ΑΠΌΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΉΣ
της 24ης Μαΐου 2011
σχετικά με την κρατική ενίσχυση C 88/97 που χορήγησε η Γαλλική Δημοκρατία υπέρ της Crédit Mutuel
[κοινοποιηθείσα υπό τον αριθμό Ε(2011) 3436]
(Το κείμενο στη γαλλική γλώσσα είναι το μόνο αυθεντικό)
(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)
(2011/747/ΕΕ)
Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ,
Έχοντας υπόψη τη Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και ιδίως το άρθρο 108 παράγραφος 2 πρώτο εδάφιο,
Έχοντας υπόψη τη συμφωνία για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο, και ιδίως το άρθρο 62 παράγραφος 1 στοιχείο α),
Αφού κάλεσε τους ενδιαφερομένους να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σύμφωνα με το εν λόγω άρθρο (1) και έχοντας υπόψη τις παρατηρήσεις αυτές,
Εκτιμώντας τα ακόλουθα:
1. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ
(1)
Στις 25 Ιανουαρίου 1991, η Association française des banques (εφεξής «AFB»), η Chambre syndicale des banques populaires (CSBP) και η Crédit Agricole κατέθεσαν καταγγελία ισχυριζόμενες ότι το γαλλικό κράτος είχε χορηγήσει ενισχύσεις στην Crédit Mutuel.
(2)
Το πρώτο αίτημα για πληροφορίες της Επιτροπής σχετικά με το Livret bleu (μπλε βιβλιάριο) διατυπώθηκε με επιστολή της 27ης Μαΐου 1991.
(3)
Με επιστολή της 6ης Φεβρουαρίου 1998, η Επιτροπή ενημέρωσε τις γαλλικές αρχές σχετικά με την απόφασή της να κινήσει την προβλεπόμενη από το άρθρο 88 παράγραφος 2 της Συνθήκης ΕΚ ((νυν άρθρο 108 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ) διαδικασία σχετικά με τα ενδεχόμενα μέτρα χορήγησης ενισχύσεων που περιλαμβάνονται στον μηχανισμό αποταμίευσης του Livret bleu (2).
(4)
Στις 8 Απριλίου 1998, οι γαλλικές αρχές απάντησαν στα ερωτήματα που έθετε η Επιτροπή στην απόφασή της για την κίνηση διαδικασίας.
(5)
Στις 18 Ιουνίου 1998, η Crédit Mutuel απέστειλε επιστολή στην Επιτροπή με την επιχειρηματολογία της που είχε ως στόχο να καταρρίψει τον χαρακτηρισμό των μέτρων τα οποία αφορούσε η απόφαση για την κίνηση της διαδικασίας ως κρατικών ενισχύσεων, καθώς και φάκελο αναλυτικής λογιστικής για το Livret bleu. Πολλά ενδιαφερόμενα μέρη απέστειλαν επίσης τις παρατηρήσεις τους στην Επιτροπή (βλέπε τμήματα 3 και 4, αιτιολογικές σκέψεις 48 έως 59), η οποία τις διαβίβασε στις γαλλικές αρχές στις 3 Σεπτεμβρίου 1998.
(6)
Οι καταγγέλλοντες απέστειλαν στην Επιτροπή τέσσερα συμπληρωματικά υπομνήματα με επιστολές στις 29 Οκτωβρίου 1999, 16 Μαΐου 2000, 16 Οκτωβρίου 2000 και 19 Ιανουαρίου 2001, τα οποία η Επιτροπή διαβίβασε στις γαλλικές αρχές στις 21 Φεβρουαρίου 2000 και 3 Νοεμβρίου 2000.
(7)
Στις 5 Φεβρουαρίου 2001, η Επιτροπή διαβίβασε στις γαλλικές αρχές τα έγγραφα που είχε λάβει από την AFB.
(8)
Από τον Νοέμβριο του 1998 έως τον Δεκέμβριο 1999, ένας σύμβουλος (3) (εφεξής καλούμενος «σύμβουλος της Επιτροπής») διενήργησε έλεγχο της αναλυτικής λογιστικής του Livret bleu. Η έκθεση του συμβούλου υποβλήθηκε για εξέταση στις γαλλικές αρχές και στην Crédit Mutuel στις 10 Ιανουαρίου 2000. Στις 7 Φεβρουαρίου 2000, πραγματοποιήθηκε συνεδρίαση τεχνικού χαρακτήρα σχετικά με την έκθεση αυτή, στην οποία έλαβαν μέρος οι υπηρεσίες της Επιτροπής, επικουρούμενες από τον σύμβουλό τους, οι γαλλικές αρχές και η Crédit Mutuel.
(9)
Με επιστολή της 14ης Σεπτεμβρίου 1999, οι υπηρεσίες της Επιτροπής ζήτησαν από τις γαλλικές αρχές να δώσουν διευκρινίσεις σχετικά με τις αποστολές εξυπηρέτησης του γενικού συμφέροντος που ανατέθηκαν στην Crédit Mutuel. Στις 21 Φεβρουαρίου 2000, 3 Νοεμβρίου 2000 και 5 Φεβρουαρίου 2001, οι υπηρεσίες της Επιτροπής διαβίβασαν στις γαλλικές αρχές, για να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους, διάφορα έγγραφα (4) που υπέβαλαν οι καταγγέλλοντες αναφορικά με το ενδεχόμενο «αποτέλεσμα προσελκύσεως πελατών» του Livret bleu (βλέπε επιμέρους τμήμα 7.2.3, αιτιολογικές σκέψεις 110 έως 118). Οι γαλλικές αρχές απάντησαν με επιστολή της 1ης Φεβρουαρίου 2001.
(10)
Στις 11 Απριλίου 2000, η Επιτροπή έλαβε καταγγελία της ομοσπονδίας τραπεζών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (FBUE) σχετικά με τις ενισχύσεις τις οποίες χορηγεί το γαλλικό κράτος στην Crédit Mutuel υπό μορφή δικαιώματος αποκλειστικής διανομής του προϊόντος του Livret bleu.
(11)
Τον Μάιο του 2000, η εθνική συνομοσπονδία της Crédit Mutuel ανέθεσε στην εταιρεία εξωτερικού λογιστικού ελέγχου Arthur Andersen να εξετάσει τη μεθοδολογία των εργασιών αναλυτικής λογιστικής της Crédit Mutuel και της κατάρτισης του λογαριασμού εκμετάλλευσης του Livret bleu. Η αποστολή αυτή ολοκληρώθηκε τον Σεπτέμβριο του 2000 με την υποβολή λεπτομερούς έκθεσης για τον λογαριασμό εκμετάλλευσης του Livret bleu, σύμφωνα με την οποία η αναλυτική λογιστική του Livret bleu έχει ως αποτέλεσμα ζημία προ φόρων ύψους 498 εκατ. γαλλικών φράγκων (FRF). Το συμπέρασμα αυτό βασιζόταν στον συνυπολογισμό «διορθωτικών συντελεστών». Στις 2 Φεβρουαρίου 2001, πραγματοποιήθηκε συνεδρίαση σχετικά με αυτή την έκθεση μεταξύ της Επιτροπής και της Crédit Mutuel. Μετά τις παρατηρήσεις που διατύπωσε η Επιτροπή, η Crédit Mutuel ζήτησε από την Arthur Andersen να διαβιβάσει επεξηγηματικό σημείωμα, της 8ης Φεβρουαρίου 2001, που αιτιολογεί τη μέθοδο που χρησιμοποίησε, την επονομαζόμενη «διόρθωση της υπεραντιστάθμισης της δραστηριότητας IARD» [δραστηριότητα ασφάλισης ζημιών (5) της Crédit Mutuel], για την οποία είχαν διατυπώσει επικρίσεις οι υπηρεσίες της Επιτροπής.
(12)
Τον Απρίλιο του 2001, η Επιτροπή ζήτησε από τον σύμβουλό της να εντοπίσει τις αποκλίσεις ανάμεσα στην έκθεσή του και εκείνη της Arthur Andersen και να προσδιορίσει τις τροποποιήσεις δεδομένων ή μεθοδολογίας που θα μπορούσαν, ενδεχομένως, να ενσωματωθούν στην προηγούμενη έκθεσή του. Η νέα τελική έκθεση του συμβούλου της Επιτροπής παραδόθηκε στις 23 Ιουλίου 2001. Η έκθεση εκτιμά το αποτέλεσμα της αναλυτικής λογιστικής του Livret bleu σε συσσωρευμένο μη κεφαλαιοποιημένο κέρδος 1,074 δισεκατ. γαλλικά φράγκα (εφεξής «FRF») (163,7 εκατ. ευρώ). Η έκθεση αυτή υποβλήθηκε αυθημερόν στις γαλλικές αρχές. Σε συνεδρίαση της 26ης Ιουλίου 2001 μεταξύ της Επιτροπής, των γαλλικών αρχών, της Crédit Mutuel και της Arthur Andersen, οι δύο τελευταίες εξέφρασαν τη διαφωνία τους με τα τελικά συμπεράσματα του συμβούλου της Επιτροπής. Η Arthur Andersen υποστήριξε με εμμονή τα προηγούμενα συμπεράσματά της σε έγγραφο της 13ης Σεπτεμβρίου 2001, το οποίο προσαρτήθηκε σε επιστολή που απέστειλαν οι γαλλικές αρχές στις 15 Σεπτεμβρίου 2001. Οι γαλλικές αρχές απέστειλαν στην Επιτροπή νέο υπόμνημα νομικής ανάλυσης του Livret bleu με βάση την κοινοτική νομοθεσία ανταγωνισμού, στις 26 Οκτωβρίου 2001, καθώς και έγγραφο της 7ης Ιανουαρίου 2002 σχετικά με το κόστος που συνεπάγεται η εκπλήρωση της αποστολής δημόσιας υπηρεσίας, το οποίο επαναλαμβάνει, χωρίς νέα στοιχεία, τα αριθμητικά στοιχεία που είχε υποβάλει η Crédit Mutuel.
(13)
Το υπόμνημα που εστάλη στις 26 Οκτωβρίου 2001 από τις γαλλικές αρχές στην Επιτροπή εξηγούσε τους λόγους για τους οποίους, κατά την άποψή τους, i) το καθεστώς του Livret bleu δεν αποτελούσε ενίσχυση, ii) ακόμα και αν υποτεθεί ότι η Επιτροπή εμμένει στον χαρακτηρισμό των μέτρων ως ενίσχυσης, δεν μπορεί παρά να είναι προϋπάρχουσα ενίσχυση, και iii) πρόκειται, εν πάση περιπτώσει, για ενίσχυση συμβατή.
(14)
Με απόφαση της 15ης Ιανουαρίου 2002 (6) (εφεξής «η ακυρωθείσα απόφαση»), η Επιτροπή κήρυξε ασυμβίβαστη με την εσωτερική αγορά την κρατική ενίσχυση που εφαρμόζει η Γαλλική Δημοκρατία υπέρ της Crédit Mutuel.
(15)
Η απόφαση της 15ης Ιανουαρίου 2002 ακυρώθηκε από το Πρωτοδικείο στις 18 Ιανουαρίου 2005 (7).
(16)
Η Επιτροπή δεν άσκησε έφεση κατά της απόφασης του Πρωτοδικείου. Σύμφωνα με το άρθρο 266 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ, η Επιτροπή οφείλει να λάβει τα μέτρα που συνεπάγεται η εκτέλεση της απόφασης αυτής. Για τις κρατικές ενισχύσεις, αυτό σημαίνει ότι, μετά την ακύρωση της απόφασης, η διαδικασία επανέρχεται στο στάδιο της επίσημης διαδικασίας έρευνας.
(17)
Με απόφαση της 7ης Ιουνίου 2006 (8) (εφεξής «η απόφαση για την επέκταση του πεδίου της διαδικασίας»), η Επιτροπή επεξέτεινε την επίσημη διαδικασία έρευνας και διευκρίνισε το περιεχόμενο της σχετικής με ενδεχόμενη ενίσχυση εκτίμησής της.
(18)
Η Γαλλία κοινοποίησε στην Επιτροπή τις παρατηρήσεις της σχετικά με την απόφαση επέκτασης του πεδίου της διαδικασίας με επιστολές της 1ης Σεπτεμβρίου 2006 και της 7ης Σεπτεμβρίου 2006.
(19)
Στις 19 Σεπτεμβρίου 2006, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έλαβε καταγγελία της «Association des Victimes du Crédit Mutuel».
(20)
Η Επιτροπή έλαβε τις παρατηρήσεις της Crédit Mutuel με επιστολή της 13ης Οκτωβρίου 2006.
(21)
Η Επιτροπή διαβίβασε τις παρατηρήσεις της Crédit Mutuel στις γαλλικές αρχές με επιστολή της 31ης Οκτωβρίου 2006.
(22)
Μετά τις δύο αιτήσεις της Επιτροπής για συμπληρωματικές πληροφορίες, της 22ας Σεπτεμβρίου 2006 και της 28ης Νοεμβρίου 2006, η Γαλλία υπέβαλε πρόσθετες παρατηρήσεις με επιστολές της 8ης Νοεμβρίου 2006 και της 28ης Φεβρουαρίου 2007.
(23)
Η Επιτροπή συναντήθηκε με τις γαλλικές αρχές στις 19 Δεκεμβρίου 2006 και με την Crédit Mutuel στις 15 Ιανουαρίου 2007.
(24)
Στις 10 Μαΐου 2007, η Επιτροπή εξέδωσε απόφαση βάσει του άρθρου 86 παράγραφος 3 της Συνθήκης ΕΚ (νυν άρθρο 106 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ) σε συνάρτηση με τα άρθρα 43 και 49 της Συνθήκης ΕΚ (νυν άρθρα 49 και 56 της ΣΛΕΕ), δυνάμει της οποίας η Γαλλία πρέπει να θέσει τέλος στα ειδικά δικαιώματα (9) της Crédit Mutuel, των Caisses d’Épargne και της Banque Populaire να διανέμουν το Livret bleu (προκειμένου για την Crédit Mutuel) και το Livret A (προκειμένου για τις Caisses d’Épargne και την La Poste) (10).
(25)
Δεδομένου ότι η Γαλλία δεν έθεσε τέλος στα ειδικά δικαιώματα διανομής των Livrets A και Livrets bleus εντός της προθεσμίας των 9 μηνών που προβλέπεται στην απόφαση της 10ης Μαΐου 2007, η Επιτροπή κίνησε τη διαδικασία παράβασης που προβλέπεται στο άρθρο 226 της Συνθήκης ΕΚ (νυν άρθρο 258 της ΣΛΕΕ) αποστέλλοντας στη Γαλλία, στις 5 Ιουνίου 2008, προειδοποιητική επιστολή για μη συμμόρφωση με την απόφαση.
(26)
Στις 19 Σεπτεμβρίου 2009, η Επιτροπή ζήτησε νέες πληροφορίες από τη Γαλλία, τις οποίες αυτή έστειλε στις 13 Οκτωβρίου 2009.
(27)
Στις 8 Οκτωβρίου 2009, η Επιτροπή περάτωσε τη διαδικασία παράβασης, διότι η Γαλλία συμμορφώθηκε με την υποχρέωσή της να θέσει τέλος στα ειδικά δικαιώματα διανομής αυτών των βιβλιαρίων (11), με τη θέσπιση της μεταρρύθμισης της 1ης Ιανουαρίου 2009 που αποδεσμεύει τη διανομή των Livrets A και Livrets bleus (12).
(28)
Κατά τη διάρκεια του έτους 2010, η Επιτροπή έθεσε πολλά ερωτήματα στην Crédit Mutuel μέσω ηλεκτρονικών μηνυμάτων, στα οποία εκείνη απάντησε, επίσης με ηλεκτρονικά μηνύματα.
(29)
Η παρούσα απόφαση περατώνει, σύμφωνα με το άρθρο 13 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999 του Συμβουλίου, της 22ας Μαρτίου 1999, για τη θέσπιση λεπτομερών κανόνων εφαρμογής του άρθρου 93 της Συνθήκης ΕΚ (13), τη διαδικασία σχετικά με τα δυνητικά στοιχεία ενίσχυσης που περιλαμβάνονται στον μηχανισμό του Livret bleu.
2. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΟΥ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΥ ΤΟΥ LIVRET BLEU
2.1. Περιγραφή της Crédit Mutuel
(30)
Η Crédit Mutuel είναι αποκεντρωμένος τραπεζικός ή ασφαλιστικός όμιλος που αποτελείται από ένα εθνικό δίκτυο υποκαταστημάτων με καθεστώς συνεταιριστικών εταιρειών μεταβλητού κεφαλαίου. Η Crédit Mutuel διέπεται από τον νόμο της 10ης Σεπτεμβρίου 1947 που έθεσε τις αρχές της συνεργασίας. Είναι οργανωμένη σε τρία επίπεδα: τοπικό, περιφερειακό και εθνικό.
(31)
Ο όμιλος Crédit Mutuel περιλαμβάνει, υπό τις δύο επιγραφές του ομίλου [Crédit Mutuel και Crédit Industriel et Commercial (εφεξής «CIC»)], 6 000 περίπου σημεία πώλησης και απασχολεί πάνω από 72 000 εργαζομένους. Τα τοπικά υποκαταστήματα της Crédit Mutuel υπάγονται στις 18 περιφερειακές ομοσπονδίες που ανήκουν στην εθνική συνομοσπονδία της Crédit Mutuel, κεντρικό όργανο του δικτύου. Η CIC συγκεντρώνει 6 περιφερειακές τράπεζες και ειδικευμένες θυγατρικές εταιρείες, στη Γαλλία και στο εξωτερικό.
(32)
Η Crédit Mutuel είναι, επίσης, όμιλος που διαθέτει ενιαία διαχείριση η οποία εφαρμόζει σφαιρική πολιτική. Διατηρεί εσωτερική δημοσιονομική αλληλεγγύη στο επίπεδο της συνομοσπονδίας, η οποία εξασφαλίζει τη ρευστότητα των περιφερειακών ομοσπονδιών. Ο όμιλος παρουσιάζει τα χαρακτηριστικά μιας ενιαίας επιχείρησης από την άποψη του δικαίου του ανταγωνισμού, δεδομένου ότι παρουσιάζει ένα ενιαίο κέντρο αποφάσεων σε κεντρικό επίπεδο.
2.2. Περιγραφή του Livret bleu
(33)
Το Livret bleu αποτελούσε προϊόν αποταμίευσης που ρυθμιζόταν από το κράτος, το οποίο διένεμε αποκλειστικά η Crédit Mutuel.
(34)
Το προϊόν αυτό τύγχανε μερικής φορολογικής απαλλαγής σύμφωνα με τον διορθωτικό δημοσιονομικό νόμο για το 1975 (14). Οι τόκοι που καταβάλλονταν στους αποταμιευτές για τις καταθέσεις τύγχαναν φορολογικής απαλλαγής κατά τα δύο τρίτα. Το κράτος καθόριζε τον ακαθάριστο συντελεστή απόδοσης του Livret bleu για τους αποταμιευτές κατά τέτοιον τρόπο ώστε μετά την είσπραξη του φόρου (15) το καθαρό επιτόκιο να είναι ταυτόσημο με αυτό του Livret A, το οποίο είναι εξ ολοκλήρου αφορολόγητο.
(35)
Το κράτος καθόριζε τον συντελεστή απόδοσης του Livret bleu σε επίπεδο υψηλότερο από τον πληθωρισμό, βάσει της χρηματαγοράς. Ο τελευταίος καθαρός συντελεστής απόδοσης του Livret bleu, προτού τεθεί τέλος σε αυτό το προϊόν αποταμίευσης με τη μεταρρύθμιση της 1ης Ιανουαρίου 2009 (βλέπε αιτιολογική σκέψη 41), ήταν 4 % (16). Οι αποταμιευτές μπορούσαν να καταθέσουν στο Livret bleu τους μέχρι 15 300 ευρώ. Οι πόροι του Livret bleu από 13 δισεκατ. EUR (85 δισεκατ. FRF) το 1991 έφθασαν τα 22 δισεκατ. ευρώ το 2008.
(36)
Τα χαρακτηριστικά του Livret bleu -άμεση διαθεσιμότητα των πόρων, επιτρεπόμενα ποσά από 15 ευρώ και άνω, απουσία εξόδων (π.χ. για το άνοιγμα λογαριασμού) κ.λπ.- δημιουργούσαν μεγάλη ρευστότητα. Επίσης, στο Livret bleu μπορούσαν να γίνονται άμεσες χρεώσεις υπέρ του Δημόσιου Ταμείου ή δημοσίων επιχειρήσεων, όπως η EDF ή η France Télécom. Το Livret bleu, προϊόν αποταμίευσης που προοριζόταν για τους ιδιώτες, ήταν, επομένως, παρεμφερές από ορισμένες απόψεις με τρέχοντα λογαριασμό.
(37)
Οι υποχρεώσεις που αφορούσαν τη χρησιμοποίηση των πόρων που συγκεντρώνονταν μέσω του Livret bleu εξελίχθηκαν με τον καιρό.
(38)
Σε ένα πρώτο στάδιο, η Crédit Mutuel ήταν υποχρεωμένη να διαθέτει το 50 % των πόρων (ποσοστό το οποίο, το 1983 (17), αυξήθηκε στο 65 % των πόρων και στο 80 % των νέων συγκεντρωθέντων πόρων) σε χρήσεις που εξυπηρετούν το γενικό συμφέρον (ιδίως τη χρηματοδότηση οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης και άλλων δημόσιων οργανισμών), ενώ η τράπεζα διέθετε την ελευθερία διαχείρισης του υπολοίπου (εφεξής «ελεύθερες χρήσεις»).
(39)
Το σύστημα αυτό αναμορφώθηκε ριζικά με διάταγμα της 27ης Σεπτεμβρίου 1991 (18) με το οποίο το Livret bleu ευθυγραμμίστηκε με το σύστημα του Livret A. Πράγματι, μετά το διάταγμα αυτό, το σύνολο των νέων καταθέσεων (19) τέθηκε υπό κεντρική διαχείριση στην Caisse des Dépôts et Consignation (εφεξής «CDC») η οποία, σε αντιστάθμιση, κατέβαλε στην Crédit Mutuel προμήθεια διαμεσολάβησης. Η προμήθεια αυτή, η οποία αρχικά είχε καθοριστεί στο 1,3 % των ποσών του Livret bleu που διατίθενταν σε λογαριασμό στην CDC, μειώθηκε στο 1,2 % την 1η Ιανουαρίου 2005 και στο 1,1 % την 1η Νοεμβρίου 2005. Η CDC χρησιμοποιεί κυρίως τους πόρους που συγκεντρώθηκαν από το Crédit Mutuel για τη χρηματοδότηση κοινωνικών κατοικιών.
(40)
Επίσης, η ριζική αυτή αναμόρφωση του συστήματος οδήγησε σε σταδιακή αναδιάταξη του αποθέματος των υφιστάμενων πόρων (20). Μετά το διάταγμα της 27ης Σεπτεμβρίου 1991 και έως το τέλος του πρώτου εξαμήνου 1999, το ποσοστό των υφιστάμενων «χρήσεων που εξυπηρετούν το γενικό συμφέρον» και των «ελεύθερων χρήσεων» μειώθηκε μέχρις ότου όλοι οι πόροι να διατεθούν σε λογαριασμό στην CDC.
Σε δισεκατ. FRF και %
1991
1992
1993
1994
1995
1996
1997
1998
1999
Μέσοι ετήσιοι πόροι
85,5
83
80,2
83,4
88,7
91,5
92,7
98,1
98,7
Πόροι υπό κεντρική διαχείριση CDC
1 %
7 %
12 %
24 %
39 %
46 %
51 %
69 %
100 %
Χρήσεις γενικού συμφέροντος
67 %
54 %
46 %
35 %
27 %
20 %
15 %
10 %
0 %
Ελεύθερες χρήσεις
32 %
39 %
42 %
41 %
35 %
34 %
34 %
21 %
0 %
Πηγή: Littlejohn Fraser
(41)
Την 1η Ιανουαρίου 2009, τέθηκε σε ισχύ η μεταρρύθμιση των Livret A και Livret bleu με την οποία επιτράπηκε σε όλες τις τράπεζες να διανέμουν το Livret A και τέθηκε τέλος στη διάκριση ανάμεσα σε Livret A και Livret bleu. Από την 1η Ιανουαρίου 2009, το Livret bleu της Crédit Mutuel αποτελεί απλώς Livret A που διατίθεται με άλλο όνομα. Κατά την ημερομηνία αυτή τερματίστηκε η υπόσταση του Livret bleu και, κατά συνέπεια, το αποκλειστικό δικαίωμα διανομής της Crédit Mutuel.
2.3. Περιγραφή των λόγων που οδήγησαν στην κίνηση της διαδικασίας
(42)
Όπως αναφέρεται στην απόφαση για την επέκταση του πεδίου της διαδικασίας (21), η Επιτροπή έκρινε πιθανό να έχει χορηγηθεί από τη Γαλλία ενίσχυση στην Crédit Mutuel μέσω της προμήθειας διαμεσολάβησης.
(43)
Από τη νομολογία Altmark προκύπτει ότι οι αντισταθμίσεις για την παροχή δημόσιας υπηρεσίας δεν αποτελούν κρατικές ενισχύσεις σύμφωνα με το άρθρο 107 της ΣΛΕΕ, εφόσον πληρούνται σωρευτικά ορισμένες προϋποθέσεις οι οποίες αναφέρονται στην απόφαση Altmark της 24ης Ιουλίου 2003 (22).
(44)
Η Επιτροπή έκρινε, στην απόφασή της για την επέκταση του πεδίου της διαδικασίας, ότι η τέταρτη προϋπόθεση της νομολογίας Altmark ενδεχομένως δεν πληρούται στο μέτρο που το κράτος δεν ανέθεσε, μέσω διαδικασίας διαγωνισμού, σε αυτόν που υπέβαλε την καλύτερη προσφορά την αποστολή παροχής δημόσιας υπηρεσίας για τη συγκέντρωση των καταθέσεων με προορισμό τις κοινωνικές κατοικίες, αλλά στην Crédit Mutuel με απευθείας ανάθεση, γεγονός που δεν παρέχει a priori καμία εγγύηση ότι η αμοιβή που δόθηκε στην Crédit Mutuel δεν είναι υψηλότερη από εκείνη που ζητούσε μια επιχείρηση με χρηστή διαχείριση. Επίσης θεώρησε ότι οι γαλλικές αρχές δεν είχαν αποδείξει ότι το επίπεδο αντιστάθμισης καθορίστηκε με βάση το κόστος μιας μέσης επιχείρησης με χρηστή διαχείριση στον τραπεζικό τομέα. Πράγματι, δεν αρκεί να τονίσουν οι γαλλικές αρχές ότι η Crédit Mutuel αποτελεί επιχείρηση με χρηστή διαχείριση, προκειμένου να καθοριστεί ότι το επίπεδο αντιστάθμισης καθορίστηκε με βάση ανάλυση του κόστους που θα αναλάμβανε μια επιχείρηση με χρηστή διαχείριση κατά την έννοια της νομολογίας Altmark.
(45)
Κατά την άποψη της Επιτροπής, η προμήθεια διαμεσολάβησης αποτελούσε κρατικό πόρο που ενδεχομένως συνιστούσε επιλεκτικό πλεονέκτημα ικανό να νοθεύσει τον ανταγωνισμό και να επηρεάσει το εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών, ο οποίος δεν της γνωστοποιήθηκε. Η προμήθεια διαμεσολάβησης, επομένως, περιείχε ενδεχομένως στοιχεία παράνομης ενίσχυσης.
(46)
Στην απόφασή της για την επέκταση του πεδίου της διαδικασίας, η Επιτροπή θεώρησε ότι το μέτρο αυτό μπορεί να μην είναι συμβατό με το άρθρο 86 παράγραφος 2 της Συνθήκης ΕΚ (νυν άρθρο 106 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ) και έκρινε ότι δεν φαίνεται να συντρέχει κανένας από τους λόγους εξαίρεσης που προβλέπονται στο άρθρο 87 παράγραφοι 2 και 3 της Συνθήκης ΕΚ (νυν άρθρο 107 παράγραφοι 2 και 3 της ΣΛΕΕ).
(47)
Ουσιαστικά, με βάση τους υπολογισμούς του συμβούλου της, θεώρησε πιθανό το ποσό της αντιστάθμισης να υπερέβαινε το ποσό που απαιτείται για να καλυφθούν οι δαπάνες που προκύπτουν από την εκτέλεση των υποχρεώσεων δημόσιας υπηρεσίας (συγκέντρωση των καταθέσεων που προορίζονται για τις κοινωνικές κατοικίες) λαμβανομένων υπόψη των σχετικών εσόδων και ενός εύλογου κέρδους για την εκπλήρωση των υποχρεώσεων αυτών. Η Επιτροπή, αφού υπενθύμισε ότι το ποσό της αντιστάθμισης έπρεπε να περιλαμβάνει όλα τα πλεονεκτήματα που παραχωρούνται από το κράτος ή μέσω κρατικών πόρων υπό οποιαδήποτε μορφή, έλαβε υπόψη κατά τον υπολογισμό της αντιστάθμισης όχι μόνο το καθαρό κόστος της συγκέντρωσης των καταθέσεων η διαχείριση των οποίων ασκείται κεντρικά από το CDC, αλλά και το καθαρό αποτέλεσμα (κόστος ή κέρδος) των χρήσεων που εξυπηρετούν το γενικό συμφέρον και των ελεύθερων χρήσεων. Η έκθεση του συμβούλου της Επιτροπής κατέδειξε υπεραντιστάθμιση της Crédit Mutuel για τα έτη 1991, 1992, 1993 και 1998.
3. ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΚΑΤΑΓΓΕΛΛΟΝΤΩΝ
(48)
Τα επιχειρήματα των καταγγελλόντων παρουσιάστηκαν από την Επιτροπή στην απόφασή της της 6ης Φεβρουαρίου 1998 για την κίνηση της διαδικασίας βάσει του άρθρου 88 παράγραφος 2 της Συνθήκης ΕΚ (νυν άρθρο 108 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ). Τα συμπληρωματικά υπομνήματα που διαβιβάστηκαν στη συνέχεια περιέχουν τα ακόλουθα νέα επιχειρήματα.
(49)
Υπόμνημα της AFB (που επικαιροποιήθηκε στο τέλος Φεβρουαρίου 1999 και κοινοποιήθηκε στην Επιτροπή τον Οκτώβριο του 1999) αναφορικά με το αποτέλεσμα προσέλκυσης πελατών του Livret bleu, εκτιμά το καθαρό τραπεζικό αποτέλεσμα που προκύπτει από το αποτέλεσμα προσέλκυσης πελατών του Livret bleu σε 17 δισεκατ. FRF (2,6 δισεκατ. ευρώ), με βάση την υπόθεση ότι η αύξηση των μεριδίων της αγοράς της Crédit Mutuel σε όλα τα τμήματα της αγοράς κατά την περίοδο 1986-1997 οφείλεται αποκλειστικά στη διανομή του προϊόντος του Livret bleu.
(50)
Μελέτη την οποία πραγματοποίησε η Caisse Nationale du Crédit Agricole, η οποία ανακοινώθηκε τον Μάιο του 2000, αναλύει την εξέλιξη του αριθμού υποκαταστημάτων της Crédit Mutuel. Διαπιστώνεται ότι ο συνολικός αριθμός μόνιμων υποκαταστημάτων μειώθηκε από το 1991 έως το 1994 και στη συνέχεια αυξήθηκε σταδιακά φθάνοντας, το 1998, τα επίπεδα του 1990. Η εξέλιξη αυτή ήταν διαφορετική ανάλογα με τις περιοχές: ο αριθμός των μόνιμων υποκαταστημάτων, αλλά και των μη μόνιμων, μειώθηκε στις περιοχές στις οποίες η Crédit Mutuel είχε ανέκαθεν ισχυρή παρουσία (Χώρα του Λίγηρα, Βρετάνη, Αλσατία), ενώ αυξήθηκε στις άλλες περιοχές. Είναι, συνεπώς, πιθανό η Crédit Mutuel να περιόρισε την παρουσία της στις αγροτικές περιοχές για να την ενισχύσει σε αστικές περιοχές. Τα δεδομένα αυτά φαίνεται ότι διαψεύδουν τους ισχυρισμούς της Crédit Mutuel σύμφωνα με τους οποίους ήταν αναγκασμένη να διατηρεί ισχυρή παρουσία στις αγροτικές περιοχές κατά τη δεκαετία του ‘90. Δείχνουν επίσης μάλλον ότι η Crédit Mutuel είναι σε θέση να διατηρήσει δίκτυο εξαιρετικά μεγάλης πυκνότητας ακόμη και μετά την άρση κάθε ελέγχου από τις δημόσιες αρχές.
(51)
Η AFB έστειλε στην Επιτροπή επιστολή με ημερομηνία 4ης Ιουνίου 1998, που επιβεβαιώνει ότι η αμοιβή του 1,3 % του συνόλου των κεφαλαίων του Livret bleu υπό κεντρική διαχείριση στο CDC ήταν υπερβολική, δεδομένου ότι οι Caisses d’Épargne και το ταχυδρομικό ταμιευτήριο (la Poste) εισέπρατταν την ίδια περίοδο από το CDC αντίστοιχα το 1,20 % και 1,50 % των κεφαλαίων του Livret A, επίσης υπό κεντρική διαχείριση στο CDC. Η AFB ανέφερε στην επιστολή αυτή ότι είχε προτείνει, το 1997, στις γαλλικές αρχές να διασφαλίσει την είσπραξη του προϊόντος των καταθέσεων του Livret bleu με ποσοστό αμοιβής μόνο 1 % και ότι η κυβέρνηση δεν απάντησε σε αυτή την προσφορά. Η AFB επισήμανε ιδίως ότι η έκθεση του Απριλίου του 1998 του βουλευτή κ. Douyère σχετικά με τον εκσυγχρονισμό των Caisses d’épargne ανέφερε ότι το μέσο κόστος συγκέντρωσης κεφαλαίων ενός ταμιευτηρίου, όπως αυτού της Βουργουνδίας, ανέρχεται στο 0,96 % των κεφαλαίων που συγκεντρώνει και ότι δεν υπήρχε κανένας λόγος να παρουσιάζει η Crédit Mutuel υψηλότερες δαπάνες διαχείρισης.
(52)
Υπόμνημα της εταιρείας Glais, του Αυγούστου του 2000, το οποίο υποβλήθηκε μετά από αίτημα της AFB, παρουσίασε στατιστικά στοιχεία σχετικά με το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα που προσέδιδε στην Crédit Mutuel το δικαίωμα αποκλειστικής διανομής του Livret bleu. Η εξέταση της χρονικής εξέλιξης των στοιχείων δείχνει ότι τα ποσά των καταθέσεων στο Livret bleu και τα ποσά των άλλων καταθέσεων παρουσίασαν σημαντική αύξηση έως την περίοδο 1985-1987. Η αύξηση των χορηγήσεων στα νοικοκυριά συνεχίστηκε και μετά την περίοδο αυτή και παρέμεινε μεγαλύτερη για την Crédit Mutuel σε σχέση με τους βασικούς ανταγωνιστές της. Ο εμπειρογνώμονας της εταιρείας Glais συνήγαγε το συμπέρασμα ότι «το Livret bleu συνέβαλε στην προσέλκυση πελατών […] και από τα μέσα της δεκαετίας του ‘80 το θετικό αποτέλεσμα φαίνεται ότι συνεχίστηκε χωρίς να αυξηθούν οι καταθέσεις. Φαίνεται ότι διατηρήθηκαν οι αρχικοί πελάτες οι οποίοι τροφοδότησαν τη στρατηγική επέκτασης της Crédit Mutuel από αυτή την περίοδο και μετά». Με βάση κυρίως ένα δείκτη χρονικής κατανομής των τυχαίων οικονομικών διαταραχών στις μεταβλητές δραστηριότητας και ένα υπόδειγμα απλής συνάρτησης της ζήτησης δανείων, ο εμπειρογνώμονας κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η δραστηριότητα της Crédit Mutuel (κυρίως οι χορηγήσεις) φαίνεται ότι αποσυνδέθηκε από τη μέση εξέλιξη της τραπεζικής αγοράς. Κατά τον εμπειρογνώμονα, το φαινόμενο αυτό εξηγείται από το γεγονός ότι οι πελάτες της Crédit Mutuel παρέμειναν περισσότερο σταθεροί από τους πελάτες άλλων τραπεζικών δικτύων, παραδείγματος χάρη μέσω του Livret bleu.
(53)
Στο δεύτερο υπόμνημα (του Δεκεμβρίου 2000) η εταιρεία Glais προτείνει μια νέα οικονομετρική ανάλυση του βαθμού διατήρησης της πελατείας κάθε τραπεζικού δικτύου. Τα αποτελέσματά της επιβεβαιώνουν, κατά την άποψη του εμπειρογνώμονα, την υπόθεση βάσει της οποίας η Crédit Mutuel και οι Caisses d’Épargne διαθέτουν μέσα που τους επιτρέπουν να κερδίζουν την εμπιστοσύνη της πελατείας τους πολύ περισσότερο απ’ ό,τι οι άλλες τράπεζες. Είναι όμως αδύνατο να προσδιοριστεί αν αυτά τα υψηλότερα ποσοστά διατήρησης πιστών πελατών αποδίδονται στη διανομή ενός αφορολόγητου προϊόντος αποταμίευσης ή στη χρησιμοποίηση ενός πυκνού δικτύου υποκαταστημάτων στις διάφορες περιοχές (που είναι και τα δύο κοινά μέσα που έχουν στη διάθεσή τους αυτά τα δίκτυα).
(54)
Στο πλαίσιο της παρούσας διαδικασίας, οι καταγγέλλοντες υπέβαλαν επίσης στην Επιτροπή συμπληρωματικό υπόμνημα, σύμφωνα με το οποίο η Crédit Mutuel μπόρεσε να εξαγοράσει, τον Απρίλιο του 1997, την CIC, με την ιδιωτικοποίηση αυτού του τραπεζικού ιδρύματος που τελούσε προηγουμένως υπό την κατοχή του δημοσίου ομίλου ασφαλειών GAN, χάρη στις ενισχύσεις που ελάμβανε στο πλαίσιο του Livret bleu, οι οποίες αύξησαν το μερίδιο της αγοράς της επί των καταθέσεων από 2 % το 1969 σε 6,9 % περίπου το 1997. Τα ίδια κεφάλαια της εταιρείας παρουσίασαν, κατά την άποψη των καταγγελλόντων, ταχεία αύξηση χάρη στις εν λόγω ενισχύσεις, από 650 εκατ. FRF (99 εκατ. ευρώ) το 1974 σε 47,3 δισεκατ. FRF (7,2 δισεκατ. ευρώ) το 1997.
(55)
Τέλος, η καταγγελία της «Association des Victimes du Crédit Mutuel» της 19ης Σεπτεμβρίου 2006 περιλαμβάνει έναν απλό ισχυρισμό «εκτροπής των δημόσιων αποταμιεύσεων για ιδιωτικούς και εμπορικούς σκοπούς […] εις βάρος των αποταμιευτών και της γαλλικής οικονομίας», χωρίς πραγματικά επιχειρήματα ή αποδεικτικά στοιχεία σχετικά με μια ενδεχόμενη παράνομη κρατική ενίσχυση.
4. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΡΙΤΩΝ
(56)
Μετά τη δημοσίευση της απόφασης για την κίνηση της διαδικασίας της 6ης Φεβρουαρίου 1998, η Επιτροπή έλαβε τις παρατηρήσεις πολλών τρίτων μερών.
(57)
Ορισμένοι ανταγωνιστές της Crédit Mutuel γνωστοποίησαν τη ζημία που θεωρούν ότι υπέστησαν λόγω της χορήγησης στην Crédit Mutuel του αποκλειστικού δικαιώματος διανομής του Livret bleu. Οι περισσότερες από τις τράπεζες αυτές υποστήριξαν ότι είχαν απώλεια πελατών υπέρ της Crédit Mutuel λόγω του αποτελέσματος προσέλκυσης πελατών του Livret bleu και ζήτησαν την κατάργηση αυτού του αποκλειστικού δικαιώματος. Παρόμοιες παρατηρήσεις έστειλαν στην Επιτροπή τα ακόλουθα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα:
Banque Dupuy de Parseval
Banque Natexis
Banque de Picardie
Banque Populaire de Bourgogne
Banque Populaire Bretagne Atlantique
Banque Populaire du Centre
Banque Populaire Centre-Atlantique
Banque Populaire de Champagne
Banque Populaire de la Côte d’Azur
Banque Populaire du Dauphiné et des Alpes du Sud
Banque Populaire de Franche-Comté, du Maconnais et de l’Ain
Banque Populaire du Haut-Rhin
Banque Populaire de La Loire
Banque Populaire de Lorraine
Banque Populaire de Lyon
Banque Populaire du Midi
Banque Populaire du Massif Central
Banque Populaire de l’Ouest
Banque Populaire Provençale et Corse
Banque Populaire des Pyrénées Orientales, de l’Aude et de l’Ariège
Banque Populaire du Quercy et de l’Agenais
Banque Populaire Savoisienne
Banque Populaire de la Région Economique de Strasbourg
Banque Populaire du Sud-Ouest
Banque Populaire du Tarn et de l’Aveyron
B.P.ROP Banque Populaire
Banque de Savoie
Crédit Commercial de France
Crédit Commercial du Sud-Ouest
Crédit Lyonnais
Société Générale
Union des Banques à Paris.
(58)
Εξάλλου, εκτός από τις απαντήσεις της Crédit Mutuel, που παρουσιάζονται στο τμήμα 4, η Επιτροπή έλαβε τις παρατηρήσεις τρίτων που υπερασπίζονται τον μηχανισμό του Livret bleu:
κ. Bertholet, βουλευτή της περιοχής Drôme
κ. Blondel, γενικού συμβούλου της περιφέρειας Nord
κ. Cabot, διευθυντή του Centre Régional Information Jeunesse της Τουλούζης
κ. Cormorèche, δημάρχου του Montuel
κ. Cornelis, γενικού συμβούλου της περιφέρειας Nord
κ. Chavannes, δημάρχου της Angoulême
κ. Crépeau, βουλευτή της περιοχής Charente Maritime
κ. Debavelaere, γερουσιαστή του Pas-de-Calais
κ. Decool, δημάρχου της Brouckerque
κ. Deleνοye, γερουσιαστή του Pas-de-Calais
κ. Delnatte, βουλευτή της περιφέρειας Nord
κ. Dolez, βουλευτή της περιφέρειας Nord
κ. Ewald, περιφερειακού αντιπροσώπου της Association pour le Droit à l’initiative Economique
κ. Fronton, Union Départementale des Associations Familiales de Haute-Garonne
κ. Foy, γερουσιαστή της περιφέρειας Nord
κ. Galiègue, προέδρου της Caisse de Crédit Mutuel de Solesmes
κ. Gournay, δημάρχου της Caestre
κ. Armelle Guinebertière, βουλευτή του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου
κ. Hervé, δημάρχου της Rennes
κ. Humez, προέδρου της νομαρχιακής επιτροπής καταπολέμησης της βλεννογλοιοείδωσης του Pas-de-Calais
κ. Ingelaere, προέδρου της Flandr’action
κ. Juppé, βουλευτή - δημάρχου του Μπορντώ
κ. Lapalu, προέδρου της Association Animation et Gestion d’Organismes Privés
κ. Lazaro, βουλευτή της περιφέρειας Nord
κ. Lebreton, προέδρου του γενικού συμβουλίου της περιοχής Côtes d’Armor
κ. Ledieu, δημάρχου του Cateau-Cambrésis
κ. Leleu, διοικητή της Crédit Mutuel Nord
κ. Maille, προέδρου της Communauté urbaine de Brest
κ. Masclet, περιφερειακού συμβούλου του Nord-Pas-de-Calais
κ. Μéhaignerie, προέδρου του γενικού συμβουλίου της περιοχής Ille et Villaine
κ. Mio, περιφερειακού συμβούλου του Nord-Pas-de-Calais
κ. Novak, προέδρου της Association pour le Droit à l’ initiative économique
κ. Permuy, περιφερειακού συμβούλου του Nord-Pas-de-Calais
κ. Albert Rivaux, γενικού συμβούλου του Pas de Calais
κ. de Rohan, προέδρου του περιφερειακού συμβουλίου της Βρετάνης
κ. Valla, γενικού συμβούλου της Ardèche
κ. Vanlerenberghe, δημάρχου Arras
κ. Villain, δημάρχου Cambrai
κ. de Villiers, βουλευτή της Vendée.
(59)
Η συντριπτική πλειοψηφία των ανωτέρω τόνισε τη συμβολή, ιδίως σε περιφερειακό επίπεδο, της Crédit Mutuel στη χρηματοδότηση της κοινωνικής οικονομίας, και ιδίως των μη κερδοσκοπικών ενώσεων. Επισήμαναν επίσης τη στήριξη που παρέχει η Crédit Mutuel στις λαϊκές τάξεις από τις οποίες προέρχεται μεγάλο μέρος της πελατείας της. Διάφοροι εκλεγμένοι τοπικοί φορείς τόνισαν τη συμβολή της Crédit Mutuel στη δημιουργία επιχειρήσεων και θέσεων απασχόλησης και στην ανάπτυξη των τοπικών πρωτοβουλιών, σε συνεργασία με τους οργανισμούς τοπικής αυτοδιοίκησης. Ορισμένοι άλλοι θεωρούν ότι η Crédit Mutuel, λόγω της αποκεντρωμένης διάρθρωσής της, ανταποκρινόταν καλύτερα από τα ιδρύματα με κεντρική διαχείριση στις τοπικές ανάγκες και στην αναγκαιότητα μιας ισορροπημένης ανάπτυξης της χώρας.
5. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΗΣ CRÉDIT MUTUEL
(60)
Η Crédit Mutuel προσάπτει στην Επιτροπή την ιδιαίτερα μακρά εξέταση της υπόθεσης.
(61)
Εξάλλου, κατά την Crédit Mutuel, η απόφαση του Πρωτοδικείου δεν αφορούσε μόνο την ανεπαρκή αιτιολογία, περιείχε επίσης επικρίσεις σχετικά με τη συλλογιστική της Επιτροπής οι οποίες δεν ελήφθησαν υπόψη στην απόφαση για την επέκταση του πεδίου της διαδικασίας, ιδίως όσον αφορά τον υπολογισμό της ενδεχόμενης υπεραντιστάθμισης. Ως προς αυτό, η Crédit Mutuel προσάπτει στην Επιτροπή ότι αθροίζει τα θετικά ετήσια υπόλοιπα χωρίς να αφαιρεί τα αρνητικά ετήσια υπόλοιπα αντίθετα με τη μέθοδο που προτείνεται από το κοινοτικό πλαίσιο για τις κρατικές ενισχύσεις υπό μορφή αντιστάθμισης για την παροχή δημόσιας υπηρεσίας (εφεξής «το κοινοτικό πλαίσιο του 2005») (23).
(62)
Σύμφωνα με την τράπεζα, η προμήθεια διαμεσολάβησης ανταποκρίνεται στις τέσσερις προϋποθέσεις της νομολογίας Altmark:
α)
όσον αφορά την πρώτη προϋπόθεση, η Crédit Mutuel ανέλαβε δύο υπηρεσίες γενικού οικονομικού συμφέροντος, εκ των οποίων η μία συνίσταται στη διατήρηση σημαντικού αριθμού υποκαταστημάτων σε αγροτικές περιοχές για σκοπούς χωροταξικού σχεδιασμού και η άλλη στη συγκέντρωση των καταθέσεων με προορισμό τις κοινωνικές κατοικίες. Όσον αφορά τη διατήρηση υποκαταστημάτων σε αγροτικές περιοχές, η Crédit Mutuel αμφισβητεί το συμπέρασμα της Επιτροπής σύμφωνα με το οποίο τα γαλλικά νομοθετικά και κανονιστικά κείμενα είναι πολύ ασαφή για να αναθέτουν στην Crédit Mutuel τέτοια αποστολή και, επομένως, για να πληρούται η πρώτη προϋπόθεση της νομολογίας Altmark. Κατά την άποψη της Crédit Mutuel, η Επιτροπή συνάγει το συμπέρασμα αυτό από το γεγονός ότι τα κείμενα αυτά δεν επέβαλαν ειδικές απαιτήσεις στην Crédit Mutuel δεδομένου ότι εφαρμόζονταν σε όλο τον τραπεζικό τομέα. Η Crédit Mutuel θεωρεί επίσης ότι η Επιτροπή προσπαθεί να της επιβάλει το βάρος της απόδειξης ότι πληρούται η πρώτη προϋπόθεση της νομολογίας Altmark, πράγμα που δεν προβλέπει η εν λόγω νομολογία·
β)
όσον αφορά τη δεύτερη προϋπόθεση, η Crédit Mutuel τονίζει ότι η προμήθεια διαμεσολάβησης θεσπίστηκε ταυτόχρονα με την υποχρέωση κεντρικής διαχείρισης των κεφαλαίων στο CDC και ότι οι μέθοδοι υπολογισμού αυτής της προμήθειας καθορίστηκαν με τρόπο αντικειμενικό και διαφανή·
γ)
όσον αφορά την τρίτη προϋπόθεση, η τράπεζα θεωρεί ότι η απόδοση δεν επαρκεί για να καλύψει τα έξοδα συγκέντρωσης, διότι η δραστηριότητα η συναφής με τους πόρους υπό κεντρική διαχείριση στο CDC θα εμφάνιζε αρνητικό υπόλοιπο σε όλη την περίοδο 1991-2005·
δ)
η Crédit Mutuel θεωρεί ότι η τέταρτη προϋπόθεση πληρούται επίσης. Το ποσό της προμήθειας διαμεσολάβησης, κατά την άποψή της, καθορίστηκε σε συνάρτηση με τις πραγματικές δαπάνες που ανέλαβε η Crédit Mutuel για τη διανομή του Livret bleu. Η Crédit Mutuel αποτελεί επιχείρηση με χρηστή διαχείριση κατά την έννοια της νομολογίας Altmark δεδομένου ότι τα έξοδα διαχείρισής της είναι από τα χαμηλότερα. Η Επιτροπή, άλλωστε, το παραδέχτηκε στην απόφασή της για την επέκταση του πεδίου της διαδικασίας (24). Η Crédit Mutuel θεωρεί ότι η Επιτροπή δεν τεκμηρίωσε επαρκώς τους λόγους για τους οποίους κρίνει ότι δεν πληρούνταν η προϋπόθεση αυτή.
(63)
Εν πάση περιπτώσει, η Crédit Mutuel θεωρεί ότι το μέτρο είναι συμβατό με την εσωτερική αγορά βάσει του άρθρου 106 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ. Η Crédit Mutuel επικρίνει τη μέθοδο υπολογισμού της υπεραντιστάθμισης που αναφέρεται στην απόφαση για την επέκταση του πεδίου της διαδικασίας. Κατά την άποψή της, η Επιτροπή διέπραξε καταρχάς λάθη υπολογισμού στην εκτίμησή της του συνολικού αποτελέσματος του λογαριασμού εκμετάλλευσης του Livret bleu περιλαμβάνοντας τα εσφαλμένα συμπεράσματα του συμβούλου της, παρά τα σημεία διαφωνίας που δεν έχουν εκλείψει μεταξύ του συμβούλου της Επιτροπής και του συμβούλου της Crédit Mutuel (25).
(64)
Η Crédit Mutuel αμφισβητεί, εν συνεχεία, την ετήσια προσέγγιση που ακολούθησε η Επιτροπή (δηλαδή το γεγονός ότι έλαβε υπόψη μόνο τα ποσά που αφορούν τα έτη υπεραντιστάθμισης, χωρίς να τα συγκρίνει με τα ποσά των ετών υποαντιστάθμισης), η οποία έρχεται σε αντίθεση με ορισμένα προηγούμενα, με την ακυρωθείσα απόφαση και, κατά την άποψή της, με το κοινοτικό πλαίσιο του 2005 (26). Η Επιτροπή θα έπρεπε να ακολουθήσει μια συνολική προσέγγιση (δηλαδή να αντισταθμίζει όλα τα ποσά που αφορούν τα έτη υπεραντιστάθμισης με τα ποσά υποαντιστάθμισης) για όλη την περίοδο 1991-1998, αφενός, και για όλη την περίοδο που αρχίζει το 1999, αφετέρου.
(65)
Επιπλέον, στην απόφασή της για την επέκταση του πεδίου της διαδικασίας, η Επιτροπή δεν έλαβε ορθά υπόψη το εύλογο κέρδος. Για να εκτιμήσει το εύλογο κέρδος βασίστηκε στο κόστος των κανονιστικών ιδίων κεφαλαίων, που εκτιμήθηκε σε 6 %, ενώ το κόστος αυτό συνιστά έξοδο αναλυτικής λογιστικής και όχι περιθώριο. Η Επιτροπή έπρεπε να έχει λάβει υπόψη την απόδοση των ιδίων κεφαλαίων που πρότεινε η Arthur Andersen (27). Επίσης, βασίστηκε για τον υπολογισμό του εύλογου κέρδους σε μια φθίνουσα βάση η οποία μηδενίζεται από την έναρξη της πλήρους κεντρικής διαχείρισης των πόρων από το CDC, εφόσον οι πόροι αυτοί δεν παρουσιάζουν κανένα κόστος σε κανονιστικά ίδια κεφάλαια. Η Crédit Mutuel υπογραμμίζει ότι ο δείκτης που χρησιμοποίησε η Επιτροπή έχει ως αποτέλεσμα να της στερεί οποιοδήποτε σύνηθες περιθώριο κέρδους από το Livret bleu. Κατά την άποψή της, οποιαδήποτε τράπεζα, ακόμη και για χρήση σε κεντρικό επίπεδο που δεν έχει κανένα κόστος ιδίων κεφαλαίων με τη στενή κανονιστική έννοια του συντελεστή φερεγγυότητας, πρέπει να μπορεί να επιτύχει ένα σύνηθες περιθώριο κέρδους.
(66)
Η Επιτροπή δεν έλαβε επίσης ορθά υπόψη το κόστος που συνεπάγεται η άλλη αποστολή γενικού οικονομικού συμφέροντος την οποία η Crédit Mutuel θεωρεί ότι εκπληρώνει, δηλαδή τη διατήρηση υποκαταστημάτων στις αγροτικές περιοχές, για να ενθαρρύνει τη λαϊκή αποταμίευση σε όλη την επικράτεια, προωθώντας τη δυνατότητα πρόσβασης σε τράπεζα σε όσο το δυνατόν περισσότερους πολίτες.
(67)
Τέλος, η Crédit Mutuel αρνείται την ύπαρξη, ενδεχομένως, προσέλκυσης πελατών. Υπενθυμίζει ότι η Επιτροπή είχε αναγνωρίσει στην ακυρωθείσα απόφασή της ότι αυτή η προσέλκυση πελατών δεν είχε μπορέσει να αποδειχθεί ρητά και θεωρεί ότι έκτοτε δεν προέκυψε κανένα νέο στοιχείο.
(68)
Όσον αφορά τη διαδικασία, η Crédit Mutuel επικαλείται διάφορες γενικές αρχές του κοινοτικού δικαίου προκειμένου να αμφισβητήσει κάθε ανάκτηση δυνητικής ενίσχυσης, και ιδίως την αρχή της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης και τήρησης εύλογης προθεσμίας.
6. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΓΑΛΛΙΑΣ
(69)
Η Γαλλία θεωρεί ότι πληρούνται οι προϋποθέσεις της νομολογίας Altmark:
α)
όσον αφορά την πρώτη προϋπόθεση, υπογραμμίζει ότι η Επιτροπή αναγνώρισε ότι η Crédit Mutuel είχε αναλάβει αποστολή γενικού οικονομικού συμφέροντος για τη συγκέντρωση των καταθέσεων που προορίζονταν για τη χρηματοδότηση των κοινωνικών κατοικιών. Υπενθυμίζει ότι η Επιτροπή ανέφερε στην απόφασή της για την επέκταση του πεδίου της διαδικασίας ότι η διατήρηση υποκαταστημάτων στις αγροτικές περιοχές για σκοπούς χωροταξικού σχεδιασμού μπορεί επίσης να θεωρηθεί υπηρεσία γενικού οικονομικού συμφέροντος (28), αλλά δεν απαντά στα επιχειρήματα που προβάλλει η Επιτροπή στην απόφασή της για την επέκταση του πεδίου της διαδικασίας, σύμφωνα με τα οποία η πρώτη προϋπόθεση της νομολογίας Altmark δεν πληρούται διότι δεν υπάρχει εθνική νομοθεσία ή ρύθμιση η οποία να επιβάλλει κατά τρόπο επαρκώς σαφή μια αποστολή κατά την έννοια του άρθρου 106 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ (29) ·
β)
όσον αφορά τη δεύτερη προϋπόθεση, η Γαλλία κρίνει ότι οι παράμετροι της αντιστάθμισης είχαν καθορισθεί εκ των προτέρων κατά τρόπο αντικειμενικό και δαφανή·
γ)
όσον αφορά την τρίτη προϋπόθεση, διατείνεται ότι το ποσό της αντιστάθμισης (η προμήθεια διαμεσολάβησης) δεν υπερέβαινε το ποσό που ήταν απαραίτητο για να καλύψει τις δαπάνες του συστήματος, και παραπέμπει στον λογαριασμό με το αποτέλεσμα της αναλυτικής λογιστικής του Livret bleu της Crédit Mutuel για τα έτη 1999 έως 2005·
δ)
η τέταρτη προϋπόθεση πληρούται επίσης, εφόσον, κατά τους ισχυρισμούς της Γαλλίας, η διαχείριση της Crédit Mutuel ανταποκρίνεται στα απαιτούμενα κριτήρια αποτελεσματικότητας (30).
(70)
Όσον αφορά τις προϋποθέσεις σχετικά με την ύπαρξη ενίσχυσης, η Γαλλία παραπέμπει στα επιχειρήματα που αναπτύχθηκαν πριν από την ακύρωση της απόφασης του 2002:
α)
Η προϋπόθεση των κρατικών πόρων δεν πληρούται, διότι τα κέρδη που αποκόμισε η Crédit Mutuel από χρήσεις πόρους που δεν τελούσαν υπό κεντρική διαχείριση στο CDC (ελεύθερες χρήσεις και χρήσεις εξυπηρέτησης του γενικού συμφέροντος) προέρχονταν από πόρους ιδιωτικής προέλευσης (καταθέσεις των αποταμιευτών) και δεν ήταν στη διάθεση των δημόσιων αρχών.
β)
Οι συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών δεν ήταν δυνατόν να επηρεαστούν πριν από την ολοκλήρωση της ενιαίας αγοράς των τραπεζικών και χρηματοπιστωτικών δραστηριοτήτων την 1η Ιανουαρίου 1993, μετά την έκδοση της δεύτερης οδηγίας 89/646/ΕΟΚ, της 15ης Δεκεμβρίου 1989, για το συντονισμό των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων που αφορούν την ανάληψη και την άσκηση δραστηριότητας πιστωτικού ιδρύματος και την τροποποίηση της οδηγίας 77/780/ΕΟΚ (εφεξής «η δεύτερη τραπεζική οδηγία») (31). Μετά την ημερομηνία αυτή, οι γαλλικές αρχές θεώρησαν ότι, επειδή δεν υπήρχε ευρωπαϊκό καταστατικό συνεταιριστικής εταιρείας και η κατάσταση αυτή δημιουργούσε περιορισμούς για την εκτός των συνόρων επέκταση εταιρειών συνεταιριστικού χαρακτήρα, όπως η Crédit Mutuel, τα υποκαταστήματα της Crédit Mutuel δεν ανέπτυσσαν δραστηριότητα εκτός των εθνικών συνόρων. Οι λογαριασμοί του Livret bleu που ανοίγονται για μη μονίμους κατοίκους αντιπροσωπεύουν λιγότερο από 0,1 % των αποταμιευτικών πόρων. Οι γαλλικές αρχές θεώρησαν επίσης ότι τα ξένα τραπεζικά ιδρύματα στη Γαλλία στόχευαν σε μια αγορά τελείως διαφορετική από αυτήν της Crédit Mutuel.
γ)
Η προμήθεια διαμεσολάβησης, την οποία καταβάλλει το CDC στην Crédit Mutuel για το μέρος των αποταμιεύσεων του Livret bleu που τίθενται υπό κεντρική διαχείριση, δεν μπορεί να αποτελούσε ενίσχυση, αλλά μόνο αμοιβή για παροχή υπηρεσίας από την τράπεζα, η τιμή της οποίας είχε καθοριστεί με σύμβαση το 1991 σε 1,3 %. Οι γαλλικές αρχές έδωσαν έμφαση στο μέγεθος των εξόδων διαχείρισης του Livret bleu, λόγω του μεγάλου αριθμού λογαριασμών το τρέχον υπόλοιπο των οποίων είναι κατώτερο από 5 000 FRF (762 EUR). Αναφέρθηκαν στις εργασίες αναλυτικής λογιστικής της Crédit Mutuel (μετά τη θέσπιση του εν λόγω μέτρου) και κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι η αμοιβή αυτή ήταν απόλυτα δικαιολογημένη. Οι γαλλικές αρχές ισχυρίστηκαν ότι κάθε πλεονέκτημα το οποίο θα μπορούσε να αποκομίσει η Crédit Mutuel από το Livret bleu θα έπρεπε να εξετασθεί σε συνάρτηση με τις επιβαρύνσεις που συνδέονται με στόχο εξυπηρέτησης του γενικού οικονομικού συμφέροντος. Σχετικά με αυτό, επισήμαναν στην Επιτροπή ότι ολοένα και μεγαλύτερο ποσοστό των αποταμιεύσεων του Livret bleu χρησιμοποιούνταν για την εξυπηρέτηση του γενικού οικονομικού συμφέροντος· το ποσοστό αυτό αυξήθηκε από το 50 % των αποταμιεύσεων του Livret bleu κατά την περίοδο 1975 έως 1983 στο 65 % κατά την περίοδο 1983 έως 1991 και στο 100 % των αποταμιευτικών πόρων η διαχείριση των οποίων ασκείται κεντρικά από το CDC το 1998.
δ)
Αν υποτεθεί ότι υπήρξε πράγματι ενίσχυση, αυτή θα υπήρχε σε κάθε περίπτωση, εφόσον το καθεστώς του Livret bleu θεσπίστηκε πριν από ελευθέρωση της τραπεζικής αγοράς την 1η Ιανουαρίου 1993 (λήξη της προθεσμίας για τη μεταφορά της δεύτερης τραπεζικής οδηγίας στο εθνικό δίκαιο).
(71)
Στο υπόμνημά τους της 26ης Οκτωβρίου 2001, οι γαλλικές αρχές αναφέρουν τον λόγο για τον οποίο, εάν η Επιτροπή αποδεχόταν τον χαρακτηρισμό των μέτρων ως ενίσχυσης, θα επρόκειτο, εν πάση περιπτώσει, για μέτρο συμβατό με την εσωτερική αγορά δυνάμει του άρθρου 106 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ. Οι γαλλικές αρχές προσάπτουν στην Επιτροπή ότι διέπραξε λάθη κατά τον υπολογισμό του συνολικού αποτελέσματος του λογαριασμού εκμετάλλευσης του Livret bleu διότι δεν εφάρμοσε τη μέθοδο που πρότεινε ο σύμβουλος της Crédit Mutuel (32). Επίσης ισχυρίζονται ότι η Επιτροπή πρέπει να λάβει υπόψη ένα εύλογο κέρδος, το οποίο εκτιμούν σε […] (33).
(72)
Στις παρατηρήσεις τους σχετικά με την απόφαση για την επέκταση του πεδίου της διαδικασίας, οι γαλλικές αρχές προσάπτουν επίσης στην Επιτροπή ότι ακολούθησε «ασύμμετρη συλλογιστική» διότι δεν συνέκρινε τα ποσά των ετών υπεραντιστάθμισης (1991, 1992, 1993 και 1998) με τα ποσά των ετών που παρουσιάζουν υποαντιστάθμιση (1994 έως 1997) και ότι περιέλαβε, στο παράρτημα 1 της απόφασης για την επέκταση του πεδίου της διαδικασίας, εξ ολοκλήρου τα συμπεράσματα του συμβούλου της σχετικά με τα τρία σημεία διαφωνίας ανάμεσα στη Γαλλία και την Επιτροπή. Η Γαλλία διευκρίνισε ότι, καθ’ όλη την περίοδο 1999-2005, το σύστημα που συνδέεται με το Livret bleu δεν αντισταθμίστηκε επαρκώς από το κράτος. Δηλαδή, το ποσό της προμήθειας διαμεσολάβησης δεν υπερέβη το απαραίτητο για την κάλυψη του κόστους διανομής του Livret bleu που αναφέρεται στη αναλυτική λογιστική του Livret bleu, η οποία καταρτίστηκε από κοινού με την Επιτροπή [με την επιφύλαξη δύο προσαρμογών (34)] και ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις της οδηγίας 80/723/ΕΟΚ της Επιτροπής, της 25ης Ιουνίου 1980, περί της διαφάνειας των οικονομικών σχέσεων μεταξύ των κρατών μελών και των δημοσίων επιχειρήσεων καθώς και για τη χρηματοοικονομική διαφάνεια εντός ορισμένων επιχειρήσεων (35). Η Γαλλία εξήγησε επίσης ότι οι πρόσφατες μειώσεις της προμήθειας διαμεσολάβησης ανταποκρίνονταν κυρίως στις ανάγκες των φορέων της χρηματοδότησης των κοινωνικών κατοικιών (36).
(73)
Οι γαλλικές αρχές διευκρινίζουν ότι από το 1999 υπάρχει ένας μηχανισμός επιστροφής ενδεχόμενης υπεραντιστάθμισης.
(74)
Η Γαλλία εξήγησε επίσης ότι τον κίνδυνο ανεπάρκειας ρευστότητας εντός μηνός αναλάμβανε η Crédit Mutuel και ότι τον κίνδυνο ανεπάρκειας ρευστότητας πέραν του μηνός αναλάμβανε το CDC. Διευκρίνισε ότι, για τα ποσά που συγκεντρώνονταν στο πλαίσιο του Livret bleu, το ποσοστό στάθμισης των κινδύνων για τον υπολογισμό των αναγκών σε ίδια κεφάλαια απαραίτητα για το περιθώριο φερεγγυότητας ήταν μηδενικό. Ανέφερε ότι η στάθμιση του κινδύνου για τις ανάγκες σε ίδια κεφάλαια του Crédit Mutuel για τα άλλα προϊόντα αποταμίευσης και άλλους πόρους εκτός του Livret bleu κυμαινόταν από […] έως […]% από το 1999 έως το 2005. Οι γαλλικές αρχές διευκρίνισαν ότι, δεδομένου ότι δεν είναι ορθή η εφαρμογή του ευρωπαϊκού συντελεστή φερεγγυότητας μετά την πλήρη υπαγωγή των πόρων στην κεντρική διαχείριση του CDC το 1999, η Crédit Mutuel ενσωμάτωσε, για να υπολογίσει το εύλογο κέρδος που αντιστοιχεί στο Livret bleu, ένα κόστος των ιδίων κεφαλαίων που υπολόγισε σε σχέση με εκείνο των άλλων προϊόντων αποταμίευσης και άλλων πόρων, περιορίζοντάς το, ωστόσο, ([…] έως […] % μεταξύ 1999 και 2005). Μετά από αίτημα της Επιτροπής, η Γαλλία διευκρίνισε επίσης το περιθώριο αντιστάθμισης σχετικά με τη σύσταση υποχρεωτικού αποθεματικού στην Τράπεζα της Γαλλίας.
7. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ
7.1. Ύπαρξη ενίσχυσης
(75)
Στην απόφαση για την επέκταση του πεδίου της διαδικασίας, η Επιτροπή έκρινε ότι το μόνο σχετικό μέτρο που είναι δυνατόν να περιέχει στοιχεία ενίσχυσης είναι η προμήθεια διαμεσολάβησης την οποία καταβάλλει το CDC στην Crédit Mutuel (37).
(76)
Η ενδεχόμενη ενίσχυση που περιέχει η προμήθεια διαμεσολάβησης θεσπίστηκε την 27η Σεπτεμβρίου 1991 με το διάταγμα της ίδιας ημερομηνίας και, στην παρούσα απόφαση, αναλύεται μέχρι την ελευθέρωση της διανομής του Livret Α και την εναρμόνιση του Livret bleu με αυτό την 1η Ιανουαρίου 2009 (38).
7.1.1. Οι προϋποθέσεις της νομολογίας Altmark δεν πληρούνται
(77)
Πρέπει να σημειωθεί ότι, δυνάμει της νομολογίας Altmark (39), οι αντισταθμίσεις που καταβλήθηκαν για αποστολές δημόσιας υπηρεσίας δεν συνιστούν κρατικές ενισχύσεις κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ εάν πληρούνται σωρευτικά τέσσερις προϋποθέσεις.
(78)
Στις παρατηρήσεις τους μετά την απόφαση για την επέκταση του πεδίου της διαδικασίας, οι γαλλικές αρχές και η Crédit Mutuel επικαλούνται την ύπαρξη δύο υπηρεσιών γενικού οικονομικού συμφέροντος, δηλαδή τη διατήρηση σημαντικού αριθμού υποκαταστημάτων στις αγροτικές περιοχές για σκοπούς χωροταξικού σχεδιασμού και τη συγκέντρωση καταθέσεων με προορισμό τη χρηματοδότηση των κοινωνικών κατοικιών.
(79)
Ωστόσο, πριν ακόμη από τη θέσπιση του εν λόγω μέτρου, η Crédit Mutuel δεν είχε πλέον καμία υποχρέωση να διατηρεί υποκαταστήματα στις αγροτικές περιοχές, δεδομένου ότι ο νόμος σχετικά με το άνοιγμα και το κλείσιμο των τραπεζικών υποκαταστημάτων καταργήθηκε το 1987 και το καθεστώς ελέγχου (το οποίο είχε διατηρηθεί για την Crédit Mutuel από το 1987 έως το 1991) καταργήθηκε την 1η Ιουλίου 1991 (40). Επίσης, οι γαλλικές αρχές και η Crédit Mutuel δεν αμφισβήτησαν το συμπέρασμα της απόφασης για την επέκταση του πεδίου της διαδικασίας, σύμφωνα με το οποίο «μετά το 1991 [δηλαδή την 1η Ιουλίου 1991], δεν υφίσταται καμία νομική πράξη βάσει της οποίας είχε ανατεθεί στην Crédit Mutuel, κατά την έννοια του άρθρου 86 της Συνθήκης ΕΚ (νυν άρθρο 106 της ΣΛΕΕ), η αποστολή που αναφέρεται ανωτέρω στο σημείο 24 περίπτωση iii) [διατήρηση υποκαταστημάτων στις αγροτικές περιοχές για σκοπούς χωροταξικού σχεδιασμού]» (41).
(80)
Επομένως, το κατά πόσον εφαρμόζεται η νομολογία Altmark πρέπει να εξεταστεί με βάση μόνο την αποστολή συγκέντρωσης καταθέσεων για τη χρηματοδότηση των κοινωνικών κατοικιών.
(81)
Η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι τα κράτη μέλη διαθέτουν ευρεία διακριτική ευχέρεια όσον αφορά τον καθορισμό των υπηρεσιών που μπορούν να χαρακτηρισθούν ως υπηρεσίες γενικού οικονομικού συμφέροντος. Θεωρεί ότι τα διατάγματα εφαρμογής των διατάξεων του άρθρου 9 του διορθωτικού δημοσιονομικού νόμου για το 1975 (42) και του άρθρου 24 του διορθωτικού δημοσιονομικού νόμου για το 1982 (43), και ιδίως το διάταγμα της 27ης Σεπτεμβρίου 1991, αναθέτουν σαφώς στην Crédit Mutuel την αποστολή (όπως καθορίζεται στα άρθρα R323-10 και R331-14 του κώδικα κατασκευών και κατοικίας) συγκέντρωσης των πόρων που πρέπει να μεταφερθούν στο CDC, ώστε να μπορεί αυτό να χρηματοδοτήσει τις κοινωνικές κατοικίες. Η Επιτροπή κρίνει ότι χαρακτηρίζοντας την αποστολή αυτή ως υπηρεσία γενικού οικονομικού συμφέροντος η Γαλλία δεν διέπραξε προφανές σφάλμα εκτίμησης.
(82)
Δυνάμει της τέταρτης προϋπόθεσης της νομολογίας Altmark, «όταν η επιλογή της επιχειρήσεως στην οποία πρόκειται να ανατεθεί η εκπλήρωση υποχρεώσεως παροχής δημόσιας υπηρεσίας σε συγκεκριμένη περίπτωση δεν πραγματοποιείται στο πλαίσιο διαδικασίας συνάψεως δημοσίας συμβάσεως, παρέχουσας τη δυνατότητα επιλογής του υποψηφίου που είναι σε θέση να παράσχει τις σχετικές υπηρεσίες με το μικρότερο για το κοινωνικό σύνολο κόστος, το επίπεδο της απαραίτητης αντισταθμίσεως πρέπει να καθορίζεται βάσει αναλύσεως των δαπανών στις οποίες θα προέβαινε μια μέση επιχείρηση, με χρηστή διαχείριση […]προς ικανοποίηση των απαιτήσεων σχετικά με την παροχή δημόσιας υπηρεσίας προκειμένου να εκπληρώσει τις ως άνω υποχρεώσεις, λαμβάνοντας υπόψη τα σχετικά έσοδα και ένα εύλογο κέρδος από την εκπλήρωση των υποχρεώσεων αυτών» (44).
(83)
Η Επιτροπή κρίνει ότι η τέταρτη προϋπόθεση δεν πληρούται όσον αφορά την αποστολή συγκέντρωσης καταθέσεων υπό κεντρική διαχείριση στο CDC για τη χρηματοδότηση των κοινωνικών κατοικιών. Πρέπει να σημειωθεί ότι το κράτος δεν ανέθεσε την εν λόγω αποστολή σε αυτόν που υπέβαλε την καλύτερη προσφορά μέσω διαδικασίας διαγωνισμού, αλλά με απευθείας ανάθεση στην Crédit Mutuel. Το επίπεδο της προμήθειας διαμεσολάβησης δεν καθορίστηκε με βάση το κόστος για την εκτέλεση υπηρεσίας γενικού οικονομικού συμφέροντος που βάρυνε μια μέση επιχείρηση με χρηστή διαχείριση. Πράγματι, το επίπεδο της προμήθειας διαμεσολάβησης του 1,3 % δεν μπορούσε να καθοριστεί με βάση τα πραγματικά έξοδα που ανέλαβε η Crédit Mutuel για την εκτέλεση υπηρεσίας γενικού οικονομικού συμφέροντος δεδομένου ότι δεν υπήρχε χωριστή λογιστική για το Livret bleu τον Σεπτέμβριο του 1991, η οποία να επιτρέπει να προσδιοριστούν τα έξοδα που αφορούν ειδικά το Livret bleu στη λογιστική της τράπεζας. Χωριστή λογιστική για το Livret bleu δημιουργήθηκε πολλά έτη αργότερα και αναδημιουργήθηκε αναδρομικά για τα προηγούμενα έτη μέχρι το 1991. Επομένως δεν υπάρχει ένδειξη ότι το επίπεδο της προμήθειας διαμεσολάβησης καθορίστηκε με βάση το κόστος μιας μέσης επιχείρησης με χρηστή διαχείριση η οποία εκτέλεσε την εν λόγω αποστολή γενικού οικονομικού συμφέροντος. Οι γαλλικές αρχές διατείνονται ότι η Crédit Mutuel έχει, γενικά, χρηστή διαχείριση. Ωστόσο, δεν αποδεικνύουν πραγματικά αυτό τον ισχυρισμό, αλλά παραπέμπουν απλώς στην αιτιολογική σκέψη 13 της απόφασης για την επέκταση του πεδίου της διαδικασίας όπου η Επιτροπή αναφέρει απλώς τις συνολικές οικονομικές επιδόσεις (μέγεθος του ισολογισμού, καθαρό αποτέλεσμα, δείκτης αποτελεσματικότητας, ίδια κεφάλαια και συντελεστής φερεγγυότητας) της Crédit Mutuel το 2004. Εν πάση περιπτώσει, εάν ένα κράτος μέλος έχει καθορίσει το επίπεδο αντιστάθμισης με βάση ανάλυση του κόστους μιας μέσης επιχείρησης με χρηστή διαχείριση, δεν θα πρέπει να έχει κανένα πρόβλημα να το αποδείξει στην Επιτροπή και να της εκθέσει τη μεθοδολογία που ακολουθήθηκε, πράγμα που η Γαλλία δεν έπραξε στην προκειμένη περίπτωση. Τέλος, το γεγονός ότι, μόλις ελευθερώθηκε η διανομή των Livrets A και Livrets bleus, την 1η Ιανουαρίου 2009, η προμήθεια διαμεσολάβησης της Crédit Mutuel μειώθηκε από 1,1 % σε 0,6 % δείχνει ότι το επίπεδο αυτής της προμήθειας ήταν υψηλότερο από εκείνο που θα είχε καθοριστεί με βάση το κόστος μιας μέσης επιχείρησης με χρηστή διαχείριση που εκτέλεσε την ίδια αποστολή γενικού οικονομικού συμφέροντος.
(84)
Στο μέτρο που οι προϋποθέσεις της νομολογίας Altmark είναι σωρευτικές, αρκεί να μην πληρούται μία από τις προϋποθέσεις για να μην εφαρμοστεί η νομολογία και το εν λόγω μέτρο να μπορεί ενδεχομένως να αποτελεί κρατική ενίσχυση. Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι το εν λόγω μέτρο δεν πληροί την τέταρτη προϋπόθεση της νομολογίας Altmark. Επομένως, η νομολογία Altmark δεν εφαρμόζεται, οπότε πρέπει να εξεταστεί εάν το μέτρο αποτελεί πράγματι κρατική ενίσχυση (45) (46).
7.1.2. Οι προϋποθέσεις σχετικά με την ύπαρξη ενίσχυσης πληρούνται
(85)
Το άρθρο 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ ορίζει ότι ενισχύσεις που χορηγούνται υπό οποιαδήποτε μορφή από τα κράτη ή με κρατικούς πόρους και που νοθεύουν ή απειλούν να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό διά της ευνοϊκής μεταχειρίσεως ορισμένων επιχειρήσεων ή ορισμένων κλάδων παραγωγής είναι ασυμβίβαστες με την εσωτερική αγορά, κατά το μέτρο που επηρεάζουν τις μεταξύ κρατών μελών συναλλαγές.
7.1.2.1. Δυνατότητα καταλογισμού στο Δημόσιο και κρατικοί πόροι
(86)
Η προμήθεια διαμεσολάβησης καταβαλλόταν ετησίως (47) στην Crédit Mutuel από το CDC με βάση σύμβαση μεταξύ του κράτους και της Crédit Mutuel που καθόριζε τις λεπτομέρειες εφαρμογής του διατάγματος της 27ης Σεπτεμβρίου 1991. Το ποσό της προμήθειας διαμεσολάβησης καθορίζεται από το κράτος για να αντισταθμίσει τις υποχρεώσεις παροχής δημόσιας υπηρεσίας. Επίσης, το CDC είναι δημόσια επιχείρηση της οποίας η συμπεριφορά καταλογίζεται στο κράτος (48). Συνεπώς πληρούται η προϋπόθεση σχετικά με τη δυνατότητα καταλογισμού στο Δημόσιο και τους κρατικούς πόρους.
7.1.2.2. Επιλεκτικότητα
(87)
Η προμήθεια διαμεσολάβησης χορηγούνταν αποκλειστικά στην Crédit Mutuel, ως αμοιβή για τη συγκέντρωση της αποταμίευσης η διαχείριση της οποίας ασκείτο κεντρικά από το CDC για τη χρηματοδότηση των κοινωνικών κατοικιών, μέσω του Livret bleu του οποίου η Crédit Mutuel κατείχε το αποκλειστικό δικαίωμα διανομής. Το μέτρο αυτό, επομένως, είχε επιλεκτικό χαρακτήρα.
7.1.2.3. Εφόσον δεν εφαρμόζονται οι προϋποθέσεις της νομολογίας Altmark, εξετάζεται η ύπαρξη πλεονεκτήματος που νοθεύει τον ανταγωνισμό
(88)
Δεδομένου ότι αποτελούσε μεταφορά κρατικών πόρων μόνο υπέρ της Crédit Mutuel, η προμήθεια διαμεσολάβησης βελτίωσε την ανταγωνιστική θέση αυτής της τράπεζας σε σχέση με τους ανταγωνιστές της. Πράγματι, σύμφωνα με τη νομολογία του Δικαστηρίου, η βελτίωση της ανταγωνιστικής θέσης μιας επιχείρησης η οποία απορρέει από τη χορήγηση κρατικής ενίσχυσης αποτελεί γενικά απόδειξη της νόθευσης του ανταγωνισμού έναντι των άλλων επιχειρήσεων που δεν λαμβάνουν παρόμοια ενίσχυση (49).
7.1.2.4. Επηρεασμός του εμπορίου μεταξύ κρατών μελών
(89)
Επίσης, κατά πάγια νομολογία, επηρεάζονται οι συναλλαγές μεταξύ κρατών μελών όταν η επιχείρηση που είναι αποδέκτης της ενίσχυσης δραστηριοποιείται σε τομέα ανοικτό στον ανταγωνισμό που αποτελεί αντικείμενο συναλλαγών μεταξύ κρατών μελών (50). Ωστόσο, από το 1979, το μερίδιο της αγοράς των ξένων τραπεζών ήταν 8 % για τις πιστωτικές δραστηριότητες (4 % για τα υποκαταστήματα χωρίς νομική προσωπικότητα, 4 % για τις θυγατρικές εταιρείες σύμφωνα με τη γαλλική νομική διατύπωση), 4,5 % για τις καταθέσεις (2 και 2,5 % αντίστοιχα). Το μερίδιο των μη γαλλικών ευρωπαϊκών τραπεζών σε σχέση με το σύνολο των ξένων τραπεζών ήταν 50 % για τις χορηγήσεις και 70 % για τις καταθέσεις. Η Crédit Mutuel ήταν, συνεπώς, αντιμέτωπη, ήδη από τη δεκαετία του ‘70, με τον ανταγωνισμό των ξένων δικτύων στη γαλλική επικράτεια. Επίσης, η αγορά ρευστής τραπεζικής αποταμίευσης στην οποία ανήκε το Livret bleu, που περιλαμβάνει επίσης το CODEVI, το LEP, το Livret Jeune, λογαριασμούς σε κοινά βιβλιάρια και το CEL (51), είχε ήδη ανοίξει στον ανταγωνισμό κατά την εξεταζόμενη περίοδο.
(90)
Επομένως, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι πληρούνται οι τέσσερις προϋποθέσεις που είναι απαραίτητες για την ύπαρξη ενίσχυσης.
7.1.2.5. Παράνομο το μέτρο ενίσχυσης
(91)
Τέλος, το μέτρο ενίσχυσης είναι παράνομο διότι δεν κοινοποιήθηκε στην Επιτροπή σύμφωνα με το άρθρο 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ και τέθηκε σε εφαρμογή μετά την έναρξη ισχύος στη Γαλλία της Συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας,
(92)
Σε απάντηση στο επιχείρημα των γαλλικών αρχών ότι η ενίσχυση υπήρχε διότι θεσπίστηκε πριν από τη λήξη της προθεσμίας, 1η Ιανουαρίου 1993, για τη μεταφορά της δεύτερης τραπεζικής οδηγίας στο εθνικό δίκαιο, η Επιτροπή υπογραμμίζει ότι η οδηγία αυτή είχε ως στόχο την υλοποίηση της εσωτερικής αγοράς στον τομέα των πιστωτικών ιδρυμάτων όσον αφορά την ελευθερία εγκατάστασης και την ελεύθερη παροχή υπηρεσιών. Δεν συνεπάγεται ότι η εν λόγω αγορά ήταν κλειστή στον ανταγωνισμό πριν από τη θέσπιση της προμήθειας διαμεσολάβησης, αλλά απλώς ότι υπήρχαν ακόμη ορισμένα εμπόδια στην ελευθερία εγκατάστασης και την ελεύθερη παροχή υπηρεσιών στον τραπεζικό τομέα. Η απόφαση της 10ης Μαΐου 2007 αναφέρει ότι το Livret bleu ανήκει σε «αγορά» ρευστής τραπεζικής αποταμίευσης, γεγονός που συνεπάγεται άνοιγμα της εν λόγω δραστηριότητας στον ανταγωνισμό, και δεν επιβεβαιώνει σε κανένα σημείο το επιχείρημα των γαλλικών αρχών σύμφωνα με το οποίο η εν λόγω δραστηριότητα άνοιξε στον ανταγωνισμό μόνο το 1993. Αντίθετα, η απόφαση αναφέρει την ύπαρξη «ώριμης» αγοράς (52).
7.2. Συμβιβάσιμο της ενίσχυσης με την εσωτερική αγορά
(93)
Εφόσον το εν λόγω μέτρο περιλαμβάνει στοιχεία κρατικής ενίσχυσης, η Επιτροπή πρέπει να εξετάσει το συμβιβάσιμο του εν λόγω μέτρου με την εσωτερική αγορά.
(94)
Σύμφωνα με το άρθρο 106 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ: «οι επιχειρήσεις που είναι επιφορτισμένες με τη διαχείριση υπηρεσιών γενικού οικονομικού συμφέροντος […] υπόκεινται στους κανόνες της παρούσας Συνθήκης, ιδίως στους κανόνες ανταγωνισμού, κατά το μέτρο που η εφαρμογή των κανόνων αυτών δεν εμποδίζει νομικά ή πραγματικά την εκπλήρωση της ιδιαίτερης αποστολής που τους έχει ανατεθεί. Η ανάπτυξη των συναλλαγών δεν πρέπει να επηρεάζεται σε βαθμό ο οποίος θα αντέκειτο προς το συμφέρον της Ένωσης».
(95)
Σύμφωνα με τη νομολογία του Δικαστηρίου, την πρακτική που ακολουθεί η Επιτροπή και το κοινοτικό πλαίσιο του 2005, το άρθρο 106 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ σημαίνει ότι μια κρατική ενίσχυση προς επιχείρηση που είναι επιφορτισμένη με τη διαχείριση υπηρεσίας γενικού οικονομικού συμφέροντος μπορεί να θεωρηθεί συμβιβάσιμη με την εσωτερική αγορά εφόσον το μέτρο ενίσχυσης πληροί τις ακόλουθες προϋποθέσεις:
α)
η παρεχόμενη υπηρεσία εμφανίζει τα χαρακτηριστικά υπηρεσίας γενικού οικονομικού συμφέροντος·
β)
η επιχείρηση έχει επιφορτιστεί με την εκτέλεση υπηρεσίας γενικού οικονομικού συμφέροντος από το κράτος με μία ή περισσότερες επίσημες πράξεις·
γ)
τηρούνται οι αρχές της αναγκαιότητας και της αναλογικότητας, και
δ)
η ανάπτυξη των συναλλαγών δεν επηρεάζεται σε βαθμό ο οποίος αντίκειται προς το συμφέρον της Ένωσης.
(96)
Οι προϋποθέσεις α) και β) πληρούνται για τους λόγους που αναφέρονται στην αιτιολογική σκέψη 81.
(97)
Όσον αφορά την προϋπόθεση δ), η Επιτροπή δεν έχει καμία ένδειξη ότι οι ενδοκοινοτικές συναλλαγές επηρεάστηκαν σε τόσο σημαντικό βαθμό ώστε η ενίσχυση να μην πληροί αυτή την προϋπόθεση. Συγκεκριμένα, η απόφαση της 10ης Μαΐου 2007 απαιτούσε να τεθεί τέλος στο δικαίωμα αποκλειστικής διανομής του Livret bleu, εφόσον τα ειδικά δικαιώματα για τη διανομή του Livret bleu συνιστούσαν περιορισμό στην ελεύθερη παροχή υπηρεσιών στο εσωτερικό της Κοινότητας (53). Ωστόσο, η προμήθεια διαμεσολάβησης, στο μέτρο που δεν αποτελεί υπερβολική αποζημίωση για την αποστολή εκτέλεσης υπηρεσίας γενικού οικονομικού συμφέροντος που ανατέθηκε στην Crédit Mutuel, δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι επηρεάζει τις συναλλαγές σε βαθμό που αντίκειται προς το συμφέρον της Ένωσης.
(98)
Η Επιτροπή εξετάζει, επομένως, παρακάτω εάν όντως τηρήθηκαν οι αρχές της αναγκαιότητας και της αναλογικότητας, δηλαδή εάν ύψος της αντιστάθμισης που συνιστά η προμήθεια διαμεσολάβησης δεν υπερέβη ποσό που απαιτείται για να καλυφθούν οι δαπάνες που προκύπτουν από την εκτέλεση των υποχρεώσεων δημόσιας υπηρεσίας, λαμβανομένων υπόψη των σχετικών εσόδων καθώς και εύλογου κέρδους για την εκτέλεση των εν λόγω υποχρεώσεων (54).
(99)
Κατά την εξακρίβωση ότι δεν υπάρχει υπεραντιστάθμιση (βλέπε επιμέρους τμήμα 7.2.5), η Επιτροπή ακολουθεί -για την περίοδο από τις 27 Σεπτεμβρίου 1991 (βλέπε επιμέρους τμήμα 7.2.1), έως τις 31 Δεκεμβρίου 2005- συνολική προσέγγιση (βλέπε επιμέρους τμήμα 7.2.2). Λαμβάνει υπόψη όλα τα πλεονεκτήματα που συνδέονται με το Livret bleu, χωρίς ωστόσο να περιλαμβάνει το ενδεχόμενο αποτέλεσμα προσέλκυσης πελατών το οποίο δεν μπόρεσε να καθοριστεί ποσοτικά (βλέπε επιμέρους τμήμα 7.2.3). Λαμβάνεται υπόψη ένα εύλογο κέρδος (βλέπε επιμέρους τμήμα 7.2.4), συμπεριλαμβανομένων των αποταμιευτικών πόρων η διαχείριση των οποίων ασκείται κεντρικά από το CDC.
7.2.1. Έναρξη της εξεταζόμενης περιόδου η 27η Σεπτεμβρίου 1991
(100)
Στην απόφαση για την επέκταση του πεδίου της διαδικασίας, ο υπολογισμός των καθαρών αποτελεσμάτων του Livret bleu, προκειμένου να εκτιμηθεί η ύπαρξη ενδεχόμενης υπεραντιστάθμισης, περιελάμβανε τα αποτελέσματα όλου του έτους 1991 (55). Με άλλα λόγια, τα καθαρά έσοδα που προέρχονται από τις ελεύθερες χρήσεις και τις χρήσεις εξυπηρέτησης του γενικού συμφέροντος λαμβάνονταν υπόψη από την 1η Ιανουαρίου 1991.
(101)
Όπως αναφέρεται στις αιτιολογικές σκέψεις 75 και 76, το μόνο μέτρο που αμφισβητείται στην παρούσα υπόθεση είναι η προμήθεια διαμεσολάβησης, της οποίας η αρχή θεσπίστηκε στις 27 Σεπτεμβρίου 1991, όταν η Crédit Mutuel ανέλαβε να θέσει τους πόρους της υπό κεντρική διαχείριση στο CDC, προκειμένου να χρηματοδοτήσει τις κοινωνικές κατοικίες. Πριν από αυτή την ημερομηνία, δεν υπήρχαν ούτε η προμήθεια διαμεσολάβησης ούτε η κεντρική διαχείριση στο CDC. Συνεπώς, η Επιτροπή πρέπει να αρχίσει να εκτιμά την αναλογικότητα αυτής της ενίσχυσης από αυτή την ημερομηνία.
(102)
Οι δαπάνες και τα έσοδα για την εκτέλεση υπηρεσίας γενικού οικονομικού συμφέροντος δεν μπορούν επομένως να είναι προγενέστερα της 27ης Σεπτεμβρίου 1991. Με άλλα λόγια, μόνο μετά τη θέσπιση του εν λόγω μέτρου ενίσχυσης (προμήθεια διαμεσολάβησης) μπορούν να ληφθούν υπόψη οι δαπάνες και τα έσοδα για την εκτέλεση υπηρεσίας γενικού οικονομικού συμφέροντος που χρηματοδοτείται από την ενίσχυση αυτή. Τέλος, η Επιτροπή θεωρεί ότι η απόφασή της για την επέκταση του πεδίου της διαδικασίας περιείχε ασυνέπεια διότι, ενώ περιόριζε το μέτρο ενίσχυσης μόνο στην προμήθεια διαμεσολάβησης που θεσπίστηκε στις 27 Σεπτεμβρίου 1991, συνέχιζε να λαμβάνει υπόψη τα καθαρά έσοδα των Livret bleu για την περίοδο από την 1η Ιανουαρίου 1991 έως 27 Σεπτεμβρίου 1991.
(103)
Δεδομένου ότι η Crédit Mutuel μπορεί να γνωστοποιήσει τα καθαρά αποτελέσματα των χρήσεων που εξυπηρετούν το γενικό συμφέρον και των ελεύθερων χρήσεων μόνο σε ετήσια βάση, η Επιτροπή κρίνει ότι, για το έτος 1991, πρέπει να ληφθούν υπόψη μόνο τα καθαρά αποτελέσματα που αντιστοιχούν στην περίοδο από 27 Σεπτεμβρίου 1991 έως 31 Δεκεμβρίου 1991, και να αναφέρονται τα καθαρά αποτελέσματα για όλο το έτος 1991 αναλογικά προς τον αριθμό συναφών ημερών, δηλαδή 96/365. Τα καθαρά αποτελέσματα των αποταμιευτικών πόρων η διαχείριση των οποίων ασκείται κεντρικά από το CDC για το 1991 μπορούν να ληφθούν εξ ολοκλήρου υπόψη εφόσον, όπως αναφέρθηκε στην αιτιολογική σκέψη 101, η κεντρική διαχείριση εισήχθη μετά τις 27 Σεπτεμβρίου 1991, οπότε, εξ ορισμού, κανένα τμήμα αυτών των αποτελεσμάτων δεν αναφέρεται στην περίοδο από την 1η Ιανουαρίου 1991 έως 27 Σεπτεμβρίου 1991.
7.2.2. Συνολική προσέγγιση έως τα τέλη του 2005 και στη συνέχεια ετήσια
(104)
Στην απόφασή της για την επέκταση του πεδίου της διαδικασίας, η Επιτροπή πρότεινε να θεσπιστεί ετήσια προσέγγιση για την εκτίμηση της ύπαρξης ενδεχόμενης υπεραντιστάθμισης. Η προσέγγιση αυτή απορρέει από το κοινοτικό πλαίσιο του 2005 και συνιστά αλλαγή σε σχέση με την προηγούμενη πρακτική της. Πράγματι, όταν, πριν από την έκδοση του κοινοτικού πλαισίου του 2005, η Επιτροπή έπρεπε να εκτιμήσει την ύπαρξη ενδεχόμενης υπεραντιστάθμισης, ακολουθούσε μια προσέγγιση που μπορούσε να χαρακτηριστεί ως «συνολική», σύμφωνα με την οποία τα ποσά που αφορούσαν τα έτη υπεραντιστάθμισης μπορούσαν να αντισταθμιστούν, χωρίς όριο, με τα ποσά των ετών υποαντιστάθμισης (56).
(105)
Σύμφωνα με το σημείο 26 του κοινοτικού πλαισίου του 2005, η Επιτροπή θα εφαρμόσει στις ενισχύσεις που δεν έχουν κοινοποιηθεί τις διατάξεις του εν λόγω πλαισίου, εάν η ενίσχυση έχει χορηγηθεί μετά τη δημοσίευση του πλαισίου στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης και, στις άλλες περιπτώσεις, τις διατάξεις που ίσχυαν κατά τον χρόνο χορήγησης της ενίσχυσης. Η εν λόγω ενίσχυση χορηγείται ετησίως (57) και δεν κοινοποιήθηκε. Η δημοσίευση του κοινοτικού πλαισίου του 2005 στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης έγινε στις 29 Νοεμβρίου 2005. Επομένως, πρέπει να εφαρμοστούν οι διατάξεις που ίσχυαν κατά τον χρόνο χορήγησης της ενίσχυσης για την περίοδο πριν από το 2006 και το κοινοτικό πλαίσιο του 2005 για την περίοδο από την 1η Ιανουαρίου 2006 έως τη λήξη του μέτρου την 31η Δεκεμβρίου 2008.
(106)
Το κοινοτικό πλαίσιο του 2005 προτείνει «ετήσια» προσέγγιση στον βαθμό που ο υπολογισμός ενδεχόμενης υπεραντιστάθμισης πρέπει να γίνεται ετησίως χωρίς το ποσό της ετήσιας υπεραντιστάθμισης να μπορεί να μεταφέρεται στο επόμενο έτος, εκτός εάν το ποσό αυτό δεν υπερβαίνει το 10 % του ποσού της ετήσιας αντιστάθμισης (58).
(107)
Αντίθετα, πριν από την έκδοση του κοινοτικού πλαισίου του 2005, όταν η Επιτροπή έλεγχε μήπως η επιχείρηση είχε λάβει υπεραντιστάθμιση για την εκπλήρωση της αποστολής δημόσιας υπηρεσίας, ακολουθούσε «συνολική» προσέγγιση (βλέπε αιτιολογική σκέψη 104) (59).
(108)
Στη συνολική προσέγγιση, τα καθαρά αποτελέσματα κάθε έτους, αθροισμένα ανά έτος, επικαιροποιούνται με την εφαρμογή του συντελεστή αναφοράς για τη Γαλλία την 1η Ιανουαρίου κάθε έτους (60).
7.2.3. Πλεονεκτήματα που λαμβάνονται υπόψη
(109)
Σύμφωνα με το σημείο 17, πρώτη πρόταση, του κοινοτικού πλαισίου του 2005 «τα έσοδα που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη πρέπει να περιλαμβάνουν τουλάχιστον όλα τα έσοδα που προκύπτουν από την υπηρεσία γενικού οικονομικού συμφέροντος». Όταν ελέγχεται μήπως τυχόν υπάρχει υπεραντιστάθμιση, πρέπει επομένως να λαμβάνεται υπόψη το καθαρό αποτέλεσμα των χρήσεων που εξυπηρετούν το γενικό συμφέρον και των ελεύθερων χρήσεων κατά την περίοδο έρευνας. Η Επιτροπή θεωρεί πράγματι ότι τα αποτελέσματα αυτά αποτελούν έσοδα που θέσπισε η Γαλλία από τις 27 Σεπτεμβρίου 1991 υπέρ της Crédit Mutuel στο πλαίσιο της εκτέλεσης από αυτήν της υπηρεσίας γενικού οικονομικού συμφέροντος για τη χρηματοδότηση των κοινωνικών κατοικιών μέσω του CDC. Οι χρήσεις αυτές αποδίδονται, στην αναλυτική λογιστική, σε έναν ειδικό πόρο, τους φόρους που εισπράττονται χάρη στη διανομή του Livret bleu. Σε ανταγωνιστικές συνθήκες αγοράς (χωρίς το ειδικό δικαίωμα διανομής αφορολόγητου προϊόντος αποταμίευσης), πιθανόν η Crédit Mutuel να μην ήταν σε θέση να προσποριστεί αυτόν τον πόρο με το ίδιο κόστος, με αποτέλεσμα οι χρήσεις και οι αντίστοιχοι πόροι να πρέπει να ληφθούν υπόψη στη συνολική οικονομία του συστήματος του Livret bleu. Εξάλλου, η Γαλλία επιβεβαίωσε η ίδια ότι συνδέονται μεταξύ τους οι χρήσεις αυτές, το Livret bleu και η αποστολή χρηματοδότησης των κοινωνικών κατοικιών μεταφέροντας τους πόρους για αυτές τις χρήσεις στο CDC από το 1991 (61). Με άλλα λόγια, όταν αναθέτει στην Crédit Mutuel στις 27 Σεπτεμβρίου 1991 την υπηρεσία γενικού οικονομικού συμφέροντος για τη συγκέντρωση των καταθέσεων που έχουν τεθεί υπό κεντρική διαχείριση στο CDC και προορίζονται για τη χρηματοδότηση των κοινωνικών κατοικιών, η Γαλλία επιβεβαιώνει την ανάθεση στην Crédit Mutuel της διανομής του Livret Bleu. Το κέρδος που απορρέει από τη χρησιμοποίηση των καταθέσεων στο Livret Bleu πρέπει επομένως να λαμβάνεται υπόψη από την ημερομηνία αυτή ως έσοδο που χορηγείται στην Crédit Mutuel για την παροχή υπηρεσίας γενικού οικονομικού συμφέροντος.
(110)
Ο καταγγέλλων και άλλες αρχές και οργανισμοί (το Συμβούλιο Ανταγωνισμού και εκθέσεις βουλευτών ή ερευνητικών οργανισμών (62)) θεωρούν ότι το αποκλειστικό δικαίωμα διανομής του Livret bleu είχε ως αποτέλεσμα την «προσέλκυση πελατών» που επέτρεπε στην Crédit Mutuel να προσελκύει και να διατηρεί πελατεία στην οποία πωλούσε και άλλα τραπεζικά προϊόντα εκτός από το Livret bleu. Στην απόφαση για την επέκταση του πεδίου της διαδικασίας, η Επιτροπή δεν απέκλεισε το ενδεχόμενο το Livret bleu να απέφερε έμμεσα έσοδα με την προσέλκυση πελατών (63), αλλά υπενθύμισε ότι τέτοια έσοδα δεν είχε έως τότε καταστεί δυνατόν να προσδιορισθούν ποσοτικά (64).
(111)
Κατά το πέρας της έρευνας για την παρούσα υπόθεση, η Επιτροπή διαπιστώνει ότι, αν και δεν μπορεί να αποκλειστεί η ύπαρξη αποτελεσμάτων από την προσέλκυση πελατών, τα στοιχεία που συγκέντρωσε δεν της επιτρέπουν, στην προκειμένη περίπτωση, να προσδιορίσει ποσοτικά το ενδεχόμενο αποτέλεσμα της προσέλκυσης πελατών κατά τρόπο αρκετά αξιόπιστο.
(112)
Τα έγγραφα που προσκόμισαν οι καταγγέλλοντες λαμβάνουν ως τεκμήριο την ύπαρξη αποτελεσμάτων προσέλκυσης πελατών, αλλά δεν αποδεικνύουν επισήμως την ύπαρξή τους και, επιπλέον, δεν κατορθώνουν να υπολογίσουν με ακρίβεια την οικονομική επίπτωση αυτών των αποτελεσμάτων.
(113)
Όσον αφορά τις μελέτες της εταιρείας Glais (βλέπε αιτιολογικές σκέψεις 52 και 53), η Επιτροπή παρατηρεί ότι η Crédit Mutuel μπορεί δικαίως να ισχυριστεί ότι αυτές οι στατιστικές αναλύσεις δεν αποδεικνύουν κατά κανέναν τρόπο την ύπαρξη ποσοτικά προσδιορίσιμου αποτελέσματος προσέλκυσης πελατών.
(114)
Οι παρατηρήσεις των καταγγελλόντων πρότειναν τρεις υποκειμενικές αξιολογήσεις. Κατ’ αρχάς, δεδομένου ότι οι άλλες τράπεζες είχαν προσφερθεί να διανείμουν το Livret bleu με προμήθεια 1 %, οι καταγγέλλοντες πρότειναν μια κατά προσέγγιση εκτίμηση του αποτελέσματος προσέλκυσης πελατών, υπολογίζοντας τη διαφορά ανάμεσα στο επίπεδο της προμήθειας που εισπράττει η Crédit Mutuel, δηλαδή το 0,3 %, και της προμήθειας 1 %, σε ποσό που αντιστοιχεί σε περίπου 300 εκατ. FRF ετησίως. Εντούτοις, κατά κανέναν τρόπο δεν αποδεικνύεται ότι οι ανταγωνιστές της Crédit Mutuel θα ήταν δυνατό, κατά τη διάρκεια της εξεταζόμενης περιόδου, να έχουν εκπληρώσει αυτή την αποστολή υπό τους ίδιους όρους με αυτό το επίπεδο αμοιβής (1 %). Επίσης, το πρώτο επιχείρημα δεν αποδεικνύει το αποτέλεσμα προσέλκυσης πελατών, αλλά μάλλον προβάλλει τον ισχυρισμό ότι η Crédit Mutuel έλαβε υπεραντιστάθμιση, πράγμα που δεν είναι αλήθεια, όπως θα αποδειχθεί. Τίποτα δεν μπορεί να αποδείξει ότι το αποτέλεσμα προσέλκυσης πελατών αντιστοιχεί στη διαφορά ανάμεσα στην προμήθεια διαμεσολάβησης και την ελάχιστη υποθετική προμήθεια την οποία οι ανταγωνιστές της Crédit Mutuel πρότειναν να λάβουν ως αμοιβή για τη διανομή από αυτούς του Livret bleu.
(115)
Σύμφωνα με τη δεύτερη μέθοδο που προτείνουν οι καταγγέλλοντες, το αποτέλεσμα προσέλκυσης πελατών μπορεί να μετρηθεί με βάση την αύξηση των μεριδίων της αγοράς της Crédit Mutuel. Μια τέτοια μέθοδος αξιολόγησης δεν είναι δυνατό να γίνει αποδεκτή, διότι βασίζεται στο αξίωμα ότι η αύξηση των μεριδίων της αγοράς οφείλεται αποκλειστικά στο Livret bleu, αξίωμα το οποίο δεν επιβεβαιώνεται από κανένα αντικειμενικό στοιχείο.
(116)
Η τρίτη μέθοδος αξιολόγησης του αποκλειστικού δικαιώματος διανομής βασίζεται στην απώλεια φορολογικών εσόδων που συνεπάγεται η φοροαπαλλαγή του Livret bleu. Εάν η Crédit Mutuel ήταν πρόθυμη να διανείμει χωρίς φοροαπαλλαγή ένα προϊόν αποταμίευσης, προσφέροντας στους αποταμιευτές, ανεξάρτητα από τη φορολογική τους κατάσταση, την ίδια καθαρή απόδοση με αυτή του Livret bleu, θα επιβαρυνόταν πράγματι με κόστος ευκαιρίας ίσο με το ποσό του τεκμαρτού φόρου που (δυνητικά) θα έπρεπε να καταβάλλουν οι αποταμιευτές. Κατά την άποψη των καταγγελλόντων, το συσσωρευθέν φορολογικό πλεονέκτημα της τάξης των 4,5 δισεκατ. FRF κατά την περίοδο 1991-1997 πρέπει να θεωρηθεί ότι προσπόρισε στην Crédit Mutuel πλεονεκτήματα της ίδιας τάξης μεγέθους. Η συλλογιστική αυτή δεν είναι δυνατό να γίνει αποδεκτή, διότι η Crédit Mutuel δεν θα διένειμε προφανώς το προϊόν του Livret bleu με τους ίδιους όρους, εάν όφειλε να αναλάβει εξ ολοκλήρου το κόστος της φοροαπαλλαγής, το οποίο κατά τα λοιπά είναι προς άμεσο όφελος των μετόχων.
(117)
Είναι δύσκολο να αποδειχθούν και να προσδιορισθούν ποσοτικά τα εν λόγω ενδεχόμενα πλεονεκτήματα. Το άμεσο οικονομικό όφελος που προήλθε από την εκμετάλλευση του Livret bleu είναι δυνατό να υπολογισθεί άμεσα από τη λογιστική του Livret bleu. Αντίθετα, το οικονομικό πλεονέκτημα που προέκυψε από την πώληση άλλων προϊόντων ή υπηρεσιών στους πελάτες οι οποίοι παρέμειναν πιστοί λόγω του Livret bleu θα ήταν δυνατό να διαπιστωθεί στην αναλυτική λογιστική αυτών των άλλων προϊόντων, εάν ήταν άμεσα δυνατό να γίνει διάκριση ανάμεσα σε αυτά που πωλήθηκαν στους πελάτες οι οποίοι παρέμειναν σταθεροί ή προσελκύθηκαν στην Crédit Mutuel λόγω του Livret bleu και σε αυτά που πωλήθηκαν στους πελάτες οι οποίοι ήλθαν στην Crédit Mutuel για άλλους λόγους. Γι’ αυτούς τους λόγους, ο σύμβουλος της Επιτροπής δεν μπόρεσε να αποτιμήσει το ενδεχόμενο αποτέλεσμα προσέλκυσης πελατών εφαρμόζοντας τη λογιστική μέθοδο που εφαρμόζεται για την αξιολόγηση του συνόλου των άμεσων οικονομικών πλεονεκτημάτων που αποκομίσθηκαν από το Livret bleu.
(118)
Οι προσπάθειες αξιολόγησης του αποτελέσματος προσέλκυσης πελατών με πιο σύνθετα μέσα από τον σύμβουλο της Επιτροπής δεν στέφθηκαν με επιτυχία. Κατά συνέπεια, η Επιτροπή κρίνει ότι δεν μπορεί να λάβει υπόψη το ενδεχόμενο πλεονέκτημα χάρη στο αποτέλεσμα προσέλκυσης πελατών κατά τον υπολογισμό εξακρίβωσης της απουσίας ενδεχόμενης υπεραντιστάθμισης.
7.2.4. Υπολογισμός του εύλογου κέρδους
(119)
Όταν εξακριβώνεται η απουσία υπεραντιστάθμισης της επιχείρησης που είναι επιφορτισμένη με υπηρεσία γενικού οικονομικού συμφέροντος, πρέπει να λαμβάνεται υπόψη ένα εύλογο κέρδος (65). Το κοινοτικό πλαίσιο του 2005 διευκρινίζει ότι με τον όρο «εύλογο κέρδος», νοείται ποσοστό απόδοσης του ιδίου κεφαλαίου που λαμβάνει υπόψη τον κίνδυνο ή την έλλειψη κινδύνου για την επιχείρηση […]. Κανονικά το ποσοστό αυτό δεν πρέπει να υπερβαίνει το μέσο ποσοστό στο σχετικό τομέα τα τελευταία έτη (66).
(120)
Στην απόφαση για την επέκταση του πεδίου της διαδικασίας (67), η Επιτροπή έκρινε ότι έπρεπε να εφαρμοστεί στις χρήσεις που εξυπηρετούν το γενικό συμφέρον και στις ελεύθερες χρήσεις ένα εύλογο κέρδος το οποίο να ανέρχεται κατά μέσο όρο στο 6 % των ιδίων κεφαλαίων για τις χρήσεις αυτές. Το ποσοστό αυτό, που διαφέρει από έτος σε έτος και ανέρχεται κατά μέσο όρο στο 6 %, αντιστοιχεί στον συντελεστή αποδοτικότητας που είχε προτείνει αρχικά η Crédit Mutuel: η Crédit Mutuel είχε λάβει υπόψη ως κόστος των ιδίων κεφαλαίων το ποσό των πράγματι καταβληθέντων μερισμάτων κατά το εν λόγω έτος. Στην παρούσα απόφαση, όσον αφορά τον συνυπολογισμό ευλόγου κέρδους στο πλαίσιο της εξακρίβωσης της απουσίας ενδεχόμενης υπεραντιστάθμισης, η Επιτροπή εμμένει, όσον αφορά τις ελεύθερες χρήσεις και τις χρήσεις που εξυπηρετούν το γενικό συμφέρον, στην προσέγγιση που ακολούθησε ήδη στην απόφαση για την επέκταση του πεδίου της διαδικασίας, η οποία περιγράφεται στο τμήμα 7.2.5.
(121)
Στην απόφασή της για την επέκταση του πεδίου της διαδικασίας (68), η Επιτροπή έκρινε, εντούτοις, ότι δεν έπρεπε να εφαρμόσει το εύλογο αυτό κέρδος στις καταθέσεις των οποίων η διαχείριση ασκείται κεντρικά από το CDC στο μέτρο που αυτές δεν παρουσιάζουν κανένα κόστος σε ίδια κεφάλαια από πλευράς προληπτικής εποπτείας, δεδομένου ότι οι καταθέσεις αυτές δεν έχουν επενδυθεί από την Crédit Mutuel, αλλά απλώς διατεθεί στο CDC. Ωστόσο, από άποψη προληπτικής εποπτείας, ο πιστωτικός κίνδυνος που συνδέεται με τους αποταμιευτικούς πόρους η διαχείριση των οποίων ασκείται κεντρικά από το CDC θεωρείται ότι ισούται με το άνοιγμα έναντι του κράτους (Γαλλική Δημοκρατία), δηλαδή με στάθμιση κινδύνου μηδενική, και ότι, επομένως, δεν απαιτεί ίδια κεφάλαια.
(122)
Το να μη ληφθεί υπόψη κανένα εύλογο κέρδος σχετικά με τους αποταμιευτικούς πόρους η διαχείριση των οποίων ασκείται κεντρικά από το CDC, θα σήμαινε ότι το συνολικό εύλογο κέρδος (αφενός εκείνο που αφορά τις χρήσεις που εξυπηρετούν το γενικό συμφέρον και τις ελεύθερες χρήσεις και αφετέρου εκείνο που αφορά τους αποταμιευτικούς πόρους η διαχείριση των οποίων ασκείται κεντρικά από το CDC) μειωνόταν από το 1991 έως 1999 μέχρις ότου εξέλιπε τελείως από το 2000 και μετά, λόγω της άσκησης κεντρικής διαχείρισης από το CDC όλου του αποθέματος των αποταμιεύσεων το 1999 (69).
(123)
Στην επιστολή τους της 1ης Σεπτεμβρίου 2006, στην οποία εκθέτουν τις παρατηρήσεις τους σε απάντηση στην απόφαση για την επέκταση του πεδίου της διαδικασίας, οι γαλλικές αρχές επιβεβαίωσαν ότι τα κεφάλαια των οποίων η διαχείριση ασκείται σε κεντρικό επίπεδο στο CDC δεν ανάλωναν εποπτικά ίδια κεφάλαια. Ωστόσο, σύμφωνα με τις γαλλικές αρχές «δεδομένου ότι δεν είναι ορθή η εφαρμογή του ευρωπαϊκού συντελεστή φερεγγυότητας μετά την πλήρη υπαγωγή στην κεντρική διαχείριση του CDC το 1999, η Crédit Mutuel [προτείνει να ενσωματωθεί] ενσωματώνει, για να υπολογίσει το εύλογο κέρδος του Livret bleu, ένα κόστος των ιδίων κεφαλαίων που έχουν ληφθεί σε σχέση με εκείνο των άλλων προϊόντων αποταμίευσης και άλλων πόρων». Η Επιτροπή δεν θεωρεί ικανοποιητική την προσέγγιση αυτή, δεδομένου ότι καταλήγει να επιβάλει τεχνητά στους πόρους που έχουν τεθεί υπό κεντρική διαχείριση στο CDC μια ανάγκη για εποπτικό κεφάλαιο ανάλογα με τη μέση ανάγκη για κεφάλαιο των άλλων στοιχείων ενεργητικού της Crédit Mutuel, τα οποία είναι εντελώς ανεξάρτητα από το Livret bleu.
(124)
Πράγματι, το ότι δεν υπάρχει ανάγκη σε κανονιστικά ίδια κεφάλαια δείχνει ότι δεν υπάρχει κίνδυνος ζημίας από πίστωση, όπως συμβαίνει με τους αποταμιευτικούς πόρους η διαχείριση των οποίων ασκείται κεντρικά από το CDC. Ούτε η δραστηριότητα συγκέντρωσης των καταθέσεων για λογαριασμό του CDC παρουσιάζει κίνδυνο ρευστότητας (εκτός από τον ενδομηνιαίο κίνδυνο) ή αλλαγής της ληκτότητας, εφόσον το ποσό που διατίθεται στο CDC προσαρμόζεται κάθε μήνα ανάλογα με την εξέλιξη των καταθέσεων και ο τόκος που καταβάλλει το CDC μεταφέρεται αμέσως στους καταθέτες. Επομένως, είναι βέβαιο ότι αυτή η υπηρεσία γενικού οικονομικού συμφέροντος παρουσιάζει χαμηλό επίπεδο κινδύνου για την Crédit Mutuel. Εντούτοις, υπάρχουν και ορισμένα άλλα είδη κινδύνου, όπως ο λειτουργικός, οικονομικός (κίνδυνος ότι το επίπεδο αμοιβής δεν καλύπτει τις αναληφθείσες δαπάνες), νομικός κίνδυνος και ο κίνδυνος φήμης. Επίσης, άλλες τραπεζικές δραστηριότητες όπως η διανομή κεφαλαίων αμοιβαίου χαρακτήρα, η διαχείριση περιουσιακών στοιχείων ή η πώληση χρηματοοικονομικών εσόδων (όπως οι μετοχές και οι ομολογίες) δεν καταναλώνουν κανονιστικά ίδια κεφάλαια, αλλά είναι ιδιαίτερα κερδοφόρες. Επομένως, δεν υπάρχει άμεση σχέση ανάμεσα στην κατανάλωση κανονιστικών ιδίων κεφαλαίων -η οποία υπολογίζεται με βάση κανόνες προληπτικής εποπτείας στόχος των οποίων δεν είναι ειδικά να αξιολογηθεί η αποδοτικότητα μιας δραστηριότητας- και το αναμενόμενο κέρδος μιας δραστηριότητας.
(125)
Διαπιστώνεται, εντούτοις, ότι, στη συγκεκριμένη περίπτωση, αν και η Επιτροπή επιτρέπει στην Crédit mutuel να αποκομίζει ένα εύλογο κέρδος για το μέρος των αποταμιεύσεων που υπόκεινται στην κεντρική διαχείριση του CDC, παραδέχεται ότι ο προσδιορισμός του αρμόζοντος επιπέδου αυτού του κέρδους συνεπάγεται περίπλοκη οικονομική εκτίμηση. Όντως, το Livret bleu αποτελεί άτυπο τραπεζικό προϊόν με μεικτά χαρακτηριστικά προϊόντος αποταμίευσης και τρεχούμενων λογαριασμών, του οποίου οι αποταμιεύσεις που συγκεντρώνονται τίθενται υπό κεντρική διαχείριση σε δημόσια αρχή. Συνεπώς, δεν υπάρχουν άμεσα συγκρίσιμα προϊόντα τα οποία θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν ως στοιχείο εκτίμησης ενός εύλογου κέρδους για παρόμοια δραστηριότητα.
(126)
Εφόσον δεν υπάρχει προϊόν επαρκώς συγκρίσιμο με το Livret bleu, η Επιτροπή κρίνει ότι, στην προκειμένη περίπτωση, μπορεί να χρησιμοποιήσει δύο δείκτες με βάση τους οποίους είναι δυνατό να εκτιμηθεί εάν, για τις αποταμιεύσεις που υπόκεινται στην κεντρική διαχείριση του CDC, ένα συγκεκριμένο κέρδος μπορεί να θεωρηθεί εύλογο. Οι δύο αυτοί δείκτες είναι οι ακόλουθοι:
α)
το περιθώριο κέρδους του γαλλικού τραπεζικού τομέα, δηλαδή το αποτέλεσμα προ φόρων διαιρούμενο με τον κύκλο εργασιών (στην προκειμένη περίπτωση τον κύκλο εργασιών των τραπεζών αντιπροσωπεύουν τα λειτουργικά τους αποτελέσματα). Χρησιμοποιώντας τους αριθμούς του τραπεζικού τομέα για την εξεταζόμενη περίοδο (από τις 27 Σεπτεμβρίου 1991 έως το τέλος του 2008), το περιθώριο κέρδους είναι κατά μέσο όρο 23 % ετησίως·
β)
ο συντελεστής απόδοσης του γαλλικού τραπεζικού τομέα, δηλαδή το αποτέλεσμα προ φόρων διαιρούμενο με το ποσό των περιουσιακών στοιχείων. Ο ετήσιος μέσος συντελεστής απόδοσης σε όλη την εξεταζόμενη περίοδο είναι 45 μονάδες βάσης (0,45 %).
(127)
Ο πίνακας που ακολουθεί (70) παρουσιάζει το περιθώριο κέρδους και τον συντελεστή απόδοσης του γαλλικού τραπεζικού τομέα για την περίοδο 1993-2008 (στοιχεία πριν από το 1993 δεν υπάρχουν):
1993
1994
1995
1996
1997
1998
1999
2000
2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008 (72)
Αποτέλεσμα προ φόρων (71)
15,2
2,7
25,0
41,0
67,5
14,4
19,8
22,5
24,6
23,5
23,4
29,6
31,3
46,2
34,3
-4,4
Λειτουργικό αποτέλεσμα (71)
362,4
335,4
345,6
356,1
375,3
60,8
64,6
70,5
74,9
77,0
80,6
83,5
89,5
104,1
98,0
79,1
Περιθώριο κέρδους
4,2 %
0,8 %
7,2 %
11,5 %
18 %
23,7 %
30,6 %
31,9 %
32,8 %
30,6 %
29,0 %
35,5 %
35,0 %
44,4 %
35,1 %
-5,6 %
Μέσο περιθώριο κέρδους
22,8 %
Περιουσιακά στοιχεία (71)
Μη διαθέσιμο
16 333
17 216
18 291
19 894
3 052
3 394
3 452
3 783
3 793
3 960
4 390
5 275
6 041
7 061
7 699
Συντελεστής απόδοσης
Μη διαθέσιμο
0,02 %
0,15 %
0,22 %
0,34 %
0,47 %
0,58 %
0,65 %
0,65 %
0,62 %
0,59 %
0,68 %
0,59 %
0,77 %
0,49 %
-0,05 %
Μέσος συντελεστής απόδοσης
0,45 %
(128)
Για τον υπολογισμού του περιθωρίου κέρδους και του συντελεστή απόδοσης της Crédit Mutuel όσον αφορά τη δραστηριότητα συγκέντρωσης καταθέσεων υπό κεντρική διαχείριση στο CDC, η Επιτροπή χρησιμοποιεί τις ακόλουθες τιμές:
α)
για τον παρονομαστή του περιθωρίου κέρδους, τα έσοδα από τη δραστηριότητα συγκέντρωσης καταθέσεων υπό κεντρική διαχείριση στο CDC, δηλαδή το ετήσιο ποσό της προμήθειας διαμεσολάβησης·
β)
για τον παρονομαστή του συντελεστή απόδοσης, τις καταθέσεις που μεταφέρθηκαν στο CDC·
γ)
για τον αριθμητή, δηλαδή το αποτέλεσμα προ φόρων, η Επιτροπή κρίνει ότι, λαμβάνοντας υπόψη ως εύλογο κέρδος περιθώριο 4,2 % για τη δραστηριότητα συγκέντρωσης καταθέσεων στο CDC, δηλαδή ένα αποτέλεσμα προ φόρων που αντιπροσωπεύει το 4,2 % της προμήθειας διαμεσολάβησης που λαμβάνεται από το CDC, η Crédit Mutuel δεν τυγχάνει υπεραντιστάθμισης (βλέπε τον πίνακα της αιτιολογικής σκέψης 132).
(129)
Όσον αφορά τον δεύτερο δείκτη (συντελεστή απόδοσης), η Επιτροπή παρατηρεί ότι, εάν ληφθεί υπόψη συντελεστής απόδοσης 5 μονάδων βάσης ως εύλογο κέρδος για τη δραστηριότητα συγκέντρωσης καταθέσεων η διαχείριση των οποίων ασκείται κεντρικά από το CDC, δηλαδή εάν ληφθεί υπόψη αποτέλεσμα προ φόρων ισοδύναμο με το 0,05 % του ποσού των καταθέσεων που μεταφέρθηκαν στο CDC, προκύπτει ότι η Crédit Mutuel δεν έλαβε υπεραντιστάθμιση για τη διαχείριση του Livret bleu για την εξεταζόμενη περίοδο.
(130)
Σύμφωνα με το κοινοτικό πλαίσιο του 2005, το εύλογο κέρδος δεν πρέπει να υπερβαίνει το μέσο ποσοστό στον σχετικό τομέα κατά την εξεταζόμενη περίοδο. Η έγκριση περιθωρίου κέρδους 4,2 % αντιπροσωπεύει λιγότερο από το ένα πέμπτο του μέσου περιθωρίου κέρδους του τραπεζικού τομέα (22,8 %). Δεδομένου ότι, όπως αναφέρεται στην αιτιολογική σκέψη 124, η δραστηριότητα συγκέντρωσης καταθέσεων η διαχείριση των οποίων ασκείται κεντρικά από το CDC αποτελεί δραστηριότητα χαμηλού κινδύνου και, επομένως, χαμηλής απόδοσης, η Επιτροπή κρίνει ότι ένα περιθώριο κέρδους 4,2 % προφανώς δεν είναι υπερβολικό και μπορεί να θεωρηθεί στη συγκεκριμένη περίπτωση ως εύλογο κέρδος.
(131)
Ομοίως, η Επιτροπή κρίνει ότι το να ληφθεί υπόψη κέρδος 5 μονάδων βάσης για τους αποταμιευτικούς πόρους η διαχείριση των οποίων ασκείται κεντρικά από το CDC,είναι λογικό βάσει του μέσου συντελεστή απόδοσης 45 μονάδων βάσης του γαλλικού τραπεζικού τομέα για την εξεταζόμενη περίοδο και αντιπροσωπεύει χαμηλό και συντηρητικό όριο αυτού που μπορεί να θεωρηθεί ως κέρδος που προφανώς δεν είναι παράλογο. Επίσης, το χαμηλό αυτό επίπεδο κέρδους αντικατοπτρίζει δεόντως το επίπεδο κινδύνου για την Crédit Mutuel στη δραστηριότητα συγκέντρωσης των αποταμιευτικών πόρων για το CDC το οποίο, όπως αναφέρεται στην αιτιολογική σκέψη 124, είναι χαμηλό.
7.2.5. Εξακρίβωση της απουσίας υπεραντιστάθμισης
(132)
Με βάση τα ανωτέρω, η Επιτροπή πραγματοποίησε έλεγχο -ο οποίος παρατίθεται στον κατωτέρω πίνακα- για να εξακριβώσει ότι δεν υπάρχει υπεραντιστάθμιση, σύμφωνα με τη μέθοδο που αναφέρεται στα επιμέρους τμήματα 7.2.1 έως 7.2.4 (73):
(σε εκατ. EUR)
ΑΝΤΙΣΤΑΘΜΙΣΗ
ΥΠΕΡ- Η ΥΠΟ-ΑΝΤΙΣΤΑΘΜΙΣΗ
Έτος
Προμήθεια διαμεσολάβησης
(ετήσια)
Συνολική προσέγγιση (74)
(έως το τέλος του 2005)
Ετήσια προσέγγιση (75)
(από το 2006)
1991 (από 27.9.1991 έως 31.12.1991)
1,5
43,8
Άνευ αντικειμένου
(η συνολική προσέγγιση εφαρμόζεται έως το 2005, βλέπε επιμέρους τμήμα 7.2.2)
1992
9,1
125,1
1993
16,8
184,0
1994
36,6
127,3
1995
59,5
114,5
1996
74,7
107,8
1997
82,3
88,4
1998
118,9
92,0
1999
188,9
98,3
2000
188,2
106,3
2001
181,9
91,3
2002
187,8
76,3
2003
197,7
61,2
2004
204,4
45,7
2005
196,7
15,0
2006
[…]
-39,1
2007
[…]
-24,3
2008
[…]
-6,1
(133)
Διαπιστώνεται ότι η υπεραντιστάθμιση στο τέλος του έτους 2005 (15 εκατ. ευρώ) είναι χαμηλότερη από το 10 % της αντιστάθμισης του 2005 (196,7 εκατ. ευρώ). Σύμφωνα με το σημείο 21 του κοινοτικού πλαισίου του 2005, το ποσό αυτό μπορεί να μεταφερθεί στο επόμενο έτος. Το τελικό αποτέλεσμα είναι υποαντιστάθμιση - 6,1 εκατ. ευρώ στο τέλος του 2008 για όλη την εξεταζόμενη περίοδο.
(134)
Η Επιτροπή μπορεί, επομένως, να συναγάγει το συμπέρασμα ότι η προμήθεια διαμεσολάβησης δεν αποτελεί υπερβολική αποζημίωση προς την Crédit Mutuel για την υπηρεσία γενικού οικονομικού συμφέροντος που της ανατέθηκε από τις 27 Σεπτεμβρίου 1991 έως το τέλος του 2008.
8. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ
(135)
Η Επιτροπή διαπιστώνει ότι η Γαλλική Δημοκρατία χορήγησε παράνομα την εν λόγω ενίσχυση κατά παράβαση του άρθρου 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ. Ωστόσο, η ενίσχυση μπορεί να θεωρηθεί συμβιβάσιμη με την εσωτερική αγορά δυνάμει του άρθρου 106 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ, δεδομένου ότι η αντιστάθμιση που καταβάλλει το κράτος δεν υπερβαίνει το ποσό που απαιτείται για να καλυφθούν οι δαπάνες που προκύπτουν από την εκτέλεση των υποχρεώσεων δημόσιας υπηρεσίας, λαμβανομένων υπόψη των σχετικών εσόδων καθώς και εύλογου κέρδους για την εκτέλεση των εν λόγω υποχρεώσεων,
ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΠΟΦΑΣΗ:
Άρθρο 1
Η κρατική ενίσχυση που εφαρμόζει η Γαλλική Δημοκρατία υπέρ της Crédit Mutuel βάσει του διατάγματος της 27ης Σεπτεμβρίου 1991 που καθορίζει τις χρήσεις που εξυπηρετούν το γενικό συμφέρον της Crédit Mutuel είναι συμβατή με την εσωτερική αγορά.
Άρθρο 2
Η παρούσα απόφαση απευθύνεται στη Γαλλική Δημοκρατία.
Βρυξέλλες, 24 Μαΐου 2011.
ROZHODNUTÍ KOMISE
ze dne 24. května 2011
o státní podpoře C 88/97, kterou Francouzská republika poskytla bance Crédit Mutuel
(oznámeno pod číslem K(2011) 3436)
(Pouze francouzské znění je závazné)
(Text s významem pro EHP)
(2011/747/EU)
EVROPSKÁ KOMISE,
s ohledem na Smlouvu o fungování Evropské unie, a zejména na čl. 108 odst. 2 první pododstavec této smlouvy,
s ohledem na Dohodu o Evropském hospodářském prostoru, a zejména na čl. 62 odst. 1 písm. a) této dohody,
poté, co vyzvala zúčastněné strany k podání připomínek v souladu s tímto článkem (1), a s ohledem na tyto připomínky,
vzhledem k těmto důvodům:
1. ŘÍZENÍ
(1)
Dne 25. ledna 1991 podaly „Association française des banques“ („Francouzské sdružení bank“ - dále jen „AFB“), odborová komora lidových bank a banka Crédit Agricole stížnost, podle níž Francie údajně poskytla státní podpory ve prospěch banky Crédit Mutuel.
(2)
První žádost Komise o informace o spořicím účtu „Livret bleu“ byla vyjádřena v dopise ze dne 27. května 1991.
(3)
Dopisem ze dne 6. února 1998 oznámila Komise francouzským orgánům své rozhodnutí zahájit řízení podle čl. 88 odst. 2 Smlouvy o ES (nyní čl. 108 odst. 2 SFEU) ve věci možných opatření podpory obsažených ve spořicím mechanismu účtu „Livret bleu“ (2).
(4)
Dne 8. dubna 1998 francouzské orgány odpověděly na otázky položené Komisí v jejím rozhodnutí o zahájení řízení.
(5)
Dne 18. června 1998 zaslala banka Crédit Mutuel Komisi dopis s vyložením argumentů pro zamítnutí označení opatření uvedených v rozhodnutí o zahájení řízení za státní podporu a dále soubor analytického účetnictví týkajícího se „Livret bleu“. Komise rovněž obdržela připomínky řady zúčastněných stran (viz oddíl 3 a 4, body 48 až 59) a dne 3. září 1998 je předala francouzským orgánům.
(6)
Stěžovatelé zaslali Komisi čtyři podání dopisy ze dne 29. října 1999, 16. května 2000, 16. října 2000 a 19. ledna 2001, které Komise předala francouzským orgánům dne 21. února 2000 a 3. listopadu 2000.
(7)
Dne 5. února 2001 předala Komise francouzským orgánům dokumenty obdržené od AFB.
(8)
Na žádost Komise provedl v období od listopadu 1998 do prosince 1999 konzultant (3) (dále jen „konzultant Komise“) audit analytického účetnictví „Livret bleu“. Zpráva konzultanta Komise byla předložena k přezkumu francouzským orgánům a bance Crédit Mutuel dne 10. ledna 2000. Dne 7. února 2000 byla zorganizována technická konzultační schůzka mezi útvary Komise za přítomnosti jejich konzultanta, francouzskými orgány a bankou Crédit Mutuel věnovaná této zprávě.
(9)
Dopisem ze dne 14. září 1999 si útvary Komise vyžádaly od francouzských orgánů upřesnění ohledně úkolů obecného zájmu, kterými je pověřena banka Crédit Mutuel. Dne 21. února 2000, 3. listopadu 2000 a 5. února 2001 předaly útvary Komise francouzským orgánům k připomínkování různé podklady (4) přidané do spisu stěžovateli a týkající se „přitažlivého účinku“ spořicího účtu „Livret bleu“ (viz pododdíl 7.2.3, body 110 až 118). Francouzské orgány předložily své připomínky dne 1. února 2001.
(10)
Dne 11. dubna 2000 podala u Komise stížnost Bankovní federace Evropské unie (FBE) ohledně podpor poskytnutých francouzským státem ve prospěch banky Crédit Mutuel v podobě výlučné distribuce spořicího účtu „Livret bleu“.
(11)
V květnu roku 2000 pověřila Národní konfederace Crédit Mutuel auditní kancelář Arthur Andersen přezkumem metodiky postupů analytického účetnictví banky Crédit Mutuel a vypracováním provozního účtu spořicího účtu „Livret bleu“. Tento úkol byl ukončen v září roku 2000 předáním podrobné zprávy o provozním účtu „Livret bleu“, jež ocenila výsledek analytického účetnictví „Livret bleu“ na ztrátu před zdaněním ve výši 498 milionů FRF. Tento výsledek byl založen na zohlednění „vyrovnávacích prvků“. Dne 2. února 2001 bylo zorganizováno jednání mezi Komisí a bankou Crédit Mutuel věnované této zprávě. Po připomínkách Komise požádala banka Crédit Mutuel kancelář Arthur Andersen o předání zprávy ze dne 8. února 2001, jež odůvodňovala použití metody zvané „vyrovnání přecenění činnosti IARD [pojištění proti škodám (5) banky Crédit Mutuel]“, která byla zejména předmětem kritiky ze strany útvarů Komise.
(12)
V dubnu roku 2001 požádala Komise svého konzultanta, aby zjistil odchylky mezi svou zprávou a zprávou kanceláře Arthur Andersen a určil změny v údajích a metodice, které by mohly být případně zahrnuty do jeho předchozí zprávy. Nová konečná zpráva konzultanta Komise byla předána dne 23. července 2001. Oceňuje výsledek analytického účetnictví spořicího účtu „Livret bleu“ na kumulovaný nekapitalizovaný zisk ve výši 1,074 miliardy FRF (163,7 milionu EUR). Tato zpráva byla předána stejného dne francouzským orgánům. Během jednání dne 26. července 2001 mezi Komisí, francouzskými orgány, bankou Crédit Mutuel a kanceláří Arthur Andersen vyjádřily banka Crédit Mutuel a kancelář Arthur Andersen svůj nesouhlas s konečnými závěry konzultanta Komise. Kancelář Arthur Andersen trvala na svých předchozích závěrech v dokumentu ze dne 13. září 2001 předaném v příloze zprávy francouzských orgánů ze dne 15. září 2001. Francouzské orgány zaslaly dne 26. října 2001 Komisi novou zprávu s právní analýzou spořicího účtu „Livret bleu“ z hlediska právních předpisů Společenství v oblasti hospodářské soutěže a dne 7. ledna 2002 zprávu o nákladech pověření veřejnou službou, která přebírá číselné údaje již předložené bankou Crédit Mutuel, aniž by přinášela nové skutečnosti.
(13)
Zpráva zaslaná francouzskými orgány Komisi dne 26. října 2001 vysvětlovala, proč, podle jejich názoru, i) režim spořicího účtu „Livret bleu“ nepředstavuje podporu, ii) by se mohlo jednat pouze o stávající podporu, pokud by Komise označení za podporu uznala, a iii) by se v každém případě jednalo o podporu slučitelnou.
(14)
Rozhodnutím ze dne 15. ledna 2002 (6) (dále jen „zrušené rozhodnutí“) Komise prohlásila státní podporu, kterou Francouzská republika poskytla bance Crédit Mutuel, za neslučitelnou s vnitřním trhem.
(15)
Rozhodnutí ze dne 15. ledna 2002 bylo zrušeno rozsudkem Soudu prvního stupně ze dne 18. ledna 2005 (7).
(16)
Komise se proti rozsudku Soudu prvního stupně neodvolala. Podle čl. 266 odst. 1 SFEU je Komise povinna přijmout opatření vyplývající z tohoto rozsudku. V oblasti státní podpory to znamená, že po zrušení rozhodnutí se řízení vrací do fáze formálního vyšetřování.
(17)
Rozhodnutím ze dne 7. června 2006 (8) (dále jen „rozhodnutí o prodloužení“) Komise prodloužila formální vyšetřovací řízení a upřesnila předmět svého posouzení případné podpory.
(18)
Francie sdělila Komisi své připomínky k rozhodnutí o prodloužení dopisy ze dne 1. září 2006 a 7. září 2006.
(19)
Dne 19. září 2006 Komise obdržela stížnost Sdružení obětí banky Crédit Mutuel („Association des Victimes du Crédit Mutuel“).
(20)
Dopisem ze dne 13. října 2006 obdržela Komise připomínky banky Crédit Mutuel.
(21)
Komise předala připomínky banky Crédit Mutuel francouzským orgánům dopisem ze dne 31. října 2006.
(22)
Následkem dvou žádostí Komise o doplňkové informace ze dne 22. září 2006 a 28. listopadu 2006 předložila Francie dodatečné připomínky dopisy ze dne 8. listopadu 2006 a 28. února 2007.
(23)
Komise se setkala s francouzskými orgány dne 19. prosince 2006 a s bankou Crédit Mutuel dne 15. ledna 2007.
(24)
Dne 10. května 2007 přijala Komise rozhodnutí podle čl. 86 odst. 3 Smlouvy o ES (nyní čl. 106 odst. 3 SFEU) ve spojení s články 43 a 49 Smlouvy o ES (nyní články 49 a 56 SFEU), podle něhož měla Francie zrušit zvláštní práva (9) banky Crédit Mutuel, spořitelny Caisses d’Épargne a banky Banque Populaire na distribuci spořicího účtu „Livret bleu“ (pokud jde o Crédit Mutuel) a vkladních knížek „Livret A“ (pokud jde o Caisses d’Épargne a francouzskou poštu La Poste) (10).
(25)
Jelikož Francie nezrušila zvláštní práva na distribuci spořicího účtu „Livret bleu“ a vkladní knížky „Livret A“ v devítiměsíční lhůtě stanovené rozhodnutím ze dne 10. května 2007, zahájila Komise řízení o porušení smlouvy podle článku 226 Smlouvy o ES (nyní článek 258 SFEU) a dopisem dne 5. června 2008 jí zaslala výzvu kvůli neplnění rozhodnutí.
(26)
Dne 19. září 2009 zaslala Komise Francii žádost o nové informace a Francie na ni odpověděla dne 13. října 2009.
(27)
Dne 8. října 2009 Komise ukončila řízení o porušení smlouvy, protože Francie splnila přijetím reformy ze dne 1. ledna 2009, kterou liberalizovala distribuci spořicího účtu „Livret bleu“ a vkladní knížky „Livret A“ (11), povinnost zrušit zvláštní práva na distribuci těchto spořicích nástrojů (12).
(28)
Během roku 2010 se Komise pomocí elektronické pošty obrátila na banku Crédit Mutuel s několika dotazy, na které dotčená banka odpověděla rovněž elektronickou poštou.
(29)
Toto rozhodnutí v souladu s článkem 13 nařízení Rady (ES) č. 659/1999 ze dne 22. března 1999, kterým se stanoví prováděcí pravidla k článku 93 Smlouvy o ES (13), uzavírá řízení ve věci případných prvků podpory obsažených v mechanizmu spořicího účtu „Livret bleu“.
2. POPIS MECHANISMU SPOŘICÍHO ÚČTU „LIVRET BLEU“
2.1 Popis banky Crédit Mutuel
(30)
Crédit Mutuel je decentralizovaná bankovní a pojišťovací skupina, již tvoří celostátní síť bank se statusem družstevních společností s proměnným kapitálem. Crédit Mutuel se řídí zákonem ze dne 10. září 1947, který stanovil zásady spolupráce. Banka je organizována na třech úrovních: místní, regionální a celostátní.
(31)
Skupina Crédit Mutuel má pod dvojím označením skupiny (Crédit Mutuel a Crédit Industriel et Commercial (dále jen „CIC“) téměř 6 000 poboček a více než 72 000 zaměstnanců. Místní banky Crédit Mutuel jsou součástí 18 regionálních federací, které jsou členy celostátní konfederace bank Crédit Mutuel, jež představuje ústřední orgán sítě. CIC sdružuje 6 regionálních bank a specializované pobočky jak ve Francii, tak ve světě.
(32)
Crédit Mutuel je kromě toho skupinou s jediným vedením a sledující globální politiku. Na úrovni konfederace udržuje vnitřní finanční solidaritu, která zajišťuje hotovost pro regionální federace. Z hlediska práva hospodářské soutěže vykazuje skupina vlastnosti jediného podniku, protože má na ústřední úrovni jediné rozhodovací centrum.
2.2 Popis spořicího účtu „Livret bleu“
(33)
Spořicí účet „Livret bleu“ byl spořicí produkt regulovaný státem a distribuovaný výlučně bankou Crédit Mutuel.
(34)
Podle opraveného finančního zákona na rok 1975 (14) podléhal tento produkt částečnému osvobození od daně. Úroky vyplácené spořitelům z uložených vkladů byly osvobozeny od daně do výše dvou třetin. Stát stanovil pro spořitele hrubou úrokovou míru u „Livret bleu“ tak, aby čistá míra byla po odvedení daně (15) stejná jako u vkladní knížky „Livret A“, která byla od zdanění zcela osvobozena.
(35)
Stát stanovil úrokovou míru u „Livret bleu“ na úroveň přesahující inflaci a tato míra byla upravována podle vývoje na peněžním trhu. Poslední čistá úroková míra u „Livret bleu“ před zrušením tohoto spořicího produktu reformou z 1. ledna 2009 (viz bod 41) byla 4 % (16). Nejvyšší částka, kterou si spořitelé na spořicím účtu „Livret bleu“ mohli uložit, byla ve výši 15 300 EUR. Vklady na účtu „Livret bleu“ se zvýšily z 13 miliard EUR (85 miliard FRF) v roce 1991 na 22 miliard EUR v roce 2008.
(36)
Příznačné vlastnosti spořicího účtu „Livret bleu“, jako byla okamžitá dostupnost prostředků, povolené vklady od 15 EUR výše, absence nákladů (zejména při zakládání účtu), vedly k nahromadění značné hotovosti. Kromě toho bylo možno zřídit si u účtu automatické platby ve prospěch finančního úřadu nebo veřejných podniků jako EDF nebo France Telécom. Spořicí účet „Livret bleu“, jež byl zřízen jako spořicí produkt pro soukromé osoby, se tak v určitých aspektech blížil běžnému účtu.
(37)
Povinnosti ve spojení s použitím prostředků vybraných prostřednictvím „Livret bleu“ se časem vyvíjely.
(38)
V prvním období musela banka Crédit Mutuel přidělovat 50 % prostředků (navýšených v roce 1983 (17) na 65 % prostředků a na 80 % nových vkladů) na použití „v obecném zájmu“ (zejména na financování místních samospráv a jiných veřejných organizací) a se zbytkem mohla nakládat volně (dále jen „volné použití“).
(39)
Tento systém hluboce proměnila vyhláška ze dne 27. září 1991 (18), kterou došlo ke sblížení „Livret bleu“ se systémem vkladních knížek „Livret A“. Počínaje touto vyhláškou byly všechny nové vklady (19) soustředěny u Caisse des Dépôts et Consignation (dále jen „CDC“), která na oplátku vyplácela Crédit Mutuel odměnu za zprostředkování. Tato odměna, jež byla původně stanovena 1,3 % vkladů na účtu „Livret bleu“ uložených u CDC, byla dne 1. ledna 2005 snížena na 1,2 % a dne 1. listopadu 2005 na 1,1 %. CDC používá prostředky shromážděné bankou Crédit Mutuel hlavně na financování sociálního bydlení.
(40)
Tato hluboká reforma systému se kromě toho projevila postupným přerozdělením stávajících vkladů (20). Od vyhlášky ze dne 27. září 1991 až do konce prvního pololetí roku 1999 se část určená na „použití v obecném zájmu“ a část „volného použití“ postupně snižovaly, až byly všechny vklady přiděleny k uložení u CDC.
V miliardách FRF a v %
1991
1992
1993
1994
1995
1996
1997
1998
1999
Roční průměrné vklady
85,5
83
80,2
83,4
88,7
91,5
92,7
98,1
98,7
Centralizované použití CDC
1 %
7 %
12 %
24 %
39 %
46 %
51 %
69 %
100 %
Použití v obecném zájmu
67 %
54 %
46 %
35 %
27 %
20 %
15 %
10 %
0 %
Volné použití
32 %
39 %
42 %
41 %
35 %
34 %
34 %
21 %
0 %
Zdroj: Littlejohn Fraser
(41)
Dne 1. ledna 2009 vstoupila v platnost reforma, která umožnila všem bankám nabízet vkladní knížku „Livret A“ a kterou se přestalo rozlišovat mezi vkladními knížkami „Livret A“ a spořicími účty „Livret bleu“. Od 1. ledna 2009 se z „Livret bleu“ banky Crédit Mutuel stala vkladní knížka „Livret A“ nabízená pouze pod jiným názvem. Spořicí účet „Livret bleu“, a s ním výlučné právo banky Crédit Mutuel tento produkt šířit, přestaly k tomuto dni existovat.
2.3 Popis důvodů, které vedly k zahájení/prodloužení řízení
(42)
Jak je rozvedeno v rozhodnutí o prodloužení řízení (21), Komise považovala za možné, že Francie prostřednictvím odměny za zprostředkování poskytla bance Crédit Mutuel podporu.
(43)
Z judikatury Altmark Soudního dvora vyplývá, že vyrovnání za veřejnou službu nepředstavují státní podporu ve smyslu článku 107 SFEU, pokud splňují určité kumulativní podmínky uvedené v rozsudku ve věci Altmark ze dne 24. července 2003 (22).
(44)
Komise se ve svém rozhodnutí o prodloužení řízení domnívala, že není možné, aby byla splněna čtvrtá podmínka judikatury Altmark, protože stát nepřidělil úkol veřejné služby spočívající ve shromažďování vkladů určených na sociální nájemné byty nejvýhodnějšímu zájemci prostřednictvím veřejné soutěže, ale přidělil jej vyjednáváním přímo bance Crédit Mutuel, což předem nezaručuje, že odměna poskytnutá bance Crédit Mutuel není vyšší než míra požadovaná dobře spravovaným podnikem. Kromě toho soudila, že francouzské orgány neprokázaly, že výše vyrovnání byla stanovena vzhledem k nákladům středně velkého a dobře spravovaného podniku v odvětví bankovnictví. Pro stanovení, že výše vyrovnání byla určena na základě analýzy nákladů, které by měl dobře spravovaný podnik ve smyslu judikatury Altmark, totiž nestačí, když francouzské orgány zdůrazňují, že banka Crédit Mutuel je dobře spravovaným podnikem.
(45)
Podle Komise představovala odměna za zprostředkování státní prostředek, který mohl poskytnout selektivní zvýhodnění schopné narušit hospodářskou soutěž a ovlivnit obchod mezi členskými státy a jehož použití jí nebylo oznámeno. Odměna za zprostředkování tak mohla obsahovat prvky protiprávní podpory.
(46)
Ve svém rozhodnutí o prodloužení řízení považovala Komise za možné, že toto opatření není slučitelné s čl. 86 odst. 2 Smlouvy o ES (nyní čl. 106 odst. 2 SFEU), a soudila, že zřejmě není použitelná žádná z odchylek uvedených v čl. 87 odst. 2 a 3 Smlouvy o ES (nyní čl. 107 odst. 2 a 3 SFEU).
(47)
Na základě výpočtů jejího konzultanta se jí totiž jevilo jako možné, že výše vyrovnání přesáhla meze toho, co je nezbytné k pokrytí nákladů vynaložených k plnění povinnosti veřejné služby (shromažďování vkladů určených na sociální nájemné byty) se zohledněním příjmů, které se k ní vztahují, jakož i zisku, který je přiměřený k plnění této povinnosti. Po připomenutí, že výše vyrovnání musí zahrnovat všechna zvýhodnění poskytnutá státem nebo ze státních prostředků, a to v jakékoliv formě, Komise ve svém výpočtu vyrovnání zohlednila nejen čisté náklady na shromažďování vkladů soustředěných v CDC, ale také čistý výsledek (náklady nebo zisk) použití v obecném zájmu a volného použití. Ze zprávy konzultanta Komise vyplývalo nadměrné vyrovnání ve prospěch banky Crédit Mutuel v letech 1991, 1992, 1993 a 1998.
3. ARGUMENTY STĚŽOVATELŮ
(48)
Komise představila argumenty stěžovatelů ve svém rozhodnutí ze dne 6. února 1998 o zahájení řízení podle čl. 88 odst. 2 Smlouvy o ES (nyní čl. 108 odst. 2 SFEU). Podání předaná od té doby uvádějí následující nové argumenty.
(49)
Zpráva AFB (aktualizovaná koncem února 1999 a předaná Komisi v říjnu roku 1999) o přitažlivém účinku „Livret bleu“ ocenila čistý bankovní produkt vytvořený přitažlivým účinkem „Livret bleu“ na 17 miliard FRF (2,6 miliardy EUR) za předpokladu, že nárůst podílu Crédit Mutuel na trhu ve všech segmentech pocházel v období 1986-1997 výlučně z distribuce „Livret bleu“.
(50)
Studie vypracovaná Caisse Nationale du Crédit Agricole a předložená v květnu roku 2000 provedla analýzu počtu bankovních poboček banky Crédit Mutuel. Ze studie vyplývá, že celkový počet stálých bankovních poboček od roku 1991 do roku 1994 klesal, a potom postupně rostl, až v roce 1998 dosáhl úrovně roku 1990. Vývoj se různil podle jednotlivých regionů: počet stálých bankovních poboček, a poté také nestálých, poklesl v oblastech výrazného tradičního působení banky Crédit Mutuel (Pays de Loire, Bretaň, Alsasko), zatímco v ostatních regionech rostl. Je proto pravděpodobné, že banka Crédit Mutuel omezila své působení ve venkovských oblastech za účelem svého posilnění v oblastech městských. Tyto údaje zřejmě vyvracejí tvrzení banky Crédit Mutuel, podle nichž byla v devadesátých letech minulého století nucena zachovat svou rozsáhlou přítomnost ve venkovských oblastech. Také zřejmě prokazují, že banka Crédit Mutuel je schopna uchovat mimořádně hustou síť i po zrušení jakékoliv kontroly ze strany orgánů veřejné moci.
(51)
AFB zaslala Komisi dopis ze dne 4. června 1998, ve kterém tvrdila, že odměna ve výši 1,3 % z vkladů uložených na spořicím účtu „Livret bleu“ a soustředěných u CDC byla nadměrná, protože spořitelny Caisses d’Épargne a poštovní banka dostávaly ve stejné době od CDC 1,20 % a 1,50 % z prostředků uložených na vkladních knížkách „Livret A“, které byly rovněž soustředěny u CDC. AFB v dopisu uvádí, že v roce 1997 nabídla francouzským orgánům, že zajistí shromažďování vkladů na „Livret bleu“ za odměnu ve výši pouhého 1 %, ale že vláda ponechala tuto nabídku bez odpovědi. AFB zejména zdůraznila, že se ve zprávě poslance Douyèra z dubna 1998 o modernizaci spořitelen Caisses d’Épargne uvádí, že náklady na shromažďování průměrné spořitelny, jako je například spořitelna Burgundska, dosahují výše 0,96 % vkladů a že neexistuje důvod, proč by banka Crédit Mutuel měla mít správní náklady vyšší.
(52)
Rozklad kanceláře Glais ze srpna 2000 předložený na žádost AFB přinesl statistické podklady o údajném konkurenčním zvýhodnění banky Crédit Mutuel díky výlučnému právu distribuce „Livret bleu“. Přezkum časových řad ukazuje, že vklady na spořicím účtu „Livret bleu“ a vklady na jiných účtech vykazovaly až do přelomu let 1985-1987 prudký růst. Růst úvěrů pro domácnosti pokračuje i po tomto období a zůstává výraznější u banky Crédit Mutuel než u jejích hlavních konkurentů. Znalec kanceláře Glais z toho vyvozuje, že „účinek spořicího účtu Livret bleu zřejmě přitahoval zákazníky a od poloviny osmdesátých let zřejmě kladný účinek přetrvával, aniž by vklady rostly. Zdá se, že od tohoto období stála expanzivní strategie banky Crédit Mutuel právě na stálých zákaznicích takto původně získaných“. Na základě použití zejména ukazatele přetrvávání náhodných hospodářských otřesů na proměnné činnosti a modelování jednoduché rovnice poptávky po úvěrech došel znalec k závěru, že činnost banky Crédit Mutuel (hlavně v oblasti úvěrů) zřejmě neprobíhala v souladu s průměrným vývojem na bankovním trhu. Znalec vysvětluje tento jev skutečností, že zákazníci banky Crédit Mutuel byli svému ústavu věrnější než zákazníci jiných bank, a to např. kvůli spořicímu účtu „Livret bleu“.
(53)
V druhém podání (z prosince 2000) předložila kancelář Glais novou ekonometrickou analýzu stupně připoutanosti zákazníků ke každé bankovní síti. Podle znalce potvrzují její výsledky předpoklad, podle něhož mají Crédit Mutuel a Caisses d’Épargne lepší prostředky než ostatní banky, aby ze svých zákazníků učinily zákazníky stálé. Není ale možné určit, zda je důvodem této větší stálosti zákazníků nabídka vkladních knížek osvobozených od daní nebo využívání husté sítě poboček v různých regionech (dva nástroje, které jsou těmto sítím společné).
(54)
Na okraj tohoto řízení obdržela Komise také dodatečné podání předložené stěžovateli, podle nějž mohla banka Crédit Mutuel získat banku CIC, jež byla předtím majetkem veřejné pojišťovací skupiny GAN, při její privatizaci v dubnu 1997 kvůli podporám, jež získala díky spořicímu účtu „Livret bleu“ a díky nimž vzrostl její podíl na trhu vkladů z 2 % v roce 1969 na přibližně 6,9 % v roce 1997. Podle stěžovatelů rostly díky dotčeným podporám rychle vlastní prostředky podniku, a to z 650 milionů FRF (99 milionů EUR) v roce 1974 na 47,3 miliardy FRF (7,2 miliardy EUR) v roce 1997.
(55)
Stížnost podaná Sdružením obětí banky Crédit Mutuel ze dne 19. září 2006 obsahuje pouze tvrzení o údajném „zneužití veřejného spoření k soukromým a obchodním účelům […] na úkor spořitelů a francouzského hospodářství“, a to bez skutečných argumentů nebo důkazů ohledně případné protiprávní státní podpory.
4. PŘIPOMÍNKY ZÚČASTNĚNÝCH TŘETÍCH STRAN
(56)
Po zveřejnění rozhodnutí o zahájení řízení ze dne 6. února 1998 obdržela Komise komentáře od řady zúčastněných třetích stran.
(57)
Někteří konkurenti banky Crédit Mutuel informovali o újmě, o které se domnívají, že ji utrpěli kvůli přidělení výlučného práva na distribuci spořicího účtu „Livret bleu“ bance Crédit Mutuel. Tyto banky uváděly ve většině případů údajný přitažlivý účinek spořicího účtu „Livret bleu“, kvůli kterému přicházejí o zákazníky ve prospěch Crédit Mutuel, a přály si zrušení tohoto výlučného práva. Takové komentáře zaslaly Komisi následující bankovní ústavy:
Banque Dupuy de Parseval
Banque Natexis
Banque de Picardie
Banque Populaire de Bourgogne
Banque Populaire Bretagne Atlantique
Banque Populaire du Centre
Banque Populaire Centre-Atlantique
Banque Populaire de Champagne
Banque Populaire de la Côte d’Azur
Banque Populaire du Dauphiné et des Alpes du Sud
Banque Populaire de Franche-Comté, du Maconnais et de l’Ain
Banque Populaire du Haut-Rhin
Banque Populaire de La Loire
Banque Populaire de Lorraine
Banque Populaire de Lyon
Banque Populaire du Midi
Banque Populaire du Massif Central
Banque Populaire de l’Ouest
Banque Populaire Provençale et Corse
Banque Populaire des Pyrénées Orientales, de l’Aude et de l’Ariège
Banque Populaire du Quercy et de l’Agenais
Banque Populaire Savoisienne
Banque Populaire de la Région Économique de Strasbourg
Banque Populaire du Sud-Ouest
Banque Populaire du Tarn et de l’Aveyron
B.P.ROP Banque Populaire
Banque de Savoie
Crédit Commercial de France
Crédit Commercial du Sud-Ouest
Crédit Lyonnais
Société Générale
Union des Banques à Paris.
(58)
Vedle připomínek na obranu banky Crédit Mutuel uvedených v oddílu 4 obdržela Komise připomínky ve prospěch mechanizmu spořicího účtu „Livret bleu“, jež podaly následující třetí strany:
pan Bertholet, poslanec za departement Drôme
pan Blondel, člen generální rady departementu Nord
pan Cabot, ředitel Centre régional Information Jeunesse de Toulouse
pan Cormorèche, starosta Montuel
pan Cornelis, člen generální rady departementu Nord
pan Chavannes, starosta Angoulême
pan Crépeau, poslanec za departement Charente-Maritime
pan Debavelaere, senátor za departement Pas-de-Calais
pan Decool, starosta Brouckerque
pan Delevoye senátor za departement Pas-de-Calais
pan Delnatte, poslanec za departement Nord
pan Dolez, poslanec za departement Nord
pan Ewald, regionální zástupce sdružení Association pour le droit à l’initiative économique
pan Fronton, Union départementale des associations familiales de Haute-Garonne
pan Foy, senátor za departement Nord
pan Galiègue, předseda Caisse de Crédit Mutuel de Solesmes
paní Gournay, starostka Caestre
paní Armelle Guinebertière, poslankyně Evropského parlamentu
pan Hervé, starosta Rennes
pan Humez, předseda Comité départemental de lutte contre la mucoviscidose du Pas-de-Calais
paní Ingelaere, předsedkyně Flandr’action
pan Juppé, poslanec a primátor města Bordeaux
pan Lapalu, předseda sdružení Animation et gestion d’organismes privés
pan Lazaro, poslanec za departement Nord
pan Lebreton, předseda generální rady departementu Côtes d’Armor
pan Ledieu, starosta Cateau-Cambrésis
pan Leleu, člen správní rady Crédit Mutuel Nord
pan Maille, předseda Communauté urbaine de Brest
pan Masclet, člen regionální rady regionu Nord-Pas-de-Calais
pan Méhaignerie, předseda generální rady departementu d’Ille-et-Villaine
pan Mio, člen regionální rady regionu Nord-Pas-de-Calais
paní Novak, předsedkyně sdružení Association pour le droit à l’initiative économique
paní Permuy, členka regionální rady regionu Nord-Pas-de-Calais
pan Albert Rivaux, člen generální rady departementu Pas-de-Calais
pan de Rohan, předseda regionální rady regionu Bretaň
pan Valla, člen generální rady departementu l’Ardèche
pan Vanlerenberghe, starosta Arrasu
pan Villain, starosta Cambrai
pan de Villiers, poslanec za departement Vendée.
(59)
Velká většina třetích stran zdůraznila úlohu, kterou hraje Crédit Mutuel zejména na regionální úrovni při financování sociálního hospodářství, a to hlavně neziskových sdružení. Zdůraznily také doprovodnou úlohu, již plní banka Crédit Mutuel u lidových vrstev, které tvoří důležitou část jejích zákazníků. Řada místních zastupitelů zdůraznila úlohu Crédit Mutuel při vytváření podniků a pracovních příležitostí a ve spojení s místní samosprávou při rozvoji místních iniciativ. Další se domnívaly, že svými decentralizovanými strukturami vyhovuje Crédit Mutuel lépe než centralizované ústavy místním potřebám a nutnosti vyváženého rozvoje území.
5. PŘIPOMÍNKY BANKY CRÉDIT MUTUEL
(60)
Crédit Mutuel vyčítá Komisi mimořádně dlouhé vyřizování záležitosti.
(61)
Vedle toho se podle Crédit Mutuel netýkal rozsudek Soudu prvního stupně pouze chybějícího odůvodnění, ale obsahoval také kritiku uvažování Komise, která nebyla údajně zohledněna v rozhodnutí o prodloužení řízení, a to zejména pokud jde o výpočet případného nadměrného vyrovnání. V tomto ohledu vyčítá Crédit Mutuel Komisi, že pouze sečetla kladné roční zůstatky, aniž od nich odečetla zůstatky z roků se zápornými výsledky, a to v rozporu s metodou doporučovanou rámcem Společenství pro státní podporu ve formě vyrovnávací platby za závazek veřejné služby (dále jen „rámec Společenství z roku 2005“) (23).
(62)
Podle banky splňuje odměna za zprostředkování čtyři podmínky judikatury Altmark:
a)
pokud jde o první podmínku, byla banka Crédit Mutuel údajně pověřena dvěma službami obecného hospodářského zájmu, a to jednak zachováním dostatečného počtu bankovních poboček ve venkovském prostředí z důvodů územního rozvoje a jednak shromažďováním vkladů určených na financování sociálního bydlení. Pokud jde o zachování bankovních poboček na venkově, banka popírá závěr Komise, podle nějž je znění francouzských právních a jiných předpisů příliš neurčité na to, aby pověřilo Crédit Mutuel podobným úkolem, a aby tak byla splněna první podmínka judikatury Altmark. Podle Crédit Mutuel dospěla Komise k tomuto závěru na základě skutečnosti, že tyto dokumenty neuložily bance Crédit Mutuel konkrétní povinnosti, protože platí pro bankovnictví jako celek. Banka Crédit Mutuel se domnívá, že se Komise pokouší vnutit jí důkazní břemeno, aby prokázala, že je splněna první podmínka judikatury Altmark, s čímž dotčená judikatura údajně nepočítá;
b)
pokud jde o druhou podmínku, Crédit Mutuel zdůrazňuje, že odměna za zprostředkování byla zavedena současně s povinností soustředit finanční prostředky u CDC a že způsoby výpočtu této odměny byly stanoveny objektivním a transparentním způsobem;
c)
pokud jde o třetí podmínku, banka se domnívá, že odměna není dostačující na pokrytí nákladů na shromažďování finančních prostředků, protože činnost spojená s jejich centralizovaným použitím u CDC údajně vykazuje záporný zůstatek za celé období 1991-2005;
d)
Crédit Mutuel se domnívá, že je splněna i čtvrtá podmínka. Výše odměny za zprostředkování byla údajně stanovena podle skutečných nákladů, které banka měla v souvislosti s distribucí „Livret bleu“. Banka Crédit Mutuel je ve smyslu judikatury Altmark údajně dobře spravovaným podnikem, protože její správní náklady patří k nejnižším. Komise to údajně ve svém rozhodnutí o prodloužení řízení uznala (24). Banka se domnívá, že Komise nerozvedla dostatečně důvody, kvůli nimž se domnívá, že tato podmínka nebyla splněna.
(63)
Banka Crédit Mutuel se každopádně domnívá, že opatření je slučitelné s vnitřním trhem ve smyslu čl. 106 odst. 2 SFEU. Crédit Mutuel kritizuje zejména metodu výpočtu nadměrného vyrovnání, o níž se zmiňuje rozhodnutí o prodloužení řízení. Podle banky se Komise nejprve dopustila v posouzení celkového hospodářského výsledku provozního účtu „Livret bleu“ chyb ve výpočtu, protože převzala chybné závěry svého konzultanta, a to bez ohledu na skutečnost, že sporné body mezi konzultantem Komise a konzultantem Crédit Mutuel nebyly vyřešeny (25).
(64)
Crédit Mutuel dále popírá přístup na ročním základě zvolený Komisí (tzn. skutečnost vzít v úvahu pouze částky u roků, v nichž došlo k nadměrnému vyrovnání, a nevyrovnat je částkami za roky, kdy vyrovnání bylo nedostatečné), což je údajně v rozporu s některými předchozími případy, zrušeným rozhodnutím a podle banky také s rámcem Společenství z roku 2005 (26). Komise by měla postupovat podle komplexního přístupu (tzn. vyrovnat celkovou částku za roky nadměrného vyrovnání částkou za roky nedostatečného vyrovnání), a to jednak pro celé období 1991-1998 a jednak pro celé období počínaje rokem 1999.
(65)
Ve svém rozhodnutí o prodloužení řízení Komise navíc nezohlednila správně přiměřený zisk. Své posouzení přiměřeného zisku založila na výši nákladů povinného vlastního kapitálu odhadovaných na 6 %, zatímco tyto náklady představují v analytickém účetnictví zatížení a ne ziskové rozpětí. Komise měla zohlednit míru návratnosti kapitálu, jak doporučuje společnost Arthur Andersen (27). Navíc postavila výpočet přiměřeného zisku na pomíjivém základě, který se v okamžiku úplné centralizace vkladů u CDC stává nulovým, protože tyto vklady nemají žádné náklady z hlediska povinného vlastního kapitálu. Crédit Mutuel zdůrazňuje, že ukazatel zvolený Komisí vede k tomu, že banku připravuje u „Livret bleu“ o veškeré běžné ziskové rozpětí. Podle Crédit Mutuel musí mít každá banka možnost dosahovat běžné ziskové rozpětí, a to i u centralizovaného použití, jež nemá žádné náklady vlastního kapitálu v úzce pojatém předpisovém chápání míry solventnosti.
(66)
Komise také řádně nezohlednila náklady spojené s dalším úkolem obecného zájmu, o kterém se banka Crédit Mutuel domnívá, že ho plní, a to zachováním bankovních poboček na venkově za účelem podněcování lidového spoření na celém území usnadněním přístupu k bankovním službám co největšímu počtu osob.
(67)
Crédit Mutuel nakonec odmítá existenci přitažlivého účinku. Připomíná, že Komise ve svém zrušeném rozhodnutí uznala, že se tento přitažlivý účinek nepodařilo formálně prokázat, a soudí, že od té doby se neobjevila žádná nová skutečnost.
(68)
Pokud jde o postup, odmítá Crédit Mutuel jakékoliv vracení případné podpory s odvoláním na několik obecných zásad práva Společenství, a to zejména zásadu legitimního očekávání a dodržení přiměřené lhůty.
6. PŘIPOMÍNKY FRANCIE
(69)
Francie soudí, že podmínky judikatury Altmark jsou splněny:
a)
pokud jde o první podmínku, zdůrazňuje, že Komise uznala, že banka Crédit Mutuel byla pověřena úkolem služby obecného hospodářského zájmu, a to shromažďováním vkladů určených na financování sociálního bydlení. Připomíná, že Komise ve svém rozhodnutí o prodloužení řízení uvedla, že zachování bankovních poboček ve venkovské oblasti z důvodů územního rozvoje lze považovat za službu obecného hospodářského zájmu (28), ale neodpovídá na argumenty uvedené Komisí ve svém rozhodnutí o prodloužení řízení, podle nichž není první podmínka judikatury Altmark splněna, protože neexistují vnitrostátní právní a jiné předpisy, které by jasným způsobem přidělovaly úkol ve smyslu čl. 106 odst. 2 SFEU (29);
b)
pokud jde o druhou podmínku, Francie se domnívá, že parametry vyrovnání byly stanoveny předem objektivním a transparentním způsobem;
c)
pokud jde o třetí podmínku, tvrdí, že výše vyrovnání (odměna za zprostředkování) nepřesahovala míru nutnou k pokrytí nákladů systému a odkazuje přitom na analytický výkaz zisků a ztrát účtu „Livret bleu“ za období 1999-2005;
d)
čtvrtá podmínka je také údajně splněna, protože Francie tvrdí, že správa banky Crédit Mutuel splňuje požadovaná kritéria účinnosti (30).
(70)
Pokud jde o podmínky existence podpory, Francie odkazuje na argumenty uvedené před zrušením rozhodnutí z roku 2002:
a)
podmínka státních prostředků není splněna, protože zisky banky Crédit Mutuel z vkladů nesoustředěných u CDC (volné použití a použití v obecném zájmu) pocházely ze soukromých zdrojů (peněžní částky uložené spořiteli) a orgány veřejné moci s nimi nemohly disponovat;
b)
výměna mezi členskými státy nemohla být ovlivněna před ukončením jednotného trhu bankovních a finančních činností dne 1. ledna 1993 po přijetí druhé směrnice Rady 89/646/EHS ze dne 15. prosince 1989 o koordinaci právních a správních předpisů týkajících se přístupu k činnosti úvěrových institucí a jejího výkonu a o změně směrnice 77/780/EHS (dále jen „druhá bankovní směrnice“) (31). Počínaje tímto dnem se francouzské orgány domnívaly, že kvůli skutečnosti, že neexistoval evropský status družstevních společností, a kvůli omezením, jež tento stav měl na přeshraniční rozvoj společností se statusem družstev jako Crédit Mutuel, nevyvíjely bankovní pobočky Crédit Mutuel činnost mimo vnitrostátní hranice. Účty „Livret bleu“ otevřené nerezidentům k tomu navíc představovaly méně než 0,1 % vkladů. Francouzské orgány také soudily, že se zahraniční bankovní ústavy ve Francii zaměřovaly na zcela jiný trh, než byl trh Crédit Mutuel;
c)
odměna za zprostředkování placená CDC bance Crédit Mutuel u centralizovaných vkladů na účtu „Livret bleu“ nemohla představovat podporu, ale pouze odměnu za službu poskytovanou bankou, jejíž výše byla smluvně stanovena v roce 1991 na 1,3 %. Francouzské orgány trvaly na závažnosti správních nákladů u „Livret bleu“ kvůli počtu spořicích účtů, na nichž byl vklad nižší než 5 000 FRF (762 EUR). Odvolávaly se na studie analytického účetnictví provedené Crédit Mutuel (po zavedení dotčeného opatření), aby dospěly k závěru, že tato výše odměny byla plně odůvodněná. Tvrdily, že každé zvýhodnění, které by měl obsahovat spořicí účet „Livret bleu“, je nutno posuzovat z hlediska nákladů spojených s cílem obecného hospodářského zájmu. V tomto ohledu upozornily Komisi na rostoucí přerozdělování vkladů na účtu na finanční použití v obecném zájmu, jehož podíl vzrostl z 50 % vkladů na „Livret bleu“ v období 1975 až 1983 na 65 % v období 1983 až 1991 a na 100 % vkladů soustředěných u CDC v roce 1998;
d)
za předpokladu, že by se skutečně jednalo o podporu, jednalo by se v každém případě o podporu stávající, protože režim „Livret bleu“ byl zaveden před liberalizací bankovního trhu dne 1. ledna 1993 (uplynutí lhůty pro provedení druhé bankovní směrnice).
(71)
Ve zprávě ze dne 26. října 2001 uvádějí francouzské orgány důvod, proč by se v případě, že by Komise označila opatření za podporu, jednalo v každém případě o podporu slučitelnou s vnitřním trhem podle čl. 106 odst. 3 SFEU. Vytýkají Komisi, že se dopustila chyb při výpočtu celkového výsledku provozního účtu „Livret bleu“, protože nepostupovala podle metody doporučené konzultantem banky Crédit Mutuel (32). Tvrdí také, že Komise musí zohlednit přiměřený zisk, jehož výši odhadují na […] (33).
(72)
Ve svých připomínkách k rozhodnutí o prodloužení řízení vytýkají francouzské orgány Komisi, že postupovala „asymetricky“, když nevyrovnala částky z let, kdy došlo k nadměrnému vyrovnání (1991, 1992, 1993 a 1998), částkami za roky, kdy došlo k vyrovnání nedostatečnému (1994 až 1997), a že v příloze 1 rozhodnutí o prodloužení řízení převzala plně závěry svého konzultanta ohledně tří bodů, u nichž existuje mezi Francií a Komisí rozdílný názor. Francie upřesnila, že během celého období 1999-2005 docházelo u systému „Livret bleu“ k nedostatečnému vyrovnání ze strany státu. Výše odměny za zprostředkování tak nepřesáhla míru nutnou k pokrytí nákladů spojených s distribucí „Livret bleu“ v podobě zanesené do analytického účetnictví „Livret bleu“, jež bylo vypracováno společně s Komisí (s výhradou dvou úprav (34)) a jež vyhovuje požadavkům směrnice Komise 80/723/EHS ze dne 25. června 1980 o zprůhlednění finančních vztahů mezi členskými státy a veřejnými podniky a o finanční průhlednosti uvnitř určitých podniků (35). Francie také vysvětlila, že k nedávným snížením odměny za zprostředkování došlo hlavně kvůli uspokojení potřeb subjektů činných ve financování sociálního bydlení (36).
(73)
Francouzské orgány upřesňují, že od roku 1999 existuje mechanismus vracení případného nadměrného vyrovnání.
(74)
Francie také vysvětlila, že riziko chybějící hotovosti do jednoho měsíce nesla banka Crédit Mutuel a že riziko chybějící hotovosti nad jeden měsíc nesla CDC. Upřesnila také, že u částek shromážděných na účtu „Livret bleu“ se míra vyvážení rizik pro výpočet potřeby vlastního kapitálu nutného pro míru solventnosti rovnala nule. Uvedla, že vyvážení rizika z hlediska potřeby vlastního kapitálu Crédit Mutuel se v období 1999 až 2005 u jiných produktů spoření a jiných prostředků kromě „Livret bleu“ pohybovalo od […] do […] %. Francouzské orgány upřesnily, že kvůli tomu, že uplatnění evropské míry solventnosti se počínaje plným soustředěním vkladů u CDC v roce 1999 nejevilo jako náležité, zahrnula banka Crédit Mutuel pro výpočet přiměřeného zisku u „Livret bleu“ náklady vlastního kapitálu, jež byly stanoveny vzhledem k nákladům jiných produktů spoření a jiných zdrojů, přičemž je omezila (na […] až […] % mezi rokem 1999 a rokem 2005). Na žádost Komise Francie také poskytla upřesnění ohledně rozpětí odměny související s vytvořením povinných rezerv u francouzské národní banky Banque de France.
7. POSOUZENÍ
7.1 Existence podpory
(75)
V rozhodnutí o prodloužení řízení Komise soudila, že odměna za zprostředkování vyplácená CDC bance Crédit Mutuel představuje jediné dotčené opatření, jež by mohlo obsahovat prvky podpory (37).
(76)
Případná podpora, kterou v sobě obsahuje odměna za zprostředkování, byla zavedena dne 27. září 1991 vyhláškou ze stejného dne a v tomto rozhodnutí je analyzována až do uvolnění distribuce vkladní knížky „Livret A“ a harmonizace „Livret bleu“ s touto vkladní knížkou dne 1. ledna 2009 (38).
7.1.1 Podmínky judikatury Altmark nejsou splněny
(77)
Je nutno zdůraznit, že podle judikatury Altmark (39) nepředstavují vyrovnání vyplácená na oplátku za úkoly veřejné služby státní podpory ve smyslu čl. 107 odst. 1 SFEU, pokud jsou splněny čtyři kumulativní podmínky.
(78)
Ve svých připomínkách k rozhodnutí o prodloužení řízení uvádějí francouzské orgány a banka Crédit Mutuel existenci dvou služeb obecného hospodářského zájmu, a to zachování dostatečného počtu bankovních poboček ve venkovském prostředí z důvodů územního rozvoje a shromažďování vkladů určených na financování sociálního bydlení.
(79)
Ovšem již před zavedením dotčeného opatření nebyla banka Crédit Mutuel povinna udržovat své pobočky ve venkovském prostředí, protože zákon o zřizování a zavírání bankovních poboček byl zrušen v roce 1987 a kontrolní režim (údajně nadále platný pro Crédit Mutuel v období 1987 až 1991) dne 1. července 1991 (40). Francouzské orgány a Crédit Mutuel ostatně nepopíraly závěr rozhodnutí o prodloužení řízení, podle kterého „neexistuje po roce 1991 [to znamená k 1. červenci 1991] žádný akt, na jehož základě by byla banka Crédit Mutuel pověřena ve smyslu čl. 86 Smlouvy o ES [nyní článek 106 SFEU] úkolem uvedeným ve výše uvedeném bodě 24 pod písmenem iii) [zachování poboček na venkově z důvodů územního rozvoje]“ (41).
(80)
Z tohoto důvodu je nutno ověřit, zda je judikatura Altmark použitelná, pouze u úkolu shromažďovat vklady za účelem financování sociálního bydlení.
(81)
Komise připomíná, že členské státy mají širokou posuzovací pravomoc týkající se povahy služeb, které lze označit za služby obecného hospodářského zájmu. Domnívá se, že prováděcí nařízení k ustanovením článku 9 opraveného finančního zákona na rok 1975 (42) a článku 24 opraveného finančního zákona na rok 1982 (43), a zejména pak vyhláška ze dne 27. září 1991, svěřují jasně Crédit Mutuel úkol (v podobě definované v článcích R 323-10 a R 331-14 stavebního a bytového zákoníku) shromažďovat finanční prostředky, které se převádějí na CDC a umožňují posledně jmenovanému subjektu financovat sociální bydlení. Komise soudí, že se Francie nedopustila zjevně nesprávného posouzení, když označila tento úkol za službu obecného hospodářského zájmu.
(82)
Podle čtvrté podmínky judikatury Altmark, „není-li výběr podniku, který má být pověřen plněním povinností veřejné služby, v konkrétním případě učiněn v rámci řízení o zadání veřejné zakázky umožňujícího vybrat zájemce schopného poskytovat tyto služby za nejmenších nákladů pro územně správní celek, musí být úroveň nutného vyrovnání určena na základě analýzy nákladů, které by vynaložil průměrný podnik, správně řízený […], aby mohl uspokojit požadavky veřejné služby, při plnění těchto povinností se zohledněním příjmů, které se k nim vztahují, jakož i zisku, který je přiměřený k plnění těchto povinností“ (44).
(83)
Komise soudí, že čtvrtá podmínka není splněna, pokud jde o úkol shromažďovat vklady soustředěné u CDC za účelem financování sociálního bydlení. Je nutno poznamenat, že stát nepověřil tímto úkolem nejvýhodnějšího zájemce v rámci veřejné soutěže, ale přímým vyjednáváním s Crédit Mutuel. Výše odměny za zprostředkování nebyla stanovena vzhledem k nákladům spojeným s poskytováním služby obecného hospodářského zájmu, které by měl průměrný a správně řízený podnik. Výše odměny za zprostředkování stanovená na 1,3 % nemohla vycházet ze skutečných nákladů Crédit Mutuel při poskytování služby obecného hospodářského zájmu, protože v září 1991 neexistovalo oddělené účetnictví pro „Livret bleu“, jež by umožnilo zpětně dohledat v účetnictví banky náklady spojené výlučně s „Livret bleu“. Oddělené účetnictví „Livret bleu“ bylo vytvořeno až po několika letech a pro období před rokem 1991 bylo vypracováno zpětně. Nic proto neukazuje, že míra odměny za zprostředkování byla stanovena s ohledem na náklady průměrného a správně řízeného podniku, který poskytuje dotčený úkol obecného zájmu. Francouzské orgány tvrdí, že banka Crédit Mutuel je obecně dobře spravována. Toto tvrzení ovšem skutečně nedokládají a odkazují hlavně na bod 13 rozhodnutí o prodloužení řízení, v němž Komise pouze uvádí finanční výsledky Crédit Mutuel v roce 2004 (bilanční suma, čistý hospodářský výsledek, poměr mezi náklady a výnosy, kapitál a míra solventnosti). Pokud by členský stát stanovil výši vyrovnání na základě analýzy nákladů průměrného a správně řízeného podniku, neměl by žádném případě potíže prokázat to Komisi a vysvětlit jí použitou metodiku, což Francie v tomto konkrétním případě neučinila. Skutečnost, že od uvolnění distribuce vkladních knížek „Livret A“ a spořicích účtů „Livret bleu“ k 1. lednu 2009 klesla odměna za zprostředkování banky Crédit Mutuel z 1,1 % na 0,6 %, zřejmě ukazuje na to, že výše této odměny byla vyšší než v případě, že by tato odměna byla určena na základě nákladů průměrného a správně řízeného podniku zajišťujícího stejný úkol obecného zájmu.
(84)
Vzhledem k tomu, že podmínky judikatury Altmark jsou kumulativní, stačí, že jedna z podmínek není splněna, aby judikatura nebyla použitelná a dotčené opatření mohlo případně představovat státní podporu. Z předcházejícího vyplývá, že dotčené opatření nesplňuje čtvrtou podmínku judikatury Altmark. Judikatura Altmark tak není použitelná a je nutno prověřit, zda opatření skutečně představuje státní podporu (45) (46).
7.1.2 Podmínky existence podpory jsou splněny
(85)
Podle čl. 107 odst. 1 SFEU podpory poskytované v jakékoli formě státem nebo ze státních prostředků, které narušují nebo mohou narušit hospodářskou soutěž tím, že zvýhodňují určité podniky nebo určitá odvětví výroby, jsou, pokud ovlivňují obchod mezi členskými státy, neslučitelné s vnitřním trhem.
7.1.2.1 Přičitatelnost státu a státní prostředky
(86)
CDC vyplácela bance Crédit Mutuel odměnu za zprostředkování ročně (47) podle úmluvy mezi státem a Crédit Mutuel, která stanovila způsoby provádění nařízení ze dne 27. září 1991. Výši odměny za zprostředkování stanovuje stát jako vyrovnávací platbu za plnění povinností veřejné služby. CDC je navíc veřejným podnikem, jehož jednání je přičitatelné státu (48). Podmínka přičitatelnosti státu a státních prostředků je tak splněna.
7.1.2.2 Selektivita
(87)
Odměna za zprostředkování byla poskytována výlučně bance Crédit Mutuel na oplátku za shromažďování spoření, jež bylo soustředěno u CDC za účelem financování sociálního bydlení, a to prostřednictvím spořicího účtu „Livret bleu“, na jehož distribuci měla banka Crédit Mutuel výlučné právo. Toto opatření mělo proto selektivní povahu.
7.1.2.3 Ověření existence výhody narušující hospodářskou soutěž, jelikož podmínky judikatury Altmark nejsou použitelné
(88)
Odměna za zprostředkování zlepšila konkurenční postavení Crédit Mutuel vůči jejím konkurentům, protože představovala převod státních prostředků pouze ve prospěch této banky. Podle judikatury Soudního dvora představuje zlepšení konkurenčního postavení určitého podniku v důsledku státní podpory obvykle důkaz narušení hospodářské soutěže s ostatními podniky, které podobnou podporu nezískaly (49).
7.1.2.4 Ovlivnění obchodu mezi členskými státy
(89)
Podle ustálené judikatury dochází k ovlivnění obchodu mezi členskými státy, pokud podnik-příjemce podpory vyvíjí činnost v oblasti otevřené hospodářské soutěži, v níž dochází k obchodu mezi členskými státy (50). Ovšem počínaje rokem 1979 dosáhl podíl zahraničních bank na trhu výše 8 % u úvěrové činnosti (4 % u poboček bez vlastní právní subjektivity a 4 % u dceřiných společností s francouzskou právní subjektivitou) a 4,5 % u přijímání vkladů (2 % a 2,5 %). Vzhledem ke všem zahraničním bankám dosáhl podíl nefrancouzských evropských bank u úvěrů 50 % a u vkladů 70 %. Banka Crédit Mutuel tak byla počínaje sedmdesátými lety vystavena na francouzském území hospodářské soutěži zahraničních bankovních sítí. Ve zvažovaném období přitom byl již trh hotovostního bankovního spoření, který zahrnuje také spořicí nástroje jako Codevi, LEP (vkladní knížka lidového spoření), „Livret jeune“ (spoření mladých), spořicí účty na běžných vkladních knížkách a CEL (spořicí účet bydlení) (51), otevřen hospodářské soutěži.
(90)
Komise tak dochází k závěru, že čtyři podmínky nutné k prokázání existence podpory jsou splněny.
7.1.2.5 Protiprávnost opatření podpory
(91)
Opatření podpory je protiprávní, protože nebylo oznámeno Komisi v souladu čl. 108 odst. 3 SFEU a bylo prováděno poté, co ve Francii vstoupila v platnost Smlouva o založení Evropského hospodářského společenství.
(92)
Jako odpověď na argument uváděný francouzskými orgány, podle nějž se údajně jedná o stávající podporu, protože byla přijata před koncem lhůty na provedení druhé bankovní směrnice dne 1. ledna 1993, Komise zdůrazňuje, že tato směrnice měla za cíl uskutečnění vnitřního trhu v odvětví úvěrových institucí z hlediska svobody usazování a volného poskytování služeb. Neznamenala, že dotčený trh byl před přijetím odměny za zprostředkování uzavřen hospodářské soutěži, ale pouze to, že v odvětví bankovnictví dosud přetrvávaly určité překážky pro svobodu usazování a volné poskytování služeb. Rozhodnutí ze dne 10. května 2007 zjišťuje, že spořicí účet „Livret bleu“ patří k „trhu“ bankovního spoření v hotovosti, což znamená otevření dotčené činnosti hospodářské soutěži, a v žádném bodě nepotvrzuje argument francouzských orgánů, podle nějž byla dotčená činnost otevřena hospodářské soutěži až v roce 1993. Rozhodnutí se naopak odvolává na existenci „vyzrálého“ trhu (52).
7.2 Slučitelnost podpory s vnitřním trhem
(93)
Jelikož dotčené opatření obsahuje prvky státní podpory, musí Komise analyzovat jeho slučitelnost s vnitřním trhem.
(94)
Podle čl. 106 odst. 2 SFEU: „podniky pověřené poskytováním služeb obecného hospodářského zájmu […] podléhají pravidlům obsaženým ve Smlouvách, zejména pravidlům hospodářské soutěže, pokud uplatnění těchto pravidel nebrání právně nebo fakticky plnění zvláštních úkolů, které jim byly svěřeny. Rozvoj obchodu nesmí být dotčen v míře, která by byla v rozporu se zájmem Unie“.
(95)
V souladu s judikaturou Soudního dvora, praxí Komise a rámcem Společenství z roku 2005 čl. 106 odst. 2 SFEU znamená, že státní podpora poskytnutá podniku pověřenému správou služby obecného hospodářského zájmu může být prohlášena za slučitelnou s vnitřním trhem, pokud opatření podpory splňuje následující podmínky:
a)
poskytovaná služba vykazuje příznačné vlastnosti služby obecného hospodářského zájmu;
b)
podnik byl státem skutečně pověřen poskytováním této služby obecného hospodářského zájmu prostřednictvím jednoho nebo více úředních aktů;
c)
jsou dodrženy zásady nezbytné nutnosti a proporcionality; a
d)
rozvoj obchodu není dotčen v míře, která by byla v rozporu se zájmem Unie.
(96)
Podmínky a) a b) jsou splněny z důvodů uvedených v bodě 81.
(97)
Pokud jde o podmínku d), Komise nemá žádné údaje, které by naznačovaly, že byl obchod uvnitř Společenství dotčen v tak závažné míře, že by podpora tuto podmínku nesplňovala. Rozhodnutí ze dne 10. května 2007 zejména požadovalo, aby bylo zrušeno výlučné právo na distribuci „Livret bleu“, protože zvláštní práva spojená s distribucí „Livret bleu“ představovala omezení volného poskytování služeb uvnitř Společenství (53). Pokud odměna za zprostředkování nepředstavovala nadměrné vyrovnání za úkoly služby obecného hospodářského zájmu svěřené Crédit Mutuel, nelze soudit, že by ovlivňovala rozvoj obchodu v míře, která by byla v rozporu se zájmem Unie.
(98)
Komise proto dále přezkoumává, zda byly skutečně dodrženy zásady nezbytné nutnosti a proporcionality, tzn. zda výše vyrovnání představovaná odměnou za zprostředkování nepřesáhla částku nezbytně nutnou k pokrytí nákladů vyvolaných plněním povinností veřejné služby při zohlednění příjmů, které se k ní vztahují, jakož i přiměřeného zisku z plnění těchto povinností (54).
(99)
Při ověřování neexistence případného nadměrného vyrovnání (viz pododdíl 7.2.5) používá Komise pro období od 27. září 1991 (viz pododdíl 7.2.1) do 31. prosince 2005 komplexní přístup (viz pododdíl 7.2.2). Zohledňuje všechna zvýhodnění spojená s „Livret bleu“, aniž do nich zahrnuje případný přitažlivý účinek, jehož rozsah se nepodařilo určit (viz pododdíl 7.2.3). Je zohledněn přiměřený zisk (viz pododdíl 7.2.4), a to včetně u vkladů soustředěných u CDC.
7.2.1 Začátek zvažovaného období dne 27. září 1991
(100)
V rozhodnutí o prodloužení řízení zahrnoval výpočet čistého hospodářského výsledku spořicího účtu „Livret bleu“, provedený za účelem posouzení existence případného nadměrného vyrovnání, hospodářský výsledek za celý rok 1991 (55). Jinak řečeno, čisté příjmy vytvořené jak volnými použitími, tak použitími v obecném zájmu byly zohledněny od 1. ledna 1991.
(101)
Jak bylo vysvětleno v bodech 75 a 76, jediné opatření, kterého se tato záležitost týká, je odměna za zprostředkování, jejíž podstata byla zavedena dne 27. září 1991, a to ve stejné době, kdy byla banka Crédit Mutuel pověřena soustředit své vklady u CDC za účelem financování sociálního bydlení. Před tímto dnem neexistovala ani odměna za zprostředkování, ani soustředění vkladů u CDC. Komise proto musí zahájit posuzování přiměřenosti podpory počínaje tímto dnem.
(102)
Náklady a příjmy spojené s poskytováním služby obecného hospodářského zájmu nemohou proto pocházet z období před dnem 27. září 1991. Jinými slovy, náklady a příjmy spojené s poskytováním služby obecného zájmu financované dotyčnou podporou lze zohlednit až ode dne zavedení tohoto opatření podpory (odměny za zprostředkování). Komise dospívá k závěru, že její rozhodnutí o prodloužení řízení obsahovalo nesrovnalost v tom smyslu, že sice omezilo opatření podpory pouze na odměnu za zprostředkování zavedenou dne 27. září 1991, ale nadále zohledňovalo čisté příjmy ze spořicích účtů „Livret bleu“ i za období od 1. ledna 1991 do 27. září 1991.
(103)
Jelikož je banka Crédit Mutuel schopna sdělit čisté hospodářské výsledky u použití v obecném zájmu a u volných použití pouze na celoročním základě, Komise se domnívá, že pro rok 1991 je nutno zohlednit čisté hospodářské výsledky pouze za období od 27. září 1991 do 31. prosince 1991, přičemž je nutno vzít z celkového hospodářského výsledku za rok 1991 v potaz pouze jeho poměrnou část odpovídající počtu dotčených dní, tzn. 96/365. Hospodářský výsledek za rok 1991 u vkladů soustředěných u CDC lze zohlednit celý, protože toto soustředění, jak je uvedeno v bodě 101, bylo zavedeno právě dne 27. září 1991, což již samo o sobě znamená, že se žádná část tohoto výsledku netýká období od 1. ledna 1991 do 27. září 1991.
7.2.2 Komplexní přístup až do konce roku 2005 a přístup na ročním základě následně
(104)
Ve svém rozhodnutí o prodloužení řízení Komise doporučovala pro posouzení existence případného nadměrného vyrovnání použít přístup na ročním základě. Tento přístup vychází z rámce Společenství z roku 2005 a představuje změnu oproti její předchozí praxi. Pokud totiž Komise musela před schválením rámce Společenství z roku 2005 posuzovat existenci případného nadměrného vyrovnání, používala přístup, který lze označit za „komplexní“ a při němž bylo možno vyrovnat, a to bez omezení, částky za roky nadměrného vyrovnání částkami za roky, kdy došlo k vyrovnání nedostatečnému (56).
(105)
Podle bodu 26 rámce Společenství z roku 2005 uplatní Komise na neoznámené podpory ustanovení uvedeného rámce, pokud byla podpora poskytnuta po zveřejnění rámce v Úředním věstníku Evropské unie, a na ostatní případy ustanovení platná v okamžiku poskytnutí podpory. Dotčená podpora je poskytována na ročním základě (57) a nebyla oznámena. Ke zveřejnění rámce Společenství z roku 2005 v Úředním věstníku Evropské unie došlo dne 29. listopadu 2005. Proto je nutno na období před rokem 2006 použít pravidla platná v okamžiku poskytnutí podpory a pro období od 1. ledna 2006 do konce platnosti opatření dne 31. prosince 2008 rámec Společenství z roku 2005.
(106)
Rámec Společenství z roku 2005 doporučuje přístup „na ročním základě“ v tom smyslu, že výpočet případného nadměrného vyrovnání se má provádět za rok, aniž lze částku nadměrné vyrovnávací platby převést na další rok kromě případu, kdy tato částka nepřesahuje 10 % výše roční vyrovnávací platby (58).
(107)
Ovšem před přijetím rámce Společenství z roku 2005 používala Komise v případech, kdy ověřovala, zda podnik nedostal nadměrné vyrovnání za plnění úkolů veřejné služby, „komplexní přístup“ (viz bod 104) (59).
(108)
Při komplexním přístupu jsou čisté výsledky za každý rok, sčítané rok po roku, aktualizovány k 1. lednu každého roku uplatněním referenční sazby pro Francii (60).
7.2.3 Zohledněné výhody
(109)
Podle první věty bodu 17 rámce Společenství z roku 2005 „musí výnosy, které mají být zohledněny, zahrnovat alespoň veškeré výnosy z poskytování služeb obecného hospodářského zájmu“. Při ověřování absence případného nadměrného vyrovnání je tedy nutno zohlednit čistý výsledek použití v obecném zájmu a volného použití během šetřeného období. Komise soudí, že tyto výsledky představují příjmy zavedené Francií počínaje dnem 27. září 1991 ve prospěch Crédit Mutuel v rámci poskytování služby obecného zájmu spočívající ve financování sociálního bydlení prostřednictvím CDC. Tato použití jsou v analytickém účetnictví postavena na konkrétním zdroji, a to vkladech shromážděných díky distribuci spořicího účtu „Livret bleu“. V konkurenčních tržních podmínkách (bez zvláštního práva distribuovat produkt spoření osvobozený od daně) by si banka Crédit Mutuel nebyla pravděpodobně schopna opatřit tento zdroj za stejných nákladů, a proto použití a související prostředky musí být v obecné struktuře systému „Livret bleu“ zohledněny. Francie ostatně sama potvrdila existenci vazby mezi těmito použitími, spořicím účtem „Livret bleu“ a úkolem financování sociálního bydlení tím, že počínaje rokem 1991 převedla vklady určené na tato použití na CDC (61). Jinými slovy, když Francie dne 27. září 1991 přiděluje bance Crédit Mutuel službu obecného hospodářského zájmu spočívající ve shromažďování vkladů soustředěných u CDC a určených na financování sociálního bydlení, potvrzuje, že jí přiděluje distribuci spořicího účtu „Livret bleu“. Zisk plynoucí z použití finančních prostředků uložených na tomto účtu je tedy nutno považovat počínaje tímto dnem za příjem přidělený Crédit Mutuel za poskytování služby obecného hospodářského zájmu.
(110)
Stěžovatel a jiné orgány či organizace (Rada pro hospodářskou soutěž a zprávy poslanců nebo výzkumných organizací (62)) soudí, že výlučné právo na distribuci „Livret bleu“ vyvolalo „přitažlivý účinek“, protože umožnilo Crédit Mutuel přilákat zákazníky, učinit z nich své stálé zákazníky a prodávat jim jiné bankovní produkty než pouze „Livret bleu“. V rozhodnutí o prodloužení řízení Komise nevyloučila, že spořicí účet „Livret bleu“ mohl přitažlivým účinkem vytvořit nepřímé příjmy (63), ale připomenula, že se tyto příjmy dosud nepodařilo kvantifikovat (64).
(111)
Na konci vyšetřování této záležitosti dospívá Komise ke zjištění, že existenci přitažlivého účinku sice nelze vyloučit, ovšem údaje, které shromáždila, jí v tomto konkrétním případě neumožňují kvantifikovat případný přitažlivý účinek dostatečně podloženým způsobem.
(112)
Dokumenty předložené stěžovateli předpokládají existenci přitažlivých účinků, ale formálně je nedokládají a nedokáží přesně ocenit jejich finanční důsledky.
(113)
Pokud jde o studie kanceláře Glais (viz body 52 a 53), Komise zjišťuje, že Crédit Mutuel může právem tvrdit, že tyto statistické analýzy neposkytují žádný jistý důkaz kvantifikovatelného přitažlivého účinku.
(114)
V připomínkách stěžovatelů byla navržena tři subjektivní posouzení. Nejprve, vzhledem ke skutečnosti, že ostatní banky nabídly distribuovat „Livret bleu“ za odměnu ve výši 1 %, stěžovatelé navrhli odhadnout řádově přibližný přitažlivý účinek tím, že se vypočte rozdíl mezi mírou odměny placenou bance Crédit Mutuel a touto sazbou ve výši 1 %, což činí 0,3 % a odpovídá přibližně 300 milionům FRF za rok. Nic ovšem neumožňuje prokázat, že by konkurenti Crédit Mutuel byli schopni během zvažovaného období plnit tyto úkoly při uvedené míře odměny ve výši 1 %. Tento první argument navíc neprokazuje existenci přitažlivého účinku, ale zřejmě se spíše vrací k tvrzení, že banka Crédit Mutuel údajně dostala nadměrné vyrovnání, k čemuž, jak bude prokázáno dále, nedošlo. Nic neumožňuje prokázat, že přitažlivý účinek odpovídá rozdílu mezi odměnou za zprostředkování a údajnou nižší odměnou, za kterou se konkurenti Crédit Mutuel nabízeli distribuovat „Livret bleu“ sami.
(115)
Podle druhé metody, kterou stěžovatelé navrhli, by se přitažlivý účinek měřil podle růstu podílu Crédit Mutuel na trhu. Podobnou metodu nelze přijmout, protože vychází z předpokladu, že ke zvýšení podílu na trhu došlo výlučně kvůli „Livret bleu“, což není nijak objektivně doloženo.
(116)
Třetí posouzení výlučného distribučního práva je založeno na výpadku daňových příjmů kvůli osvobození „Livret bleu“ od daně. Pokud by si banka Crédit Mutuel přála nabízet bez daňového osvobození vkladní knížku a nabízela přitom bez ohledu na daňové postavení spořitelů stejný čistý výnos jako u „Livret bleu“, skutečně by zaplatila slevu rovnající se výši pomyslné daně, kterou by (případně) spořitelé platili. Podle stěžovatelů je nutno považovat kumulované daňové zvýhodnění za období 1991-1997 ve výši 4,5 miliardy FRF za výhodu, jež vznikla bance Crédit Mutuel, a to ve stejné výši. Toto uvažování nelze přijmout, protože banka Crédit Mutuel by s největší pravděpodobností nedistribuovala „Livret bleu“ za stejných podmínek, pokud by musela nést v plné míře náklady na osvobození od daně, jehož ostatně přímo využívají společníci společnosti.
(117)
Dotyčné případné výhody lze obtížně prokázat a kvantifikovat. Přímá hospodářská výhoda z provozování „Livret bleu“ je přímo měřitelná z účetnictví „Livret bleu“. Hospodářská výhoda z prodeje jiných produktů nebo služeb zákazníkům, kteří se stali stálými díky „Livret bleu“, by naopak šla zjistit v analytickém účetnictví těchto produktů, pokud by bylo možno okamžitě odlišit, co se prodává zákazníkům, kteří se stali stálými zákazníky Crédit Mutuel nebo byli k bance přilákány díky „Livret bleu“, a tím, co se prodává zákazníkům, kteří se na Crédit Mutuel obrátili z jiných důvodů, což nelze. Z těchto důvodů nebyl konzultant Komise schopen posoudit případný přitažlivý účinek podle účetní metody použité na ocenění všech přímých hospodářských výhod získaných z „Livret bleu“.
(118)
Důmyslnější pokusy konzultanta Komise o posouzení přitažlivého účinku nebyly úspěšné. Komise proto soudí, že v ověřovacím výpočtu absence případného nadměrného vyrovnání nemůže zohlednit případnou výhodu plynoucí z přitažlivého účinku.
7.2.4 Výpočet přiměřeného zisku
(119)
Při ověřování absence nadměrného vyrovnání ve prospěch podniku pověřeného službou obecného hospodářského zájmu je nutno zohlednit přiměřený zisk (65). Rámec Společenství z roku 2005 upřesňuje, že „přiměřeným ziskem by se měla rozumět míra návratnosti vlastního kapitálu, která zohledňuje riziko nebo absenci rizika vyplývající pro dotčený podnik […]. Tato míra nesmí běžně přesáhnout průměrnou míru, jež byla v dotčeném odvětví platná v posledních letech“ (66).
(120)
V rozhodnutí o prodloužení řízení (67) se Komise domnívala, že je vhodné uplatnit u použití v obecném zájmu a u volných použití přiměřený zisk v průměrné výši 6 % vlastního kapitálu na tato použití. Tato míra, která se rok od roku liší a dosahuje v průměru 6 %, odpovídá míře návratnosti vlastního kapitálu původně doporučované bankou Crédit Mutuel: banka zvolila za náklady vlastního kapitálu výši dividend skutečně rozdělovaných během dotyčného roku. Pokud jde o zohlednění přiměřeného zisku v rámci ověření absence případného nadměrného vyrovnání, Komise se v tomto rozhodnutí neodchyluje, co se týče volných použití a použití v obecném zájmu, od přístupu, podle kterého již postupovala v rozhodnutí o prodloužení řízení a který je popsán v oddíle 7.2.5.
(121)
Ve svém rozhodnutí o prodloužení řízení (68) se ale Komise domnívala, že tento přiměřený zisk není nutno uplatňovat na vklady soustředěné u CDC, protože tyto vklady nemají žádné náklady vlastního kapitálu z hlediska obezřetnostních pravidel, jelikož tyto vklady Crédit Mutuel neinvestuje, ale pouze je převádí na CDC. Ovšem z obezřetnostního hlediska je úvěrové riziko vkladů soustředěných u CDC považováno za rovné riziku vystavení státu (Francouzské republiky), jedná se tak o rizikové vyrovnání rovnající se nule a nevyžadující tudíž vlastní kapitál.
(122)
Nevzít v úvahu žádný přiměřený zisk u vkladů soustředěných u CDC by znamenalo, že se celkový přiměřený zisk (na jedné straně zisk z použití v obecném zájmu a z volných použití a na straně druhé zisk z vkladů soustředěných u CDC) od roku 1991 do roku 1999 snižuje a až počínaje rokem 2000 v důsledku soustředění všech vkladů u CDC v roce 1999 zcela mizí (69).
(123)
V dopise ze dne 1. září 2006, v němž francouzské orgány předložily své připomínky v reakci na rozhodnutí o prodloužení řízení, tyto orgány potvrdily, že finanční prostředky soustředěné u CDC nespotřebovávaly povinný vlastní kapitál. Nicméně, podle francouzských orgánů, „vzhledem k tomu, že se od úplného soustředění vkladů u CDC v roce 1999 nejevilo použití evropské míry solventnosti jako náležité, [navrhla] banka Crédit Mutuel zahrnout do výpočtu přiměřeného zisku u ‚Livret bleu‘ náklady vlastního kapitálu získané pomocí odkazu na náklady vlastního kapitálu u ostatních produktů spoření a jiných prostředků“. Komise nepovažuje podobný přístup za uspokojivý, protože vede k umělému uplatnění na finanční prostředky soustředěné u CDC kapitálových požadavků, jež jsou závislé na průměrných kapitálových požadavcích jiných aktiv Crédit Mutuel, které jsou na „Livret bleu“ zcela nezávislé.
(124)
Neexistence požadavku na povinný kapitál svědčí o absenci rizika úvěrových ztrát, což je případ vkladů soustředěných u CDC. Shromažďování vkladů pro CDC nepředstavuje ani riziko nedostatku hotovosti (kromě rizika v rámci měsíce) a ani transformaci splatnosti, protože částka převáděná na CDC se každý měsíc upravuje podle vývoje vkladů a úrok placený CDC je okamžitě převáděn na vkladatele. Je tedy zřejmé, že tato služba obecného hospodářského zájmu představuje pro Crédit Mutuel nízkou míru rizika. Existují ale jiné druhy rizik, jako je provozní riziko, hospodářské riziko (riziko, že míra odměny nepokryje vzniklé náklady), právní riziko a riziko pro pověst banky. Ostatně jiné bankovní činnosti, jako je distribuce sdružených finančních prostředků, správa majetku nebo prodej finančních produktů (akcií a dluhopisů), nespotřebovávají povinný vlastní kapitál a přesto jsou velmi ziskové. Neexistuje tak přímá vazba mezi ziskem očekávaným u určité činnosti a spotřebou povinného vlastního kapitálu, která se vypočítává na základě obezřetnostních pravidel a jejímž konkrétním cílem není v žádném případě posouzení ziskovosti určité činnosti.
(125)
V tomto konkrétním případě je ale nutno uznat, že pokud Komise povolí bance Crédit Mutuel získávat přiměřený zisk u části vkladů soustředěných u CDC, uznává, že stanovení odpovídající míry tohoto zisku představuje výkon s komplexním hospodářským posouzením. „Livret bleu“ je totiž netypický bankovní produkt, v němž se mísí vlastnosti produktu spoření a běžných účtů a u nějž jsou vklady soustředěny u orgánu veřejné moci. Přímo srovnatelné produkty, které by mohly sloužit jako ukazatel pro přiměřený zisk u podobné činnosti, jako takové neexistují.
(126)
Při neexistenci produktu dostatečně srovnatelného s „Livret bleu“ se Komise domnívá, že může v tomto konkrétním případě použít dva ukazatele, které umožňují posoudit, zda lze u vkladů soustředěných u CDC považovat určitý zisk za přiměřený. Tyto dva ukazatele jsou následující:
a)
ziskové rozpětí ve francouzském bankovním odvětví, tzn. hospodářský výsledek před zdaněním podělený obchodním obratem (v tomto konkrétním případě představuje obchodní obrat bank jejich provozní výsledek). Při použití údajů francouzského bankovního odvětví za zvažované období (od 27. září 1991 do konce roku 2008) dosahuje toto ziskové rozpětí v průměru výše 23 % za rok;
b)
míra návratnosti kapitálu francouzského bankovního odvětví, tzn. hospodářský výsledek před zdaněním podělený výší aktiv. Průměrná roční míra návratnosti kapitálu za celé zvažované období je 45 bazických bodů (0,45 %).
(127)
Následující tabulka (70) uvádí ziskové rozpětí a míru návratnosti kapitálu francouzského bankovního odvětví za období 1993-2008 (údaje za období před rokem 1993 nejsou k dispozici):
1993
1994
1995
1996
1997
1998
1999
2000
2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008 (72)
Výsledek před zdaněním (71)
15,2
2,7
25,0
41,0
67,5
14,4
19,8
22,5
24,6
23,5
23,4
29,6
31,3
46,2
34,3
-4,4
Provozní výsledek (71)
362,4
335,4
345,6
356,1
375,3
60,8
64,6
70,5
74,9
77,0
80,6
83,5
89,5
104,1
98,0
79,1
Ziskové rozpětí
4,2 %
0,8 %
7,2 %
11,5 %
18 %
23,7 %
30,6 %
31,9 %
32,8 %
30,6 %
29,0 %
35,5 %
35,0 %
44,4 %
35,1 %
-5,6 %
Průměrné ziskové rozpětí
22,8 %
Aktiva (71)
není k dispozici
16 333
17 216
18 291
19 894
3 052
3 394
3 452
3 783
3 793
3 960
4 390
5 275
6 041
7 061
7 699
Míra návratnosti
není k dispozici
0,02 %
0,15 %
0,22 %
0,34 %
0,47 %
0,58 %
0,65 %
0,65 %
0,62 %
0,59 %
0,68 %
0,59 %
0,77 %
0,49 %
-0,05 %
Průměrná míra návratnosti
0,45 %
(128)
Pokud jde o shromažďování vkladů soustředěných u CDC, používá Komise pro výpočet ziskového rozpětí a míry návratnosti kapitálu Crédit Mutuel následující hodnoty:
a)
jako jmenovatele ziskového rozpětí příjmy získané za shromažďování vkladů soustředěných u CDC, tzn. roční výši odměny za zprostředkování;
b)
jako jmenovatele míry návratnosti kapitálu vklady převedené na CDC;
c)
u čitatele, tzn. hospodářského výsledku před zdaněním, se Komise domnívá, že při zohlednění ziskového rozpětí ve výši 4,2 % u shromažďování vkladů soustředěných u CDC, tzn. hospodářského výsledku před zdaněním odpovídajícímu 4,2 % odměny za zprostředkování placené CDC, jako přiměřeného zisku nedostala banka Crédit Mutuel žádné nadměrné vyrovnání (viz bod 132).
(129)
Pokud jde o druhý ukazatel (míra návratnosti kapitálu) Komise konstatuje, že banka Crédit Mutuel nezískala žádné nadměrné vyrovnání za správu „Livret bleu“ během zvažovaného období, pokud se jako přiměřený zisk za shromažďování vkladů soustředěných u CDC zohlední míra návratnosti kapitálu ve výši 5 bazických bodů, tzn. hospodářský výsledek před zdaněním odpovídající 0,05 % celkové výše vkladů převedených na CDC.
(130)
Podle rámce Společenství z roku 2005 nesmí přiměřený zisk přesáhnout průměrnou míru, jež byla v dotčeném odvětví platná v posledních letech. Povolit ziskové rozpětí ve výši 4,2 % znamená povolit méně než pětinu průměrného ziskového rozpětí bankovního odvětví (22,8 %). Vzhledem k tomu, že se, jak bylo vysvětleno v bodě 124, u shromažďování vkladů soustředěných u CDC jedná o činnost s nízkým rizikem, a tudíž s nízkou výnosností, domnívá se Komise, že zisk ve výši 4,2 % není zjevně přehnaný a v tomto konkrétním případě ho lze považovat za přiměřený.
(131)
Stejně tak se Komise domnívá, že zohlednění zisku ve výši 5 bazických bodu u vkladů soustředěných u CDC je vzhledem k průměrné míře návratnosti kapitálu ve výši 45 bazických bodů zaznamenané ve francouzském bankovním odvětví během zvažovaného období přiměřené a představuje spodní a konzervativní práh toho, co je v tomto konkrétním případě možno považovat za zisk, který není zjevně nepřiměřený. Tato nízká úroveň zisku ostatně vhodným způsobem odráží úroveň rizika, jíž byla banka Crédit Mutuel vystavena při shromažďování vkladů pro CDC a která je nízká, jak je vysvětleno v bodě 124.
7.2.5 Ověření absence nadměrného vyrovnání
(132)
Na základě předchozích úvah přistoupila Komise k ověření absence nadměrného vyrovnání podle metody vysvětlené v pododdílech 7.2.1 a 7.2.4 (73). Toto ověření je uvedeno v následující tabulce:
(v mil. EUR)
VYROVNÁNÍ
NADMĚRNÉ ČI NEDOSTATEČNÉ VYROVNÁNÍ
Rok
Odměna za zprostředkování
(roční)
Komplexní přístup (74)
(až do konce roku 2005)
Přístup na ročním základě (75)
(počínaje rokem 2006)
1991 (od 27.9.1991 do 31.12.1991)
1,5
43,8
Nepoužije se
(až do roku 2005 se používá komplexní přístup - viz pododdíl 7.2.2)
1992
9,1
125,1
1993
16,8
184,0
1994
36,6
127,3
1995
59,5
114,5
1996
74,7
107,8
1997
82,3
88,4
1998
118,9
92,0
1999
188,9
98,3
2000
188,2
106,3
2001
181,9
91,3
2002
187,8
76,3
2003
197,7
61,2
2004
204,4
45,7
2005
196,7
15,0
2006
(…)
-39,1
2007
(…)
-24,3
2008
(…)
-6,1
(133)
Je možno konstatovat, že nadměrné vyrovnání na konci roku 2005 (15 milionů EUR) nepřesahuje 10 % vyrovnání za rok 2005 (196,7 milionů EUR). Podle bodu 21 rámce z roku 2005 lze tuto částku převést na následující rok. Konečný hospodářský výsledek vykazuje na konci roku 2008 pro celé zvažované období nedostatečné vyrovnání ve výši -6,1 milionu EUR.
(134)
Komise tak může dospět k závěru, že odměna za zprostředkování nepředstavovala nadměrné vyrovnání ve prospěch banky Crédit Mutuel za službu obecného hospodářského zájmu, která jí byla svěřena v období od 27. září 1991 až do konce roku 2008.
8. ZÁVĚR
(135)
Komise konstatuje, že Francouzská republika provedla dotčené opatření protiprávně a porušila tím čl. 108 odst. 3 SFEU. Podporu lze ale považovat za slučitelnou s vnitřním trhem podle čl. 106 odst. 2 SFEU, protože vyrovnání placené státem nepřesáhlo částku nezbytně nutnou k pokrytí nákladů vyvolaných plněním povinností veřejné služby při zohlednění příjmů, které se k ní vztahují, jakož i přiměřeného zisku z plnění těchto povinností,
PŘIJALA TOTO ROZHODNUTÍ:
Článek 1
Státní podpora poskytnutá Francouzskou republikou ve prospěch Crédit Mutuel na základě vyhlášky ze dne 27. září 1991, kterým se stanoví použití v obecném zájmu pro banku Crédit Mutuel, je slučitelná s vnitřním trhem.
Článek 2
Toto rozhodnutí je určeno Francouzské republice.
V Bruselu dne 24. května 2011.