ΑΠΌΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΉΣ
της 13ης Ιουλίου 2011
σχετικά με την κρατική ενίσχυση C 6/08 (πρώην NN 69/07) που χορήγησε η Φινλανδία στην Ålands Industrihus Ab
[κοινοποιηθείσα υπό τον αριθμό Ε(2011) 4905]
(Τα κείμενα στη φινλανδική και σουηδική γλώσσα είναι τα μόνα αυθεντικά)
(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)
(2012/252/ΕΕ)
Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ,
Έχοντας υπόψη τη Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και ιδίως το άρθρο 108 παράγραφος 2, πρώτο εδάφιο,
Έχοντας υπόψη τη συμφωνία για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο, και ιδίως το άρθρο 62 παράγραφος 1 στοιχείο α),
Αφού κάλεσε τα ενδιαφερόμενα μέρη να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σύμφωνα με τα ανωτέρω άρθρα (1),
Εκτιμώντας τα ακόλουθα:
1. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ
(1)
Μέσω καταγγελίας που υποβλήθηκε στις 5 Σεπτεμβρίου 2006, η Επιτροπή ενημερώθηκε για ένα σύνολο μέτρων που έλαβε η τοπική κυβέρνηση της επαρχίας Åland («ΤΚ») προς όφελος της κτηματομεσιτικής εταιρείας Ålands Industrihus Ab («ÅI»). Με επιστολές της 25ης Οκτωβρίου 2006 και της 14ης Φεβρουαρίου 2007, η Επιτροπή ζήτησε πληροφορίες από τη Φινλανδία, οι οποίες παρασχέθηκαν με επιστολές της 11ης Ιανουαρίου 2007 και της 3ης Απριλίου 2007. Οι φινλανδικές αρχές υπέβαλαν πρόσθετα στοιχεία την 31η Μαΐου 2007 και την 12η Ιουλίου 2007. Ο καταγγέλλων υπέβαλε συμπληρωματικά στοιχεία τον Νοέμβριο του 2006 και τον Μάιο του 2007.
(2)
Με επιστολή της 30ής Ιανουαρίου 2008, η Επιτροπή ενημέρωσε τη Φινλανδία ότι αποφάσισε να κινήσει τη διαδικασία του άρθρου 108 παράγραφος 2 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης («ΣΛΕΕ») (2) σε σχέση με την εν λόγω ενίσχυση («απόφαση για την κίνηση της διαδικασίας»).
(3)
Η απόφαση της Επιτροπής για την κίνηση διαδικασίας δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. (3) Η Επιτροπή κάλεσε τα ενδιαφερόμενα μέρη να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σχετικά με την ενίσχυση.
(4)
Η Επιτροπή δεν έλαβε παρατηρήσεις από ενδιαφερόμενα μέρη.
(5)
Μετά την κίνηση της διαδικασίας, η Φινλανδία υπέβαλε πληροφορίες με επιστολές που πρωτοκολλήθηκαν από την Επιτροπή στις 6 Μαΐου 2008, 21 Ιανουαρίου 2010, 26 Φεβρουαρίου 2010, 21 Μαΐου 2010, 26 Φεβρουαρίου 2010, 21 Μαΐου 2010, 18 Ιουνίου 2010, 18 Απριλίου 2011, 27 Ιουνίου 2011 και 28 Ιουνίου 2011. Στις 4 Ιουνίου 2010, πραγματοποιήθηκε συνεδρίαση μεταξύ των υπηρεσιών της Επιτροπής, των φινλανδικών αρχών και αντιπροσώπων της ÅI.
2. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ
2.1. Ο ΔΙΚΑΙΟΥΧΟΣ
(6)
Η ÅI είναι εγγεγραμμένη στην πόλη Mariehamn, πρωτεύουσα της επαρχίας Åland, στο αρχιπέλαγος της Βαλτικής Θάλασσας μεταξύ της ηπειρωτικής Φινλανδίας και της Σουηδίας, με συνολικό πληθυσμό περίπου 28 000 κατοίκων. Οι νήσοι Åland είναι επαρχία της Φινλανδίας με υψηλό βαθμό αυτονομίας. Η ÅI ανήκει στην ιδιοκτησία κυρίως της ΤΚ (κατά 84,43 %) και του Δήμου Mariehamn (κατά 15,01 %). Οι υπόλοιποι μέτοχοι είναι άλλες τοπικές αρχές του Åland (4).
(7)
Η επιχειρηματική δραστηριότητα της ÅI συνίσταται στην κατασκευή, ιδιοκτησία και μίσθωση κτιρίων για βιομηχανική και εμπορική χρήση. Κατά τις φινλανδικές αρχές, οι δραστηριότητες της εταιρείας αποσκοπούν στη διάθεση κτιρίων σε επιχειρήσεις του Åland για να συμβάλουν στη διαφοροποίηση και την ανταγωνιστικότητα της οικονομίας.
(8)
Μέχρι το 1999, οι δραστηριότητες της ÅI ήταν περιορισμένης κλίμακας (5). Ο ισολογισμός της ÅI παρουσίαζε πολύ αργή ή και μηδενική αύξηση (6). Έτσι, το Διοικητικό Συμβούλιο της ÅI αποφάσισε να διερευνήσει νέες επιχειρηματικές ευκαιρίες για την επέκτασή της. Συγχρόνως, η τοπική επιχειρηματική κοινότητα (που αποτελείται σχεδόν κατ’ αποκλειστικότητα από μικρές επιχειρήσεις) εξέφρασε την επιθυμία να δημιουργηθεί «τεχνολογικό πάρκο», δηλαδή κτιριακό συγκρότημα γραφείων στα οποία θα μπορούσαν να συστεγαστούν οι τοπικές επιχειρήσεις, με στόχο τη διευκόλυνση της συνεργασίας, την παραγωγή νέων ιδεών και, εν γένει, την προώθηση της επιχειρηματικότητας. Έτσι, δημιουργήθηκε σταδιακά το επιχειρηματικό πάρκο «iTiden» (kvarteret iTiden). Η δημιουργία του έργου εξηγείται αναλυτικότερα στο τμήμα 2.2.
2.2. ΤΟ ΕΠΕΝΔΥΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ iTiden (7)
(9)
Οι συζητήσεις ανάμεσα στους αντιπροσώπους της τοπικής επιχειρηματικής κοινότητας και την ΤΚ σχετικά με τη δυνατότητα δημιουργίας ενός «τεχνολογικού πάρκου» άρχισαν το 1999. Είχαν πραγματοποιηθεί κοινά ταξίδια σε παρόμοιες εγκαταστάσεις στη Σουηδία.
(10)
Το 2000 το έργο ανατέθηκε σε ομάδα εργασίας η οποία υπέβαλε πρόταση στην ΤΚ και τον Δήμο Mariehamn την άνοιξη του 2000. Το έργο και τα σχέδια της ΤΚ για την κατασκευή και τη χρηματοδότησή του αναφέρονταν στον προϋπολογισμό της ΤΚ του 2000 (8) και επιβεβαιώθηκαν στον προϋπολογισμό του 2001, στον οποίο η ΤΚ ζήτησε επίσης κεφάλαια για πιθανές αυξήσεις κεφαλαίου για έργα υποδομών, συμπεριλαμβανομένης της ÅI (παρόμοια αίτηση υπήρχε στον προϋπολογισμό του 2000) (9).
(11)
Στις 12 Ιουλίου 2001, επωφελούμενη από την αύξηση κεφαλαίου, η ÅI αγόρασε έκταση στην περιοχή «Västra Klinten» του Mariehamn, όπου επρόκειτο να κατασκευαστεί το iTiden. Σε συνδυασμό με αυτή την αγορά, η ÅI εξασφάλισε και τις αναγκαίες αλλαγές για το έργο iTiden στον πολεοδομικό σχεδιασμό.
(12)
Στον προϋπολογισμό του 2002, η ΤΚ δήλωσε ότι η ÅI θα άρχιζε την κατασκευή του έργου iTiden το 2002 και ότι, προς τον σκοπό αυτό, θα απαιτούνταν, κατά πάσα πιθανότητα αύξηση κεφαλαίου (για την οποία η ΤΚ ζήτησε τις αναγκαίες πιστώσεις του προϋπολογισμού) (10).
(13)
Στις αρχές του 2002, ορίστηκε ομάδα εργασίας για την κατασκευή του iTiden και το έργο ανατέθηκε σε έναν αρχιτέκτονα. Ζητήθηκε από δυνητικούς μισθωτές να εκφράσουν ενδιαφέρον για μίσθωση ακινήτου στο iTiden. Τα προπαρασκευαστικά χωματουργικά έργα εκτελέστηκαν την άνοιξη του 2003 και η κατασκευή του τμήματος 1 (το έργο σχεδιάστηκε να υλοποιηθεί σε δύο διαδοχικά στάδια κατασκευής) άρχισε το θέρος του 2003. Την 1η Δεκεμβρίου 2004 εγκαταστάθηκαν οι πρώτοι ένοικοι στο «τμήμα 1» του iTiden που είχε ολοκληρωθεί.
(14)
Η κατασκευή του τμήματος 2 του iTiden ξεκίνησε το φθινόπωρο του 2006 και ολοκληρώθηκε το 2007.
2.3. ΤΑ ΜΕΤΡΑ ΚΡΑΤΙΚΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ
(15)
Η επίσημη έρευνα της Επιτροπής κάλυψε διάφορες εισφορές κεφαλαίου («αυξήσεις κεφαλαίου») και εγγυήσεις για τραπεζικά δάνεια («εγγυήσεις δανείων») που χορήγησε η ΤΚ στην ÅI από το 1997 έως το 2007. Τα μέτρα παρατίθενται στον κατωτέρω πίνακα (οι εισφορές κεφαλαίου απαριθμούνται από C-I έως C-XI και οι εγγυήσεις από G-I έως G-III).
Μέτρο
Ημερομηνία του μέτρου
Αυξήσεις κεφαλαίου
(σε ευρώ)
Εγγυήσεις δανείων
(σε ευρώ)
C-I (11)
18.6.1997
84 094,39
C-II (11)
22.6.2000
340 582,27
C-III (11)
10.10.2000
114 368,37
C-IV
20.7.2001
353 199,00
C-V
15.8.2002
599 933,73
C-VI
13.3.2003
799 911,64
G-I
9.10.2003
2 600 000,00
C-VII
6.5.2004
515 165,97
C-VIII
30.9.2004
669 896,95
G-II
2.11.2004
1 160 000,00
C-IX
16.6.2005
199 977,91
C-X
16.6.2005
234 961,43
G-III
13.12.2005
2 600 000,00
C-XI
15.2.2007
1 379 998,95
ΣΥΝΟΛΟ
5 292 090,61
6 360 000,00
(16)
Σε σύγκριση με τον πίνακα των μέτρων στην αιτιολογική σκέψη 7 της απόφασης για την κίνηση διαδικασίας, απαλείφθηκε εγγύηση δανείου ύψους 2 587 500 ευρώ της 26ης Οκτωβρίου 2006, διότι δεν εκτελέστηκε ποτέ (με απόφαση φινλανδικών δικαστηρίων). Ακόμη, η αύξηση κεφαλαίου C-XI, με ημερομηνία 12 Ιουνίου 2006 στην απόφαση για την κίνηση διαδικασίας, χρονολογείται στην παρούσα απόφαση με ημερομηνία 15 Φεβρουαρίου 2007, διότι διαπιστώθηκε κατά την έρευνα ότι το μέτρο αυτό τέθηκε σε εφαρμογή σε αυτήν τη μεταγενέστερη ημερομηνία. Η απόφαση της ΤΚ να πραγματοποιήσει αυτή την εισφορά κεφαλαίου ακυρώθηκε πρόσφατα (6 Απριλίου 2011) από το ανώτατο διοικητικό δικαστήριο της Φινλανδίας (βλέπε αιτιολογική σκέψη 114 κατωτέρω). Εντούτοις, επειδή το κεφάλαιο που χορηγήθηκε στην ÅI το 2007 δεν επιστράφηκε, η Επιτροπή θεωρεί ότι η απόφαση του εθνικού δικαστηρίου δεν εξαιρεί αυτό το μέτρο από το πεδίο της έρευνάς της.
(17)
Σύμφωνα με τις φινλανδικές αρχές, όλες οι αυξήσεις κεφαλαίου χορηγήθηκαν για τη χρηματοδότηση του έργου iTiden, με εξαίρεση τις ακόλουθες:
C-I) Εισφορά κεφαλαίου της 18ης Ιουνίου 1997 (84 094,39 ευρώ)
C-II) Εισφορά κεφαλαίου της 22ας Ιουνίου 2000 (340 582,27 ευρώ)
C-III) Εισφορά κεφαλαίου της 10ης Οκτωβρίου 2000 (114 368,37 ευρώ)
C-VIII) Εισφορά κεφαλαίου της 30ής Σεπτεμβρίου 2004 (669 896,95 ευρώ)
C-IX) Εισφορά κεφαλαίου της 16ης Ιουνίου 2005 (199 977,91 ευρώ).
(18)
Όλες οι εγγυήσεις δανείων, σύμφωνα με τις φινλανδικές αρχές, εκδίδονταν με σκοπό τη χρηματοδότηση του έργου iTiden. Αναλυτικότερα στοιχεία για τις εγγυήσεις δανείων παρατίθενται στις αιτιολογικές σκέψεις 66 έως 86 κατωτέρω.
3. ΛΟΓΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΙΝΗΣΗ ΤΗΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ ΒΑΣΕΙ ΤΟΥ ΑΡΘΡΟΥ 108 ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΣ 2 ΤΗΣ ΣΛΕΕ
(19)
Στην απόφασή της για την κίνηση της διαδικασίας, η Επιτροπή έθεσε το ερώτημα αν οι αυξήσεις κεφαλαίου και οι εγγυήσεις δανείων ήταν συμβατές με την εσωτερική αγορά για τους κατωτέρω λόγους.
(20)
Όσον αφορά την ύπαρξη κρατικής ενίσχυσης κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ, η Επιτροπή επισήμανε ότι τα μέτρα ενείχαν κρατικούς πόρους, διότι ελήφθησαν από τις κρατικές αρχές και ήταν επιλεκτικά, εφόσον είχαν ως αποδέκτη την ÅI. Αναφορικά με το κριτήριο του αν τα μέτρα παρείχαν «πλεονέκτημα που δεν θα παρεχόταν σε κανονικές συνθήκες της αγοράς», διότι ένας ιδιώτης επενδυτής που ενεργεί με γνώμονα την προσδοκία κέρδους μακροπρόθεσμα δεν θα χορηγούσε την ίδια ενίσχυση, η Επιτροπή αμφέβαλε αν ο ιδιώτης επενδυτής χορηγούσε κεφάλαια, όπως έπραξε η ΤΚ, δεδομένου του ιστορικού ζημιών της ÅI ή, στην καλύτερη περίπτωση των πολύ περιορισμένων κερδών. Όσον αφορά ειδικότερα τις εγγυήσεις δανείων, η Επιτροπή αμφισβητούσε ότι η ÅI θα ήταν σε θέση να λάβει συγκρίσιμη χρηματοδοτική στήριξη στις αγορές και ότι, κατά συνέπεια, η ΤΚ παρείχε πλεονέκτημα στην ÅI. Η Επιτροπή έκρινε επίσης ότι κάθε τέτοιο πλεονέκτημα θα μπορούσε να προκαλέσει τη νόθευση του ανταγωνισμού και των ενδοκοινοτικών συναλλαγών.
(21)
Εάν κρινόταν ότι τα μέτρα συνιστούν κρατική ενίσχυση, η Επιτροπή αμφισβητούσε ότι αυτή θα μπορούσε να θεωρηθεί συμβιβάσιμη με την εσωτερική αγορά.
(22)
Τέλος, η Επιτροπή αμφισβήτησε τον ισχυρισμό της Φινλανδίας ότι, σε περίπτωση που τα μέτρα θεωρούνταν πράγματι κρατική ενίσχυση, αυτή είχε χορηγηθεί σύμφωνα με τα καθεστώτα ενισχύσεων που εφαρμόζονταν ήδη πριν την προσχώρηση της Φινλανδίας στην ΕΕ και, ως εκ τούτου, ήταν νόμιμα.
4. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΦΙΝΛΑΝΔΙΑΣ
4.1. ΤΑ ΜΕΤΡΑ ΔΕΝ ΣΥΝΙΣΤΟΥΝ ΚΡΑΤΙΚΗ ΕΝΙΣΧΥΣΗ
(23)
Η Φινλανδία εξέφρασε την άποψη ότι η ΤΚ ενήργησε σύμφωνα με την αρχή του επενδυτή σε οικονομία αγοράς, δηλαδή ότι τα μέτρα είχαν ως γνώμονα τις προσδοκίες της ΤΚ να αποκομίσει κέρδος από την επένδυσή της. Η Φινλανδία ισχυρίστηκε ότι οι επενδυτικές αποφάσεις είχαν ως κίνητρο το πρόγραμμα νέων επενδύσεων της εταιρείας, ιδίως το έργο iTiden. Σκοπός των μέτρων δεν ήταν, συνεπώς, να καλύψουν προηγούμενες ζημίες ή να στηρίξουν μια ζημιογόνο επιχείρηση. Οι επενδύσεις της ΤΚ έλαβαν συγκεκριμένη αξία σε νέες μετοχές στην ÅI, εφόσον το κεφάλαιο της εταιρείας αυξήθηκε με την έκδοση μετοχών. Η ÅI δεν αποκόμισε, συνεπώς, κανένα πλεονέκτημα που δεν θα ήταν σε θέση να αποκτήσει από έναν ιδιώτη επενδυτή.
(24)
Ανεξάρτητα από οποιοδήποτε πιθανό πλεονέκτημα, η Φινλανδία υποστήριξε επίσης ότι τα μέτρα δεν μπορούν να χαρακτηριστούν ως κρατική ενίσχυση, διότι δεν υπάρχει συγκεκριμένη απόδειξη ότι είχαν σημαντική επίπτωση στον ανταγωνισμό στην αγορά ακινήτων του Åland.
4.2. ΕΑΝ ΥΠΗΡΞΕ ΚΡΑΤΙΚΗ ΕΝΙΣΧΥΣΗ, ΑΥΤΗ ΕΙΝΑΙ ΝΟΜΙΜΗ ΒΑΣΕΙ ΤΩΝ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΩΝ ΚΑΘΕΣΤΩΤΩΝ ΕΝΙΣΧΥΣΕΩΝ
(25)
Εντούτοις, εάν κριθεί ότι τα μέτρα ενέχουν στοιχείο κρατικής ενίσχυσης, η ενίσχυση, σύμφωνα με τις φινλανδικές αρχές, πρέπει να θεωρηθεί νόμιμη. Η Φινλανδία υποστήριξε ότι τόσο οι εισφορές κεφαλαίου όσο και οι εγγυήσεις καλύπτονταν από τα υφιστάμενα καθεστώτα ενισχύσεων τα οποία τέθηκαν σε εφαρμογή πριν την προσχώρηση της Φινλανδίας στην ΕΕ.
4.3. ΕΑΝ ΠΡΟΚΕΙΤΑΙ ΓΙΑ ΝΕΑ ΚΡΑΤΙΚΗ ΕΝΙΣΧΥΣΗ, ΑΥΤΗ ΕΙΝΑΙ ΣΥΜΒΙΒΑΣΙΜΗ ΜΕ ΤΗΝ ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΑΓΟΡΑ
(26)
Εάν κριθεί ότι τα μέτρα συνιστούν παράνομη κρατική ενίσχυση, πρέπει, παρ’ όλα αυτά, να θεωρηθούν συμβιβάσιμα με την εσωτερική αγορά βάσει του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της ΣΛΕΕ, διότι σκοπός τους είναι η ανάπτυξη της περιοχής και η δημιουργία νέων θέσεων απασχόλησης, ιδίως μέσω της συμβολής τους στη διαφοροποίηση της οικονομίας της περιοχής, η οποία βασίζεται σε υπερβολικά μεγάλο βαθμό στο ναυτιλιακό κλάδο.
4.4. ΠΙΘΑΝΗ ΑΝΑΚΤΗΣΗ
(27)
Σε περίπτωση που η Επιτροπή κρίνει ότι η ενίσχυση είναι παράνομη και ασυμβίβαστη και πρέπει να ανακτηθεί, η Φινλανδία προβάλλει τα ακόλουθα επιχειρήματα.
(28)
Βάσει του άρθρου 14 παράγραφος 1 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999 του Συμβουλίου, της 22ας Μαρτίου 1999, για τη θέσπιση λεπτομερών κανόνων εφαρμογής του άρθρου 93 της Συνθήκης ΕΚ (12), η Επιτροπή δεν απαιτεί ανάκτηση της ενίσχυσης, εάν αυτό αντίκειται σε γενική αρχή του κοινοτικού δικαίου. Αυτός ο λόγος συντρέχει στην παρούσα περίπτωση, εφόσον η Φινλανδία είχε θεμιτούς λόγους να θεωρεί ότι τα προαναφερθέντα καθεστώτα ενισχύσεων, τα οποία υπήρχαν πριν την προσχώρηση, ήταν και εξακολουθούν να είναι έγκυρα και, ως εκ τούτου, κάθε ενίσχυση που χορηγήθηκε βάσει αυτών των κανόνων είναι νόμιμη.
(29)
Εάν, παρ’ όλα αυτά, η Επιτροπή κρίνει ότι η ενίσχυση πρέπει να ανακτηθεί, η Φινλανδία υποστηρίζει ότι το στοιχείο ενίσχυσης στις εισφορές κεφαλαίου δεν είναι αναγκαστικά το πλήρες ονομαστικό ποσό των συναλλαγών που περιέχουν κρατική ενίσχυση. Όσον αφορά τις εγγυήσεις, το ποσό της κάθε ενίσχυσης που πρέπει να ανακτηθεί δεν είναι δυνατό να είναι μεγαλύτερο από το πλεονέκτημα των τόκων που αποκόμισε η επιχείρηση ως αποτέλεσμα της εγγύησης (σε σύγκριση με τα δάνεια χωρίς εγγυήσεις). Παρομοίως, όσον αφορά τις εισφορές κεφαλαίου, το ποσό καμίας ενίσχυσης δεν μπορεί να υπερβαίνει τα έξοδα με τα οποία θα επιβαρυνόταν η ÅI για να λάβει ισοδύναμο κεφάλαιο στην αγορά.
5. ΕΚΤΙΜΗΣΗ
5.1. ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ ΩΣ ΚΡΑΤΙΚΗ ΕΝΙΣΧΥΣΗ
(30)
Σύμφωνα με το άρθρο 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ, «ενισχύεις που χορηγούνται υπό οποιαδήποτε μορφή από τα κράτη ή με κρατικούς πόρους και που νοθεύουν ή απειλούν να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό διά της ευνοϊκής μεταχειρίσεως ορισμένων επιχειρήσεων ή ορισμένων κλάδων παραγωγής είναι ασυμβίβαστες με την εσωτερική αγορά, κατά το μέτρο που επηρεάζουν τις μεταξύ κρατών μελών συναλλαγές».
(31)
Για να χαρακτηριστεί ένα μέτρο ως κρατική ενίσχυση πρέπει να πληρούνται οι ακόλουθοι όροι: α) πρέπει να χρηματοδοτείται από κράτος μέλος ή με κρατικούς πόρους· β) πρέπει να παρέχει επιλεκτικό πλεονέκτημα που μπορεί να ευνοήσει ορισμένες επιχειρήσεις ή συγκεκριμένους κλάδους παραγωγής· και γ) πρέπει να νοθεύει ή να υπάρχει κίνδυνος να νοθεύσει τον ανταγωνισμό και να μπορεί να επηρεάσει τις συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών. Οι όροι αυτοί πρέπει να πληρούνται σωρευτικά και να συντρέχουν όλοι για να χαρακτηριστεί ένα μέτρο ως κρατική ενίσχυση.
5.1.1. ΚΡΑΤΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ ΚΑΙ ΕΠΙΛΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ
(32)
Για τους λόγους που αναφέρονται στην απόφαση για την κίνηση της διαδικασίας (και τους οποίους δεν αμφισβήτησε η Φινλανδία), αυτά τα δύο κριτήρια πληρούνται. Τα μέτρα εφαρμόστηκαν με χωριστές αποφάσεις τις οποίες έλαβε η ΤΚ για τη χρήση των κεφαλαίων που διατέθηκαν στον επίσημο προϋπολογισμό της από την περιφερειακή συνέλευση του Åland. Τα μέτρα χρηματοδοτούνται λοιπόν σαφώς από το κράτος και έχουν ως αποκλειστικό αποδέκτη την ÅI.
5.1.2. ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑ
(33)
Η Φινλανδία ισχυρίστηκε ότι τα μέτρα δεν συνιστούν κρατική ενίσχυση, διότι δεν παρέχουν στην ÅI πλεονέκτημα το οποίο δεν θα μπορούσε να αποκομίσει στις αγορές, είτε από έναν ιδιώτη μέτοχο είτε από ένα ιδιώτη πιστωτή.
(34)
Κατά την πάγια αρχή του δικαίου των κρατικών ενισχύσεων (η οποία αναφέρεται συνήθως ως κριτήριο του ιδιώτη επενδυτή σε οικονομία αγοράς, ή ΚΙΕΟΑ), μια επένδυση του δημοσίου στο κεφάλαιο επιχειρήσεων συνιστά κρατική ενίσχυση, εκτός εάν, σε παρόμοιες περιστάσεις, ένας ιδιώτης επενδυτής, λαμβάνοντας ιδίως υπόψη τις προοπτικές να αποκομίσει κέρδος, θα μπορούσε να διαθέσει το ίδιο κεφάλαιο (13). Παρομοίως, βάσει του σημείο 3.1 της ανακοίνωσης της Επιτροπής σχετικά με την εφαρμογή των άρθρων 87 και 88 της Συνθήκης ΕΚ στις κρατικές ενισχύσεις υπό μορφή εγγυήσεων (14) («Ανακοίνωση για τις εγγυήσεις»), μια εγγύηση που παρέχεται από δημόσιες αρχές, συνιστά κρατική ενίσχυση, εκτός εάν η χρηματοδότηση διατίθεται με όρους αποδεκτούς από έναν ιδιώτη επιχειρηματία υπό τους συνήθεις όρους μιας οικονομίας της αγοράς.
(35)
Στην απόφασή της να κινήσει διαδικασία, η Επιτροπή εξέφρασε αμφιβολίες αν ικανοποιείται το ΚΙΕΟΑ σε σχέση με τις εισφορές κεφαλαίου και τις εγγυήσεις, βασιζόμενη ιδίως σε δύο παρατηρήσεις που αφορούν την ÅI:
α)
Το μακρύ ιστορικό ζημιών της ÅI ή των αμελητέων κερδών κατά τη διάρκεια των ετών στα οποία χορηγήθηκε η ενίσχυση. Πράγματι, η ÅI παρουσίαζε ζημία κάθε έτος από το 2001 έως το 2005. Τα κέρδη από το 1998 έως το 2000 ήταν μικρά και φθίνοντα (ανέρχονταν αντίστοιχα σε 38 000, 28 000 και 9 000 ευρώ). Παρομοίως, όταν η ÅI παρουσίασε εκ νέου κέρδος το 2006, αυτό ήταν μόλις 557,43 ευρώ. Η πρόβλεψη κέρδους το 2006 για το 2007 (δηλαδή οι προβλέψεις όταν ελήφθη η απόφαση για τη λήψη των τελευταίων μέτρων) ήταν μόλις 5 868,46 ευρώ (15).
β)
Επιπλέον, η Επιτροπή θεωρεί ότι από το 2000 οι ταμειακές ροές της ÅI ήταν ανεπαρκείς για να καλύψουν τα έξοδά της. Για τον λόγο αυτό, θεωρήθηκε ότι τα μέτρα ήταν αναγκαία για να καλυφθεί η έλλειψη ρευστότητας (16).
(36)
Η Φινλανδία αντέκρουσε αυτή την άποψη. Τα επιχειρήματά της εξετάζονται στη συνέχεια χωριστά για τις αυξήσεις κεφαλαίου και τις εγγυήσεις δανείων.
5.1.2.1. Οι εισφορές κεφαλαίου
(37)
Καταρχάς, η Φινλανδία απορρίπτει την άποψη ότι η ÅI αντιμετώπιζε πρόβλημα ρευστότητας. Πράγματι, αν και οι συναλλαγές της εταιρείας ήταν περιορισμένες πριν από το έργο iTiden, το λειτουργικό αποτέλεσμα και η ρευστότητά της ήταν ικανοποιητικά καθ’ όλη τη διάρκεια της περιόδου η οποία καλύπτεται από την έρευνα. Τα μέτρα, συνεπώς, δεν ήταν αναγκαία για την κάλυψη των λειτουργικών εξόδων. Σκοπός τους ήταν μάλλον να χρηματοδοτηθεί η επέκταση της εταιρείας και, ως εκ τούτου, έπρεπε να θεωρηθούν επενδύσεις. Με βάση τους όρους αυτών των επενδύσεων, ήταν δικαιολογημένα βάσει του κριτηρίου του ιδιώτη επενδυτή σε οικονομία αγοράς και, κατά συνέπεια, δεν συνιστούν κρατική ενίσχυση.
(38)
Με βάση τα ανωτέρω, η Φινλανδία υποστηρίζει ότι οι περισσότερες αυξήσεις κεφαλαίου χρησιμοποιήθηκαν για τη χρηματοδότηση του έργου iTiden, ενώ οι υπόλοιπες προορίζονταν για άλλα έργα της ÅI (βλέπε αιτιολογική σκέψη 17 ανωτέρω).
(39)
Η εκτίμηση της Επιτροπής είναι η ακόλουθη.
(40)
Ως προκαταρκτική παρατήρηση, η Επιτροπή αμφισβητεί το επιχείρημα ότι το κεφάλαιο που διαθέτει ένας μέτοχος σε μια εταιρεία δεν προορίζεται εξ ορισμού για μια συγκεκριμένη χρήση, αλλά αποτελεί μέρος του ίδιου κεφαλαίου της επιχείρησης. Είναι, συνεπώς, φυσιολογικό, όταν μια επένδυση πραγματοποιείται υπό μορφή ιδίων κεφαλαίων, να εκτιμάται κατά πόσο αυτό είναι σύμφωνο με το ΚΙΕΟΑ σε σχέση με τις προοπτικές των γενικών επιδόσεων της εταιρείας συνολικά. Αυτό δεν αποκλείει, όταν υπάρχουν αποδεικτικά στοιχεία, την εκτίμηση του προσδοκώμενου κέρδους από ειδικά προγραμματισμένες επενδύσεις, υπό την προϋπόθεση, ασφαλώς, ότι τα στοιχεία αυτά είναι γνωστά όταν λαμβάνεται η απόφαση για την πραγματοποίηση της επένδυσης.
(41)
Όσον αφορά τις γενικές χρηματοοικονομικές επιδόσεις της ÅI, η Επιτροπή δέχεται, βάσει των στοιχείων που υποβλήθηκαν κατά την έρευνα, ότι το λειτουργικό αποτέλεσμα της ÅI κάλυπτε τις ζημίες της και εξασφάλιζε τη ρευστότητα. Τα διαθέσιμα αποδεικτικά στοιχεία δεν επιτρέπουν να εξαχθεί το συμπέρασμα ότι οι αυξήσεις κεφαλαίου (ή τα δάνεια που λαμβάνονταν μέσω των εγγυήσεων) χρησιμοποιούνταν για την κάλυψη ζημιών από τις δραστηριότητες της ÅI).
(42)
Εντούτοις, είναι γεγονός ότι η ΤΚ διέθεσε στην ÅI σημαντικό πρόσθετο κεφάλαιο που εκ πρώτης όψεως δεν απέφερε κανένα κέρδος ή απέφερε ελάχιστα κέρδη από το1997 έως το 2006. Το καθοριστικό στοιχείο, συνεπώς, κατά τους ισχυρισμούς της ίδιας της Φινλανδίας, είναι αν η ΤΚ είχε λόγο να προσδοκά κέρδος για το κεφάλαιο που διέθετε, το οποίο θα ήταν επαρκές για να πραγματοποιήσει την ίδια επένδυση ένας ιδιώτης επενδυτής. Αυτό πρέπει να εκτιμηθεί βάσει των στοιχείων που γνώριζε η ΤΚ όταν πραγματοποίησε τις αυξήσεις κεφαλαίου.
(43)
Η Φινλανδία ισχυρίζεται ότι η μερίδα του λέοντος των αυξήσεων κεφαλαίου προοριζόταν για τη χρηματοδότηση των τμημάτων 1 και 2 του έργου iTiden, ενώ οι υπόλοιπες αυξήσεις κεφαλαίου προορίζονταν για διάφορες άλλες επενδύσεις. Για λόγους σαφήνειας, η κατωτέρω ανάλυση εξετάζει πρώτα τις αυξήσεις κεφαλαίου που χρησιμοποιήθηκαν για τη χρηματοδότηση του έργου iTiden.
(44)
Η Φινλανδία ισχυρίζεται ότι όλες οι αυξήσεις κεφαλαίου, με εξαίρεση τις C-I, C-II, C-III, C-VIII και C-IX πραγματοποιήθηκαν με σκοπό τη χρηματοδότηση του έργου iTiden, το οποίο ήταν μακράν το μεγαλύτερο αυτοτελές επενδυτικό σχέδιο της ÅI. Η πρώτη αύξηση κεφαλαίου που προοριζόταν για το έργο iTiden πραγματοποιήθηκε το 2001 (C-IV).
(45)
Όσον αφορά τους όρους με τους οποίους η ΤΚ πραγματοποίησε αυτές τις αυξήσεις κεφαλαίου, και κατά κύριο λόγο την αναμενόμενη απόδοση κατά τον χρόνο λήψης της απόφασης, η Φινλανδία κοινοποίησε τα ακόλουθα στοιχεία:
(46)
Οι αποφάσεις της ΚΠ να προβεί σε αυξήσεις κεφαλαίου σε σχέση με το iTiden βασίζονταν στα στοιχεία που παρέχονταν σε άτυπες συνεδριάσεις μεταξύ της ΤΚ και αντιπροσώπων της ÅI. Η Φινλανδία αναφέρει ότι δεν τηρούνταν πρακτικά αυτών των συνεδριάσεων. Η Φινλανδία, κοινοποίησε, ωστόσο, στην Επιτροπή εισηγήσεις που έγιναν σε παρόμοιες άτυπες συνεδριάσεις ή σε συνεδριάσεις του διοικητικού συμβουλίου της ÅI. Οι εισηγήσεις αυτές παρουσιάζουν συνοπτικά το ιστορικό και τα κύρια στοιχεία του έργου iTiden και τους υπολογισμούς της αποδοτικότητας για τα τμήματα 1 και 2 του έργου iTiden. Βάσει αυτών των στοιχείων η Επιτροπή είναι σε θέση να υπολογίσει την απόδοση που ανέμενε η ΤΚ όταν πραγματοποιούσε τις αυξήσεις κεφαλαίου σε σχέση με το έργο iTiden.
(47)
Στις 31 Ιανουαρίου 2002, η ÅI πραγματοποίησε άτυπη συνεδρίαση με την ΤΚ για να εξασφαλίσει την έγκρισή της, ώστε να ξεκινήσει την κατασκευή του iTiden το 2002 (μετά την αγορά του γηπέδου που πραγματοποιήθηκε το 2001). Σε αυτήν τη συνεδρίαση, η ÅI υπέβαλε υπολογισμό αποδοτικότητας, με βάση την παραδοχή ετήσιας απόδοσης 3 % των ιδίων κεφαλαίων της ÅI.
(48)
Μια άλλη άτυπη συνεδρίαση της ÅI και της ΤΚ πραγματοποιήθηκε στις 4 Μαρτίου 2003 για να προετοιμαστεί η γενική συνέλευση της ÅI στις 5 Μαρτίου 2003. Η γενική συνέλευση επρόκειτο να αποφασίσει την έναρξη της κατασκευής του τμήματος 1 του έργου iTiden που δεν είχε εκτελεστεί το 2002. Προσκομίστηκε και επικαιροποιημένος υπολογισμός της αποδοτικότητας, βάσει του οποίου εκτιμήθηκε ότι το τμήμα 1 του έργου θα απέφερε πλεόνασμα μόλις 700 ευρώ σε περίπτωση μηδενικής απόδοσης των ιδίων κεφαλαίων της ÅI.
(49)
Στις 2 Ιανουαρίου 2006, συνεδρίασε το διοικητικό συμβούλιο της ÅI για να συζητήσει την έναρξη της κατασκευής του τμήματος 2 και τη δημοσίευση πρόσκλησης για αύξηση του μετοχικού κεφαλαίου για τη χρηματοδότησή του. Με βάση τον υπολογισμό της αποδοτικότητας που παρουσιάστηκε στη συνεδρίαση, το κόστος του έργου θα καλύπτονταν με απόδοση ιδίων κεφαλαίων 3 %. Εντούτοις, ο υπολογισμός αυτός έπρεπε να αναθεωρηθεί για να ληφθεί υπόψη το αυξημένο κόστος προσαρμογής των κτιρίων στις ανάγκες των ενοίκων. Για τον λόγο αυτό, στις 10 Ιανουαρίου 2006, καταρτίστηκε αναθεωρημένος υπολογισμός που θα αποτελούσε τη βάση για την αύξηση κεφαλαίου η οποία αποφασίστηκε στη γενική συνέλευση της 12ης Ιουνίου 2006 (μολονότι η αύξηση κεφαλαίου καταβλήθηκε στις 15 Φεβρουαρίου 2007 για τεχνικούς λόγους - πρόκειται για την αύξηση κεφαλαίου C-XI). Σε αυτό τον υπολογισμό, η εκτιμώμενη ετήσια απόδοση ιδίων κεφαλαίων για το τμήμα 2 του έργου iTiden ορίστηκε στο 1 %.
(50)
Η Φινλανδία υπέβαλε αυτά τα στοιχεία και δηλώνει ότι αυτό αντιπροσωπεύει με ακρίβεια τις τότε προσδοκίες αποδοτικότητας βάσει των οποίων η ΤΚ αποφάσισε να πραγματοποιήσει τις αυξήσεις κεφαλαίου για το έργο iTiden, δηλαδή τις C-IV, C-V, C-VI, C-VII και C-X για το τμήμα 1 και την C-XI για το τμήμα 2. Αυτοί οι υπολογισμοί της αποδοτικότητας βασίζονται στα προβλεπόμενα έσοδα (δηλαδή μισθώματα) από το iTiden. Η Φινλανδία ισχυρίστηκε ότι η απόδοση της επένδυσης της ΤΚ θα έπρεπε επίσης να λαμβάνει υπόψη την προοπτική των κεφαλαιακών αποδόσεων από την αύξηση της αξίας των ακινήτων με την πάροδο του χρόνου. Η Φινλανδία δεν υπέβαλε, ωστόσο, συγκεκριμένα στοιχεία που να το αποδεικνύουν. Οι εκτιμήσεις αυτές δεν ενσωματώνονται στους υπολογισμούς της αποδοτικότητας, οι οποίοι αναφέρουν ότι δεν ελήφθησαν υπόψη κατά τη λήψη των επενδυτικών αποφάσεων. Με βάση τα ανωτέρω, η Επιτροπή κρίνει ότι ένας ιδιώτης επενδυτής δεν θα πραγματοποιούσε παρόμοιες επενδύσεις με αυτή την αναμενόμενη απόδοση.
(51)
Κάθε επενδυτής που επενδύει χρήματα σε ένα επενδυτικό σχέδιο το οποίο ενέχει στοιχείο κινδύνου (όπως η εμπορική αξιοποίηση ακινήτων) απαιτεί απόδοση που να αντανακλά επαρκώς τον εγγενή κίνδυνο της επένδυσης. Αναμένει, λοιπόν, ένα «ασφάλιστρο κινδύνου» που να υπερβαίνει τη γνωστή απόδοση την οποία μπορεί να του αποφέρει ένα άλλο στοιχείο ενεργητικού χωρίς κίνδυνο («επιτόκιο χωρίς κίνδυνο»). Ένα κοινό μέτρο σύγκρισης για το επιτόκιο χωρίς κίνδυνο είναι τα βραχυπρόθεσμα κρατικά ομόλογα διαβάθμισης ΑΑΑ. Για τον σκοπό της παρούσας εκτίμησης, χρησιμοποιείται η απόδοση των διετών κρατικών ομολόγων της Φινλανδίας, εφόσον η Φινλανδία δεν εξέδωσε ομόλογα μικρότερης διάρκειας. Το επιτόκιο χωρίς κίνδυνο αυτών των ομολόγων κυμαινόταν μεταξύ 2,7 και 4,2 % το 2002, μεταξύ 2,2 % και 2,7 % το 2003 και μεταξύ 2,8 % και 3,8 % το 2006.
(52)
Σε σύγκριση με την απόδοση ιδίων κεφαλαίων που ανέμενε η ΤΚ όταν αποφάσισε τις αυξήσεις κεφαλαίων για το iTiden, η Επιτροπή παρατηρεί ότι η ΤΚ θα είχε επιτύχει τις ίδιες, αν όχι υψηλότερες αποδόσεις, χωρίς κανέναν από τους κινδύνους που συνδέονται με τα επενδυτικά σχέδια αξιοποίησης ακινήτων. Πράγματι, ακόμα και με το πλέον αισιόδοξο σενάριο, το «ασφάλιστρο κινδύνου» (δηλαδή η απόδοση που υπερβαίνει το επιτόκιο χωρίς κίνδυνο) δεν θα υπερέβαινε το 0,3 % για τις αυξήσεις κεφαλαίου C-IV και C-V (δηλαδή τις αυξήσεις κεφαλαίου του 2001 και του 2002). Για τις αυξήσεις κεφαλαίου που έγιναν μετά την απόφαση του 2003 για την έναρξη της κατασκευής του τμήματος 2 του έργου iTiden (και συνεπώς βάσει των αναμενόμενων αποδόσεων που παρουσιάστηκαν στην άτυπη συνεδρίαση της 4ης Μαρτίου 2003, βλέπε αιτιολογική σκέψη 48 ανωτέρω), δηλαδή C-VI, C-VII και C-X, η αναμενόμενη απόδοση ήταν μηδενική, στοιχείο που σημαίνει ότι θα μπορούσε να επιτευχθεί απείρως καλύτερη απόδοση χωρίς την ανάληψη κανενός κινδύνου. Παρομοίως, για την αύξηση κεφαλαίου για το τμήμα 2, την C-XI, η αναμενόμενη απόδοση του 1 % ήταν κατά πολύ χαμηλότερο από το επιτόκιο χωρίς κίνδυνο που ήταν διαθέσιμο εκείνη την περίοδο.
(53)
Είναι προφανές ότι κανένας ιδιώτης επενδυτής δεν θα ικανοποιούνταν με το αρνητικό ή οριακό ασφάλιστρο κινδύνου το οποίο ήταν έτοιμη να αποδεχτεί η ΤΚ για τις αυξήσεις κεφαλαίων που αναφέρονται στις αιτιολογικές σκέψεις 47 έως 49 ανωτέρω. Εάν είναι απαραίτητο, αυτό μπορεί να επιβεβαιωθεί από εμπειρικά στοιχεία για τις αναμενόμενες αποδόσεις στην αγορά ακινήτων του Åland.
(54)
Σύμφωνα με έκθεση (17) της KPMG της 10ης Ιουλίου 2007, που πραγματοποιήθηκε κατ’ ανάθεση των φινλανδικών αρχών και υποβλήθηκε στην Επιτροπή στις 17 Ιουλίου 2007, η απόδοση που απαιτούσαν οι ιδιώτες επενδυτές για επενδύσεις σε κτιριακές εγκαταστάσεις γραφείων στο Åland είναι 7 % (και 8 % για βιομηχανική χρήση). Μολονότι η έκθεση αυτή συντάχθηκε μετά τη λήψη των επενδυτικών αποφάσεων της ΤΚ που εξετάζονται στην παρούσα απόφαση, είναι παρ’ όλα αυτά συναφής, εφόσον η έκθεση βασίζεται σε παρατηρήσεις προηγούμενων επενδύσεων και δεν υπάρχει εμφανής λόγος να θεωρηθεί ότι η απαιτούμενη απόδοση θα ήταν σημαντικά χαμηλότερη κατά τα προηγούμενα έτη. Σε κάθε περίπτωση, παρέχει πειστικές ενδείξεις ότι οι αποδόσεις τις οποίες ανέμενε η ÅI δεν θα ήταν επαρκείς για έναν ιδιώτη επενδυτή.
(55)
Η Φινλανδία ισχυρίστηκε ότι, παρά τη χαμηλή ή μηδενική αναμενόμενη απόδοση, οι επενδύσεις είναι σύμφωνες με το ΚΙΕΟΑ, διότι i) πριν από την έναρξη της κατασκευής, η ÅI είχε προσεγγίσει δυνητικούς μισθωτές και ήταν βέβαιη ότι θα επιτύγχανε ποσοστό εγκατάστασης τουλάχιστον 80 % και ii) ενόψει των χρηματοοικονομικών επιδόσεων της ÅI (και κατ’ εξοχήν του έργου iTiden) τα έτη από το 2004 και μετά και των αποδόσεων κεφαλαίου που θα επιτυγχάνονταν, οι επενδύσεις θα ήταν αποδοτικές.
(56)
Ως προς αυτό, χωρίς να είναι αναγκαίο να αξιολογηθούν οι χρηματοοικονομικές επιδόσεις της ÅI τα επόμενα έτη, αρκεί να επαναληφθεί ότι το ζήτημα δεν είναι αν τα σημερινά αποτελέσματα της εταιρείας είναι επαρκή, αλλά αν, βάσει των στοιχείων που ήταν γνωστά και θα μπορούσαν να ληφθούν υπόψη κατά τον χρόνο που η ΤΚ αποφάσισε να διαθέτει κρατικούς πόρους στην ÅI (σε σχέση με το αναμενόμενο ποσοστό εγκατάστασης του 80 %), ένας ιδιώτης επενδυτής που ενεργεί με τους όρους της αγοράς θα είχε διαθέσει τα ίδια κεφάλαια στην εταιρεία. Για τους ανωτέρω λόγους, η Επιτροπή θεωρεί ότι ένας ιδιώτης επενδυτής δεν θα το είχε πράξει.
(57)
Κατά συνέπεια, η Επιτροπή κρίνει ότι οι αυξήσεις κεφαλαίου C-IV, C-V, C-VI, C-VII, C-X και C-XI απέφεραν στην ÅI πλεονέκτημα το οποίο δεν θα μπορούσε να εξασφαλίσει με τους όρους της αγοράς (18).
(58)
Η Επιτροπή θα εξετάσει στη συνέχεια τις υπόλοιπες αυξήσεις κεφαλαίου που καλύπτονταν από την απόφαση για την κίνηση της διαδικασίας οι οποίες, σύμφωνα με τις φινλανδικές αρχές, δεν συνδέονταν με το έργο iTiden.
(59)
Βάσει των κανόνων για τις ενισχύσεις ήσσονος σημασίας που ίσχυαν την περίοδο που πραγματοποιήθηκε η υπό εξέταση εισφορά κεφαλαίου, οι επιχορηγήσεις ποσού κατώτερου των 100 000 ECU σε μια επιχείρηση σε διάστημα 3 ετών δεν συνιστούσαν κρατική ενίσχυση (19). Η παρούσα αύξηση κεφαλαίου αφορά ποσό 84 094,30 ευρώ, δηλαδή κατά πολύ χαμηλότερο από το όριο de minimis των 100 000 ECU. Η ÅI δεν ωφελήθηκε από άλλο μέτρο σε διάστημα 3 ετών (20). Ως εκ τούτου, η εισφορά κεφαλαίου του 1997 δεν συνιστούσε σε καμία περίπτωση κρατική ενίσχυση, ανεξάρτητα από τις περιστάσεις υπό τις οποίες πραγματοποιήθηκε.
(60)
Η Φινλανδία ανέφερε ότι σκοπός αυτών των μέτρων ήταν η κατασκευή ενός βιομηχανικού κτιρίου στο Norrböle, η ανακαίνιση ενός κτιρίου στο Mariehamn (C-II) και η αγορά βιομηχανικού ακινήτου στο ανατολικό τμήμα του Åland (C-III). Δεν υφίσταται, συνεπώς, σαφής σύνδεση με το επενδυτικό σχέδιο iTiden, το οποίο την περίοδο εκείνη δεν είχε ακόμη διαμορφωθεί με σαφήνεια (αυτό συνέβη το 2001 με την αγορά του γηπέδου).
(61)
Μολονότι τα συνολικά κέρδη της ÅI ήταν χαμηλά ή αρνητικά την περίοδο 1998-2007, αυτή παρουσίασε μέτριο κέρδος το 2000 και τα δύο προηγούμενα έτη και οι ζημίες άρχισαν το 2001. Η έρευνα έδειξε ότι η εταιρεία κάλυπτε τα έξοδά της και ότι διέθετε επαρκή ρευστότητα. Οι επενδύσεις που ήταν το κίνητρο γι’ αυτές τις δύο αυξήσεις κεφαλαίου κρίνονται αναλογικές προς το μέγεθος και το «παραδοσιακό» επιχειρηματικό μοντέλο της ÅI πριν την επέκταση που συνδέεται με το έργο iTiden. Δεν υφίσταται, συνεπώς, επιτακτικός λόγος να θεωρηθεί ότι ένας ιδιώτης επενδυτής δεν θα αναλάμβανε τις ίδιες αυξήσεις κεφαλαίου και δεν υπάρχουν σαφή στοιχεία που να αποδεικνύουν την ύπαρξη πλεονεκτήματος προς όφελος της ÅI.
(62)
Μέχρι το 2000, οι επιχειρηματικές συναλλαγές της ÅI παρουσίαζαν χαμηλές, αλλά θετικές αποδόσεις (της τάξης των 9 000 ευρώ έως 38 000 ευρώ την περίοδο 1997-2000). Οι δραστηριότητες της ÅI ήταν σύμφωνες με το σχέδιο της επιχείρησης εκείνης της περιόδου. Η ÅI ήταν ιδιοκτήτης και μίσθωσε αποθήκες και γραφεία στις νήσους Åland. Τα ακίνητα που ανήκαν στην ιδιοκτησία της ÅI απέφεραν πολύ σταθερά έσοδα μέχρι το 2000, γεγονός που εξηγεί και τις σταθερές οικονομικές επιδόσεις της εταιρείας. Ο κύκλος εργασιών της ÅI ήταν της τάξης των 95 000 - 101 000 ευρώ την περίοδο 1997-2000. Συνεπώς, αν και με σχετικά χαμηλό κύκλο εργασιών, η ÅI ήταν σε θέση να διατηρεί μια αποδοτική δραστηριότητα.
(63)
Κατά τις φινλανδικές αρχές, αυτές οι αυξήσεις κεφαλαίου χρησιμοποιήθηκαν για την αγορά βιομηχανικού ακινήτου (C-VIII) και για την κατασκευή στεγάστρου στο αεροδρόμιο Jomala στα περίχωρα του Mariehamn (C-IX).
(64)
Αν και δεν αιτιολογούνταν άμεσα από το έργο iTiden, τα μέτρα αυτά εφαρμόστηκαν σε περιστάσεις τελείως διαφορετικές από αυτές των μέτρων C-II και C-III που εξετάστηκαν προηγουμένως. Οι αυξήσεις κεφαλαίου C-VIII και C-IX πραγματοποιήθηκαν το 2004 και το 2005 αντίστοιχα. Την περίοδο εκείνη, η ÅI λειτουργούσε με ζημία από το 2001. Αποτελεί κρίσιμο στοιχείο, επίσης, ότι η ΤΚ είχε ήδη πραγματοποιήσει επενδύσεις ποσού άνω των 2,25 εκατ. ευρώ στην ÅI από το 2001 γνωρίζοντας ότι η επένδυση αυτή δεν θα παρείχε απόδοση αποδεκτή από επενδυτή σε οικονομία αγοράς.
(65)
Η ανεπαρκής απόδοση της επένδυσης στο έργο iTiden, θα είχε αναπόφευκτα αρνητική επίπτωση στο συνολικό αποτέλεσμα της ÅI. Πράγματι, τα ίδια κεφάλαια μιας επιχείρησης δεν είναι ειδικού σκοπού, αλλά ανταλλάξιμα στοιχεία και πρέπει να αντισταθμίζονται από τη συνολική επίδοση της εταιρείας. Πρέπει, συνεπώς, να ήταν σαφές στην ΤΚ, όταν έλαβε τα μέτρα C-VIII και C-IX, ότι κάθε πρόσθετη αύξηση κεφαλαίου της ÅI θα ήταν απίθανο να αποφέρει επαρκή απόδοση στο προβλέψιμο μέλλον. Ένας επενδυτής σε οικονομία αγοράς θα ήταν διατεθειμένος να πραγματοποιήσει αυτές τις εισφορές κεφαλαίου, εάν οι εν λόγω επενδύσεις επέτρεπαν μια απόδοση της αγοράς από τη συνολική επίδοση της επιχείρησης (δηλαδή απόδοση που θα αντιστάθμιζε τις χαμηλές αποδόσεις άλλων αυξήσεων κεφαλαίου), αλλά δεν υπάρχει κανένα στοιχείο που να υποδηλώνει ότι αναμένονταν να συμβεί αυτό. Η Φινλανδία δεν έδωσε καμία ειδική πληροφορία αναφορικά με τα εν λόγω μέτρα η οποία θα μπορούσε να μεταβάλει αυτή την άποψη. Συνεπώς, η Επιτροπή θεωρεί ότι κανένας ιδιώτης επενδυτής δεν θα χορηγούσε πρόσθετα κεφάλαια στην ÅI υπό αυτές τις περιστάσεις. Οι αυξήσεις κεφαλαίων C-VIII και C-IX απέφεραν, συνεπώς, στην ÅI πλεονέκτημα το οποίο δεν θα μπορούσε να λάβει στην αγορά.
5.1.2.2. Οι εγγυήσεις δανείων
(66)
Όταν εκτιμά αν εγγυήσεις ενέχουν στοιχεία κρατικής ενίσχυσης, η Επιτροπή εφαρμόζει τις αρχές που ορίζονται στην ανακοίνωσή της για τις εγγυήσεις. Το σημείο 3.2 της ανακοίνωσης ορίζει τους όρους που συνήθως είναι επαρκείς για να αποκλειστεί η ύπαρξη κρατικής ενίσχυσης σε μια εγγύηση η οποία παρέχεται από δημόσιες αρχές. Εντούτοις, οι όροι αυτοί δεν πληρούνται όσον αφορά τις εγγυήσεις G-I, G-II και G-III (αρκεί να αναφερθεί ότι οι εγγυήσεις αυτές κάλυπταν το 100 % των υφισταμένων δανείων [βλέπε σημείο 3.2 γ) της ανακοίνωσης περί εγγυήσεων].
(67)
Η Επιτροπή καταρχήν επισημαίνει ότι η χρηματοοικονομική κατάσταση της ÅI την περίοδο κατά την οποία χορηγήθηκαν οι εγγυήσεις ήταν αρκετά ισχυρή, ώστε να μην αποκλειστεί η δυνατότητα της εταιρείας να λάβει δάνεια στην αγορά χωρίς εγγυήσεις. Η εταιρεία δεν ήταν προβληματική επιχείρηση κατά την έννοια των κατευθυντήριων γραμμών της Επιτροπής για τις ενισχύσεις διάσωσης και αναδιάρθρωσης (21). Δεν μπορεί να κριθεί με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία ότι η ÅI ήταν επιχείρηση που δεν θα επιβίωνε χωρίς κρατική ενίσχυση. Κατά τη διάρκεια των ετών πριν τις εισφορές κεφαλαίου, δηλαδή πριν την έναρξη της υλοποίησης του έργου iTiden, οι χρηματοοικονομικές επιδόσεις της ÅI ήταν σταθερές και οι επιχειρηματικές δραστηριότητές της παρουσίαζαν μετρίως θετικά αποτελέσματα. Ο λόγος για τον οποίο οι δημόσιες αρχές άρχισαν τις μαζικές εισφορές κεφαλαίου το 2001 δεν ήταν η διάσωση της επιχείρησης, αλλά η χρηματοδότηση της ανάπτυξής της. Χωρίς την ενίσχυση με μορφή αυξήσεων κεφαλαίου η ÅI δεν θα πτώχευε, αλλά θα ήταν μια μικρότερη επιχείρηση που θα εξακολουθούσε να έχει πρόσβαση στις χρηματαγορές. Η Επιτροπή δεν μπορεί, συνεπώς, να θεωρήσει ότι η ÅI δεν θα είχε πρόσβαση στις αγορές πιστώσεων χωρίς εγγυήσεις. Το ερώτημα είναι, λοιπόν, αν οι εγγυήσεις προσέδωσαν στην επιχείρηση πλεονέκτημα υπό μορφή χαμηλότερου δανειακού κόστους από αυτό με το οποίο θα επιβαρυνόταν με τους όρους της αγοράς, εάν δεν υπήρχε εγγύηση.
(68)
Το επόμενο ζήτημα που πρέπει να εξεταστεί είναι αν εφαρμοζόταν ικανοποιητική προμήθεια για τις εγγυήσεις, συγκρίσιμη με αυτήν που θα χρέωνε ένας ιδιώτης πάροχος εγγύησης. Στην παρούσα περίπτωση, η Επιτροπή δεν εντόπισε ιδιωτικές εγγυήσεις που να επιτρέπουν απευθείας σύγκριση. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η Επιτροπή συγκρίνει το συνολικό χρηματοοικονομικό κόστος του δανείου με εγγύηση, περιλαμβανομένου του επιτοκίου του δανείου και της προμήθειας της εγγύησης, με την προμήθεια της αγοράς για ένα παρόμοιο δάνειο χωρίς εγγύηση (22).
(69)
Στις 9 Οκτωβρίου 2003, μια εμπορική τράπεζα, […] (23), χορήγησε στην ÅI δάνειο ποσού […] ευρώ έναντι εξασφάλισης με μορφή […]. Το επιτόκιο ορίστηκε σε […]% ετησίως έως τις 15 Ιανουαρίου 2007 (24).
(70)
Μολονότι το δάνειο αυτό χορηγήθηκε ταυτόχρονα με την εγγύηση G-1, η Επιτροπή δεν θεωρεί ότι είναι κατάλληλο για σύγκριση με το κόστος αυτού του μέτρου. Πράγματι, από τον Ιούνιο του 2000 έως τον Μάρτιο του 2003, η ÅI έλαβε πέντε εισφορές κεφαλαίου συνολικού ύψους 2 208 595,01 ευρώ. Μια κρατική στήριξη αυτού του μεγέθους επηρέασε αναπόφευκτα την εκτίμηση κινδύνου από την […] πριν χορηγήσει το δάνειο και, κατά συνέπεια, βελτίωσε τους όρους του δανείου, συμπεριλαμβανομένου του κόστους, σε σύγκριση με τους όρους που θα μπορούσε να επιτύχει η επιχείρηση στις αγορές, εάν οι αυξήσεις κεφαλαίου δεν ενείχαν στοιχείο κρατικής ενίσχυσης. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή δεν μπορεί να θεωρήσει ότι το επιτόκιο για το χωρίς εγγύηση δάνειο του 2003 (ή οποιοδήποτε μεταγενέστερο δάνειο) αντανακλά με ακρίβεια τους όρους πίστωσης της ÅI, εάν δεν υπήρχε κρατική ενίσχυση, και δεν μπορεί να το χρησιμοποιήσει ως αξιόπιστο και ασφαλές στοιχείο σύγκρισης για το κόστος των δανείων που καλύπτονταν από τις εγγυήσεις που παρείχε η ΤΚ.
(71)
Η Επιτροπή θεωρεί ότι, εάν δεν υπάρχει κανένα άλλο αξιόπιστο στοιχείο σε σχέση με συγκρίσιμα δάνεια με τους όρους της αγοράς, η ανακοίνωση για τα επιτόκια αναφοράς (25) παρέχει το κατάλληλο στοιχείο σύγκρισης, ανεξαρτήτως δικαιούχου, για να εκτιμηθεί αν τα μέτρα G-I, G-II και G-III ήταν σύμφωνα με τους όρους της αγοράς. Η ανακοίνωση για το επιτόκιο αναφοράς παρέχει αντιπροσωπευτικό επιτόκιο της αγοράς, επιτόκιο για τον υπολογισμό του στοιχείου της ενίσχυσης στα μέτρα ενισχύσεων. Η μέθοδος καθορισμού του επιτοκίου αναφοράς βασίζεται στους εξής δύο συντελεστές: στη βαθμολογία της δανειολήπτριας επιχείρησης και το επίπεδο των παρεχόμενων εξασφαλίσεων για το δάνειο. Η ανακοίνωση διακρίνει πέντε κατηγορίες βαθμολόγησης (υψηλή [AAA-A], καλή [BBB], ικανοποιητική [BB], χαμηλή [B] και κακή [CCC και κάτω]) και τρία επίπεδα εξασφαλίσεων (υψηλές, συνήθεις και χαμηλές) για κάθε κατηγορία βαθμολογίας.
(72)
Στις 18 Ιουνίου 2010, η Φινλανδία υπέβαλε στην Επιτροπή έκθεση της εταιρείας συμβούλων […] η οποία παρέχει ετήσια βαθμολόγηση της ÅI για τον μήνα Δεκέμβριο κάθε έτους. Η βαθμολογία έχει αναδρομικό χαρακτήρα και βασίζεται στα στοιχεία που είναι διαθέσιμα στο τέλος κάθε οικονομικού έτους (δηλαδή η βαθμολογία που δόθηκε τον Δεκέμβριο του 2002 εξετάζει αναδρομικά την κατάσταση της επιχείρησης το 2002). Η […] συνέταξε την έκθεση βαθμολόγησης περιγράφοντας τη συνολική χρηματοοικονομική κατάσταση και την ανάπτυξη της εταιρείας και καλύπτοντας τους ακόλουθους τομείς αξιολόγησης: ανάπτυξη, αποδοτικότητα, ταμειακές ροές, ρευστότητα, φερεγγυότητα και υποχρεώσεις. Η εφαρμοζόμενη κλίμακα βαθμολόγησης έχει πέντε κατηγορίες βαθμολογίας: άριστη (Α + και Α), καλή (Α- και Β+), ικανοποιητική (Β και Β-), επαρκή (C + και C) και κακή (C- και D), επιτρέποντας απευθείας σύγκριση με την κλίμακα βαθμολόγησης της ανακοίνωσης για τα επιτόκια αναφοράς.
(73)
Τον Δεκέμβριο του 2002, 2003 και 2004, η […] βαθμολόγησε την ÅI αντίστοιχα στις κατηγορίες C+, C + και C, τοποθετώντας την εταιρεία στην κατηγορία «επαρκής». Η κατηγορία αυτή αντιστοιχεί στην κατηγορία βαθμολογίας «χαμηλή» της ανακοίνωσης για τα επιτόκια αναφοράς. Για μια επιχείρηση με «χαμηλή» βαθμολογία, τα περιθώρια δανείου που πρέπει να προστίθενται στο βασικό επιτόκιο βάσει της ανακοίνωσης για το επιτόκιο αναφοράς κυμαίνονται, ανάλογα με την παρεχόμενη εξασφάλιση, από 220 μονάδες βάσης για υψηλές εξασφαλίσεις έως 650 μονάδες βάσης για χαμηλές εξασφαλίσεις. Τον Δεκέμβριο του 2005, η […] κατέταξε την ÅI στην κατηγορία Β- (ικανοποιητική), η οποία αντιστοιχεί σε βαθμολογία «ικανοποιητική» σύμφωνα με την ανακοίνωση για το επιτόκιο αναφοράς.
(74)
Στις 27 Ιουνίου 2011, η Φινλανδία υπέβαλε συμπληρωματικά στοιχεία σχετικά με τη βαθμολόγηση και τις εξασφαλίσεις των δανείων. Η βαθμολόγηση έγινε από την […], την τράπεζα που χορήγησε τα χωρίς εγγυήσεις δάνεια στην ÅI και δύο από τα δάνεια με εγγυήσεις. Το σύστημα βαθμολόγησης της […] χρησιμοποιεί ένα σύστημα γραμμάτων για τα έτη 2000 έως 2003, το οποίο συμπληρώνεται με μονολεκτικούς χαρακτηρισμούς. Η βαθμολογία είναι απευθείας συγκρίσιμη με την κλίμακα βαθμολόγησης της ανακοίνωσης για τα επιτόκια αναφοράς. Για την περίοδο από το 2005 και μετά, η βαθμολογία παρέχεται από την […], εταιρεία συμβούλων παρόμοια με την […]. Το 2003 και το 2004, η […] βαθμολόγησε την ÅI με Β- (ικανοποιητική) και Α (ικανοποιητική), η οποία αντιστοιχεί σε βαθμολογία «ικανοποιητική» κατά την έννοια της ανακοίνωσης για επιτόκια αναφοράς. Αυτό σημαίνει ότι, για το 2003 και το 2004, η […] βαθμολόγησε τη ÅI μία κατηγορία υψηλότερα απ’ ό,τι η […]. Για το 2005, η […] βαθμολόγησε την ÅI με Α (ικανοποιητική), η οποία αντιστοιχεί σε βαθμολογία «ικανοποιητική» σύμφωνα με την ανακοίνωση για τα επιτόκια αναφοράς και, με τον τρόπο αυτό, κατατάσσει την ÅI στην ίδια κατηγορία που την κατατάσσει και η […].
(75)
Η Επιτροπή έχει την άποψη ότι, για να εκτιμηθεί αν οι εγγυήσεις G-1, G-II και G-III χορηγήθηκαν με τους όρους της αγοράς, πρέπει να εφαρμοστεί ή βαθμολογία της […]. Λαμβάνοντας υπόψη ότι πριν από τη χορήγηση της πρώτης εγγύησης G-I τον Οκτώβριο του 2003, η ÅI είχε ήδη λάβει πέντε εισφορές κεφαλαίου συνολικού ύψους 2 208 595,01 ευρώ, κάθε βαθμολογία της επιχείρησης το 2003 είναι πιθανό να επηρεάστηκε από το σημαντικό ποσό της κρατικής στήριξης. Κατά συνέπεια, η Επιτροπή θεωρεί σκόπιμο να εφαρμόσει την πιο συντηρητική βαθμολογία που έδωσε η […]. Αυτό έχει αντίκτυπο για το 2003 και το 2004, εφόσον για αυτά τα δύο έτη η […] βαθμολόγησε την ÅI μία κατηγορία χαμηλότερα απ’ ό,τι η […]. Πρέπει επίσης να επισημανθεί, ότι η […] χορήγησε στην ÅI δάνεια με την εγγύηση της ΤΚ, ενώ συγχρόνως παρείχε και τη βαθμολογία της ÅI, γεγονός το οποίο θα μπορούσε να επηρεάσει την εκτίμηση. Η […] δεν συμμετείχε στις χρηματοοικονομικές συναλλαγές και, συνεπώς, είναι λιγότερο πιθανό να επηρεάστηκε άμεσα η εκτίμησή της από μη δέουσες εκτιμήσεις που συνδέονται με την κρατική ενίσχυση.
(76)
Κατά συνέπεια, η Επιτροπή λαμβάνει υπόψη τις ακόλουθες βαθμολογίες της ÅI για την εφαρμογή της ανακοίνωσης για το επιτόκιο αναφοράς: χαμηλή (Β) το 2003 και 2004 και ικανοποιητική (ΒΒ) το 2005.
(77)
Όσον αφορά τις εξασφαλίσεις, η ÅI παρείχε εξασφαλίσεις στην ονομαστική αξία των εγγυήσεων υπό μορφή υποθηκών για τα ακίνητα στα οποία κατασκευάστηκε το έργο iTiden. Η Φινλανδία δεν υπέβαλε τα στοιχεία βάσει της υποσημείωσης 2 της ανακοίνωσης για το επιτόκιο αναφοράς σχετικά με τη ζημία σε περίπτωση αθέτησης υποχρεώσεων (ΖΑΥ). Τα στοιχεία αυτά βοηθούν στον καθορισμό του επιπέδου των εξασφαλίσεων και των δανειακών περιθωρίων που πρέπει να προστεθούν στο βασικό επιτόκιο. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή ζήτησε πληροφορίες σχετικά με την προτεραιότητα των υποθηκών και την αξία των περιουσιακών στοιχείων κατά τον χρόνο παροχής των εγγυήσεων. Η Φινλανδία δεν διαθέτει αποτιμήσεις της αξίας του ακινήτου όταν ελήφθησαν τα μέτρα εγγυήσεων. Οι φινλανδικές αρχές ισχυρίστηκαν, ωστόσο, ότι η αξία του ακινήτου αυξήθηκε με την πάροδο του χρόνου, όσο προχωρούσε το έργο. Σύμφωνα με τη Φινλανδία, η τιμή του ακινήτου το 2010 ανερχόταν σε […] ευρώ.
(78)
Όσον αφορά την προτεραιότητα της εξασφάλισης, η Επιτροπή επισημαίνει ότι, για τις εγγυήσεις G-1 και G-1, η ΚΠ είχε τον υψηλότερη προτεραιότητα εξασφάλισης έναντι όλων των υποθηκών στο ακίνητο. Η Επιτροπή επισημαίνει ότι οι εμπορικές τράπεζες χορήγησαν μη εγγυημένα δάνεια στην ÅI και δέχθηκαν ως εξασφαλίσεις υποθήκες χαμηλότερης προτεραιότητας για το ίδιο ακίνητο (και κατ’ επέκταση λιγότερο ισχυρές εξασφαλίσεις) από την εξασφάλιση που έλαβε η ΤΚ. Με βάση τα ανωτέρω, και ελλείψει καλύτερων αποδεικτικών στοιχείων, η Επιτροπή τεκμαίρει ότι το επίπεδο εξασφάλισης των εγγυήσεων ήταν «φυσιολογικό» για τον σκοπό της εφαρμογής της ανακοίνωσης για τις εγγυήσεις.
(79)
Με βάση τα ανωτέρω, το επιτόκιο αναφοράς θα εκτιμηθεί χωριστά για κάθε εγγύηση την οποία έλαβε η ÅI από την ΤΚ.
(80)
Η Επιτροπή επισημαίνει ότι, για όλες τις εγγυήσεις που παραχωρήθηκαν στην ÅI, οι προμήθειες αποτελούνταν από δύο μέρη: i) μια τακτική προσαύξηση, που καταβάλλεται ετησίως και εκφράζεται ως ποσοστό του υπόλοιπου άληκτου κεφαλαίου του δανείου και ii) μια «εφάπαξ» προμήθεια, επίσης εκφρασμένη ως ποσοστό του ποσού του δανείου, αλλά καταβάλλεται άπαξ, με την έκδοση της εγγύησης. Στην κατωτέρω εκτίμηση, το συνολικό χρηματοοικονομικό κόστος των εγγυημένων δανείων περιλαμβάνει μόνο την ετήσια προσαύξηση. Σύμφωνα με το σημείο 4.2 της ανακοίνωσης για τις εγγυήσεις, το στοιχείο της ενίσχυσης μιας εγγύησης πρέπει να υπολογίζεται ως η διαφορά μεταξύ της αγοραίας τιμής (στην προκειμένη περίπτωση το επιτόκιο αναφοράς) και της τιμής που καταβάλλεται πράγματι. Η τιμή που κατέβαλε πράγματι η ÅI περιλαμβάνει την ετήσια προσαύξηση και μια άπαξ προμήθεια που καταβλήθηκε μία φορά. Για πρακτικούς λόγους, η εφάπαξ προμήθεια θα εξεταστεί κατωτέρω στο τμήμα 8.2 που αφορά την ανάκτηση, εφόσον είναι ευκολότερο να αφαιρεθεί το ποσό της εφάπαξ προμήθειας από το ποσό της ενίσχυσης που πρέπει να ανακτηθεί. Σε κάθε περίπτωση, ακόμη και αν οι εφάπαξ προμήθειες προστίθεντο στο συνολικό χρηματοοικονομικό κόστος των εγγυημένων δανείων, το συμπέρασμα ως προς την παρουσία ενίσχυσης δεν θα άλλαζε. Η εφάπαξ προμήθεια επηρεάζει μόνο το ποσό της ενίσχυσης που χορηγήθηκε στην ÅI.
(81)
Η εγγύηση G-1 παρασχέθηκε από την ΤΚ στις 9 Οκτωβρίου 2003 για δάνειο ύψους […] ευρώ της […] στην ÅI (πίστωση υπ’ αριθ. […]). Ως εξασφάλιση για ενδεχόμενες απαιτήσεις βάσει της εγγύησης, η ÅI έθεσε το ακίνητο σε υποθήκη. Το επιτόκιο του δανείου ορίστηκε στο […]% μέχρι τις 15 Ιανουαρίου 2007 (26). Η προμήθεια εγγύησης ήταν […]% του ποσού του δανείου ετησίως (27). Συνεπώς, το συνολικό χρηματοοικονομικό κόστος του εγγυημένου δανείου όταν χορηγήθηκε το δάνειο ανερχόταν στο […] % ετησίως, το οποίο έπρεπε να συγκριθεί με επιτόκιο αναφοράς υπολογιζόμενο για την εγγύηση βάσει του βασικού επιτοκίου και ενός περιθωρίου που εξαρτάται από τη βαθμολογία της ÅI και το επίπεδο εξασφαλίσεων του δανείου. Το ετήσιο βασικό επιτόκιο ΕURIBOR στις 9 Οκτωβρίου 2003 ήταν 2,35 %. Εκείνη τη χρονική στιγμή, η βαθμολογία της ÅI ήταν «χαμηλή» κατά την έννοια της ανακοίνωσης για το επιτόκιο αναφοράς. Με βάση τα ανωτέρω, η Επιτροπή θεωρεί ότι το επίπεδο εξασφάλισης του δανείου ήταν φυσιολογικό, από την άποψη ότι το δανειακό περιθώριο που πρέπει να προστεθεί στο βασικό επιτόκιο είναι 400 μονάδες βάσης. Κατά συνέπεια, το επιτόκιο αναφοράς για το δάνειο αυτό ανέρχεται σε 6,235 %, το οποίο είναι υψηλότερο από το συνολικό χρηματοοικονομικό κόστος της G-1 που ανέρχεται σε […] % ετησίως.
(82)
Επιπλέον, από τις 6 Σεπτεμβρίου 2004, η ΤΚ μείωσε την προμήθεια εγγύησης για την G-1 σε […] %. Έτσι, το συνολικό χρηματοοικονομικό κόστος του εγγυημένου δανείου ανήλθε σε […] %, δηλαδή κατά […] μονάδες βάσης κάτω από το επιτόκιο αναφοράς, δημιουργώντας με τον τρόπο αυτό αντίστοιχο πλεονέκτημα για την ÅI.
(83)
Στις 2 Νοεμβρίου 2004, η ÅI έλαβε δάνειο ύψους […] ευρώ από την […] (αριθμός πίστωσης […]). Το δάνειο αυτό εξασφαλίστηκε με εγγύηση της ΤΚ, για την οποία η ÅI παρείχε ασφάλεια υπό μορφή εμπράγματου δικαιώματος επί ακίνητης περιουσίας. Το επιτόκιο ορίστηκε σε […] +[…] μονάδες βάσης και η προμήθεια εγγύησης σε […]% του ποσού του δανείου ετησίως, οπότε το συνολικό χρηματοοικονομικό κόστος αυτού του εγγυημένου δανείου ήταν […]% ετησίως (28).
(84)
Το επιτόκιο αναφοράς για την G-II έπρεπε να υπολογιστεί βάσει του ετήσιου Eurobor στις 2 Νοεμβρίου 2004, το οποίο ήταν 2,314 %. Εκείνη τη χρονική στιγμή, η βαθμολογία της ÅI ήταν «χαμηλή» κατά την έννοια της ανακοίνωσης για το επιτόκιο αναφοράς. Λαμβάνοντας υπόψη ένα φυσιολογικό επίπεδο εξασφάλισης, το επιτόκιο αναφοράς για το δάνειο αυτό ανέρχεται σε 6,314 % ετησίως, το οποίο είναι υψηλότερο από το συνολικό χρηματοοικονομικό κόστος της G-II που ανέρχεται σε […] % ετησίως. Από τη σύγκριση του κόστους αυτού του νέου εγγυημένου δανείου με το επιτόκιο αναφοράς συνάγεται ότι το συνολικό χρηματοοικονομικό κόστος του καλυπτόμενου από την εγγύηση G-II δανείου ήταν τουλάχιστον κατά […] μονάδες βάσης χαμηλότερο από το επιτόκιο αναφοράς, με αποτέλεσμα να παρέχεται οικονομικό πλεονέκτημα στην ÅI. Σύμφωνα με τα στοιχεία που έχει στη διάθεσή της η Επιτροπή, το επιτόκιο του εγγυημένου δανείου παρέμεινε αμετάβλητο από την έκδοσή του.
(85)
Στις 13 Δεκεμβρίου 2005, η ΤΚ εξέδωσε νέα εγγύηση προς όφελος της ÅI. Η εγγύηση αυτή επρόκειτο να καλύψει το «δάνειο αναφοράς», δηλαδή το αρχικώς μη εγγυημένο δάνειο της 9ης Οκτωβρίου 2003, οι όροι του οποίου τροποποιήθηκαν με αυτό τον τρόπο. Το επιτόκιο του δανείου μεταβλήθηκε εκείνη τη στιγμή σε […] % ετησίως. Η προμήθεια εγγύησης ορίστηκε στο […] % του ποσού του δανείου, που συνεπάγεται συνολικό χρηματοοικονομικό κόστος […]% ετησίως (29) (οι όροι που εφαρμόζονται από την ημερομηνία αυτή είναι ταυτόσημοι με εκείνους, που περιγράφονται ανωτέρω, οι οποίοι εφαρμόζονται στο δάνειο που καλύπτεται από την εγγύηση G-I, συμπεριλαμβανομένων των τροποποιήσεων του επιτοκίου με την πάροδο του χρόνου).
(86)
Το επιτόκιο αναφοράς για την G-ΙΙΙ πρέπει να υπολογιστεί βάσει του ετήσιου Euribor στις 12 Δεκεμβρίου 2005, το οποίο ήταν 2,769 %. Εκείνη τη χρονική στιγμή, η βαθμολογία της ÅI ήταν «ικανοποιητική» σύμφωνα με την ανακοίνωση για το επιτόκιο αναφοράς. Λαμβάνοντας υπόψη ένα φυσιολογικό επίπεδο εξασφάλισης, το επιτόκιο για το δάνειο αυτό είναι 4,969 % ετησίως. Το επιτόκιο αυτό είναι υψηλότερο από το συνολικό χρηματοοικονομικό κόστος της G-III που ανέρχεται σε […] % ετησίως. Κατά συνέπεια, η ΤΚ πρόσφερε στην ÅI χρηματοοικονομικό πλεονέκτημα τουλάχιστον […] % ετησίως.
5.2. ΝΟΘΕΥΣΗ ΤΟΥ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΕΠΙΠΤΩΣΗ ΣΤΙΣ ΣΥΝΑΛΛΑΓΕΣ
(87)
Οι φινλανδικές αρχές ισχυρίστηκαν ότι τα υπό εξέταση μέτρα δεν επηρεάζουν τις συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών και, κατά συνέπεια, δεν συνιστούν κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ. Για να υποστηρίξουν αυτό το επιχείρημα, οι φινλανδικές αρχές στην ουσία ισχυρίστηκαν ότι η ÅI είναι μία μόνο από αρκετές εταιρείες που δραστηριοποιούνται στην αγορά ακινήτων και όχι η μεγαλύτερη από αυτές. Δεν υπάρχει συνεπώς απόδειξη ότι τα υπό εξέταση μέτρα, εάν θεωρηθεί ότι συνιστούν κρατική ενίσχυση, θα μπορούσαν να ενισχύσουν τη θέση της ÅI σε βάρος των ανταγωνιστών της.
(88)
Η Επιτροπή δεν μπορεί να αποδεχθεί αυτό το επιχείρημα. Το γεγονός ότι η ÅI έχει αποκομίσει οικονομικό πλεονέκτημα που δεν είχαν οι ανταγωνιστές της (και, όπως η Φινλανδία έχει επιβεβαιώσει, υπάρχουν αρκετοί άλλοι ανταγωνιστές στην αγορά ακινήτων του Åland) σημαίνει ότι η ÅI ήταν σε θέση να πραγματοποιήσει μεγάλες επενδύσεις και να επεκτείνει τις δραστηριότητές της με χρηματοοικονομικούς όρους πλεονεκτικότερους από αυτούς που ήταν διαθέσιμοι στους ανταγωνιστές της (οι οποίοι, χωρίς την ύπαρξη του πλεονεκτήματος που παρασχέθηκε στην ÅI, θα μπορούσαν να αποφασίσουν να πραγματοποιήσουν παρόμοιες επενδύσεις). Δεν είναι απαραίτητο να αποδειχθεί ότι τα μέτρα επέτρεψαν στην ÅI να αποσπάσει μερίδια αγοράς από έναν συγκεκριμένο ανταγωνιστή της.
(89)
Παρομοίως, το πλεονέκτημα που παραχωρήθηκε στην ÅI μπορούσε να επηρεάσει τις συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών. Είναι αλήθεια ότι το Åland είναι μια μικρή αγορά ενός αρχιπελάγους στο οποίο η πρόσβαση είναι δυνατή μόνο με θαλάσσια ή αεροπορικά μέσα και ότι εφαρμόζονται σε αυτήν ειδικοί περιορισμοί ως προς το δικαίωμα εγκατάστασης βάσει της Συνθήκης προσχώρησης της Φινλανδίας στην ΕΕ. Εντούτοις, εξακολουθεί να ισχύει το γεγονός ότι δεν υπάρχει απόλυτο εμπόδιο στις ξένες επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στο Åland και ασφαλώς κανένα εμπόδιο στο να πραγματοποιήσουν οι επιχειρήσεις αυτές επενδύσεις στην τοπική αγορά ακινήτων. Η Επιτροπή επισημαίνει επίσης ότι η Φινλανδία δεν αμφισβήτησε τη δήλωση που περιέχει η απόφαση για την κίνηση διαδικασίας ότι επιχειρήσεις με έδρα άλλα κράτη μέλη έχουν αγοράσει ακίνητα στο Åland. Κάθε πλεονέκτημα που παρασχέθηκε στην ÅI μέσω αυτών των μέτρων θα μπορούσε, τουλάχιστον δυνητικά, να έχει επίπτωση στις συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών με την παράνομη ενίσχυση της θέσης της ÅI σε σχέση με τους δυνητικούς αλλοδαπούς ανταγωνιστές ή επενδυτές.
5.3. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟ ΤΗΣ ΚΡΑΤΙΚΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ
(90)
Για τους ανωτέρω λόγους, η Επιτροπή διαπιστώνει ότι όλες οι αυξήσεις κεφαλαίου (με εξαίρεση τις C-I, C-II και C-III) και οι εγγυήσεις δανείων G-I, G-II και G-III συνιστούν κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107 της ΣΛΕΕ.
6. ΕΙΚΑΖΟΜΕΝΗ ΝΟΜΙΜΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ
(91)
Η Φινλανδία ισχυρίστηκε ότι τόσο οι εισφορές κεφαλαίου όσο και εγγυήσεις, εάν χαρακτηριστούν κρατικές ενισχύσεις, ήταν νόμιμες βάσει των καθεστώτων ενισχύσεων που είχαν τεθεί σε εφαρμογή πριν την προσχώρηση της Φινλανδίας στην ΕΕ και κοινοποιήθηκαν δεόντως στην Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ («ΕΕΕ») πριν την προσχώρηση στην ΕΕ με τα στοιχεία 93-074 (αυξήσεις κεφαλαίου) και 93-079 (εγγυήσεις).
(92)
Το επιχείρημα αυτό πρέπει να εξεταστεί βάσει των διατάξεων του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999. Σύμφωνα με το άρθρο 1 στοιχείο δ), «καθεστώς ενισχύσεων» είναι «κάθε πράξη βάσει της οποίας, χωρίς να απαιτούνται περαιτέρω μέτρα εκτέλεσης, μπορούν να χορηγούνται ατομικές ενισχύσεις σε επιχειρήσεις οι οποίες ορίζονται στην εν λόγω πράξη κατά τρόπο γενικό και αφηρημένο και κάθε πράξη βάσει της οποίας μπορεί να χορηγείται ενίσχυση μη συνδεόμενη με συγκεκριμένο σχέδιο σε μία ή περισσότερες επιχειρήσεις για αόριστο χρονικό διάστημα ή/και για απροσδιόριστο ποσό». Επιπλέον, σύμφωνα με το άρθρο 1 στοιχείο β) του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999, «υφιστάμενη ενίσχυση» είναι «i) με την επιφύλαξη των άρθρων 144 και 172 της πράξης προσχώρησης της Αυστρίας, της Φινλανδίας και της Σουηδίας, όλες οι ενισχύσεις οι οποίες υφίσταντο πριν από την έναρξη ισχύος της Συνθήκης στο οικείο κράτος μέλος, δηλαδή καθεστώτα ενισχύσεων και ατομικές ενισχύσεις που είχαν τεθεί σε εφαρμογή και εξακολουθούν να εφαρμόζονται και μετά την έναρξη ισχύος της Συνθήκης».
(93)
Η Φινλανδία προσχώρησε στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα την 1η Ιανουαρίου 1995. Επιπλέον, σύμφωνα με την παράγραφο 5 του άρθρου 172 της πράξης προσχώρησης της Αυστρίας, της Φινλανδίας και της Σουηδίας «[…]κρατικές ενισχύσεις χορηγούμενες από νέα κράτη μέλη κατά το 1994, οι οποίες όμως κατά παράβαση της συμφωνίας για τον ΕΟΧ και των διακανονισμών που έγιναν βάσει αυτής είτε δεν κοινοποιήθηκαν στην Εποπτεύουσα Αρχή ή κοινοποιήθηκαν μεν αλλά χορηγήθηκαν προτού ακόμη η Εποπτεύουσα Αρχή ΕΖΕΣ λάβει απόφαση, δεν πρέπει κατά συνέπεια να θεωρούνται ως υφιστάμενες κρατικές ενισχύσεις σύμφωνα με το άρθρο 93 παράγραφος 1 της Συνθήκης ΕΚ […]».
(94)
Ακόμη, σύμφωνα με το άρθρο 1 στοιχείο γ) του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999, «νέα ενίσχυση» είναι «κάθε ενίσχυση, δηλαδή τα καθεστώτα ενισχύσεων και οι ατομικές ενισχύεις, οι οποίες δεν αποτελούν υφιστάμενη ενίσχυση, καθώς και οι μεταβολές υφισταμένων ενισχύσεων» (30).
(95)
Τέλος, το άρθρο 4 παράγραφος 1 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 794/2004, της Επιτροπής, της 21ης Απριλίου 2004, σχετικά με την εφαρμογή του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999 του Συμβουλίου για τη θέσπιση λεπτομερών κανόνων εφαρμογής του άρθρου 93 της συνθήκης ΕΚ (31) ορίζει τη μεταβολή υφιστάμενης ενίσχυσης ως «κάθε αλλαγή, πλην των τροποποιήσεων καθαρά τυπικού ή διοικητικού χαρακτήρα, που δεν είναι ικανή να επηρεάσει την εκτίμηση του συμβιβάσιμου του εκάστοτε μέτρου ενίσχυσης με την κοινή αγορά. Ωστόσο, η αύξηση του αρχικού προϋπολογισμού ενός υφισταμένου καθεστώτος ενισχύσεων κατά ποσοστό έως 20 % δεν λογίζεται ως μεταβολή υφιστάμενης ενίσχυσης».
(96)
Από τα ανωτέρω συνάγεται ότι ένα μέτρο που ελήφθη πριν την προσχώρηση και συνιστά καθεστώς κρατικής ενίσχυσης μπορεί να θεωρηθεί υφιστάμενη ενίσχυση εάν πληρούνται δύο όροι. Ο πρώτος όρος είναι το καθεστώς ενίσχυσης να έχει τεθεί σε εφαρμογή πριν την έναρξη της ισχύος της Συνθήκης ΕΚ και ο δεύτερος όρος είναι να μην έχει επέλθει ουσιαστική τροποποίηση της ενίσχυσης.
(97)
Η Επιτροπή θα εκτιμήσει το επιχείρημα της Φινλανδίας σχετικά με τη νομιμότητα της ενίσχυσης χωριστά για τα δύο εικαζόμενα συστήματα ενισχύσεων.
6.1. ΤΟ ΕΙΚΑΖΟΜΕΝΟ ΚΑΘΕΣΤΩΣ ΕΝΙΣΧΥΣΕΩΝ (93-079)
(98)
Η Επιτροπή θα εκτιμήσει πρώτα αν τα μέτρα συνιστούν καθεστώς ενισχύσεων κατά την έννοια του άρθρου 1 στοιχείο β) του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999.
(99)
Η εθνική νομική βάση για το καθεστώς εγγυήσεων είναι ο περιφερειακός νόμος για τις περιφερειακές εγγυήσεις στη βιομηχανία και ορισμένους άλλους τομείς επιχειρηματικότητας (ÅFS 1966:14) (32) που εκδόθηκε το 1966 και τροποποιήθηκε με τους νόμους ÅFS 1979:84, 1982:37, 1988:53, 1992:9, 1994:29, 1996:56 και 2002:23. Όσον αφορά τον προϋπολογισμό ή «το σύνολο των πιστώσεων» κατά το χρόνο προσχώρησης της Φινλανδίας στην ΕΚ, ο περιφερειακός νόμος του 1966 όριζε ότι «το ποσό των εκκρεμών εγγυήσεων ή δανείων (33) δεν μπορεί σε καμία στιγμή να υπερβαίνει τα 20 000 000 FIM». Από την άλλη πλευρά, το εν λόγω μέτρο δεν προβλέπει προσωρινό περιορισμό στην εφαρμογή τους.
(100)
Με βάση τα ανωτέρω και τις διατάξεις του εθνικού νόμου, τα μέτρα φαίνεται εκ πρώτης όψεως ότι ικανοποιούν τον ορισμό του καθεστώτος ενισχύσεων, εφόσον φαίνεται ότι ο νόμος επιτρέπει τις ενισχύσεις οι οποίες δεν συνδέονται με ένα συγκεκριμένο έργο το οποίο ανατίθεται σε μία ή περισσότερες επιχειρήσεις για απεριόριστο διάστημα. Το εν λόγω εικαζόμενο καθεστώς ενισχύσεων τέθηκε σε εφαρμογή την 1η Σεπτεμβρίου 1982, δηλαδή πολύ πριν την 1η Ιανουαρίου 1994, και κοινοποιήθηκε στην ΕΕ. Έτσι, ικανοποιείται ο πρώτος όρος για τις υφιστάμενες ενισχύσεις, διότι το αρχικό καθεστώς τέθηκε σε εφαρμογή πριν τεθεί σε ισχύ η Συνθήκη στη Φινλανδία, ακόμα πριν την 1η Ιανουαρίου 1994, το οποίο σημαίνει ότι δεν εφαρμόζεται στην προκειμένη περίπτωση το άρθρο 172 παράγραφος 5 της πράξης προσχώρησης της Αυστρίας, της Φινλανδίας και της Σουηδίας.
(101)
Εντούτοις, η Επιτροπή πρέπει επίσης να εκτιμήσει αν υπήρξαν ουσιαστικές τροποποιήσεις αυτών των μέτρων από την 1η Ιανουαρίου 1994.
(102)
Οι περιφερειακές αρχές επέφεραν τουλάχιστον τρεις τροποποιήσεις στο καθεστώς ενισχύσεων μετά την 1η Ιανουαρίου 1994 (με τους περιφερειακούς νόμους 1994:29, 1996:56 και 2002:23) και πριν τη χορήγηση της πρώτης εγγύησης, στις 14 Αυγούστου 2003. Οι τροποποιήσεις αυτές προέβλεπαν ουσιαστική αύξηση του προϋπολογισμού του καθεστώτος, δηλαδή αύξηση του συνολικού ποσού των εγγυήσεων που θα μπορούσαν να χορηγηθούν ανά πάσα στιγμή. Εφόσον η παρούσα υπόθεση αφορά τη χορήγηση εγγύησης δανείου, πρέπει να εκτιμηθεί αν οι τροποποιήσεις που αφορούν τον προϋπολογισμό του καθεστώτος, οι οποίες επήλθαν πριν τη λήψη των υπό εξέταση μέτρων, πρέπει να θεωρηθούν ουσιαστικές και αποσπάσιμες από το υφιστάμενο καθεστώς.
(103)
Όπως αναφέρθηκε, σύμφωνα με το άρθρο 4 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 794/2004, οι αυξήσεις σε ποσοστό άνω του 20 % συνιστούν τροποποίηση ενός υφισταμένου καθεστώτος ενισχύσεων. Δύο από τις προαναφερόμενες τροποποιήσεις (34) αύξησαν τον αρχικό προϋπολογισμό του καθεστώτος κατά 50 % και 150 % αντίστοιχα. Αυτές οι αυξήσεις του προϋπολογισμού αποτελούν ουσιαστικές μεταβολές του καθεστώτος οι οποίες ουδέποτε κοινοποιήθηκαν στην Επιτροπή.
(104)
Η επίπτωση αυτών των ουσιαστικών μεταβολών δεν μπορεί να θεωρηθεί αποσπάσιμη από το εικαζόμενο καθεστώς, με αποτέλεσμα το καθεστώς να συνιστά εξ ολοκλήρου νέα ενίσχυση. Πράγματι, το αρχικό καθεστώς ενισχύσεων περιοριζόταν μόνο όσον αφορά το συνολικό ποσό των εγγυήσεων που θα μπορούσαν να είναι εκκρεμείς ανά πάσα στιγμή. Με αυτή την ειδική διάταξη, μια πολύ σημαντική αύξηση του προϋπολογισμού (ακόμη και χωρίς καμία άλλη τροποποίηση του καθεστώτος) άπτεται του πυρήνα των ισχυουσών διατάξεων.
(105)
Επιπλέον, η Επιτροπή επισημαίνει ότι από τα έγγραφα που υπέβαλε η Φινλανδία δεν συνάγεται ότι η νομική βάση αυτών των εγγυήσεων ήταν το εικαζόμενο καθεστώς εγγυήσεων.
(106)
Κατά συνέπεια, οι εγγυήσεις που καλύπτονται από την παρούσα απόφαση πρέπει να θεωρηθούν νέα ενίσχυση. Δεδομένου ότι η ενίσχυση τέθηκε σε εφαρμογή χωρίς την προηγούμενη έγκριση της Επιτροπής, όπως απαιτεί το άρθρο 108 της ΣΛΕΕ, είναι παράνομη.
6.2. ΤΟ ΕΙΚΑΖΟΜΕΝΟ ΚΑΘΕΣΤΩΣ ΕΚΔΟΣΗΣ ΜΕΤΟΧΩΝ (93-079)
(107)
Οι εθνικοί κανόνες που διέπουν αυτό το εικαζόμενο καθεστώς δηλώθηκαν στην Εποπτεύουσα Αρχή ως καθεστώς ενισχύσεων για εγγραφή στο κεφάλαιο. Βάσει των εγγράφων που υποβλήθηκαν την περίοδο εκείνη, ο «ετήσιος προϋπολογισμός για το Åland» δηλώθηκε ως εθνική νομική βάση. Κάτω από τον τίτλο «Ανώτατη επιτρεπόμενη ένταση ενίσχυσης που […] μπορεί να ληφθεί για οποιοδήποτε επενδυτικό σχέδιο», η Φινλανδία δήλωσε «30 %». Επιπλέον, στον τίτλο «Προϋπολογισμός/έξοδα», η Φινλανδία ανέφερε προϋπολογισμούς για τα έτη 1992 έως 1994, αλλά άφησε κενό κάτω από τον τίτλο «Εκτίμηση συνολικού προϋπολογισμού για το σύνολο της περιόδου προγραμματισμού του συστήματος».
(108)
Κατά τη διάρκεια της έρευνας, η Φινλανδία εξήγησε ότι η επίσημη νομική βάση του συστήματος είναι ο νόμος για την αυτονομία του Åland (1144/1991), ο οποίος ψηφίστηκε το 1991. Σύμφωνα με το τμήμα 18(22), οι τοπικές αρχές του Åland έχουν «γενικές εξουσίες» να λαμβάνουν διάφορα είδη μέτρων που εστιάζονται στην προώθηση της οικονομίας του Åland. Οι εξουσίες αυτές εφαρμόζονται (π.χ. μέσω δανείων, εισφορών κεφαλαίου, εγγυήσεων) με προβλέψεις στον ετήσιο γενικό προϋπολογισμό της ΤΚ.
(109)
Η Επιτροπή επισημαίνει τα ακόλουθα:
(110)
Ανεξάρτητα από το γεγονός ότι η Φινλανδία μπορεί να χαρακτηρίζει τις εξουσίες των τοπικών αρχών να παρέχουν παρόμοιες εισφορές κεφαλαίου (στο πλαίσιο των γενικών εξουσιών που τους έχουν παραχωρηθεί με το νόμο περί αυτονομίας) ως «καθεστώς», η Επιτροπή πρέπει να επαληθεύσει αν οι διατάξεις της εθνικής νομοθεσίας για τον καθορισμό αυτών των εξουσιών πληρούν τον ορισμό ενός «καθεστώτος» βάσει του άρθρου 1 στοιχείο δ) του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999. Φαίνεται από αυτή την άποψη ότι η νομική βάση [τμήμα 18(22) του νόμου 1144/1991] αποτελείται από κανόνες που αφορούν την κατανομή εξουσιών μεταξύ των διαφόρων αρχών εντός της φινλανδικής έννομης τάξης και ότι δεν πληρούν τις απαιτήσεις για να χαρακτηριστούν καθεστώς ενισχύσεων (το οποίο ορίζεται μεταξύ άλλων ως «… μια πράξη βάσει της οποίας, χωρίς να απαιτείται η εφαρμογή περαιτέρω μέτρων, μπορεί να χορηγούνται μεμονωμένες ενισχύσεις …»). Κάθε διάθεση κεφαλαίου σε ένα μεμονωμένο δικαιούχο θα απαιτούσε πρώτα πίστωση στον ετήσιο προϋπολογισμό της ΤΚ (που ψηφίζεται από την περιφερειακή συνέλευση του Åland κατά τη διακριτική ευχέρειά της) και, στη συνέχεια, την εφαρμογή των αποφάσεων που λαμβάνει η ΤΚ. Φαίνεται, λοιπόν, ότι οι εισφορές κεφαλαίου που πραγματοποιήθηκαν βάσει αυτών των εξουσιών πρέπει να θεωρηθούν ως διαδοχικές ατομικές αποφάσεις και όχι ως καθεστώς ενισχύσεων.
(111)
Σε κάθε περίπτωση, η Επιτροπή επισημαίνει επίσης ότι το υπό εξέταση καθεστώς αφορούσε μόνο τα έτη 1992 έως 1994, εφόσον δεν δόθηκε καμία άλλη πληροφορία για τον τίτλο «προϋπολογισμός/έξοδα», μολονότι η νομική βάση ήταν ο «ετήσιος προϋπολογισμός για το Åland».
(112)
Τέλος, η Επιτροπή τονίζει ότι η Φινλανδία είχε δηλώσει ότι η ανώτατη ένταση ενίσχυσης που θα μπορούσε να «ληφθεί για ένα μεμονωμένο έργο» ήταν 30 %. Σε κάθε περίπτωση, αυτό σημαίνει αναγκαστικά ότι οι εισφορές κεφαλαίου βάσει αυτού του εικαζόμενου καθεστώτος θα χρησιμοποιούνταν μαζί με σημαντικές ιδιωτικές συνεισφορές (τουλάχιστον κατά 70 %) σε «επενδυτικά σχέδια» που αποσκοπούν στην προώθηση των στόχων του εικαζόμενου καθεστώτος, όπως «τουρισμός, βιομηχανία, Ε & Α». Οι αυξήσεις κεφαλαίου που εξετάζονται στην παρούσα απόφαση δεν πληρούν αυτόν τον επίσημο όρο και δεν είναι, συνεπώς, δυνατό να καλύπτονται από τις εθνικές νομικές διατάξεις οι οποίες υποβλήθηκαν στην Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ, ανεξάρτητα αν τα μέτρα αυτά συνιστούσαν καθαυτό καθεστώς ενισχύσεων και, σε αυτή την περίπτωση, εάν εφαρμόζονταν μετά το 1994.
(113)
Κατά συνέπεια, η κρατική ενίσχυση που χορηγήθηκε υπό μορφή αυξήσεων κεφαλαίου στην ÅI συνιστά νέα ενίσχυση. Εφόσον η ενίσχυση τέθηκε σε εφαρμογή χωρίς την προηγούμενη έγκριση της Επιτροπής, όπως απαιτεί το άρθρο 108 της ΣΛΕΕ, είναι παράνομη.
6.3. ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΠΡΟΣΦΑΤΕΣ ΑΠΟΦΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΑΝΩΤΑΤΟΥ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ ΤΗΣ ΦΙΝΛΑΝΔΙΑΣ
(114)
Πρέπει επίσης να επισημανθεί ότι τα δύο μέτρα που έλαβε η ΤΚ προς όφελος της ÅI ακυρώθηκαν πρόσφατα από εθνικό φινλανδικό δικαστήριο. Τα μέτρα είναι i) η αύξηση κεφαλαίου C-XI που καταβλήθηκε στην ÅI το 2007 (βλέπε παρατήρηση στην αιτιολογική σκέψη 16 ανωτέρω) και ii) η εγγύηση δανείου του 2006 που δεν τέθηκε ποτέ σε εφαρμογή. Με απόφαση της 6ης Απριλίου 2011, το Ανώτατο Διοικητικό Δικαστήριο έκρινε αν οι αποφάσεις της ΤΚ ήταν σύμφωνες με τις εθνικό διοικητικό δίκαιο. Εντούτοις, στην απόφαση αυτή, το Δικαστήριο εκτίμησε επίσης αν υπήρχαν επαρκείς ενδείξεις ότι τα μέτρα συνιστούσαν κρατική ενίσχυση, από την άποψη ότι οι τοπικές αρχές έπρεπε να τα είχαν κοινοποιήσει στην Επιτροπή πριν τα θέσουν σε εφαρμογή. Το Δικαστήριο έκρινε ότι, εκ πρώτης όψεως, πληρούνται όλα τα κριτήρια κρατικής ενίσχυσης. Το Δικαστήριο ανέλυσε επίσης τον ισχυρισμό της Φινλανδίας ότι τα μέτρα, εάν πράγματι συνιστούσαν κρατική ενίσχυση, έπρεπε να καλύπτονται από εθνικές διατάξεις που εφαρμόζονταν πριν από την προσχώρηση και, κατά συνέπεια, να αποτελούν «υφιστάμενη ενίσχυση». Με αυτό τον τρόπο, το Δικαστήριο εξέτασε σε βάθος τις εθνικές διατάξεις και διαπίστωσε ότι, ανεξάρτητα από το αν οι κανόνες αυτοί ισοδυναμούσαν με αυθεντικά καθεστώτα κρατικής ενίσχυσης ή όχι, οι αποφάσεις των τοπικών αρχών δεν ήταν σύμφωνες με την επίσημη απαίτηση βάσει των εθνικών διατάξεων, κυρίως για τους λόγους που παρέθεσε προηγουμένως η Επιτροπή. Συνεπώς, τα συμπεράσματα του εθνικού Ανώτατου Διοικητικού Δικαστηρίου είναι σύμφωνα με το συμπέρασμα της Επιτροπής ότι η υπό εξέταση εισφορά κεφαλαίου C-XI ενέχει στοιχεία νέας κρατικής ενίσχυσης. Το Ανώτατο Δικαστήριο κατέληξε στο ίδιο συμπέρασμα αναφορικά με την εγγύηση δανείου του 2006. Επειδή η εγγύηση δεν τέθηκε ποτέ σε εφαρμογή, δεν εκτιμήθηκε στην παρούσα απόφαση.
7. ΤΟ ΣΥΜΒΙΒΑΣΙΜΟ
(115)
Η Φινλανδία ισχυρίστηκε σε γενικές γραμμές ότι τα μέτρα, εάν κριθεί ότι συνιστούν νέα κρατική ενίσχυση, είναι παρ’ όλα αυτά συμβιβάσιμα με την εσωτερική αγορά, διότι σκοπός των δραστηριοτήτων της ÅI, οι οποίες χρηματοδοτήθηκαν από την ενίσχυση, ήταν να διευκολυνθεί η ανάπτυξη της περιοχής και να δημιουργηθούν νέες θέσεις απασχόλησης.
(116)
Η κρατική ενίσχυση, μολονότι καταρχήν απαγορεύεται, θεωρείται παρ’ όλα αυτά συμβιβάσιμη με την εσωτερική αγορά στις περιπτώσεις που προβλέπονται στο άρθρο 107 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ και μπορεί να θεωρηθούν συμβιβάσιμες, εάν χρησιμοποιούνται για την επίτευξη των στόχων του άρθρου 107 παράγραφος 3. Ο μόνος λόγος συμβιβάσιμου που μπορεί να ληφθεί υπόψη στην παρούσα περίπτωση είναι αυτός του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο α) της ΣΛΕΕ, που επιτρέπει να προωθεί η ενίσχυση την οικονομική ανάπτυξη περιοχών στις οποίες το βιοτικό επίπεδο είναι ασυνήθιστα χαμηλό ή στις οποίες επικρατεί σοβαρή υποαπασχόληση, ή το άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της ΣΛΕΕ, το οποίο προβλέπει ότι η κρατική ενίσχυση μπορεί να επιτρέπεται για την προώθηση της ανάπτυξης ορισμένων τομέων οικονομικής δραστηριότητας.
(117)
Βάσει των κανόνων για τις περιφερειακές ενισχύσεις που εφαρμόζονταν στη Φινλανδία εκείνη την περίοδο (χάρτες περιφερειακών ενισχύσεων 2000-2006 και 2007-2013), η πόλη Mariehamn στην οποία βρίσκεται το έργο iTiden δεν ήταν σε καμία περίπτωση επιλέξιμη για παρόμοια ενίσχυση. Αυτό σημαίνει ότι, ακόμη και αν θεωρηθεί ότι η ενίσχυση χορηγήθηκε για εκείνο το έργο, δεν θα μπορούσε να θεωρηθεί συμβιβάσιμη. Επιπλέον, η Επιτροπή επισημαίνει ότι η Φινλανδία δεν απέδειξε ότι ικανοποιείται κάποιος από τους όρους συμβατότητας βάσει των κανόνων για τις περιφερειακές ενισχύσεις (όσον αφορά π.χ. τη μορφή της ενίσχυσης, τις επιλέξιμες δαπάνες ή τις ανώτατες εντάσεις ενίσχυσης).
(118)
Η ενίσχυση δεν μπορεί να θεωρηθεί συμβιβάσιμη ούτε με την εσωτερική αγορά βάσει άλλων κατευθυντήριων γραμμών και ανακοινώσεων της Επιτροπής σχετικών με την εφαρμογή του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της ΣΛΕΕ ή απευθείας βάσει του εν λόγω άρθρου. Οι φινλανδικές αρχές δεν παρέθεσαν κανένα συγκεκριμένο επιχείρημα ή αποδεικτικό στοιχείο που να επιτρέπει στην Επιτροπή να εγκρίνει τα εν λόγω μέτρα ως συμβιβάσιμα βάσει άλλης διάταξης της ΣΛΕΕ.
8. ΑΝΑΚΤΗΣΗ ΤΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ
8.1. ΤΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΦΙΝΛΑΝΔΙΑΣ
(119)
Το άρθρο 14 παράγραφος 1 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999 προβλέπει ότι «σε περίπτωση αρνητικής απόφασης για υπόθεση παράνομων ενισχύσεων, η Επιτροπή αποφασίζει την εκ μέρους του οικείου κράτους μέλους λήψη όλων των αναγκαίων μέτρων για την ανάκτηση της ενίσχυσης από τον δικαιούχο […]. Η Επιτροπή δεν απαιτεί ανάκτηση της ενίσχυσης, εάν αυτό αντίκειται σε κάποια γενική αρχή του κοινοτικού δικαίου». Είναι, συνεπώς, φυσικό επακόλουθο να ανακτηθούν τα ποσά που συνιστούν παράνομη κρατική ενίσχυση προς την ÅI.
(120)
Η Φινλανδία ισχυρίστηκε, ωστόσο, ότι η Επιτροπή πρέπει να μην διατάξει την ανάκτηση στην παρούσα περίπτωση, διότι η Φινλανδία είχε δικαιολογημένη εμπιστοσύνη ότι η ενίσχυση ήταν νόμιμη βάσει των εικαζόμενων καθεστώτων ενισχύσεων πριν την προσχώρηση και ότι η ανάκτηση θα ήταν αντίθετη με μια αρχή του κοινοτικού δικαίου. Η Επιτροπή επισημαίνει ότι ή Φινλανδία διατύπωσε επίσημα το επιχείρημα της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης μόνο όσον αφορά την ΤΚ. Δεν διατυπώθηκε ρητά επιχείρημα δικαιολογημένης εμπιστοσύνης για λογαριασμό του δικαιούχου.
(121)
Σε κάθε περίπτωση, η Επιτροπή δεν μπορεί να αποδεχθεί αυτό το επιχείρημα.
(122)
Όσον αφορά τις αυξήσεις κεφαλαίου, η Επιτροπή απέδειξε ήδη ότι, ανεξάρτητα από το τι θα είχε λόγο να πιστεύει η ÅI ή οιοσδήποτε άλλος σχετικά με το νομικό καθεστώς του εικαζόμενου συστήματος εγγραφής σε μετοχές σε σχέση με τους κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις, αυτές δεν πληρούσαν ούτε τους επίσημους όρους του υπό εξέταση καθεστώτος, όπως αυτό είχε κοινοποιηθεί στην ΕΑΕ. Δεν είναι, συνεπώς, δυνατό να προβάλλεται το επιχείρημα ότι η ÅI μπορούσε να ωφεληθεί από το ευεργέτημα της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης στη νομιμότητα των αυξήσεων κεφαλαίου, εφόσον αυτές δεν θα μπορούσαν να καλυφθούν από τις εθνικές διατάξεις για τις οποίες η Φινλανδία ισχυρίζεται ότι είχε δικαιολογημένη εμπιστοσύνη.
(123)
Όσον αφορά τις εγγυήσεις δανείων, η Επιτροπή απέδειξε ότι το καθεστώς εγγυήσεων τροποποιήθηκε ουσιαστικά ακόμη και πριν τη χορήγηση των εγγυήσεων που εξετάζονται στην παρούσα απόφαση. Οι τροποποιήσεις αυτές, που πραγματοποιήθηκαν από τις αρχές του Åland δεν κοινοποιήθηκαν στην Επιτροπή. Συνεπώς, κάθε νέα εγγύηση που χορηγήθηκε βάσει των εθνικών κανόνων που αποτελούσαν το αρχικό καθεστώς πρέπει να θεωρηθεί νέα ενίσχυση. Κατά πάγια νομολογία, κανένας δικαιούχος ενίσχυσης δεν μπορεί να έχει εύλογη προσδοκία ότι είναι νόμιμη μια ενίσχυση η οποία θα έπρεπε να είχε κοινοποιηθεί στην Επιτροπή βάσει του άρθρου 108 της ΣΛΕΕ αλλά δεν κοινοποιήθηκε (35).
(124)
Εν ολίγοις, τόσο οι εγγυήσεις όσο και οι αυξήσεις κεφαλαίου συνιστούν νέα κρατική ενίσχυση η οποία θα έπρεπε να είχε κοινοποιηθεί στην Επιτροπή πριν την εφαρμογή της.
(125)
Κατά πάγια νομολογία (36), ένα κράτος μέλος οι αρχές του οποίου έχουν χορηγήσει ενίσχυση κατά παράβαση των διαδικαστικών κανόνων που ορίζονται στο άρθρο 108 της ΣΛΕΕ δεν μπορεί να επικαλείται τη δικαιολογημένη εμπιστοσύνη των δικαιούχων της ενίσχυσης για να δικαιολογήσει τη μη συμμόρφωση με την υποχρέωση να λάβει τα αναγκαία μέτρα για την εφαρμογή της απόφασης της Επιτροπής που δίνει εντολή να ανακτηθεί η ενίσχυση. Εάν οι εθνικές αρχές μπορούσαν να εμμένουν στην παράνομη συμπεριφορά τους, θα ακύρωναν πλήρως τα άρθρα 107 και 108 της ΣΛΕΕ και θα καταστούσαν αναποτελεσματικές τις αποφάσεις που λαμβάνει η Επιτροπή βάσει αυτών των αποφάσεων.
(126)
Η ίδια αρχή πρέπει αναγκαστικά να εφαρμόζεται όταν οι εθνικές αρχές ισχυρίζονται ότι είχαν οι ίδιες δικαιολογημένη εμπιστοσύνη ως προς τη νομιμότητα των μέτρων, αλλά δεν τις κοινοποίησαν στην Επιτροπή, μολονότι τα μέτρα συνιστούσαν νέα ενίσχυση (37).
(127)
Παρομοίως, όσον αφορά τη δικαιολογημένη εμπιστοσύνη της ÅI, η Επιτροπή επισημαίνει ότι, κατά πάγια νομολογία, εφόσον βάσει του άρθρου 108 της ΣΛΕΕ η Επιτροπή ασκεί υποχρεωτική εποπτεία στις κρατικές ενισχύσεις, οι επιχειρήσεις στις οποίες έχει χορηγηθεί ενίσχυση δεν μπορούν, καταρχήν, να επικαλούνται δικαιολογημένη εμπιστοσύνη ότι η ενίσχυση είναι νόμιμη, εκτός εάν αυτή χορηγείται σύμφωνα με τη διαδικασία που ορίζεται στο εν λόγω άρθρο. Ένας συνετός επιχειρηματίας πρέπει να είναι σε θέση να γνωρίζει αν ακολουθείται η διαδικασία (38).
(128)
Η Επιτροπή επισημαίνει ότι καμία επιχείρηση δεν βρισκόταν σε πλεονεκτικότερη θέση από την ÅI να γνωρίζει τις ενέργειες της ΤΚ σχετικά με τα εξεταζόμενα καθεστώτα ενισχύσεων, εφόσον η ΤΚ είναι ο κύριος μέτοχος και εκπροσωπείται στο διοικητικό συμβούλιο της ÅI με πρόσωπα τα οποία είναι επίσης μέλη του εκτελεστικού οργάνου της ΚΠ. Το επιχείρημα αυτό επιβεβαιώνεται από το γεγονός ότι, όπως αποδείχθηκε προηγουμένως για τις αυξήσεις κεφαλαίου, οι αντιπρόσωποι της ÅI και της ΤΚ αντάλλασσαν συχνά πληροφορίες. Κατά συνέπεια, ακόμη και αν οι φινλανδικές αρχές δεν είχαν εκφράσει ρητά το επιχείρημα της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης για λογαριασμό του δικαιούχου της ενίσχυσης, η Επιτροπή θεωρεί ότι η ÅI δεν μπορεί να επικαλεστεί καμία δικαιολογημένη εμπιστοσύνη στην παρούσα περίπτωση.
(129)
Τέλος, η Επιτροπή δεν έδωσε ποτέ ούτε στη Φινλανδία ούτε στον δικαιούχο της ενίσχυσης καμία συγκεκριμένη διαβεβαίωση ότι το υπό εξέταση μέτρο δεν ήταν κρατική ενίσχυση ή θα ήταν συμβιβάσιμη ενίσχυση, γεγονός που θα μπορούσε να δημιουργήσει δικαιολογημένη εμπιστοσύνη ως προς αυτό (39).
(130)
Η Φινλανδία ισχυρίστηκε επίσης ότι, σε περίπτωση ανάκτησης ενίσχυσης που χορηγείται μέσω αυξήσεων κεφαλαίου, το στοιχείο της ενίσχυσης δεν πρέπει κατ’ ανάγκη να είναι το συνολικό ποσό του χορηγηθέντος κεφαλαίου, αλλά μάλλον (κατ’ αναλογία προς τον υπολογισμό του στοιχείου της ενίσχυσης που ενέχουν οι εγγυήσεις) το κόστος που θα συνεπαγόταν για την ÅI η εξεύρεση εναλλακτικής επένδυσης στις αγορές. Ως προς αυτό, η Φινλανδία ισχυρίστηκε ότι το κόστος μιας εναλλακτικής χρηματοδότησης θα μπορούσε να προσδιοριστεί με αναφορά στην αναμενόμενη απόδοση της ενίσχυσης του 7 % για τα κτιριακά συγκροτήματα γραφείων, όπως ορίστηκε στην έκθεση της KPMG.
(131)
Η Επιτροπή δεν μπορεί να αποδεχθεί αυτή την άποψη.
(132)
Είναι ασφαλώς σωστό, ως γενική παρατήρηση, ότι η κρατική ενίσχυση σε μια συγκεκριμένη περίπτωση συνίσταται στη διαφορά ανάμεσα στο πλεονέκτημα (με μορφή χρηματοδότησης) το οποίο πράγματι έχει αποκομίσει η επιχείρηση από κρατικούς πόρους και σε αυτό που θα μπορούσε να αποκτήσει στις χρηματαγορές. Κατά συνέπεια, «με την επιστροφή της ενίσχυσης, ο δικαιούχος χάνει το πλεονέκτημα που απολάμβανε στην αγορά έναντι των ανταγωνιστών του και επανέρχεται η προτέρα κατάσταση» (40).
(133)
Κάθε επενδυτής που είτε χορηγεί πίστωση είτε αποκτά συμμετοχή στο κεφάλαιο μιας επιχείρησης επιδιώκει απόδοση της επένδυσής του ανάλογη προς τον κίνδυνο που αναλαμβάνει.
(134)
Όταν η ενίσχυση χορηγείται υπό μορφή πίστωσης με κόστος χαμηλότερο από το κόστος της αγοράς (το οποίο συμβαίνει στην περίπτωση ενός εγγυημένου δανείου, όταν το συνολικό χρηματοοικονομικό κόστος είναι χαμηλότερο από το επιτόκιο των δανείων στην αγορά) σε μια επιχείρηση η οποία δεν είναι αποκλεισμένη από τα δάνεια της αγοράς και η οποία θα μπορούσε, εναλλακτικά προς την ενίσχυση να λάβει δάνειο με το επιτόκιο της αγοράς, είναι σαφές ότι ο επανορθωτικός σκοπός της ανάκτησης μπορεί να επιτευχθεί με το να υποχρεωθεί η επιχείρηση να επιστρέψει τη διαφορά (εντόκως), και με τον τρόπο αυτό τηρείται η ίση μεταχείρισή της με τους ανταγωνιστές της.
(135)
Η κατάσταση είναι διαφορετική για τις επενδύσεις σε ίδια κεφάλαια. Η απόδοση σε αυτή την περίπτωση δεν εξαρτάται από την προθυμία της επιχείρησης να πληρώσει (όπως στην περίπτωση ενός δανείου), αλλά είναι εξ ολοκλήρου παράγοντας της εσωτερικής αποδοτικότητας του επιχειρηματικού μοντέλου της επιχείρησης. Εάν ο ιδιώτης επενδυτής δεν πιστεύει ότι η επιχείρηση θα ανταμείψει ικανοποιητικά τον κίνδυνο τον οποίο αναλαμβάνει, δεν θα πραγματοποιήσει την επένδυση, αλλά θα επενδύσει τα χρήματά του αλλού. Με άλλα λόγια, η Επιτροπή δεν μπορεί να δεχθεί ότι η επιχείρηση θα μπορούσε να εξασφαλίσει το ίδιο χρηματικό ποσό στη χρηματαγορά για την αύξηση του κεφαλαίου της προσφέροντας υψηλότερη αμοιβή, διότι η προσδοκώμενη αποδοτικότητα της δεν της επέτρεψε να προσφέρει αυτή την υψηλότερο αμοιβή σε κανέναν επενδυτή σε ίδια κεφάλαια. Το αντιπαράδειγμα, δηλαδή η κατάσταση χωρίς ενίσχυση την οποία προτίθεται να αποκαταστήσει η ανάκτηση της ενίσχυσης, είναι ότι δεν θα υπήρχε καμία επένδυση κεφαλαίου. Κατά συνέπεια, η προς ανάκτηση ενίσχυση είναι το συνολικό ποσό των αυξήσεων κεφαλαίου.
(136)
Η Επιτροπή δεν μπορεί, κατά συνέπεια, να αποδεχθεί την άποψη της Φινλανδίας όσον αφορά το στοιχείο της ενίσχυσης στις αυξήσεις κεφαλαίου
8.2. ΤΟ ΠΡΟΣ ΑΝΑΚΤΗΣΗ ΠΟΣΟ ΤΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ
(137)
Κατά συνέπεια, η παράνομη και μη συμβιβάσιμη ενίσχυση που έχει εντοπιστεί από την Επιτροπή και την οποία οφείλει να ανακτήσει η Φινλανδία είναι η ακόλουθη:
(138)
Αυξήσεις κεφαλαίου:
α)
Αύξηση κεφαλαίου C-IV: 353 199,00 ευρώ. Η ενίσχυση αυτή χορηγήθηκε στην ÅI στις 20 Ιουλίου 2001.
β)
Αύξηση κεφαλαίου C-V: 599 933,78 ευρώ. Η ενίσχυση αυτή χορηγήθηκε στην ÅI στις 15 Αυγούστου 2002.
γ)
Αύξηση κεφαλαίου C-VI: 799 911,64 ευρώ. Η ενίσχυση αυτή χορηγήθηκε στην ÅI στις 13 Μαρτίου 2003.
δ)
Αύξηση κεφαλαίου C-VII: 515 165,97 ευρώ. Η ενίσχυση αυτή χορηγήθηκε στην ÅI στις 6 Μαΐου 2004.
ε)
Αύξηση κεφαλαίου C-VIII: 669 896,95 ευρώ. Η ενίσχυση αυτή χορηγήθηκε στην ÅI στις 30 Σεπτεμβρίου 2004.
στ)
Αύξηση κεφαλαίου C-IX: 199 977,91 ευρώ. Η ενίσχυση αυτή χορηγήθηκε στην ÅI στις 16 Ιουνίου 2005.
ζ)
Αύξηση κεφαλαίου C-X: 234 961,43 ευρώ. Η ενίσχυση αυτή χορηγήθηκε στην ÅI στις 16 Ιουνίου 2005.
η)
Αύξηση κεφαλαίου C-XI: 1 379 998,95 ευρώ. Η ενίσχυση αυτή χορηγήθηκε στην ÅI στις 15 Φεβρουαρίου 2007.
(139)
Εγγυήσεις δανείου: το στοιχείο της ενίσχυσης για όλες τις εγγυήσεις λογίζεται ως η διαφορά ανάμεσα, αφενός, στο επιτόκιο αναφοράς που εφαρμόστηκε ως σημείο σύγκρισης για το δανειακό κόστος με το οποίο θα επιβαρυνόταν μια επιχείρηση συγκρίσιμης χρηματοοικονομικής ισχύος με αυτήν της ÅI, χωρίς την εγγύηση και, αφετέρου, στο επιτόκιο που λαμβάνεται με την κρατική ενίσχυση μετά από προμήθειες που καταβάλλονται, σύμφωνα με το τμήμα 4.2 της ανακοίνωσης περί εγγυήσεων (όπως εξηγείται διεξοδικά στις αιτιολογικές σκέψεις 66 έως 80).
α)
Όσον αφορά την εγγύηση G-1, το στοιχείο της ενίσχυσης αποτελείται από τη διαφορά μεταξύ του επιτοκίου αναφοράς για δάνειο σε επιχείρηση της κατηγορίας βαθμολογίας «χαμηλή (Β)» και με συνήθη εξασφάλιση και στο συνολικό χρηματοοικονομικό κόστος του δανείου που καλύπτεται από την εγγύηση (θεωρείται ως οι προμήθειες που καταβάλλονται για την εγγύηση συν το επιτόκιο του δανείου). Η ενίσχυση αυτή τέθηκε στη διάθεση της ÅI στις 9 Οκτωβρίου 2003 (όπως εξηγείται στις αιτιολογικές σκέψεις 81 και 82). Από το ποσό αυτό αφαιρείται η εφάπαξ προμήθεια εγγύησης ύψους 19 500 ευρώ (41).
β)
Όσον αφορά την εγγύηση G-II, το στοιχείο της ενίσχυσης αποτελείται από τη διαφορά μεταξύ του επιτοκίου αναφοράς για δάνειο σε επιχείρηση της κατηγορίας βαθμολογίας «χαμηλή (Β)» και με συνήθη εξασφάλιση και στο συνολικό χρηματοοικονομικό κόστος του δανείου που καλύπτεται από την εγγύηση (θεωρείται ως οι προμήθειες που καταβάλλονται για την εγγύηση συν το επιτόκιο του δανείου). Η ενίσχυση αυτή τέθηκε στη διάθεση της ÅI στις 2 Νοεμβρίου 2004. Από το ποσό αυτό αφαιρείται η εφάπαξ προμήθεια εγγύησης ύψους 2 900 ευρώ (42).
γ)
Όσον αφορά την εγγύηση G-III, το στοιχείο της ενίσχυσης αποτελείται από τη διαφορά μεταξύ του επιτοκίου αναφοράς για δάνειο σε επιχείρηση της κατηγορίας βαθμολογίας «χαμηλή (Β)» και με συνήθη εξασφάλιση και στο συνολικό χρηματοοικονομικό κόστος του δανείου που καλύπτεται από την εγγύηση (θεωρείται ως οι προμήθειες που καταβάλλονται για την εγγύηση συν το επιτόκιο του δανείου). Η ενίσχυση αυτή τέθηκε στη διάθεση της ÅI στις 13 Δεκεμβρίου 2005. Από το ποσό αυτό αφαιρείται η εφάπαξ προμήθεια εγγύησης ύψους 6 500 ευρώ (43).
(140)
Το ακριβές ποσό της ενίσχυσης που πρέπει να ανακτηθεί θα καθοριστεί από τις φινλανδικές αρχές σε συνεργασία με την Επιτροπή, στο πλαίσιο της διαδικασίας ανάκτησης σύμφωνα με τη μεθοδολογία που περιγράφεται στις αιτιολογικές σκέψεις 138 και 139 ανωτέρω. Στο ποσό της ενίσχυσης που θα καθοριστεί προστίθεται τόκος από την ημερομηνία διάθεσης της ενίσχυσης στον δικαιούχο μέχρι την ημερομηνία της ανάκτησής της. Η Επιτροπή καλεί τις φινλανδικές αρχές, σύμφωνα με την υποχρέωση ειλικρινούς συνεργασίας τους, να συνεργαστούν μαζί της για να καθορίσουν το προς ανάκτηση ακριβές ποσό της ενίσχυσης,
ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΠΟΦΑΣΗ:
Άρθρο 1
Η αύξηση κεφαλαίου με ποσό 84 094,39 ευρώ που χορήγησε η Φινλανδία στην Ålands Industrihus AB στις 18 Ιουνίου 1997 δεν συνιστά κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Άρθρο 2
Τα μέτρα κρατικής ενίσχυσης που παρατίθενται στο τμήμα 8.2 της παρούσας απόφασης και χορηγήθηκαν παράνομα από τη Φινλανδία, κατά παράβαση του άρθρου 108 παράγραφος 3 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στην Ålands Industrihus AB είναι ασυμβίβαστα με την εσωτερική αγορά.
Άρθρο 3
1. Η Φινλανδία οφείλει να ανακτήσει την αναφερόμενη στο άρθρο 2 κρατική ενίσχυση από τον δικαιούχο.
2. Τα προς ανάκτηση ποσά βαρύνονται με τόκους από την ημερομηνία κατά την οποία τέθηκαν στη διάθεση του δικαιούχου μέχρι την ημερομηνία της πραγματικής ανάκτησής τους.
3. Οι τόκοι υπολογίζονται με τη μέθοδο του ανατοκισμού σύμφωνα με τις διατάξεις του κεφαλαίου V του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 794/2004.
4. Η Φινλανδία ακυρώνει όλες τις εκκρεμείς πληρωμές της αναφερόμενης στο άρθρο 2 ενίσχυσης από την ημερομηνία έκδοσης της παρούσας απόφασης.
Άρθρο 4
1. Η ανάκτηση της αναφερόμενης στο άρθρο 2 ενίσχυσης είναι άμεση και πραγματική.
2. Η Φινλανδία διασφαλίζει την εφαρμογή της παρούσας απόφασης εντός τεσσάρων μηνών από την ημερομηνία κοινοποίησης της παρούσας απόφασης.
Άρθρο 5
1. Εντός δύο μηνών από την κοινοποίηση της παρούσας απόφασης, η Φινλανδία υποβάλλει τα ακόλουθα στοιχεία στην Επιτροπή:
α)
το συνολικό ποσό (κεφάλαιο και τόκοι ανάκτησης) που πρέπει να ανακτηθεί από τον δικαιούχο·
β)
λεπτομερή περιγραφή των μέτρων που έχουν ήδη ληφθεί και αυτών που προτίθεται να λάβει για να συμμορφωθεί με την παρούσα απόφαση·
γ)
έγγραφα που αποδεικνύουν ότι ο δικαιούχος έχει διαταχθεί να επιστρέψει την ενίσχυση.
2. Η Φινλανδία ενημερώνει την Επιτροπή για την πρόοδο της εφαρμογής των εθνικών μέτρων που λαμβάνονται για την εκτέλεση της παρούσας απόφασης μέχρι να ολοκληρωθεί η ανάκτηση της αναφερόμενης στο άρθρο 2 ενίσχυσης. Υποβάλλει άμεσα, κατόπιν απλής αιτήσεως της Επιτροπής, πληροφορίες σχετικά με τα μέτρα που έχουν ήδη ληφθεί και αυτά που προτίθεται να εφαρμόσει για να συμμορφωθεί με την παρούσα απόφαση. Παρέχει επίσης αναλυτική ενημέρωση σχετικά με τα ποσά της ενίσχυσης και τους τόκους ανάκτησης που έχουν ήδη ανακτηθεί από τον δικαιούχο.
Άρθρο 6
Η παρούσα απόφαση απευθύνεται στη Δημοκρατία της Φινλανδίας.
Βρυξέλλες, 13 Ιουλίου 2011.
ROZHODNUTÍ KOMISE
ze dne 13. července 2011
o státní podpoře č. C 6/08 (ex NN 69/07), kterou poskytlo Finsko společnosti Ålands Industrihus Ab
(oznámeno pod číslem K(2011) 4905)
(Pouze finské a švédské znění je závazné)
(Text s významem pro EHP)
(2012/252/EU)
EVROPSKÁ KOMISE,
s ohledem na Smlouvu o fungování Evropské unie, a zejména na čl. 108 odst. 2 první pododstavec této smlouvy,
s ohledem na Dohodu o Evropském hospodářském prostoru, a zejména na čl. 62 odst. 1 písm. a) této dohody,
poté, co vyzvala zúčastněné strany k podání připomínek v souladu s výše uvedenými ustanoveními (1),
vzhledem k těmto důvodům:
1. POSTUP
(1)
Prostřednictvím stížnosti podané dne 5. září 2006 byla Komise informována o různých opatřeních, která provedla alandská místní správa (dále jen „místní správa“) ve prospěch realitní společnosti Ålands Industrihus Ab (dále jen „ÅI“). Dopisy ze dne 25. října 2006 a 14. února 2007 si Komise od Finska vyžádala informace, které byly poskytnuty dopisy ze dne 11. ledna 2007 a 3. dubna 2007. Další informace poskytly finské orgány dne 31. května 2007 a 12. července 2007. Stěžovatel poskytl doplňkové informace v listopadu 2006 a květnu 2007.
(2)
Dopisem ze dne 30. ledna 2008 Komise Finsko informovala, že se s ohledem na tuto podporu rozhodla zahájit řízení podle čl. 108 odst. 2 Smlouvy o fungování Evropské unie (dále jen „SFEU“) (2) (dále jen „rozhodnutí o zahájení řízení“).
(3)
Rozhodnutí Komise o zahájení řízení bylo zveřejněno v Úředním věstníku Evropské unie (3). Komise vyzvala zúčastněné strany, aby se k podpoře vyjádřily.
(4)
Komise neobdržela žádné připomínky zúčastněných stran.
(5)
V návaznosti na rozhodnutí o zahájení řízení poskytlo Finsko informace, které Komise zaevidovala dne 6. května 2008, 21. ledna 2010, 26. února 2010, 21. května 2010, 18. června 2010, 18. dubna 2011, 27. června 2011 a 28. června 2011. Dne 4. června 2010 se uskutečnila schůzka mezi útvary Komise, finskými orgány a zástupci společnosti ÅI.
2. POPIS PODPORY
2.1 PŘÍJEMCE
(6)
Společnost ÅI je zaregistrovaná v městě Mariehamn, hlavním městě Alandských ostrovů, souostroví v Baltském moři mezi finskou a švédskou pevninou s celkovým počtem obyvatel přibližně 28 000. Alandské ostrovy jsou jednou z finských provincií, mají však vysokou míru autonomie. Společnost ÅI vlastní především orgány místní správy (84,43 %) a město Mariehamn (15,01 %). Zbývajícími akcionáři jsou ostatní místní orgány na Alandských ostrovech (4).
(7)
Společnost ÅI podniká v oblasti výstavby, vlastnictví a pronájmu budov pro průmyslové a obchodní využití. Podle Finska je cílem činnosti společnosti poskytovat společnostem na Alandských ostrovech budovy za účelem přispění k diverzifikovanému a konkurenceschopnému hospodářství.
(8)
Až do roku 1999 byly obchodní činnosti společnosti ÅI co do rozsahu malé (5). Bilanční suma společnosti ÅI rostla velmi pomalu, pokud vůbec (6). V této souvislosti se správní rada společnosti ÅI rozhodla, že začne hledat nové obchodní příležitosti, aby společnost mohla expandovat. Současně místní podnikatelská komunita (kterou tvoří téměř výhradně malé podniky) vyslovila přání týkající se „technologického parku“, tj. seskupení kancelářských prostor, kde by mohly místní podniky sídlit pod jednou střechou v zájmu snazší spolupráce, vytváření nových nápadů a celkového zlepšení podnikavosti. Tím se měl stát nakonec kancelářský park „iTiden“ (kvarteret iTiden). Vznik projektu je podrobněji vysvětlen v oddíle 2.2.
2.2 PROJEKT iTiden (7)
(9)
Diskuse mezi zástupci místní podnikatelské komunity a místní správou ohledně možnosti vybudování „technologického parku“ začaly již v roce 1999. Uskutečnily se společné studijní cesty do řady obdobných zařízení ve Švédsku.
(10)
V roce 2000 byl projekt přidělen pracovní skupině, která na jaře 2000 předložila návrh místní správě a městu Mariehamn. Projekt a plány místní správy týkající se jeho vybudování a financování byly uvedeny v rozpočtu místní správy na rok 2000 (8) a potvrzeny v rozpočtu na rok 2001, v němž místní správa požadovala rovněž finanční prostředky na případné navýšení kapitálu pro infrastrukturní projekty, včetně pro společnost ÅI (obdobná žádost byla uvedena v rozpočtu na rok 2000) (9).
(11)
Dne 12. července 2001 zakoupila společnost ÅI díky navýšení kapitálu pozemek ve čtvrti „Västra Klinten“ v Mariehamnu, na němž měl být projekt iTiden vybudován. V souvislosti s tímto nákupem zajistila společnost ÅI rovněž potřebné změny s ohledem na projekt iTiden v územním plánu města.
(12)
V rozpočtu na rok 2002 místní správa uvedla, že společnost ÅI zahájí v roce 2002 výstavbu projektu iTiden a že to bude se vší pravděpodobností vyžadovat navýšení kapitálu (pro něž místní správa požadovala potřebné částky vyhrazené v rozpočtu) (10).
(13)
Počátkem roku 2002 byla jmenována pracovní skupina pro výstavbu projektu iTiden a byl najat architekt. Byli kontaktováni potenciální nájemci s cílem zjistit jejich zájem o pronájem prostor v iTiden. Přípravné zemní práce byly provedeny na jaře 2003 a výstavba první etapy (projekt byl navržen ve dvou po sobě jdoucích etapách stavby) byla zahájena v létě 2003. První nájemci se do části projektu iTiden dokončené v rámci „první etapy“ nastěhovali dne 1. prosince 2004.
(14)
Výstavba druhé etapy projektu iTiden byla zahájena na podzim 2006 a dokončena v roce 2007.
2.3 OPATŘENÍ STÁTNÍ PODPORY
(15)
Formální vyšetřovací řízení Komise zahrnovalo několik kapitálových injekcí (dále jen „navýšení kapitálu“) a záruk za bankovní půjčky (dále jen „úvěrové záruky“), které místní správa poskytla společnosti ÅI mezi rokem 1997 a 2007. Opatření jsou uvedena v následující tabulce (kapitálové injekce jsou očíslovány C-I až C-XI a záruky G-I až G-III).
Opatření
Datum opatření
Navýšení kapitálu
(v EUR)
Úvěrové záruky
(v EUR)
C-I (11)
18.6.1997
84 094,39
C-II (11)
22.6.2000
340 582,27
C-III (11)
10.10.2000
114 368,37
C-IV
20.7.2001
353 199,00
C-V
15.8.2002
599 933,73
C-VI
13.3.2003
799 911,64
G-I
9.10.2003
2 600 000,00
C-VII
6.5.2004
515 165,97
C-VIII
30.9.2004
669 896,95
G-II
2.11.2004
1 160 000,00
C-IX
16.6.2005
199 977,91
C-X
16.6.2005
234 961,43
G-III
13.12.2005
2 600 000,00
C-XI
15.2.2007
1 379 998,95
CELKEM
5 292 090,61
6 360 000,00
(16)
V porovnání s tabulkou opatření v bodě 7 rozhodnutí o zahájení řízení byla vyškrtnuta úvěrová záruka ve výši 2 587 500 EUR ze dne 26. října 2006, jelikož nebyla nikdy uplatněna (na základě rozhodnutí finských soudů). Navýšení kapitálu C-XI ze dne 12. června 2006 v rozhodnutí o zahájení řízení je zde uvedeno s datem 15. února 2007, jelikož během vyšetřovacího řízení vyšlo najevo, že toto opatření bylo provedeno k tomuto pozdějšímu dni. Rozhodnutí místní správy provést toto navýšení kapitálu bylo nedávno (6. dubna 2011) finským Nejvyšším správním soudem zrušeno (viz bod 114). Jelikož však byl kapitál společnosti ÅI v roce 2007 vyplacen a nebyl vrácen, má Komise za to, že rozhodnutí vnitrostátního soudu neznamená, že by toto opatření mělo být z předmětu jejího šetření vyloučeno.
(17)
Podle finských orgánů byla všechna navýšení kapitálu provedena za účelem financování projektu iTiden kromě těchto navýšení:
C-I) navýšení kapitálu ze dne 18. června 1997 (84 094,39 EUR)
C-II) navýšení kapitálu ze dne 22. června 2000 (340 582,27 EUR)
C-III) navýšení kapitálu ze dne 10. října 2000 (114 368,37 EUR)
C-VIII) navýšení kapitálu ze dne 30. září 2004 (669 896,95 EUR)
C-IX) navýšení kapitálu ze dne 16. června 2005 (199 977,91 EUR).
(18)
Všechny úvěrové záruky byly podle Finska vydány za účelem financování projektu iTiden. Více informací o úvěrových zárukách je uvedeno v bodech 66 až 86.
3. DŮVODY ZAHÁJENÍ ŘÍZENÍ PODLE ČL. 108 ODST. 2 SFEU
(19)
V rozhodnutí o zahájení řízení vyslovila Komise pochybnosti, zda jsou navýšení kapitálu a úvěrové záruky slučitelné s vnitřním trhem, a to z těchto důvodů.
(20)
Pokud jde o existenci státní podpory ve smyslu čl. 107 odst. 1 SFEU, Komise uvedla, že opatření zahrnovala státní prostředky, jelikož byla provedena místními orgány, a že jsou selektivní, jelikož byla určena společnosti ÅI. Pokud jde o kritérium, zda tato opatření poskytla společnosti ÅI „výhody, které by za běžných tržních podmínek čerpat nemohla“, jelikož by soukromý investor, který se řídí vyhlídkou ziskovosti v dlouhodobém horizontu, tuto podporu neposkytl, Komise měla pochybnosti, zda by soukromý investor poskytl kapitál stejně jako místní správa, jelikož společnost ÅI vykazovala dlouhodobě ztráty, nebo přinejlepším velmi skromné zisky. Co se týká konkrétně úvěrových záruk, Komise pochybovala, že by společnost ÅI mohla získat srovnatelnou finanční podporu na trzích, a měla tudíž za to, že tyto záruky společnost ÅI zvýhodnily. Komise se rovněž domnívala, že tyto výhody mohou narušit hospodářskou soutěž a obchod uvnitř Společenství.
(21)
Pokud by se opatření považovala za státní podporu, Komise pochybovala, že by ji bylo možno pokládat za slučitelnou s vnitřním trhem.
(22)
Komise zpochybnila rovněž tvrzení Finska, že pokud by se opatření skutečně považovala za státní podporu, byla tato opatření provedena v souladu s režimy podpor, které se uplatňovaly již před vstupem Finska do EU, a byla by proto zákonná.
4. PŘIPOMÍNKY FINSKA
4.1 OPATŘENÍ NEPŘEDSTAVUJÍ STÁTNÍ PODPORU
(23)
Finsko zastávalo názor, že místní správa jednala v souladu se zásadou investora v tržním hospodářství, tj. že se opatření řídila vyhlídkou místní správy na návratnost jejích investic. Finsko tvrdilo, že investiční rozhodnutí byla odůvodněna programem společnosti týkajícím se nových investic, především projektem iTiden. Opatření tudíž neměla pokrýt předchozí ztráty nebo podporovat ztrátové podnikání. Místní správa obdržela za své investice konkrétní hodnotu v nových podílech ve společnosti ÅI, jelikož se hodnota společnosti v souladu s úpisem akcií zvýšila. Společnost ÅI proto nezískala žádnou výhodu, kterou by nebyla schopna dosáhnout u soukromého investora.
(24)
Bez ohledu na možnou výhodu zastávalo Finsko rovněž názor, že opatření nelze považovat za státní podporu, jelikož neexistují žádné konkrétní důkazy o významném dopadu na hospodářskou soutěž na alandském trhu nemovitostí.
4.2 JEDNÁ-LI SE O STÁTNÍ PODPORU, JE TO ZÁKONNÁ PODPORA NA ZÁKLADĚ EXISTUJÍCÍCH REŽIMŮ PODPORY
(25)
Pokud by se však zjistilo, že opatření zahrnují prvek státní podpory, měla by se tato podpora podle Finska považovat za zákonnou. Finsko tvrdilo, že se na navýšení kapitálu i záruky vztahovaly existující režimy podpory, které byly zavedeny před tím, než se Finsko stalo členem EU.
4.3 JEDNÁ-LI SE O NOVOU STÁTNÍ PODPORU, JE TATO PODPORA SLUČITELNÁ S VNITŘNÍM TRHEM
(26)
Pokud by opatření představovala protiprávní státní podporu, měla by se tato považovat za slučitelnou s vnitřním trhem podle čl. 107 odst. 3 písm. c) SFEU, jelikož účelem těchto opatření je rozvoj regionu a vytvoření nových pracovních míst, a to především přispěním k diverzifikaci hospodářství tohoto regionu, jež je příliš závislé na loďařském průmyslu.
4.4 MOŽNÉ NAVRÁCENÍ PODPORY
(27)
Pokud by Komise shledala, že opatření představují protiprávní a neslučitelnou podporu, která má být navrácena, předložilo Finsko tato tvrzení.
(28)
Podle čl. 14 odst. 1 nařízení Rady (ES) č. 659/1999 ze dne 22. března 1999, kterým se stanoví prováděcí pravidla k článku 93 Smlouvy o ES (12), nebude Komise vyžadovat navrácení podpory, pokud by to bylo v rozporu s obecnými zásadami práva Společenství. Tak by tomu bylo v tomto případě, jelikož Finsko oprávněně očekávalo, že výše uvedené režimy, které pocházely z doby před přistoupením, byly a jsou platné, a že tudíž podpora poskytnutá podle těchto pravidel je zákonná.
(29)
Pokud by se však Komise domnívala, že je nutno podporu vrátit, Finsko tvrdí, že prvek podpory obsažený v navýšení kapitálu nepředstavuje nutně celou nominální hodnotu transakcí, jež zahrnují státní podporu. Pokud jde o záruky, případná podpora, která má být navrácena, nemůže být vyšší než úrokové zvýhodnění, jehož společnost dosáhla v důsledku záruky (v porovnání s nezaručenými půjčkami). Stejně tak v případě kapitálových injekcí nemůže podpora činit více než náklady společnosti ÅI na získání odpovídajícího kapitálu na trhu.
5. POSOUZENÍ
5.1 HODNOCENÍ OPATŘENÍ JAKO STÁTNÍ PODPORY
(30)
V čl. 107 odst. 1 SFEU se uvádí, že „podpory poskytované v jakékoli formě státem nebo ze státních prostředků, které narušují nebo mohou narušit hospodářskou soutěž tím, že zvýhodňují určité podniky nebo určitá odvětví výroby, jsou, pokud ovlivňují obchod mezi členskými státy, neslučitelné s vnitřním trhem“.
(31)
Aby bylo opatření považováno za státní podporu, musí být splněny tyto podmínky: a) musí být financováno členským státem nebo ze státních prostředků; b) musí poskytnout selektivní výhodu, která zvýhodňuje určité podniky nebo odvětví výroby, a c) narušuje nebo může narušit hospodářskou soutěž a ovlivnit obchod mezi členskými státy. Jelikož jsou tyto podmínky kumulativní, musí být všechny splněny, aby se opatření pokládalo za státní podporu.
5.1.1 STÁTNÍ PROSTŘEDKY A SELEKTIVITA
(32)
Z důvodů uvedených v rozhodnutí o zahájení řízení (jež Finsko nezpochybnilo) jsou tato dvě kritéria splněna. Opatření byla provedena na základě individuálních rozhodnutí vydaných místní správou za účelem využití finančních prostředků, které byly v jejím ročním rozpočtu přiděleny regionálním shromážděním Alandských ostrovů. Tato opatření jsou proto jednoznačně financovaná státem a byla individuálně určena společnosti ÅI.
5.1.2 VÝHODA
(33)
Finsko uvedlo, že opatření nepředstavují státní podporu, jelikož neposkytují společnosti ÅI výhodu, kterou by nemohla získat na trzích, ať už u soukromého akcionáře nebo soukromého věřitele.
(34)
Podle ustálené zásady práva v oblasti státních podpor (na niž se obvykle odkazuje jako na zásadu investora v tržním hospodářství) platí, že investování orgánů veřejné správy do kapitálu podniků představuje státní podporu, pokud by stejný kapitál v podobné situaci neposkytl soukromý investor, zejména s vyhlídkou na dosažení návratnosti (13). Podle bodu 3.1 sdělení Komise o použití článků 87 a 88 Smlouvy o ES na státní podpory ve formě záruk (14) (dále jen „sdělení o zárukách“) představuje záruka poskytnutá orgány veřejné správy státní podporu, ledaže je financování poskytnuto za podmínek, které by byly přijatelné pro soukromý subjekt za normálních podmínek tržního hospodářství.
(35)
V rozhodnutí o zahájení řízení vyslovila Komise pochybnosti, zda byla s ohledem na navýšení kapitálu a záruky splněna zásada investora v tržním hospodářství, zejména na základě dvou připomínek týkajících se společnosti ÅI:
a)
Společnost ÅI vykazovala v letech, v nichž byla opatření provedena, ztráty nebo zanedbatelné zisky. Společnost ÅI vykázala v každém roce v období 2001 až 2005 ztrátu. Zisky mezi rokem 1998 a 2000 byly malé a snižovaly se (38 000 EUR, 28 000 EUR resp. 9 000 EUR). Když společnost ÅI v roce 2006 znovu vykázala zisk, jednalo se pouze o částku ve výši 557,43 EUR. V roce 2006 činil zisk odhadovaný pro rok 2007 (tj. zisk, který se předpokládal v době přijetí rozhodnutí o provedení posledních opatření) pouze 5 868,46 EUR (15).
b)
Mimoto se Komisi zdálo, že peněžní tok společnosti ÅI od roku 2000 nepostačuje k pokrytí jejích nákladů, což vedlo k předpokladu, že opatření byla nezbytná jednoduše kvůli pokrytí tohoto nedostatečného peněžního toku (16).
(36)
Finsko tento názor odmítlo. Jeho tvrzení budou projednána níže, a to zvlášť pro navýšení kapitálu a úvěrové záruky.
5.1.2.1 Kapitálová injekce
(37)
Finsko především odmítá názor, že společnost ÅI měla potíže s likviditou. I když byly činnosti společnosti před projektem iTiden co do velikosti omezené, její provozní hospodářský výsledek a likvidita byly uspokojivé a tak tomu bylo během celého prošetřovaného období. Opatření proto nebyla nutná k uhrazení nákladů na činnost. Cílem opatření bylo financovat rozšíření společnosti, a měla by se proto považovat za investice. Vzhledem k podmínkám těchto investic byla tato opatření opodstatněná podle zásady investora v tržním hospodářství, a nepředstavují proto státní podporu.
(38)
Finsko v této souvislosti uvedlo, že většina navýšení kapitálu byla použita k financování projektu iTiden, zatímco zbytek byl určen na jiné projekty společnosti ÅI (viz bod 17 výše).
(39)
Hodnocení Komise je následující.
(40)
Komise na úvod zdůrazňuje, že kapitál, který akcionář poskytne podniku, není a priori vyhrazen na určité použití, nýbrž se stává součástí hmotného majetku společnosti. Je proto běžné, že je-li investice poskytnuta jako vlastní kapitál, je její soulad se zásadou investora v tržním hospodářství posuzován na základě výhledů týkajících se výsledků společnosti jako celku. V případě, jsou-li k dispozici příslušné důkazy, to nevylučuje posouzení předpokládané návratnosti u konkrétních plánovaných investic, pokud jsou samozřejmě takovéto informace dostupné v době přijetí investičního rozhodnutí.
(41)
Pokud jde o celkové finanční výsledky společnosti ÅI, Komise na základě důkazů předložených v rámci vyšetřovacího řízení uznává, že provozní hospodářský výsledek společnosti ÅI trvale pokrýval její ztráty a zajišťoval likviditu. Dostupné důkazy neumožňují vyvodit závěr, že navýšení kapitálu (nebo půjčky získané prostřednictvím záruk) byla použita k uhrazení ztrát vyplývajících z činnosti společnosti ÅI.
(42)
Je však skutečností, že místní správa poskytla společnosti ÅI důležitý dodatečný kapitál, který mezi rokem 1997 a 2006 na první pohled nevytvořil žádný zisk, nebo jen zisk velmi malý. Rozhodující otázkou proto je (jak tvrdí samotné Finsko), zda měla místní správa důvod očekávat u svého kapitálu návratnost, jež by byla dostatečná pro soukromého investora, aby uskutečnil stejnou investici. To je nutno posoudit na základě informací, které byly místní správě známy v době navýšení kapitálu.
(43)
Finsko uvedlo, že velká část navýšení kapitálu byla určena na financování první a druhé etapy projektu iTiden, zatímco zbývající navýšení kapitálu bylo přiděleno na různé jiné investice. Kvůli srozumitelnosti následující analýza zabývá nejprve navýšením kapitálu, který byl použit k financování projektu iTiden.
(44)
Finsko tvrdí, že se veškerá navýšení kapitálu kromě C-I, C-II, C-III, C-VIII a C-IX uskutečnila za účelem financování projektu iTiden, což byl zdaleka největší samostatný projekt společnosti ÅI. První navýšení kapitálu, které bylo určeno na projekt iTiden, se uskutečnilo v roce 2001 (C-IV).
(45)
Pokud jde o podmínky, za nichž místní správa tato navýšení kapitálu provedla, a (co je zásadní) o návratnost, která se očekávala v době přijetí rozhodnutí, Finsko poskytlo tyto informace:
(46)
Rozhodnutí místní správy přikročit k navýšením kapitálu v souvislosti s projektem iTiden byla přijata na základě informací, které byly poskytnuty na neformálních schůzkách, jichž se zúčastnila místní správa a zástupci společnosti ÅI. Finsko uvedlo, že z těchto schůzek nebyly pořízeny žádné zápisy. Finsko však Komisi předložilo prezentace uvedené na těchto neformálních schůzkách nebo na schůzích správní rady společnosti ÅI. Tyto prezentace obsahovaly stručný popis souvislostí a hlavních charakteristik projektu iTiden a výpočty ziskovosti pro první a druhou etapu tohoto projektu. Tyto důkazy proto Komisi umožnily zjistit, jakou návratnost místní správa očekávala v době, kdy provedla navýšení kapitálu pro projekt iTiden.
(47)
Dne 31. ledna 2002 uspořádala společnost ÅI neformální schůzku s místní správou za účelem schválení zahájení výstavby projektu iTiden v roce 2002 (po koupi pozemku, k níž došlo v roce 2001). Na této schůzce předložila společnost ÅI výpočty ziskovosti, které předpokládaly, že projekt zajistí u vlastního kapitálu společnosti ÅI roční návratnost ve výši 3 %.
(48)
Další neformální schůzka mezi společností ÅI a místní správou se konala dne 4. března 2003 za účelem přípravy valné hromady akcionářů společnosti ÅI dne 5. března 2003. Valná hromada měla rozhodnout o zahájení výstavby první etapy projektu iTiden, k níž v roce 2002 nedošlo. Byl poskytnut aktualizovaný výpočet ziskovosti. V tomto výpočtu se odhadovalo, že první etapa přinese přebytek ve výši pouze 700 EUR, což znamená nulovou návratnost vlastního kapitálu společnosti ÅI.
(49)
Dne 2. února 2006 zasedala správní rada společnosti ÅI, aby projednala zahájení výstavby druhé etapy a požádala o navýšení kapitálu za účelem jejího financování. Podle výpočtu ziskovosti, který byl předložen na této schůzi, měl projekt dosáhnout hranice rentability s návratností vlastního kapitálu ve výši 3 %. Tento výpočet však bylo nutno revidovat, aby se zohlednily vyšší náklady na přizpůsobení budov potřebám nájemců. Revidovaný výpočet ze dne 10. ledna 2006 tudíž sloužil jako základ pro navýšení kapitálu, o němž bylo rozhodnuto na valné hromadě, která se konala dne 12. června 2006 (ačkoliv k navýšení kapitálu došlo z technických důvodů až dne 15. února 2007 - jedná se o navýšení kapitálu C-XI). V tomto výpočtu byla předpokládaná roční návratnost vlastního kapitálu u druhé etapy projektu iTiden stanovena na 1 %.
(50)
Finsko poskytlo tyto důkazy a uvedlo, že to přesně vysvětluje tehdejší očekávání týkající se výnosů, na jejichž základě místní správa rozhodla o navýšení kapitálu pro projekt iTiden, tj. C-IV, C-V, C-VI, C-VII a C-X v případě první etapy a C-XI v případě druhé etapy. Tyto odhady ziskovosti jsou založeny na předpokládaných příjmech (tj. nájemném) plynoucích z projektu iTiden. Finsko uvedlo, že by návratnost investice místní správy měla zohledňovat rovněž vyhlídku na kapitálové zisky spočívající ve zvyšování hodnoty nemovitosti v čase. Finsko však v tomto ohledu nepředložilo žádné konkrétní důkazy. Tyto úvahy nejsou ve výpočtech ziskovosti zahrnuty, což naznačuje, že při rozhodování o investicích nebyly vzaty v úvahu. Na základě výše uvedených důkazů Komise konstatuje, že by soukromý investor při takovéto očekávané návratnosti podobné investice neuskutečnil.
(51)
Každý investor vkládající peněžní prostředky do projektu, který zahrnuje určitý prvek rizika (jako je rozvoj komerčních nemovitostí), bude požadovat návratnost, jež náležitě zohledňuje riziko spojené s investicí. Bude tudíž očekávat „rizikovou přirážku“ převyšující známou návratnost, kterou může docílit u alternativního, bezrizikového aktiva („bezriziková úroková míra“). Běžným měřítkem pro bezrizikovou úrokovou míru jsou státní dluhopisy s ratingem AAA a s kratší dobou splatnosti. Pro účely tohoto posouzení je použit výnos u dvouletých finských státních dluhopisů, jelikož Finsko nevydává dluhopisy s kratší dobou splatnosti. Z toho vyplývá bezriziková úroková míra v roce 2002 v rozmezí od 2,7 do 4,2 %, v roce 2003 mezi 2,2 a 2,7 % a v roce 2006 mezi 2,8 a 3,8 %.
(52)
Po porovnání s návratností kapitálu, kterou očekávala místní správa, když se rozhodla provést navýšení kapitálu v souvislosti s projektem iTiden, Komise podotýká, že místní správa mohla dosáhnout stejné či ještě vyšší návratnosti bez jakéhokoli rizika spojeného s projekty týkajícími se nemovitostí. I podle nejoptimističtějších údajů by „riziková přirážka“ (tj. návratnost přesahující bezrizikovou prémii) činila u navýšení kapitálu C-IV a C-V (tj. navýšení kapitálu v roce 2001 a 2002) nejvýše 0,3 %. U navýšení kapitálu, která byla provedena v důsledku rozhodnutí o zahájení výstavby první etapy projektu iTiden v roce 2003 (a tudíž na základě očekávané návratnosti sdělené na neformální schůzce dne 4. března 2003, viz bod 48), tj. C-VI, C-VII a C-X, byla očekávaná návratnost nulová, což znamená, že v případě nepřevzetí žádného rizika mohlo být dosaženo nesrovnatelně lepší návratnosti. Obdobně u navýšení kapitálu pro druhou etapu, C-XI, byla očekávaná návratnost ve výši 1 % mnohem nižší než bezriziková úroková míra, která byla dostupná v té době.
(53)
Je zřejmé, že by žádný soukromý investor nebyl spokojen se zápornou či velmi nízkou rizikovou přirážku, kterou byla místní správa ochotna akceptovat u navýšení kapitálu, jež byla zmíněna v bodech 47-49. V případě potřeby lze toto doložit empirickými údaji o očekávané návratnosti na alandském trhu nemovitostí.
(54)
Podle zprávy (17) společnosti KPMG ze dne 10. července 2007, kterou zadaly finské orgány a která byla dne 17. července 2007 předložena Komisi, činí návratnost, kterou požadují soukromí investoři u investic do kancelářských prostor na Alandských ostrovech, 7 % (a u průmyslových nemovitostí 8 %). Ačkoliv byla tato zpráva vypracována později než investiční rozhodnutí místní správy, jež jsou předmětem tohoto rozhodnutí, je přesto důležitá, jelikož je založena na zkoumání minulých investic a neexistuje žádný zřejmý důvod pro domněnku, že v předchozích letech byla požadovaná návratnost podstatně nižší. Zpráva každopádně poskytuje přesvědčivé údaje, že návratnost, kterou předpokládala společnost ÅI, by pro soukromého investora nebyla dostatečná.
(55)
Finsko tvrdilo, že navzdory nízké či nulové očekávané návratnosti jsou investice v souladu se zásadou investora v tržním hospodářství, jelikož i) před zahájením výstavby oslovila společnost ÅI potenciální nájemce a byla si jistá, že míra obsazenosti dosáhne nejméně 80 %, a ii) vzhledem ke skutečným finančním výsledkům společnosti ÅI (a tudíž v zásadě projektu iTiden) v letech od roku 2004 a možným dosaženým kapitálovým ziskům se investice ukázaly jako ziskové.
(56)
V této souvislosti postačuje zopakovat (aniž by bylo nutno se zabývat finančními výsledky společnosti ÅI v pozdějších letech), že otázkou není, zda jsou současné výsledky podniku přiměřené, nýbrž zda by na základě informací, které byly známy nebo které bylo možno předpokládat v době, kdy se místní správa rozhodla poskytnout společnosti ÅI státní prostředky (s ohledem na očekávanou 80 % míru obsazenosti), soukromý investor působící v tržních podmínkách poskytl společnosti stejný kapitál. Z výše objasněných důvodů Komise konstatuje, že by tak soukromý investor neučinil.
(57)
Komise proto uvádí, že navýšení kapitálu C-IV, C-V, C-VI, C-VII, C-X a C-XI poskytla společnosti ÅI výhodu, kterou by nebyla schopna získat za tržních podmínek (18).
(58)
Komise nyní posoudí ostatní navýšení kapitálu, jichž se týkalo rozhodnutí o zahájení řízení a která podle Finska nesouvisela s projektem iTiden.
(59)
Podle pravidel de minimis platných v době provedení této kapitálové injekce nepředstavují dotace nižší než 100 000 ECU poskytnuté podniku v tříletém období státní podporu (19). Toto navýšení kapitálu činí 84 094,39 EUR, to znamená, že je podstatně nižší než strop podle pravidel de minimis ve výši 100 000 ECU. Společnost ÅI neměla během tříletého období prospěch ze žádného jiného opatření (20). Na tomto základě by kapitálová injekce z roku 1997 každopádně (bez ohledu na okolnosti, za nichž se uskutečnila) nepředstavovala státní podporu.
(60)
Finsko uvedlo, že tato opatření byla určena na výstavbu průmyslové nemovitosti v Norrböle, rekonstrukci nemovitosti v Mariehamnu (C-II) a pořízení průmyslové nemovitosti ve východní části Alandských ostrovů (C-III). Tato navýšení proto jednoznačně nesouvisí s projektem iTiden, který v té době ještě neměl jasnou podobu (k tomu došlo v roce 2001, kdy byl zakoupen pozemek).
(61)
Ačkoliv je pravdou, že celkové zisky společnosti ÅI byly v období 1998-2007 nízké nebo záporné, skutečností je, že v roce 2000 a ve dvou předchozích letech vykázala mírný zisk a že ztráty začaly v roce 2001. Při vyšetřovacím řízení bylo prokázáno, že společnost hradila své náklady a že její likvidní pozice byla přiměřená. Zdá se, že investice, které odůvodňovaly tato dvě navýšení kapitálu, jsou úměrné velikosti a „tradičnímu“ obchodnímu modelu společnosti ÅI před rozšířením v souvislosti s projektem iTiden. Neexistují proto žádné přesvědčivé důvody pro domněnku, že by soukromý investor neprovedl stejná navýšení kapitálu, a neexistují tudíž jednoznačné důkazy o zvýhodnění společnosti ÅI.
(62)
Až do roku 2000 vykazovaly obchodní činnosti společnosti ÅI skromné, avšak kladné hospodářské výsledky (v období 1997-2000 v rozmezí od 9 000 EUR do 38 000 EUR). Obchodní činnosti společnosti ÅI byly v souladu s tehdejším plánem společnosti. Společnost ÅI vlastnila a pronajímala sklady a kanceláře po celých Alandských ostrovech. Soubor nemovitostí ve vlastnictví společnosti ÅI byl až do roku 2000 velmi stálý, což vysvětluje rovněž stabilní finanční výsledky společnosti. Obrat společnosti ÅI byl v období 1997-2000 v rozmezí od 95 000 EUR do 101 000 EUR. V souladu s tím byla společnost ÅI schopna zajistit, aby byly její činnosti ziskové, i když při poměrně malém obratu.
(63)
Podle Finska byla tato navýšení kapitálu použita k pořízení průmyslové nemovitosti (C-VIII) a výstavbě hangáru na letišti Jomala mimo Mariehamn (C-IX).
(64)
Ačkoli tato opatření nebyla bezprostředně odůvodněna projektem iTiden, byla provedena v situaci, která se zcela lišila od situace v případě výše projednaných opatření C-II a C-III. Navýšení kapitálu C-VIII a C-IX byla provedena v roce 2004 resp. 2005. V té době vykazovala společnost ÅI od roku 2001 ztráty. Co je důležité, tyto investice se uskutečnily v době, kdy místní správa od roku 2001 již investovala do společnosti ÅI více než 2,25 milionu EUR s tím, že tato investice nezajistí návratnost, která by byla přijatelná pro tržního investora.
(65)
Nepřiměřená návratnost u projektu iTiden by měla nevyhnutelně negativní dopad na celkové výsledky společnosti ÅI. Vlastní kapitál podniku není konkrétně vyhrazen, nýbrž je zaměnitelný, a musí obdržet odměnu podle celkových výsledků společnosti. Místní správě proto muselo být v době, kdy provedla opatření C-VIII a C-IX, zřejmé, že dodatečné navýšení kapitálu společnosti ÅI v dohledné budoucnosti pravděpodobně nepřinese přiměřenou návratnost. Tržní investor by byl ochoten provést tyto kapitálové injekce, pokud by investice umožnily tržní návratnost na základě celkových výsledků podniku (tj. návratnost, která by nahradila nízkou návratnost u navýšení kapitálu), nejsou však k dispozici žádné údaje, které by naznačovaly, že se toto očekávalo. Finsko neposkytlo ohledně těchto opatření žádné konkrétní informace, jež by tento názor změnily. Komise proto usuzuje, že by žádný soukromý investor neposkytl společnosti ÅI za této situace další kapitál. Navýšení kapitálu C-VIII a C-IX tudíž poskytla společnosti ÅI výhodu, kterou by nemohla získat na trhu.
5.1.2.2 Úvěrové záruky
(66)
Při posuzování možné státní podpory obsažené v zárukách používá Komise zásady, které jsou stanoveny ve sdělení o zárukách. V bodě 3.2 sdělení jsou objasněny podmínky, jež obvykle postačují k vyloučení existence státní podpory v záruce, kterou poskytly orgány veřejné správy. Tyto podmínky však nejsou u záruk G-I, G-II a G-III splněny (stačí poznamenat, že tyto záruky pokrývaly související půjčky v plné výši, viz bod 3.2 písm. c) sdělení o zárukách).
(67)
Komise za prvé podotýká, že finanční situace společnosti ÅI byla v době, kdy byly záruky poskytnuty, dostatečně dobrá, aby nebyla vyloučena schopnost podniku získat půjčky na trhu bez záruk. Společnost nebyla podnikem v obtížích ve smyslu pokynů Komise pro státní podporu na záchranu a restrukturalizaci podniků v obtížích (21). Na základě dostupných důkazů nelze vyvodit závěr, že společnost ÅI byla podnikem, který by bez státní podpory vůbec nepřežil. V letech před navýšením kapitálu, tj. před zahájením projektu iTiden, byla finanční situace společnosti ÅI stabilní a její obchodní činnosti vykazovaly mírně kladné hospodářské výsledky. Důvodem, proč orgány veřejné správy začaly v roce 2001 masivně vkládat kapitál, nebyla záchrana podniku, nýbrž financování jeho růstu. Pokud by podpora ve formě navýšení kapitálu neexistovala, společnost ÅI by nebyla podnikem v úpadku, nýbrž menší společností, která by měla stále přístup na finanční trhy. Komise proto nemůže vyvodit závěr, že by společnost ÅI neměla bez záruk přístup na úvěrové trhy. Otázkou je, zda záruky poskytly podniku výhodu v podobě nižších úvěrových nákladů, než by musel zaplatit za tržních podmínek, pokud by nebyla záruka poskytnuta.
(68)
Další otázkou, kterou je třeba přezkoumat, je to, zda byla za záruky účtována odpovídající prémie, která je srovnatelná s prémií účtovanou soukromým poskytovatelem záruk. V daném případě nezjistila Komise žádné soukromé záruky, jež by umožnily snadné srovnání. Za této situace porovná Komise celkové finanční náklady na zaručenou půjčku, včetně úrokové sazby u úvěru a záruční prémie, s tržní prémií u podobné nezaručené půjčky (22).
(69)
Dne 9. října 2003 poskytla […] (23), obchodní banka, společnosti ÅI půjčku ve výši […] EUR oproti zajištění […]. Úroková sazba byla do 15. ledna 2007 stanovena na […] ročně (24).
(70)
Ačkoliv tato půjčka byla poskytnuta současně se zárukou G-I, Komise ji pro účely srovnání nákladů na toto opatření nepokládá za vhodnou. Mezi červnem 2000 a březnem 2003 obdržela společnost ÅI pět kapitálových injekcí v celkové hodnotě 2 208 595,01 EUR. Státní podpora v takovéto výši nevyhnutelně ovlivnila posouzení rizika, které […] provedla před poskytnutím půjčky, a tudíž zlepšila úvěrové podmínky, včetně nákladů, v porovnání s podmínkami, které by podnik byl schopen získat na trzích v případě neexistence prvku státní podpory v navýšení kapitálu. Komise proto nemůže mít za to, že úroková sazba u nezaručené půjčky z roku 2003 (či jiných pozdějších půjček) přesně odráží úvěrové podmínky společnosti ÅI v případě neexistence státní podpory, a nelze ji proto použít jako věrohodné a spolehlivé měřítko ke srovnání nákladů na půjčky, na něž se vztahovaly záruky poskytnuté místní správou.
(71)
Komise se domnívá, že v případě neexistence jiných spolehlivých důkazů, pokud jde o srovnatelné půjčky za tržních podmínek, poskytuje vhodné srovnávací měřítko (nesouvisející s příjemcem) pro posouzení, zda byla opatření G-I, G-II a G-III provedena za tržních podmínek, sdělení o referenčních sazbách (25). Sdělení o referenčních sazbách poskytuje náhradu pro tržní úrokovou míru a pro výpočet prvku podpory v opatřeních podpory. Metoda stanovování referenčních sazeb je založena na těchto dvou činitelích: základní sazbě (v tomto případě jednoleté sazbě EURIBOR), k níž se připočte úvěrová marže. Úvěrová marže, která se připočítá k základní sazbě, závisí na dvou činitelích: ratingu podniku, jemuž je půjčka poskytnuta, a úrovni nabízeného zajištění za půjčku. Ve sdělení je rozlišeno pět ratingových kategorií (velmi dobrý [AAA-A], dobrý [BBB], uspokojivý [BB], slabý [B] a špatný [CCC a níže]) a u každé ratingové kategorie tři úrovně zajištění (vysoké, běžné, nízké).
(72)
Dne 18. června 2010 předložilo Finsko Komisi zprávu poradenské společnosti […], která udává rating společnosti ÅI v prosinci každého roku. Rating je stanoven se zpětnou účinností na základě údajů, které byly dostupné na konci účetního roku (tj. rating přiznaný v prosinci 2002 se vztahuje zpětně na zdraví společnosti v roce 2002). Společnost […] vyhotovila ratingovou zprávu, která popisuje celkový finanční stav a vývoj společnosti a zahrnuje tyto oblasti hodnocení: růst, ziskovost, peněžní tok, likviditu, platební schopnost a závazky. Použitá ratingová stupnice má pět ratingových kategorií: výborný (A + a A), dobrý (A- a B+), uspokojivý (B a B-), přiměřený (C + a C) a slabý (C- a D), což umožňuje přímé srovnání s ratingovou stupnicí uvedenou ve sdělení o referenčních sazbách.
(73)
Společnost […] stanovila rating společnosti ÅI v prosinci 2002, 2003 a 2004 na C+, C + resp. C, což společnost řadí do kategorie „přiměřený“. Tato kategorie odpovídá ratingové kategorii „slabý“ ve smyslu sdělení o referenčních sazbách. U společnosti s ratingem „slabý“ musí být k základní sazbě připočteny úvěrové marže podle rozpětí uvedeného ve sdělení o referenčních sazbách, a to v závislosti na nabídnutém zajištění od 220 základních bodů u vysokého zajištění do 650 základních bodů u nízkého zajištění. V prosinci 2005 stanovila společnost […] rating společnosti ÅI na B- („uspokojivý“), což odpovídá „uspokojivému“ ratingu ve smyslu sdělení o referenčních sazbách.
(74)
Dne 27. června 2011 poskytlo Finsko dodatečné informace o ratingu a zajištění půjček. Rating stanovila […], tj. banka, která společnosti ÅI poskytla nezaručené půjčky a dvě zaručené půjčky. Rating […] používá pro roky 2000 až 2003 systém písmen doplněný o jednoslovné hodnocení. Rating je snadno porovnatelný s ratingovou stupnicí uvedenou ve sdělení o referenčních sazbách. Od roku 2005 poskytuje rating […], poradenská společnost podobná společnosti […]. V roce 2003 a 2004 stanovila […] rating společnosti ÅI na B- (uspokojivý) a A (uspokojivý), což odpovídá „uspokojivému“ ratingu ve smyslu sdělení o referenčních sazbách. To znamená, že pro roky 2003 a 2004 stanovila […] rating společnosti ÅI o jednu kategorii vyšší než společnost […]. Pro rok 2005 stanovila společnost […] rating společnosti ÅI jako A (uspokojivý), což odpovídá „uspokojivému“ ratingu podle sdělení o referenčních sazbách, a zařazuje tudíž společnost ÅI do stejné kategorie jako společnost […].
(75)
Komise zastává názor, že by se při posuzování, zda byly záruky G-I, G-II a G-III poskytnuty za tržních podmínek, měl použít rating společnosti […]. Vzhledem k tomu, že před poskytnutím první záruky G-I v říjnu 2003, kdy společnost ÅI již obdržela pět kapitálových injekcí v celkové hodnotě 2 208 595,01 EUR, je jakýkoli rating společnosti v roce 2003 pravděpodobně ovlivněn značnou částkou státní podpory. Komise proto považuje za vhodné použít konzervativnější rating stanovený společností […]. To má dopady pro roky 2004 a 2005, jelikož u těchto dvou let stanovila společnost […] rating společnosti ÅI o jednu kategorii níže než […]. Je třeba rovněž podotknout, že […] poskytla společnosti ÅI půjčky, za něž se zaručila místní správa, přičemž současně stanovila rating společnosti ÅI, což mohlo její hodnocení ovlivnit. Společnost […] se nepodílela na finančních transakcích, a její hodnocení je proto s menší pravděpodobností přímo ovlivněno nepatřičnými aspekty spojenými se státní podporou.
(76)
Pro účely použití sdělení o referenčních sazbách proto Komise přebírá níže uvedené ratingy společnosti ÅI: slabý (B) v roce 2003 a 2004 a uspokojivý (BB) v roce 2005.
(77)
Pokud jde o zajištění, společnost ÅI poskytla zajištění v nominální hodnotě záruk v podobě hypoték na pozemek, na němž byl budován projekt iTiden. Finsko neposkytlo žádné informace týkající se ztráty při selhání podle poznámky pod čarou č. 2 ve sdělení o referenčních sazbách. Tyto informace pomáhají stanovit úroveň zajištění a úvěrové marže, které je nutno připočítat k základní sazbě. Komise si proto vyžádala informace o prioritě hypoték a o hodnotě nemovitosti v době poskytnutí záruk. Finsko nemá k dispozici ocenění, která prokazují hodnotu nemovitosti v době poskytnutí záruk. Finské orgány však uvedly, že se hodnota nemovitosti v čase zvyšovala s tím, jak projekt postupoval. Podle Finska hodnota nemovitosti v roce 2010 činila […] EUR.
(78)
Pokud jde o senioritu zajištění, Komise podotýká, že u záruk G-I a G-II mělo zajištění místní správy nejvyšší senioritu ze všech hypoték poskytnutých na nemovitý majetek. Komise uvádí, že obchodní banky poskytly společnosti ÅI nezaručené půjčky a akceptovaly jako zajištění hypotéky na stejnou nemovitost s nižší senioritou (a tudíž méně dobré zajištění), než je zajištění, které získala místní správa. Vzhledem k této skutečnosti a neexistenci lepších důkazů má Komise za to, že pro účely použití sdělení o zárukách byla úroveň zajištění za záruky „běžná“.
(79)
Na základě výše uvedených skutečností bude referenční sazba posouzena zvlášť pro každou záruku, kterou společnost ÅI obdržela od místní správy.
(80)
Komise podotýká, že u všech záruk poskytnutých společnosti ÅI se prémie skládaly ze dvou částí: i) stálé prémie hrazené ročně a vyjádřené jako procentní podíl nesplacené jistiny úvěru a ii) „jednorázového“ poplatku, který byl rovněž vyjádřen jako procentní podíl výše úvěru, byl však uhrazen pouze jednou při vydání záruky. V níže uvedeném posouzení zahrnují celkové finanční náklady zaručených půjček pouze stálou prémii, která byla hrazena každý rok. Podle bodu 4.2 sdělení o zárukách je nutno prvek podpory obsažený v záruce vypočítat jako rozdíl mezi tržní cenou (v tomto případě referenční sazbou) a skutečně hrazenou cenou. Cena, kterou skutečně uhradila společnost ÅI, zahrnuje stálou prémii placenou ročně a jednorázovou prémii, která byla zaplacena pouze jednou. Z praktických důvodů bude jednorázová prémie projednána v oddíle 8.2, který se zabývá navrácením podpory, jelikož je snazší odečíst částku jednorázového poplatku od částky podpory, která má být navrácena. Každopádně i v případě, že by byly jednorázové prémie připočítány k celkovým finančním nákladům zaručených půjček, závěr ohledně existence podpory by se nezměnil. Jednorázová prémie ovlivňuje pouze výši podpory, která byla poskytnuta společnosti ÅI.
(81)
Záruku G-I poskytla místní správa dne 9. října 2003 za účelem pokrytí půjčky ve výši […] EUR, kterou společnosti ÅI poskytla […] (číslo úvěru […]). Jako zajištění v případě uplatnění záruky poskytla společnost ÅI hypotéku na nemovitý majetek. Úroková sazba u půjčky byla do 15. ledna 2007 stanovena na […] % (26). Prémie za záruku činila […] % půjčky ročně (27). Celkové finanční náklady na zaručenou půjčku v době jejího poskytnutí proto činily […] % ročně, což je nutno porovnat s referenční sazbou vypočítanou pro záruku na základě základní sazby a rozpětí, které závisí na ratingu společnosti ÅI a úrovni zajištění půjčky. Základní sazba (jednoletá sazba EURIBOR) ke dni 9. října 2003 činila 2,235 %. V té době byl rating společnosti ÅI „slabý“ ve smyslu sdělení o referenčních sazbách. Jak bylo uvedeno výše, Komise má za to, že úroveň zajištění půjčky byla běžná, což znamená, že úvěrová marže, která se připočítá k základní sazbě, činí 400 základních bodů. Referenční sazba u této půjčky proto činí 6,235 %, což je více než celkové finanční náklady záruky G-I ve výši […] % ročně.
(82)
Ode dne 6. září 2004 mimoto místní správa záruční prémii u záruky G-I snížila na […] %. Celkové finanční náklady zaručené půjčky proto činily […] %, tj. o […] základního bodu méně, než je referenční sazba, což společnosti ÅI poskytlo odpovídající výhodu.
(83)
Dne 2. listopadu 2004 získala společnost ÅI od […] půjčku ve výši […] EUR (číslo úvěru […]). Tato půjčka byla zajištěna zárukou místní správy, za niž poskytla společnost ÅI zajištění v podobě zástavního práva na nemovitý majetek. Úroková sazba byla stanovena ve výši […] + […] základního bodu a poplatku za záruku ve výši […] % částky půjčky ročně, což znamená, že celkové finanční náklady této zaručené půjčky činily […] % ročně (28).
(84)
Referenční sazbu u záruky G-II je nutno vypočítat na základě jednoleté sazby EURIBOR platné ke dni 2. listopadu 2004, tj. 2,314 %. V té době byl rating společnosti ÅI „slabý“ ve smyslu sdělení o referenčních sazbách. S ohledem na běžnou úroveň zajištění činí referenční sazba u této půjčky 6,314 % ročně, což je více než celkové finanční náklady záruky G-II ve výši […] % ročně. Z porovnání nákladů na tuto novou zaručenou půjčku s referenční sazbou vyplývá, že celkové finanční náklady půjčky, na niž se vztahovala záruka G-II, byly nejméně o […] základních bodů nižší než referenční sazba, poskytly tudíž společnosti ÅI finanční výhodu. Podle informací, které má Komise k dispozici, se úroková sazba u zaručené půjčky od jejího poskytnutí nezměnila.
(85)
Dne 13. prosince 2005 vydala místní správa ve prospěch společnosti ÅI novou záruku. Tato záruka se měla vztahovat na „referenční půjčku“, tj. původně nezaručenou půjčku ze dne 9. října 2003, jejíž podmínky se tudíž změnily. Úroková sazba u půjčky se k tomuto okamžiku změnila na […] % ročně. Poplatek za záruku byl stanoven na […] % částky půjčky, což znamená celkové finanční náklady ve výši […] % ročně (29) (podmínky platné od tohoto dne byly stejné jako výše popsané podmínky, které se vztahovaly na půjčku se zárukou G-I, včetně postupných změn úrokové sazby).
(86)
Referenční sazbu u záruky G-III je nutno vypočítat na základě jednoleté sazby EURIBOR ke dni 13. prosince 2005, která činila 2,769 %. V té době byl rating společnosti ÅI „uspokojivý“ ve smyslu sdělení o referenčních sazbách. S přihlédnutím k běžné úrovni zajištění činí referenční sazba u této půjčky 4,969 % ročně. To je více než celkové finanční náklady záruky G-III ve výši […] % ročně. Místní správa proto poskytla společnosti ÅI odpovídající finanční výhodu ve výši nejméně […] % ročně.
5.2 NARUŠENÍ HOSPODÁŘSKÉ SOUTĚŽE A OVLIVNĚNÍ OBCHODU
(87)
Finské orgány tvrdily, že dotyčná opatření neovlivňují obchod mezi členskými státy, a proto nepředstavují státní podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 SFEU. Na podporu tohoto tvrzení Finsko v podstatě uvedlo, že společnost ÅI je pouze jedním z řady podniků působících na trhu nemovitostí a nepatří k největším. Neexistují proto žádné důkazy, že by opatření (pokud by se pokládala za státní podporu) posílila postavení společnosti ÅI na úkor ostatních soutěžitelů.
(88)
Komise nemůže toto tvrzení uznat. Skutečnost, že společnosti ÅI byla poskytnuta finanční výhoda, kterou její konkurenti neměli k dispozici (a jak potvrdilo Finsko, na alandském trhu nemovitostí působí řada dalších hospodářských subjektů), znamená, že společnost ÅI mohla uskutečnit větší investice a rozšířit svou činnost za finančních podmínek, které byly výhodnější než podmínky, jež byly dostupné jejím konkurentům (kteří se v případě neexistence výhody, která byla poskytnuta společnosti ÅI, mohli rozhodnout pro uskutečnění podobných investic). Není nutné prokázat, že opatření umožnila společnosti ÅI převzít podíly na trhu od konkrétního soutěžitele.
(89)
Obdobně mohla výhoda, která byla poskytnuta společnosti ÅI, ovlivnit obchod mezi členskými státy. Je pravdou, že alandský trh je malý, nachází se na souostroví, na něž se lze dostat pouze po moři nebo letecky, a že zde na základě aktu o přistoupení Finska k EU platí zvláštní omezení práva usazování. Skutečností však je, že pro působení zahraničních podniků na Alandských ostrovech neexistuje žádná absolutní překážka a zcela jistě žádná překážka pro to, aby takovéto podniky investovaly do místního trhu nemovitostí. Komise rovněž podotýká, že Finsko nezpochybnilo tvrzení uvedené v rozhodnutí o zahájení řízení, že nemovitosti na Alandských ostrovech v minulosti získaly podniky se sídlem v jiných členských státech. Výhoda, kterou tato opatření poskytla společnosti ÅI, proto přinejmenším mohla ovlivnit obchod mezi členskými státy nepatřičným posílením postavení společnosti ÅI v porovnání s potenciálními zahraničními konkurenty nebo investory.
5.3 ZÁVĚR OHLEDNĚ HODNOCENÍ OPATŘENÍ JAKO STÁTNÍ PODPORY
(90)
Z výše uvedených důvodů Komise uvádí, že veškerá navýšení kapitálu (s výjimkou C-I, C-II a C-III) a úvěrové záruky G-I, G-II a G-III představují státní podporu ve smyslu článku 107 SFEU.
6. ÚDAJNÁ ZÁKONNOST PODPORY
(91)
Finsko tvrdilo, že kapitálové injekce i záruky jsou v případě, že by se pokládaly za státní podporu, zákonné na základě režimů podpory, které byly zavedeny před tím, než se Finsko stalo členem EU, a před přistoupením k EU byly náležitě oznámeny Kontrolnímu úřadu ESVO (dále jen „Kontrolní úřad“) s referenčními čísly 93-074 (navýšení kapitálu) a 93-079 (záruky).
(92)
Toto tvrzení je nutno přezkoumat na základě ustanovení nařízení (ES) č. 659/1999. Podle čl. 1 písm. d) se „režimem podpory“ rozumí „jakýkoliv akt, na jehož základě může být bez dalších prováděcích opatření poskytnuta jednotlivá podpora pro podniky definované aktem obecným a abstraktním způsobem, a dále akt, na jehož základě může být na neurčitou dobu a/nebo na neurčitou částku poskytnuta pro jeden nebo několik podniků podpora, která není spojena se zvláštním projektem“. Podle čl. 1 písm. b) nařízení (ES) č. 659/1999 se „existující podporou“ rozumí: „i) aniž jsou dotčeny články 144 a 172 aktu o přistoupení Rakouska, Finska a Švédska, všechny podpory existující v příslušných členských státech před vstupem Smlouvy v platnost, to znamená režimy podpor a jednotlivé podpory, které byly zavedeny před vstupem Smlouvy v platnost a zůstávají použitelné i po něm“.
(93)
Finsko přistoupilo k Evropskému společenství dne 1. ledna 1995. Podle čl. 172 odst. 5 aktu o přistoupení Rakouska, Finska a Švédska se „[…] státní podpory poskytnuté novými členskými státy v průběhu roku 1994, které však v rozporu s Dohodou o EHP či ujednáními na základě této dohody nebyly oznámeny Kontrolnímu úřadu ESVO, nebo mu byly oznámeny, byly však poskytnuty dříve, než Kontrolní úřad vydal rozhodnutí, nepovažují za existující státní podpory podle čl. 93 odst. 1 Smlouvy o ES […]“ [neověřený překlad - pozn. překl.].
(94)
Podle čl. 1 písm. c) nařízení (ES) č. 659/1999 se „novou podporou“ rozumí každá podpora, což znamená režimy podpory a jednotlivou podporu, která není existující podporou, včetně změn existující podpory (30).
(95)
V čl. 4 odst. 1 nařízení Komise (ES) č. 794/2004 ze dne 21. dubna 2004, kterým se provádí nařízení Rady (ES) č. 659/1999, kterým se stanoví prováděcí pravidla k článku 93 Smlouvy o ES (31) je změna stávající podpory vymezena jako „jakákoli změna kromě úprav čistě formálního či administrativního charakteru, která nemůže ovlivnit hodnocení slučitelnosti opatření se společným trhem. Zvýšení původního rozpočtu stávajícího režimu podpor maximálně o 20 % se však nepovažuje za změnu stávající podpory.“
(96)
Z výše uvedených skutečností vyplývá, že opatření, které pochází z doby před přistoupením a představuje režim státní podpory, lze pokládat za existující podporu, jsou-li splněny dvě podmínky. První podmínkou je to, že režim byl zaveden před vstupem Smlouvy o ES v platnost, a druhou, že se jeho podstata od té doby významně nezměnila.
(97)
Komise posoudí tvrzení Finska ohledně zákonnosti podpory pro oba údajné režimy zvlášť.
6.1 ÚDAJNÝ SYSTÉM ZÁRUK (93-079)
(98)
Komise za prvé posoudí, zda tato opatření představují režim podpory ve smyslu čl. 1 písm. b) nařízení (ES) č. 659/1999.
(99)
Vnitrostátním právním základem systému záruk je provinciální zákon o zárukách provincie pro průmysl a některá jiná odvětví podnikání (ÅFS 1966:14) (32), který byl schválen v roce 1966 a pozměněn zákony ÅFS 1979:84, 1982:37, 1988:53, 1992:9, 1994:29, 1996:56 a 2002:23. Pokud jde o rozpočet nebo „obálku“, v době přistoupení Finska k ES provinciální zákon z roku 1966 stanovil, že „výše nesplacených záruk nebo půjček (33) nesmí v žádném okamžiku překročit 20 000 000 FIM“. Na druhou stranu dotyčné opatření nestanovilo žádné časové omezení, pokud jde o jeho uplatňování.
(100)
Na základě výše uvedených skutečností a ustanovení ve vnitrostátním právním předpise se na první pohled zdá, že opatření splňují definici režimu podpory, jelikož akt povoluje podporu, která není spojena se zvláštním projektem, který má být zadán jednomu nebo několika podnikům na neurčitou dobu. Údajný režim byl zaveden dne 1. září 1982, tj. dlouho před 1. lednem 1994, a byl oznámen Kontrolnímu úřadu. Zdá se proto, že první podmínka týkající se existující podpory je splněna, jelikož původní režim byl zaveden před vstupem Smlouvy ve Finsku v platnost, a dokonce před 1. lednem 1994, což znamená, že v tomto případě není použitelný čl. 172 odst. 5 aktu o přistoupení Rakouska, Finska a Švédska.
(101)
Komise však musí rovněž posoudit, zda opatření prošla od 1. ledna 1994 podstatnými změnami.
(102)
Regionální orgány provedly po 1. lednu 1994 nejméně tři změny systému záruk (provinciálními zákony 1994:29, 1996:56 a 2002:23), a to před poskytnutím první záruky dne 14. srpna 2003. Tyto změny umožnily podstatné zvýšení rozpočtu režimu (tj. navýšení celkové výše záruk, jež lze poskytnout v daném okamžiku). Jelikož se tento případ týká poskytnutí úvěrové záruky, je nutno posoudit, zda by se změny rozpočtu režimu, které byly zavedeny před provedením projednávaných opatření, měly považovat za podstatné a oddělitelné od existujícího režimu.
(103)
Jak bylo popsáno výše, podle článku 4 nařízení (ES) č. 794/2004 představuje zvýšení rozpočtu o více než 20 % změnu stávajícího režimu podpory. Dvě výše uvedené změny (34) zvýšily původní rozpočet režimu o 50 % resp. 150 %. Toto zvýšení rozpočtu představuje podstatné změny režimu, které nebyly nikdy oznámeny Komisi.
(104)
Dopad těchto podstatných změn nelze považovat za oddělitelný od údajného režimu s tím, že se celý režim stává novou podporou. Původní režim podpory byl ve skutečnosti omezen pouze s ohledem na celkovou výši záruk, které mohly být nesplaceny v daném okamžiku. Za této situace se velmi významné zvýšení rozpočtu (i bez jakékoli jiné změny režimu) dotýká samotné podstaty stávajících pravidel.
(105)
Komise mimoto podotýká, že z dokumentů týkajících se záruk, které předložilo Finsko, nevyplývá, že právním základem těchto záruk byl údajný systém záruk.
(106)
Záruky, na něž se vztahuje toto rozhodnutí, je proto nutno považovat za novou podporu. Jelikož podpora byla zavedena bez předchozího schválení Komisí, jak se požaduje v článku 108 SFEU, jedná se o protiprávní podporu.
6.2 ÚDAJNÝ REŽIM UPISOVÁNÍ AKCIÍ (93-079)
(107)
Vnitrostátní pravidla týkající se tohoto údajného režimu byla Kontrolnímu úřadu oznámena jako opatření podpory pro upisování akcií. Podle dokumentů předložených v té době se zdá, že jako vnitrostátní právní základ byl uveden „roční rozpočet Alandských ostrovů“. Pod nadpisem „maximální možná míra podpory, která (…) může být dosažena u jednoho projektu“, uvedlo Finsko „30 %“. Pod nadpisem „Rozpočet/výdaje“ uvedlo Finsko rozpočty pro roky 1992 až 1994, kolonku „Odhad celkového rozpočtu na celou plánovanou dobu trvání režimu“ však ponechalo prázdnou.
(108)
V průběhu vyšetřovacího řízení Finsko objasnilo, že formálním právním základem údajného režimu je zákon o autonomii Alandských ostrovů (1144/1991), který byl schválen v roce 1991. Podle § 18 odst. 22 mají alandské místní orgány „obecnou pravomoc“ přijímat různé druhy opatření zaměřujících se na podporu alandského hospodářství. Tyto pravomoci jsou uplatňovány (např. prostřednictvím půjček, kapitálových injekcí, záruk) pomocí prostředků v ročním souhrnném rozpočtu místní správy.
(109)
Komise uvádí následující:
(110)
Bez ohledu na skutečnost, že Finsko může považovat pravomoci místních orgánů poskytovat takovéto kapitálové injekce (na základě obecných pravomocí, které jsou uděleny zákonem o autonomii) za „režim“, musí Komise ověřit, zda ustanovení vnitrostátního zákona, jež stanoví tyto pravomoci, splňují definici „režimu“ podle čl. 1 písm. d) nařízení (ES) č. 659/1999. V tomto ohledu se zdá, že právní základ (§ 18 odst. 22 zákona č. 1144/1991) sestává z pravidel, která se týkají rozdělení pravomocí mezi jednotlivými orgány v rámci finského právního řádu a která nesplňují požadavky pro to, aby představovala režim podpory (jenž je definován mimo jiné jako „… akt, na jehož základě může být bez dalších prováděcích opatření poskytnuta jednotlivá podpora …“). Přidělení kapitálu jednotlivému příjemci proto za prvé vyžaduje přidělení částky v ročním rozpočtu místní správy (schváleném regionálním alandským shromážděním podle jeho uvážení) a poté provedení rozhodnutí přijatých místní správou. Zdá se proto, že kapitálové injekce poskytnuté na základě těchto pravomocí je nutno pokládat spíše za řadu jednotlivých rozhodnutí než za režim podpory.
(111)
Komise každopádně rovněž podotýká, že se údajný režim týkal pouze let 1992 až 1994, jelikož pod nadpisem „Rozpočet/výdaje“ nebyly uvedeny žádné další informace, ačkoliv právním základem byl „roční rozpočet Alandských ostrovů“.
(112)
Komise rovněž poznamenává, že Finsko uvedlo, že maximální míra podpory, která může být „dosažena u jednoho projektu“, činí 30 %. To lze každopádně chápat pouze v tom smyslu, že kapitálové injekce na základě tohoto údajného režimu měly být spolu s významnými soukromými příspěvky (ve výši nejméně 70 %) použity na „projekty“, jež mají podporovat cíl údajného režimu, jímž byl „cestovní ruch, průmysl, výzkum a vývoj“. Navýšení kapitálu, jimiž se zabývá toto rozhodnutí, tuto formální podmínku nesplňují, a nemohou se na ně proto vztahovat vnitrostátní právní předpisy, které byly oznámeny Kontrolnímu úřadu, bez ohledu na skutečnost, zda tato opatření představovala řádný režim podpory, a pokud ano, zda byla uplatňována po roce 1994.
(113)
Státní podpora, která byla poskytnuta ve formě navýšení kapitálu společnosti ÅI, proto představuje novou podporu. Jelikož podpora byla zavedena bez předchozího schválení Komisí, jak požaduje článek 108 SFEU, jedná se o protiprávní podporu.
6.3 DODATEČNÁ PŘIPOMÍNKA K NEDÁVNÝM ROZHODNUTÍM FINSKÉHO NEJVYŠŠÍHO SPRÁVNÍHO SOUDU
(114)
Je třeba rovněž uvést, že dvě opatření, která místní správa provedla ve prospěch společnosti ÅI, byla nedávno finským soudem zrušena. Těmito opatřeními je i) navýšení kapitálu C-XI, jež bylo společnosti ÅI poskytnuto v roce 2007 (viz poznámka v bodě 16), a ii) úvěrová záruka z roku 2006, která nebyla uplatněna. V rozsudku ze dne 6. dubna 2011 Nejvyšší správní soud rozhodl o tom, zda byla rozhodnutí místní správy přijata v souladu s vnitrostátními správními předpisy. Přitom soud rovněž posoudil, zda existují dostatečné náznaky, že opatření představovala státní podporu, což znamená, že je místní orgány měly před zavedením oznámit Komisi. Soud shledal, že jsou zjevně splněna všechna kritéria státní podpory. Soud analyzoval rovněž tvrzení Finska, že by se na opatření (pokud by představovala podporu) vztahovala vnitrostátní pravidla, která platila před přistoupením, a proto by se považovala za „existující podporu“. Soud přitom podrobně posoudil vnitrostátní pravidla a zjistil, že bez ohledu na skutečnost, zda tato pravidla představovala skutečný režim státní podpory, či nikoli, rozhodnutí místních orgánů nesplňují formální požadavek podle vnitrostátních předpisů, především z důvodů, které uvedla výše Komise. Závěry Nejvyššího správního soudu Finska jsou proto v souladu se závěry Komise, že kapitálová injekce C-XI, jíž se týká vyšetřovací řízení, zahrnuje novou státní podporu. Nejvyšší soud dospěl k témuž závěru u úvěrové záruky z roku 2006. Jelikož záruka nebyla nikdy zavedena, nebyla v tomto rozhodnutí posouzena.
7. SLUČITELNOST
(115)
Finsko obecně tvrdilo, že by opatření v případě, že by se považovala za novou státní podporu, byla slučitelná s vnitřním trhem, jelikož účelem činností společnosti ÅI financovaných podporou bylo usnadnit rozvoj regionu a vytvořit nová pracovní místa.
(116)
Ačkoliv je státní podpora v zásadě zakázána, považuje se za slučitelnou s vnitřním trhem v případech uvedených v čl. 107 odst. 2 SFEU a může být považována za slučitelnou, je-li použita k dosažení cílů zmíněných v čl. 107 odst. 3. Jediným důvodem slučitelnosti, který lze předpokládat v tomto případě, je důvod uvedený v ustanovení čl. 107 odst. 3 písm. a) SFEU, jež povoluje státní podpory, které mají napomáhat hospodářskému rozvoji oblastí s mimořádně nízkou životní úrovní nebo s vysokou nezaměstnaností, nebo ustanovení čl. 107 odst. 3 písm. c) SFEU, jež stanoví, že mohou být povoleny státní podpory, které mají usnadnit rozvoj určitých hospodářských oblastí.
(117)
Podle pravidel regionální podpory, která platila pro Finsko v té době (mapy regionální podpory 2000-2006 a 2007-2013), nebylo město Mariehamn, v němž se nachází projekt iTiden, každopádně pro tuto podporu způsobilé. To znamená, že i kdyby bylo možno říci, že podporu lze spojit s tímto projektem, nelze ji považovat za slučitelnou. Komise mimoto podotýká, že Finsko neprokázalo splnění podmínek pro slučitelnost na základě pravidel regionální podpory (co se týká např. formy podpory, způsobilých nákladů nebo maximální míry podpory).
(118)
Podporu nelze považovat za slučitelnou s vnitřním trhem ani podle žádných jiných pokynů a sdělení přijatých Komisí s ohledem na použití čl. 107 odst. 3 písm. c) SFEU nebo přímo podle uvedeného článku. Finské orgány nepředložily žádné konkrétní tvrzení nebo důkazy, které by Komisi umožnily schválit tato opatření jako slučitelná podle některého z ustanovení SFEU.
8. NAVRÁCENÍ PODPORY
8.1 TVRZENÍ FINSKA
(119)
V čl. 14 odst. 1 nařízení (ES) č. 659/1999 je stanoveno, že „je-li v případech protiprávní podpory přijato záporné rozhodnutí, Komise rozhodne, že dotyčný členský stát učiní všechna nezbytná opatření, aby příjemce podporu navrátil […]. Komise nebude vyžadovat navrácení podpory, pokud by to bylo v rozporu s obecnými zásadami práva Společenství.“ Samozřejmým důsledkem proto je, že by protiprávní státní podpora pro společnost ÅI měla být navrácena.
(120)
Finsko však tvrdilo, že by Komise neměla v tomto případě navrácení podpory nařídit, jelikož Finsko oprávněně očekávalo, že podpora byla zákonná na základě údajných režimů použitelných před přistoupením, a že by navrácení bylo v rozporu se zásadami práva Společenství. Komise podotýká, že se Finsko oficiálně dovolávalo oprávněných očekávání pouze s ohledem na místní správu. Oprávněná očekávání příjemce nebyla výslovně zmíněna.
(121)
Komise nemůže každopádně toto tvrzení přijmout.
(122)
Pokud jde o navýšení kapitálu, Komise výše prokázala, že bez ohledu na to, co se společnost ÅI či kdokoli jiný mohl domnívat s ohledem na právní status údajného režimu upisování akcií ve vztahu k pravidlům státní podpory, tato navýšení nesplňovala formální podmínky údajného režimu, jak byl oznámen Kontrolnímu úřadu. Nelze proto tvrdit, že společnost ÅI mohla využít oprávněná očekávání, pokud jde o zákonnost navýšení kapitálu, jelikož se na ně nemohly vztahovat vnitrostátní předpisy, ve vztahu k nimž se Finsko dovolává oprávněných očekávání.
(123)
Co se týká úvěrových záruk, Komise prokázala, že se systém záruk podstatně změnil ještě před poskytnutím záruk, jichž se týká toto rozhodnutí. Tyto změny, které provedly alandské orgány, nebyly Komisi oznámeny. Důsledkem je to, že záruky poskytnuté podle vnitrostátních předpisů, které tvořily původní režim, je nutno považovat za novou podporu. Podle ustálené judikatury nemůže příjemce podpory oprávněně očekávat, že podpora, které měla být podle článku 108 SFEU oznámena Komisi, avšak oznámena nebyla, je zákonná (35).
(124)
Záruky i navýšení kapitálu proto představují novou podporu, která měla být před zavedením oznámena Komisi.
(125)
Podle ustálené judikatury (36) se členský stát, jehož orgány při poskytnutí podpory porušily postup stanovený v článku 108 SFEU, nemůže odvoláním se na oprávněná očekávání příjemců podpory vyhnout povinnosti přijmout opatření k provedení rozhodnutí Komise, které nařizuje navrácení podpory. Pokud by se vnitrostátní orgány mohly dovolávat svého vlastního protiprávního jednání, pozbyly by články 107 a 108 SFEU zcela platnosti a rozhodnutí přijatá Komisí na základě těchto ustanovení by byla zbavena jejich účinků.
(126)
Stejná zásada se musí nutně použít v případě, že se vnitrostátní orgány dovolávají oprávněných očekávání ohledně zákonnosti opatření, která však neoznámily Komisi, ačkoliv tato opatření představovala novou podporu (37).
(127)
Pokud jsou relevantní oprávněná očekávání společnosti ÅI, Komise obdobně podotýká, že podle ustálené judikatury platí, že s ohledem na imperativní charakter kontroly státních podpor prováděné Komisí na základě článku 108 SFEU mohou podniky, které jsou příjemci podpory, v zásadě mít oprávněná očekávání, že byla zachována pravidla při poskytování podpory, pouze v případě, že byla tato podpora poskytnuta při dodržení postupu upraveného uvedeným článkem. Subjekt jednající s péčí řádného hospodáře musí být běžně schopen ujistit se o tom, že byl tento postup dodržen (38).
(128)
Komise podotýká, že nikdo jiný než společnost ÅI nemohl mít lepší přehled o opatřeních místní správy v souvislosti s údajnými režimy podpory, jelikož místní správa je hlavním akcionářem této společnosti a ve správní radě společnosti ÅI je zastoupena fyzickými osobami, které jsou rovněž členy výkonného orgánu místní správy. Toto tvrzení dokládá skutečnost, že (jak bylo uvedeno výše v souvislosti s kapitálovými navýšeními) zástupci společnosti ÅI a místní správy si pravidelně vyměňovali informace. I když se finské orgány výslovně nedovolávaly oprávněných očekávání jménem příjemce podpory, Komise se domnívá, že společnost ÅI nemůže v daném případě oprávněná očekávání uplatňovat.
(129)
Komise mimoto nikdy Finsko ani příjemce podpory výslovně neujistila, že dotyčná opatření nebudou státní podporou, nebo že budou představovat slučitelnou podporu, což by mohlo vést k takovýmto očekáváním (39).
(130)
Finsko dále uvedlo, že by v případě navrácení podpory poskytnuté prostřednictvím navýšení kapitálu neměla být prvkem podpory nutně celá částka poskytnutého kapitálu, nýbrž (analogicky s výpočtem prvku podpory v zárukách) náklady společnosti ÅI na nalezení alternativní investice na trzích. V tomto ohledu Finsko navrhlo, aby byly náklady takovéhoto alternativního financování stanoveny pomocí 7 % předpokládané návratnosti investic u kancelářských prostor, která byla uvedena ve zprávě společnosti KPMG.
(131)
Komise nemůže tento názor uznat.
(132)
Jako obecný předpoklad je jistě správné, že státní podporu v daném případě představuje rozdíl mezi výhodou (v podobě financování), kterou společnost skutečně obdržela ze státních prostředků, a tím, co by nemohla získat na kapitálových trzích. „Tímto vrácením tak příjemce ztrácí výhodu, kterou měl na trhu ve vztahu ke svým soutěžitelům, a dochází k obnovení situace před poskytnutím podpory“ (40).
(133)
Každý subjekt uskutečňující investici, ať už poskytnutím úvěru nebo převzetím kapitálové účasti ve společnosti, usiluje u této investice o dosažení návratnosti, která odpovídá riziku.
(134)
Je-li podpora ve formě půjčky s náklady, které jsou nižší než tržní náklady (což je případ zaručené půjčky, jsou-li celkové finanční náklady nižší než úroková sazba u půjčky poskytnuté za tržních podmínek), poskytnuta společnosti, která není vyloučena z úvěrového trhu, a byla by proto schopna jako alternativu podpory získat půjčku za tržní sazbu, je zřejmé, že účelu navrácení podpory lze dosáhnout tím, že společnost zaplatí tento rozdíl (s připočtením úroků), což ji znovu postaví na roveň jejím konkurentům.
(135)
U investic do vlastního kapitálu se situace liší. Návratnost zde nezávisí na ochotě společnosti platit (jak je tomu v případě půjčky), nýbrž je zcela závislá na související ziskovosti obchodního modelu společnosti. Pokud se soukromý investor nedomnívá, že podnik poskytne za riziko, které podstupuje, náležitou odměnu, investici neuskuteční, nýbrž vloží své peněžní prostředky jinam. Jinými slovy, Komise nemůže uznat, že by společnost byla schopna získat stejné peněžní prostředky k navýšení svého kapitálu na kapitálovém trhu nabídnutím vyšší odměny, jelikož očekávané výsledky jí neumožňovaly nabídnout investorovi do vlastního kapitálu tuto vyšší odměnu. Hypotetickou situací (tj. situací v případě, že by podpora neexistovala), kterou má navrácení podpory obnovit nebo přivodit, je tudíž situace, kdy by nebyl investován žádný kapitál. Podporou, kterou je nutno navrátit, je proto celá částka navýšení kapitálu.
(136)
Komise proto nemůže přijmout názor Finska, pokud jde o prvek podpory v navýšeních kapitálu.
8.2 PODPORA, KTERÁ MÁ BÝT NAVRÁCENA
(137)
Protiprávní a neslučitelná podpora, kterou zjistila Komise a kterou musí Finsko získat zpět od společnosti ÅI, proto činí:
(138)
Navýšení kapitálu:
a)
Navýšení kapitálu C-IV: 353 199,00 EUR. Tato podpora byla společnosti ÅI poskytnuta dne 20. července 2001.
b)
Navýšení kapitálu C-V: 599 933,78 EUR. Tato podpora byla společnosti ÅI poskytnuta dne 15. srpna 2002.
c)
Navýšení kapitálu C-VI: 799 911,64 EUR. Tato podpora byla společnosti ÅI poskytnuta dne 13. března 2003.
d)
Navýšení kapitálu C-VII: 515 165,97 EUR. Tato podpora byla společnosti ÅI poskytnuta dne 6. května 2004.
e)
Navýšení kapitálu C-VIII: 669 896,95 EUR. Tato podpora byla společnosti ÅI poskytnuta dne 30. září 2004.
f)
Navýšení kapitálu C-IX: 199 977,91 EUR. Tato podpora byla společnosti ÅI poskytnuta dne 16. června 2005.
g)
Navýšení kapitálu C-X: 234 961,43 EUR. Tato podpora byla společnosti ÅI poskytnuta dne 16. června 2005.
h)
Navýšení kapitálu C-XI: 1 379 998,95 EUR. Tato podpora byla společnosti ÅI poskytnuta dne 15. února 2007.
(139)
Úvěrové záruky: Prvek podpory je u všech záruk vypočítán jako rozdíl mezi referenční sazbou použitou jako srovnávací měřítko pro úvěrové náklady, které by společnost ve finanční situaci srovnatelné se společností ÅI musela uhradit bez záruky, na straně jedné a na straně druhé úrokovou sazbou, jíž bylo docíleno prostřednictvím státní záruky, po zohlednění zaplacených prémií v souladu s bodem 4.2 sdělení o zárukách (jak je podrobně objasněno v bodech 66 až 80).
a)
Pokud jde o záruku G-I, prvek podpory tvoří rozdíl mezi referenční sazbou u půjčky pro podnik v ratingové kategorii „slabý (B)“ a s běžným zajištěním a celkovými finančními náklady půjčky, na niž se vztahovala záruka (čímž se rozumí prémie zaplacené za záruku a úroky z půjčky). Tato podpora byla společnosti ÅI dána k dispozici dne 9. října 2003 (jak je objasněno v bodech 81 a 82). Od této částky se odečte jednorázová záruční prémie ve výši 19 500 EUR (41).
b)
Co se týká záruky G-II, prvek podpory tvoří rozdíl mezi referenční sazbou u půjčky pro podnik v ratingové kategorii „slabý (B)“ a s běžným zajištěním a celkovými finančními náklady půjčky, na niž se vztahovala záruka (čímž se rozumí prémie zaplacené za záruku plus úroky z půjčky). Tato podpora byla společnosti ÅI dána k dispozici dne 2. listopadu 2004. Od této částky se odečte jednorázová záruční prémie ve výši 2 900 EUR (42).
c)
Pokud jde o záruku G-III, prvek podpory tvoří rozdíl mezi referenční sazbou u půjčky pro podnik v ratingové kategorii „uspokojivý (BB)“ a s běžným zajištěním a celkovými finančními náklady půjčky, na niž se vztahovala záruka (čímž se rozumí prémie zaplacené za záruku plus úroky z půjčky). Tato podpora byla společnosti ÅI dána k dispozici dne 13. prosince 2005. Od této částky se odečte jednorázová záruční prémie ve výši 6 500 EUR (43).
(140)
Přesnou celkovou výši podpory, která má být navrácena, určí finské orgány ve spolupráci s Komisí v rámci postupu zpětného získání podpory podle metody popsané v bodech 138 a 139. K částce podpory, která bude stanovena, se připočítají úroky ode dne, kdy byla podpora dána příjemci dispozici, do dne jejího navrácení. Komise finské orgány vyzývá, aby s ní v souladu se svou povinností loajální spolupráce spolupracovaly při stanovení přesné výše podpory, která má být navrácena,
PŘIJALA TOTO ROZHODNUTÍ:
Článek 1
Navýšení kapitálu ve výši 84 094,39 EUR, které Finsko provedlo ve prospěch společnosti Ålands Industrihus AB dne 18. června 1997, nepředstavuje státní podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 Smlouvy o fungování Evropské unie.
Článek 2
Opatření státní podpory uvedená v oddíle 8.2 tohoto rozhodnutí, která Finsko provedlo protiprávně v rozporu s čl. 108 odst. 3 Smlouvy o fungování Evropské unie ve prospěch společnosti Ålands Industrihus AB, nejsou slučitelná s vnitřním trhem.
Článek 3
1. Finsko získá od příjemce státní podporu uvedenou v článku 2.
2. Částky, které mají být navráceny, jsou úročeny ode dne, kdy byly pro příjemce uvolněny, do dne jejich skutečného navrácení.
3. Úroky se vypočtou jako složený úrok podle kapitoly V nařízení (ES) č. 794/2004.
4. Finsko zruší s účinkem ode dne přijetí tohoto rozhodnutí veškeré dosud neprovedené platby podpory uvedené v článku 2.
Článek 4
1. Navrácení podpory uvedené v článku 2 se provede s okamžitým účinkem.
2. Finsko zajistí, aby toto rozhodnutí bylo provedeno do čtyř měsíců ode dne oznámení tohoto rozhodnutí.
Článek 5
1. Do dvou měsíců od oznámení tohoto rozhodnutí poskytne Finsko Komisi tyto informace:
a)
celkovou částku (jistinu a úroky), kterou má příjemce vrátit;
b)
podrobný popis opatření již přijatých a plánovaných k dosažení souladu s tímto rozhodnutím;
c)
doklady prokazující, že příjemcům bylo nařízeno podporu vrátit.
2. Finsko Komisi průběžně informuje o pokroku při provádění vnitrostátních opatření přijatých k provedení tohoto rozhodnutí, dokud není podpora uvedená v článku 2 zcela navrácena. Na žádost Komise předloží Finsko okamžitě informace o již přijatých a plánovaných opatřeních k dosažení souladu s tímto rozhodnutím. Poskytne rovněž podrobné informace o částkách podpory a úrocích z podpory, které již příjemce vrátil.
Článek 6
Toto rozhodnutí je určeno Finské republice.
V Bruselu dne 13. července 2011.