ΑΠΌΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΉΣ
της 23ης Φεβρουαρίου 2011
σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις C 38/B/04 (πρώην NN 58/04) και C 13/06 (πρώην N 587/05) που η Ιταλία έθεσε σε εφαρμογή υπέρ της Portovesme Srl, ILA SpA, Eurallumina SpA e Syndial SpA
[κοινοποιηθείσα υπό τον αριθμό Ε(2011) 956]
(Το κείμενο στην ιταλική γλώσσα είναι το μόνο αυθεντικό)
(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)
(2011/746/ΕΕ)
Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ,
Έχοντας υπόψη τη Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και ιδίως το άρθρο 108 παράγραφος 2 πρώτο εδάφιο,
Έχοντας υπόψη τη συμφωνία για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο, και ιδίως το άρθρο 62 παράγραφος 1 στοιχείο α),
Αφού κάλεσε τους ενδιαφερόμενους να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σύμφωνα με τις εν λόγω διατάξεις (1) και έχοντας υπόψη τις παρατηρήσεις αυτές,
Εκτιμώντας τα ακόλουθα:
1. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ
1.1. Υπόθεση C 38/B/04
(1)
Με επιστολή της 4ης Δεκεμβρίου 2003, ένα δικηγορικό γραφείο που εκπροσωπεί έναν καταγγέλλοντα επέστησε την προσοχή της Επιτροπής σε μια σειρά άρθρων που δημοσιεύθηκαν στον ιταλικό τύπο σχετικά με την πρόθεση της ιταλικής κυβέρνησης να εφαρμόσει καθεστώς προτιμησιακής τιμολόγησης της ηλεκτρικής ενέργειας σε ορισμένες επιχειρήσεις της Σαρδηνίας.
(2)
Τα εν λόγω καθεστώτα προτιμησιακής τιμολόγησης καθιερώθηκαν με το άρθρο 1 του διατάγματος του Προέδρου του Υπουργικού Συμβουλίου της 6ης Φεβρουαρίου 2002 (εφεξής το «Διάταγμα του 2004»). Το εν λόγω διάταγμα είχε δύο διαφορετικά αποτελέσματα: α) καθιέρωσε νέα καθεστώτα προτιμησιακής τιμολόγησης υπέρ των εταιρειών Portovesme Srl, ILA Spa και Eurallumina Spa και β) παρέτεινε το υφιστάμενο καθεστώς προτιμησιακής τιμολόγησης υπέρ της Alcoa Trasformazioni (επιχείρηση παραγωγής πρωτογενούς αλουμινίου, εφεξής «Alcoa»).
(3)
Με επιστολές της 22ας Ιανουαρίου 2004 και της 19ης Μαρτίου 2004 η Επιτροπή ζήτησε διευκρινίσεις για τα εν λόγω μέτρα. Η Ιταλία απάντησε με επιστολές της 9ης Φεβρουαρίου 2004 και της 9ης Ιουνίου 2004. Με επιστολή της 20ής Σεπτεμβρίου 2004 η Ιταλία υπέβαλε περαιτέρω διευκρινίσεις.
(4)
Με επιστολή της 16ης Νοεμβρίου 2004, η Επιτροπή ενημέρωσε την Ιταλία για την απόφασή της να κινήσει τη διαδικασία του άρθρου 108 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ αναφορικά με την εν λόγω ενίσχυση.
(5)
Η απόφαση της Επιτροπής να κινήσει τη διαδικασία δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης (2). Η Επιτροπή κάλεσε τους ενδιαφερόμενους να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σχετικά με τις εν λόγω ενισχύσεις.
(6)
Η Ιταλία υπέβαλε παρατηρήσεις με επιστολές της 4ης Φεβρουαρίου 2005 και της 11ης Φεβρουαρίου 2005.
(7)
Η Επιτροπή έλαβε παρατηρήσεις από τους ενδιαφερόμενους, συμπεριλαμβανομένων τριών δικαιούχων των μέτρων και ενός ανταγωνιστή της Portovesme. Με επιστολή της 22ας Μαρτίου 2005, η Επιτροπή διαβίβασε αυτές τις παρατηρήσεις στην Ιταλία παρέχοντάς της τη δυνατότητα να τις σχολιάσει. Τα σχόλια της Ιταλίας εστάλησαν με επιστολή της 20ής Σεπτεμβρίου 2005.
(8)
Στις 29 Οκτωβρίου 2008 η υπόθεση C38/04 χωρίστηκε στο μέρος A, που αφορά το μέτρο υπέρ της Alcoa και στο μέρος Β που αφορά τις Portovesme, ILA και Eurallumina.
(9)
Στις 19 Νοεμβρίου 2009 η Επιτροπή εξέδωσε τελική αρνητική απόφαση με ανάκτηση για την εταιρεία Alcoa (3).
1.2. Υπόθεση C 13/06
(10)
Σύμφωνα με το άρθρο 11 εδάφιο 12 του νομοθετικού διατάγματος αριθ. 35 της 14ης Μαρτίου 2005, το οποίο μετατράπηκε στον νόμο 80/2005 της 14ης Μαΐου 2005«Επείγουσες διατάξεις στο πλαίσιο του σχεδίου δράσης για την οικονομική, κοινωνική και εδαφική ανάπτυξη» (εφεξής ο «νόμος αριθ. 80/2005»), οι ιταλικές αρχές παρέτειναν έως το 2010 το καθεστώς προτιμησιακής τιμολόγησης της ηλεκτρικής ενέργειας υπέρ της Portovesme, ILA και Eurallumina και χορήγησαν καθεστώς προτιμησιακής τιμολόγησης στη Syndial SpA, επιχείρηση παραγωγής χλωρίου, η οποία διαθέτει και αυτή εγκαταστάσεις στη Σαρδηνία.
(11)
Η Επιτροπή έλαβε καταγγελία από ανταγωνιστή της Syndial με επιστολή της 22ας Ιουλίου 2005, την οποία ακολούθησαν περαιτέρω έγγραφα που εστάλησαν από την ίδια εταιρεία, στις 7 Οκτωβρίου 2005 και στις 7 Δεκεμβρίου 2005.
(12)
Η Ιταλία κοινοποίησε το μέτρο στην Επιτροπή με επιστολή της 23ης Νοεμβρίου 2005, παρέχοντας περαιτέρω πληροφορίες με επιστολή της 28ης Νοεμβρίου 2005.
(13)
Με επιστολή της 22ας Δεκεμβρίου 2005, η Επιτροπή ζήτησε συμπληρωματικές πληροφορίες, τις οποίες οι ιταλικές αρχές διαβίβασαν με επιστολή της 3ης Μαρτίου 2006.
(14)
Ταυτοχρόνως, ο ίδιος ανταγωνιστής της Portovesme που επενέβη στην υπόθεση C 38/B/04 υπέβαλε καταγγελία για το νέο μέτρο, με επιστολή της 20ής Ιανουαρίου 2006.
(15)
Με επιστολή της 26ης Απριλίου 2006, η Επιτροπή ενημέρωσε την Ιταλία σχετικά με την απόφασή της να κινήσει τη διαδικασία του άρθρου 108 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ αναφορικά με τις τροποποιήσεις και την επέκταση του ειδικού καθεστώτος τιμολόγησης που θεσπίστηκε με τον νόμο αριθ. 80/2005.
(16)
Η Επιτροπή ζήτησε από την Ιταλία περαιτέρω διευκρινίσεις με επιστολή της 22ας Αυγούστου 2006, στην οποία η Ιταλία απάντησε στις 28 Σεπτεμβρίου 2006.
(17)
Η απόφαση της Επιτροπής να κινήσει τη διαδικασία δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης (4). Η Επιτροπή κάλεσε τους ενδιαφερόμενους να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους αναφορικά με τα εν λόγω μέτρα.
(18)
Η Επιτροπή έλαβε παρατηρήσεις από τους ενδιαφερόμενους, συμπεριλαμβανομένων των δικαιούχων, των δύο ανταγωνιστών της Portovesme και της Syndial και ενός παραγωγού ανανεώσιμων ενεργειών. Με επιστολή της 5ης Οκτωβρίου 2006, η Επιτροπή διαβίβασε αυτές τις παρατηρήσεις στην Ιταλία παρέχοντας σ’ αυτή τη δυνατότητα να τις σχολιάσει. Τα σχόλια της Ιταλίας εστάλησαν με επιστολή της 1ης Δεκεμβρίου 2006.
(19)
Η Ιταλία παρέσχε περαιτέρω πληροφορίες με επιστολές της 16ης Απριλίου 2007, 10ης Μαΐου 2007, 14ης Μαΐου 2007 και 22ας Ιουνίου 2010.
1.3. Πεδίο εφαρμογής της παρούσας απόφασης
(20)
Η παρούσα απόφαση αφορά τόσο τα καθεστώτα τιμολόγησης που θεσπίστηκαν με το άρθρο 1 του διατάγματος του 2004 υπέρ δικαιούχων άλλων από την Alcoa (εφεξής: τα «καθεστώτα τιμολόγησης του 2004») όσο και εκείνα που θεσπίστηκαν με το άρθρο 11 εδάφιο 12 του νόμου αριθ. 80/2005 (εφεξής τα «καθεστώτα τιμολόγησης του 2005») και που διευκρινίστηκαν περαιτέρω με τις αποφάσεις που εξέδωσε η Αρχή για την ηλεκτρική ενέργεια και το φυσικό αέριο (AEEG).
2. ΛΕΠΤΟΜΕΡΗΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΟΥ ΜΕΤΡΟΥ
2.1. Τα αμφισβητούμενα καθεστώτα τιμολόγησης του 2004
(21)
Το άρθρο 1 του διατάγματος του 2004 επέκτεινε «το καθεστώς [τιμολόγησης] του σημείου 2 του διατάγματος του Υπουργείου Βιομηχανίας, Εμπορίου και Βιοτεχνίας της 19ης Δεκεμβρίου 1995 (εφεξής “διάταγμα Alcoa”) στις προμήθειες ενέργειας που προορίζονται για την παραγωγή και επεξεργασία αλουμινίου, μολύβδου, αργύρου και ψευδαργύρου, μόνο για τις υφιστάμενες κατά την ημερομηνία έναρξης ισχύος του παρόντος διατάγματος οι οποίες είναι εγκατεστημένες σε νησιωτικές περιοχές που χαρακτηρίζονται από απουσία ή ανεπάρκεια συνδέσεων με τα εθνικά δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου».
(22)
Είχε προβλεφθεί ότι αυτό το καθεστώς τιμολόγησης θα ήταν μεταβατικό και θα έληγε «με την υλοποίηση ή την ενίσχυση των συνδέσεων με τα εθνικά δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου» το αργότερο εντός της 30ής Ιουνίου 2007.
(23)
Στην ουσία, το διάταγμα του 2004 επέκτεινε τα προτιμησιακά καθεστώτα τιμολόγησης, των οποίων ήδη είχε τύχει ο παραγωγός αλουμινίου Alcoa, σε τρεις εταιρείες υψηλής ενεργειακής έντασης εγκατεστημένες στη Σαρδηνία: στην Portovesme, επιχείρηση που παράγει ψευδάργυρο, άργυρο και μόλυβδο (5), στην ILA, εταιρεία παραγωγής προϊόντων αλουμινίου και Eurallumina, εταιρεία παραγωγής αλουμίνας (6).
(24)
Σε κανονιστικό επίπεδο, τα καθεστώτα τιμολόγησης εφαρμόστηκαν μέσω αποφάσεων της Αρχής για την ηλεκτρική ενέργεια και το φυσικό αέριο (εφεξής «AEEG»).
(25)
Αρχικά, η απόφαση AEEG αριθ. 110/04 εξαρτούσε τη χορήγηση προτιμησιακών καθεστώτων τιμολόγησης από το θετικό αποτέλεσμα της διαδικασίας κοινοποίησης. Ωστόσο, μετά από τις οδηγίες που εξέδωσε η προεδρία του Υπουργικού Συμβουλίου, οι οποίες διευκρίνιζαν ότι το κείμενο του διατάγματος 2004 δεν είχε κοινοποιηθεί επισήμως σύμφωνα με τους κανόνες περί κρατικών ενισχύσεων, αλλά είχε μόνο «υποβληθεί» στην Επιτροπή στο πλαίσιο μιας «προκαταρκτικής διερεύνησης», η AEEG εφάρμοσε το διάταγμα του 2004 μέσω της απόφασης αριθ. 148/04 (7).
(26)
Αυτό το καθεστώς επέτρεπε στους δικαιούχους να λαμβάνουν αντισταθμιστική πληρωμή υπό τους ίδιους όρους που ορίζονται στο διάταγμα Alcoa. Στην ουσία, για μια δεδομένη μονάδα παραγωγής που εμπίπτει στο καθεστώς τιμολόγησης, η αντισταθμιστική πληρωμή υπολογιζόταν ως η διαφορά μεταξύ της τιμής που εφάρμοζε ο προμηθευτής ηλεκτρικής ενέργειας στη μονάδα παραγωγής και της καθορισμένης από το κράτος προτιμησιακής τιμής, πολλαπλασιαζόμενης με την καταναλωθείσα από τη μονάδα παραγωγής ηλεκτρική ενέργεια. Η μέθοδος που χρησιμοποιείτο για τον υπολογισμό της προτιμησιακής τιμής (ή «καθεστώς προτιμησιακής τιμολόγησης») είχε οριστεί από την απόφαση CIP αριθ. 15/1993. Η τιμή υπέκειτο σε μηχανισμό τιμαριθμικής προσαρμογής βασιζόμενο στη μεταβολή του ιταλικού κόστους παραγωγής της ηλεκτρικής ενέργειας (η επονομαζόμενη «συνιστώσα Ct»). Το 2004, η προτιμησιακή τιμή που εφαρμοζόταν στους δικαιούχους της Σαρδηνίας κυμαινόταν από 26 έως 35 ευρώ/MWh.
(27)
Η διοικητική διαχείριση του καθεστώτος ανατέθηκε στο Cassa Conguaglio για τον τομέα ηλεκτρικής ενέργειας (8) (ειδικό ταμείο του τομέα ηλεκτρικής ενέργειας). Στην ουσία, το σύστημα τιμολόγησης λειτουργούσε ως εξής: Οι δικαιούχοι διαβίβαζαν στο Cassa Conguaglio λεπτομερή μηνιαία στοιχεία για τις αναλωθείσες ποσότητες ηλεκτρικού ρεύματος και για τις τιμές που καταβλήθηκαν στους προμηθευτές τους ηλεκτρικής ενέργειας. Ακολούθως, ελάμβαναν από το Cassa Conguaglio πληρωμές σε μετρητά υπολογιζόμενες όπως ανωτέρω (9).
(28)
Οι απαραίτητοι πόροι για τη χρηματοδότηση των αντισταθμιστικών πληρωμών συγκεντρώνονταν μέσω φόρου υπέρ τρίτων που εφαρμοζόταν στο σύνολο των καταναλωτών ηλεκτρικού ρεύματος μέσω του στοιχείου A4 του τιμολογίου ηλεκτρικού ρεύματος (10).
(29)
Μολονότι προβλεπόταν η λήξη του καθεστώτος στις 30 Ιουνίου 2007, η εφαρμογή του διακόπηκε κατόπιν υποδείξεων της AEEG λίγο μετά την κίνηση της επίσημης διαδικασίας έρευνας από μέρους της Επιτροπής, τον Νοέμβριο 2004 (11).
(30)
Βάσει των στοιχείων που παρέσχε η Ιταλία, η Portovesme και η Eurallumina έλαβαν επιδοτήσεις για την κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας που πραγματοποιήθηκε μεταξύ Απριλίου και Οκτωβρίου 2004, ενώ η ILA έλαβε επιδοτήσεις για κατανάλωση που πραγματοποιήθηκε μεταξύ Απριλίου και Σεπτεμβρίου 2004. Οι συνολικές πληρωμές (σε ευρώ) που πραγματοποίησε το Cassa Conguaglio σ’ αυτές τις τρεις επιχειρήσεις στο πλαίσιο του εν λόγω καθεστώτος αναφέρονται κατωτέρω.
Portovesme Srl
12 845 892,82
Eurallumina SpA
5 208 152,05
ILA SpA
291 120,27
2.2. Οι αμφισβητούμενες τιμές 2005
(31)
Σύμφωνα με το άρθρο 11 εδάφιο 12 του νόμου αριθ. 80/2005, οι ιταλικές αρχές επέκτειναν τις «διατάξεις τιμολόγησης του σημείου 2 της απόφασης του Υπουργείου Βιομηχανίας, Εμπορίου και Βιοτεχνίας της 19ης Δεκεμβρίου 1995 […] στις προμήθειες ενέργειας που προορίζονται για την παραγωγή και την επεξεργασία αλουμινίου, μολύβδου, αργύρου και ψευδαργύρου, καθώς και του λευκασμένου χλωρίου, με αναφορά στις τιμές που εφαρμόζονται σε ανάλογες προμήθειες στις ευρωπαϊκές αγορές, μόνο για τις υφιστάμενες εγκαταστάσεις κατά την ημερομηνία έναρξης ισχύος της παρούσας απόφασης στη Σαρδηνία και συνδεδεμένες με το δίκτυο υψηλής τάσης. Αυτό το τιμολογιακό καθεστώς θα υπόκειται στις μακροπρόθεσμες δεσμεύσεις προς σύναψη μεταξύ των δικαιούχων, των τοπικών αρχών της Σαρδηνίας και των αρμόδιων υπουργείων.»
(32)
Ως εκ τούτου, ο νόμος αριθ. 80/2005 επανεισήγαγε, στην ουσία, το ίδιο καθεστώς τιμολόγησης που εφαρμόστηκε το 2004, το οποίο επεξέτεινε το καθεστώς για την Alcoa σε άλλους δικαιούχους υψηλούς καταναλωτές ενέργειας με έδρα τη Σαρδηνία. Στην ουσία, αυτός ο νόμος εφαρμόστηκε μόνο στην Portovesme, στην ILA, στην Eurallumina και στην Syndial (εταιρεία παραγωγής λευκασμένου χλωρίου που δεν είχε τύχει προηγουμένως προτιμησιακών τιμών).
(33)
Επισημαίνεται ότι από το 2005 και εντεύθεν, η προτιμησιακή τιμή δεν βασιζόταν στις ιστορικές τιμές που καθορίστηκαν στο διάταγμα Alcoa του 1995, μα έπρεπε να καθοριστεί αυτόνομα από την AEEG κατά τρόπο που να αντιστοιχεί στις μέσες τιμές ενέργειας που πλήρωναν οι ανταγωνιστές των δικαιούχων στην ευρωπαϊκή αγορά (12). Αυτή η τιμή υπέκειτο σε ενημερώσεις σε ετήσια βάση: σύμφωνα με το άρθρο 11 εδάφιο 13 του νόμου αριθ. 80/2005 «οι όροι τιμολόγησης που προβλέπονται στα εδάφια 11 (13) και 12 εφαρμόζονται από την 1η Ιανουαρίου 2005 και ενημερώνονται από την αρχή για την ηλεκτρική ενέργεια και το φυσικό αέριο η οποία αυξάνει σε ετήσια βάση τις ονομαστικές αξίες των τιμών κατά 4 % ήτοι, σε περίπτωση που αυτή η τιμή είναι υψηλότερη, της ποσοστιαίας αύξησης της μέσης τιμής ηλεκτρικής ενέργειας στη χονδρική αγορά που κατεγράφη στα βασικά ευρωπαϊκά χρηματιστήρια ηλεκτρικής ενέργειας, και ιδίως του Άμστερνταμ και της Φρανκφούρτης.» Στην απόφαση αριθ. 217/05, η AEEG έδωσε μια ερμηνεία αυτού του μηχανισμού ενημέρωσης που ήταν περισσότερο ευνοϊκή για τους δικαιούχους, αφού καθόρισε ότι η αύξηση των τιμών δεν μπορούσε να υπερβεί το 4 % ετησίως.
(34)
Στην ίδια απόφαση, η AEEG καθόρισε τις προτιμησιακές τιμές που εφαρμόζονται στους διάφορους τομείς για το έτος 2005 ως εξής:
Τομείς που τυγχάνουν των προτιμησιακών τιμών
Προτιμησιακή τιμή
ευρώ/MWh
Επεξεργασία αλουμινίου
50
Μόλυβδος και ψευδάργυρος
23
Παραγωγή αλουμινίου
27
Λευκασμένο χλώριο
27
(35)
Και τα καθεστώτα τιμολόγησης του 2005, όπως εκείνα του 2004, έπρεπε να χρηματοδοτηθούν μέσω φόρου υπέρ τρίτων εις βάρος όλων των τελικών χρηστών ηλεκτρικής ενέργειας μέσω του στοιχείου Α4 του βασικού τιμολογίου ηλεκτρικού ρεύματος. Η διαχείριση των χρηματοοικονομικών ροών του καθεστώτος ανατέθηκε και σ’ αυτή την περίπτωση στο Cassa Conguaglio.
(36)
Η πρόσβαση στο προτιμησιακό καθεστώς υπέκειτο στη δέσμευση, από μέρους των δικαιούχων, να πραγματοποιούν παραγωγικές επενδύσεις στη Σαρδηνία, βάσει βιομηχανικών σχεδίων που υποβάλλονται στην περιφερειακή κυβέρνηση. Για παράδειγμα η Portovesme δεσμεύθηκε να πραγματοποιήσει επενδύσεις για ίδια παραγωγή ηλεκτρισμού ή να συμμετάσχει στην κατασκευή νέων σταθμών παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας.
(37)
Η Ιταλία κοινοποίησε το άρθρο 11 εδάφιο 23 του νόμου αριθ. 80/2005 σύμφωνα με το άρθρο 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ. Η πληρωμή των τιμών 2005 υπέκειτο στην έγκριση του καθεστώτος από την Επιτροπή. Κατά συνέπεια, δεν εφαρμόστηκαν αυτές οι τιμές.
2.3. Εκδίκαση ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων
(38)
Η Solvay Chimica Italia και η Solvay Chimica Bussi Spa (επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στην παραγωγή λευκασμένου χλωρίου και οι οποίες δεν εδρεύουν στη Σαρδηνία) υπέβαλαν προσφυγή (14) ενώπιον του TAR (Περιφερειακό Διοικητικό Δικαστήριο) της Περιφέρειας Λομβαρδίας κατά των αποφάσεων που εκδόθηκαν από την AEEG κατ’ εφαρμογή του άρθρου 11 εδάφιο 12 του νόμου αριθ. 80/2005, διατεινόμενες ότι αυτές οι αποφάσεις είχαν οδηγήσει σε παράνομη χορήγηση κρατικών ενισχύσεων και στην παράβαση άλλων εθνικών κανόνων (15). Στις 27 Νοεμβρίου 2006 το TAR της Περιφέρειας Λομβαρδίας ανέστειλε την εθνική εκδίκαση εν αναμονή των πορισμάτων της έρευνας όσον αφορά τις κρατικές ενισχύσεις που κίνησε η Επιτροπή με την υπόθεση C 13/06.
2.4. Συσσώρευση με προηγούμενες μη συμβιβάσιμες ενισχύσεις - Deggendorf
(39)
Μετά την κίνηση της διαδικασίας, η Ιταλία διευκρίνισε ότι η Eurallumina δεν είχε επιστρέψει τη μη συμβιβάσιμη ενίσχυση που αποτέλεσε αντικείμενο της υπόθεσης C 80/01 (16) (ενίσχυση για την παραγωγή αλουμίνας), αλλά, σύμφωνα με αυτή την εταιρεία, στις 8 Μαΐου 2006 η Αυτόνομη Περιφέρεια της Σαρδηνίας είχε εκδώσει σχετική εντολή ανάκτησης.
3. ΑΠΟΦΑΣΗ ΚΙΝΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΝΝΟΙΑ ΤΟΥ ΑΡΘΡΟΥ 108 ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΣ 2, ΤΗΣ ΣΛΕΕ
(40)
Η απόφαση της Επιτροπής για την κίνηση της διαδικασίας επίσημης έρευνας βασιζόταν στους ακόλουθους λόγους:
3.1. Υπόθεση C 38/B/04
(41)
Στην απόφασή της για την κίνηση της διαδικασίας επίσημης έρευνας (17), η Επιτροπή αξιολόγησε εάν ήταν δυνατόν να συμπεράνει ότι οι καθεστώτα τιμολόγησης του 2004 υπέρ των Portovesme, ILA και Eurallumina δεν συνιστούσαν κρατικές ενισχύσεις βάσει της επιχειρηματολογίας ότι αυτές προσομοίαζαν με το ιστορικό καθεστώς προτιμησιακής τιμολόγησης που χορηγήθηκε στην Alcoa το 1996 και που η Επιτροπή είχε κρίνει ότι δεν συνιστούσε κρατική ενίσχυση στην απόφασή της 4ης Δεκεμβρίου 1996 (18) (εφεξής: «η απόφαση Alumix»).
(42)
Σχετικά, η Επιτροπή είχε παρατηρήσει ότι το νέο καθεστώς τιμολόγησης έδειχνε διαφορετικό από το καθεστώς τιμολόγησης Alumix, αφού το τελευταίο είχε χορηγηθεί άμεσα από την ENEL, τον ιταλικό φορέα ηλεκτρικής ενέργειας σε μονοπωλιακό καθεστώς, ενώ το νέο καθεστώς τιμολόγησης συνεπάγεται την επιλεκτική παρέμβαση του κράτους με σκοπό την αντιστάθμιση της διαφοράς μεταξύ της τιμής της αγοράς που συμφωνήθηκε από τους δικαιούχους με τους δικούς τους προμηθευτές ενέργειας και την προτιμησιακή τιμή που καθορίστηκε το 1996. Η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι το διάταγμα 2004 δεν περιοριζόταν στην επέκταση του εύρους ενός υφιστάμενου μέτρου που δεν συνιστούσε κρατική ενίσχυση στους νέους δικαιούχους, αλλά μάλλον εισήγαγε ένα νέο καθεστώς υπέρ των τριών ενδιαφερομένων επιχειρήσεων, με ένα χρηματοδοτικό μηχανισμό που ήταν πολύ διαφορετικός από το καθεστώς τιμολόγησης Alumix.
(43)
Η απόφαση για την κίνηση της έρευνας κατέτασσε τις τιμολογήσεις του διατάγματος του 2004 ως λειτουργικές ενισχύσεις και αξιολογούσε εάν αυτή η ενίσχυση μπορούσε να εγκριθεί βάσει των κατευθυντηρίων γραμμών σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις περιφερειακού χαρακτήρα (19) (εφεξής «οι κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις περιφερειακού χαρακτήρα»), δεδομένου ότι η Σαρδηνία ήταν ενισχυόμενη περιοχή κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο α) της Συνθήκης ΕΚ, μέχρι το τέλος του 2006. Η Επιτροπή εξέφρασε αμφιβολίες όσον αφορά τη δυνατότητα να εγκριθεί η ενίσχυση επί αυτής της βάσης, από τη στιγμή που μια τέτοια ad hoc ενίσχυση, χορηγηθείσα σε ένα περιορισμένο αριθμό επιχειρήσεων, δεν φαινόταν να προωθεί την περιφερειακή ανάπτυξη.
(44)
Η Επιτροπή εξέφρασε την επιφύλαξή της για το ό,τι το μέτρο θα μπορούσε να έχει ως αποτέλεσμα τη μείωση του επιπέδου φορολογίας που εφαρμόζεται στην ηλεκτρική ενέργεια. Μια τέτοια μείωση θα μπορούσε να στηριχθεί στη νομική βάση της οδηγίας 2003/96/ΕΚ του Συμβουλίου, της 27ης Οκτωβρίου 2003, σχετικά με την αναδιάρθρωση του κοινοτικού πλαισίου φορολογίας των ενεργειακών προϊόντων και της ηλεκτρικής ενέργειας (20).
3.2. Υπόθεση C 13/06
(45)
Στην απόφασή της 27ης Απριλίου 2006 σχετικά με την κίνηση της επίσημης έρευνας, η Επιτροπή όρισε το καθεστώς τιμολόγησης του 2005 συνιστούσε νέα λειτουργική ενίσχυση.
(46)
Η Επιτροπή έκρινε ότι το καθεστώς προτιμησιακής τιμολόγησης μπορούσε να εγκριθεί ως λειτουργική ενίσχυση περιφερειακού χαρακτήρα, βάσει των κατευθυντηρίων γραμμών για τις περιφερειακές ενισχύσεις, λαμβανομένου υπόψη του γεγονότος ότι η Σαρδηνία υπήρξε, μέχρι το τέλος του 2006, μια ενισχυόμενη περιφέρεια κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο α) της ΣΛΕΕ.
(47)
Παρά την επιμονή της Ιταλίας ότι οι υψηλές τιμές του ηλεκτρικού ρεύματος στη Σαρδηνία συνιστούσαν ένα εμπόδιο για την ανάπτυξη της νήσου, η Επιτροπή συνήγαγε ότι η Ιταλία δεν είχε αποδείξει την ύπαρξη σημαντικά υψηλότερων τιμών στη Σαρδηνία, ούτε κατά μέσο όρο, ούτε ειδικότερα για τις επιχειρήσεις υψηλής ενεργειακής κατανάλωσης (21). Η Επιτροπή επεσήμανε ότι η κατάσταση πλεονάζουσας ικανότητας παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας στη Σαρδηνία μπορούσε μόνο να παρακινήσει τους παραγωγούς να πωλήσουν την ηλεκτρική ενέργεια στη χαμηλότερη δυνατή τιμή, μέχρι τη στιγμή κατά την οποία η ολοκλήρωση των έργων διασύνδεσης (προβλεπόμενων για το 2010) τους επέτρεπε να εξάγουν την παραγόμενη στη Σαρδηνία ηλεκτρική ενέργεια.
(48)
Η Ιταλία δεν είχε εξάλλου εξηγήσει για ποιο λόγο οι υψηλότερες τιμές συνιστούσαν ένα περιφερειακό μειονέκτημα, ούτε και τον τρόπο με τον οποίο το καθεστώς τιμολόγησης θα συνέβαλε στην περιφερειακή ανάπτυξη. Κατά συνέπεια, η Επιτροπή εξέφρασε αμφιβολίες σχετικά με την αναγκαιότητα της ενίσχυσης.
(49)
Επιπλέον, η Επιτροπή εξέφρασε αμφιβολίες για το ό,τι αυτή η ad hoc ενίσχυση ήταν αναλογική προς τα περιφερειακά μειονεκτήματα, ακόμα και λαμβανομένης υπόψη της μεθόδου που χρησιμοποιήθηκε για τον υπολογισμό της προτιμησιακής τιμής, που δεν είχε καμία σχέση με τις τιμές που εφαρμόζονταν στην υπόλοιπη Ιταλία, αλλά βασιζόταν στις μέσες τιμές που εφαρμόζονταν στην Ευρώπη σε ενεργοβόρους καταναλωτές.
(50)
Η Επιτροπή παρατήρησε ότι η διάρκεια του μέτρου ήταν ανώτερη των 5 ετών (κατά κανόνα η ανώτατη περίοδος που επιτρέπεται για τις λειτουργικές ενισχύσεις περιφερειακού χαρακτήρα) και ότι η ενίσχυση δεν ήταν φθίνουσα σε πραγματικούς όρους, δεδομένου του ορίου του 4 % που επιβλήθηκε στην αύξηση της τιμής.
(51)
Όσον αφορά την περίοδο που καλύπτεται από τις κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις περιφερειακού χαρακτήρα 2007-2013 (22), η Επιτροπή παρατήρησε ότι η Σαρδηνία είχε παύσει να είναι επιλέξιμη για ενισχύσεις περιφερειακού χαρακτήρα βάσει του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο α) της ΣΛΕΕ, και ιδίως για λειτουργικές ενισχύσεις. Η ίδια θεώρησε ότι, ενώ μπορούσε να εγκριθεί μια μεταβατική περίοδος δύο ετών βάσει των κατευθυντηρίων γραμμών σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις περιφερειακού χαρακτήρα για τη σταδιακή κατάργηση των υφιστάμενων καθεστώτων λειτουργικής ενίσχυσης, δεν θεωρήθηκε σκόπιμο να επιτραπεί η καθιέρωση νέων λειτουργικών ενισχύσεων για περίοδο λίγων μηνών με πρόβλεψη σταδιακής κατάργησης, λαμβάνοντας μάλιστα υπόψη τις εκφρασθείσες αμφιβολίες και τον στρεβλωτικό χαρακτήρα της ενίσχυσης.
(52)
Εν κατακλείδι, η Επιτροπή εξέφρασε αμφιβολίες όσον αφορά την έγκριση του καθεστώτος προτιμησιακής τιμολόγησης για τις Portovesme, ILA, Eurallumina και Syndial, είτε ως ενίσχυσης περιφερειακού χαρακτήρα είτε για οιονδήποτε άλλο λόγο, τον οποίο ούτως ή άλλως δεν είχε προσδιορίσει η Ιταλία.
(53)
Τέλος, όσον αφορά την Eurallumina, η Επιτροπή παρατήρησε ότι αυτή η εταιρεία δεν είχε ακόμα προβεί στην επιστροφή μιας παράνομης και μη συμβιβάσιμης κρατικής ενίσχυσης (23) και ότι κατά συνέπεια, δεν μπορούσε να τύχει καμίας νέας ενίσχυσης, στο πλαίσιο της νομολογίας Deggendorf (24).
4. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΡΙΤΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΜΕΝΩΝ
4.1. Υπόθεση C 38/B/04
(54)
Η πρόσκληση της Επιτροπής για υποβολή παρατηρήσεων επί της απόφασης του 2004 για την κίνηση της διαδικασίας ενδελεχούς επίσημης έρευνας προκάλεσε την αντίδραση από μέρους του αρχικού καταγγέλλοντα, ορισμένων δικαιούχων (Portovesme, Eurallumina e Alcoa) και άλλων ενδιαφερομένων μερών. Στη συγκεκριμένη περίπτωση συνοψίστηκαν απλά οι παρατηρήσεις σχετικά με το προτιμησιακό καθεστώς υπέρ της Portovesme, ILA και Eurallumina. Ιδίως, δεν συμπεριλήφθηκαν οι παρατηρήσεις που υπέβαλε η Alcoa, διότι είχαν ενδελεχώς συζητηθεί στην τελική απόφαση σχετικά με αυτή την εταιρεία (25).
4.1.1. Παρατηρήσεις που υπέβαλε η Portovesme
(55)
Σύμφωνα με την Portovesme, το καθεστώς προτιμησιακής τιμολόγησης έχει ως σκοπό την αποφυγή δυσλειτουργίας της αγοράς, και ιδίως την ανικανότητα της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας, που πρόσφατα απελευθερώθηκε στη Σαρδηνία, να προσφέρει ανταγωνιστικές τιμές εξαιτίας της μεγάλης ισχύος που διαθέτουν στην αγορά κατεστημένοι φορείς. Η Portovesme υποστηρίζει ότι η ENEL και η Endesa (των οποίων οι εγκαταστάσεις παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας στη Σαρδηνία εκχωρήθηκαν ακολούθως στην E.ON) συνιστούν δυοπώλιο και διατηρούν τις τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας στη Σαρδηνία τεχνητά ευθυγραμμισμένες με τις μέσες ιταλικές τιμές, ενώ εκ των πραγμάτων οι τιμές στη Σαρδηνία θα έπρεπε να είναι πολύ χαμηλότερες, ιδίως για τους μεγάλους χρήστες ηλεκτρικού ρεύματος και δεδομένης της πλεονάζουσας ικανότητας παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, που θα έπρεπε να ωθήσει τους παραγωγούς να πωλήσουν την ηλεκτρική ενέργεια σε ανταγωνιστικές τιμές.
(56)
Η Portovesme υποστηρίζει ότι η προτιμησιακή τιμή της οποίας τυγχάνει αντιστοιχεί στην τιμή που η εταιρεία θα επετύγχανε σε κανονικές συνθήκες της αγοράς, δηλαδή εάν η αγορά ηλεκτρικής ενέργειας λειτουργούσε ομαλά.
(57)
Σύμφωνα με αυτή την εταιρεία, οι αντισταθμιστικές πληρωμές που έλαβε από το Cassa Conguaglio (ίσες με ποσό 37 ευρώ/MWh) ευθυγραμμίζουν την τιμή του ηλεκτρικού ρεύματος που καταβάλλει η Portovesme με τις τιμές που πληρώνουν οι βασικοί ανταγωνιστές της και δεν νοθεύουν τον ανταγωνισμό, αφού όλοι οι παραγωγοί ψευδαργύρου στην ΕΕ καταβάλλουν τιμές ισοδύναμες και το μέτρο περιορίζεται να αντισταθμίσει το ανταγωνιστικό μειονέκτημα που υφίσταται η εταιρεία εξαιτίας των διαρθρωτικών προβλημάτων της Σαρδηνίας (συμπεριλαμβανομένης της απουσίας φυσικού αερίου).
(58)
Κατά την Portovesme, τα μέταλλα όπως ο ψευδάργυρος, το αλουμίνιο και ο μόλυβδος είναι βασικά προϊόντα των οποίων η παγκόσμια τιμή αναφοράς καθορίζεται στο χρηματιστήριο μετάλλων του Λονδίνου. Οι διακυμάνσεις στο τοπικό κόστος παραγωγής δεν μεταφράζονται σε διαφορές στις τιμές σε παγκόσμιο επίπεδο. Ιδίως, η παραγωγή ψευδαργύρου από την εταιρεία Portovesme είναι τόσο χαμηλή (κάτω του 1 % της παγκόσμιας παραγωγής) που δεν μπορεί να έχει επίδραση στις παγκόσμιες τιμές.
(59)
Χωρίς την προτιμησιακή τιμολόγηση, η Portovesme θα ήταν αναγκασμένη να κλείσει τη μονάδα της, αλλά αυτό το κλείσιμο δεν θα ευνοούσε τους άλλους παραγωγούς ψευδαργύρου της Ένωσης, διότι αυτοί δεν θα ήταν σε θέση να αυξήσουν την παραγωγή τους και η πλεονάζουσα ζήτηση θα καλυπτόταν από τις εξαγωγές των τρίτων χωρών. Η Portovesme ολοκληρώνει δηλώνοντας ότι η προτιμησιακή τιμολόγηση δεν επηρεάζει τον ανταγωνισμό και τις συναλλαγές στην Ένωση.
(60)
Επιπλέον, σύμφωνα με την Portovesme οι αντισταθμιστικές πληρωμές που καταβάλλει το Cassa Conguaglio δεν συνεπάγονται μεταφορά κρατικών πόρων, αφού το Cassa Conguaglio απλώς αναδιανέμει ιδιωτικά κονδύλια που προέρχονται από τους τελικούς καταναλωτές.
(61)
Η Portovesme παρατηρεί ότι η κατανάλωση ηλεκτρικού ρεύματος από τις ενεργοβόρες βιομηχανίες είναι σημαντική για να διασφαλιστεί η ασφάλεια και η συνέχιση της προμήθειας στη Σαρδηνία, καθώς και για να αποφευχθούν αναποτελεσματικότητες στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας που θα συνεπάγονταν μεγαλύτερο κόστος για τους τελικούς καταναλωτές.
(62)
Τέλος, η εταιρεία υπογραμμίζει ότι, εάν αναγκαζόταν να κλείσει τη μονάδα παραγωγής, αυτό θα είχε σοβαρό αντίκτυπο στον περιφερειακό ιστό παραγωγής, αφού θα χάνονταν 790 θέσεις εργασίας άμεσες και 500 έμμεσες.
4.1.2. Παρατηρήσεις που υπέβαλε η Eurallumina
(63)
Η Eurallumina διευκρινίζει ότι το κόστος παραγωγής της αλουμίνας στην Ευρώπη είναι υψηλότερο από ό,τι σε άλλες περιοχές του κόσμου, ιδίως λόγω των υψηλότερων τιμών της ηλεκτρικής ενέργειας και των καυσίμων, καθώς και του κόστους μεταφοράς του βωξίτη (26). Αυτό το υψηλότερο κόστος δεν μπορεί να μεταφραστεί σε υψηλότερες τιμές, διότι η τιμή της αλουμίνας διαμορφώνεται στο χρηματιστήριο μετάλλων του Λονδίνου και δεν μπορεί να καθοριστεί από τους μεμονωμένους παραγωγούς. Συνεπώς, σύμφωνα με αυτή την εταιρεία η ευρωπαϊκή παραγωγή αλουμίνας υφίσταται ανταγωνιστικό μειονέκτημα σε σχέση με τον υπόλοιπο κόσμο.
(64)
Πέραν των γενικών προβλημάτων που πλήττουν τα ευρωπαϊκά εργοστάσια αλουμίνας, η Eurallumina επισημαίνει επίσης τα ειδικά προβλήματα της Σαρδηνίας που εμποδίζουν τις τοπικές βιομηχανίες να επωφεληθούν της απελευθέρωσης της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας, ιδίως την ισχύ στην αγορά των κατεστημένων φορέων (βλέπε επίσης τις παρατηρήσεις της Portovesme στην αιτιολογική σκέψη 55). Επίσης, η Eurallumina αναφέρει την απουσία φυσικού αερίου ως ειδικό μειονέκτημα για την παραγωγή αλουμίνας στη Σαρδηνία, αφού για τις μεγάλες ποσότητες ατμού που είναι απαραίτητες για την επεξεργασία πρέπει να χρησιμοποιηθεί το βαρύ πετρέλαιο που είναι ακριβότερο.
(65)
Σύμφωνα με την Eurallumina, μετά την απελευθέρωση η ισχύς στην αγορά των παραγωγών ηλεκτρικής ενέργειας στη Σαρδηνία οδήγησε σε αύξηση των τιμών της ηλεκτρικής ενέργειας: χωρίς το καθεστώς, η Eurallumina θα είχε πληρώσει 65,95 ευρώ/MWh για τις προμήθειές της ηλεκτρικού ρεύματος, έναντι 44 ευρώ/MWh που κατέβαλε συνήθως πριν από την απελευθέρωση. Το καθεστώς τιμολόγησης του 2004 μείωσε την τιμή σε 35 ευρώ/MWh.
(66)
Όπως και η Portovesme, η Eurallumina υποστηρίζει ότι εάν υποχρεούται να εξέλθει της αγοράς, δεν θα μπορούσε να αντικατασταθεί από άλλους ευρωπαίους παραγωγούς αλουμίνας, που ήδη λειτουργούν στο ανώτατο επίπεδο της παραγωγικής ικανότητάς τους και το κενό που αυτή θα άφηνε θα συμπληρωνόταν από τις εισαγωγές από τρίτες χώρες. Το κλείσιμο θα συνεπάγεται την απώλεια 400 άμεσων θέσεων εργασίας και 250 έμμεσων (27). Επειδή η Eurallumina είναι ο μοναδικός προμηθευτής αλουμίνας για το μεταλλουργείο (smelter) της Alcoa, κατά τα λεγόμενά της το κλείσιμο της μονάδας παραγωγής αλουμίνας θα μπορούσε να βλάψει και την οικονομική βιωσιμότητα της Alcoa στη Σαρδηνία.
(67)
Συνεπώς, η Eurallumina ολοκληρώνει δηλώνοντας ότι το καθεστώς τιμολόγησης που θεσπίστηκε με το διάταγμα 2004 είναι αναγκαίο, εν αναμονή της ανάπτυξης των νέων υποδομών που θα εξαλείψουν τους βασικούς παράγοντες ανταγωνιστικού μειονεκτήματος που πλήττει τη βιομηχανία στη Σαρδηνία.
4.1.3. Παρατηρήσεις από μέρους τρίτων ενδιαφερομένων
(68)
Ένας ανταγωνιστής της Portovesme (ο ίδιος που είχε υποδείξει την υπόθεση στην Επιτροπή) επενέβη και μετά την κίνηση της διαδικασίας επίσημης έρευνας. Αυτός υπέβαλε μια ανάλυση του καθεστώτος τιμολόγησης, στην οποία συμπεραίνει ότι το καθεστώς προτιμησιακής τιμολόγησης του 2004 συνιστά παράνομη κρατική ενίσχυση. Ιδίως, ο καταγγέλλων παρατηρεί ότι το αμφισβητούμενο καθεστώς προτιμησιακής τιμολόγησης είναι εκ βάθρων διαφορετικό από το ιστορικό καθεστώς Alumix που χορηγήθηκε στην Alcoa και δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι δεν συνιστά ενίσχυση. Όσον αφορά την ενδεχόμενη συμβιβασιμότητα του μέτρου, ο καταγγέλλων υποστηρίζει ότι αυτό δεν μπορεί να εγκριθεί ούτε ως λειτουργική ενίσχυση περιφερειακού χαρακτήρα, ούτε ως ενίσχυση στην αναδιάρθρωση και θα έπρεπε κατά συνέπεια να κηρυχθεί ασυμβίβαστο.
(69)
Η Solvay Chimica Italia και η Solvay Chimica Bussi (που δραστηριοποιούνται στον κλάδο λευκασμένου χλωρίου) υπέβαλαν τις παρατηρήσεις τους για τα καθεστώτα τιμολόγησης του 2004 τον Ιούλιο 2005, μετά τη λήξη της προθεσμίας ενός μηνός για την υποβολή παρατηρήσεων όσον αφορά την κίνηση της διαδικασίας επίσημης έρευνας. Παρά την καθυστέρηση, αυτές οι εταιρείες ζήτησαν να θεωρηθούν ως ενδιαφερόμενοι μέρη. Στις παρατηρήσεις τους, οι εταιρείες συνάγουν ότι τόσο τα καθεστώτα τιμολόγησης του 2004 όσο και εκείνα του 2005 θεωρούνται ότι συνιστούν παράνομες και ασυμβίβαστες κρατικές ενισχύσεις.
4.1.4. Παρατηρήσεις της Ιταλίας
(70)
Η Ιταλία επισημαίνει ότι η αγορά ηλεκτρικής ενέργειας στην Ευρωπαϊκή Ένωση δεν είναι ακόμη πλήρως ανταγωνιστική, όπως έχει ήδη αναγνωρίσει η ίδια η Επιτροπή στην τέταρτη ετήσια έκθεσή της σχετικά με την υλοποίηση της εσωτερικής αγοράς φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας (28). Οι επιχειρήσεις, ιδίως οι υψηλής ενεργειακής έντασης, δεν είναι σε θέση να επιλέξουν ελεύθερα τους προμηθευτές τους και να αγοράζουν ηλεκτρική ενέργεια με συγκρίσιμους όρους στα διάφορα κράτη μέλη. Αυτές οι δυσκολίες δεν συνδέονται με τις εμπορικές ικανότητες αυτών των επιχειρήσεων, αλλά αποτελούν απόρροια των διαρθρωτικών ελλείψεων των αγορών ενέργειας. Η τρέχουσα κατάσταση στην αγορά ενέργειας της Ένωσης έχει αρνητικές επιπτώσεις στον ελεύθερο ανταγωνισμό στις αγορές των προϊόντων των ενεργοβόρων καταναλωτών.
(71)
Στην Ιταλία, παρά την απελευθέρωση του τομέα, υπάρχουν ειδικές διαρθρωτικές αδυναμίες όπως, για παράδειγμα, η ανεπαρκής σύνδεση μεταξύ των διαφόρων τμημάτων των εθνικών δικτύων και συγκεντρωμένη δομή αγοράς. Σ’ αυτές τις περιστάσεις, η απελευθέρωση δεν μεταφράζεται σε καλύτερες τιμές για τους ενεργοβόρους καταναλωτές. Το πρόβλημα είναι ιδιαίτερα οξύ στη Σαρδηνία, όπου η διασύνδεση είναι περιορισμένη.
(72)
Ως εκ τούτου, η Ιταλία ισχυρίζεται ότι ένα ειδικό σύστημα τιμολόγησης που ανταποκρίνεται στις συνθήκες της ζήτησης θα πρέπει να θεωρείται αιτιολογημένο ως κανονιστικό μέτρο για την προσομοίωση των μηχανισμών που θα έπρεπε να λειτουργούν σε μια πλήρως ανταγωνιστική αγορά. Η εν λόγω παρέμβαση αποκαθιστά ίσους όρους ανταγωνισμού μεταξύ των εταιρειών υψηλής ενεργειακής έντασης που λειτουργούν σε διάφορα κράτη μέλη, εξαλείφοντας τα γεωγραφικά μειονεκτήματα που πλήττουν τις επιχειρήσεις που εδρεύουν στη Σαρδηνία. Το καθεστώς θα προέτρεχε των αποτελεσμάτων που αναμένονται από τη διαδικασία απελευθέρωσης. Σύμφωνα με την Ιταλία, παρόμοια μέτρα έχουν εφαρμοστεί σε άλλα κράτη μέλη, όπου οι ενεργοβόροι καταναλωτές τυγχάνουν ρυθμισμένων καθεστώτων τιμολόγησης ηλεκτρικής ενέργειας.
(73)
Σύμφωνα με την Ιταλία, το διάταγμα του 2004 επιδιώκει άλλους δύο στόχους: να στηρίξει την απασχόληση στη Σαρδηνία, συγκεντρωμένη στη μεταλλουργική βιομηχανία, και να διατηρήσει σε επαρκές επίπεδο τη ζήτηση στον τομέα της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας στη Σαρδηνία, ο οποίος παρουσιάζει πλεονάζουσα παραγωγική ικανότητα.
(74)
Η Ιταλία ισχυρίζεται ότι το νέο τιμολογιακό καθεστώς ισοδυναμεί, εκ των πραγμάτων, στο αρχικό καθεστώς της Alumix, που η Επιτροπή είχε κρίνει ότι δεν συνιστούσε κρατική ενίσχυση. Οι διαφορές μεταξύ του παλαιού και του νέου καθεστώτος οφείλονται αποκλειστικά στη νέα «διάρθρωση του τιμολογίου» που απαιτήθηκε λόγω της έναρξης της απελευθερωμένης αγοράς ενέργειας.
(75)
Η Ιταλία δηλώνει ότι το καθεστώς τιμολόγησης δεν συνιστά κρατική ενίσχυση. Όσον αφορά τη χρήση κρατικών πόρων, η Ιταλία ισχυρίζεται ότι το σύστημα τιμολόγησης είναι συγκρίσιμο με εκείνο για το οποίο, στην υπόθεση PreussenElektra (29), το Δικαστήριο απεφάνθη ότι δεν αφορά κρατικούς πόρους. Το Cassa Conguaglio, ως «τεχνικός λογιστικός φορέας του συστήματος» δεν μπορεί να διαθέτει ελεύθερα τους οικονομικούς πόρους που διαχειρίζεται. Το γεγονός ότι η AEEG και το Υπουργείο Οικονομικών μπορούν να ασκούν κάποιον έλεγχο στις δραστηριότητες του Cassa Conguaglio δεν σημαίνει ότι το κράτος είναι σε θέση να διαθέτει ελεύθερα τους εν λόγω πόρους. Συνεπώς, σύμφωνα με την Ιταλία οι πόροι που χρησιμοποιούνται για τη χρηματοδότηση του μηχανισμού τιμολόγησης είναι εξ ολοκλήρου ιδιωτικοί.
(76)
Επιπλέον, η Ιταλία δηλώνει ότι το καθεστώς τιμολόγησης δεν έχει καμία επίδραση στις συναλλαγές στο εσωτερικό της Ένωσης και δεν μπορεί να νοθεύσει τον ανταγωνισμό για λόγους που συνδέονται με την ύπαρξη μιας παγκόσμιας τιμής των εν λόγω προϊόντων, τα οποία αποτελούν βασικά προϊόντα (βλέπε τις παρατηρήσεις της Portovesme στη σκέψη 55). Επιπλέον, η ιταλική παραγωγή και η παραγωγή της ΕΕ αυτών των μετάλλων δεν αυξήθηκε με τον ρυθμό της ζήτησης. Για παράδειγμα, το 2005 η εθνική παραγωγή κάλυψε μόνο το 12 %, το 55 % και το 80 % της ιταλικής ζήτησης αλουμινίου, ψευδαργύρου και μολύβδου αντιστοίχως. Συνεπώς, στην Ένωση και στην Ιταλία καταγράφεται ένα αυξανόμενο έλλειμμα παραγωγής αυτών των μετάλλων, ενώ η ζήτηση καλύπτεται όλο και περισσότερο από εξαγωγές που προέρχονται από τρίτες χώρες. Εάν η μεταλλουργική βιομηχανία στην Ιταλία εξαφανιστεί, κανένας νέος φορέας της Ένωσης δεν θα μπορούσε να αντικαταστήσει την απωλεσθείσα παραγωγική ικανότητα στην Ιταλία, δεδομένου ότι οι μονάδες παραγωγής λειτουργούν ήδη με το πλήρες δυναμικό τους και κανένας νέος ή υφιστάμενος παραγωγός δεν θα είχε κίνητρο να αυξήσει την παραγωγή του, λαμβάνοντας υπόψη ότι οι μακροπρόθεσμες προοπτικές είναι αβέβαιες όσον αφορά τη διαθεσιμότητα ηλεκτρικής ενέργειας σε λογικές τιμές. Συνεπώς, η διατήρηση αυτών των παραγωγικών ικανοτήτων στην Ιταλία δεν μπορεί να βλάψει τον ανταγωνισμό. Επειδή οι τιμές των καθεστώτων προτιμησιακής τιμολόγησης δεν είναι χαμηλότερες από τις τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας που καταβάλλονται κατά μέσο όρο από τους ανταγωνιστές των δικαιούχων εταιρειών, αυτό δεν ενθαρρύνει τις εξαγωγές από τη Σαρδηνία προς άλλα κράτη μέλη.
(77)
Η Ιταλία διατείνεται ότι ακόμα και αν η Επιτροπή κατέληγε στο συμπέρασμα ότι το μέτρο συνιστά κρατική ενίσχυση, το καθεστώς τιμολόγησης θα μπορούσε να θεωρηθεί συμβατό με την εσωτερική αγορά ως λειτουργική ενίσχυση περιφερειακού χαρακτήρα, για την οποία η Σαρδηνία είναι επιλέξιμη βάση των παρεκκλίσεων του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο α) της ΣΛΕΕ.
(78)
Κατά την άποψη της Ιταλίας, οι ατέλειες της αγοράς ηλεκτρικού ρεύματος της Σαρδηνίας (αγορά συγκεντρωμένη, αμελητέα διασύνδεση, πλεονάζουσα παραγωγική ικανότητα ηλεκτρικής ενέργειας), καθώς και η έλλειψη πρόσβασης στην υποδομή διανομής του φυσικού αερίου συνιστούν περιφερειακό μειονέκτημα που το καθεστώς τιμολόγησης προτίθεται να εξαλείψει.
(79)
Η Ιταλία επισημαίνει ότι οι τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας στην εθνική επικράτεια είναι υψηλότερες κατά 38 % των μέσων ευρωπαϊκών τιμών για τους καταναλωτές υψηλής ενεργειακής έντασης. Αυτό δημιουργεί πρόβλημα ανταγωνισμού, που επιδεινώνεται περαιτέρω στη Σαρδηνία από τις ατέλειες της τοπικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας και από την αδυναμία πρόσβασης στο δίκτυο διανομής φυσικού αερίου.
(80)
Η Ιταλία δηλώνει ότι το μέτρο συμβάλλει στην περιφερειακή ανάπτυξη, διότι η μεταλλουργική βιομηχανία συμβάλλει σημαντικά στην οικονομία και στα επίπεδα απασχόλησης στη Σαρδηνία (ο μεταλλουργικός τομέας αντιπροσωπεύει πράγματι το 12 % των απασχολούμενων και το 12,2 % του περιφερειακού ΑΕΠ στη βιομηχανία μεταποίησης). Το καθεστώς τιμολόγησης επιδρά θετικά στην απασχόληση και στη διατήρηση του κοινωνικού και οικονομικού ιστού της νήσου.
(81)
Σύμφωνα με την Ιταλία, το καθεστώς προτιμησιακής τιμολόγησης είναι αναλογικό των μειονεκτημάτων που αντιμετωπίζουν οι δικαιούχοι, εφόσον ευθυγραμμίζει απλώς τις τιμές για την ηλεκτρική ενέργεια που καταβάλλουν οι παραγωγοί της Σαρδηνίας με εκείνες που καταβάλλουν κατά μέσο όρο οι ανταγωνιστές τους σε επίπεδο της Ένωσης.
(82)
Επιπλέον, το καθεστώς είναι βραχυπρόθεσμο και μεταβατικό, αφού θα παραμείνει σε ισχύ μόνο μέχρι την ολοκλήρωση των έργων υποδομής που προορίζονται να βελτιώσουν τη διασύνδεση με τα δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου [(το νέο καλώδιο διασύνδεσης SAPEI και ο αγωγός αερίου GALSI (30)].
(83)
Σύμφωνα με την Ιταλία, το μέτρο είναι επίσης φθίνον, αφού η προτιμησιακή τιμή είναι τιμαριθμοποιημένη βάσει της μεταβολής των τιμών των καυσίμων, και μπορεί μόνο να αυξηθεί ή να παραμείνει αμετάβλητη.
4.2. Υπόθεση C 13/06
4.2.1. Παρατηρήσεις που υπέβαλε η Portovesme
(84)
Η Portovesme θεωρεί ότι τα καθεστώτα τιμολόγησης του 2005 δεν νοθεύουν τον ανταγωνισμό, είναι αναγκαία για να διασφαλίσουν την επιβίωση των εν λόγω βιομηχανιών και δύνανται να θεωρηθούν συμβιβάσιμα ως ενισχύσεις περιφερειακού χαρακτήρα. Τα επιχειρήματα που πρόβαλε η εταιρεία αντιστοιχούν σε εκείνα της Ιταλίας (βλέπε τις αιτιολογικές σκέψεις 87 έως 104), στα οποία γίνεται αναφορά.
4.2.2. Παρατηρήσεις από μέρους της Eurallumina
(85)
Και η Eurallumina θεωρεί ότι τα καθεστώτα τιμολόγησης του 2005 δεν νοθεύουν τον ανταγωνισμό, είναι αναγκαία για να διασφαλίσουν την επιβίωση των εν λόγω βιομηχανιών και δύνανται να θεωρηθούν συμβιβάσιμα ως ενισχύσεις περιφερειακού χαρακτήρα. Τα επιχειρήματα που πρόβαλε η εταιρεία αντιστοιχούν σε εκείνα της Ιταλίας, στα οποία γίνεται αναφορά.
4.2.3. Παρατηρήσεις από τους τρίτους ενδιαφερόμενους
(86)
Οι ίδιοι ανταγωνιστές της Portovesme και της Syndial που είχαν υποβάλει παρατηρήσεις στην υπόθεση C 38/B/04 επενέβησαν και κατά την εν λόγω διαδικασία. Αμφότερες οι εταιρείες υπογραμμίζουν το γεγονός ότι το εν λόγω μέτρο συνιστά λειτουργική ενίσχυση η οποία θα έπρεπε να θεωρηθεί ασυμβίβαστη με την εσωτερική αγορά.
4.2.4. Παρατηρήσεις της Ιταλίας
(87)
Η Ιταλία υποστηρίζει ότι τα καθεστώτα τιμολόγησης του 2005 είναι πολύ διαφορετικά από εκείνα που εφαρμόστηκαν το 2004, αφού αυτά τώρα πληρούν τις απαιτήσεις των κατευθυντηρίων γραμμών όσον αφορά τις ενισχύσεις περιφερειακού χαρακτήρα.
(88)
Σύμφωνα με την Ιταλία, μολονότι μια επιφανειακή αξιολόγηση μπορεί να οδηγήσει στην κατάταξη των τιμών ως λειτουργικών ενισχύσεων, αυτές αποτελούν μέρος, στην πραγματικότητα, μιας σειράς μέτρων που προορίζονται να ευνοήσουν την περιφερειακή ανάπτυξη στη Σαρδηνία. Η Ιταλία υπογραμμίζει, ιδίως, τη στενή σχέση μεταξύ των τιμών και της δέσμευσης, που ζητείται από τους δικαιούχους, να πραγματοποιήσουν μακροπρόθεσμες επενδύσεις. Επιπλέον, η ρήτρα αναστολής σύμφωνα με την οποία η υλοποίηση του μέτρου υπόκειται στην έγκριση από μέρους της Επιτροπής μαρτυρεί, σύμφωνα με την Ιταλία, τον χαρακτήρα της ενίσχυσης ως περιφερειακού χαρακτήρα.
(89)
Το μνημόνιο συμφωνίας που συνομολόγησαν η περιφέρεια της Σαρδηνίας και οι δικαιούχοι αποτελεί το κλειδί αυτής της στρατηγικής. Αυτό αποτελείται από τα ακόλουθα στοιχεία:
α)
τις παραγωγικές επενδύσεις που περιγράφονται στα βιομηχανικά σχέδια που υπέβαλαν οι δικαιούχοι·
β)
την ταχεία έγκριση για την υλοποίηση των υποδομών ενεργειακής διασύνδεσης που να επιτρέπουν στους δικαιούχους να έχουν πρόσβαση σε ενεργειακές προμήθειες σε ανταγωνιστικές τιμές (ο αγωγός αερίου GALSI και το καλώδιο διασύνδεσης SAPEI)·
γ)
την ανάθεση μιας ολοκληρωμένης εκχώρησης για την εκμετάλλευση του ανθρακωρυχείου στην περιοχή Sulcis και για την υλοποίηση/διαχείριση ενός νέου σταθμού που λειτουργεί με άνθρακα για την προμήθεια ηλεκτρικής ενέργειας στους δικαιούχους· και
δ)
τα καθεστώτα προτιμησιακής τιμολόγησης.
(90)
Η Ιταλία θεωρεί ότι οι τιμές πρέπει να θεωρηθούν ως ένα μέσο οικονομικής πολιτικής που προορίζεται να διασώσει τομείς που απειλούνται από τις υψηλές τιμές ενέργειας, οι οποίοι διαφορετικά θα μεταφέρονταν εκτός Ιταλίας και Ευρώπης εξαιτίας του επιθετικού ανταγωνισμού επιχειρήσεων εκτός ΕΕ οι οποίες έχουν μικρότερο κόστος παραγωγής. Οι τιμές θα εφαρμοστούν μέχρι την ολοκλήρωση των προβλεπόμενων υποδομών και την επίτευξη μιας ανταγωνιστικής εσωτερικής αγοράς ενέργειας. Το μέτρο θα ήταν σύννομο με το πνεύμα των ενισχύσεων περιφερειακού χαρακτήρα, καθότι θα προήγαγε την οικονομική ανάπτυξη και την απασχόληση σε μια νήσο όπου οι ενεργοβόρες παραγωγές υφίστανται ανταγωνιστικό μειονέκτημα που οφείλεται όχι μόνο στο ατελές επίπεδο απελευθέρωσης της αγοράς της ηλεκτρικής ενέργειας, αλλά επίσης στις μεγάλες ελλείψεις υποδομής στη Σαρδηνία σε ό,τι αφορά τη διασύνδεση με τα εθνικά δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου.
(91)
Προς επίρρωση αυτής της ολοκληρωμένης προσέγγισης, η Ιταλία αναφέρει την πρώτη έκθεση της ομάδας υψηλού επιπέδου για την ανταγωνιστικότητα, την ενέργεια και το περιβάλλον (31), στην οποία παρατηρείται ότι η διαδικασία απελευθέρωσης του τομέα ενέργειας δεν παρήγαγε ικανοποιητικά αποτελέσματα και ό,τι είναι αναγκαίο να βελτιωθεί η διασύνδεση και εκφράζεται η ελπίδα να συνομολογούνται μακροπρόθεσμες συμβάσεις προμήθειας με προβλέψιμες τιμές ή εταιρικές σχέσεις μεταξύ καταναλωτών και προμηθευτών ηλεκτρικής ενέργειας. Σχετικά, η Ιταλία υπογραμμίζει ότι οι προγραμματισμένες παρεμβάσεις για τη Σαρδηνία είναι ακριβώς προς αυτή την κατεύθυνση, προσθέτοντας ότι είναι ταυτόχρονα αναγκαία βραχυπρόθεσμα μέτρα όπως οι εν λόγω τιμές για την εγγύηση της ανταγωνιστικότητας της βιομηχανίας της Σαρδηνίας και την επιβίωσή της μέχρι την υλοποίηση των προγραμματισμένων επενδύσεων που να οδηγήσουν στην επίλυση των διαρθρωτικών προβλημάτων.
(92)
Η Ιταλία υποστηρίζει ότι δεν είναι δυνατό να γίνει σύγκριση μεταξύ των τιμών ηλεκτρικής ενέργειας που πληρώνουν οι δικαιούχοι της Σαρδηνίας με τις μέσες τιμές ηλεκτρικής ενέργειας που πληρώνουν ανάλογες επιχειρήσεις στην ηπειρωτική Ιταλία, αφού οι επιχειρήσεις υψηλής ενεργειακής έντασης αγοράζουν την ηλεκτρική ενέργεια βάσει διμερών συμβάσεων οι οποίες δεν δημοσιοποιούνται. Σύμφωνα με την Ιταλία, η Επιτροπή σφάλλει πραγματοποιώντας σύγκριση βασιζόμενη στις τιμές που καταγράφονται στα χρηματιστήρια ηλεκτρικής ενέργειας, αφού μόνο ένα ελάχιστο μέρος των προμηθειών ηλεκτρικής ενέργειας αυτών των επιχειρήσεων αγοράζεται στα χρηματιστήρια.
(93)
Κατά την άποψη της Ιταλίας, οι διαπραγματευόμενες τιμές μέσω διμερών συμβάσεων είναι ευνοϊκές προς τους καταναλωτές μόνο εάν αυτοί έχουν τη δυνατότητα να επιλέξουν ελεύθερα τους προμηθευτές τους και να αγοράσουν ηλεκτρική ενέργεια που παράγεται με ανταγωνιστικές τεχνολογίες. Τούτο δεν είναι δυνατό στη Σαρδηνία, όπου οι σταθμοί παραγωγής ηλεκτρικού ρεύματος δεν μπορούν να παράγουν ενέργεια με περιορισμένο κόστος αφού δεν έχουν πρόσβαση στο φυσικό αέριο. Συνεπώς, οι νέες επενδύσεις σε σύγχρονα εργοστάσια παραγωγής ενέργειας αποθαρρύνονται από την περιορισμένη ηλεκτρική διασύνδεση που καθιστά αδύνατη την εξαγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. Ένας άλλος παράγοντας είναι η συγκέντρωση της αγοράς και ο ρόλος που διαδραματίζουν οι παραδοσιακοί φορείς.
(94)
Σύμφωνα με την Ιταλία, σε αυτές τις περιστάσεις μπορεί να δικαιολογηθεί η εφαρμογή τιμολογιακών καθεστώτων που να σταθεροποιούν τις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας μέχρι την επίτευξη περισσότερο αποτελεσματικού ανταγωνισμού στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας. Ακόμη μια φορά, η Ιταλία υποστηρίζει ότι τα καθεστώτα προτιμησιακής τιμολόγησης λειτουργούν ως κίνητρο για τη λειτουργία μιας αγοράς πλήρως ανταγωνιστικής.
(95)
Όσον αφορά την κατάσταση πλεονάζουσας παραγωγικής ικανότητας ηλεκτρικής ενέργειας, που οδήγησε την Επιτροπή να αμφισβητήσει ότι οι τιμές ηλεκτρικής ενέργειας ήταν υψηλότερες στη Σαρδηνία σε σύγκριση με την ηπειρωτική Ιταλία (αφού η πλεονάζουσα ικανότητα θα έπρεπε μάλλον να παροτρύνει τους παραγωγούς να πωλούν σε ανταγωνιστικές τιμές στους μεγάλους καταναλωτές - βλέπε την αιτιολογική σκέψη 47), η Ιταλία ισχυρίζεται τα ακόλουθα: η πλεονάζουσα παραγωγική ικανότητα της Σαρδηνίας δεν μπορεί να συνεπάγεται μείωση των τιμών κατανάλωσης, αφού σ’ αυτή την ειδική περίπτωση η πλεονάζουσα ικανότητα οφείλεται στην περιορισμένη διασύνδεση, που καθιστά αναγκαία τη σύσταση ενός σημαντικού αποθέματος ικανότητας (32) για να διασφαλιστεί η συνέχεια των προμηθειών ηλεκτρικής ενέργειας στη νήσο. Επειδή αυτό το απόθεμα αποζημιώνεται σε κάθε περίπτωση μέσω επιβαρύνσεων σε όλους τους τελικούς καταναλωτές, δεν συμφέρει στους προμηθευτές ηλεκτρικής ενέργειας να πωλούν σε πιο ανταγωνιστικές τιμές την ηλεκτρική ενέργεια που παράγεται προσφεύγοντας σ’ αυτή τη μη χρησιμοποιημένη ικανότητα.
(96)
Σύμφωνα με την Ιταλία, η ενίσχυση είναι αναλογική, αφού η τιμή που καθόρισε η AEEG για το 2005 (βλέπε την αιτιολογική σκέψη 34) αντιστοιχεί στη μέση τιμή που πληρώνουν στην Ένωση οι ανταγωνιστές των δικαιούχων, τιμή η οποία υπολογίστηκε από την Αρχή ρύθμισης κατά αμερόληπτο τρόπο. Η Ιταλία υπενθυμίζει επίσης ότι, το 2005, σε άλλα κράτη μέλη με ρυθμισμένα τιμολόγια οι μεγάλοι βιομηχανικοί καταναλωτές πλήρωσαν για τις προμήθειές τους ηλεκτρικής ενέργειας τιμές έως μόνο 25 ευρώ/MWh.
(97)
Ενόψει των ανωτέρω, η Ιταλία αμφισβητεί τα στοιχεία που υπέβαλαν οι καταγγέλλοντες, τα οποία κατά τη γνώμη της δεν είναι μεθοδολογικώς ορθά, αφού υπερεκτιμούν τις μέσες τιμές ηλεκτρικού ρεύματος που πληρώνουν οι ανταγωνιστές στην Ένωση.
(98)
Σύμφωνα με την Ιταλία, η διάρκεια του καθεστώτος (6 έτη αντί για 5) δικαιολογείται από την απαίτηση αναμονής της ολοκλήρωσης της ενεργειακής υποδομής.
(99)
Επιπλέον, η Ιταλία δηλώνει ότι τηρήθηκε το κριτήριο της σταδιακής μείωσης, αφού τα τιμολόγια ενημερώνονται βάσει της μέσης σταθμισμένης των μεταβολών που καταγράφονται στα χρηματιστήρια του Άμστερνταμ και της Φρανκφούρτης και μπορούν μόνο να αυξηθούν και όχι να μειωθούν.
(100)
Τα τιμολόγια είναι συνδεδεμένα με τις μεταβολές της τιμής στα χρηματιστήρια ηλεκτρικής ενέργειας διότι, σύμφωνα με την Ιταλία, αποτελούν μια αντικειμενική και συνολικά αντιπροσωπευτική αναφορά των τάσεων των τιμών ενέργειας. Ωστόσο, η Ιταλία υποστηρίζει ότι οι πραγματικές αυξήσεις της τιμής για τους καταναλωτές υψηλής ενεργειακής έντασης της Ένωσης είναι κατά κανόνα σημαντικά χαμηλότερες από τις αυξήσεις που καταγράφονται στα χρηματιστήριο ηλεκτρικής ενέργειας (αφού αυτοί οι καταναλωτές πληρώνουν τιμές που έχουν συμφωνηθεί σε διμερείς συμβάσεις ή έχουν καθοριστεί από το κράτος, στην περίπτωση ρυθμισμένων τιμολογίων, και κατά συνέπεια λιγότερο υποκείμενες σε διακυμάνσεις).
(101)
Ως εκ τούτου, η Ιταλία συνάγει ότι η αύξηση κατά 4 % σε ετήσια βάση που εφαρμόζεται στα τιμολόγια της Σαρδηνίας είναι ανάλογη με τις αυξήσεις των τιμών ενέργειας που εφαρμόζονται στους άμεσους ανταγωνιστές τους της Ένωσης.
(102)
Η Ιταλία επισημαίνει την ύπαρξη στην Ένωση μέτρων που έχουν αποτελέσματα αντίστοιχα με εκείνα που παράγονται από τα αμφισβητούμενα καθεστώτα προτιμησιακής τιμολόγησης και θεωρεί ότι αυτά θα έπρεπε να αξιολογηθούν κατά τον ίδιο τρόπο, ανεξάρτητα από τη μορφή τους, αφού έχουν όλα ως κοινό στόχο να διασφαλίσουν την επιβίωση ενεργοβόρων βιομηχανιών στην Ένωση και να εμποδίσουν τη μετεγκατάστασή τους εκτός της εθνικής επικράτειας.
(103)
Σύμφωνα με την Ιταλία, παρόλο που από το 2007 η Σαρδηνία δεν είναι πλέον επιλέξιμη να τύχει λειτουργικών επενδύσεων περιφερειακού χαρακτήρα, οι κατευθυντήριες γραμμές όσον αφορά τις κρατικές ενισχύσεις περιφερειακού χαρακτήρα προβλέπουν τη δυνατότητα σταδιακής εξόδου από τα υφιστάμενα καθεστώτα τη στιγμή κατά την οποία μια περιφέρεια παύει να είναι επιλέξιμη για την παρέκκλιση κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο α) της ΣΛΕΕ. Συνεπώς, η Επιτροπή θα μπορούσε ακόμη να εγκρίνει το μέτρο σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές για τις κρατικές ενισχύσεις περιφερειακού χαρακτήρα του 2007. Εν πάση περιπτώσει, η Ιταλία υποστηρίζει ότι το αμφισβητούμενο μέτρο δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι συνιστά τακτική λειτουργική ενίσχυση.
(104)
Η Ιταλία υπογραμμίζει ακόμη μια φορά ότι τα καθεστώτα τιμολόγησης δεν επηρεάζουν τις συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών, για τους λόγους που ήδη αναπτύχθηκαν στην αιτιολογική σκέψη 76 για το αλουμίνιο, τον ψευδάργυρο και τον μόλυβδο. Ο ίδιος συλλογισμός ισχύει και για τη χημική βιομηχανία. Η Ιταλία υπογραμμίζει ότι το 2003 οι εισαγωγές χημικών προϊόντων στην Ιταλία υπερέβησαν τις εξαγωγές και ότι η παραγωγή της Ένωσης και της Ιταλίας είναι σε παρακμή από το 2001. Όσον αφορά συγκεκριμένα την παραγωγή PVC, που αντιπροσωπεύει τη μεγαλύτερη εφαρμογή του χλωρίου, φαίνεται ότι υφίσταται στην Ιταλία έλλειμμα παραγωγής (το 2002 παρήχθησαν μόνο 470 000 τόνοι PVC έναντι κατανάλωσης 970 000 τόνων).
5. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΜΕΤΡΟΥ
5.1. Ύπαρξη κρατικής ενίσχυσης κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ
(105)
Σύμφωνα με το άρθρο 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ, ένα μέτρο συνιστά κρατική ενίσχυση εφόσον πληρούνται σωρευτικά οι ακόλουθες προϋποθέσεις: το μέτρο α) παρέχει οικονομικό πλεονέκτημα στον δικαιούχο· β) χορηγείται από το κράτος με κρατικούς· γ) είναι επιλεκτικό· δ) επηρεάζει τις συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών και απειλεί να νοθεύσει τον ανταγωνισμό στην Ένωση.
5.1.1. Ύπαρξη πλεονεκτήματος
(106)
Βάσει του καθεστώτος προτιμησιακής τιμολόγησης του 2004 και του 2005, το κράτος επενέβη για να επιδοτήσει την τιμή ηλεκτρικού ρεύματος που διαπραγματεύθηκαν οι δικαιούχοι με τους προμηθευτές τους. Για παράδειγμα, το 2004 ελλείψει αντισταθμιστικών πληρωμών, η Portovesme και η Eurallumina θα είχαν καταβάλει αντιστοίχως 63 ευρώ ανά MWh (33) και 65,95 ευρώ/MWh, βάσει των διμερών συμβάσεων προμήθειας που ίσχυαν τότε. Αυτά τα στοιχεία χορηγήθηκαν από την Ιταλία και από τους δικαιούχους και δεν αποτελούν κατά συνέπεια αντικείμενο αμφισβήτησης.
(107)
Το 2005, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρέσχε η Ιταλία, η τιμή του ηλεκτρικού ρεύματος που διαπραγματεύθηκε η Syndial με τον προμηθευτή της υπερέβαινε τα 60 ευρώ/MWh (ενώ η προτιμησιακή τιμή θα την είχε μειώσει στα 27 ευρώ/MWh). Η λογική των δύο μέτρων ήταν ότι το κράτος θα είχε αποζημιώσει τους δικαιούχους για το συμπληρωματικό κόστος που επωμίζονταν για την αγορά ηλεκτρικής ενέργειας στη Σαρδηνία σε σχέση με τις μέσες τιμές που κατέβαλαν οι ανταγωνιστές τους στην Ένωση.
(108)
Η Portovesme ισχυρίζεται ότι η προτιμησιακή τιμή αντιστοιχεί στην τιμή που θα ίσχυε σε μια πλήρως ανταγωνιστική αγορά και κατά συνέπεια δεν συνεπάγεται κανένα πλεονέκτημα. Η Επιτροπή έχει ήδη απορρίψει αυτόν τον ισχυρισμό στην υπόθεση Alcoa, στην οποία επρόκειτο στην ουσία για παρόμοια τιμολογιακά καθεστώτα. Ούτε τα Δικαστήρια της Ένωσης ούτε η Επιτροπή έχουν λάβει ποτέ υπόψη τους τις ισχύουσες συνθήκες μιας υποθετικής αγοράς με καλύτερη λειτουργία για να αξιολογήσουν την ύπαρξη πλεονεκτήματος. Το πλαίσιο αναφοράς αφορούσε πάντα τις ισχύουσες συνθήκες στις εν λόγω πραγματικές αγορές (34).
(109)
Επιπλέον, η ανωτέρω επιχειρηματολογία προϋποθέτει ότι, εκεί όπου μια αγορά δεν λειτουργεί ομαλά, θα ήταν δικαιολογημένο ένα κράτος μέλος να καθορίσει τις τιμές που προσομοιάζουν συνθήκες αποτελεσματικού ανταγωνισμού (βλέπε την παρατήρηση της Ιταλίας στην αιτιολογική σκέψη 72).
(110)
Αυτή η λογική δεν είναι αποδεκτή, επειδή αντιβαίνει στην εδραιωμένη από την κοινοτική νομολογία αρχή σύμφωνα με την οποία «το γεγονός ότι ένα κράτος μέλος επιδιώκει να επιτύχει την προσέγγιση, μέσω μονομερών μέσων, των όρων ανταγωνισμού που ισχύουν σε ορισμένο οικονομικό τομέα με αυτούς που επικρατούν σε άλλα κράτη μέλη δεν μπορεί να στερήσει από τα μέτρα αυτά τον χαρακτήρα κρατικής ενίσχυσης» (35). Η Επιτροπή θεωρεί ότι η ως άνω αρχή εφαρμόζεται κατ’ αναλογία σε καταστάσεις στις οποίες ένα κράτος μέλος επιδιώκει να επιτύχει την προσέγγιση των όρων ανταγωνισμού με αυτούς που επικρατούν σε μια πλήρως ανταγωνιστική αγορά.
(111)
Επιπλέον, εάν γινόταν δεκτή αυτή η πρόταση, δεν θα συνιστούσαν κρατικές ενισχύσεις οι επιδοτήσεις που παρέχουν τα κράτη μέλη για να καλύψουν τη διαφορά μεταξύ μιας ελεύθερα διαπραγματευόμενης τιμής στην αγορά μεταξύ δύο φορέων και της θεωρητικής τιμής που θα μπορούσε να συμφωνηθεί σε συνθήκες πλήρους ανταγωνισμού. Αυτό θα ματαίωνε τον βασικό στόχο του ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων.
(112)
Η Ιταλία ισχυρίζεται ότι αυτά τα καθεστώτα τιμολόγησης είναι ίδια με το καθεστώς τιμολόγησης Alumix, που η Επιτροπή είχε χαρακτηρίσει ως ενίσχυση (βλέπε την αιτιολογική σκέψη 74), και θα έπρεπε κατ’ αναλογία να θεωρηθεί ότι συνιστούν ενίσχυση.
(113)
Η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι η κατάσταση επί της οποίας η ίδια απεφάνθη στην υπόθεση Alumix ήταν πολύ διαφορετική. Στην υπόθεση Alumix, το καθεστώς τιμολόγησης είχε χορηγηθεί από την ENEL, που τότε ήταν η δημόσια επιχείρηση που παρείχε ηλεκτρική ενέργεια σε μονοπωλιακό καθεστώς, σε μια αγορά ηλεκτρικής ενέργειας που δεν είχε ακόμα απελευθερωθεί (36). Δεδομένης της κατάστασης, η Επιτροπή είχε υποχρεωθεί να εξετάσει κατά πόσον η ENEL εφάρμοζε μια τιμή τεχνητά χαμηλή, ή εάν δρούσε ως συνετός επιχειρηματίας της αγοράς. Λαμβανομένου υπόψη του μονοπωλίου που κατείχε η ENEL για την παραγωγή και παροχή του ηλεκτρικού ρεύματος, δεν υπήρχε καμία τιμή αγοράς στην οποία μπορούσε να αναφερθεί η Επιτροπή για να αξιολογήσει την ύπαρξη πλεονεκτήματος. Συνεπώς, η Επιτροπή ανέπτυξε μια μέθοδο για να υπολογίσει τη θεωρητικά χαμηλότερη τιμή αγοράς με την οποία ένας συνετός προμηθευτής θα ήταν διατεθειμένος να πωλήσει στον «καλύτερο πελάτη» του.
(114)
Ωστόσο, η εν λόγω μέθοδος δεν μπορεί να εφαρμοστεί σε μια κατάσταση στην οποία οι τελικοί καταναλωτές διαπραγματεύονται τις τιμές με τους προμηθευτές ηλεκτρικής ενέργειας σε μια απελευθερωμένη αγορά και οι οποίες επιδοτούνται εκ των υστέρων μέσω αντισταθμιστικών πληρωμών. Κατά συνέπεια, η ανάλυση που αναπτύχθηκε στην υπόθεση Alumix και τα συμπεράσματα της Επιτροπής σχετικά με εκείνη την υπόθεση είναι προφανώς χωρίς σημασία στην παρούσα υπόθεση. Αυτό προκύπτει επίσης και από την απόφαση του Πρωτοδικείου της 25ης Μαρτίου 2009 που επιβεβαίωσε την απόφαση κίνησης της διαδικασίας επίσημης έρευνας για την υπόθεση (37) (βλέπε τη σκέψη 132 της απόφασης).
(115)
Στην παρούσα περίπτωση, δεν εφαρμόζεται η αρχή του συνετού φορέα αγοράς. Θα ήταν αναγκαίο να αξιολογηθεί η υπόθεση βάσει αυτής της αρχής σε περίπτωση που το κράτος πωλούσε ηλεκτρική ενέργεια στις ενδιαφερόμενες εταιρείες, άμεσα ή μέσω μιας επιχείρησης που ανήκει στο δημόσιο τομέα όπως στην υπόθεση Alumix. Αλλά στην προκειμένη περίπτωση δεν ισχύει αυτό, από τη στιγμή που προμηθευτές της ηλεκτρικής ενέργειας είναι ιδιωτικές εταιρείες. Συνεπώς, δεν είναι αναγκαίο να εξετασθεί εάν η συμπεριφορά του κράτους υπήρξε ανάλογη προς εκείνη ενός συνετού φορέα αγοράς.
(116)
Συνεπώς, πρέπει να εξαχθεί το συμπέρασμα ότι τα καθεστώτα αντισταθμιστικής πληρωμής του 2004 και του 2005 μειώνουν τις επιβαρύνσεις που προκύπτουν από τις συμβάσεις προμήθειας που συνήφθησαν από τους δικαιούχους (επιβαρύνσεις που θα έπρεπε, κατά κανόνα, να συμπεριλαμβάνονται στους ισολογισμούς των εταιρειών). Σε συμφωνία με την πάγια νομολογία (38), τα αμφισβητούμενα μέτρα παρέχουν κατά συνέπεια οικονομικό πλεονέκτημα στους δικαιούχους.
5.1.2. Επιλεκτικότητα
(117)
Επειδή τα καθεστώτα προτιμησιακής τιμολόγησης της ηλεκτρικής ενέργειας στην Ιταλία χορηγούνται αποκλειστικά σε επιχειρήσεις που διαθέτουν βιομηχανικές εγκαταστάσεις στη Σαρδηνία και περιλαμβάνονται σε ένα κλειστό κατάλογο κλάδων που προβλέπονται από νομοθετικές και κανονιστικές πράξεις οι οποίες συνιστούν τη νομική βάση αυτών των μέτρων, το πλεονέκτημα που παρέχουν είναι επιλεκτικό.
5.1.3. Κρατικοί πόροι και καταλογισμός στο κράτος
(118)
Κατά πάγια νομολογία, ένα πλεονέκτημα μπορεί να χαρακτηριστεί ως κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 87 παράγραφος 1 της Συνθήκης ΕΚ μόνο εάν χορηγείται άμεσα ή έμμεσα με κρατικούς πόρους (39) και μπορεί να καταλογιστεί στο κράτος (40).
(119)
Όπως περιγράφτηκε στην αιτιολογική σκέψη 28, οι αμφισβητούμενες αντισταθμιστικές πληρωμές χρηματοδοτήθηκαν μέσω φόρου υπέρ τρίτων που συγκεντρώνεται από το Cassa Conguaglio μέσω του στοιχείου Α4 του τιμολογίου. Η εν λόγω εισφορά είναι υποχρεωτική, καθώς επιβάλλεται από τις αποφάσεις της AEEG για την εφαρμογή της εθνικής νομοθεσίας. Το Cassa Conguaglio είναι δημόσιος φορέας που συστάθηκε διά νόμου και επιτελεί τα καθήκοντά του βάσει συγκεκριμένων οδηγιών που παρέχει με αποφάσεις της η AEEG.
(120)
Πάντα, κατά πάγια νομολογία, τα έσοδα μιας εισφοράς που είναι υποχρεωτική βάσει της εθνικής νομοθεσίας και καταβάλλεται σε φορέα που έχει συσταθεί διά νόμου, συνιστούν κρατικούς πόρους κατά την έννοια 87 παράγραφος 1 της Συνθήκης ΕΚ, όταν διατίθενται για τη χρηματοδότηση μέτρου που πληροί τα λοιπά κριτήρια του εν λόγω άρθρου (41).
(121)
Η Ιταλία επικαλείται την απόφαση του Δικαστηρίου στην υπόθεση PreussenElektra (42) για να τεκμηριώσει τον ισχυρισμό σύμφωνα με τον οποίο το υπό εξέταση μέτρο δεν χρηματοδοτείται με κρατικούς πόρους. Η ίδια ισχυρίζεται ότι οι αναγκαίοι πόροι για τη χρηματοδότηση του καθεστώτος τιμολόγησης, καταβάλλονται από ιδιώτες (οι καταναλωτές ηλεκτρικής ενέργειας) σε ιδιώτες (οι δικαιούχοι), ενώ ο ρόλος του κράτους περιορίζεται στη θέσπιση νόμου που επιβάλλει την καταβολή των απαιτούμενων ποσών, χωρίς καμία διακριτική ευχέρεια για τη διάθεση των πόρων, πέραν της εφαρμογής του καθεστώτος που προβλέπει ο νόμος. Ιδίως, σύμφωνα με την Ιταλία και ορισμένους από τους δικαιούχους, το Cassa Conguaglio δεν ασκεί κανέναν έλεγχο επί των πόρων και είναι ένας απλός λογιστικός ενδιάμεσος.
(122)
Στην υπόθεση PreussenElektra, το Δικαστήριο θεώρησε ότι η υποχρέωση που επιβάλλεται σε ιδιώτες διανομείς ηλεκτρικής ενέργειας για αγορά ηλεκτρικής ενέργειας που παράγεται από ανανεώσιμες πηγές ενέργειες σε ελάχιστες τιμές ανώτερες της πραγματικής οικονομικής αξίας του εν λόγω τύπου ηλεκτρικής ενέργειας δεν συνιστά κρατική ενίσχυση, καθώς το μέτρο δεν συνεπάγεται καμία άμεση ή έμμεση μεταβίβαση κρατικών πόρων.
(123)
Η Επιτροπή επισημαίνει ότι στην υπόθεση Preussen-Elektra τους αναγκαίους πόρους για τη χρηματοδότηση του μέτρου παρείχαν άμεσα οι διανομείς στους παραγωγούς από ανανεώσιμες πηγές, χωρίς την παρεμβολή δημόσιου φορέα. Με το εν λόγω σύστημα, τα ποσά για μεταβίβαση δεν μπορούσαν πράγματι να είναι ποτέ στη διάθεση των αρχών του κράτους μέλους. Αντιθέτως, στην υπό εξέταση υπόθεση, τα ποσά διακινούνται από τον δημόσιο φορέα Cassa Conguaglio πριν καταβληθούν στον τελικό δικαιούχο. Η νομολογία Preussen-Elektra εντάσσεται, συνεπώς, σε διαφορετικό πλαίσιο και δεν είναι συναφής με την υπό εξέταση υπόθεση.
(124)
Η νομολογία Pearle (43) δεν μπορεί να συνδράμει την Ιταλία ή τους δικαιούχους. Στην υπόθεση Pearle, το Δικαστήριο είχε αποφανθεί ότι, σε ειδικές συνθήκες, τα έσοδα μιας εισφοράς που διακινούνται μέσω δημόσιου φορέα δεν συνιστούν κρατικούς πόρους. Στην υπόθεση Pearle, τη χρηματοδότηση των μέτρων κάλυπτε εξ ολοκλήρου ένας οικονομικός τομέας, κατόπιν αποκλειστικής πρωτοβουλίας του εν λόγω τομέα. Για τη συγκέντρωση των πόρων είχε θεσπισθεί φόρος υπέρ τρίτων που διακινούσε δημόσιος φορέας, ο οποίος δεν μπορούσε σε καμία περίπτωση να διαθέσει τους πόρους. Επίσης, υπήρχε σύμπτωση μεταξύ των φορέων που κατέβαλλαν την εισφορά και των δικαιούχων του εν λόγω μέτρου.
(125)
Η Ιταλία ισχυρίζεται ότι το Cassa Conguaglio δεν έχει καμία διακριτική ευχέρεια όσον αφορά τη διάθεση των πόρων, οι οποίοι προορίζονται για τη χρηματοδότηση των καθεστώτων προτιμησιακής τιμολόγησης και δεν μπορούν να ενταχθούν ποτέ «στον χώρο των δημόσιων οικονομικών». Συνεπώς, το κράτος δεν μπορεί να διαθέσει ελεύθερα τους εν λόγω πόρους, οι οποίοι κατά συνέπεια δεν συνιστούν κρατικούς πόρους.
(126)
Ως πρώτη παρατήρηση, θα πρέπει να επισημανθεί ότι, ενώ ορισμένα από τα κριτήρια της υπόθεσης Pearle μπορούν να θεωρηθούν αντικειμενικά περισσότερο συναφή από άλλα, στην υπόθεση Pearle δεν υφίσταται «βασικό κριτήριο». Οι όροι που απαριθμούνται στην απόφαση είναι σωρευτικοί. Αυτή είναι η ερμηνεία που διατύπωσε το Πρωτοδικείο στην υπόθεση Earl Salvat (44), όταν εξέτασε υπό το πρίσμα των μεμονωμένων κριτηρίων της υπόθεσης Pearle την αμφισβητούμενη φορολογία της υπόθεσης.
(127)
Πριν εξετάσει τον ρόλο του Cassa Conguaglio, η Επιτροπή διαπίστωσε κατά πόσον πληρούνται τα άλλα κριτήρια που απαριθμούνται στην υπόθεση Pearle. Είναι προφανές ότι, σε αντίθεση με την υπόθεση Pearle, τα καθεστώτα τιμολόγησης θεσπίστηκαν με κρατική πρωτοβουλία και όχι με πρωτοβουλία κάποιου οικονομικού τομέα. Επίσης, στην υπόθεση Pearle οι δικαιούχοι του μέτρου ήταν και οι μόνοι που συνεισέφεραν τους πόρους και, συνεπώς, η παρέμβαση του δημόσιου φορέα δεν είχε ως σκοπό τη δημιουργία πλεονεκτήματος που θα μπορούσε να αποτελέσει πρόσθετη δαπάνη για το κράτος. Στην υπό εξέταση υπόθεση, οι δικαιούχοι δεν βαρύνονται με την οικονομική δαπάνη η οποία βαρύνει αποκλειστικά τους καταναλωτές ηλεκτρικής ενέργειας. Συνεπώς, δεν μπορεί να γίνει επίκληση της νομολογίας Pearle ανεξαρτήτως της ενδεχομένης βασιμότητας των ισχυρισμών που προβλήθηκαν όσον αφορά τον ρόλο του Cassa Conguaglio ως απλού λογιστικού ενδιάμεσου.
(128)
Όσον αφορά το Cassa Conguaglio, η Επιτροπή επισημαίνει ότι, κατά πάγια νομολογία, «δεν πρέπει να γίνεται διάκριση ανάμεσα στις περιπτώσεις κατά τις οποίες η ενίσχυση χορηγείται απευθείας από το κράτος και εκείνες που παρέχονται από δημόσιους ή ιδιωτικούς φορείς τους οποίους έχει ορίσει ή ιδρύσει το κράτος αυτό» (45). Συνεπώς, ο δημόσιος ή ιδιωτικός χαρακτήρας του Cassa Conguaglio δεν είναι καθοριστικός όσον αφορά την εφαρμογή των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις. Το γεγονός ότι το Cassa Conguaglio είναι δημόσιος φορέας δεν συνεπάγεται αυτομάτως την εφαρμογή του άρθρου 107 της ΣΛΕΕ (46)· κατ’ αναλογία, η παρέμβαση ενός ιδιωτικού τομέα, αφ’ εαυτής, δεν προδικάζει την εφαρμογή του ιδίου άρθρου.
(129)
Ωστόσο, η ανάλυση δεν μπορεί να περιορίζεται στις αρμοδιότητες του Cassa Conguaglio υπό την ιδιότητά του ως δημοσίου φορέα. Θα πρέπει να διαπιστωθεί αντιθέτως εάν, γενικότερα, το κράτος μπορεί, άμεσα ή μέσω άλλου ορισμένου από τον ίδιο φορέα, να ασκήσει έλεγχο στους πόρους που χρησιμοποιούνται για τη χρηματοδότηση του καθεστώτος. Το ίδιο κριτήριο θα έπρεπε να εφαρμοστεί εάν το Cassa Conguaglio ήταν ιδιωτικός φορέας.
(130)
Η πρόσφατη απόφαση του Δικαστηρίου στην υπόθεση Essent (47) παρέχει οριστικές ενδείξεις επί του ζητήματος αυτού. Στην υπόθεση Essent, οι Κάτω Χώρες είχαν θεσπίσει διά νόμου προσαύξηση στα τιμολόγια ηλεκτρικού ρεύματος. Την προσαύξηση κατέβαλαν οι καταναλωτές ηλεκτρικού ρεύματος στους παρόχους του δικτύου, οι οποίοι με τη σειρά τους μεταβίβαζαν τα έσοδα στην καθορισμένη εταιρεία, τη SEP, η οποία δεν διέθετε κανένα περιθώριο διακριτικής ευχέρειας στη διαχείριση των πόρων και λειτουργούσε υπό τον στενό έλεγχο των αρχών. Το Δικαστήριο αποφάνθηκε ότι τα έσοδα της προσαύξησης συνιστούσαν κρατικούς πόρους, αφού η προσαύξηση στο τιμολόγιο είχε επιβληθεί μέσω εθνικής νομοθεσίας και συνεπώς συνιστούσαν επιβάρυνση· η SEP δεν είχε δικαίωμα να χρησιμοποιεί τα έσοδα της προσαύξησης για σκοπούς διαφορετικούς από εκείνους που όριζε ο νόμος, και συνεπώς, οι πόροι παρέμεναν υπό δημόσιο έλεγχο και οι εθνικές αρχές μπορούσαν να τους διαθέσουν. Το Δικαστήριο έκρινε ότι τα εν λόγω στοιχεία ήταν επαρκή για να θεωρηθούν δημόσιοι οι εν λόγω πόροι.
(131)
Οι ομοιότητες με την υπό εξέταση υπόθεση είναι προφανείς. Η προσαύξηση στο τιμολόγιο που χρησιμοποιείται για τη χρηματοδότηση των αμφισβητούμενων τιμολογίων επιβάλλεται διά νόμου, όπως στην υπόθεση Essent. Το Cassa Conguaglio εκτελεί τα ίδια καθήκοντα με τη SEP, καθώς συγκεντρώνει και διαχειρίζεται τα έσοδα του φόρου υπέρ τρίτων, ενώ υπόκειται και στις ίδιες υποχρεώσεις, καθώς δεν μπορεί να χρησιμοποιήσει τα έσοδα της προσαύξησης για σκοπούς διαφορετικούς από εκείνους που προβλέπει ο νόμος (τη χρηματοδότηση των καθεστώτων προτιμησιακής τιμολόγησης). Το κράτος είναι σε θέση να ελέγξει και να διαθέσει τους πόρους: το Cassa Conguaglio εκτελεί τα λογιστικά καθήκοντα βάσει συγκεκριμένων εντολών της AEEG, η οποία δρα στο πλαίσιο των καταστατικών της εξουσιών ή/και εφαρμόζοντας την εθνική νομοθεσία. Συνεπώς, οι πόροι που διαχειρίζεται το Cassa Conguaglio παραμένουν συνεχώς υπό δημόσιο έλεγχο.
(132)
Η εν λόγω ανάλυση συμφωνεί με εκείνη που ανέπτυξε η Επιτροπή στην απόφαση για την ιταλική υπόθεση (48) σχετικά με «το λανθάνον κόστος στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας», με την οποία είχε χαρακτηρίσει ως δημόσιους τους πόρους που διαχειρίζεται το Cassa Conguaglio στον λογαριασμό Α6.
(133)
Ο δημόσιος χαρακτήρας των πόρων που διαχειρίζεται το Cassa Conguaglio επιβεβαιώθηκε αμετάκλητα από τη νομολογία του Πρωτοδικείου στην υπόθεση Iride (49).
(134)
Το Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο είχε ήδη αποφανθεί, με την υπόθεση αριθ. 11632/03 της 3ης Απριλίου 2003, ότι το Cassa Conguaglio δεν διέθετε διακριτή νομική προσωπικότητα από το ιταλικό κράτος, το οποίο έπρεπε να θεωρείται ιδιοκτήτης των ποσών που μεταβίβαζε το Cassa Conguaglio, έστω και αν τα εν λόγω ποσά προέρχονταν από ιδιώτες ή προορίζονταν για ιδιωτικές επιχειρήσεις. Στην υπόθεση Iride, οι προσφεύγοντες Iride Spa και Iride Energia Spa είχαν προσβάλει ενώπιον του Πρωτοδικείου μια απόφαση της Επιτροπής η οποία χαρακτήριζε ως δημόσιους τους πόρους που διαχειρίζεται το Cassa Conguaglio στον λογαριασμό A6. Τα επιχειρήματα που πρόβαλαν οι προσφεύγοντες ήταν παρόμοια. Οι προσφεύγοντες αμφισβητούσαν την ουσία της απόφασης του Ανώτατου Ακυρωτικού Δικαστηρίου, ισχυριζόμενοι ότι ο ρόλος του Cassa Conguaglio ήταν αυτός ενός απλού λογιστικού ενδιάμεσου μεταξύ υπόχρεων ιδιωτών πολιτών και δικαιούχων των ποσών, λόγος ο οποίος δεν επέτρεπε στο Cassa Conguaglio, ούτε καν για σύντομη περίοδο, να χρησιμοποιήσει τα συγκεντρωθέντα ποσά. Οι προσφεύγοντες είχαν επικαλεστεί επίσης τη νομολογία PreussenElektra.
(135)
Αφού επισήμανε ότι δεν ήταν αρμόδιο να θέσει υπό αμφισβήτηση την ερμηνεία της ιταλικής νομοθεσίας από μέρους του Ανώτατου Ακυρωτικού Δικαστηρίου, το Δικαστήριο επιβεβαίωσε ότι τα ποσά του λογαριασμού Α6 του Cassa Conguaglio πρέπει να χαρακτηρίζονται ως δημόσιοι πόροι όχι μόνο διότι αποτελούν ιδιοκτησία του κράτους, αλλά και διότι παραμένουν υπό τον συνεχή έλεγχό του. (50)
(136)
Το συμπέρασμα αυτό αφορά τον λογαριασμό A6 της Cassa Conguaglio, ο οποίος χρηματοδοτεί το λανθάνον κόστος στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας. Ωστόσο, μπορεί εύλογα να επεκταθεί το εν λόγο συμπέρασμα στον λογαριασμό Α4, ο οποίος χρηματοδοτεί το αμφισβητούμενο καθεστώς. Η απόφαση του Ανώτατου Ακυρωτικού Δικαστηρίου βασίστηκε στην ανάλυση της νομικής προσωπικότητας του Cassa Conguaglio, και η διαπίστωση της ιδιοκτησίας του κράτους εφαρμόζεται, συνεπώς, σε όλα τα ποσά που είναι κατατεθειμένα στο Cassa Conguaglio. Το ίδιο δύναται να λεχθεί για το συμπέρασμα του Πρωτοδικείου όσον αφορά το γεγονός ότι το κράτος μπορεί να ελέγχει τους πόρους που διαχειρίζεται το Cassa Conguaglio. Μεταξύ του λογαριασμού Α6 και του στοιχείου Α4 δεν υφίσταται καμία διαφορά πέραν του προορισμού των πόρων (για τον Α6 καταβολή του λανθάνοντος κόστους και για το Α4 των προτιμησιακών καθεστώτων). Συνεπώς, τα ποσά που μεταβιβάζονται στους δικαιούχους της Σαρδηνίας από το στοιχείο Α4 χαρακτηρίζονται επίσης ως κρατικοί πόροι.
(137)
Εκτός της χρηματοδότησής τους με κρατικούς πόρους, τα αμφισβητούμενα καθεστώτα τιμολόγησης μπορούν επίσης να καταλογιστούν στο κράτος (51), καθώς η νομική βάση του μέτρου συνίσταται σε εθνικές νομοθετικές διατάξεις, διατάγματα και αποφάσεις της AEEG, που είναι δημόσιος οργανισμός, κατά την εκτέλεση των αρμοδιοτήτων της ως δημόσιας αρχής.
5.1.4. Επίπτωση στις συναλλαγές και στρέβλωση του ανταγωνισμού
(138)
Όσον αφορά την επίπτωση του μέτρου στις συναλλαγές στην Ένωση και τη συνεπακόλουθη στρέβλωση του ανταγωνισμού, είναι αναμφίβολο ότι οι σχετικές αγορές, (μολύβδου, ψευδαργύρου, αργύρου, αλουμινίου και λευκασμένου χλωρίου) είναι απόλυτα ανοικτές στον ανταγωνισμό. Αυτή η θεώρηση θα ήταν αφ’ εαυτού της ήδη ικανή για να κριθεί ότι τα τιμολογιακά καθεστώτα επιδρούν στις συναλλαγές στην Ένωση.
(139)
Παρ’ όλα ταύτα, η Επιτροπή έλαβε υπόψη της τις θέσεις που ανέπτυξαν οι δικαιούχοι και η Ιταλία, σύμφωνα με τις οποίες το καθεστώς τιμολόγησης στον τομέα των μετάλλων (η επιχειρηματολογία δεν προβλήθηκε ρητώς για τον τομέα του χλωρίου) δεν έχουν καμία επίπτωση στις συναλλαγές και δεν νοθεύουν τον ανταγωνισμό, εφόσον δεν υπάρχουν πραγματικές εμπορικές ροές μεταξύ των κρατών μελών· είναι απίθανο να αναπτυχθούν τέτοιες ροές, και λόγω των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών του εν λόγω τομέα, τα καθεστώτα τιμολόγησης δεν ζημιώνουν τους ανταγωνιστές των δικαιούχων στην Ένωση.
(140)
Υπενθυμίζεται ότι, στην πρακτική λήψης αποφάσεων της Επιτροπής και στη νομολογία του Δικαστηρίου, η απουσία πραγματικών εμπορικών ροών δεν έγινε ποτέ αποδεκτή ως απόδειξη ότι ένα μέτρο ενίσχυσης δεν έχει καμία επίπτωση στις συναλλαγές στο επίπεδο της Ένωσης. Πράγματι, κατά την πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, το είδος της ενίσχυσης μιας επιχείρησης μπορεί να είναι τέτοιο που να επηρεάζει τις συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών και να νοθεύει τον ανταγωνισμό ακόμη και εάν η εν λόγω επιχείρηση δεν συμμετέχει άμεσα στις συναλλαγές σε επίπεδο Ένωσης. Πράγματι, όταν ένα κράτος μέλος χορηγεί ενίσχυση σε μια επιχείρηση, η εσωτερική παραγωγή μπορεί να διατηρηθεί στο ίδιο επίπεδο ή και να αυξηθεί, με συνέπεια να μειώνονται οι δυνατότητες επιχειρήσεων εγκατεστημένων σε άλλα κράτη μέλη να εξάγουν τα προϊόντα τους προς την αγορά αυτού του κράτους μέλους (52).
(141)
Επίσης, ένα πλαίσιο που χαρακτηρίζεται από μείωση της παραγωγής στην Ένωση και από αύξηση των εισαγωγών από τρίτες χώρες, με περιορισμένες ή ανύπαρκτες εμπορικές ροές μεταξύ κρατών μελών, δεν είναι ασυνήθιστο· αντιθέτως, θεωρείται μάλλον χαρακτηριστικό των τομέων που αντιμετωπίζουν διαρθρωτικές δυσκολίες ή/και δέχονται έντονες ανταγωνιστικές πιέσεις. Οι εν λόγω τομείς είναι ιδιαίτερα ευαίσθητοι στα μέτρα που θεσπίζουν τα κράτη μέλη για να βελτιώσουν την ανταγωνιστική θέση των εθνικών βιομηχανιών τους.
(142)
Το γεγονός ότι η χαμηλή παραγωγή ψευδαργύρου, μολύβδου και αργύρου στην Ιταλία δεν μπορεί να επηρεάσει την τιμή αναφοράς είναι άνευ σημασίας. Η ύπαρξη μιας τιμής αναφοράς γι’ αυτά τα μέταλλα, η οποία δεν επηρεάζεται εύκολα από τις συνθήκες παραγωγής σε ένα μόνο κράτος μέλος, δεν αποκλείει την ύπαρξη ανταγωνισμού μεταξύ επιχειρήσεων του ΕΟΧ που διαθέτουν τα προϊόντα τους στην παγκόσμια αγορά μετάλλων. Είναι πιθανό η ενίσχυση υπέρ των δικαιούχων στη Σαρδηνία να μην επιτρέπει σ’ αυτούς να μειώσουν την παγκόσμια τιμή των προϊόντων τους και να ωθήσει ανταγωνιστές εκτός αγοράς και άλλοι παραγωγοί της Ένωσης να μπορούν να παραμένουν ενεργοί εφόσον μπορούν να πωλούν με κέρδος στην παγκόσμια τιμή. Ωστόσο, τα κέρδη που παράγονται στην Ιταλία χάρη στην προτιμησιακή τιμολόγηση ενισχύουν γενικώς την ανταγωνιστική θέση των εταιρειών. Επί παραδείγματι, τα αποθεματικά κεφαλαίου που συσσωρεύονται μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την εξαγορά ανταγωνιστών και την αύξηση του μεριδίου τους στην αγορά. Αυτός ο συλλογισμός είναι ακόμα περισσότερο συναφής εάν θεωρηθεί ότι ορισμένοι από τους δικαιούχους αποτελούν μέρος πολυεθνικών εταιρειών (53).
(143)
Αντίθετα με τα όσα ισχυρίζονται οι δικαιούχοι, το γεγονός ότι η τιμή που καταβάλλεται στην Ιταλία στους τομείς αναφοράς είναι ανάλογη προς τη μέση τιμή της ηλεκτρικής ενέργειας που καταβάλλεται στην Ένωση από τους παραγωγούς ανταγωνιστές δεν μπορεί να θεωρηθεί ως απόδειξη του γεγονότος ότι τα συμφέροντα των άλλων παραγωγών της Ένωσης δεν απειλούνται από το ιταλικό καθεστώς τιμολόγησης. Η νομολογία στην υπόθεση C-372/97 Ιταλία κατά Επιτροπής ορίζει με σαφήνεια ότι τα μονομερή μέτρα που έχουν ως στόχο την εξίσωση των όρων ανταγωνισμού σε ένα κράτος μέλος με εκείνους που επικρατούν σε άλλα κράτη μέλη επηρεάζουν τις συναλλαγές (και συνεπώς δεν μπορούν να μην θεωρηθούν ενισχύσεις). Επίσης, ορισμένες από τις συμφωνίες προμήθειας ενέργειας που ισχύουν σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες μπορούν να συνεπάγονται κρατικές ενισχύσεις, και η Επιτροπή έχει κινήσει εμπεριστατωμένες έρευνες σε σχέση με διάφορα τέτοια μέτρα (54). Μολονότι το υπερασπιστικό αυτό επιχείρημα δεν χρησιμοποιήθηκε άμεσα ούτε από την Ιταλία ούτε από την Alcoa, η Επιτροπή θεωρεί σκόπιμο να επαναλάβει τη γνωστή από τη νομολογία αρχή, σύμφωνα με την οποία η ύπαρξη παράνομων ενισχύσεων σε ορισμένα κράτη μέλη δεν δικαιολογεί τη λήψη ανάλογων μέτρων από άλλο κράτος μέλος.
(144)
Εν πάση περιπτώσει, οι καταγγελίες που ελήφθησαν από τους ανταγωνιστές των δικαιούχων δείχνουν ότι τα αμφισβητούμενα καθεστώτα τιμολόγησης εγείρουν πράγματι προβλήματα ανταγωνισμού και επιδρούν στις συναλλαγές στην Ένωση.
(145)
Επίσης, η Ιταλία δεν κοινοποίησε τα καθεστώτα τιμολόγησης του 2004. Κατά πάγια νομολογία (55), σε περίπτωση μη κοινοποιηθείσας ενίσχυσης, η Επιτροπή δεν είναι υποχρεωμένη να αποδείξει τις πραγματικές επιπτώσεις του μέτρου στον ανταγωνισμό ή στις συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών. Πράγματι, αν η Επιτροπή ήταν υποχρεωμένη να αποδείξει, με την απόφασή της, τις πραγματικές επιπτώσεις των ήδη χορηγηθεισών ενισχύσεων, τούτο θα είχε ως συνέπεια να ευνοούνται τα κράτη μέλη που χορηγούν ενισχύσεις κατά παράβαση της υποχρεώσεως κοινοποιήσεως σύμφωνα με το άρθρο 93 παράγραφος 3 της Συνθήκης [ΕΚ], εις βάρος εκείνων που κοινοποιούν τις ενισχύσεις κατά το στάδιο του σχεδιασμού τους.
(146)
Εξάγεται, συνεπώς, το συμπέρασμα ότι τα εν λόγω καθεστώτα προτιμησιακής τιμολόγησης είναι ικανά να βελτιώσουν την ανταγωνιστική θέση των δικαιούχων σε σχέση με τους ανταγωνιστές τους στις συναλλαγές στην Ένωση. Κατά πάγια νομολογία (56) στις εν λόγω συνθήκες πρέπει να θεωρηθεί ότι οι συναλλαγές μεταξύ κρατών μελών επηρεάζονται από την ενίσχυση και ότι νοθεύεται ο ανταγωνισμός.
5.1.5. Συμπεράσματα σχετικά με την ύπαρξη ενίσχυσης
(147)
Με βάση τα ανωτέρω, η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι τα καθεστώτα προτιμησιακής τιμολόγησης του 2004 και του 2005 συνιστούν κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 87 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ και μπορούν να εγκριθούν μόνο εφόσον ισχύει γι’ αυτές κάποια από τις παρεκκλίσεις που προβλέπει η Συνθήκη. Αυτό το συμπέρασμα είναι σύμφωνο με εκείνο που εξήχθη στην υπόθεση Alcoa, το οποίο αφορούσε στην ουσία παρόμοια καθεστώτα τιμολόγησης.
5.2. Χαρακτηρισμός του μέτρου ως νέας ή ως υφιστάμενης ενίσχυσης
(148)
Οι περιπτώσεις στις οποίες ένα μέτρο συνιστά υφιστάμενη κρατική ενίσχυση απαριθμούνται διεξοδικά στο άρθρο 1 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999 του Συμβουλίου, της 22ας Μαρτίου 1999, για τη θέσπιση λεπτομερών κανόνων εφαρμογής του άρθρου 93 της Συνθήκης ΕΚ (57).
(149)
Είναι αδιαμφισβήτητο ότι τα υπό εξέταση μέτρα δεν εφαρμόσθηκαν πριν από την προσχώρηση της Ιταλίας στην Ένωση (περίπτωση i του εν λόγω άρθρου), δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι εγκρίθηκαν λόγω μη λήψης απόφασης της Επιτροπής εντός των καθορισμένων διαδικαστικών προθεσμιών (περίπτωση iii) ούτε μπορούν να θεωρηθούν ως υφιστάμενες ενισχύσεις λόγω παρέλευσης των προθεσμιών παραγραφής (περίπτωση iv). Τα μέτρα μετατράπηκαν σε ενισχύσεις στη συνέχεια λόγω της εξέλιξης της κοινής αγοράς και χωρίς να μεταβληθούν από το κράτος μέλος [στοιχείο β) περίπτωση v πρώτη πρόταση].
(150)
Με βάση τα ανωτέρω, η Επιτροπή θεωρεί ότι τα εν λόγω καθεστώτα τιμολόγησης συνιστούν μια νέα κρατική ενίσχυση.
5.3. Νομιμότητα της ενίσχυσης
(151)
Σύμφωνα με το άρθρο 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ, τα κράτη μέλη κοινοποιούν στην Επιτροπή τα μέτρα θέσπισης ή τροποποίησης ενισχύσεων και δεν μπορούν να εφαρμόσουν τα εν λόγω μέτρα πριν από τη λήψη τελικής απόφασης.
(152)
Επειδή η Ιταλία δεν κοινοποίησε το άρθρο 1 του διατάγματος του 2004, τα καθεστώτα τιμολόγησης του 2004 συνιστούν παράνομη ενίσχυση.
(153)
Αντίθετα, η Ιταλία κοινοποίησε το άρθρο 11 εδάφιο 12 του νόμου αριθ. 80/2005 και δεν προέβη σε εφαρμογή του μέτρου. Συνεπώς, αυτή συμμορφώθηκε με τις υποχρεώσεις που απορρέουν από το άρθρο 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ.
6. ΣΥΜΒΙΒΑΣΙΜΟ ΤΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ
(154)
Κατά παρέκκλιση από τη γενική απαγόρευση κρατικών ενισχύσεων που θεσπίζεται με το άρθρο 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης ΣΛΕΕ, η ενίσχυση μπορεί να κηρυχθεί συμβατή εάν υπάγεται σε κάποια από τις εξαιρέσεις που απαριθμούνται στη Συνθήκη
(155)
Τα καθεστώτα τιμολόγησης του 2004 και του 2005 συνιστούν λειτουργικές ενισχύσεις. Η δήλωση της Ιταλίας, σύμφωνα με την οποία τα καθεστώτα τιμολόγησης του 2005 δεν θα έπρεπε να θεωρηθούν ως λειτουργικές ενισχύσεις, επειδή αποτελούν μέρος μιας περιφερειακής στρατηγικής στήριξης και εξαρτώνται από τις παραγωγικές επενδύσεις, απορρίπτεται. Μολονότι το πρωτόκολλο συμφωνίας προβλέπει οι δικαιούχοι να πραγματοποιούν συγκεκριμένες επενδύσεις, το στοιχείο της ενίσχυσης που περιέχεται στα καθεστώτα προτιμησιακής τιμολόγησης του 2005 δεν υπολογίζεται αναλογικά προς τις επιλέξιμες δαπάνες, και δεν υπόκειται σε ανώτατη ένταση ενίσχυσης. Δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι το μέτρο θα ήταν σύμφωνο με τα κριτήρια που ορίζονται για τις ενισχύσεις ή ότι η ενίσχυση θα ήταν αναλογική. Αντίθετα, το μέτρο είναι σαφώς συνδεδεμένο με την κατανάλωση ηλεκτρικού ρεύματος και προορίζεται να μειώσει το κόστος της προμήθειας ηλεκτρικής ενέργειας, το οποίο αποτελεί κόστος λειτουργίας που επιβαρύνει τις ενδιαφερόμενες εταιρείες. Συνεπώς, το μέτρο δεν συνιστά ενίσχυση στις επενδύσεις.
(156)
Η λειτουργική ενίσχυση είναι, καταρχήν, ασυμβίβαστη με την εσωτερική αγορά. Στην υπόθεση 86/89 Ιταλία κατά Επιτροπής, το Δικαστήριο απεφάνθη ότι «η υπό κρίση ενίσχυση, που χορηγείται χωρίς ειδικές προϋποθέσεις και μόνο βάσει των χρησιμοποιουμένων ποσοτήτων, πρέπει να θεωρηθεί ως ενίσχυση υπέρ της λειτουργίας των οικείων επιχειρήσεων και, ως εκ τούτου, αλλοιώνει τους όρους του εμπορίου σε βαθμό αντίθετο προς το κοινό συμφέρον» (58).
(157)
Στην υπόθεση Siemens κατά Επιτροπής, το Πρωτοδικείο αναφέρθηκε στην αρχή σύμφωνα με την οποία «οι λειτουργικές ενισχύσεις που αποβλέπουν στο να απαλλάξουν μια επιχείρηση από τις δαπάνες στις οποίες θα έπρεπε η ίδια να υποβληθεί στο πλαίσιο της τρέχουσας διαχειρίσεως των συνήθων δραστηριοτήτων της δεν εμπίπτουν καταρχήν στο πεδίο εφαρμογής του προμνησθέντος άρθρου 92 παράγραφος 3 [μετέπειτα άρθρο 107 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ] […]· κατά τη νομολογία, οι ενισχύσεις αυτές νοθεύουν, καταρχήν, τους όρους του ανταγωνισμού στους τομείς στους οποίους χορηγούνται, χωρίς ωστόσο να καθιστούν, ως εκ της φύσεώς τους, δυνατή την επίτευξη ενός από τους στόχους που καθορίζουν οι προμνησθείσες παρεκκλίσεις».
(158)
Υπάρχουν, ωστόσο, σαφώς καθορισμένες καταστάσεις στις οποίες επιτρέπεται η χορήγηση λειτουργικών ενισχύσεων. Ειδικότερα, λειτουργικές ενισχύσεις με περιβαλλοντικούς στόχους μπορούν να χορηγηθούν βάσει του κοινοτικού πλαισίου σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις για την προστασία του περιβάλλοντος (59). Κατ’ εξαίρεση, λειτουργική ενίσχυση μπορεί επίσης να χορηγηθεί ως περιφερειακή ενίσχυση σε περιοχές επιλέξιμες για ενίσχυση. Η Επιτροπή εξέτασε αν τα υπό αμφισβήτηση καθεστώτα μπορούν να ενταχθούν σε μία από τις προαναφερθείσες περιπτώσεις.
(159)
Η Επιτροπή παρατηρεί ότι τα καθεστώτα δεν μπορούν να εγκριθούν, διότι δεν έχουν περιβαλλοντικούς στόχους.
6.1. Συμβιβάσιμο με τις κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις περιφερειακού χαρακτήρα του 1998
(160)
Κατ’ εξαίρεση, λειτουργική ενίσχυση μπορεί να δοθεί σε περιοχές επιλέξιμες για ενίσχυση βάσει της παρέκκλισης του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο α) της ΣΛΕΕ. Ωστόσο, η περιφέρεια της Σαρδηνίας ήταν επιλέξιμη έως τα τέλη του 2006. Η Επιτροπή εξέτασε συνεπώς αν, κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, τα καθεστώτα τιμολόγησης του 2004 και του 2005 μπορούσαν να εγκριθούν σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές για τις ενισχύσεις περιφερειακού χαρακτήρα του 1998.
(161)
Σύμφωνα με το σημείο 4.15 των κατευθυντήριων γραμμών περιφερειακού χαρακτήρα, οι λειτουργικές ενισχύσεις μπορούν να χορηγούνται κατ’ εξαίρεση, αρκεί i) να αιτιολογούνται από τη συνεισφορά τους στην περιφερειακή ανάπτυξη και από τη φύση τους και ii) το ύψος τους να είναι ανάλογο των μειονεκτημάτων που προτίθενται να αντισταθμίσουν. Το κράτος μέλος οφείλει να αποδείξει την ύπαρξη των μειονεκτημάτων και να προσδιορίσει τη σημασία τους. Σύμφωνα με το σημείο 4.17 των κατευθυντήριων γραμμών περιφερειακού χαρακτήρα, οι λειτουργικές ενισχύσεις πρέπει να περιορίζονται χρονικά και να είναι φθίνουσες
(162)
Σύμφωνα με το άρθρο 2 των κατευθυντήριων γραμμών, «μια ατομική ad hoc πληρωμή ενίσχυσης που πραγματοποιήθηκε προς μια ατομική επιχείρηση, ή ενισχύσεις που περιορίζονται σε ένα μόνο τομέα δραστηριότητας, μπορούν να έχουν σημαντική επίπτωση στον ανταγωνισμό της σχετικής αγοράς, ενώ τα αποτελέσματά τους στην περιφερειακή ανάπτυξη είναι πιθανόν να είναι πολύ περιορισμένα. […]. Κατά συνέπεια, οι εν λόγω παρεκκλίσεις δεν χορηγούνται καταρχήν παρά μόνον υπέρ πολυτομεακών και ανοικτών καθεστώτων, σε δεδομένη περιοχή και στο σύνολο των επιχειρήσεων των καλυπτόμενων τομέων». Ένα καθεστώς τιμολόγησης για την ηλεκτρική ενέργεια που χορηγείται επιλεκτικά σε ατομικές επιχειρήσεις του μεταλλουργικού τομέα προφανώς δεν ανταποκρίνεται στο πνεύμα των ενισχύσεων περιφερειακού χαρακτήρα που πρέπει να είναι πολυτομεακές. Ωστόσο, εφόσον δεν υφίσταται καμία απόλυτη απαγόρευση των ad hoc ενισχύσεων, η Επιτροπή εξέτασε αν εξαιρετικές περιστάσεις θα μπορούσαν να δικαιολογήσουν τη χορήγηση του καθεστώτος
(163)
Η Επιτροπή εξέτασε ειδικότερα τις ελλείψεις του τομέα ηλεκτρικής ενέργειας στη Σαρδηνία, όπως προέκυψε από τα στοιχεία που υπέβαλαν η Ιταλία και οι δικαιούχοι για να αξιολογηθεί κατά πόσον αυτό συνιστούσε μειονέκτημα σε περιφερειακό επίπεδο.
6.1.1. Η αγορά ηλεκτρικής ενέργειας της Σαρδηνίας στο ιταλικό πλαίσιο
(164)
Η ιταλική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας παρουσιάζει γενικώς υψηλή συγκέντρωση, αν και σε μικρότερο βαθμό στην περιοχή του Βορρά. Ο φορέας με τη δεσπόζουσα θέση σε όλες τις περιοχές είναι η πρώην μονοπωλιακή ENEL, με εξαίρεση τη Σαρδηνία όπου κατέχει το δυοπώλιο με την E.ON. Η ENEL διαθέτει σημαντική ισχύ στην αγορά, την οποία, σύμφωνα με την ιταλική αρχή ανταγωνισμού, καταχράστηκε σε διάφορες περιστάσεις. Οι τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας στην Ιταλία είναι γενικώς υψηλές, λόγω μιας παραγωγής που βασίζεται σε μεγάλο βαθμό σε ορυκτά καύσιμα (κυρίως αέριο), της απουσίας πυρηνικής παραγωγής και της συμφόρησης στις συνδέσεις προς την υπόλοιπη Ευρώπη.
(165)
Στη Σαρδηνία, η οποία αντιπροσωπεύει το 4,1 % της εγκατεστημένης ισχύος στην Ιταλία (60), η ηλεκτρική ενέργεια παράγεται κυρίως σε θερμοηλεκτρικούς σταθμούς με ορυκτά καύσιμα (άνθρακα, πετρέλαιο, αέριο διυλιστηρίων). Το νησί δεν διαθέτει υποδομή διανομής φυσικού αερίου.
(166)
Η Σαρδηνία παρουσιάζει κατάσταση πλεονάζουσας ικανότητας παραγωγής, κυρίως στον τομέα υψηλού κόστους (σταθμοί τροφοδοτούμενοι με πετρέλαιο) εξαιτίας των κυβερνητικών σχεδίων για συγκέντρωση της βαριάς ιταλικής βιομηχανίας στο νησί, τα οποία δεν υλοποιήθηκαν ποτέ. Αυτό οδήγησε σε υπερεπενδύσεις εκ μέρους της ENEL σε σταθμούς παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας. Εκτός του υψηλότερου κατασκευαστικού κόστους τους, από τεχνική άποψη οι εν λόγω σταθμοί θα θεωρούνται σύντομα απαρχαιωμένοι. Οι εξαγωγές ηλεκτρικής ενέργειας από τη Σαρδηνία προς την ηπειρωτική Ιταλία περιορίζονται επίσης από την ανεπαρκή ικανότητα διασύνδεσης (61), η οποία παρουσιάζει συμφόρηση.
(167)
Δύο εταιρείες ηλεκτρικής ενέργειας, η ENEL και η E.ON, κατέχουν από κοινού μερίδιο αγοράς που φτάνει το 95 % των προμηθειών ηλεκτρικής ενέργειας στη Σαρδηνία (περίπου 58 % η E.ON και 42 % η ENEL). Σύμφωνα με την έρευνα σχετικά με την κατάσταση του ανταγωνισμού στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας (62), από άποψη ανταγωνιστικότητας η Σαρδηνία μπορεί να θεωρηθεί δυοπώλιο συλλογικής δεσπόζουσας θέσης. Η συγκέντρωση της αγοράς είναι υψηλή, μολονότι δεν είναι η υψηλότερη της Ιταλίας. (63) Εφόσον ασκούν τον έλεγχο ουσιαστικά σε όλες τις εγκαταστάσεις mid-merit και αιχμής, οι E.ON και ENEL καθορίζουν την τιμή ουσιαστικά για όλες τις ώρες. Ωστόσο, η κατάσταση στη Σαρδηνία φαίνεται να είναι λιγότερο κρίσιμη από εκείνη της Νότιας Ιταλίας (64), όπου η ENEL καθορίζει την τιμή όλες τις ώρες
(168)
Οι τιμές χονδρικής της ηλεκτρικής ενέργειας στην Ιταλία είναι από τις υψηλότερες στην Ευρώπη (65) ενώ οι τιμές στη Σαρδηνία είναι από τις υψηλότερες στην Ιταλία. Το 2007 η μέση εθνική τιμή (PUN) ήταν 70,99 ευρώ/MW/h, ενώ η μέση τιμή στη ζώνη Σαρδηνίας ήταν 75 ευρώ/MW/h, έναντι των 80 ευρώ/MW/h το 2006 (66). Το 2008 και το 2009 συνεχίσθηκαν οι ανοδικές τάσεις της μέσης τιμής στη ζώνη της Σαρδηνίας. Στο πρώτο εξάμηνο του 2009 η Σαρδηνία σταθεροποιήθηκε πάνω από τον εθνικό μέσο όρο (με μέση τιμή 106,60 ευρώ/MW/h σε σχέση με το PUN των 60,50 ευρώ/MW/h).
(169)
Οι τιμές που κατέβαλαν στη Σαρδηνία οι δικαιούχοι των καθεστώτων τιμολόγησης το 2004/2005 (βάσει των διμερών συμβάσεων) κυμαίνονταν από 60 έως 65 ευρώ/MWh. Η σύγκριση αυτών των τιμών με εκείνες που ισχύουν στην ηπειρωτική Ιταλία δεν είναι δυνατή, διότι η Επιτροπή δεν διαθέτει σχετικά στοιχεία (τα οποία η Ιταλία δήλωσε ότι δεν μπορούσε να παράσχει - βλέπε την αιτιολογική σκέψη 92). Ωστόσο, βάσει της ανάλυσης των γενικών τάσεων των τιμών, που μπορούν συνολικά να αντιπροσωπεύουν της τάσεις των τιμών των διμερών συμβάσεων, φαίνεται δυνατό να υποτεθεί ότι, κατά την περίοδο υπό εξέταση, οι επιχειρήσεις υψηλής κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας στη Σαρδηνία κατέβαλαν τιμή υψηλότερη σε σχέση με εκείνες στην ηπειρωτική Ιταλία.
(170)
Εν κατακλείδι, η αγορά ηλεκτρικής ενέργειας στη Σαρδηνία παρουσιάζει σειρά προβλημάτων, μεταξύ των οποίων: υψηλές τιμές, υψηλός βαθμός συγκέντρωσης στην αγορά, ισχύς στην αγορά των φορέων με δεσπόζουσα θέση, πλεονάζουσα ικανότητα παραγωγής στο τμήμα υψηλού κόστους, σχετική ανεπάρκεια των σταθμών παραγωγής που δεν είναι πλέον τεχνολογικά προηγμένες, απουσία πρόσβασης στην υποδομή φυσικού αερίου, έλλειψη διασύνδεσης. Αυτά τα προβλήματα θα μπορούσαν να μετατραπούν σε υψηλότερες τιμές ηλεκτρικής ενέργειας για τους τελικούς καταναλωτές, συμπεριλαμβανομένων και εκείνων υψηλής έντασης ηλεκτρικής ενέργειας.
6.1.2. Ύπαρξη περιφερειακού μειονεκτήματος
(171)
Το πρώτο ζήτημα προς διασαφήνιση είναι αν τα εν λόγω προβλήματα επηρεάζουν σοβαρά την οικονομική ανάπτυξη της Σαρδηνίας. Οι τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας είναι υψηλές στο νησί και η διασύνδεση περιορισμένη. Στην υπόθεση C 34/02 (67), η Επιτροπή δεν έκανε δεκτό το ότι η απουσία ενεργειακής διασύνδεσης αποτελεί μειονέκτημα για την ανάπτυξη των ΜΜΕ. Αν και οι ΜΜΕ επηρεάζονται λιγότερο από τις υψηλές τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας σε σχέση με τις μεγάλες βιομηχανίες υψηλής ενεργειακής έντασης, τα συμφέροντα ενός μόνο τομέα δεν μπορούν αυτομάτως να ταυτιστούν με τα συμφέροντα μιας περιοχής. Η Επιτροπή θεωρεί ότι το περιφερειακό μειονέκτημα από την κατάσταση της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας στη Σαρδηνία, δεν αποδείχθηκε επαρκώς από την Ιταλία.
(172)
Ακόμη όμως και αν υποτεθεί η ύπαρξη περιφερειακού μειονεκτήματος, θα πρέπει να ικανοποιούνται τα κριτήρια των κατευθυντήριων γραμμών περιφερειακού χαρακτήρα. Η Επιτροπή, συνεπώς, αξιολόγησε εάν πληρούνται αυτά τα κριτήρια.
6.1.3. Συμβολή στην περιφερειακή ανάπτυξη
(173)
Η ενίσχυση θα πρέπει να συμβάλλει κατά τρόπο διαρκή στην περιφερειακή ανάπτυξη και να είναι ανάλογη των μειονεκτημάτων που καλείται να αντισταθμίσει. Οι λειτουργικές ενισχύσεις σε μια ενισχυόμενη περιφέρεια δεν μπορούν να εγκριθούν λαμβάνοντας υπόψη τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει ένας τομέας, αλλά θα πρέπει να αποδειχθεί ότι συμβάλλουν στην περιφερειακή ανάπτυξη σε διαρκή βάση. Στην προκειμένη περίπτωση, αυτό είναι απίθανο. Ακόμη και σε περίπτωση που η διατήρηση στο νησί ορισμένων βιομηχανικών εγκαταστάσεων συμβάλλει στην απασχόληση και στη διατήρηση μιας βιομηχανικής βάσης, τα εν λόγω αποτελέσματα δεν θα ήταν διαρκή. Εάν το υψηλό κόστος της ηλεκτρικής ενέργειας συνιστά διαρθρωτικό πρόβλημα της Σαρδηνίας, όπως ισχυρίζεται η Ιταλία, οι δυσκολίες που συναντούν οι βιομηχανίες υψηλής ενεργειακής έντασης θα ξαναπαρουσιαστούν αμέσως μετά την παύση του καθεστώτος προτιμησιακής τιμολόγησης.
(174)
Οι ιταλικές αρχές παρουσιάζουν το καθεστώς ως προσωρινό μέτρο που θα διαρκέσει έως την ολοκλήρωση το 2010 των έργων υποδομών που συνδέονται με την παραγωγή ενέργειας και τη διασύνδεση (ο αγωγός αερίου GALSI και το υποθαλάσσιο καλώδιο SAPEI) που βρίσκονται σε στάδιο υλοποίησης (68). Η Ιταλία ισχυρίζεται ότι μια καλύτερη διασύνδεση θα μειώσει τις τιμές για αυτές τις εταιρείες. Η Επιτροπή θεωρεί ότι, μολονότι οι νέες υποδομές μπορούν να μειώσουν ή να εξαλείψουν τις διαφορές τιμών μεταξύ της Σαρδηνίας και της ηπειρωτικής Ιταλίας, είναι εντελώς απίθανο αυτά τα έργα να μπορούν να μειώσουν στο ήμισυ τις τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας έτσι ώστε να φτάσουν σε επίπεδα που θεωρούνται αναγκαία για να καταστούν αυτές οι βιομηχανικές δραστηριότητες μακροπρόθεσμα κερδοφόρες.
(175)
Η Επιτροπή επισημαίνει επίσης ότι η ύπαρξη κρατικής εισφοράς με σκοπό τη μείωση του κόστους της ηλεκτρικής ενέργειας για τους μεγάλους καταναλωτές δεν ενθαρρύνει τους προμηθευτές ηλεκτρικής ενέργειας να μειώσουν τις τιμές για να αποφύγουν την απώλεια των μεγαλύτερων πελατών, ούτε παράλληλα εμποδίζει την υποβάθμιση των δομών του κόστους. Η επιχορήγηση ενισχύει αντιθέτως το κίνητρο για τους προμηθευτές ηλεκτρικής ενέργειας να εκμεταλλεύονται την ισχύ τους στην αγορά. Συνεπώς, ακόμη και αν αλήθευε ότι, λόγω της πλεονάζουσας ικανότητας παραγωγής, οι εταιρείες υψηλής ενεργειακής έντασης θα ήταν σε θέση να πετύχουν ανταγωνιστική τιμή, αν δεν διέθεταν ισχύ στην αγορά οι προμηθευτές ηλεκτρικής ενέργειας (οι οποίοι, σύμφωνα με την Ιταλία και τους δικαιούχους, έχουν συμφέρον να διατηρήσουν υψηλές τιμές), η Επιτροπή θεωρεί ότι το καθεστώς προτιμησιακής τιμολόγησης δεν θα ήταν το πρόσφορο μέσο για τον περιορισμό αυτής της ισχύος.
6.1.4. Αναλογικότητα
(176)
Η επιδότηση που χορηγήθηκε τους δικαιούχους του καθεστώτος τιμολόγησης δεν υπολογίσθηκε κατά τρόπο που να αντισταθμίζει τις περιφερειακές διαφορές (δηλαδή τη διαφορά μεταξύ των τιμών της ηλεκτρικής ενέργειας στην ηπειρωτική Ιταλία και εκείνων που εφαρμόζονται στη Σαρδηνία για την ίδια κατηγορία καταναλωτών), αλλά προορίζεται μάλλον να ευθυγραμμίσει τις τιμές στη Σαρδηνία με εκείνες που πληρώνουν οι ανταγωνιστές των δικαιούχων στην Ένωση. Οι καθορισμένες τιμές για τους δικαιούχους στη Σαρδηνία είναι ιδιαίτερα χαμηλές, και ασφαλώς χαμηλότερες από τις τιμές που εφαρμόζονται στην ηπειρωτική Ιταλία, οι οποίες είναι από τις υψηλότερες στην Ένωση. Συνεπώς, τα τιμολόγια δεν είναι αναλογικά προς τα περιφερειακά μειονεκτήματα που προσπαθούν να αντισταθμίσουν.
(177)
Η ίδια μέθοδος που επιλέχθηκε για τον υπολογισμό του ποσού της επιδότησης δείχνει ότι το μέτρο επιδιώκει μάλλον στόχο βιομηχανικής πολιτικής παρά περιφερειακό στόχο. Όντως, η διάσταση της βιομηχανικής πολιτικής των τιμολογίων υπογραμμίσθηκε επανειλημμένα από την Ιταλία στις παρατηρήσεις της.
6.1.5. Φθίνων χαρακτήρας
(178)
Η λειτουργική ενίσχυση περιφερειακού χαρακτήρα πρέπει να είναι φθίνουσα (βλέπε σημείο 4.17 των κατευθυντήριων γραμμών περιφερειακού χαρακτήρα). Επειδή ο μηχανισμός τιμαριθμοποίησης που χρησιμοποιήθηκε είναι διαφορετικός για το 2004 και το 2005, πραγματοποιήθηκε χωριστή αξιολόγηση.
(179)
Οι τιμές 2004 είναι τιμαριθμοποιημένες βάσει των μεταβολών των τιμών των καυσίμων και μπορούν μόνον είτε να αυξηθούν είτε να παραμείνουν αμετάβλητες. Σύμφωνα με την Ιταλία, αυτό διασφαλίζει τον φθίνοντα χαρακτήρα της ενίσχυσης. Η Επιτροπή θεωρεί ότι η προϋπόθεση της σταδιακής μείωσης μπορεί να θεωρηθεί ότι πληρούται μόνο όταν διασφαλίζεται ότι οι αντισταθμιστικές πληρωμές - οι οποίες αντιστοιχούν στο ποσό της πραγματικής ενίσχυσης - θα μειωθούν σταδιακά προϊόντος του χρόνου. Δεν αρκεί μόνο η αύξηση της τιμής διαχρονικά, αφού μια υψηλότερη τιμή μπορεί να αντιστοιχεί οπωσδήποτε σε ένα ποσό ενισχύσεων ακόμη υψηλότερο εάν, εν τω μεταξύ, οι τιμές για τους τελικούς καταναλωτές στην αγορά αναφοράς αυξήθηκαν ταχύτερα από την υπό εξέταση τιμή. Η ιταλική μέθοδος δεν προσφέρει καμία σχετική εγγύηση (69).
(180)
Όσον αφορά τις τιμές του 2005, η Επιτροπή αξιολόγησε τον μηχανισμό τιμαριθμοποίησης που θεσπίζει το άρθρο 11 παράγραφος 11 του νόμου 80/2005, όπως ερμηνεύεται από την AEEG στην απόφαση αριθ. 217/05 (βλέπε την αιτιολογική σκέψη 33). Σύμφωνα με τους κανόνες εφαρμογής που καθόρισε η AEEG, η τιμή αυξάνεται ετησίως κατά ένα ποσοστό που αντικατοπτρίζει τις τάσεις των τιμών ηλεκτρικής ενέργειας στην Ένωση, αλλά η αύξηση δεν μπορεί να υπερβεί το 4 %. Σύμφωνα με την Ιταλία, αυτός ο μηχανισμός διασφαλίζει τον φθίνοντα χαρακτήρα της ενίσχυσης.
(181)
Ωστόσο, η Επιτροπή θεωρεί ότι το γεγονός πως η ονομαστική τιμή υπόκειται σε μάλλον περιορισμένη αύξηση σε ετήσια βάση δεν συνεπάγεται μείωση διαχρονικά του καθαρού ποσού της ενίσχυσης, όπως υπολογίζεται από τις αντισταθμιστικές πληρωμές.
(182)
Δεδομένου ότι οι τάσεις των τιμών στα χρηματιστήρια ηλεκτρικής ενέργειας δύνανται να θεωρηθούν ευρέως αντιπροσωπευτικές των μεταβολών των τιμών των διμερών συμβάσεων -όπως υποστήριξε η Ιταλία- οι τιμές του 2005 θα ήταν φθίνουσες μόνο στην περίπτωση πτώσης των μέσων τιμών στην Ένωση (επειδή οι τιμές δεν μπορούν να μειωθούν, παρά μόνο να αυξηθούν). Σε κάθε άλλη περίπτωση, οι τιμές θα συνεπάγονταν ένα προοδευτικό πλεονέκτημα (70). Επειδή από το 2004 μέχρι τουλάχιστον το 2007, οι μέσες τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας στην Ένωση παρουσίασαν ισχυρή αυξητική τάση (αυξανόμενες άνω του 4 % ετησίως) το στοιχείο ενίσχυσης που περιέχεται στις τιμές του 2005 θα είχε αυξηθεί προϊόντος του χρόνου.
(183)
Επίσης, η Ιταλία ισχυρίζεται ότι, στην πραγματικότητα, οι διμερείς συμβάσεις είναι λιγότερο εκτεθειμένες σε αυξήσεις της τιμής σε σχέση με τις τιμές που καθορίζονται στα χρηματιστήρια ηλεκτρικής ενέργειας και ότι κατά συνέπεια οι τιμές του 2005 έχουν de facto φθίνοντα χαρακτήρα. Η Επιτροπή επισημαίνει ότι η μέθοδος τιμαριθμοποίησης που της χορηγήθηκε από την αξιολόγηση βασίζεται στις μεταβολές των τιμών στα χρηματιστήρια ηλεκτρικής ενέργειας και ότι η Ιταλία δεν υπέβαλε στοιχεία που να αφορούν την εξέλιξη των τιμών των διμερών συμβάσεων. Εξάλλου, η δήλωση της Ιταλίας δεν συνοδεύεται από επαρκή αποδεικτικά στοιχεία.
(184)
Άλλωστε, οι περιορισμένες πληροφορίες που διαθέτει η Επιτροπή υποδεικνύουν το αντίθετο, δηλαδή ότι οι τιμές των διμερών συμβάσεων αυξήθηκαν σημαντικά στη Σαρδηνία (βλέπε για παράδειγμα, τις δηλώσεις της Eurallumina σύμφωνα με την οποία κατά την περίοδο 2005/2006 κατέβαλε τιμή που ανήλθε σε 80 ευρώ/MWh στην ελεύθερη αγορά, έναντι 65 ευρώ/MWh το 2004). Σε αυτές τις περιστάσεις, εάν είχαν εφαρμοστεί οι τιμές, οι αντισταθμιστικές πληρωμές θα είχαν αυξηθεί προϊόντος του χρόνου.
(185)
Κατά συνέπεια, ούτε οι τιμές του 2004, ούτε εκείνες του 2005 πληρούν την προϋπόθεση του φθίνοντα χαρακτήρα.
6.1.6. Συμπεράσματα σχετικά με το συμβιβάσιμο του μέτρου ως ενίσχυσης περιφερειακού χαρακτήρα
(186)
Ενόψει των ανωτέρω, η Επιτροπή θεωρεί ότι τα υπό εξέταση καθεστώτα τιμολόγησης δεν μπορούν να κριθούν συμβιβάσιμα ως ενισχύσεις περιφερειακού χαρακτήρα σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές περιφερειακού χαρακτήρα του 1998. Επειδή η Σαρδηνία δεν αποτελεί πλέον ενισχυόμενη περιοχή κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο α), από τον Δεκέμβριο 2006, δεν είναι αναγκαίο να εξετασθεί η συμβιβασιμότητα της ενίσχυσης στο πλαίσιο των κατευθυντήριων γραμμών όσον αφορά τις κρατικές ενισχύσεις περιφερειακού χαρακτήρα 2007-2013.
(187)
Η Επιτροπή υιοθέτησε την ίδια αρνητική στάση το 2005 σχετικά με ένα άλλο μέτρο που προοριζόταν να μειώσει το κόστος της ενέργειας της Eurallumina στη Σαρδηνία. Σε εκείνη την περίπτωση, η Επιτροπή είχε κρίνει ότι το μέτρο υπό εξέταση, ήτοι η απαλλαγή από τον ειδικό φόρο κατανάλωσης των πετρελαιοειδών (71), δεν μπορούσε να εγκριθεί βάσει των κατευθυντήριων γραμμών σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις περιφερειακού χαρακτήρα.
6.2. Άλλες εκτιμήσεις σχετικά με το συμβιβάσιμο
(188)
Η Ιταλία και οι ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις υποστήριξαν ότι σκοπός των καθεστώτων τιμολόγησης είναι να αντισταθμίσουν τις ατέλειες των αγορών ηλεκτρικής ενέργειας που δεν έχουν επιτρέψει ακόμη ανταγωνιστικές τιμές. Κατά την άποψή τους, οι υψηλές τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας αποτελούν απειλή για την ανταγωνιστικότητα των βιομηχανιών υψηλής ενεργειακής έντασης. Η ενίσχυση θα είχε ως αποτέλεσμα την παροχή κινήτρου, καθώς, σε αντίθετη περίπτωση, ήτοι απουσίας της ενίσχυσης, οι εταιρείες θα έπρεπε να κλείσουν.
(189)
Η Επιτροπή δεν θεωρεί ότι δύναται να γίνει δεκτή η θέση ότι μια λειτουργική ενίσχυση που παρέχεται σε μια οποιαδήποτε βιομηχανική επιχείρηση αποτελεί την κατάλληλη απάντηση στην έλλειψη ανταγωνισμού στην τοπική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, η οποία έχει επίπτωση σε όλους τους καταναλωτές ηλεκτρικής ενέργειας.
(190)
Επίσης, είναι αμφισβητήσιμη η καταλληλότητα και η αναλογικότητα της ενίσχυσης ως προς τον στόχο αποφυγής της μετεγκατάστασης των βιομηχανικών εγκαταστάσεων εκτός Ένωσης. Δεν υπάρχει προηγούμενο στην πρακτική λήψης αποφάσεων της Επιτροπής, ούτε στη νομολογία των Δικαστηρίων της Ένωσης, στο οποίο ένα τέτοιο επιχείρημα να έγινε δεκτό ως αιτιολογία για τη χορήγηση κρατικής ενίσχυσης. Οι αποφάσεις όσον αφορά τη μετεγκατάσταση της παραγωγής, στο σύνολό της ή εν μέρει, αφορούν την επιχειρησιακή στρατηγική των μεμονωμένων εταιρειών και η Επιτροπή δεν έχει ποτέ υποστηρίξει ότι αυτό θα συνιστούσε δυσλειτουργία της αγοράς. Ήδη στο παρελθόν, στις υποθέσεις Terni (72) και Alcoa (73), η Επιτροπή εξέφρασε αμφιβολίες για τους εν λόγω ισχυρισμούς που επιχειρούν να συνδέσουν τα μέτρα ενίσχυσης με τον στόχο της παρεμπόδισης της μετεγκατάστασης βιομηχανιών.
(191)
Θα πρέπει να επισημανθεί επίσης ότι τα συχνά αναφερόμενα συμπεράσματα εξειδικευμένων οργάνων, όπως η ομάδα υψηλού επιπέδου για την ενέργεια, την ανταγωνιστικότητα και το περιβάλλον (74) δεν προτείνουν τη χορήγηση ειδικών κρατικών ενισχύσεων για την επίλυση των προβλημάτων ανταγωνιστικότητας που οφείλονται στις υψηλές τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας, αλλά υπερασπίζονται την ανάγκη πλήρους τήρησης των διατάξεων σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις (75).
(192)
Ενόψει των ανωτέρω, η Επιτροπή θεωρεί ότι τα αμφισβητούμενα καθεστώτα τιμολόγησης του 2004 και του 2005 δεν δύνανται να τύχουν καμίας από τις παρεκκλίσεις του άρθρου 107 της ΣΛΕΕ. Οι παρεκκλίσεις που προβλέπονται στο άρθρο 107 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ δεν είναι εφαρμοστέες, δεδομένου ότι η ενίσχυση δεν έχει κοινωνικό χαρακτήρα, δεν έχει ως στόχο να επανορθώσει ζημίες που προκλήθηκαν από θεομηνίες ή άλλα έκτακτα γεγονότα και δεν χορηγήθηκε για να αντισταθμίσει οικονομικά μειονεκτήματα που προκλήθηκαν από τη διαίρεση της Γερμανίας. Δεν είναι εφαρμοστέες ούτε και οι παρεκκλίσεις που προβλέπονται στο άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχεία β) και δ) της ΣΛΕΕ, αφού το μέτρο δεν έχει ως σκοπό να προωθήσει την εκτέλεση ενός σημαντικού σχεδίου κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος ή να άρει μια σοβαρή διαταραχή της οικονομίας κράτους μέλους, ή να προωθήσει τον πολιτισμό και τη διατήρηση της πολιτιστικής κληρονομιάς. Όσον αφορά την παρέκκλιση του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο α) της ΣΛΕΕ, η διεξαχθείσα προηγουμένως ανάλυση στις αιτιολογικές σκέψεις από 160 έως 187 αποδεικνύει ότι το καθεστώς τιμολόγησης δεν μπορεί να εγκριθεί ως ενίσχυση για την προώθηση της οικονομικής αναπτύξεως περιοχής στην οποία το βιοτικό επίπεδο είναι ασυνήθως χαμηλό και στην οποία επικρατεί σοβαρή υποαπασχόληση. Όσον αφορά το άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της ΣΛΕΕ, όπως αναφέρεται στις αιτιολογικές σκέψεις από 155 έως 158, οι λειτουργικές ενισχύσεις δεν μπορούν να τύχουν, καταρχήν, αυτής της παρεκκλίσεως, η Επιτροπή δεν διακρίνει καμία ειδική περίσταση που να πληροί τη χορήγηση μιας τέτοιας ενίσχυσης στη συγκεκριμένη περίπτωση.
(193)
Η Επιτροπή θεωρεί, συνεπώς, ότι τόσο το καθεστώς τιμολόγησης του 2004 όσο και εκείνο του 2005 είναι ασυμβίβαστο με την εσωτερική αγορά.
(194)
Εν κατακλείδι, η Επιτροπή δεν οφείλει να εξετάσει τα ενδεχόμενα σωρευτικά αποτελέσματα της νέας ενίσχυσης με τις παλαιές μη συμβιβάσιμες ενισχύσεις της αιτιολογικής σκέψης 31 στο πλαίσιο της νομολογίας Deggendorf.
7. ΑΝΑΚΤΗΣΗ
(195)
Σύμφωνα με το άρθρο 14 παράγραφος 1 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999 του Συμβουλίου, σε περίπτωση αρνητικής απόφασης για υπόθεση παράνομων ενισχύσεων που δεν είναι συμβιβάσιμες με την κοινή αγορά, είναι αναγκαίο να αποκατασταθούν πραγματικές συνθήκες ανταγωνισμού, εκτός και αν η ανάκτηση της ενίσχυσης αντίκειται σε κάποια γενική αρχή του κοινοτικού δικαίου.
(196)
Στην εξεταζόμενη υπόθεση, μόνο τα καθεστώτα τιμολόγησης που αφορούν το 2004 (υπόθεση C 38/Α/04) υπόκεινται σε ανάκτηση, διότι τα καθεστώτα τιμολόγησης του 2005 (υπόθεση C 13/06) δεν εφαρμόστηκαν.
7.1. Εύλογη προσδοκία και άλλες γενικές αρχές του δικαίου της Ένωσης που μπορούν να εμποδίσουν την ανάκτηση
(197)
Κατά πάγια νομολογία, εφόσον παρέχεται ενίσχυση η οποία δεν έχει προηγουμένως κοινοποιηθεί στην Επιτροπή βάσει του άρθρου 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ, ο δικαιούχος της ενίσχυσης δεν μπορεί κατά τον χρόνο εκείνο να έχει την εύλογη προσδοκία ότι η ενίσχυση είναι νόμιμη (76). Μια συνετή επιχείρηση πρέπει κανονικά να είναι σε θέση να εξακριβώσει ότι τηρήθηκε η διαδικασία κοινοποίησης και ότι η ενίσχυση είναι νόμιμη.
(198)
Παρά ταύτα, δεν μπορεί να αποκλεισθεί η δυνατότητα δικαιούχου παράνομης ενίσχυσης να επικαλεστεί εξαιρετικές περιστάσεις επί των οποίων βάσισε την εύλογη προσδοκία για τη νομιμότητα της ενίσχυσης και να αντιταχθεί κατά συνέπεια στην ανάκτησή της (77).
(199)
Οι δικαιούχοι των καθεστώτων του 2004 δεν υπέβαλαν σχετικούς ισχυρισμούς, ούτε και η Επιτροπή δεν διαπίστωσε οιαδήποτε έκτακτη περίσταση που θα μπορούσε να δημιουργήσει στους δικαιούχους μια εύλογη προσδοκία. Ιδίως, η ύπαρξη της απόφασης Alumix του 1996 δεν μπορούσε να δημιουργήσει οιαδήποτε προσδοκία ότι τα καθεστώτα τιμολόγησης δεν συνιστούσαν κρατική ενίσχυση. Όπως αναφέρθηκε στην απόφαση για την κίνηση της διαδικασίας του 2004 (βλέπε την αιτιολογική σκέψη 37) το καθεστώς τιμολόγησης που χρησίμευσε ως υπόδειγμα για τα εν λόγω καθεστώτα τιμολόγησης του 2004 δεν ήταν η αρχική Alumix την οποία η Επιτροπή, το 1996, είχε διασαφηνίσει ότι δεν συνιστούσε κρατική ενίσχυση, αλλά ένα μέτρο εντελώς νέο, που είχε τροποποιηθεί σε μεγάλο βαθμό [ιδίως όσον αφορά τον μηχανισμό χρηματοδότησής του (78)] και είχε παραταθεί χρονικά από τις ιταλικές αρχές. Σε μια τέτοια κατάσταση, ένας συνετός δικαιούχος έπρεπε να βεβαιωθεί ότι η ενίσχυση ήταν νόμιμη.
(200)
Επίσης, η Επιτροπή θεωρεί ότι η ανάκτηση δεν παραβαίνει καμία άλλη γενική αρχή του δικαίου της Ένωσης.
7.2. Προσδιορισμός των προς ανάκτηση ποσών
(201)
Όλα τα ποσά μη συμβιβάσιμης ενίσχυσης που εισπράχθηκαν από την Portovesme, την ILA και την Eurallumina δυνάμει του άρθρου 1 του διατάγματος του 2004 και έπειτα, πρέπει να ανακτηθούν εντόκως, σύμφωνα με το κεφάλαιο V του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 794/2004 της Επιτροπής, της 21ης Απριλίου 2004, σχετικά με την εφαρμογή του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999 του Συμβουλίου, για τη θέσπιση λεπτομερών κανόνων εφαρμογής του άρθρου 93 της Συνθήκης ΕΚ (79).
(202)
Η ανάκτηση αποβλέπει στην αποκατάσταση των συνθηκών ανταγωνισμού στις οποίες τελούσαν οι δικαιούχοι πριν από τη χορήγηση της μη συμβιβάσιμης ενίσχυσης, καταργώντας το αθέμιτο πλεονέκτημα που αυτή είχε παράσχει. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, αυτό το πλεονέκτημα αντιστοιχεί στη διαφορά μεταξύ της προτιμησιακής τιμολόγησης και της τιμής της ηλεκτρικής ενέργειας που θα είχαν καταβάλει οι δικαιούχοι στην αγορά ελλείψει των εν λόγω καθεστώτων τιμολόγησης.
(203)
Τη στιγμή κατά την οποία εφαρμόστηκαν τα καθεστώτα τιμολόγησης, όλες οι ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις αγόραζαν ηλεκτρική ενέργεια βάσει διμερών συμβάσεων. Το κράτος παρενέβη με αντισταθμιστικές πληρωμές για να επιδοτήσει την τιμή που είχε συμφωνηθεί κατά τη σύμβαση. Συνεπώς, τα προς ανάκτηση ποσά αντιστοιχούν στις αντισταθμιστικές πληρωμές που έλαβαν οι δικαιούχοι κατά την αναφερθείσα περίοδο (βλέπε την αιτιολογική σκέψη 30).
8. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ
Η Επιτροπή θεωρεί ότι τόσο τα καθεστώτα τιμολόγησης του 2004 όσο και εκείνα του 2005 συνιστούν λειτουργική ενίσχυση, η οποία δεν μπορεί να υπαχθεί σε καμία από τις παρεκκλίσεις γενικής απαγόρευσης των κρατικών ενισχύσεων που προβλέπει η Συνθήκη ΕΚ και ως εκ τούτου είναι μη συμβιβάσιμες με την εσωτερική αγορά.
Όσον αφορά τα καθεστώτα τιμολόγησης του 2004, τα οποία εφαρμόστηκαν παράνομα κατά παράβαση του άρθρου 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ, πρέπει να παύσουν όλες οι μελλοντικές πληρωμές και οι ενισχύσεις που έχουν καταβληθεί ήδη θα πρέπει να ανακτηθούν. Το προς ανάκτηση ποσό ισούται με το άθροισμα όλων των αντισταθμιστικών εισφορών που κατέθεσε το Cassa Conguaglio στις Portovesme, ILA και Eurallumina.
Δεν θα εφαρμοστούν τα καθεστώτα τιμολόγησης του 2005, που η Ιταλία κοινοποίησε δεόντως σύμφωνα με το άρθρο 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ,
ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΠΟΦΑΣΗ:
Άρθρο 1
1. Η κρατική ενίσχυση που η Ιταλία προτίθεται να χορηγήσει δυνάμει του άρθρου 11 εδάφιο 12 του νομοθετικού διατάγματος αριθ. 35 της 14ης Μαρτίου 2005, το οποίο μετατράπηκε στον νόμο 80/2005 της 14ης Μαΐου 2005 υπέρ της Portovesme Srl, Eurallumina Spa, ILA Spa και Syndial SpA είναι ασυμβίβαστη με την εσωτερική αγορά.
2. Αυτή η ενίσχυση δεν μπορεί, για τον λόγο αυτό, να χορηγηθεί.
Άρθρο 2
Η κρατική ενίσχυση που χορηγήθηκε παράνομα από την Ιταλία κατά παράβαση του άρθρου 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ, βάσει του άρθρου 1 του διατάγματος του προέδρου του υπουργικού συμβουλίου της 6ης Φεβρουαρίου 2002, για ποσό 12 845 892,82 ευρώ υπέρ της Portovesme Srl, 5 208 152,05 ευρώ υπέρ της Eurallumina SpA και 291 120,27 ευρώ υπέρ της ILA Spa, είναι ασυμβίβαστη με την εσωτερική αγορά.
Άρθρο 3
1. Η Ιταλία υποχρεούται να ανακτήσει την ενίσχυση που αναφέρεται στο άρθρο 1 και καταβλήθηκε στους δικαιούχους.
2. Οι ανακτώμενες ενισχύσεις βαρύνονται με τόκο από τον χρόνο κατά τον οποίο τέθηκαν στη διάθεση των δικαιούχων μέχρι τον χρόνο της πραγματικής τους ανάκτησης.
3. Οι τόκοι υπολογίζονται σύμφωνα με τη μέθοδο προσδιορισμού του επιτοκίου βάσει του κεφαλαίου V του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 794/2007.
4. Η Ιταλία διακόπτει όλες τις μελλοντικές πληρωμές της ενίσχυσης που αναφέρεται στο άρθρο 2 από την ημερομηνία έκδοσης της παρούσας απόφασης.
Άρθρο 4
1. Η ανάκτηση της ενίσχυσης που αναφέρεται στο άρθρο 2 είναι άμεση και αποτελεσματική.
2. Η Ιταλία εκτελεί την παρούσα απόφαση εντός τεσσάρων μηνών από την ημερομηνία κοινοποίησής της.
Άρθρο 5
1. Εντός δύο μηνών από την κοινοποίηση της παρούσας απόφασης, η Ιταλία διαβιβάζει στην Επιτροπή τις ακόλουθες πληροφορίες:
α)
το συνολικό ποσό (κεφάλαιο και τόκοι ανάκτησης) που πρέπει να ανακτηθεί από τον δικαιούχο·
β)
λεπτομερή περιγραφή των μέτρων που ήδη έλαβε και προβλέπεται να λάβει προς εκτέλεση της παρούσας απόφασης·
γ)
έγγραφα τα οποία να αποδεικνύουν ότι ζητήθηκε από τον δικαιούχο η επιστροφή της ενίσχυσης.
2. Η Ιταλία ενημερώνει την Επιτροπή για την πρόοδο των εθνικών μέτρων που ελήφθησαν για την εκτέλεση της παρούσας απόφασης μέχρι να ολοκληρωθεί η ανάκτηση της ενίσχυσης που αναφέρεται στο άρθρο 2. Υποβάλλει αμέσως, κατόπιν απλού αιτήματος της Επιτροπής, όλες τις πληροφορίες σχετικά με τα μέτρα που έχει ήδη λάβει και προγραμματίσει για να συμμορφωθεί με την παρούσα απόφαση. Παρέχει επίσης λεπτομερείς πληροφορίες για τα ποσά της ενίσχυσης και των τόκων που έχουν ήδη ανακτηθεί από τον δικαιούχο.
Άρθρο 6
Η παρούσα απόφαση απευθύνεται στην Ιταλική Δημοκρατία.
Βρυξέλλες, 23 Φεβρουαρίου 2011.
ROZHODNUTÍ KOMISE
ze dne 23. února 2011
o státních podporách C 38/B/04 (ex NN 58/04) a C 13/06 (ex N 587/05), které Itálie poskytla ve prospěch společností Portovesme Srl, ILA SpA, Eurallumina SpA a Syndial SpA
(oznámeno pod číslem K(2011) 956)
(Pouze italské znění je závazné)
(Text s významem pro EHP)
(2011/746/EU)
EVROPSKÁ KOMISE,
s ohledem na Smlouvu o fungování Evropské Unie, a zejména na čl. 108 odst. 2 první pododstavec této smlouvy,
s ohledem na Dohodu o Evropském hospodářském prostoru, a zejména na čl. 62 odst. 1 písm. a) této dohody,
poté, co vyzvala zúčastněné strany k podání připomínek v souladu s výše uvedenými ustanoveními, (1) a s ohledem na tyto připomínky,
vzhledem k těmto důvodům:
1. POSTUP
1.1 Věc C 38/B/04
(1)
Dopisem ze dne 4. prosince 2003 upozornila právní kancelář, která zastupuje stěžovatele, Komisi na řadu článků zveřejněných v italském tisku o úmyslu italské vlády uplatnit zvýhodněné sazby za elektrickou energii ve prospěch některých podniků usazených na Sardinii.
(2)
Tyto sazby byly zavedeny článkem 1 nařízení předsedy vlády ze dne 6. února 2004 (dále jen „nařízení z roku 2004“). Toto nařízení mělo dva různé účinky: a) zavedlo nové zvýhodněné sazby za elektrickou energii pro společnosti Portovesme Srl, ILA Spa a Eurallumina Spa a b) prodloužilo platnost zvýhodněné sazby, které již využívala společnost Alcoa Trasformazioni (výrobce surového hliníku, dále jen: „Alcoa“).
(3)
Dopisy ze dne 22. ledna 2004 a ze dne 19. března 2004 požádala Komise o vysvětlení k těmto opatřením. Itálie odpověděla dopisy ze dne 9. února 2004 a ze dne 9. června 2004. Dopisem ze dne 20. září 2004 zaslala Itálie doplňující informace.
(4)
Dopisem ze dne 16. listopadu 2004 informovala Komise Itálii o rozhodnutí zahájit řízení podle čl. 108 odst. 2 SFEU ve věci dotčené podpory.
(5)
Rozhodnutí Komise o zahájení řízení bylo zveřejněno v Úředním věstníku Evropské unie (2). Komise vyzvala zúčastněné strany k podání připomínek k daným opatřením.
(6)
Itálie zaslala připomínky dopisy ze dne 4. února 2005 a ze dne 11. února 2005.
(7)
Komise obdržela připomínky zúčastněných stran, včetně tří příjemců opatření a jednoho konkurenta společnosti Portovesme. Dopisem ze dne 22. března 2005 předala Komise tyto připomínky Itálii, která měla možnost se k nim vyjádřit. Její připomínky Komise obdržela dopisem ze dne 20. září 2005.
(8)
Dne 29. října 2008 byla věc C38/04 rozdělena na část A, která se týká opatření ve prospěch společnosti Alcoa, a na část B, která se týká společností Portovesme, ILA a Eurallumina.
(9)
Dne 19. listopadu 2009 přijala Komise konečné záporné rozhodnutí s navrácením podpory vůči společnosti Alcoa (3).
1.2 Věc C 13/06
(10)
Podle čl. 11 odst. 12 legislativního nařízení č. 35 ze dne 14. března 2005, změněného na zákon č. 80/2005 ze dne 14. května 2005 o naléhavých opatřeních v rámci akčního plánu pro hospodářský, sociální a územní rozvoj (dále jen: „zákon č. 80/2005“), prodloužily italské orgány platnost zvýhodněných sazeb za elektrickou energii ve prospěch společností Portovesme, ILA a Eurallumina až do roku 2010 a dále prodloužily platnost výhodných sazeb ve prospěch společnosti Syndial SpA, výrobce chlóru, jehož závody se rovněž nacházejí na Sardinii.
(11)
Dopisem ze dne 22. července 2005 obdržela Komise oznámení konkurenta společnosti Syndial, po kterém následovala další dokumentace zaslaná toutéž společností dne 7. října 2005 a dne 7. prosince 2005.
(12)
Itálie oznámila opatření Komisi dopisem ze dne 23. listopadu 2005 a dopisem ze dne 28. listopadu 2005 poskytla také další informace.
(13)
Dopisem ze dne 22. prosince 2005 požádala Komise o doplňující informace, které italské orgány zaslaly dopisem ze dne 3. března 2006.
(14)
Zároveň tentýž konkurent společnosti Portovesme, který zasáhl do věci C 38/b/04, podal dopisem ze dne 20. ledna 2006 oznámení o novém opatření.
(15)
Dopisem ze dne 26. dubna 2006 informovala Komise Itálii o svém rozhodnutí zahájit řízení podle čl. 108 odst. 2 SFEU v souvislosti se změnami a rozšířením zvláštního režimu sazeb zavedeného zákonem č. 80/2005.
(16)
Komise požádala Itálii o doplňující informace dopisem ze dne 22. srpna 2006, na který Itálie odpověděla dne 28. září 2006.
(17)
Rozhodnutí Komise o zahájení řízení bylo zveřejněno v Úředním věstníku Evropské unie (4). Komise vyzvala zúčastněné strany k podání připomínek k daným opatřením.
(18)
Komise obdržela připomínky zúčastněných stran, včetně příjemců, dvou konkurentů společností Portovesme a Syndial a jednoho výrobce energie z obnovitelných zdrojů. Dopisem ze dne 5. října 2006 předala Komise tyto připomínky Itálii, která měla možnost se k nim vyjádřit. Její připomínky Komise obdržela dopisem ze dne 1. prosince 2006.
(19)
Itálie poskytla doplňující informace dopisy ze dne 16. dubna 2007, ze dne 10. května 2007, ze dne 14. května 2007 a ze dne 22. června 2010.
1.3 Oblast působnosti tohoto rozhodnutí
(20)
Toto rozhodnutí se týká jak sazeb zavedených článkem 1 nařízení z roku 2004 ve prospěch jiných příjemců, než je společnost Alcoa (dále jen: „sazby z roku 2004“), tak sazeb zavedených čl. 11 odst. 12 zákona č. 80/2005 (dále jen: „sazby z roku 2005“) a blíže určených rozhodnutími vydanými Úřadem pro elektrickou energii a plyn (AEEG).
2. PODROBNÝ POPIS OPATŘENÍ
2.1 Sporné sazby z roku 2004
(21)
Článek 1 nařízení z roku 2004 rozšířil „režim [sazeb] uvedený v odstavci 2 nařízení Ministerstva průmyslu, obchodu a řemesel ze dne 19. prosince 1995 (dále jen: ‚nařízení Alcoa‘)na dodávky elektrické energie určené k výrobě a ke zpracování hliníku, olova, stříbra a zinku s omezením na zařízení, která ke dni vstupu tohoto nařízení v platnost existují na ostrovním území, jež se vyznačuje neexistencí či nedostatkem připojení k vnitrostátním sítím elektrické energie a plynu“.
(22)
Předpokládalo se, že tento režim sazeb bude přechodný a bude ukončen „zřízením nebo posílením připojení k vnitrostátním sítím elektrické energie a plynu“,avšak nejpozději dne 30. června 2007.
(23)
V praxi rozšířilo nařízení z roku 2004 zvýhodněné sazby, kterých využíval již výrobce hliníku společnost Alcoa, na tři společnosti s vysokou spotřebou energie usazené na Sardinii: Portovesme, výrobce zinku, stříbra a olova (5), ILA, výrobce opracovaných výrobků z hliníku, a Eurallumina, výrobce oxidu hlinitého (6).
(24)
Po právní stránce byly sazby zavedeny na základě rozhodnutí Úřadu pro elektrickou energii a plyn (dále jen „AEEG“).
(25)
Zpočátku rozhodnutí úřadu AEEG č. 110/04 podmiňovalo poskytnutí zvýhodněných sazeb řádným provedením oznamovacího postupu. Na základě pokynů vydaných úřadem předsedy vlády, které stanovily, že znění nařízení z roku 2004 nebylo formálně oznámeno podle předpisů o státních podporách, ale bylo Komisi pouze „předloženo“ v rámci „předběžného šetření“, provedl úřad AEEG nařízení z roku 2004 rozhodnutím č. 148/04 (7).
(26)
Tento režim příjemcům umožňoval přijímat vyrovnávací platby za stejných podmínek stanovených v nařízení Alcoa. Konkrétně pro dané výrobní místo, na které se vztahoval uvedený režim sazeb, se vyrovnávací platba vypočítala jako rozdíl mezi cenou uplatňovanou dodavatelem elektřiny do daného místa a zvýhodněnou cenou stanovenou státem, vynásobený množstvím elektrické energie spotřebované daným výrobním místem. Metoda použitá pro výpočet zvýhodněné ceny (neboli „zvýhodněné sazby“) byl stanoven nařízením Mezirezortního výboru pro ceny (CIP) č. 15/1993. Cena podléhala mechanismu indexace založenému na rozdílu v nákladech na výrobu elektrické energie v Itálii (tzv. „složka Ct“). V roce 2004 se zvýhodněná cena poskytovaná příjemcům na Sardinii pohybovala v rozmezí od 26 do 35 EUR/MWh.
(27)
Správou režimu byla pověřena Cassa Conguaglio per il Settore Elettrico (vyrovnávací pokladna pro odvětví elektrické energie) (8). V praxi fungoval systém sazeb takto: příjemci předávali vyrovnávací pokladně podrobné měsíční údaje o množství spotřebované elektřiny a o cenách, které platili svým dodavatelům elektrické energie. Poté dostávali z vyrovnávací pokladny platby v hotovosti vypočítané výše uvedeným způsobem (9).
(28)
Potřebné zdroje pro financování vyrovnávacích plateb byly vybírány prostřednictvím parafiskálního poplatku uplatňovaného na všechny odběratele elektrické energie (složka A4 sazby za elektrickou energii). (10)
(29)
Ačkoli se předpokládalo, že režim bude ukončen dne 30. června 2007, jeho uplatňování bylo přerušeno na pokyn úřadu AEEG krátce poté, co Komise zahájila formální vyšetřovací řízení, v listopadu 2004 (11).
(30)
Na základě údajů poskytnutých Itálií získaly společnosti Portovesme a Eurallumina dotace na elektřinu spotřebovanou od dubna do října 2004, zatímco společnost ILA získala dotaci na elektřinu spotřebovanou od dubna do září 2004. Celkové platby (v EUR) provedené vyrovnávací pokladnou těmto třem podnikům v rámci tohoto režimu jsou uvedeny níže.
Portovesme Srl
12 845 892,82
Eurallumina SpA
5 208 152,05
ILA SpA
291 120,27
2.2 Sporné sazby z roku 2005
(31)
Podle čl. 11 odst. 12 zákona č. 80/2005 rozšířily italské orgány „režim sazeb uvedený v nařízení Ministerstva průmyslu, obchodu a řemesel ze dne 19. prosince 1995 […] na dodávky energie určené k výrobě a ke zpracování hliníku, olova, stříbra a zinku, jakož i chlóru a alkalických hydroxidů s odvoláním na ceny uplatňované na obdobné dodávky na evropských trzích, s omezením na zařízení, která ke dni vstupu tohoto nařízení v platnost existují na Sardinii a jsou připojena k síti vysokého napětí. Podmínkou tohoto režimu sazeb bude uzavření dlouhodobých závazků mezi příjemci, místními orgány na Sardinii a příslušnými ministerstvy.“
(32)
Zákon č. 80/2005 tedy znovu zavedl v podstatě stejný režim sazeb zavedený v roce 2004, který rozšířil režim vyhrazený společnosti Alcoa na další příjemce s vysokou spotřebou energie sídlící na Sardinii. Konkrétně se tento zákon vztahoval pouze na společnosti Portovesme, ILA, Eurallumina a Syndial (výrobce chloru a alkalických hydroxidů, který zvýhodněných cen dříve nevyužíval).
(33)
Je třeba uvést, že od roku 2005 již zvýhodněná cena nevycházela z historických sazeb stanovených v nařízení Alcoa z roku 1995, ale musela být nezávisle určena úřadem AEEG tak, aby odpovídala průměrným cenám energie, které platili konkurenti příjemců na evropském trhu (12). Tato cena se každoročně aktualizovala: podle čl. 11 odst. 13 zákona č. 80/2005 „sazební podmínky podle odstavců 11 (13) a 12 se použijí s platností od 1. ledna 2005 a budou aktualizovány Úřadem pro elektrickou energii a plyn, který bude zvyšovat nominální hodnotu sazeb o čtyři procenta ročně, nebo o průměrné procento nárůstu velkoobchodních cen zaznamenaných na hlavních evropských energetických burzách, zejména v Amsterodamu a ve Frankfurtu, v případě, že by toto procento bylo vyšší.“ V rozhodnutí č. 217/05 si úřad AEEG tento systém aktualizace vyložil způsobem, který byl pro příjemce výhodnější, neboť stanovil, že meziroční zvýšení sazeb nemůže překročit 4 %.
(34)
V témže rozhodnutí stanovil úřad AEEG zvýhodněné ceny na rok 2005 použitelné pro různá odvětví takto:
Odvětví, která využívají zvýhodněných sazeb
Zvýhodněná cena
EUR/MWh
Zpracování hliníku
50
Olovo a zinek
23
Výroba hliníku
27
Výroba chloru
27
(35)
Sazby z roku 2005 stejně jako ty z roku 2004 musely být financovány prostřednictvím parafiskálního poplatku, který platili všichni koneční odběratelé elektrické energie (složka A4 standardní sazby za elektrickou energii). Řízením finančních toků režimu byla i v tomto případě pověřena vyrovnávací pokladna.
(36)
Podmínkou využívání zvýhodněných sazeb byl závazek ze strany příjemců uskutečnit výrobní investice na Sardinii na základě průmyslových plánů, které měly být předloženy regionální samosprávě. Například společnost Portovesme se zavázala investovat do nezávislé výroby elektřiny nebo se podílet na výstavbě nových elektráren.
(37)
Itálie oznámila čl. 11 odst. 12 zákona č. 80/2005 podle čl. 108 odst. 3 SFEU. Podmínkou vyplácení sazeb pro rok 2005 bylo schválení režimu Komisí. Uvedené sazby proto nebyly zavedeny.
2.3 Řízení před vnitrostátními soudy
(38)
Solvay Chimica Italia a Solvay Chimica Bussi Spa (podniky aktivní v oblasti výroby chloru a alkalických hydroxidů, které nejsou usazeny na Sardinii) podaly ke Krajskému správnímu soudu regionu Lombardie žalobu (14) proti rozhodnutím vydaným úřadem AEEG, jimiž se provádí čl. 11 odst. 12 zákona č. 80/2005, s tím, že tato opatření údajně vedla k protiprávnímu poskytnutí státních podpor a porušení dalších vnitrostátních předpisů (15). Dne 27. listopadu 2006 pozastavil Krajský správní soud regionu Lombardie vnitrostátní řízení v očekávání závěrů šetření týkajícího se státních podpor, které zahájila Komise věcí C 13/06.
2.4 Kumulace s předešlými neslučitelnými podporami - Deggendorf
(39)
Po zahájení řízení Itálie upřesnila, že společnost Eurallumina nevrátila neslučitelnou podporu, která byla předmětem věci C 80/01 (16) (podpora na výrobu oxidu hlinitého), ale že podle uvedené společnosti vydal autonomní region Sardinie dne 8. května 2006 příkaz k navrácení v souvislosti s tímto opatřením.
3. ROZHODNUTÍ O ZAHÁJENÍ ŘÍZENÍ PODLE ČL. 108 ODST. 2 SFEU
(40)
Komise rozhodla o zahájení formálního vyšetřovacího řízení z níže uvedených důvodů:
3.1 Věc C 38/B/04
(41)
Ve svém rozhodnutí o zahájení formálního vyšetřovacího řízení (17) Komise posuzovala, zda je možné se domnívat, že sazby pro rok 2004 ve prospěch společností Portovesme, ILA a Eurallumina nepředstavují státní podporu na základě argumentace, že jsou obdobné jako historická zvýhodněná sazba poskytnutá společnosti Alcoa v roce 1996, kterou Komise ve svém rozhodnutí ze dne 4. prosince 1996 (18) nepovažovala za státní podporu (dále jen: „rozhodnutí Alumix“).
(42)
V této souvislosti Komise uvedla, že nová sazba se zdá být odlišná od sazby Alumix v tom smyslu, že tato sazba byla poskytnuta přímo podnikem ENEL, italským monopolním dodavatelem elektrické energie, zatímco nová sazba předpokládá selektivní zásah státu za účelem vyrovnání rozdílu mezi tržní cenou dohodnutou příjemci se svými dodavateli energie a zvýhodněnou cenou stanovenou v roce 1996. Komise dospěla k závěru, že nařízení z roku 2004 pouze nerozšiřuje oblast působnosti stávajícího opatření, které nepředstavuje státní podporu, na nové příjemce, ale spíše zavádí nový režim ve prospěch zúčastněných tří podniků za pomoci finančního mechanismu, který je velmi odlišný od sazby Alumix.
(43)
Rozhodnutí o zahájení řízení zařadilo sazby zavedené nařízením z roku 2004 mezi provozní podpory a posuzovalo, zda může být tato podpora schválena na základě pokynů k vnitrostátní regionální podpoře (19) (dále jen: „pokyny k regionální podpoře“), vzhledem k tomu, že Sardinie byla až do konce roku 2006 podporovaným regionem podle čl. 107 odst. 3 písm. a) SFEU. Komise vyjádřila pochybnosti, pokud jde o možnost schválit předmětnou podporu na tomto základě, neboť se nezdálo, že by tato podpora ad hoc poskytnutá omezenému počtu podniků napomáhala regionálnímu rozvoji.
(44)
Komise vyjádřila své rozpaky, pokud jde o skutečnost, že opatření může mít za následek snížení daňové sazby použitelné na elektrickou energii. Toto snížení mělo mít svůj právní základ ve směrnici Rady 2003/96/ES ze dne 27. října 2003, kterou se mění struktura rámcových předpisů Společenství o zdanění energetických produktů a elektřiny (20).
3.2 Věc C 13/06
(45)
Ve svém rozhodnutí ze dne 27. dubna 2006 týkajícím se zahájení formálního vyšetřovacího řízení Komise definovala režim sazeb z roku 2005 jako novou provozní podporu.
(46)
Komise posuzovala, zda může být zvýhodněná sazba schválena jako regionální provozní podpora na základě pokynů k regionální podpoře s ohledem na skutečnost, že Sardinie byla až do konce roku 2006 podporovaným regionem podle čl. 107 odst. 3 písm. a) SFEU.
(47)
Přes opakovaná tvrzení Itálie, že vysoké ceny elektřiny na Sardinii brání rozvoji ostrova, dospěla Komise k závěru, že Itálie nedoložila, že by ceny na Sardinii byly podstatně vyšší, a to ať v průměru, nebo zejména pro podniky s vysokou spotřebou energie (21). Komise zdůraznila, že existence nadměrné výrobní kapacity v oblasti elektrické energie na Sardinii může podněcovat výrobce, aby elektrickou energii prodávali za co nejnižší možnou cenu, pouze do okamžiku, kdy jim dokončení projektů propojení energetických sítí (předpokládané na rok 2010) umožní vyvážet elektrickou energii vyrobenou na Sardinii.
(48)
Itálie také nevysvětlila, z jakého důvodu představují vyšší ceny regionální znevýhodnění, ani jak by daná sazba přispěla k regionálnímu rozvoji. Komise proto vyjádřila pochybnosti o nezbytnosti podpory.
(49)
Komise rovněž vyjádřila pochybnosti o skutečnosti, že je tato podpora ad hoc přiměřená regionálním znevýhodněním, zejména vzhledem k metodě výpočtu zvýhodněné ceny, která nijak nesouvisí s cenami uplatňovanými ve zbytku Itálie, ale vychází z průměrných cen uplatňovaných v Evropě vůči odběratelům s vysokou spotřebou energie.
(50)
Komise uvedla, že doba trvání opatření překračuje pět let (obvykle maximální doba povolená pro regionální provozní podpory) a že podpora se v reálných hodnotách postupně nesnižuje, protože zvýšení sazeb je omezeno na 4 %.
(51)
Pokud jde o období, na něž se vztahují pokyny k vnitrostátní regionální podpoře na období 2007-2013 (22), Komise uvedla, že Sardinie již není způsobilá pro regionální podpory podle čl. 107 odst. 3 písm. a) SFEU, a zejména pro provozní podpory. Komise se domnívala, že ačkoli pokyny k regionální podpoře povolují přechodnou dobu dvou let na postupné zrušení stávajících provozních podpor, nezdá se vhodné umožnit zavedení nových provozních podpor na dobu několika měsíců a plánovat jejich postupné zrušení, zejména s ohledem na vyjádřené pochybnosti i na negativní vliv podpory na hospodářskou soutěž.
(52)
Závěrem vyjádřila Komise pochybnosti také o možnosti schválit zvýhodněnou sazbu pro společnosti Portovesme, ILA, Eurallumina a Syndial, ať už z titulu regionální podpory, či na jakémkoli jiném základě, který však Itálie neuvedla.
(53)
Konečně, pokud jde o společnost Eurallumina, Komise uvedla, že tato společnost dosud nevrátila protiprávní a neslučitelnou státní podporu (23), a že tedy na základě věci Deggendorf (24) není způsobilá pro žádné nové opatření podpory.
4. PŘIPOMÍNKY TŘETÍCH ZÚČASTNĚNÝCH STRAN
4.1 Věc C 38/B/04
(54)
Výzva Komise k podání připomínek k rozhodnutí z roku 2004 o zahájení důkladného formálního vyšetřovacího řízení vyvolala reakce ze strany původního stěžovatele, některých příjemců (Portovesme, Eurallumina a Alcoa) a jiných zúčastněných stran. V předmětném případě jsou shrnuty pouze připomínky, které se týkají zvýhodněné sazby ve prospěch společností Portovesme, ILA a Eurallumina. Zejména nebyly zahrnuty připomínky formulované společností Alcoa, neboť ty byly vyčerpávajícím způsobem projednány v konečném rozhodnutí týkajícím se konkrétně uvedené společnosti (25).
4.1.1 Připomínky podané společností Portovesme
(55)
Podle společnosti Portovesme je účelem zvýhodněné sazby kompenzovat selhání trhu, a zejména neschopnost nedávno liberalizovaného trhu s elektřinou na Sardinii poskytnout konkurenceschopné ceny z důvodu velké tržní síly zavedených provozovatelů. Společnost Portovesme tvrdí, že společnosti ENEL e Endesa (jejichž zařízení na výrobu elektrické energie na Sardinii byla následně převedena na společnost E.ON) představují duopol a udržují ceny elektrické energie na Sardinii uměle na úrovni průměrných italských cen, ačkoli ceny na Sardinii by měly být ve skutečnosti značně nižší, zejména pro větší odběratele elektřiny, vzhledem k nadměrné kapacitě výroby elektřiny, která by měla výrobce nutit elektrickou energii prodávat za konkurenční ceny.
(56)
Společnost Portovesme tvrdí, že zvýhodněná cena, které využívá, odpovídá ceně, které by společnost dosáhla za běžných tržních podmínek, tj. kdyby trh s elektrickou energií fungoval správně.
(57)
Podle uvedené společnosti vyrovnávací platby získávané od vyrovnávací pokladny (ve výši 37 EUR/MWh) uvádějí do souladu cenu elektřiny, kterou platí společnost Portovesme, s cenami, které platí její hlavní konkurenti, a nenarušují hospodářskou soutěž, protože všichni výrobci zinku v EU platí stejné ceny a opatření pouze kompenzuje konkurenční znevýhodnění, které společnost pociťuje z důvodu strukturálních problémů Sardinie (včetně absence zemního plynu).
(58)
Podle vyjádření společnosti Portovesme jsou kovy jako zinek, hliník a olovo komoditami, jejichž světová referenční cena je stanovována na londýnské burze kovů. Místní rozdíly ve výrobních nákladech nevedou k rozdílným cenám na světové úrovni. Zejména výroba zinku společnosti Portovesme je tak nepatrná (méně než 1 % světové výroby), že nemůže ovlivňovat světové ceny.
(59)
Bez zvýhodněné sazby by byla společnost Portovesme nucena své vlastní zařízení uzavřít. Toto uzavření by však nebylo ve prospěch ostatních výrobců zinku v Unii, protože ti by nebyli schopni navýšit vlastní výrobu a přebytek poptávky by byl překlenut vývozem ze třetích zemí. Portovesme uzavírá tvrzením, že zvýhodněná sazba neovlivňuje hospodářskou soutěž a obchod v Unii.
(60)
Navíc podle společnosti Portovesme vyrovnávací platby poskytované vyrovnávací pokladnou nezahrnují žádný převod státních prostředků, protože vyrovnávací pokladna pouze přerozděluje soukromé fondy pocházející od konečných odběratelů.
(61)
Společnost Portovesme uvádí, že odběr elektřiny energeticky náročnými odvětvími je důležitý, aby byla zajištěna bezpečnost a plynulost dodávek na Sardinii a aby se zamezilo neefektivní výrobě elektrické energie, která by pro konečné odběratele znamenala vyšší náklady.
(62)
Konečně tato společnost zdůrazňuje, že kdyby byla nucena uzavřít své vlastní zařízení, mělo by to vážný dopad na regionální výrobní síť, neboť by došlo ke ztrátě 790 přímých a 500 nepřímých pracovních míst.
4.1.2 Připomínky podané společností Eurallumina
(63)
Společnost Eurallumina upřesnila, že náklady na výrobu oxidu hlinitého v Evropě jsou vyšší než v jiných regionech světa, zejména z důvodu vyšších cen elektřiny a paliv, a rovněž z důvodu nákladů na dopravu bauxitu (26). Tyto vyšší náklady nemohou být převedeny na vyšší ceny, protože cena oxidu hlinitého se určuje na londýnské burze kovů a nemohou ji určovat jednotliví výrobci. Podle uvedené společnosti pociťuje tedy evropská výroba oxidu hlinitého vůči zbytku světa konkurenční znevýhodnění.
(64)
Kromě obecných problémů, které postihují evropské rafinérie oxidu hlinitého, poukazuje společnost Eurallumina také na konkrétní problémy Sardinie, které místním podnikům brání využívat výhod liberalizace trhu s elektrickou energií, zejména tržní síla zavedených provozovatelů (viz také připomínky společnosti Portovesme v 55. bodě odůvodnění). Jako konkrétní znevýhodnění výroby oxidu hlinitého na Sardinii společnost Eurallumina dále uvádí absenci zemního plynu, neboť pro získání velkých množství páry nezbytných pro výrobu je nutné používat nákladnější těžký olej.
(65)
Podle společnosti Eurallumina po liberalizaci způsobila tržní síla výrobců elektřiny na Sardinii zvýšení cen elektrické energie: bez sazby by Eurallumina platila za své dodávky elektřiny 65,95 EUR/MWh oproti 44 EUR/MWh, což byla obvyklá cena před liberalizací. Sazba z roku 2004 cenu snížila na 35 EUR/MWh.
(66)
Stejně jako Portovesme také Eurallumina tvrdí, že kdyby byla nucena trh opustit, nemohla by být nahrazena jinými evropskými výrobci oxidu hlinitého, jejichž výrobní kapacity jsou již maximálně naplněny, a prázdné místo, které by Eurallumina zanechala, by zaplnil dovoz ze třetích zemí. Uzavření by vedlo ke ztrátě 400 přímých a 250 nepřímých pracovních míst (27). Jelikož je Eurallumina jediným dodavatelem oxidu hlinitého do hutě Alcoa, uzavření zařízení na výrobu oxidu hlinitého by podle ní mohlo ohrozit také životaschopnost společnosti Alcoa na Sardinii.
(67)
Eurallumina tedy tvrdí, že sazba zavedená nařízením z roku 2004 je nezbytná v očekávání rozvoje nových infrastruktur, které odstraní hlavní faktory konkurenčního znevýhodnění, které pociťuje průmysl na Sardinii.
4.1.3 Připomínky dalších třetích zúčastněných stran
(68)
Jeden z konkurentů společnosti Portovesme (tentýž, který věc oznámil Komisi) zasáhl i po zahájení formálního vyšetřovacího řízení. Předložil analýzu sazby, v níž dospěl k závěru, že zvýhodněná sazba z roku 2004 představuje protiprávní státní podporu. Stěžovatel zejména uvádí, že sporný režim sazeb se zásadně liší od historické sazby Alumix poskytnuté společnosti Alcoa a nelze jej považovat za podporu. Pokud jde o případnou slučitelnost opatření, stěžovatel tvrdí, že toto opatření nemůže být schváleno ani jako regionální provozní podpora, ani jako podpora na restrukturalizaci, a mělo by tedy být prohlášeno za neslučitelné.
(69)
Solvay Chimica Italia a Solvay Chimica Bussi (působící v odvětví výroby chloru a alkalických hydroxidů) podaly své připomínky k sazbám z roku 2004 v červenci 2005, po uplynutí měsíční lhůty pro podání připomínek k zahájení formálního vyšetřovacího řízení. Navzdory zpoždění tyto společnosti žádaly, aby byly považovány za zúčastněné strany. Ve svých připomínkách uvedené společnosti dospěly k závěru, že jak sazby z roku 2004, tak sazby z roku 2005 představují protiprávní a neslučitelné státní podpory.
4.1.4 Připomínky Itálie
(70)
Itálie zdůrazňuje, že na trhu s elektrickou energií v Unii ještě nebylo zcela dosaženo hospodářské soutěže, jak uznává sama Komise ve své čtvrté Výroční zprávě o zavádění vnitřního trhu s plynem a elektřinou (28). Podniky, a zejména ty, které mají velkou spotřebu elektrické energie, si nemohou svobodně vybrat své vlastní dodavatele a nakupovat elektřinu v různých členských státech za srovnatelných podmínek. Tyto obtíže nejsou spojeny s obchodní kapacitou těchto podniků, ale jsou výsledkem strukturálních nedostatků trhů s energií. Aktuální situace na trhu s energií v Unii má negativní dopad na volnou hospodářskou soutěž na trzích s výrobky odběratelů s vysokou spotřebou energie.
(71)
V Itálii navzdory liberalizaci daného odvětví existují konkrétní strukturální nedostatky, jako je například nedostatečné propojení jednotlivých částí vnitrostátních sítí a koncentrovaná struktura trhu. Za těchto okolností nepřinesla liberalizace lepší ceny pro odběratele s vysokou spotřebou energie. Problémy jsou zvláště naléhavé na Sardinii, kde je propojení omezené.
(72)
Itálie proto tvrdí, že zvláštní režim sazeb by s ohledem na profil poptávky měl být považován za odůvodněné regulační opatření, jež simuluje mechanismy, které by měly fungovat na plně konkurenčním trhu. Takovýto zásah by obnovil rovné podmínky mezi velkými průmyslovými odběrateli elektrické energie, kteří působí v různých členských státech, a odstranil zeměpisné znevýhodnění, které postihuje společnosti usazené na Sardinii. Režim by předjímal vliv očekávaný od procesu liberalizace. Podle Itálie byla obdobná opatření provedena i v dalších členských státech, v nichž odběratelé s velkou spotřebou energie využívají regulovaných sazeb za elektrickou energii.
(73)
Podle Itálie sleduje nařízení z roku 2004 další dva cíle: udržet zaměstnanost na Sardinii, koncentrovanou v hutnickém průmyslu, a zachovat dostatečnou úroveň poptávky pro odvětví výroby elektrické energie na Sardinii, které pociťuje nadměrnou kapacitu výroby.
(74)
Itálie tvrdí, že nový režim sazeb je ve skutečnosti stejný jako historická sazba Alumix, kterou Komise nepovažovala za státní podporu. Rozdíly mezi starým a novým režimem jsou způsobeny výlučně novou „strukturou sazeb“, kterou si vyžádalo vytvoření liberalizovaného trhu s elektrickou energií.
(75)
Itálie tvrdí, že režim sazeb nepředstavuje státní podporu. Pokud jde o použití státních prostředků, Itálie uvádí, že režim sazeb je srovnatelný s režimem, o kterém ve věci PreussenElektra (29) Soudní dvůr prohlásil, že nezahrnuje státní prostředky. Vyrovnávací pokladna nemůže jako „technický účetní orgán systému“ volně nakládat s prostředky, které spravuje. Skutečnost, že AEEG a ministerstvo financí mohou vykonávat určitou kontrolu nad její činností, neznamená, že stát může s předmětnými prostředky libovolně nakládat. Podle Itálie jsou tedy prostředky použité pro financování mechanismu sazeb zcela soukromé.
(76)
Itálie dále tvrdí, že sazba nemá žádný vliv na obchod uvnitř Unie a nemůže narušit hospodářskou soutěž z důvodů spojených s existencí světové ceny předmětných výrobků, které jsou komoditními výrobky (viz připomínky společnosti Portovesme v 55. bodě odůvodnění). Výroba těchto kovů v EU a v Itálii navíc nenarůstala stejným tempem jako poptávka. Například v roce 2005 pokrývala domácí výroba pouze 12 % italské poptávky po hliníku, 55 % po zinku a 80 % po olovu. Výroba těchto kovů v Unii i v Itálii tedy vykazuje rostoucí schodek, zatímco stále větší podíl poptávky je uspokojován vývozy ze třetích zemí. Pokud by italský hutnický průmysl zanikl, žádný nový subjekt v Unii by nemohl kapacity zaniklé v Itálii nahradit, protože výrobní zařízení jsou již provozována na plný výkon a žádný nový subjekt ani stávající výrobce by se nepokoušel zvyšovat své kapacity, neboť si vůbec nemůže být jist, zda bude moci dlouhodobě odebírat elektrickou energii za rozumné ceny. Udržení těchto výrobních kapacit v Itálii tedy nemůže poškozovat hospodářskou soutěž. Jelikož zvýhodněná sazba není nižší než ceny elektrické energie, které v průměru platí konkurenti příjemců, nepodporuje vývoz ze Sardinie do jiných členských států.
(77)
Itálie tvrdí, že i kdyby Komise dospěla k závěru, že opatření představuje státní podporu, mohla by být sazba považována za slučitelnou s vnitřním trhem z titulu regionální provozní podpory, pro kterou je Sardinie způsobilá na základě výjimek podle čl. 107 odst. 3 písm. a) SFEU.
(78)
Podle Itálie nedostatky trhu s elektřinou na Sardinii (koncentrace trhu, nedostatečné propojení, nadměrná kapacita výroby elektrické energie), jakož i nedostatečný přístup k infrastruktuře pro rozvod plynu představují regionální znevýhodnění, které má sazba kompenzovat.
(79)
Itálie připomíná, že ceny elektrické energie na jejím území jsou pro odběratele s vysokou spotřebou energie oproti evropskému průměru o 38 % vyšší. Způsobuje to problém z hlediska konkurenceschopnosti, který na Sardinii dále prohlubují nedostatky místního trhu s elektrickou energií a chybějící přístup k rozvodné síti zemního plynu.
(80)
Itálie tvrdí, že opatření přispívá k regionálnímu rozvoji, protože hutnictví významně přispívá k hospodářství a úrovni zaměstnanosti na Sardinii (v hutnictví pracuje 12 % zaměstnaných osob a toto odvětví tvoří 12,2 % regionálního HDP ve zpracovatelském průmyslu). Tato sazba má pozitivní dopad na zaměstnanost i na zachování společenských a hospodářských struktur ostrova.
(81)
Podle Itálie je sazba přiměřená znevýhodnění, jež příjemci pociťují, neboť pouze vyrovnává ceny elektrické energie, které platí výrobci na Sardinii, cenám, které v průměru platí jejich konkurenti v rámci Unie.
(82)
Sazba je navíc krátkodobá a přechodná, protože by zůstala v platnosti pouze do úplného dokončení infrastrukturních projektů, jejichž cílem je zlepšit propojení s elektrickými a plynárenskými sítěmi (nový propojovací kabel SAPEI a plynovod GALSI (30).
(83)
Podle Itálie je opatření navíc degresivní, protože zvýhodněná cena je indexována na základě rozdílů v cenách paliv a může se pouze zvyšovat nebo zůstávat neměnná.
4.2 Věc C 13/06
4.2.1 Připomínky podané společností Portovesme
(84)
Společnost Portovesme se domnívá, že sazby z roku 2005 nenarušují hospodářskou soutěž, jsou nezbytné k zajištění přežití zúčastněných podniků a mohou být považovány za slučitelné jako regionální podpory. Argumenty uvedené společností odpovídají argumentům předloženým Itálií (viz 87. až 104. bod odůvodnění), na které se odkazuje.
4.2.2 Připomínky společnosti Eurallumina
(85)
Také společnost Eurallumina se domnívá, že sazby z roku 2005 nenarušují hospodářskou soutěž, jsou nezbytné k zajištění přežití zúčastněných podniků a mohou být považovány za slučitelné jako regionální podpory. Argumenty uvedené společností odpovídají argumentům předloženým Itálií, na které se odkazuje.
4.2.3 Připomínky dalších zúčastněných stran
(86)
Titíž konkurenti společností Portovesme a Syndial, kteří podali připomínky ve věci C 38/b/04, zasáhli také v dotčeném řízení. Obě společnosti zdůrazňují skutečnost, že předmětné opatření představuje provozní podporu, která by měla být považována za neslučitelnou s vnitřním trhem.
4.2.4 Připomínky Itálie
(87)
Itálie tvrdí, že sazby z roku 2005 se velmi liší od sazeb uplatňovaných v roce 2004, neboť již splňují požadavky pokynů k regionální podpoře.
(88)
Ačkoli by podle Itálie mohly být dané sazby na základě povrchního posouzení považovány za provozní podporu, ve skutečnosti tvoří tyto sazby součást řady opatření, jejichž cílem je podpořit regionální rozvoj na Sardinii. Itálie zdůrazňuje zejména úzkou vazbu mezi sazbami a závazkem dlouhodobě investovat, který je požadován od příjemců. Navíc ustanovení, které vyžaduje, aby opatření před jeho provedením schválila Komise, podle Itálie dokládá, že se jedná o regionální podporu.
(89)
Klíčem této strategie je memorandum o porozumění podepsané regionem Sardinie a příjemci. Memorandum je tvořeno těmito prvky:
a)
výrobní investice popsané v průmyslových plánech předložených příjemci;
b)
rychlé schválení realizace infrastruktur k propojení energetických sítí, které příjemcům umožní přístup k dodávkám energie za konkurenční ceny (plynovod GALSI a propojovací kabel SAPEI);
c)
udělení integrované koncese pro těžbu uhlí v lokalitě Sulcis a pro výstavbu/řízení nové uhelné elektrárny pro dodávku elektřiny příjemcům a
d)
zvýhodněné sazby.
(90)
Itálie se domnívá, že sazby musí být považovány za nástroj hospodářské politiky, jejímž cílem je zachránit odvětví ohrožená vysokými cenami energie, která by se jinak přesunula mimo Itálii a mimo Evropu z důvodu agresivní hospodářské soutěže ze strany společností mimo EU, které mají nižší výrobní náklady. Sazby by byly uplatňovány až do okamžiku dokončení plánovaných infrastruktur a dosažení konkurenčního vnitřního trhu s energií. Opatření by bylo v souladu s duchem regionálních podpor, protože by podporovalo hospodářský růst a zaměstnanost na ostrově, kde energeticky náročné výroby pociťují konkurenční znevýhodnění způsobené nejen nedostatečnou úrovní liberalizace trhu s elektřinou, ale také mimořádně nedostatečnou infrastrukturou Sardinie, pokud jde o připojení k vnitrostátním sítím elektrické energie a plynu.
(91)
Na podporu tohoto integrovaného přístupu Itálie cituje První zprávu skupiny na vysoké úrovni pro konkurenceschopnost, energetiku a životní prostředí (31),v níž se uvádí, že proces liberalizace energetického odvětví nepřinesl uspokojivé výsledky a že je nezbytné zlepšit propojení, a očekává se uzavírání dlouhodobých dodavatelských smluv s předvídatelnými nebo partnerskými cenami mezi odběrateli a dodavateli elektrické energie. V této souvislosti Itálie zdůrazňuje, že zásahy plánované pro Sardinii jdou přesně tímto směrem, a dodává, že zároveň jsou zapotřebí krátkodobá opatření, jako jsou předmětné sazby, aby byla zaručena konkurenceschopnost průmyslu na Sardinii a jeho přežití až do okamžiku dokončení plánovaných investic, které vyřeší strukturální problémy.
(92)
Itálie tvrdí, že není možné porovnávat ceny elektrické energie, které platí příjemci na Sardinii, s cenami elektrické energie, které v průměru platí obdobné podniky na italském poloostrově, neboť podniky s vysokou spotřebou energie nakupují elektřinu na základě dvoustranných smluv, které nejsou veřejně dostupné. Podle Itálie Komise chybuje, pokud porovnání zakládá na cenách zaznamenaných na energetických burzách, neboť pouze minimální část dodávek elektrické energie těchto podniků je nakupována na uvedených burzách.
(93)
Podle Itálie mohou být ceny vyjednané na základě dvoustranných smluv pro odběratele výhodné pouze v případě, že si odběratelé mohou svobodně vybrat své vlastní dodavatele a nakupovat elektrickou energii vyrobenou konkurenčními technologiemi. Toto není možné na Sardinii, kde elektrárny nemohou vyrábět cenově dostupnou energii, neboť nemají přístup k zemnímu plynu. Od nových investic do moderních výrobních závodů odrazuje také omezené propojení energetických sítí, které znemožňuje vývoz elektřiny. Dalším faktorem je koncentrace trhu a úloha, kterou hrají zavedení provozovatelé.
(94)
Podle Itálie může být za těchto okolností uplatňování sazeb, které stabilizují ceny elektrické energie, až do dosažení účinnější hospodářské soutěže na trhu s elektřinou odůvodněné. Itálie znovu tvrdí, že zvýhodněné sazby podporují fungování plně konkurenčního trhu.
(95)
Pokud jde o existenci nadměrné výrobní kapacity v oblasti elektrické energie, která vzbudila u Komise pochybnosti, zda jsou ceny elektřiny na Sardinii oproti italskému poloostrovu vyšší (neboť nadměrná kapacita by měla výrobce podněcovat spíše k tomu, aby velkým odběratelům prodávali za konkurenční ceny - viz 47. bod odůvodnění), Itálie tvrdí toto: nadměrná výrobní kapacita Sardinie nemůže vést ke snížení cen pro odběratele, protože v tomto konkrétním případě je nadměrná kapacita způsobena omezeným propojením, které vyžaduje vytváření významné kapacitní rezervy (32) s cílem zaručit plynulost dodávek elektřiny na ostrově. Jelikož však náklady na tuto rezervu nesou všichni koneční odběratelé, nemají dodavatelé elektrické energie zájem prodávat elektřinu vyrobenou za pomoci této nevyužité kapacity za konkurenceschopnější ceny.
(96)
Podle Itálie je podpora přiměřená, protože cena stanovená úřadem AEEG na rok 2005 (viz 34. bod odůvodnění) odpovídá průměrné ceně, kterou v Unii platí konkurenti příjemců, objektivně vypočítané regulačním orgánem. Itálie dále připomíná, že v roce 2005 platily v dalších členských státech s regulovanými sazbami velké průmyslové subjekty za své dodávky elektřiny dokonce ceny ve výši pouhých 25 EUR/MWh.
(97)
Na základě výše uvedeného Itálie popírá údaje předložené stěžovateli, které podle jejího názoru nejsou metodologicky správné, neboť nadhodnocují průměrné ceny elektřiny, které platili konkurenti příjemců v Unii.
(98)
Podle Itálie je doba trvání režimu (šest let místo pěti) odůvodněná potřebou vyčkat na dokončení energetické infrastruktury.
(99)
Itálie dále tvrdí, že bylo dodrženo kritérium postupného snižování, neboť sazby se aktualizují na základě váženého průměru rozdílů zaznamenaných na burzách v Amsterodamu a ve Frankfurtu a mohou se pouze zvyšovat, nikoli snižovat.
(100)
Sazby jsou navázané na rozdíly v cenách na energetických burzách, protože podle Itálie tyto burzy představují objektivní referenci, která odráží celosvětový vývoj cen energie. Itálie však tvrdí, že skutečné zvýšení cen pro velké odběratele energie v Unii je obvykle výrazně nižší než navýšení zaznamenané na energetických burzách (neboť tito odběratelé platí sazby vyjednané dvoustrannými smlouvami nebo, v případě regulovaných sazeb, ceny stanovené státem, tzn. sazby, které méně podléhají výkyvům).
(101)
Itálie proto dospěla k závěru, že meziroční zvyšování sazeb na Sardinii o 4 % odpovídá navyšování cen energie uplatňovanému vůči jejich přímým konkurentům v Unii.
(102)
Itálie zdůrazňuje, že v Unii existují opatření, která mají rovnocenné účinky jako sporné znevýhodněné sazby, a domnívá se, že všechna by měla být posuzována stejně, bez ohledu na jejich formu, neboť společným cílem všech těchto opatření je zajistit přežití energeticky náročných odvětví v Unii a zabránit jejich přemisťování mimo vnitrostátní území.
(103)
Itálie se domnívá, že ačkoli Sardinie není od roku 2007 pro čerpání regionálních provozních podpor způsobilá, pokyny k vnitrostátní regionální podpoře umožňují postupné opuštění stávajících režimů v okamžiku, kdy některý region přestane být způsobilý pro výjimku podle čl. 107 odst. 3 písm. a) SFEU. Komise by proto mohla opatření schválit ještě podle pokynů k regionální podpoře z roku 2007. V každém případě Itálie tvrdí, že sporné opatření nelze považovat za běžnou provozní podporu.
(104)
Itálie znovu zdůrazňuje, že sazby nemají na obchod mezi členskými státy vliv, z důvodů již uvedených v 76. bodě odůvodnění pro hliník, zinek a olovo. Stejná úvaha by platila pro chemický průmysl. Itálie zdůrazňuje, že v roce 2003 překročil dovoz chemických výrobků do Itálie vývoz a že výroba v Unii i výroba v Itálii je od roku 2001 na ústupu. Pokud jde konkrétně o výrobu PVC, která představuje největší spotřebu chlóru, vykazuje výroba v Itálii schodek (v roce 2002 bylo vyrobeno pouze 470 000 tun PVC oproti spotřebě ve výši 970 000 tun).
5. POSOUZENÍ OPATŘENÍ
5.1 Existence státní podpory ve smyslu čl. 107 odst. 1 SFEU
(105)
Opatření představuje státní podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 SFEU, jsou-li kumulativně splněny tyto podmínky: opatření a) ekonomicky zvýhodňuje příjemce; b) je poskytováno státem ze státních prostředků; c) je selektivní; d) ovlivňuje obchod mezi členskými státy a může narušit hospodářskou soutěž v Unii.
5.1.1 Existence zvýhodnění
(106)
Na základě režimu sazeb z roku 2004 a z roku 2005 stát zasáhl s cílem dotovat cenu elektřiny vyjednanou příjemci a jejich dodavateli. Pokud by například v roce 2004 neexistovaly vyrovnávací platby, platily by společnosti Portovesme a Eurallumina na základě dvoustranných dodavatelských smluv v té době platných 63 EUR/MWh (33) resp. 65,95 EUR/MWh. Tyto údaje poskytla Itálie a samotní příjemci, a nejsou tedy napadány.
(107)
Podle údajů poskytnutých Itálií překračovala v roce 2005 cena elektřiny vyjednaná společností Syndial s jejím dodavatelem 60 EUR/MWh (zatímco zvýhodněná sazba by cenu snížila na 27 EUR/MWh). Základem obou opatření bylo, aby stát příjemcům kompenzoval dodatečné náklady vzniklé v souvislosti s nákupem elektřiny na Sardinii vzhledem k cenám, které v průměru platili jejich konkurenti v Unii.
(108)
Společnost Portovesme tvrdí, že zvýhodněná cena odpovídá ceně, která by převažovala na plně konkurenčním trhu, a proto nepřináší žádné zvýhodnění. Komise tuto argumentaci již zamítla ve věci Alcoa, v níž se jednalo o prakticky totožné sazby. Ani soudy Společenství, ani Komise nikdy při posuzování existence zvýhodnění nepřihlížely k podmínkám, které převažují na účinnějším hypotetickém trhu. Referenční rámec vždy odpovídá podmínkám převažujícím na daném reálném trhu (34).
(109)
Výše uvedená argumentace navíc předpokládá, že špatné fungování trhu je důvodem k tomu, aby členský stát stanovil ceny simulující podmínky účinné hospodářské soutěže (viz vyjádření Itálie v 72. bodě odůvodnění).
(110)
Tato logika není přijatelná, neboť je v rozporu se zásadou, která je pevně zakotvena v judikatuře Společenství, a sice že „okolnost, že se jeden členský stát snaží jednostrannými opatřeními přiblížit podmínky hospodářské soutěže v určitém hospodářském odvětví podmínkám, které převažují v jiných členských státech, nemůže tato opatření zbavit povahy státní podpory“ (35). Komise se domnívá, že výše uvedená zásada se obdobně vztahuje i na případy, kdy členský stát usiluje o přiblížení podmínek hospodářské soutěže k podmínkám, které převažují na plně konkurenčním trhu.
(111)
Navíc, pokud bychom takovýto návrh přijali, podpory poskytnuté členskými státy za účelem překlenutí rozdílu mezi cenou volně dohodnutou mezi dvěma hospodářskými subjekty a teoretickou cenou, na které by se mohly dohodnout v plně konkurenčních podmínkách, by nepředstavovaly státní podporu, což by popřelo hlavní cíl kontroly státních podpor.
(112)
Itálie tvrdí, že tyto sazby jsou totožné se sazbou Alumix, kterou Komise nepovažovala za podporu (viz (74). bod odůvodnění), a že by tedy rovněž neměly být považovány za podporu.
(113)
Komise připomíná, že situace, ke které se vyjadřovala ve věci Alumix, byla velmi odlišná. Ve věci Alumix byla sazba poskytnuta společností ENEL, která byla v té době veřejným dodavatelem elektrické energie v monopolním postavení na dosud neliberalizovaném trhu (36). V této situaci musela Komise zjistit, zda společnost ENEL uplatňovala uměle nízké ceny nebo zda se chovala jako racionální tržní subjekt. Vzhledem k monopolnímu postavení společnosti ENEL v oblasti výroby a rozvodu elektrické energie neměla Komise k dispozici žádné tržní ceny, se kterými by mohla srovnávat a posoudit, zda se jednalo o zvýhodnění. Proto Komise vyvinula metodu pro určení nejnižší teoretické tržní ceny, za kterou by byl racionální dodavatel ochoten prodat svému „nejlepšímu zákazníkovi“.
(114)
Tuto metodu však není možné uplatňovat v situaci, kdy jsou ceny vyjednávány konečnými odběrateli s dodavateli elektrické energie na liberalizovaném trhu a jsou dotovány ex-post vyrovnávacími platbami. Proto analýza uvedená v rozhodnutí Alumix a závěry Komise týkající se uvedené věci v tomto případě zcela postrádají jakýkoli význam. Vyplývá to také z rozsudku Soudu prvního stupně ze dne 25. března 2009, který potvrdil rozhodnutí o zahájení formálního vyšetřovacího řízení ve věci Alcoa (37) (viz bod 132 rozsudku).
(115)
V tomto případě se zásada rozvážného hospodářského subjektu neuplatní. Tento případ by bylo nutné posuzovat na základě uvedené zásady, pokud by elektřinu zúčastněným společnostem prodával stát, přímo nebo prostřednictvím polostátního podniku jako ve věci Alumix. V tomto případě tomu však tak není, neboť elektřinu dodávají soukromé společnosti. Na rozdíl od věci Alumix proto není nutné zkoumat, zda se stát choval jako rozvážný hospodářský subjekt.
(116)
Závěrem je tedy nutné konstatovat, že režimy vyrovnávacích plateb z roku 2004 a z roku 2005 snižují náklady vyplývající z dodavatelských smluv uzavřených příjemci (náklady, které by měly za normálních okolností zatěžovat rozpočty společností). V souladu s ustálenou judikaturou (38) tak sporná opatření poskytují příjemcům hospodářské zvýhodnění.
5.1.2 Selektivní povaha
(117)
Zvýhodněné sazby za elektrickou energii v Itálii byly přiznány výhradně podnikům s již existujícími zařízeními, jež se nacházejí na Sardinii a jsou uvedena v uzavřeném seznamu odvětví stanovených právními a jinými předpisy, které představují právní základ takovýchto opatření, a proto je zvýhodnění, které poskytují, selektivní povahy.
5.1.3 Státní prostředky a přičitatelnost státu
(118)
Podle ustálené judikatury může být zvýhodnění definováno jako státní podpora ve smyslu čl. 87 odst. 1 Smlouvy o ES pouze tehdy, je-li přidělena přímo nebo nepřímo ze státních prostředků (39) a lze ji přičíst státu (40).
(119)
Jak je uvedeno v 28. bodě odůvodnění, jsou sporné vyrovnávací platby financovány z parafiskálního poplatku odpovídajícího složce A4 sazby za elektrickou energii, který dostává vyrovnávací pokladna. Tento poplatek je povinný, neboť je uložen rozhodnutími úřadu AEEG, kterými jsou prováděny vnitrostátní právní předpisy. Vyrovnávací pokladna je veřejný subjekt zřízený zákonem, který vykonává svou činnost podle přesných pokynů uvedených v rozhodnutích úřadu AEEG.
(120)
Z ustálené judikatury rovněž vyplývá, že příjmy z poplatku, který je podle vnitrostátního práva povinný a je odváděn zákonem zřízenému subjektu, představují státní prostředky ve smyslu čl. 87 odst. 1 Smlouvy o ES, jsou-li určeny k financování opatření, které splňuje ostatní kritéria stanovená v uvedeném článku (41).
(121)
Itálie se na podporu svého výkladu, podle nějž předmětné opatření není financováno ze státních prostředků, dovolává rozsudku Soudního dvora ve věci PreussenElektra (42). Podle něj jsou finanční prostředky potřebné k financování sazby převáděny od soukromých osob (odběratelů elektrické energie) na soukromé subjekty (příjemce), přičemž úloha státu se omezuje na přijetí zákona, který stanoví povinnost platby nezbytných částek, a stát nemá žádnou diskreční pravomoc s těmito finančními prostředky disponovat, s výjimkou provádění režimu stanoveného zákonem. Itálie a někteří příjemci zejména tvrdí, že vyrovnávací pokladna nevykonává žádnou kontrolu nad těmito finančními prostředky a plní pouze funkci účetního prostředníka.
(122)
Ve věci PreussenElektra Soudní dvůr rozhodl, že povinnost soukromých provozovatelů rozvodných sítí elektrické energie nakupovat elektřinu vyrobenou z obnovitelných zdrojů energie za minimální ceny, které jsou vyšší než skutečná hospodářská hodnota tohoto druhu elektrické energie, nepředstavuje státní podporu, neboť opatření nezahrnuje žádný přímý nebo nepřímý převod státních prostředků.
(123)
Komise poznamenává, že ve věci PreussenElektra byly prostředky potřebné k financování opatření poskytnuty výrobcům energie z obnovitelných zdrojů přímo provozovateli rozvodných sítí, aniž by jejich převod zprostředkovával veřejný subjekt. V rámci tohoto systému nemohly být převáděné částky orgánům členského státu skutečně nikdy k dispozici. V předmětném případě se však částky před vyplacením konečnému příjemci převáděly prostřednictvím vyrovnávací pokladny, která je veřejným subjektem. Judikatura ve věci PreussenElektra tedy spadá do jiného skutkového rámce a nemá význam ve vztahu k předmětnému případu.
(124)
Judikatura ve věci Pearle (43) nemůže Itálii ani příjemcům pomoci. Ve věci Pearle dospěl Soudní dvůr k závěru, že za určitých podmínek nejsou příjmy z poplatků, které jsou převáděny prostřednictvím veřejného subjektu, státními prostředky. V věci Pearle byla opatření plně financována hospodářským odvětvím pouze z jeho podnětu. Finanční prostředky pocházely z parafiskálních poplatků, které byly převáděny prostřednictvím veřejného subjektu, který s nimi nemohl v žádném okamžiku nakládat. Strany, které poplatky odváděly, byly navíc příjemci daného opatření.
(125)
Itálie tvrdí, že vyrovnávací pokladna nemá žádnou diskreční pravomoc, pokud jde o přidělování finančních prostředků, které jsou určeny k financování sazeb a nemohou v žádném okamžiku spadat „do oblasti veřejných financí“. Stát by tedy nemohl s těmito finančními prostředky volně nakládat, a proto nepředstavují státní prostředky.
(126)
Předem je třeba poznamenat, že i když lze určitým kritériím ve věci Pearle objektivně přisoudit větší význam než jiným, žádné z nich nelze považovat za „zásadní kritérium“. Podmínky uvedené v rozsudku jsou kumulativní. To je také výklad Soudu prvního stupně uvedený v rozsudku ve věci Earl Salvat (44), kdy tento soud posuzoval daňový poplatek napadený v rámci této věci z hlediska jednotlivých kritérií Pearle.
(127)
Dříve než Komise přezkoumala úlohu vyrovnávací pokladny, ověřila, zda byla splněna ostatní kritéria uvedená ve věci Pearle. Je zřejmé, že na rozdíl od toho, co bylo zjištěno ve věci Pearle, byly sporné sazby zavedeny z podnětu státu, a nikoli z podnětu hospodářského odvětví. Navíc ve věci Pearle přispívali na financování opatření pouze jeho příjemci, a cílem zásahu veřejného subjektu tedy nebylo poskytnout zvýhodnění, které by mohlo představovat dodatečnou zátěž pro stát. V předmětném případě nenesou příjemci žádnou finanční zátěž spojenou s poplatkem; tu nesou pouze odběratelé elektrické energie. Proto se judikatury ve věci Pearle nelze platně dovolávat, a to bez ohledu na případnou opodstatněnost uvedených argumentů, pokud jde o úlohu pouhého účetního zprostředkovatele, kterou měla vyrovnávací pokladna.
(128)
Pokud jde o vyrovnávací pokladnu, Komise uvádí, že podle ustálené judikatury „nelze rozlišovat mezi případy, kdy je podpora poskytnuta přímo státem a kdy je poskytnuta prostřednictvím veřejného nebo soukromého subjektu určeného nebo zřízeného státem“ (45). V důsledku toho není pro uplatňování pravidel pro státní podpory rozhodující, zda má vyrovnávací pokladna postavení veřejného nebo soukromého subjektu. Skutečnost, že je vyrovnávací pokladna veřejným subjektem, nevede automaticky k uplatnění článku 107 SFEU (46); stejně tak zásah soukromého subjektu sám o sobě uplatnění tohoto článku nevylučuje.
(129)
Analýza se nicméně nemůže omezit pouze na pravomoci, které jsou svěřeny vyrovnávací pokladně z titulu jejího postavení veřejného subjektu. Je třeba stanovit, zda obecněji stát, ať přímo nebo prostřednictvím jiného subjektu, který určí, může vykonávat kontrolu nad finančními prostředky použitými k financování sazby. Stejné ověření by bylo nutné, pokud by vyrovnávací pokladna byla soukromým subjektem.
(130)
V rozsudku, který byl nedávno vynesen ve věci Essent, (47) Soudní dvůr rozhodl v této otázce s konečnou platností. Ve věci Essent Nizozemsko zákonem zavedlo příplatek k sazbám za elektrickou energii. Tento příplatek platili odběratelé elektřiny provozovatelům elektrické sítě, kteří pak odpovídající částky poukazovali určené společnosti SEP, jež neměla žádnou diskreční pravomoc pro správu finančních prostředků a prováděla svou činnost pod přísným dohledem orgánů. Soud dospěl k závěru, že výnosy z tohoto příplatku představovaly státní prostředky, neboť příplatek k ceně elektřiny byl uložen vnitrostátním zákonem, a proto představoval zátěž; společnost SEP neměla právo používat výnos z tohoto příplatku na jiné účely, než stanovil zákon, takže prostředky zůstávaly pod veřejnou kontrolou a vnitrostátní orgány s nimi mohly nakládat. Soud rozhodl, že tyto skutečnosti jsou dostačující k tomu, aby dotčené prostředky prohlásil za státní prostředky.
(131)
Podobnosti s předmětným případem jsou zřejmé. Příplatek k sazbě sloužící k financování sporných sazeb je uložen zákonem, stejně jako ve věci Essent. Vyrovnávací pokladna má stejnou funkci jako společnost SEP v tom smyslu, že soustřeďuje a spravuje výnos z parafiskálního poplatku a podléhá stejným omezením, neboť obdržené finanční prostředky nemůže použít pro jiné než zákonem stanovené účely (financování režimů zvýhodněných sazeb). Stát je schopen kontrolovat a řídit využívání prostředků: vyrovnávací pokladna vykonává svou účetní činnost podle přesných pokynů úřadu AEEG, který jedná v rámci svých statutárních pravomocí a/nebo při provádění vnitrostátních právních předpisů. Prostředky spravované vyrovnávací pokladnou jsou tedy neustále pod veřejnou kontrolou.
(132)
Tato analýza se řídí stejnou logikou, jakou Komise rozvinula ve svém rozhodnutí ohledně italského případu (48)„uvízlých nákladů v odvětví elektroenergetiky“, ve kterém označila finanční prostředky spravované vyrovnávací pokladnou v rámci účtu A6 za veřejné prostředky.
(133)
Skutečnost, že prostředky spravované vyrovnávací pokladnou představují veřejné prostředky, byla potvrzena judikaturou Soudu prvního stupně ve věci Iride. (49)
(134)
Nejvyšší kasační soud již ve svém rozsudku č. 11632/03 ze dne 3. dubna 2003 dospěl k závěru, že vyrovnávací pokladna nemá právní subjektivitu, kterou by se odlišovala od italského státu, a že za vlastníka částek poukázaných vyrovnávací pokladně, i když pocházejí od soukromých osob a jsou určeny soukromým podnikům, musí být považován právě italský stát. Ve věci Iride podaly žalobkyně Iride Spa a Iride Energia Spa k Soudu prvního stupně žalobu proti rozhodnutí Komise, které označilo prostředky spravované vyrovnávací pokladnou v rámci účtu A6 za veřejné prostředky. Argumenty, které žalobkyně uváděly, byly velmi podobné. Obě společnosti napadly podstatu rozsudku Nejvyššího kasačního soudu, přičemž tvrdily, že vyrovnávací pokladna plní funkci pouhého účetního prostředníka mezi soukromými osobami, které mají povinnost k peněžitému plnění, a příjemci vybraných částek, což jí ani na krátkou dobu neumožňuje nakládat s vloženými částkami. Žalobkyně se rovněž dovolávaly použitelnosti judikatury ve věci PreussenElektra.
(135)
Soud zdůraznil, že mu nepřísluší zpochybňovat výklad italských právních předpisů, který podal Nejvyšší kasační soud, a následně potvrdil, že částky uložené na účtu A6 vyrovnávací pokladny musí být kvalifikovány jako státní prostředky nejen proto, že jsou ve vlastnictví státu, ale také proto, že jsou neustále pod jeho kontrolou. (50)
(136)
Tento závěr se týká účtu A6 vyrovnávací pokladny, ze kterého jsou financovány uvízlé náklady v odvětví elektroenergetiky. Může však být logicky uplatněn i na složku A4, ze které je financována sporná sazba. Rozsudek Kasačního soudu vycházel z analýzy právní subjektivity vyrovnávací pokladny, a proto se závěr, podle nějž jsou předmětné částky ve vlastnictví státu, vztahuje na všechny částky uložené u vyrovnávací pokladny. Totéž platí pro závěr Soudu prvního stupně, podle nějž může stát kontrolovat zdroje spravované vyrovnávací pokladnou. Mezi účtem A6 a složkou A4 není žádný rozdíl, s výjimkou určení prostředků (platba uvízlých nákladů z účtu A6 a zvýhodněné sazby ze složky A4). Proto musí být částky poukázané příjemcům ze Sardinie ze složky A4 rovněž kvalifikovány jako veřejné prostředky.
(137)
Kromě toho, že jsou sporné sazby financovány z veřejných prostředků, jsou také přičitatelné státu (51), neboť právním základem tohoto opatření jsou vnitrostátní právní předpisy, nařízení a rozhodnutí úřadu AEEG jakožto veřejného subjektu v rámci výkonu jeho funkce orgánu veřejné moci.
5.1.4 Vliv na obchod a narušení hospodářské soutěže
(138)
Pokud jde o vliv opatření na obchod v Unii a z něj vyplývající narušení hospodářské soutěže, není pochyb o tom, že dotčené trhy (olovo, zinek, stříbro, hliník a výroba chloru a alkalických hydroxidů) jsou plně otevřeny hospodářské soutěži. Tato úvaha by již sama o sobě byla dostačující k tomu, abychom se domnívali, že sazby mají na obchod v Unii vliv.
(139)
Komise přesto přihlédla k argumentům příjemců a Itálie, že sazby v odvětví kovů (argumentace výslovně neuváděly odvětví výroby chloru) nemají žádný vliv na obchod a nenarušují hospodářskou soutěž, protože neexistují žádné skutečné obchodní toky mezi členskými státy; je nepravděpodobné, že takovéto obchodní toky vzniknou, a vzhledem k vlastnostem předmětného odvětví sazby nepoškozují konkurenty příjemců v Unii.
(140)
Je třeba připomenout, že v rozhodovací praxi Komise a judikatuře Soudního dvora nebyla neexistence skutečných obchodních toků nikdy přijata jako důkaz toho, že opatření podpory nemá na obchody uvnitř Unie žádný vliv. Soudní dvůr vždy prohlašoval, že podpora určitému podniku může ovlivňovat obchod mezi členskými státy a narušovat hospodářskou soutěž, i když se daný podnik obchodu uvnitř Unie sám neúčastní. Pokud totiž členský stát poskytne podniku podporu, může se tím vnitrostátní výroba udržet na stejné nebo vyšší úrovni s tím, že se o to sníží možnosti podniků usazených v jiných členských státech vyvážet své výrobky na trh onoho členského státu (52).
(141)
Kromě toho situace, která se vyznačuje poklesem výroby v Unii a zvýšením dovozů ze třetích zemí, s omezenými nebo neexistujícími obchodními toky mezi členskými státy, není neobvyklá: je dokonce typická pro odvětví, která trpí strukturálními problémy a/nebo jsou vystavena silnému konkurenčnímu tlaku. Tato odvětví jsou zvláště citlivá na opatření přijatá členskými státy za účelem zlepšení konkurenceschopnosti jejich domácího průmyslu.
(142)
Skutečnost, že nízký objem italské výroby hliníku, olova a stříbra není schopen ovlivnit referenční cenu, je nepodstatná. Existence referenční ceny těchto kovů, kterou snadno neovlivní podmínky výroby v jediném členském státě, nevylučuje hospodářskou soutěž mezi podniky, které jsou usazeny v EHP a obchodují se svými výrobky na světovém trhu s kovy. Je možné, že podpora poskytnutá příjemcům na Sardinii jim neumožní snížit světovou cenu jejich výrobků a vyřadit konkurenty z trhu a že ostatní výrobci v Unii budou moci pokračovat v činnosti tak dlouho, jak dlouho budou schopni se ziskem prodávat za světovou cenu. Zisky, které lze v Itálii díky zvýhodněné sazbě za elektrickou energii vytvářet, však celkově posilují konkurenceschopnost společností. Nahromaděné kapitálové rezervy mohou být například použity k převzetí konkurenčních společností a ke zvýšení podílu na trhu. Toto odůvodnění má ještě větší význam, pokud uvážíme, že někteří příjemci jsou součástí nadnárodních společností (53).
(143)
Na rozdíl od tvrzení příjemců nelze skutečnost, že cena, která se platí v Itálii v referenčních odvětvích, je obdobná jako cena, kterou v průměru platí za elektrickou energii konkurenční výrobci v Unii, považovat za důkaz toho, že italská sazba neohrožuje zájmy ostatních výrobců v Unii. Judikatura ve věci C-372/97 Itálie v. Komise jasně stanoví, že jednostranná opatření, jejichž cílem je přiblížit podmínky hospodářské soutěže v určitém členském státě podmínkám, které převažují v jiných členských státech, ovlivňují obchod mezi členskými státy (a nemohou tedy být zbaveny povahy státní podpory). Kromě toho mohou některé dohody o dodávkách elektrické energie, které jsou v platnosti v jiných členských státech, obsahovat státní podpory a Komise zahájila důkladná šetření ohledně různých opatření tohoto typu (54). Přestože tento obranný argument výslovně neuvedla ani Itálie, ani Alcoa, považuje Komise za vhodné připomenout zásadu, která je pevně zakotvená v judikatuře, a sice, že existence protiprávních podpor v některých členských státech neopodstatňuje přijetí obdobných opatření v jiných členských státech.
(144)
V každém případě oznámení obdržená od konkurentů příjemců ukazují, že sporné sazby skutečně vyvolávají problém z hlediska hospodářské soutěže a mají na obchod v Unii vliv.
(145)
Itálie navíc neoznámila sazby z roku 2004. Podle ustálené judikatury (55) není Komise v případě neoznámené podpory povinna prokazovat skutečný dopad opatření na hospodářskou soutěž nebo na obchod mezi členskými státy: pokud by totiž Komise musela ve svém rozhodnutí prokazovat skutečný dopad již poskytnutých podpor, vedlo by to ke zvýhodňování členských států, které vyplácejí podpory v rozporu s oznamovací povinností podle čl. 93 odst. 3 Smlouvy [o ES], na úkor těch, které zamýšlené podpory oznamují.
(146)
Je tedy třeba dospět k závěru, že předmětné zvýhodněné sazby za elektrickou energii přispívají ke zvýšení konkurenceschopnosti příjemců vůči jejich konkurentům v Unii. Podle ustálené judikatury (56) je za takovýchto okolností třeba předpokládat, že podpora má vliv na obchod mezi členskými státy a narušuje hospodářskou soutěž.
5.1.5 Závěry o existenci podpory
(147)
Vzhledem k výše uvedenému dospěla Komise k závěru, že sporné sazby z roku 2004 a z roku 2005 představují státní podporu ve smyslu čl. 87 odst. 1 SFEU a mohou být povoleny, pouze pokud jsou způsobilé pro některou z výjimek stanovených v uvedené smlouvě. Tento závěr odpovídá závěru vyvozenému ve věci Alcoa, která se týkala prakticky totožných sazeb.
5.2 Nová podpora nebo existující podpora
(148)
Situace, kdy opatření představuje existující podporu, jsou v plném rozsahu uvedeny v článku 1 nařízení Rady (ES) č. 659/1999 ze dne 22. března 1999, kterým se stanoví prováděcí pravidla k článku 93 Smlouvy o ES (57).
(149)
Je nesporné, že předmětná opatření nebyla zavedena před přístupem Itálie k EU (bod i) výše uvedeného článku), nemohou být považována za schválená z důvodu nesplnění povinnosti Komise rozhodnout ve stanovené procesní lhůtě (bod iii)) a nemohou být považována za existující podpory z důvodu uplynutí promlčecí lhůty (bod iv)). Tato opatření se nestala podporou následkem vývoje společného trhu bez toho, že by byla členským státem pozměněna (písm. b) bod v) první věta).
(150)
Vzhledem k výše uvedenému dospěla Komise k závěru, že předmětné sazby představují novou podporu.
5.3 Oprávněnost podpory
(151)
Podle čl. 108 odst. 3 SFEU členské státy informují Komisi o záměrech poskytnout nebo upravit podpory a zamýšlená opatření neprovedou, dokud Komise nepřijme konečné rozhodnutí.
(152)
Jelikož Itálie neoznámila článek 1 nařízení z roku 2004, představují sazby z roku 2004 protiprávní podporu.
(153)
Naproti tomu Itálie oznámila čl. 11 odst. 12 zákona č. 80/2005 a opatření neuplatnila. Splnila tedy povinnosti vyplývající z čl. 108 odst. 3 SFEU.
6. SLUČITELNOST PODPORY
(154)
Odchylně od obecného zákazu poskytovat státní podpory ve smyslu čl. 107 odst. 1 SFEU lze podporu považovat za slučitelnou tehdy, pokud se na ni vztahuje některá z výjimek uvedených ve Smlouvě.
(155)
Sazby z roku 2004 a z roku 2005 představují provozní podpory. Tvrzení Itálie, podle kterého by sazby z roku 2005 neměly být považovány za provozní podpory, neboť jsou součástí strategie regionální podpory a podmínkou výrobních investic, musí být odmítnuto. Ačkoli memorandum o porozumění předpokládá, že příjemci uskuteční určité investice, prvek podpory obsažený ve zvýhodněných sazbách z roku 2005 není vypočten poměrně ke způsobilým výdajům a není stanovena maximální míra podpory. Neexistují důkazy, že by opatření splňovalo kritéria stanovená pro investiční podpory nebo že by podpora byla přiměřená. Opatření je naopak jasně navázáno na spotřebu elektřiny a jeho cílem je snížit náklady na dodávky elektřiny, které jsou provozními náklady vznikajícími zúčastněným společnostem. Nemůže být tedy považováno za investiční podporu.
(156)
Provozní podpora je v zásadě neslučitelná s vnitřním trhem. Ve věci 86/89 Itálie v. Komise Soudní dvůr uvedl, že „předmětná podpora, která je poskytnuta bez jakýchkoli zvláštních podmínek a pouze v závislosti na použitých množstvích, musí být považována za provozní podporu zúčastněných podniků a že jako taková narušuje podmínky obchodu v míře, která je v rozporu se společným zájmem“ (58).
(157)
Ve věci Siemens v. Komise Soud prvního stupně potvrdil zásadu, podle níž „provozní podpory, a sice podpory, které směřují k osvobození podniku od nákladů, které by obvykle musel vynaložit v rámci běžného řízení svých běžných činností, v zásadě nespadají do působnosti čl. 92 odst. 3 Smlouvy o ES [nyní čl. 107 odst. 3 SFEU] (…). Podle judikatury takové podpory v zásadě narušují podmínky hospodářské soutěže v odvětvích, ve kterých jsou poskytnuty, aniž by však mohly svou povahou dosáhnout některého z cílů stanovených výše uvedenými ustanoveními o výjimkách“.
(158)
Existují však jasně vymezené situace, ve kterých je možné provozní podpory poskytnout. Zejména provozní podpory, jejichž cílem je ochrana životního prostředí, lze poskytnout na základě pokynů Společenství ke státní podpoře na ochranu životního prostředí. (59) Stejně tak provozní podpory v podporovaných regionech lze výjimečně schválit jako podpory regionální. Komise posuzovala, zda mohou být sporné sazby zařazeny do jedné z těchto kategorií.
(159)
Komise uvádí, že sazby nelze schválit jako podpory na ochranu životního prostředí, protože ochrana životního prostředí není jejich cílem.
6.1 Slučitelnost s pokyny k vnitrostátní regionální podpoře z roku 1998
(160)
Ve výjimečných případech lze provozní podpory poskytovat v podporovaných oblastech způsobilých pro podporu z titulu výjimky uvedené v čl. 107 odst. 3 písm. a) SFEU. Region Sardinie byl způsobilý až do konce roku 2006. Komise proto přezkoumala, zda během tohoto období mohly být sazby z roku 2004 a z roku 2005 schváleny podle pokynů k regionální podpoře z roku 1998.
(161)
Podle bodu 4.15 pokynů k regionální podpoře lze ve výjimečných případech podporu na provoz poskytnout za předpokladu, že i) je odůvodněná ve smyslu svého přispění k regionálnímu rozvoji a svou povahou a ii) její úroveň proporcionálně odpovídá znevýhodněním, která mají být zmírněna. Je na členských státech, aby prokázaly znevýhodnění a posoudily jejich důležitost. Podle bodu 4.17 pokynů k regionální podpoře se musí provozní podpora časově omezit a postupně snížit.
(162)
Podle článku 2 pokynů „jednotlivá platba podpory ad hoc jednotlivému podniku nebo podpora omezená na jednu oblast činnosti může mít velký vliv na soutěž na daném trhu a její vliv na regionální rozvoj bude pravděpodobně příliš omezený (…) Proto budou uvedené výjimky [z obecného zákazu poskytovat podporu] běžně udělovány pouze pro víceodvětvové režimy podpory otevřené pro všechny podniky dotyčných odvětví v daném regionu“. Sazba za elektrickou energii přiznaná selektivně jednotlivým podnikům v takovýchto odvětvích zjevně není v souladu s duchem regionálních podpor, které musí být víceodvětvové. Nicméně vzhledem k tomu, že na regionální podpory ad hoc se nevztahuje absolutní zákaz, Komise přezkoumala, zda poskytnutí sazby může být odůvodněno výjimečnými okolnostmi.
(163)
Na základě dokumentace předložené Itálií a příjemci Komise přezkoumala zejména nedostatky v odvětví elektrické energie na Sardinii s cílem posoudit, zda by mohly představovat znevýhodnění na regionální úrovni.
6.1.1 Trh s elektrickou energií na Sardinii v italském kontextu
(164)
Obecně platí, že italský trh s elektrickou energií je vysoce koncentrovaný, i když na severu země méně. Dominantním provozovatelem ve všech regionech země je bývalý držitel monopolu společnost ENEL, s výjimkou Sardinie, kde má duopol se společností E.ON. Společnost ENEL má významnou tržní sílu, které podle zjištění orgánu pro ochranu hospodářské soutěže a trhu několikrát zneužila. Ceny elektrické energie jsou v Itálii obecně vyšší v důsledku kombinované výroby, která je z velké části založena na fosilních palivech (především plynu), neexistence jaderné kapacity a přetížených propojení se zbytkem Evropy.
(165)
Na Sardinii, která představuje 4,1 % instalovaného výkonu v Itálii (60), vyrábí elektřinu především tepelné elektrárny na fosilní paliva (uhlí, topný olej, mazut). Ostrov nemá infrastrukturu pro rozvod zemního plynu.
(166)
Sardinie trpí nadměrnou kapacitou výroby, a to zejména v tržním segmentu s nejvyššími náklady (elektrárny na topný olej) v důsledku neuskutečněného záměru vlády soustředit italský těžký průmysl na tento ostrov, který vedl společnost ENEL k investicím do elektráren. Tyto elektrárny, které mají vyšší strukturální náklady, také mnohem rychleji technicky zastarávají. Během daného období byl vývoz elektrické energie ze Sardinie na poloostrov omezen malou kapacitou propojovacího vedení (61), které bylo přetíženo.
(167)
Dvě energetické společnosti ENEL a E.ON společně drží tržní podíl, který odpovídá 95 % dodávek elektrické energie na Sardinii (přibližně 58 % E.ON a 42 % ENEL). Podle šetření stavu hospodářské soutěže v odvětví elektrické energie (62) lze Sardinii z hlediska hospodářské soutěže považovat za duopol ve společném dominantním postavení. Trh je zde velmi koncentrovaný, i když míra koncentrace není nejvyšší v Itálii. (63) Vzhledem k tomu, že E.ON e ENEL ovládají téměř všechny elektrárny pro výrobu energie v době střední zátěže a v době špičky, určují cenu pro téměř všechny časové intervaly. Situace se však zdá být méně kritická na Sardinii než na jihu Itálie (64), kde ENEL určuje ceny pro všechny časové intervaly.
(168)
Italské velkoobchodní ceny elektřiny patří k nejvyšším v Evropě (65) a ceny na Sardinii mezi nejvyšší v Itálii. V roce 2007 činila průměrná vnitrostátní cena (PUN) 70,99 EUR/MWh, zatímco průměrná cena na Sardinii činila 75 EUR/MWh oproti 80 EUR/MWh v roce 2006 (66). Rostoucí trend průměrné regionální ceny na Sardinii pokračoval v letech 2008 a 2009. Během první poloviny roku 2009 se ceny na Sardinii držely nepřetržitě nad celostátním průměrem (při průměrné ceně 106,60 EUR/MWh oproti průměrné vnitrostátní ceně, která činila 60,50 EUR/MWh).
(169)
Ceny, které na Sardinii platili příjemci sazeb v letech 2004 a 2005 (na základě dvoustranných smluv), se pohybovaly v rozmezí od 60 do 65 EUR/MWh. Tyto ceny není možné srovnávat s cenami platnými na italském poloostrově, neboť Komise nemá k dispozici příslušné údaje (které Itálie dle svého tvrzení nemohla poskytnout - viz 92. bod odůvodnění). Na základě analýzy obecných cenových trendů, které mohou celkově reprezentovat trendy cen sjednaných dvoustrannými smlouvami, se však lze domnívat, že v předmětném období platily podniky s vysokou spotřebou energie vyšší cenu na Sardinii než na italském poloostrově.
(170)
Závěrem lze říct, že trh s elektřinou na Sardinii vykazuje řadu problémů, včetně vysokých cen, vysoké koncentrace trhu, tržní síly dominantních provozovatelů, nadbytečných výrobních kapacit v segmentu s vysokými náklady, relativní neefektivnosti zastarávajících elektráren, chybějícího přístupu k infrastruktuře zemního plynu a nedostatečného propojení. Tyto problémy by mohly vyústit ve vyšší ceny elektřiny pro konečné odběratele, včetně odběratelů s vysokou spotřebou.
6.1.2 Existence regionálního znevýhodnění
(171)
Především je třeba určit, zda tyto problémy představují regionální znevýhodnění, tj. zda mají vážný dopad na hospodářský vývoj Sardinie. Ve věci C 34/02 (67) Komise nepřijala hypotézu, že nedostatečné propojení s energetickými zdroji představuje znevýhodnění. I když je pravda, že malé a střední podniky jsou vysokými cenami elektrické energie postiženy méně než velká energeticky náročná průmyslová odvětví, zájmy jediného odvětví nelze automaticky ztotožňovat se zájmy celého regionu. Komise má za to, že Itálie dostatečně neprokázala, že stav energetického trhu na Sardinii představuje regionální znevýhodnění.
(172)
I když tedy regionální znevýhodnění existuje, kritéria uvedená v pokynech k regionální podpoře musí být v každém případě splněna. Komise proto posuzovala, zda jsou tato kritéria splněna.
6.1.3 Příspěvek k regionálnímu rozvoji
(173)
Podpora musí trvale přispívat k regionálnímu rozvoji a musí být přiměřená znevýhodněním, která se snaží zmírnit. Provozní podpory určené podporovaným oblastem nemohou být schváleny z důvodu obtíží, se kterými se setkává jediné odvětví, ale je zapotřebí prokázat, že trvale přispívají k regionálnímu rozvoji. V daném případě je to nepravděpodobné. Takovéto účinky by nebyly trvalé ani za předpokladu, že zachování některých průmyslových zařízení na ostrově přispěje k zaměstnanosti a zachování průmyslové základny na ostrově. Pokud vysoké náklady na elektřinu představují strukturální problém Sardinie, jak tvrdí Itálie, obtíže, se kterými se setkávají energeticky náročná odvětví, by se znovu objevily ihned po skončení režimu sazeb.
(174)
Italské orgány prezentují sazby jako dočasné opatření, které má být ukončeno v roce 2010 po dokončení projektů v oblasti infrastruktury spojených s výrobou energie a propojením (plynovod GALSI a podmořský kabel SAPEI), které jsou v současné době ve výstavbě (68). Itálie předpokládá, že lepší propojení sníží ceny pro tyto společnosti. Komise se domnívá, že ačkoli nové infrastruktury mohou snížit nebo vyrovnat rozdíly v sazbách mezi Sardinií a italským poloostrovem, je velmi nepravděpodobné, že by tyto projekty mohly snížit ceny elektrické energie o polovinu až na úroveň považovanou za nezbytnou k zajištění dlouhodobé ziskovosti těchto průmyslových činností.
(175)
Komise dále uvádí, že existence státního příspěvku ke snížení nákladů na elektřinu u velkých odběratelů nepodněcuje dodavatele elektřiny k tomu, aby snížili své ceny, a předešli tak ztrátě velkých zákazníků, ani nebrání zhoršení nákladové struktury. Dotace spíše více motivuje dodavatele elektrické energie, aby využívali své tržní síly. I kdyby tedy byla pravda, že vzhledem ke stávající nadbytečné kapacitě by společnosti s vysokou spotřebou energie za normálních okolností měly možnost dosáhnout konkurenční ceny, kdyby nebylo tržní síly dodavatelů elektrické energie (kteří podle Itálie a příjemců mají zájem na udržení vysokých cen), Komise se domnívá, že zvýhodněná sazba by nebyla vhodným nástrojem ke snížení tržní síly.
6.1.4 Přiměřenost
(176)
Podpora poskytnutá příjemcům režimu sazeb není vypočtena tak, aby vyrovnávala regionální rozdíly (tj. rozdíly mezi cenami elektrické energie na italském poloostrově a cenami uplatňovanými na Sardinii pro stejnou kategorii odběratelů), ale jejím cílem je spíše vyrovnat ceny na Sardinii cenám, které platí konkurenti příjemců v Unii. Ceny stanovené pro příjemce na Sardinii jsou zvláště nízké a určitě nižší než ceny uplatňované na italském poloostrově, které patří mezi nejvyšší v Unii. Sazby proto nejsou přiměřené regionálnímu znevýhodnění, které by se snažily zmírnit.
(177)
Samotný způsob zvolený pro výpočet výše dotace ukazuje, že opatření sleduje spíše cíl průmyslové politiky než cíl regionální. Rozsah průmyslové politiky sazeb byl ve skutečnosti Itálií v jejích připomínkách opakovaně zdůrazňován.
6.1.5 Postupné snižování
(178)
Regionální podpora provozu se musí postupně snížit (viz bod 4.17 pokynů k regionální podpoře). Jelikož používaný mechanismus aktualizace sazeb se pro rok 2004 a rok 2005 liší, bylo provedeno samostatné hodnocení.
(179)
Sazby z roku 2004 se indexují na základě rozdílů v cenách paliv a mohou se pouze zvyšovat nebo zůstávat neměnné. Podle Itálie to zajišťuje postupné snižování podpory. Komise se domnívá, že požadavek postupného snižování může být považován za splněný, pouze je-li zaručeno, že vyrovnávací platby - které odpovídají skutečné výši podpory - se budou časem snižovat. Nestačí, že se sazba časem zvýší, neboť i vyšší sazba může odpovídat vyšší výši podpory, pokud se mezitím ceny pro konečné odběratele na referenčním trhu zvýšily rychleji než předmětná sazba. Italský způsob neposkytuje v tomto ohledu žádnou záruku. (69)
(180)
Pokud jde o sazby z roku 2005, posuzovala Komise mechanismus indexace zavedený čl. 11 odst. 13 zákona č. 80/2005, jak jej vykládá AEEG v rozhodnutí č. 217/05 (viz 33. bod odůvodnění). Podle prováděcích předpisů stanovených úřadem AEEG se sazba každoročně zvyšuje o procentní podíl, který odráží vývoj cen elektrické energie v Unii, avšak tento nárůst nesmí překročit 4 %. Podle Itálie tento mechanismus zajišťuje postupné snižování podpory.
(181)
Podle Komise však skutečnost, že se nominální sazba ročně zvyšuje spíše omezeně, nevede k postupnému snižování čisté výše podpory, měřeno ukazatelem vyrovnávacích plateb.
(182)
Vzhledem k tomu, že cenové trendy na energetických burzách lze považovat za trendy, které obecně odpovídají změnám v cenách vyjednaných dvoustrannými smlouvami - jak tvrdila Itálie - sazby z roku 2005 by se snižovaly pouze v případě poklesu průměrných cen v Unii (neboť sazby se nemohou snižovat, ale pouze zvyšovat). Ve všech ostatních případech by sazby představovaly stále větší zvýhodnění (70). Jelikož od roku 2004 nejméně do roku 2007 vykazovaly průměrné ceny elektřiny v Unii silný rostoucí trend (narůstaly o více než 4 % ročně), prvek podpory obsažený v sazbách z roku 2005 by se časem zvyšoval.
(183)
Itálie dále tvrdí, že dvoustranné smlouvy ve skutečnosti méně podléhají zvyšování cen v porovnání s cenami stanovenými na energetických burzách, a že se tedy sazby z roku 2005 de facto snižují. Komise upozorňuje, že způsob indexace, který jí byl pro účely posouzení poskytnut, vychází z rozdílů v cenách na energetických burzách a že Itálie nepředložila údaje týkající se vývoje cen stanovených dvoustrannými smlouvami. Tvrzení Itálie tedy není podloženo dostatečnými důkazy.
(184)
Omezené informace, které má Komise k dispozici, však naznačují opak, tj. že ceny stanové dvoustrannými smlouvami se na Sardinii značně zvýšily (viz například prohlášení společnosti Eurallumina, podle kterého platila tato společnost na volném trhu v letech 2005 a 2006 cenu, která vzrostla na 80 EUR/MWh v porovnání s 65 EUR/MWh v roce 2004). Za těchto okolností, pokud by byly sazby uplatněny, vyrovnávací platby by se postupně zvyšovaly.
(185)
Ani sazby z roku 2004, ani sazby z roku 2005 tedy nesplňují požadavek postupného snižování.
6.1.6 Závěry o slučitelnosti opatření z titulu regionální podpory
(186)
Na základě výše uvedeného se Komise domnívá, že předmětné sazby nemohou být považovány za regionální podporu slučitelnou podle pokynů z roku 1998. Vzhledem k tomu, že Sardinie již od prosince 2006 nepatří mezi podporované regiony ve smyslu čl. 107 odst. 3 písm. a), není nutné zkoumat slučitelnost podpory na základě pokynů k vnitrostátní regionální podpoře na období 2007-2013.
(187)
Komise zaujala totéž záporné stanovisko v roce 2005 v souvislosti s dalším opatřením, jehož cílem bylo snížit náklady na energii společnosti Eurallumina na Sardinii. Při této příležitosti se Komise domnívala, že předmětné opatření, tj. osvobození minerálních olejů od spotřební daně (71), nemůže být na základě pokynů k vnitrostátní regionální podpoře schváleno.
6.2 Další úvahy o slučitelnosti podpory
(188)
Itálie a zúčastněné podniky tvrdily, že účelem sazeb je kompenzovat nedostatky trhů s elektrickou energií, v jejichž důsledku nejsou ceny zatím konkurenceschopné. Podle jejich názoru ohrožují vysoké ceny elektrické energie konkurenceschopnost energeticky náročných odvětví. Podpora má údajně motivační účinek v tom smyslu, že bez ní by uvedené společnosti musely uzavřít.
(189)
Podle Komise není možné přijmout hypotézu, že provozní podpora vyhrazená některému průmyslovému podniku je vhodnou reakcí na neexistenci hospodářské soutěže na místním trhu s elektrickou energií, která má vliv na všechny odběratele elektřiny.
(190)
Sporná je také vhodnost a přiměřenost podpory s ohledem na cíl zabránit přemístění zařízení mimo Unii. Ani v dřívější rozhodovací praxi Komise, ani v judikatuře soudů Unie neexistuje žádný precedens, kdy by takovýto argument byl uznán jako důvod pro poskytnutí státní podpory. Rozhodnutí týkající se přemístění výroby, zcela nebo zčásti, jsou součástí podnikové strategie jednotlivých společností a Komise nikdy netvrdila, že by to představovalo selhání trhu. Již v minulosti ve věcech Terni (72) a Alcoa (73) vyjádřila Komise pochybnosti o obdobných argumentech, které spojovaly určitá opatření podpory s cílem zabránit přemístění výroby mimo Unii.
(191)
Je třeba také poznamenat, že citovaná stanoviska odborných orgánů, jako je skupina na vysoké úrovni pro hospodářskou soutěž, energetiku a životní prostředí (74), nenavrhují poskytovat zvláštní státní podpory k řešení problémů konkurenceschopnosti, které jsou důsledkem vysokých cen elektrické energie, ale obhajují nutnost dodržovat v plném rozsahu předpisy týkající se státních podpor (75).
(192)
S ohledem na uvedené skutečnosti se Komise domnívá, že na sporné sazby z roku 2004 a z roku 2005 se nevztahuje žádná z výjimek podle článku 107 SFEU. Výjimky podle čl. 107 odst. 2 SFEU se nepoužijí, neboť podpora není sociální povahy, není určena k náhradě škod způsobených přírodními pohromami nebo jinými mimořádnými událostmi a není poskytnuta k vyrovnání hospodářských znevýhodnění způsobených rozdělením Německa. Výjimky podle čl. 107 odst. 3 písm. b) a d) SFEU se rovněž nepoužijí, neboť toto opatření nemá napomoci uskutečnění některého významného projektu společného evropského zájmu, napravit vážnou poruchu v hospodářství některého členského státu, ani pomoci kultuře a zachování kulturního dědictví. Pokud jde o výjimku podle čl. 107 odst. 3 písm. a) SFEU, analýza uvedená ve (160). až (187). bodě odůvodnění výše prokazuje, že sazba nemůže být schválena jako podpora, která má napomáhat hospodářskému rozvoji oblastí s mimořádně nízkou životní úrovní nebo s vysokou nezaměstnaností. Pokud jde o čl. 107 odst. 3 písm. c) SFEU, jak je uvedeno ve 155. až 158. bodě odůvodnění, na provozní podpory se takováto výjimka v zásadě nevztahuje a Komise nezjistila žádnou zvláštní okolnost, která by mohla poskytnutí takovéto podpory v předmětném případě odůvodnit.
(193)
Komise se tedy domnívá, že jak sazba z roku 2004, tak sazba z roku 2005 je neslučitelná s vnitřním trhem.
(194)
Na základě tohoto závěru Komise nemusí zkoumat případný kumulovaný dopad nové podpory a starých neslučitelných podpor podle 31. bodu odůvodnění, a to na základě judikatury ve věci Deggendorf.
7. NAVRÁCENÍ PODPORY
(195)
V souladu s čl. 14 odst. 1 nařízení č. 659/1999, je-li v případech protiprávní podpory neslučitelné se společným trhem přijato záporné rozhodnutí, je třeba obnovit účinnou hospodářskou soutěž, ledaže je toto navrácení podpory v rozporu s obecnými zásadami práva Společenství.
(196)
V daném případě podléhají navrácení pouze sazby týkající se roku 2004 (věc C 38b/04), neboť sazby z roku 2005 (věc C 13/06) nebyly zavedeny.
7.1 Oprávněná očekávání a další obecné zásady práva Unie, které mohou bránit navrácení podpory
(197)
Podle ustálené judikatury nemůže v případě, že byla podpora poskytnuta bez předchozího oznámení Komisi podle čl. 108 odst. 3 SFEU, příjemce podpory oprávněně očekávat, že jeho podpora je v souladu s právem (76). Subjekt postupující s řádnou péčí je obvykle schopen zjistit, zda byl dodržen oznamovací postup a zda je podpora oprávněná.
(198)
Příjemce neprávem udělené podpory se však může odvolávat na výjimečné okolnosti, na jejichž základě by mohl oprávněně očekávat, že podpora je v souladu s právem, a proto odmítnout tuto podporu vrátit (77).
(199)
Příjemci sazeb z roku 2004 neuvedli žádné úvahy v tomto ohledu, a ani Komise nezjistila žádnou výjimečnou okolnost, která by mohla v příjemcích vyvolat oprávněné očekávání. Zejména existence rozhodnutí Alumix z roku 1996 nemohla vyvolat žádné očekávání, že by sazby nepředstavovaly státní podporu. Jak je uvedeno v rozhodnutí o zahájení řízení z roku 2004 (viz 37. bod odůvodnění), sazba, která sloužila jako vzor pro předmětné sazby z roku 2004, nebyla původní dohodou Alumix, která podle vyjádření Komise z roku 1996 nepředstavovala státní podporu, ale zcela novým opatřením, které bylo podstatně změněno (zejména pokud jde o jeho mechanismus financování (78) a italskými orgány prodlouženo. V této situaci by si příjemce postupující s řádnou péčí zjistil, zda je podpora oprávněná.
(200)
Komise se dále domnívá, že navrácení podpory neporušuje žádnou jinou obecnou zásadu práva Unie.
7.2 Vyčíslení částek k navrácení
(201)
Všechny částky neslučitelné podpory, které obdržely společnosti Portovesme, ILA a Eurallumina ve smyslu článku 1 nařízení z roku 2004, musí být navráceny společně s úroky podle kapitoly V nařízení Komise (ES) č. 794/2004 ze dne 21. dubna 2004, kterým se provádí nařízení Rady (ES) č. 659/1999, kterým se stanoví prováděcí pravidla k článku 93 Smlouvy o ES. (79)
(202)
Cílem navrácení podpory je obnovit konkurenční postavení příjemců, které zaujímali před poskytnutím neslučitelné podpory, a odstranit nedovolené zvýhodnění, které tato podpora poskytla. V předmětném případě toto zvýhodnění odpovídá rozdílu mezi zvýhodněnou sazbou a cenou elektrické energie, kterou by příjemci na trhu zaplatili, kdyby neexistovaly dané sazby.
(203)
V okamžiku, kdy byly sazby zavedeny, nakupovaly všechny zúčastněné společnosti elektřinu na základě dvoustranných smluv. Stát zasáhl zavedením vyrovnávacích plateb, aby dotoval smluvně sjednanou cenu. Částky, které mají být navráceny, tedy odpovídají vyrovnávacím platbám, které příjemci obdrželi v uvedeném období (viz 30. bod odůvodnění).
8. ZÁVĚR
Komise se domnívá, že sazby z roku 2004 i sazby z roku 2005 představují provozní podporu, která není způsobilá pro žádnou výjimku z obecného zákazu státních podpor stanovených Smlouvou o ES, a jsou tedy neslučitelné s vnitřním trhem.
Pokud jde o sazby z roku 2004, které byly protiprávně zavedeny v rozporu s čl. 108 odst. 3 SFEU, všechny budoucí platby budou muset být zrušeny a již vyplacená podpora bude muset být navrácena. Částka, která má být navrácena, odpovídá součtu všech vyrovnávacích složek poukázaných společnostem Portovesme, ILA a Eurallumina vyrovnávací pokladnou.
Sazby z roku 2005 řádně oznámené Itálií podle čl. 108 odst. 3 SFEU nebudou zavedeny,
PŘIJALA TOTO ROZHODNUTÍ:
Článek 1
1. Státní podpora, kterou hodlá Itálie poskytnout na základě čl. 11 odst. 12 legislativního nařízení č. 35 ze dne 14. března 2005, změněného na zákon č. 80/2005 ze dne 14. května 2005, ve prospěch společností Portovesme Srl, Eurallumina Spa, ILA Spa a Syndial SpA, je neslučitelná s vnitřním trhem.
2. Z tohoto důvodu nemůže být podpora poskytnuta.
Článek 2
Státní podpora protiprávně poskytnutá Itálií v rozporu s čl. 108 odst. 3 SFEU na základě článku 1 nařízení předsedy vlády ze dne 6. února 2004 ve výši 12 845 892,82 EUR ve prospěch společnosti Portovesme Srl, ve výši 5 208 152,05 EUR ve prospěch společnosti Eurallumina SpA a ve výši 291 120,27 EUR ve prospěch společnosti ILA Spa je neslučitelná s vnitřním trhem.
Článek 3
1. Itálie zajistí, aby příjemci navrátili podporu uvedenou v článku 2, která jim byla vyplacena.
2. Částky, které mají být navráceny, zahrnují úroky za období ode dne, kdy byly dány příjemci k dispozici, do dne skutečného navrácení.
3. Úroky se vypočtou jako složený úrok v souladu s kapitolou V nařízení (ES) č. 794/2004.
4. Itálie s účinkem ode dne přijetí tohoto rozhodnutí zruší všechny budoucí platby podpory uvedené v článku 2.
Článek 4
1. Navrácení podpory uvedené v článku 2 se provede s okamžitým účinkem.
2. Itálie provede toto rozhodnutí ve lhůtě čtyř měsíců ode dne jeho oznámení.
Článek 5
1. Do dvou měsíců od oznámení tohoto rozhodnutí poskytne Itálie Komisi tyto informace:
a)
celkovou částku (jistina a úroky z vymáhané částky), kterou má příjemce navrátit;
b)
podrobný popis již přijatých a plánovaných opatření pro splnění tohoto rozhodnutí;
c)
doklady prokazující, že příjemci již bylo nařízeno podporu vrátit.
2. Itálie bude Komisi informovat o vývoji vnitrostátních opatření přijatých s cílem vykonat toto rozhodnutí až do úplného navrácení podpory uvedené v článku 2. Na žádost Komise Itálie neprodleně předloží informace o již přijatých a plánovaných opatřeních pro splnění tohoto rozhodnutí. Rovněž poskytne podrobné informace o částkách podpory a úroků, které již příjemce navrátil.
Článek 6
Toto rozhodnutí je určeno Italské republice.
V Bruselu dne 23. února 2011.