικά της αγοράς. Σύμφωνα με την ανακοίνωση περί επιτοκίων αναφοράς, πρέπει να εφαρμόζονται διαφοροποιημένα περιθώρια επί του βασικού επιτοκίου, ανάλογα με την πιστοληπτική ικανότητα του πιστωτή και τις διαθέσιμες εξασφαλίσεις.
(47)
Σε ό,τι αφορά τη σχετική ημερομηνία αξιολόγησης, δεδομένου ότι οι τελικές δεσμευτικές πράξεις «χορήγησης» (ήτοι οι δανειακές συμφωνίες) συνάφθηκαν στις 26 Ιανουαρίου 2009, το επιτόκιο αναφοράς (βασικό επιτόκιο προσαυξημένο κατά το σχετικό περιθώριο) τη συγκεκριμένη ημέρα πρέπει να συγκριθεί με την αντίστοιχη πραγματική ανταμοιβή του χρηματοδοτικού πακέτου.
(48)
Σε ό,τι αφορά το περιθώριο που πρέπει να εφαρμοστεί, όπως ορίζεται λεπτομερώς ανωτέρω, η Επιτροπή θεωρεί ότι η Nitrogénművek είχε πέσει στη χαμηλότερη κατηγορία της κλίμακας των επιτοκίων αναφοράς και ότι οι συναλλαγές ήταν υψηλής εξασφάλισης. Συνεπώς, περιθώριο 400 μονάδων βάσης πλέον του σχετικού βασικού επιτοκίου μπορεί να θεωρηθεί ως το επιτόκιο αναφοράς της αγοράς.
(49)
Σε ό,τι αφορά το δάνειο A (EUR), το συνολικό πραγματικό κόστος χρηματοδότησης ανερχόταν σε 4,362 % στις 26 Ιανουαρίου 2009 (23). Συγκριτικά, το σχετικό επιτόκιο αναφοράς τη δεδομένη ημέρα ήταν 8,99 % (24). Το συνολικό κόστος χρηματοδότησης του δανείου A είναι συνεπώς χαμηλότερο του επιτοκίου αναφοράς και, άρα, το μέτρο παρέχει πλεονέκτημα στην επιχείρηση.
(50)
Σε ό,τι αφορά το δάνειο Β (HUF), το συνολικό πραγματικό κόστος χρηματοδότησης ανέρχεται σε 12,44 % (25). Αντιθέτως, το σχετικό επιτόκιο αναφοράς τη συγκεκριμένη ημέρα ήταν 14,01 % (26). Το συνολικό κόστος χρηματοδότησης του δανείου Β είναι συνεπώς χαμηλότερο του επιτοκίου αναφοράς και, άρα, το μέτρο παρέχει πλεονέκτημα στην επιχείρηση.
VIII.4. Συμπέρασμα σχετικά με την ύπαρξη κρατικής ενίσχυσης
(51)
Όπως καταδεικνύεται ανωτέρω, τα μέτρα χρηματοδοτούνται από κρατικούς πόρους και είναι καταλογιστέα στο κράτος.
(52)
Η Nitrogénművek έλαβε χρηματοδότηση υπό ευνοϊκότερους όρους από ό,τι εάν είχε συγκεντρώσει κεφάλαια από τις αγορές. Συνεπώς, τα μέτρα παρέχουν πλεονέκτημα στην επιχείρηση.
(53)
Επιπλέον, το πλεονέκτημα είναι επιλεκτικό διότι τα μέτρα αφορούν μόνο στη Nitrogénművek.
(54)
Τα εν λόγω επιλεκτικά μέτρα είναι πιθανόν να στρεβλώσουν τον ανταγωνισμό διότι παρέχουν στην επιχείρηση πλεονέκτημα έναντι των ανταγωνιστών της και διότι υπάρχουν εκτεταμένες συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών στον τομέα των λιπασμάτων.
(55)
Συνεπώς, κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ τα δάνεια Α και Β συνιστούν κρατική ενίσχυση.
IX. ΠΙΘΑΝΗ ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΥΠΕΡ ΤΗΣ MFB
(56)
Στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας η Επιτροπή διατύπωσε το ενδεχόμενο η εγγύηση 100 % επί του δανείου A να αποτελεί κρατική ενίσχυση υπέρ της MFB δεδομένου ότι αντικρουόμενες πληροφορίες υποδήλωναν ότι το επενδυτικό δάνειο ήταν υφιστάμενο δάνειο (στην οποία περίπτωση, η μεταγενέστερη εγγύηση θα μπορούσε να θεωρηθεί ως ενίσχυση προς την τράπεζα αφού βελτίωνε τις πιθανότητες είσπραξης του δανείου). Πάντως, η έρευνα έδειξε ότι το δάνειο Α είναι νέο δάνειο το οποίο υπεγράφη στις 26 Ιανουαρίου 2009 και, άρα, η εγγύηση του 100 % επί του δανείου Α δεν συνιστά κρατική ενίσχυση υπέρ της MFB.
X. ΣΥΜΒΙΒΑΣΙΜΟ ΤΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ ΜΕ ΤΗΝ ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΑΓΟΡΑ
X.1. Γενικά
(57)
Το άρθρο 107 παράγραφοι 2 και 3 της ΣΛΕΕ προβλέπει εξαιρέσεις από τον γενικό κανόνα του άρθρου 107 παράγραφος 1 σύμφωνα με τον οποίο η κρατική ενίσχυση είναι ασυμβίβαστη με την εσωτερική αγορά όπως αναφέρεται.
(58)
Στη συνέχεια, η Επιτροπή θα αξιολογήσει το συμβιβάσιμο των μέτρων βάσει των εν λόγω εξαιρέσεων. Ωστόσο, πρέπει να σημειωθεί εκ των προτέρων ότι η Ουγγαρία δεν προέβαλε κανένα επιχείρημα σχετικά με το συμβιβάσιμο των μέτρων με την εσωτερική αγορά.
X.2. Εξαιρέσεις δυνάμει του άρθρου 107 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ
(59)
Οι εξαιρέσεις που προβλέπονται στο άρθρο 107 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ δεν ισχύουν στην προκείμενη περίπτωση διότι το εν λόγω μέτρο δεν έχει κοινωνικό χαρακτήρα, δεν έχει εγκριθεί υπέρ ιδιωτών καταναλωτών, δεν έχει σχεδιαστεί για την αποκατάσταση ζημιών που προκλήθηκαν από φυσικές καταστροφές ή εξαιρετικά γεγονότα και δεν έχει εγκριθεί για την οικονομία ορισμένων περιοχών της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας που είχαν επηρεαστεί από τη διχοτόμηση της εν λόγω χώρας.
X.3. Εξαιρέσεις δυνάμει του άρθρου 107 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ
(60)
Περισσότερες εξαιρέσεις ορίζονται στο άρθρο 107 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ. Στη συνέχεια, η Επιτροπή θα αξιολογήσει πρώτα τον πιθανό συμβιβάσιμο χαρακτήρα των μέτρων σύμφωνα με το άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχεία α), γ) και δ) και, ακολούθως, σύμφωνα με το άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο β).
(61)
Το άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο α) ορίζει ότι δύνανται να θεωρηθούν συμβιβάσιμες με την κοινή αγορά «οι ενισχύσεις για την προώθηση της οικονομικής ανάπτυξης περιοχών στις οποίες το βιοτικό επίπεδο είναι ασυνήθως χαμηλό ή στις οποίες επικρατεί σοβαρή υποαπασχόληση». Την εποχή της ένταξης στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ολόκληρη η επικράτεια της Ουγγαρίας παρουσίαζε την ως άνω εικόνα και οι περισσότερες περιφέρειες της χώρας συνεχίζουν να είναι επιλέξιμες για ενίσχυση (27).
(62)
Το συμβιβάσιμο της κρατικής ενίσχυσης σε ενισχυόμενες περιοχές διέπεται από τις κατευθυντήριες γραμμές της Επιτροπής σχετικά με τις εθνικές περιφερειακές ενισχύσεις 2007-2013 (εφεξής: «κατευθυντήριες γραμμές περιφερειακής ενίσχυσης») (28). Τα μέτρα, ωστόσο, δεν συμμορφώνονται προς τις κατευθυντήριες γραμμές περιφερειακής ενίσχυσης. Σε ό,τι αφορά το επενδυτικό δάνειο, αυτό χορηγήθηκε για επένδυση που είχε ήδη ολοκληρωθεί (29) και, άρα, δεν έχει χαρακτήρα κινήτρου όπως απαιτείται βάσει των κατευθυντήριων γραμμών περιφερειακής ενίσχυσης. Σε ό,τι αφορά την πιθανή λειτουργική ενίσχυση, η υπό εξέταση ενίσχυση δεν διευκολύνει την ανάπτυξη δραστηριοτήτων ή οικονομικών κλάδων και δεν είναι περιορισμένη στο χρόνο, μειούμενη σταδιακά ή αναλογική ως προς το ποσό που απαιτείται για την αποκατάσταση συγκεκριμένων οικονομικών προβλημάτων (30).
(63)
Βάσει των ανωτέρω, η Επιτροπή συμπεραίνει ότι η ενίσχυση δεν ικανοποιεί τα κριτήρια της εξαίρεσης του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο α) της ΣΛΕΕ.
(64)
Το άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) προβλέπει τη χορήγηση ενισχύσεων για την προώθηση της ανάπτυξης ορισμένων οικονομικών δραστηριοτήτων ή οικονομικών περιοχών, εφόσον δεν αλλοιώνουν τους όρους των συναλλαγών κατά τρόπο που θα αντέκειτο προς το κοινό συμφέρον. Η Επιτροπή έχει υιοθετήσει διάφορες κατευθυντήριες γραμμές και ανακοινώσεις οι οποίες επεξηγούν τον τρόπο με τον οποίο εφαρμόζεται η εξαίρεση που προβλέπεται στην προαναφερόμενη διάταξη.
(65)
Σε ό,τι αφορά τις κατευθυντήριες γραμμές διάσωσης και αναδιάρθρωσης, η Επιτροπή επισημαίνει ότι (ανεξαρτήτως εάν η επιχείρηση ήταν επιλέξιμη για ενίσχυση δυνάμει των κατευθυντήριων γραμμών) δεν φαίνεται να ικανοποιούνται τα κριτήρια συμβιβάσιμης ενίσχυσης. Σε ό,τι αφορά την ενίσχυση διάσωσης, τα μέτρα δεν περιορίζονται στο ελάχιστο απαραίτητο καθότι η διάρκειά τους υπερβαίνει τους έξι μήνες, ενώ δεν έχει καταδειχθεί ότι δικαιολογούνται από σοβαρούς κοινωνικούς λόγους και ότι δεν έχουν ανεπίτρεπτα αρνητικές επιπτώσεις σε άλλα κράτη μέλη. Σε ό,τι αφορά την ενίσχυση αναδιάρθρωσης, ελλείψει σχεδίου αναδιάρθρωσης, η Επιτροπή δεν μπορεί να αξιολογήσει εάν η ενίσχυση επρόκειτο να αποκαταστήσει τη μακροχρόνια βιωσιμότητα, εάν θα τηρούνταν στο ελάχιστο και εάν θα αποφεύγονταν αθέμιτες στρεβλώσεις του ανταγωνισμού.
(66)
Η Επιτροπή συμπεραίνει, συνεπώς, ότι τα μέτρα δεν είναι συμβιβάσιμα ως ενίσχυση διάσωσης ή αναδιάρθρωσης.
(67)
Η Επιτροπή θεωρεί ότι εξαιτίας της φύσης και των χαρακτηριστικών της ενίσχυσης, καμία από τις εξαιρέσεις που προβλέπονται σε άλλες κατευθυντήριες γραμμές και ανακοινώσεις εκδοθείσες δυνάμει του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) δεν ισχύουν στην προκείμενη περίπτωση.
(68)
Το άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο δ) της ΣΛΕΕ αναφέρει ότι ενισχύσεις που προάγουν τον πολιτισμό και τη διατήρηση της πολιτιστικής κληρονομιάς μπορούν να χαρακτηριστούν ως συμβιβάσιμες με τη ΣΛΕΕ στις περιπτώσεις που οι εν λόγω ενισχύσεις δεν αλλοιώνουν τους όρους των συναλλαγών και τον ανταγωνισμό στην ΕΕ κατά τρόπο που θα αντέκειτο στο κοινό συμφέρον. Κάτι τέτοιο προφανώς δεν ισχύει στην προκείμενη περίπτωση.
X.4. Αξιολόγηση συμβιβάσιμου δυνάμει του προσωρινού πλαισίου
(69)
Το άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο β) της ΣΛΕΕ ορίζει ότι «ενισχύσεις για την προώθηση σημαντικών σχεδίων κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος ή για την άρση σοβαρής διαταραχής της οικονομίας κράτους μέλους» δύνανται να θεωρηθούν ότι συμβιβάζονται με την εσωτερική αγορά.
(70)
Η Επιτροπή επισημαίνει ότι η υπό εξέταση ενίσχυση δεν σχεδιάστηκε για να προάγει την εκτέλεση σημαντικού σχεδίου κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος.
(71)
Σε ό,τι αφορά την άρση σοβαρής διαταραχής της οικονομίας κράτους μέλους, η Επιτροπή ενέκρινε ένα προσωρινό κοινοτικό πλαίσιο για μέτρα κρατικής ενίσχυσης με σκοπό τη στήριξη της πρόσβασης στη χρηματοδότηση κατά τη διάρκεια της τρέχουσας χρηματοπιστωτικής και οικονομικής κρίσης (31) (εφεξής: «προσωρινό πλαίσιο»).
(72)
Η Επιτροπή θεωρεί ότι βάσει των χρηματοοικονομικών στοιχείων που υποβλήθηκαν από τις ουγγρικές αρχές (32), η επιχείρηση δεν παρουσίαζε ενδείξεις δυσχερειών πριν από την έναρξη της διεθνούς χρηματοπιστωτικής και οικονομικής κρίσης. Συγκεκριμένα, όπως ήδη περιγράφεται στην αιτιολογική σκέψη 33 ανωτέρω, το συνολικό μετοχικό κεφάλαιο ήταν υψηλότερο του εγγεγραμμένου κεφαλαίου της επιχείρησης, δεν πληρούσε τα κριτήρια υπαγωγής σε συλλογική πτωχευτική διαδικασία βάσει της εθνικής νομοθεσίας και είχε θετικά αποτελέσματα εκμετάλλευσης και θετικά καθαρά αποτελέσματα καθ’ όλη τη διάρκεια του 2008. Τα προβλήματα που οδήγησαν στη διακοπή της παραγωγής ανέκυψαν μετά την έναρξη της κρίσης. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή θεωρεί ότι την 1η Ιουλίου 2008 η Nitrogénművek δεν αποτελούσε προβληματική επιχείρηση κατά την έννοια των κατευθυντήριων γραμμών διάσωσης και αναδιάρθρωσης και, άρα, είναι επιλέξιμη για ενίσχυση βάσει του προσωρινού πλαισίου.
(73)
Τα μέτρα, ωστόσο, δεν συμμορφώνονται προς το σημείο 4.2 του προσωρινού πλαισίου ως «περιορισμένο συμβιβάσιμο ποσό ενίσχυσης» διότι δεν εγκρίθηκαν υπό μορφή καθεστώτος ενίσχυσης και το ποσό ενίσχυσης υπερβαίνει προφανώς τα 500 000 ευρώ. Επιπλέον, ακόμη και αν οι εγγυήσεις εξεταστούν ξεχωριστά, δεν συμμορφώνονται προς το σημείο 4.3 του προσωρινού πλαισίου ως μέτρα υπό μορφή εγγυήσεων, διότι βάσει του προσωρινού πλαισίου οι προμήθειες εγγύησης (33) που καταβάλλονται είναι χαμηλότερες από τις ισχύουσες προμήθειες ασφαλείας (34). Εξάλλου, η Ουγγαρία δεν απέδειξε ότι ικανοποιείται το κριτήριο του μισθολογικού κόστους. Το πακέτο χρηματοδότησης δεν αφορά ενίσχυση για την παραγωγή πράσινων προϊόντων (σημείο 4.5) ούτε πρόκειται για επιχειρηματικό κεφάλαιο (σημείο 4.6).
(74)
Σε ό,τι αφορά το μέτρο επιδοτούμενου δανείου υπό το σημείο 4.4 του προσωρινού πλαισίου, αυτό ισχύει για δάνεια απεριόριστης διάρκειας που συνάφθηκαν πριν από τις 31 Δεκεμβρίου 2010 (35). Τα υπό εξέταση μέτρα εγκρίθηκαν μετά την έναρξη ισχύος του προσωρινού πλαισίου και πριν από τις 31 Δεκεμβρίου 2010 και, άρα, θα μπορούσαν να είναι επιλέξιμα.
(75)
Η Επιτροπή επισημαίνει, ωστόσο, ότι η πραγματική ανταμοιβή των συναλλαγών είναι χαμηλότερη του ελάχιστου επιτοκίου που θεωρείται ως συμβιβάσιμο δυνάμει του προσωρινού πλαισίου.
(76)
Σύμφωνα με την οικεία διάταξη, «η Επιτροπή θα αποδέχεται τη χορήγηση δημόσιων ή ιδιωτικών δανείων με επιτόκιο τουλάχιστον ίσο με το επιτόκιο ημερήσιου δανεισμού (overnight) της κεντρικής τράπεζας προσαυξημένο κατά τη διαφορά μεταξύ του μέσου ετήσιου διατραπεζικού επιτοκίου και του μέσου επιτοκίου ημερήσιου δανεισμού της κεντρικής τράπεζας για την περίοδο από 1ης Ιανουαρίου 2007 έως 30 Ιουνίου 2008, και προσαυξημένο κατά το ασφάλιστρο πιστωτικού κινδύνου που αντιστοιχεί στο προφίλ κινδύνου του αποδέκτη, όπως ορίζεται στην ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με την αναθεώρηση της μεθόδου καθορισμού των επιτοκίων αναφοράς και προεξόφλησης».
(77)
Σε ό,τι αφορά το δάνειο EUR (δάνειο A), η διαφορά μεταξύ του μέσου ετήσιου διατραπεζικού επιτοκίου και του μέσου επιτοκίου ημερήσιου δανεισμού για την περίοδο από 1ης Ιανουαρίου 2007 έως 30 Ιουνίου 2008 είναι 64 μονάδες βάσης. Επιπλέον, το ημερήσιο επιτόκιο δανεισμού της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας στις 26 Ιανουαρίου 2009 (36) ήταν 1,228 %. Δεδομένης της βαθμολογίας του δικαιούχου και της εξασφάλισης της συναλλαγής (βλέπε αιτιολογική σκέψη 48 ανωτέρω), στην εν λόγω βάση πρέπει να εφαρμοσθεί επιπρόσθετο περιθώριο 400 μονάδων βάσης. Συνεπώς, το επιδοτούμενο επιτόκιο που προβλέπεται δυνάμει του προσωρινού πλαισίου θα ήταν 5,868 %. Το πραγματικό κόστος χρηματοδότησης της συναλλαγής (4,362 %) είναι χαμηλότερο του ως άνω επιτοκίου.
(78)
Σε ό,τι αφορά το δάνειο HUF (δάνειο B), στην υπόθεση N 78/09 (37) οι ουγγρικές αρχές επιβεβαίωσαν ότι η διαφορά μεταξύ του μέσου ετήσιου διατραπεζικού επιτοκίου και του μέσου διατραπεζικού επιτοκίου ημερήσιου δανεισμού για την περίοδο από 1ης Ιανουαρίου 2007 έως 30 Ιουνίου 2008 ήταν 26 μονάδες βάσης. Επιπλέον, το επιτόκιο ημερήσιου δανεισμού της Κεντρικής Τράπεζας της Ουγγαρίας στις 26 Ιανουαρίου 2009 (38) ήταν 9,14 %. Δεδομένης της βαθμολογίας του δικαιούχου και της εξασφάλισης της συναλλαγής, στην εν λόγω βάση πρέπει να εφαρμοσθεί επιπρόσθετο περιθώριο 400 μονάδων βάσης. Ως εκ τούτου, το επιδοτούμενο επιτόκιο που προβλέπεται δυνάμει του προσωρινού πλαισίου θα ήταν 13,40 %. Το πραγματικό κόστος χρηματοδότησης (12,44 %) είναι χαμηλότερο του ως άνω επιτοκίου.
X.5. Συμπέρασμα σχετικά με το συμβιβάσιμο
(79)
Βάσει των ανωτέρω, η Επιτροπή συμπεραίνει ότι το δάνειο Α και το δάνειο Β είναι εν μέρει συμβιβάσιμα ως μέτρα επιδοτούμενου δανείου δυνάμει του προσωρινού πλαισίου.
(80)
Συγκεκριμένα, η Επιτροπή θεωρεί ότι η διαφορά μεταξύ της πραγματικής ανταμοιβής για τις συναλλαγές και του επιδοτούμενου επιτοκίου είναι ασυμβίβαστη, ενώ η διαφορά μεταξύ του επιδοτούμενου επιτοκίου και του επιτοκίου αναφοράς της αγοράς είναι συμβιβάσιμη δυνάμει του προσωρινού πλαισίου.
XI. ΑΝΑΚΤΗΣΗ
(81)
Η Επιτροπή, σύμφωνα με τη συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης και την πάγια νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου, όταν βεβαιώνει το ασυμβίβαστο μιας ενίσχυσης με την κοινή αγορά, είναι αρμόδια να αποφασίσει αν το οικείο κράτος μέλος υποχρεούται να καταργήσει ή να τροποποιήσει την ενίσχυση αυτή (39). Επίσης, σύμφωνα με την πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, η υποχρέωση του κράτους να καταργήσει την ενίσχυση την οποία η Επιτροπή έχει θεωρήσει ασυμβίβαστη με την εσωτερική αγορά σκοπό έχει την επαναφορά των πραγμάτων στην κατάσταση που προϋπήρχε της χορήγησης της ενίσχυσης (40). Σε αυτό το πλαίσιο, το Δικαστήριο έχει αποφανθεί ότι ο στόχος αυτός επιτυγχάνεται όταν ο δικαιούχος επιστρέφει την παράνομη ενίσχυση και με αυτόν τον τρόπο χάνει το πλεονέκτημα που είχε έναντι των ανταγωνιστών του και η κατάσταση επανέρχεται σε αυτήν που επικρατούσε πριν τη χορήγηση της ενίσχυσης (41).
(82)
Σύμφωνα με τη νομολογία αυτή, το άρθρο 14 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999 του Συμβουλίου (42) ορίζει ότι «σε περίπτωση αρνητικής απόφασης για υπόθεση παράνομων ενισχύσεων, η Επιτροπή αποφασίζει την εκ μέρους του οικείου κράτους μέλους λήψη όλων των αναγκαίων μέτρων για την ανάκτηση της ενίσχυσης από τον δικαιούχο».
(83)
Συνεπώς, δεδομένου ότι τα υπό εξέταση μέτρα χαρακτηρίζονται ως παράνομη και εν μέρει ασυμβίβαστη ενίσχυση, τα ποσά της εν μέρει ασυμβίβαστης ενίσχυσης πρέπει να ανακτηθούν για την επαναφορά των πραγμάτων στην κατάσταση που επικρατούσε στην αγορά πριν από τη χορήγηση της ενίσχυσης. Συνεπώς, η ανάκτηση έχει ως σημείο εκκίνησης τη στιγμή που χορηγήθηκε το πλεονέκτημα στον δικαιούχο, ήτοι όταν η ενίσχυση τέθηκε στη διάθεση του δικαιούχου, ο οποίος βαρύνεται με τους τόκους ανάκτησης έως την πραγματική ανάκτηση της ενίσχυσης.
(84)
Δυνάμει της ενότητας X.5 ανωτέρω, το ασυμβίβαστο των μέτρων υπολογίζεται ως η διαφορά μεταξύ του συμβιβάσιμου επιδοτούμενου επιτοκίου δυνάμει του προσωρινού πλαισίου και του συνολικού πραγματικού κόστους χρηματοδότησης (ήτοι επιτόκιο προσαυξημένο κατά την προμήθεια εγγύησης) βάσει του οποίου παρασχέθηκε η χρηματοδότηση.
(85)
Το ακριβές ποσό ανάκτησης θα υπολογιστεί από τις ουγγρικές αρχές.
XII. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ
(86)
Βάσει των προαναφερθέντων, η Επιτροπή συμπεραίνει ότι τα δάνεια Α και Β υπέρ της Nitrogénmuvek συνιστούν κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ.
(87)
Επιπροσθέτως, η Επιτροπή συμπεραίνει ότι το δάνειο Α και το δάνειο Β είναι εν μέρει συμβιβάσιμα με την εσωτερική αγορά ως μέτρα επιδοτούμενου δανείου δυνάμει του προσωρινού πλαισίου. Συγκεκριμένα, η διαφορά μεταξύ του επιδοτούμενου επιτοκίου δυνάμει του προσωρινού πλαισίου και του επιτοκίου αναφοράς της αγοράς είναι συμβιβάσιμη. Αντιθέτως, η διαφορά μεταξύ της πραγματικής ανταμοιβής για τις συναλλαγές και του επιδοτούμενου επιτοκίου είναι ασυμβίβαστη με την εσωτερική αγορά.
(88)
Δεδομένου ότι το δάνειο A και το δάνειο B πρέπει να θεωρηθούν ως παράνομη και εν μέρει ασυμβίβαστη ενίσχυση, το ποσό που αναλογεί στην ασυμβίβαστη ενίσχυση πρέπει να επιστραφεί από την Nitrogénművek για την επαναφορά των πραγμάτων στην κατάσταση που επικρατούσε στην αγορά πριν από τη χορήγηση της ενίσχυσης.
(89)
Το ακριβές ποσό ανάκτησης θα υπολογιστεί από τις ουγγρικές αρχές. Ορίζεται ως η διαφορά μεταξύ του συμβιβάσιμου επιδοτούμενου επιτοκίου δυνάμει του προσωρινού πλαισίου και του συνολικού πραγματικού κόστους χρηματοδότησης (ήτοι επιτόκιο προσαυξημένο κατά την προμήθεια εγγύησης) βάσει του οποίου παρασχέθηκε η χρηματοδότηση.
(90)
Η Επιτροπή συμπεραίνει επίσης ότι η εγγύηση 100 % επί του δανείου Α δεν συνιστά κρατική ενίσχυση υπέρ της MFB κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ,
ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΠΟΦΑΣΗ:
Άρθρο 1
Το επενδυτικό δάνειο ύψους 52 εκατ. ευρώ και το δάνειο υφιστάμενων εγκαταστάσεων ύψους 10 δισεκατ. ουγγρικών φιορινιών που χορήγησε η Ουγγαρία υπέρ της Péti Nitrogénművek Zrt. συνιστά κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ.
Άρθρο 2
1. Η κρατική ενίσχυση που παρανόμως χορήγησε η Ουγγαρία υπέρ της Péti Nitrogénművek Zrt. κατά παράβαση του άρθρου 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ είναι εν μέρει συμβιβάσιμη και εν μέρει ασυμβίβαστη με την εσωτερική αγορά.
2. Η παράνομη κρατική ενίσχυση που συνίσταται στη διαφορά μεταξύ του επιδοτούμενου επιτοκίου δυνάμει του προσωρινού πλαισίου και του οικείου επιτοκίου αναφοράς είναι συμβιβάσιμη με την εσωτερική αγορά.
3. Η παράνομη κρατική ενίσχυση που συνίσταται στη διαφορά μεταξύ της πραγματικής ανταμοιβής των μέτρων και του επιδοτούμενου επιτοκίου δυνάμει του προσωρινού πλαισίου είναι ασυμβίβαστη με την εσωτερική αγορά.
4. Η Ουγγαρία παύει να χορηγεί την κρατική ενίσχυση που αναφέρεται στην παράγραφο 3 με έναρξη ισχύος από την ημερομηνία κοινοποίησης της παρούσας απόφασης.
Άρθρο 3
1. Η Ουγγαρία ανακτά από τον δικαιούχο τις ενισχύσεις που αναφέρονται στο άρθρο 2 παράγραφος 3.
2. Οι ανακτώμενες ενισχύσεις βαρύνονται με τόκο από την ημερομηνία κατά την οποία τέθηκαν στη διάθεση των δικαιούχων μέχρι την ημερομηνία της πραγματικής τους ανάκτησης.
3. Οι τόκοι υπολογίζονται με τη μέθοδο του ανατοκισμού σύμφωνα με τις διατάξεις του κεφαλαίου V του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 794/2004.
Άρθρο 4
1. Η ανάκτηση της ενίσχυσης που ορίζεται στο άρθρο 2 παράγραφος 3 είναι άμεση και αποτελεσματική.
2. Η Ουγγαρία εξασφαλίζει την εκτέλεση της παρούσας απόφασης εντός τεσσάρων μηνών από την ημερομηνία κοινοποίησής της.
Άρθρο 5
1. Εντός δύο μηνών από την κοινοποίηση της παρούσας απόφασης, η Ουγγαρία υποβάλει τις ακόλουθες πληροφορίες στην Επιτροπή:
α)
το συνολικό ποσό (αρχικό κεφάλαιο και τόκους ανάκτησης) που θα πρέπει να ανακτηθεί από τον δικαιούχο.
β)
ακριβή περιγραφή των μέτρων που έχουν ήδη ληφθεί ή πρόκειται να ληφθούν για τη συμμόρφωση προς την παρούσα απόφαση.
γ)
έγγραφα τα οποία να αποδεικνύουν ότι ζητήθηκε από τον δικαιούχο η επιστροφή της ενίσχυσης.
2. Η Ουγγαρία τηρεί την Επιτροπή ενήμερη σχετικά με την πρόοδο των εθνικών μέτρων που λαμβάνονται για την εκτέλεση της παρούσας απόφασης μέχρι την ολοκλήρωση της ανάκτησης της ενίσχυσης που αναφέρεται στο άρθρο 2 παράγραφος 3. Εφόσον ζητηθεί από την Επιτροπή, η Ουγγαρία παρέχει αμέσως όλες τις πληροφορίες σχετικά με τα μέτρα που έχει ήδη λάβει ή πρόκειται να λάβει για να συμμορφωθεί προς την παρούσα απόφαση. Παρέχει επίσης λεπτομερείς πληροφορίες για τα ποσά των ενισχύσεων και των τόκων που έχουν ήδη επιστραφεί από τον δικαιούχο.
Άρθρο 6
Η παρούσα απόφαση απευθύνεται στη Δημοκρατία της Ουγγαρίας.
Βρυξέλλες, 27 Οκτωβρίου 2010.
ROZHODNUTÍ KOMISE
ze dne 27. října 2010
o státní podpoře C 14/09 (dříve NN 17/09), kterou Maďarsko poskytlo společnosti Péti Nitrogénművek Zrt.
(oznámeno pod číslem K(2010) 7274)
(Pouze maďarské znění je závazné)
(Text s významem pro EHP)
(2011/269/EU)
KOMISE EVROPSKÉ UNIE,
s ohledem na Smlouvu o fungování Evropské unie, a zejména na čl. 108 odst. 2 první pododstavec této smlouvy,
s ohledem na Dohodu o Evropském hospodářském prostoru, a zejména na čl. 62, odst. 1 písm. a) této dohody,
s ohledem na rozhodnutí Komise o zahájení řízení podle čl. 108 odst. 2 (1) ve věci podpory č. C 14/09 (dříve NN 17/09) (2),
poté, co v souladu s uvedeným článkem vyzvala zúčastněné strany k podání připomínek a s ohledem na tyto připomínky,
vzhledem k těmto důvodům:
I. ŘÍZENÍ
(1)
Ke konci roku 2008 se Komise z tisku dozvěděla o opatřeních přijatých Maďarskem ve prospěch společnosti Péti Nitrogénművek Zrt. (dále jen „Nitrogénművek“). Po opakované výměně informací zahájila Komise dne 29. dubna 2009 formální vyšetřovací řízení ve věci opatření představujících údajnou státní podporu.
(2)
Maďarsko ve dnech 3. a 17. srpna 2009 předložilo své připomínky k rozhodnutí Komise o zahájení řízení.
(3)
Rozhodnutí o zahájení řízení bylo dne 17. července 2009 zveřejněno v Úředním věstníku Evropské unie (3). Připomínky přišly od čtyř zúčastněných stran: dne 18. srpna 2009 od společnosti Nitrogénművek, příjemce údajné státní podpory; dne 17. a 18. srpna 2009 od dvou dalších zúčastněných stran, které požádaly o zachování anonymity, a dne 19. srpna 2009 od ZAK S.A.
(4)
Komise ve svém dopise ze dne 21. září 2009 zaslala tyto připomínky Maďarsku. Maďarsko odpovědělo na připomínky třetích stran dopisem ze dne 20. října 2009.
(5)
Komise si dne 3. listopadu 2009 vyžádala od maďarských orgánů další informace, Maďarsko na tuto žádost odpovědělo dopisem ze dne 4. prosince 2009. Mezi útvary Komise a maďarskými úřady došlo prostřednictvím elektronické korespondence v červnu 2010 k neformální výměně informací.
II. PŘÍJEMCE
(6)
Společnost Nitrogénművek je podnik zaměřený na výrobu umělých hnojiv. Sídlo společnosti se nachází v Pétfürdő v župě Veszprém (Maďarsko), jež představuje oblast způsobilou pro podporu ve smyslu čl. 107 odst. 3 písm. a) SFEU. Společnost je hlavním výrobcem umělých hnojiv v Maďarsku a hlavním dodavatelem maďarského trhu.
(7)
Roční obrat Nitrogénművek v roce 2008 činil 64,8 miliardy HUF (přibližně 232 milionů EUR), z čehož společnost realizovala 74 % v Maďarsku a dalších 26 % vyvezla (především na trhy Evropské unie). V roce 2008 zaměstnávala společnost celkem 508 zaměstnanců. Základní kapitál společnosti činí 528 milionů HUF (přibližně 1,92 milionu EUR). Vlastní kapitál činil v roce 2008 celkem 11 miliard HUF (přibližně 40 milionů EUR).
Tabulka č. 1
Hlavní finanční údaje Nitrogénművek
2007
miliard HUF
2007
milionů EUR
2008
miliard HUF
2008
milionů EUR
Obrat
48,211
175
64,836
232
Provozní zisk
2,435
8,9
16,335
59,4
Čistý výsledek zisk/ztráta (-)
-3,303
-12
7,296
26,5
Zdroj: Údaje pochází z účetní závěrky společnosti za rok 2008.
(8)
Dne 19. října 2008 Nitrogénművek zastavila výrobu.
III. POPIS OPATŘENÍ
(9)
Dne 18. prosince 2008 maďarská vláda oznámila (4), že s cílem zajistit kontinuitu výroby umělých hnojiv v Maďarsku a v zájmu zachování pracovních míst „zachrání“ stát společnost Nitrogénművek poskytnutím finančních prostředků ke znovuzahájení výroby a k pokrytí provozních nákladů.
(10)
Dne 20. prosince 2008 vláda schválila (5) dvě samostatné státní záruky sloužící k zajištění úvěrů poskytnutých peněžním ústavem Magyar Fejlesztési Bank Zrt. (dále jen „MFB“), bankou ve 100 % vlastnictví státu. Obě záruky byly poskytnuty za předem hrazený jednorázový poplatek ve výši 2 % zajišťované částky.
(11)
Vedle těchto dvou státních záruk uzavřely MFB a Nitrogénművek dne 26. ledna 2009 dvě úvěrové smlouvy:
a)
„ÚVĚR A“: Investiční úvěr (6) ve výši 52 milionů EUR se splatností 6 let. Úroková sazba je šestiměsíční EURIBOR + 1,7 %. 100 % vládní záruka byla poskytnuta za předem hrazený jednorázový poplatek ve výši 2 % úvěru. Zajištění pro MFB: 100 % státní záruka, zástavní právo na aktiva společnosti (7), zapsané jako druhé v pořadí (tj. v pořadí následujícím bezprostředně po níže uvedeném „úvěru B“). Zvláštní zajištění pro stát nebyla definována. Kapitál musí být splacen v podobě dvanácti šestiměsíčních splátek od 15. června 2009. Úroky jsou splatné každých 6 měsíců.
b)
„ÚVĚR B“: Úvěr na financování oběžných aktiv ve výši 10 miliard HUF (přibližně 36 milionů EUR) poskytnutý na 4 roky s úrokovou sazbou tříměsíční BUBOR (8) +2,5 %. Úvěr je z 80 % jištěn státní zárukou za předem hrazený jednorázový poplatek ve výši 2 % (z částky pokryté 80 % zárukou). Zajištění pro MFB: 80 % státní záruka, zástavní právo na aktiva společnosti zapsané jako první v pořadí. Zvláštní zajištění pro stát nebyla definována. V souladu s nařízením vlády je MFB oprávněna jmenovat dva členy do představenstva Nitrogénművek. Kapitál se splácí na konci splatnosti. Úroky jsou splatné každé 3 měsíce.
Tabulka č. 2
Souhrn státních opatření přijatých ve prospěch Nitrogénművek
Cíl
Výše úvěru
Úrok
Záruka
2 % předem hrazený poplatek za poskytnutí záruky, roční úroveň (9)
Hlavní zajištění poskytnutá bance
„Úvěr A“
Investice
52 milionů EUR
EURIBOR + 1,7 %
100 %
0,41 %
zástavní právo na aktiva společnosti druhé v pořadí
„Úvěr B“
Financování oběžných aktiv
10 miliard HUF
BUBOR + 2,5 %
80 %
0,46 %
zástavní právo na aktiva společnosti první v pořadí
(12)
Společnost Nitrogénművek dne 26. února 2009 opět zahájila výrobu.
IV. DŮVODY ZAHÁJENÍ ŘÍZENÍ
(13)
Ve svém rozhodnutí o zahájení řízení ze dne 29. dubna 2009 si Komise položila otázku, zda Nitrogénművek představuje podnik v obtížích ve smyslu Pokynů Společenství pro státní podporu na záchranu a restrukturalizaci podniků v obtížích (10) (dále jen „pokyny pro záchranu a restrukturalizaci“), a pokud ano, zda by na trhu dokázala získat finanční prostředky za stejných podmínek, za jakých je získala od maďarských orgánů. Komise zastávala předběžné stanovisko, že níže uvedená opatření přijatá ve prospěch společnosti mohou představovat státní podporu neslučitelnou s vnitřním trhem, jelikož se zdá, že úvěry byly poskytnuty s úroky nižšími, než jsou standardní tržní úrokové sazby:
a)
100 % státní záruka poskytnutá na investiční úvěr ve výši 52 milionů EUR.
b)
Samotný investiční úvěr ve výši 52 milionů EUR, pokud se jedná o takový existující úvěr, který byl poskytnut před poskytnutím státní záruky. (Na základě informací dostupných při zahájení řízení nebylo jasné, zda se v případě investičního úvěru jedná o již existující, nebo o nový úvěr.)
c)
80 % státní záruka poskytnutá na úvěr pro financování oběžných aktiv ve výši 10 miliard.
d)
20 % úvěru pro financování oběžných aktiv nekrytých zárukou.
(14)
Komise dále usoudila, že 100 % státní záruka poskytnutá na investiční úvěr může představovat státní podporu poskytnutou ve prospěch MFB, pokud se jedná o záruku poskytnutou na již existující úvěr.
V. PŘIPOMÍNKY MAĎARSKA
(15)
Maďarsko všeobecně argumentovalo tím, že tato opatření nelze považovat za státní podporu, jelikož byla v souladu s tržními podmínkami, a protože jejich příjemci nezajistila žádné výhody. Maďarsko nezpochybňuje splnění ostatních kumulativních podmínek státní podpory, tj. poskytování státních prostředků, selektivitu, narušení hospodářské soutěže a vliv na obchod.
(16)
Maďarsko zpochybňuje především skutečnost, že by společnost Nitrogénművek měla být podnikem v obtížích ve smyslu pokynů pro záchranu a restrukturalizaci. Maďarské orgány tvrdí, že společnost byla zisková a v roce 2008 měla stabilní obchodní vyhlídky. Podle maďarského stanoviska byla bonita společnosti v okamžiku přijetí opatření „uspokojivá“, což mezi ratingovými kategoriemi uvedenými ve sdělení Komise o revizi metody stanovování referenčních a diskontních sazeb (11) (dále jen „sdělení o referenčních sazbách“) odpovídá zařazení „BB“.
(17)
Ohledně zastavení výroby společnosti na podzim roku 2008 maďarské orgány vysvětlují, že výroba umělých hnojiv je charakterizována značnými sezónními výkyvy. Kromě toho se v důsledku finanční a hospodářské krize snížila poptávka. Společnost rozhodla o pozastavení výroby s ohledem na vysoké ceny zemního plynu (jež představují jednu z hlavních nákladových položek výroby umělých hnojiv a je měly podle předpokladů klesat) a s ohledem na významné zásoby. Maďarsko dále poznamenává, že takové pozastavení výroby není na evropském trhu ničím neobvyklým; v dotčeném období zastavila nebo omezila výrobu řada dalších výrobních podniků.
(18)
Ohledně úroků a poplatků splácených za poskytnutí úvěrů Maďarsko i nadále zastává názor, že jsou v souladu s tržními podmínkami: i) v případě „úvěru B“ je s ohledem na sdělení o referenčních sazbách nelze klasifikovat jako podporu, a ii) v případě „úvěru A“ je sice úroková sazba nižší než sazba, kterou by bylo v souladu se sdělením o referenčních sazbách možné klasifikovat jako tržní sazbu, avšak vzhledem k vysoké hodnotě zajištění ji lze přesto za tržní sazbu považovat. Maďarsko dále uvádí, že v první polovině roku 2008 bylo mezi společností a obchodními bankami uzavřeno za podobných podmínek několik smluv o poskytnutí půjček a úvěrů, které - podle názoru Maďarska - dokládají, že poplatky za „úvěry A a B“ a jejich podmínky neznamenají pro společnost žádnou výhodu oproti tržnímu financování.
VI. PŘIPOMÍNKY ZÚČASTNĚNÝCH STRAN
(19)
Ve věci rozhodnutí o zahájení řízení obdržela Komise připomínky od tří konkurentů (12). Všechny tři strany podpořily řízení zahájené Komisí, a argumentovaly s tím, že úvěry představují státní podporu.
(20)
Příjemce rovněž předložil připomínky, ve kterých popíral, že by opatření obnášela protiprávní státní podporu. Jeho argumenty a argumenty maďarských orgánů se do značné míry překrývaly.
VII. ODPOVĚĎ MAĎARSKA NA PŘIPOMÍNKY ZÚČASTNĚNÝCH STRAN
(21)
Ve své odpovědi poskytnuté na připomínky zúčastněných stran Maďarsko odmítá připomínky třetích stran a opakuje své argumenty, podle kterých společnost Nitrogénművek státní podporu neobdržela.
VIII. EXISTENCE STÁTNÍ PODPORY VE SMYSLU ČL. 107 ODST. 1 SFEU
(22)
K rozhodnutí o tom, zda nějaké konkrétní opatření představuje státní podporu, musí Komise posoudit, zda sporné opatření splňuje podmínky uvedené v čl. 107 odst. 1 SFEU, jenž stanoví, že „Podpory poskytované v jakékoli formě státem nebo ze státních prostředků, které narušují nebo mohou narušit hospodářskou soutěž tím, že zvýhodňují určité podniky nebo určitá odvětví výroby, jsou, pokud ovlivňují obchod mezi členskými státy, neslučitelné s vnitřním trhem, nestanoví-li Smlouvy jinak“.
(23)
Komise ve světle tohoto ustanovení vyhodnotí, zda sporná opatření přijatá ve prospěch společnosti Nitrogénművek představují státní podporu.
VIII.1 Úvěry poskytnuté ze strany MFB lze přičítat státu
(24)
Pravidla vztahující se na provoz MFB se od přijetí opatření změnila. Toto hodnocení se vztahuje na právní stav platný v okamžiku uzavření zkoumaných úvěrových smluv.
(25)
MFB je speciálně zaměřená finanční instituce vlastněná státem, která byla zřízena zvláštním zákonem (dále jen „zákon o MFB“) (13), jenž v okamžiku přijetí opatření upravoval její fungování. Podle zákona banka sleduje stanovené veřejně prospěšné cíle, jejím primárním úkolem je podpora hospodářského rozvoje a účinná spoluúčast na realizaci hospodářské politiky a rozvojové politiky vlády. Část pravidel obezřetnosti vztahujících se na obchodní banky se na MFB neuplatní, jelikož se na ni vztahují zvláštní pravidla obezřetnosti podle zákona o MFB.
(26)
Základní kapitál MFB ve výši 60 miliard HUF je ve 100 % vlastnictví maďarského státu, její akcie jsou ve smyslu zákona o MFB neprodejné. Část závazků MFB kryje státní rozpočet; zákon o rozpočtu stanoví maximální výši úvěru, kterou může MFB poskytnout, dále výši částek, za které se může zaručit. Kromě toho veškeré vyplacené dividendy plynou do státního rozpočtu. Na základě těchto skutečností Komise konstatuje, že opatření poskytnutá ze strany MFB zahrnují státní prostředky.
(27)
Vlastnická práva státu vykonává příslušný ministr. MFB překládá ministrovi každý rok zprávu o své činnosti; také auditor je jmenován příslušným ministrem. Členy a předsedy představenstva a dozorčí rady, jakož i generálního ředitele jmenuje a odvolává příslušný ministr.
(28)
I když státní řízení instituce neznamená, že všechny kroky instituce lze automaticky přičítat státu (14), v projednávaném případě jsou splněny veškeré podmínky definované Evropským soudním dvorem (15), ze kterých lze odvodit, že postup MFB lze přičítat státu. MFB sleduje veřejně prospěšné cíle, její právní status upravuje zvláštní zákon, je částečně osvobozena od dodržování pravidel finančního dozoru a úřady kontrolují ve významné míře její vedení. Především tedy okolnosti rozhodnutí o opatření (tj. nařízení vlády výslovně upravující podmínky záruk na úvěry poskytnutých ze strany MFB a stanovující, že MFB může za to jmenovat dva členy představenstva Nitrogénművek, čemuž předcházelo prohlášení tiskového mluvčí vlády, ve kterém oznámil, že tato opatření budou přijata) tak dokládají, že maďarské orgány byly do rozhodovacího procesu o přijetí opatření zapojeny.
(29)
Na základě výše uvedených argumentů Komise zastává názor, že postup MFB lze přičítat státu.
VIII.2 Opatření je nutné považovat za úvěry poskytnuté bezprostředně státem
(30)
Jelikož samotné úvěry lze bezprostředně přičítat státu, státní záruky poskytnuté nad tento rámec nezvyšují finanční zátěž státu ani výhody společnosti Nitrogénművek. Proto se zdá být správné zahrnout uvedené úvěry a záruky do dvou opatření, jež mají být považována za úvěry bezprostředně poskytnuté státem (jejichž náklady pro Nitrogénművek znamenají úroky z úvěrů, dále poplatek za poskytnutí záruk).
(31)
V důsledku této skutečnosti dochází k posouzení státní podpory ve světle sdělení o referenčních úrokových sazbách, jež se použije v případě úvěrů.
VIII.3 Výhoda: soulad opatření s tržními podmínkami
VIII.3.1 Finanční situace společnosti v období poskytnutí opatření
(32)
Maďarsko i nadále zastává názor, že Nitrogénművek v okamžiku poskytnutí opatření nebylo možné považovat za podnik v obtížích ve smyslu pokynů pro záchranu a restrukturalizaci. Po zastavení výroby v říjnu 2008 maďarské úřady tvrdily, že se jednalo o strategické a sezónní rozhodnutí a že na podzim roku 2008 pozastavili výrobu také další účastníci trhu. Maďarsko tvrdí, že společnost lze v daném okamžiku správně považovat za firmu s ratingem „BB“.
(33)
Komise konstatuje, že navzdory zjevným potížím s likviditou, jak to ostatně dokládají také důkazy předložené Maďarskem, hodnota vlastního kapitálu společnosti přesáhla výši jejího základního kapitálu, podle vnitrostátního práva nesplňovala kritéria kolektivní platební neschopnosti, a z hlediska celého roku 2008 byl provozní výsledek i čistý zisk kladný. Zdá se tedy, že podmínky uvedené v bodech 9-11 pokynů pro záchranu a restrukturalizaci nejsou splněny.
(34)
Z vyšetřování však vyplynulo, jmenovitě z účetní závěrky společnosti za rok 2008, že společnost Nitrogénművek potřebovala k znovuzahájení výroby státní prostředky. Účetní závěrka za rok 2008 zdůraznila: „Finanční a hospodářská krize vzniklá v průběhu druhé poloviny roku [2008] zasáhla i společnost. U agrárních subjektů využívajících výrobky z umělých hnojiv se objevily finanční potíže, prodeje výrobků společnosti se tak zredukovaly na minimum. Z finančních a ekonomických důvodů společnost dne 18. října 2008 zastavila provoz svých výrobních kapacit. V zájmu opětovného zahájení provozu vlastník společnosti zahájil jednání se zástupci vlády. Jako výsledek jednání […] vláda poskytla za účelem zajištění dodávek dusíkatých hnojiv v Maďarsku […] státní solidární záruku.“ (16) Z účetní závěrky lze dále vyvodit také to, že úvěr na financování oběžných aktiv byl k znovuzahájení výroby nutný, dále že část těchto prostředků byla příjemcem využita na úhradu závazků vůči dodavatelům, splatných k 31. prosinci 2008 (17).
(35)
Podle názoru Komise nelze společnost, která zastavila výrobu, a není ji schopna bez státní pomoci znovu zahájit - nezávisle na důvodech vedoucích k zastavení - považovat za zdravou a životaschopnou společnost. Z účetní závěrky jednoznačně vyplývá, že společnost se potýkala s vážným nedostatkem likvidity, dále že zásah státu měl zásadní význam z hlediska přístupu ke zdrojům.
(36)
Co se týče bonity společnosti, Komise pochybuje o tom, že by údajný rating „BB“ odrážel skutečnou finanční situaci Nitrogénművek v okamžiku přijetí opatření. Komise zaprvé konstatuje, že Maďarsko nepředložilo ratingovou zprávu od nezávislé ratingové agentury nebo finanční instituce. Údajný rating „BB“ lze přičíst MFB, která z hlediska zmiňovaných opatření postupovala nikoli jako nezávislá finanční instituce usilující o fundovaný obchodní posudek, ale jako nástroj státu (v souladu s výslovným rozhodnutím vlády). Už jen kvůli tomto faktu lze hodnověrnost „ratingu“ zpochybnit. Zadruhé, Maďarsko neposkytlo žádné informace o tom, jakou metodu MFB použila a z jakých informací vycházela při stanovení finanční situace společnosti. Zatřetí, s ohledem na skutečnost, že společnost Nitrogénművek v období poskytnutí opatření nevykonávala výrobní činnost a zjevně urgentně potřebovala finanční zdroje, bez kterých by výrobu nedokázala znovu zahájit (podrobně k tomu viz výše 34. a 35. bod odůvodnění), nelze věřit tvrzení, že její finanční situaci bylo možné považovat za „uspokojivou“. S ohledem na výše uvedená fakta a nezávisle na minulých výsledcích společnosti má Komise za to, že údajný rating „BB“ nelze brát v tomto případě při posouzení, zda lze opatření na základě sdělení o referenčních sazbách klasifikovat jako státní podporu, v potaz.
(37)
V důsledku těchto skutečností nelze podle názoru Komise společnost považovat za podnik se stabilní finanční situací. Z podání lze jednoznačně vyčíst, že bojovala s vážnými obtížemi v oblasti likvidity, a nebyla schopna opět zahájit výrobu (viz 34. a 35. bod odůvodnění). Společnost je tedy třeba považovat za podnik ve špatné finanční situaci, čemuž ve sdělení o referenčních sazbách odpovídá nejnižší ratingové zařazení (kategorie „CCC“).
VIII.3.2 Zajištění
(38)
Mezi aktivy nabídnutými jako zajištění figurují nemovitosti, budovy a strojní zařízení několika výrobních provozů Nitrogénművek (18).
(39)
Co se týče hodnoty aktiv zatížených zástavním právem, předložilo Maďarsko znalecký odhad vyhotovený společností […] (19) v polovině roku 2008. Podle tohoto odhadu činí tržní cena aktiv zatížených zástavním právem přibližně […] milionů EUR, řádná účetní hodnota činí přibližně […] milionů EUR. Podle propočtů MFB činila likvidační hodnota aktiv vážená s rizikovým činitelem přibližně […] milionů EUR.
(40)
S ohledem na skutečnost, že souhrnná hodnota dvou zkoumaných úvěrů činí 88 milionů EUR (tj. podle nejobezřetnějších odhadů činila hodnota zajištění [více než 70] % úvěrů), má Komise za to, že transakce disponuje vysokou úrovní zajištění. I když je zástavní právo zajišťující „úvěr A“ zapsané jako druhé v pořadí, případné pohledávky vyplývající z této transakce lze uspokojit po uspokojení pohledávek vyplývajících z „úvěru B“.
(41)
Okolnost, že zajištění jsou vystavena na MFB a nikoli přímo na stát, nemá význam. Podle maďarského práva (20), pokud je ručitel povinen uspokojit pohledávky založené na ručení, veškerá práva související s úvěrem sloužícím jako základ přechází na něj. Pokud tedy Nitrogénművek nesplatí úvěry a MFB uplatní záruku, může na základě ručení souvisejícího s úvěrovou smlouvou uspokojit pohledávky státu.
(42)
Kromě toho v případě „úvěru B“ je stát oprávněn jmenovat dva členy do představenstva společnosti, kteří disponují právem veta v otázce výplaty dividend, poskytování dalších zástav třetím osobám čí v otázce rozhodování o přijetí dalších úvěrů přesahujících částku 100 milionů HUF.
(43)
S ohledem na tyto aspekty se Komise přiklání k názoru, že z hlediska sdělení o referenčních sazbách charakterizovala obě transakce vysoká úroveň zajištění.
VIII.3.3 Srovnatelné tržní úrokové sazby
(44)
Ve svém podání Maďarsko prezentuje několik údajně „srovnatelných“ úvěrových smluv uzavřených mezi soukromými bankami a společností Nitrogénművek, aby doložilo, že poplatky byly v souladu s tržními podmínkami.
(45)
Tyto příklady ale nejsou srovnatelné, takže z hlediska tohoto hodnocení nejsou relevantní. Zaprvé se jich velká část vztahuje na nižší částky a na kontokorentní úvěry (21). Zadruhé úrokové sazby účtované bankami jsou vyšší, než jsou úroky v případě zkoumaných úvěrů (22). A nakonec to nejdůležitější, všechny tyto úvěry byly poskytnuty před hospodářskou krizí, většinou v první polovině roku 2008. Obchodní podmínky platné v tomto období nelze srovnávat s podmínkami období prosinec 2008-leden 2009, kdy finanční krize vrcholila.
VIII.3.4 Směrodatné úrokové sazby podle sdělení o referenčních sazbách
(46)
Ke stanovení, zda daný úvěr obsahuje státní podporu, a pokud ano, v jaké míře, používá Komise ve svém sdělení o referenčních sazbách náhradní hodnoty pro tržní úrokové sazby. Podle sdělení o referenčních sazbách je nutné u základních úrokových sazeb používat různé úrokové marže v závislosti na ratingu a dostupných zajištění.
(47)
S ohledem na příslušné datum hodnocení a s ohledem na skutečnost, že k uzavření definitivních, pro strany právně závazných smluv (tj. úvěrových smluv) došlo dne 26. ledna 2009, skutečné kompenzační plnění finančního balíčku se musí porovnat s referenční úrokovou sazbou platnou v tento den (základní úroková sazba plus příslušná marže).
(48)
Co se týče použité úrokové marže, v souladu s výše uvedenými skutečnostmi Komise zastává názor, že společnost Nitrogénművek patřila do nejnižší kategorie tabulky referenčních úrokových sazeb, a transakce charakterizovala vysoká úroveň zajištění. Vyplývá z toho, že jako referenční tržní úrokovou sazbu lze vzít základní úrokovou sazbu navýšenou o marži ve výši 400 bazických bodů.
(49)
Skutečné finanční náklady „úvěru A“ (EUR) dne 26. ledna 2009 činily 4,362 % (23). Oproti tomu příslušná směrodatná referenční úroková sazba v tento den činila 8,99 % (24). Celkové finanční náklady „úvěru A“ se tedy pohybují pod hodnotou směrodatné úrokové sazby, z čehož vyplývá, že opatření poskytuje společnosti výhodu.
(50)
Skutečné finanční náklady „úvěru B“ (HUF) činí 12,44 % (25). Oproti tomu příslušná směrodatná referenční úroková sazba v tento den činila 14,01 % (26). Celkové finanční náklady „úvěru B“ se tedy pohybují pod hodnotou směrodatné úrokové sazby, z čehož vyplývá, že opatření poskytuje společnosti výhodu.
VIII.4 Závěry ohledně státní podpory
(51)
Jak je uvedeno výše, opatření byla financována ze státních zdrojů, a lze je přičítat státu.
(52)
Společnost Nitrogénművek získala finanční prostředky za výhodnějších podmínek, než za jakých by je získala z tržních zdrojů. Opatření tedy znamenala pro společnost výhodu.
(53)
Kromě toho má zmiňovaná výhoda selektivní charakter, protože se opatření vztahovala pouze na Nitrogénművek.
(54)
Tato selektivní opatření pravděpodobně narušují hospodářskou soutěž, protože společnosti zajišťují oproti konkurentům výhodu; obchod s umělými hnojivy mezi členskými státy je navíc rozsáhlý.
(55)
Z výše uvedeného vyplývá, že „úvěry A a B“ představují státní podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 SFEU.
IX. PŘÍPADNÁ PODPORA POSKYTNUTÁ VE PROSPĚCH MFB
(56)
Ve svém rozhodnutí o zahájení řízení se Komise zmínila o možnosti, že 100 % záruka poskytnutá na „úvěr A“ může představovat státní podporu poskytnutou ve prospěch MFB, jelikož z jednotlivých protikladných informací bylo možné vyvodit, že v případě investičního úvěru se jedná o existující úvěr (v takovém případě lze dodatečnou záruku považovat za podporu poskytnutou bance, jež má zvýšit pravděpodobnost splacení úvěru). V průběhu kontroly však bylo prokázáno, že se v případě „úvěru A“ jednalo o nový úvěr podepsaný dne 26. ledna 2009, a 100 % státní záruka tak není státní podporou poskytnutou ve prospěch MFB.
X. SLUČITELNOST PODPORY SE VNITŘNÍM TRHEM
X.1 Obecné poznámky
(57)
Ustanovení čl. 107 odst. 2 a 3 SFEU stanoví výjimky z všeobecného pravidla uvedeného čl. 107 odst. 1, podle kterého jsou státní podpory neslučitelné s vnitřním trhem.
(58)
Komise níže vyhodnotí slučitelnost opatření na základě těchto výjimek. Již na začátku je však třeba poznamenat, že Maďarsko nepředložilo žádné argumenty týkající se slučitelnosti s vnitřním trhem.
X.2 Výjimky podle čl. 107 odst. 2 SFEU
(59)
Podmínky pro osvobození uvedené v čl. 107 odst. 2 SFEU nelze v tomto případě uplatnit, jelikož opatření není sociální povahy poskytované individuálním spotřebitelům, ani nebylo poskytnuto za účelem náhrady škod způsobených přírodními pohromami nebo jinými mimořádnými událostmi, ani nebylo poskytnuto hospodářství určitých oblastí Spolkové republiky Německo, postižených rozdělením této země.
X.3 Výjimky podle čl. 107 odst. 3 SFEU
(60)
Další výjimky jsou stanoveny v čl. 107 odst. 3 SFEU. Komise níže vyhodnotí slučitelnost opatření na základě čl. 107 odst. 3 písm. a), c) a d), následně pak na základě čl. 107 odst. 3 písm. b).
(61)
Podle čl. 107 odst. 3 písm. a) mohou být za slučitelné s vnitřním trhem považovány „podpory, které mají napomáhat hospodářskému rozvoji oblastí s mimořádně nízkou životní úrovní nebo s vysokou nezaměstnaností“. V okamžiku přistoupení bylo celé území Maďarska považováno za takovou oblast, a většina regionů země je k takové podpoře způsobilá (27).
(62)
Slučitelnost státní podpory poskytované podporovaným oblastem upravují Pokyny Komise k regionální podpoře na období 2007 - 2013 (dále jen „pokyny k regionální podpoře“ (28). Opatření však nejsou s pokyny k regionální podpoře v souladu. Co se týče investičního úvěru, byl poskytnut na investici již dokončenou (29), takže požadavek na pobídkový účinek vyžadovaný pokyny k regionální podpoře není splněn. Co se týče případné provozní podpory, tato podpora nenapomáhá rozvoji žádné hospodářské činnosti nebo hospodářské oblasti, dále není časově omezená, není postupně snižována a není přiměřená z hlediska nápravy specifického hospodářského znevýhodnění (30).
(63)
Na základě výše uvedených skutečností Komise konstatuje, že podpora není způsobilá k odchylce stanovené v čl. 107 odst. 3 písm. a) SFEU.
(64)
V čl. 107 odst. 3 písm. c) se stanoví schválení podpor, které mají usnadnit rozvoj určitých hospodářských činností nebo hospodářských oblastí, pokud nemění podmínky obchodu v takové míře, jež by byla v rozporu se společným zájmem. Komise vypracovala vícero pokynů a sdělení, ve kterých vysvětluje uplatňování odchylky stanovené v uvedeném ustanovení.
(65)
S ohledem na pokyny pro záchranu a restrukturalizaci Komise poznamenává, že (nezávisle na tom, zda byla společnost podle pokynů způsobilá k získání podpory) podmínky pro slučitelnou podporu nebyly zjevně splněny. Co se týče podpory na záchranu, opatření nebyla omezena na nezbytné minimum, jelikož přesahují 6 měsíců; dále maďarské orgány nedoložily, že by opatření byla opodstatněna závažnými sociálními problémy a že nebudou mít příliš nepříznivý dopad na další členské státy. Co se týče podpory na restrukturalizaci, z důvodu nepředložení plánu restrukturalizace nemůže Komise vyhodnotit, zda by podpora napomohla obnovení dlouhodobé životaschopnosti, dále zda by byla omezena na minimum, nebo zda by bylo zamezeno přílišnému narušení hospodářské soutěže.
(66)
Komise konstatuje, že opatření jsou neslučitelná jako podpory na záchranu a restrukturalizaci.
(67)
Komise se domnívá, že kvůli povaze a znakům podpory nelze na tento případ použít žádnou výjimku stanovenou v jiných pokynech a sděleních vydaných v rámci čl. 107 odst. 3 písm. c).
(68)
Podle čl. 107 odst. 3 písm. d) SFEU mohou být za slučitelné prohlášeny podpory určené na pomoc kultuře a zachování kulturního dědictví, jestliže neovlivní podmínky obchodu a hospodářské soutěže v Unii v míře odporující společnému zájmu. Tento bod se v tomto případě evidentně nepoužije.
X.4 Posouzení slučitelnosti na základě dočasné rámce
(69)
Podle čl. 107 odst. 3 písm. b) SFEU mohou být za slučitelné s vnitřním trhem považovány „podpory, které mají napomoci uskutečnění některého významného projektu společného evropského zájmu anebo napravit vážnou poruchu v hospodářství některého členského státu“.
(70)
Komise konstatuje, že projednávaná podpora nemá za cíl napomoci uskutečnění některého významného projektu společného evropského zájmu.
(71)
Ohledně nápravy vážné poruchy v hospodářství některého členského státu Komise přijala dočasný rámec Společenství pro opatření státní podpory zlepšující přístup k financování za současné finanční a hospodářské krize (31) (dále jen „dočasný rámec“).
(72)
Komise na základě finančních údajů předložených maďarskými orgány (32) zastává názor, že společnost před vypuknutím světové finanční a hospodářské krize nevykazovala problémy. Konkrétněji, jak je uvedeno v 33. bodě odůvodnění, její vlastní kapitál přesahoval její základní kapitál, podle vnitrostátního práva nesplňovala kritéria kolektivní platební neschopnosti, a za celý rok 2008 měla pozitivní provozní výsledek i čistý zisk. Problémy vedoucí k zastavení výroby se začaly objevovat po příchodu krize. Komise proto zastává názor, že dne 1. července 2008 společnost Nitrogénművek nepředstavovala podnik v obtížích ve smyslu pokynů pro záchranu a restrukturalizaci. Je tudíž způsobilá k podpoře podle dočasného rámce.
(73)
Opatření ovšem nejsou v souladu s bodem 4.2 dočasného rámce „slučitelnost nižší částky podpory“, jelikož nebyla poskytnuta jako režim podpory, a celková výše podpory zřejmě přesáhla 500 000 EUR. Kromě toho, i kdyby byly záruky hodnoceny odděleně, neodpovídají opatřením ve formě záruk podle bodu 4.3 dočasného rámce, jelikož uhrazené poplatky za poskytnutí záruky (33) nedosahují mezní hodnoty „safe harbour“ prémie (34) podle dočasného rámce. Maďarsko dále nedoložilo, že by bylo splněno kritérium vztahující se na mzdové náklady. Finanční balík nepředstavuje podporu na výrobu ekologicky šetrných výrobků (bod 4.5), ani se nejedná o rizikový kapitál (bod 4.6).
(74)
Co se týče opatření formou subvencované půjčky podle bodu 4.4 dočasného rámce, tato se vztahuje na smlouvy o půjčkách s libovolnou splatností, uzavřené do 31. prosince 2010 (35). Smlouvy o zkoumaných opatřeních byly uzavřeny po vstupu dočasného rámce v platnost a rovněž před 31. prosincem 2010, takže opatření mohla být způsobilá.
(75)
Komise ovšem poznamenává, že skutečná kompenzace transakcí se nachází pod minimální úrokovou sazbou považovanou podle dočasného rámce za slučitelnou.
(76)
Podle příslušného ustanovení „Komise bude uznávat, že veřejné nebo soukromé půjčky jsou poskytovány s úrokovou sazbou, která se přinejmenším rovná sazbě, kterou do druhého dne vyhlašuje centrální banka, a prémii odpovídající rozdílu mezi průměrem roční mezibankovní sazby a průměrem sazby denně vyhlašované centrální bankou v období od 1. ledna 2007 do 30. června 2008, včetně prémie na úvěrové riziko odpovídající rizikovému profilu příjemce, jak je stanoveno ve sdělení Komise o revizi metody stanovování referenčních a diskontních sazeb.“
(77)
V případě úvěru v EUR („úvěr A“) odpovídá rozdíl mezi průměrem roční mezibankovní sazby a průměrem sazby denně vyhlašované centrální bankou v období od 1. ledna 2007 do 30. června 2008 64 bazickým bodům. Kromě toho jednodenní úroková sazba Evropské centrální banky (EONIA) činila dne 26. ledna 2009 (36) 1,228 %. S ohledem na ratingové zařazení příjemce a na míru zajištění transakce (viz 48. bod odůvodnění výše) se k tomuto základu připočítává marže ve výši dalších 400 bazických bodů. Dočasným rámcem povolená subvencovaná úroková sazba by tak činila 5,868 %. Skutečné finanční náklady transakce (4,362 %) však v tomto případě uvedené hodnoty nedosahují.
(78)
V případě úvěru v HUF („úvěr B“) maďarské orgány ve věci č. N 78/2009 (37) potvrdily, že rozdíl mezi průměrem roční mezibankovní sazby a průměrem sazby denně vyhlašované centrální bankou v období od 1. ledna 2007 do 30. června 2008 činí 26 bazických bodů. Kromě toho jednodenní úroková sazba Maďarské národní banky činila dne 26. ledna 2009 (38) 9,14 %. S ohledem na ratingové zařazení příjemce a na míru zajištění transakce se k tomuto základu připočítává marže ve výši dalších 400 bazických bodů. Dočasným rámcem povolená subvencovaná úroková sazba by tak činila 13,40 %. Skutečné finanční náklady transakce (12,44 %) však v tomto případě uvedené hodnoty nedosahují.
X.5 Závěry ohledně slučitelnosti
(79)
Na základě výše uvedených skutečností Komise dospěla k závěru, že „úvěry A a B“ jsou na základě dočasného rámce zčásti slučitelné jako opatření ve formě subvencované půjčky.
(80)
Konkrétně má Komise za to, že rozdíl mezi skutečnou kompenzací transakcí a subvencovanou úrokovou sazbou je neslučitelný, zatímco rozdíl mezi subvencovanou úrokovou sazbou a směrodatnou tržní úrokovou sazbou je podle dočasného rámce slučitelný.
XI. NAVRÁCENÍ
(81)
V souladu s SFEU a ustálenou judikaturou Soudního dvora je Komise - pokud zjistí, že podpora je neslučitelná s vnitřním trhem - oprávněna rozhodnout o tom, že dotčený stát ji zruší nebo upraví (39). Povinnost členského státu zrušit podporu, kterou Komise prohlásila za neslučitelnou s vnitřním trhem, slouží podle stálé judikatury Soudního dvora k obnovení dřívějšího stavu (40). Podle Soudního dvora je tohoto cíle dosaženo, jakmile příjemce vrátí protiprávní podporu, čímž ztrácí výhodu, kterou měl na trhu ve vztahu ke svým soutěžitelům, a obnoví se stav, který předcházel poskytnutí podpory (41).
(82)
V návaznosti na výše zmíněnou judikaturu článek 14 nařízení Rady (ES) č. 659/1999 (42) stanovil, že „je-li v případech protiprávní podpory přijato záporné rozhodnutí, Komise rozhodne, že dotyčný členský stát učiní všechna nezbytná opatření, aby příjemce podporu navrátil“.
(83)
S ohledem na skutečnost, že zkoumaná opatření lze považovat za protiprávní a částečně neslučitelnou podporu, je tedy nutné neslučitelnou část vrátit s cílem obnovit na trhu stav, který předcházel poskytnutí podpory. Podporu je nutné vrátit od okamžiku, kdy se na straně příjemce objevila výhoda, tj. od okamžiku, kdy byla příjemci poskytnuta podpora, a do data skutečného navrácení zahrnuje také příslušné úroky.
(84)
S ohledem na výše uvedený oddíl X.5 se neslučitelná podpora obsažená v opatřeních vypočítá jako rozdíl mezi subvencovanou úrokovou sazbou podle dočasného rámce a skutečnými finančními náklady financování (tj. úroková sazba plus poplatek za poskytnutí záruky).
(85)
Výpočet přesné částky určené k navrácení je úkolem maďarských orgánů.
XII. ZÁVĚR
(86)
Na základě výše uvedených skutečností Komise konstatuje, že „úvěry A a B“ poskytnuté společnosti Nitrogénművek představují státní podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 SFEU.
(87)
Dále Komise konstatuje, že „úvěr A“ a „úvěr B“ jsou jako subvencované úvěry částečně slučitelné s vnitřním trhem podle dočasného rámce. Konkrétně, slučitelný je rozdíl mezi subvencovanou úrokovou sazbou podle dočasného rámce a směrodatnou tržní úrokovou sazbou. Oproti tomu rozdíl mezi skutečnou kompenzací transakcí a subvencovanou úrokovou sazbou není slučitelný s vnitřním trhem.
(88)
S ohledem na skutečnost, že „úvěr A“ a „úvěr B“ lze považovat za protiprávní a částečně neslučitelnou podporu, musí být neslučitelná část navrácena s cílem obnovit na trhu stav, který předcházel poskytnutí podpory.
(89)
Výpočet přesné částky určené k navrácení je úkolem maďarských orgánů. Tato částka se vypočítá jako rozdíl mezi subvencovanou úrokovou sazbou podle dočasné rámce a celkovými skutečnými finančními náklady financování (tj. úroková sazba plus poplatek za poskytnutí záruky).
(90)
Dále Komise konstatuje, že 100 % záruka poskytnutá k „úvěru A“ nepředstavuje ve smyslu čl. 107 odst. 1 SFEU státní podporu poskytnutou ve prospěch MFB,
PŘIJALA TOTO ROZHODNUTÍ:
Článek 1
Investiční úvěr ve výši 52 milionů EUR a úvěr na financování oběžných aktiv ve výši 10 miliard HUF, které Maďarsko poskytlo společnosti Péti Nitrogénművek Zrt., představuje státní podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 SFEU.
Článek 2
1. Státní podpora, kterou Maďarsko v rozporu s čl. 108 odst. 3 SFEU protiprávně poskytlo společnosti Péti Nitrogénművek Zrt., je zčásti slučitelná a zčásti neslučitelná s vnitřním trhem.
2. Protiprávní státní podpora odpovídající rozdílu mezi subvencovanou úrokovou sazbou podle dočasného rámce a příslušnou referenční úrokovou sazbou je slučitelná s vnitřním trhem.
3. Protiprávní státní podpora odpovídající rozdílu mezi skutečnou kompenzací transakcí a subvencovanou úrokovou sazbou podle dočasného rámce je neslučitelná s vnitřním trhem.
4. Maďarsko od převzetí oznámení o tomto rozhodnutí ukončí poskytování státní podpory uvedené v odst. 3.
Článek 3
1. Maďarsko zajistí, aby příjemce navrátil podporu uvedenou v čl. 2 odst. 3.
2. Navrácené částky musí obsahovat úroky vypočítané od počátečního data poskytnutí částek jejich příjemci do okamžiku jejich skutečného navrácení.
3. V souladu s kapitolou V nařízení (ES) č. 794/2004 musí být úroky vypočítány jako složený úrok.
Článek 4
1. Navrácení podpory uvedené v čl. 2 odst. 3 musí proběhnout bez odkladu a účinně.
2. Maďarsko zajistí, aby toto rozhodnutí bylo provedeno nejpozději do čtyř měsíců od jeho oznámení.
Článek 5
1. Do dvou měsíců od tohoto oznámení Maďarsko poskytne Komisi následující informace:
a)
celková částka, kterou musí příjemce navrátit (jistina a úroky);
b)
podrobný popis opatření již přijatých a plánovaných v zájmu provedení tohoto rozhodnutí;
c)
dokumenty dokládající, že příjemce byl vyzván k navrácení podpory.
2. Maďarsko bude Komisi průběžně informovat o opatřeních přijatých na vnitrostátní úrovni za účelem provedení tohoto rozhodnutí až do okamžiku úplného navrácení podpory uvedené v čl. 2 odst. 3. Maďarsko na žádost Komise okamžitě předloží informace související s opatřeními již přijatými a plánovanými v zájmu provedení tohoto rozhodnutí. Dále poskytne podrobné informace ohledně částek a úroků, které příjemce již navrátil.
Článek 6
Toto rozhodnutí je určeno Maďarské republice.
V Bruselu dne 27. října 2010.