ΑΠΌΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΉΣ
της 23ης Νοεμβρίου 2011
σχετικά με την κρατική ενίσχυση C 28/10 που εφάρμοσε η Πορτογαλία με τη μορφή καθεστώτος βραχυπρόθεσμης ασφάλισης εξαγωγικών πιστώσεων
[κοινοποιηθείσα υπό τον αριθμό C(2011) 7756]
(Το κείμενο στην πορτογαλική γλώσσα είναι το μόνο αυθεντικό)
(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)
(2014/532/EΕ)
Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ,
Έχοντας υπόψη τη Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής (ΣΛΕΕ), και ιδίως το άρθρο 108 παράγραφος 2 πρώτο εδάφιο,
Έχοντας υπόψη τη συμφωνία για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο, και ιδίως το άρθρο 62 παράγραφος 1 στοιχείο α),
Αφού κάλεσε τους ενδιαφερομένους να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σύμφωνα με τα εν λόγω άρθρα (1),
Εκτιμώντας τα ακόλουθα:
(1)
Η εν λόγω απόφαση αφορά κρατική ενίσχυση που εφάρμοσε η Πορτογαλία με τη μορφή καθεστώτος βραχυπρόθεσμης ασφάλισης εξαγωγικών πιστώσεων (εφεξής «το καθεστώς»).
1. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ
(2)
Στις 12 Ιανουαρίου 2009, η Πορτογαλία κοινοποίησε καθεστώς βραχυπρόθεσμης ασφάλισης εξαγωγικών πιστώσεων βάσει του σημείου 5.1 της ανακοίνωσης της Επιτροπής «Προσωρινό κοινοτικό πλαίσιο για τη λήψη μέτρων κρατικής ενίσχυσης με σκοπό να στηριχθεί η πρόσβαση στη χρηματοδότηση κατά τη διάρκεια της τρέχουσας χρηματοπιστωτικής και οικονομικής κρίσης» (2) (εφεξής «το προσωρινό πλαίσιο»).
(3)
Παρότι αρχικά κοινοποιήθηκε ως βραχυπρόθεσμη ασφάλιση εξαγωγικών πιστώσεων για τις χώρες του ΟΟΣΑ, το καθεστώς καλύπτει επίσης εγχώριες εμπορικές συναλλαγές.
(4)
Δεδομένου ότι οι πορτογαλικές αρχές επιβεβαίωσαν ότι το καθεστώς εφαρμόζεται από τον Ιανουάριο του 2009, η Επιτροπή πληροφόρησε την Πορτογαλία, με επιστολή της 19ης Απριλίου 2010, ότι το καθεστώς είχε καταχωρισθεί ως μη κοινοποιηθείσα ενίσχυση.
(5)
Με επιστολή της 27ης Οκτωβρίου 2010, η Επιτροπή ενημέρωσε την Πορτογαλία για την κίνηση διαδικασίας βάσει του άρθρου 108 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ σχετικά με το εν λόγω καθεστώς.
(6)
Με επιστολή της 29ης Νοεμβρίου 2010, οι πορτογαλικές αρχές απάντησαν στην επιστολή της Επιτροπής της 27ης Οκτωβρίου 2010, αποστέλλοντας τις παρατηρήσεις τους. Στο πλαίσιο της αλληλογραφίας αυτής, διαβίβασαν επίσης δύο επιστολές από ασφαλιστές πιστώσεων (CESCE και COSEC), αντίστοιχα της 22ας Νοεμβρίου 2010 και της 23ης Νοεμβρίου 2010.
(7)
Η απόφαση της Επιτροπής για την κίνηση της διαδικασίας δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης της 9ης Απριλίου 2011 (3). Η Επιτροπή κάλεσε τους ενδιαφερομένους να υποβάλουν παρατηρήσεις σχετικά με το εν λόγω καθεστώς, αλλά δεν έλαβε καμία παρατήρηση.
2. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΟΥ ΜΕΤΡΟΥ
2.1. ΣΤΟΧΟΣ
(8)
Σύμφωνα με τις πορτογαλικές αρχές, η τρέχουσα χρηματοπιστωτική κρίση είχε ως αποτέλεσμα την αύξηση των κινδύνων για τις εμπορικές συναλλαγές. Αυτό με τη σειρά του οδήγησε σε μια όλο και περισσότερο συντηρητική στάση εκ μέρους των ασφαλιστών πιστώσεων, που αντικατοπτρίζεται στο επίπεδο της διαθεσιμότητας ασφαλιστικής κάλυψης κινδύνων οι οποίοι συνδέονται με τις εμπορικές συναλλαγές.
(9)
Στόχος του καθεστώτος είναι να αντιμετωπίσει μια έλλειψη της αγοράς που οφείλεται σε αδυναμία κάλυψης των κινδύνων ασφάλισης πιστώσεων και να βοηθήσει στο να αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη στην αγορά ασφάλισης πιστώσεων.
(10)
Οι στόχοι αυτοί επιδιώκονται μέσω της παροχής ασφάλισης πιστώσεων σε εξαγωγικές επιχειρήσεις και σε επιχειρήσεις που αντιμετωπίζουν προσωρινά έλλειψη ασφαλιστικής κάλυψης εξαγωγικών πιστώσεων στην ιδιωτική αγορά ασφαλίσεων για συναλλαγές με επιχειρήσεις εγκατεστημένες σε χώρες του ΟΟΣΑ ή για εγχώριες συναλλαγές.
(11)
Σύμφωνα με τις πορτογαλικές αρχές, ο τομέας των ασφαλίσεων συρρικνώθηκε αισθητά από το 2008, πράγμα που είχε ως αποτέλεσμα την αδυναμία ασφαλιστικής κάλυψης. Έτσι, η συνολική αξία του χαρτοφυλακίου ασφαλίσεων μειώθηκε κατά 32,84 % μεταξύ της 31ης Δεκεμβρίου 2008 και της 31ης Δεκεμβρίου 2009 και επιπλέον κατά 22,4 % μεταξύ της 31ης Δεκεμβρίου 2009 και της 30ής Σεπτεμβρίου 2010. Η συνολική αξία του χαρτοφυλακίου ασφαλίσεων μειώθηκε από 30,6 δισεκατ. ευρώ στα τέλη του 2008 σε 15,9 δισεκατ. ευρώ το 2010. Ο αριθμός των ασφαλισμένων επιχειρήσεων μειώθηκε από 3 709 στα τέλη του 2008 σε 2 290 τον Σεπτέμβριο του 2010. Υποβλήθηκαν επίσης επιστολές από ασφαλιστές για να αιτιολογήσουν την ανάγκη συνέχισης του καθεστώτος μέχρι τα τέλη του 2010, παρότι στις επιστολές αναφέρθηκε ότι δεν επιτεύχθηκε το μέγιστο ποσό κάλυψης βάσει του καθεστώτος. Οι επιστολές αυτές αιτιολογούσαν την ανάγκη ύπαρξης του εν λόγω καθεστώτος, αναφέροντας τον αυξανόμενο κίνδυνο ασφάλισης εξαγωγικών πιστώσεων λόγω της γενικής οικονομικής κατάστασης σε εποχή ανάκαμψης από την κρίση, με τη συνεπαγόμενη αύξηση στις τιμές και μείωση της κάλυψης από ιδιωτικούς ασφαλιστές σε ορισμένους τομείς.
2.2. ΝΟΜΙΚΗ ΒΑΣΗ
(12)
Η εθνική νομική βάση για το καθεστώς είναι το νομοθετικό διάταγμα αριθ. 175/2008 («Criação do FINOVA») της 26ης Αυγούστου 2008 και το νομοθετικό διάταγμα αριθ. 211/1998 της 16ης Ιουλίου, 1998 που ορίζει τους κανόνες οι οποίοι εφαρμόζονται στις εταιρείες αμοιβαίων εγγυήσεων (όπως τροποποιήθηκε από τα νομοθετικά διατάγματα αριθ. 19/2001 της 30ής Ιανουαρίου 2001 και αριθ. 309-A/2007 της 7ης Σεπτεμβρίου 2007).
2.3. ΦΟΡΕΑΣ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗΣ
(13)
Το καθεστώς εφαρμόστηκε μέσω των ακόλουθων ιδιωτικών φορέων ασφάλισης πιστώσεων που δραστηριοποιούνται στην πορτογαλική αγορά: COSEC, CESCE, COFACE και Credito y Caución.
2.4. ΔΙΚΑΙΟΥΧΟΙ
(14)
Σύμφωνα με τις πληροφορίες που υποβλήθηκαν στις 26 Νοεμβρίου 2010 από τις πορτογαλικές αρχές, από τον Οκτώβριο του 2010 υπήχθησαν στο καθεστώς 399 δικαιούχοι.
(15)
Η κατανομή των πιστωτικών ορίων που χορηγήθηκαν τον Οκτώβριο του 2010 έχει ως εξής:
(16)
Χρήση από μεσάζοντα ασφαλιστή:
Ασφαλιστική εταιρεία
Δικαιούχοι
Όριο πίστωσης σε ευρώ
Αριθμός
(%)
Αξία
(%)
COSEC
273
68,42
151 693 571
71,68
Credito y Caución
43
10,78
28 259 171
13,35
CESCE
55
13,78
24 747 850
11,69
COFACE
28
7,02
6 929 700
3,27
Σύνολο
399
100
211 630 292
100
(17)
Κατανομή κατά μέγεθος αγοράς σε ευρώ, τον Οκτώβριο του 2010, μεταξύ εγχώριων και εξαγωγικών συναλλαγών:
Πραγματικό ανώτατο όριο πίστωσης (4)
Αξία (EUR)
(%)
Εγχώριες εμπορικές συναλλαγές
137 175 542
73,20
Εξαγωγικές συναλλαγές
50 221 841
26,80
Σύνολο
187 397 383
100
(18)
Κατανομή ανά μέγεθος δικαιούχου:
Μέγεθος δικαιούχου
Δικαιούχοι
Ανώτατο όριο πίστωσης σε ευρώ
Αριθμός
(%)
Αξία (ευρώ)
(%)
Μεγάλες επιχειρήσεις
126
31,58
101 135 009
47,79
Μεσαίες επιχειρήσεις
158
39,60
71 507 618
33,79
Μικρομεσαίες επιχειρήσεις
115
28,82
38 987 665
18,42
Σύνολο
399
100
211 630 292
100
2.5. ΟΡΟΙ ΚΑΙ ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΟΥ ΚΑΘΕΣΤΩΤΟΣ
(19)
Το καθεστώς καλύπτει εμπορικούς κινδύνους (όπως αφερεγγυότητα και παρατεταμένη αθέτηση υποχρεώσεων) μαζί με εξαγωγικές συναλλαγές, για περιόδους μικρότερες των δύο ετών με χώρες του ΟΟΣΑ, περιλαμβανομένων των εγχώριων εμπορικών συναλλαγών.
(20)
Το δημόσιο καθεστώς ασφάλισης λειτουργεί ως διευκόλυνση καταμερισμού του κινδύνου («συμπληρωματική κάλυψη») με ασφαλιστές του ιδιωτικού τομέα, ενώ χορηγείται μόνον ως συμπλήρωμα της κάλυψης που παρέχεται από ασφαλιστή του ιδιωτικού τομέα.
(21)
Σύμφωνα με τις πορτογαλικές αρχές, η δημόσια ασφάλιση παρέχεται ακριβώς υπό τους ίδιους όρους και προϋποθέσεις που ισχύουν στον ιδιωτικό τομέα. Έτσι, το ύψος του ποσού που καλύπτεται από τη δημόσια ασφάλιση σε καμία περίπτωση δεν μπορεί να υπερβεί το ποσό που καλύπτεται από ιδιωτική ασφάλιση. Πάντως, το ασφάλιστρο που εφαρμόζεται ισούται με το 60 % του ασφαλίστρου που χρεώνει ο ασφαλιστής του ιδιωτικού τομέα. Το μέσο εφαρμοστέο ποσοστό βάσει του καθεστώτος αντιστοιχούσε σε 0,21 % του κύκλου εργασιών, ενώ το ποσοστό της αγοράς που εφαρμόζεται από τους ιδιωτικούς ασφαλιστές αντιπροσώπευε, κατά μέσο όρο, το 0,36 % του κύκλου εργασιών το 2009. Ακόμη και ο μέσος όρος των τιμών της αγοράς που εφάρμοζαν οι ιδιωτικοί ασφαλιστές, ο οποίος ανερχόταν σε 0,23 % και 0,24 % το 2007 και το 2008, αντίστοιχα, ήταν υψηλότερος από τον μέσο όρο των τιμών που εφαρμόζονται βάσει του καθεστώτος από το 2009 και μετά.
(22)
Σε περίπτωση επέλευσης της καλυπτόμενης από την ασφάλιση ζημίας, τα ποσά που θα προκύψουν κατανέμονται μεταξύ του κράτους και του ιδιωτικού ασφαλιστή που παρέχει τη βασική κάλυψη, κατ' αναλογία του μεριδίου τους στη συνολικά εγγυημένη κάλυψη, ήτοι του μεριδίου του καθενός. Η διαχείριση της διαδικασίας είσπραξης γίνεται από τον ιδιωτικό ασφαλιστή.
2.6. ΔΙΑΡΚΕΙΑ
(23)
Το καθεστώς κοινοποιήθηκε στις 12 Ιανουαρίου 2009 για την περίοδο από 1ης Ιανουαρίου 2009 μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 2010. Δεν κοινοποιήθηκε στην Επιτροπή καμία παράταση.
2.7. ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ
(24)
Σύμφωνα με τις πληροφορίες που υποβλήθηκαν στην Επιτροπή εκ μέρους των πορτογαλικών αρχών, το μέγιστο ποσό εγγύησης για κάθε δικαιούχο ανέρχεται σε 1,5 εκατ. ευρώ.
(25)
Σύμφωνα με τις πληροφορίες που υποβλήθηκαν στην Επιτροπή από τις πορτογαλικές αρχές, ο συνολικός προϋπολογισμός του καθεστώτος, τόσο για εγχώριες όσο και για εξαγωγικές συναλλαγές, ανέρχεται σε 2 δισεκατ. ευρώ (5).
3. ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΚΙΝΗΣΗ ΕΠΙΣΗΜΗΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ
(26)
Στην απόφαση της 27ης Οκτωβρίου 2010 για την κίνηση επίσημης διαδικασίας έρευνας, η Επιτροπή παρουσίασε την προκαταρκτική της εκτίμηση και εξέφρασε επιφυλάξεις ως προς τη συμβατότητα του καθεστώτος με την εσωτερική αγορά. Οι επιφυλάξεις που εκφράστηκαν στο πλαίσιο της απόφασης αυτής αφορούσαν:
-
την εφαρμογή του καθεστώτος βραχυπρόθεσμης ασφάλισης εξαγωγικών πιστώσεων, όπου η τιμή της ασφαλιστικής κάλυψης ήταν χαμηλότερη από το σύνηθες επίπεδο που απαιτείται σύμφωνα με την ανακοίνωση της Επιτροπής για τη βραχυπρόθεσμη ασφάλιση εξαγωγικών πιστώσεων (6) (εφεξής «η ανακοίνωση»). Η Επιτροπή εξέφρασε επιφυλάξεις σχετικά με το ότι η μείωση του ποσού των ασφαλίστρων ήταν αναγκαία και αναλογική για την επίτευξη του στόχου, λαμβάνοντας υπόψη τις δυνητικές στρεβλώσεις του ανταγωνισμού που συνεπάγεται·
-
την εφαρμογή του καθεστώτος στις εγχώριες συναλλαγές. Η Επιτροπή εξέφρασε επιφυλάξεις ως προς τη συμβατότητα του εν λόγω μέτρου και για μία ακόμη φορά ζήτησε να πληροφορηθεί την τιμή της παρασχεθείσας ασφαλιστικής κάλυψης.
4. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΕΚ ΜΕΡΟΥΣ ΤΗΣ ΠΟΡΤΟΓΑΛΙΑΣ
(27)
Στις παρατηρήσεις τους σχετικά με την κίνηση της επίσημης διαδικασίας έρευνας, οι πορτογαλικές αρχές υποστήριξαν ότι ο ισχυρισμός της Επιτροπής ότι οι εταιρείες που υπάγονται στο καθεστώς επωφελούνται από πλεονέκτημα το οποίο δεν θα διέθεταν χωρίς το εν λόγω καθεστώς δεν συνάδει με τους στόχους που εκφράστηκαν στο προσωρινό πλαίσιο. Για να αποδειχθεί η αδυναμία της αγοράς, οι πορτογαλικές αρχές αναφέρθηκαν στην αναλογία ζημιών/ασφαλίστρων, που ανήλθε σε επίπεδο χωρίς προηγούμενο, ύψους 102 % το 2008, παρά το γεγονός ότι ο αριθμός των εταιρειών που καλύφθηκαν από ασφάλιση μειώθηκε κατά 29,41 % στα τέλη του 2009 σε σύγκριση με τα τέλη του 2008 και επιπλέον κατά 12,53 % στα τέλη Σεπτεμβρίου του 2010. Η αξία του χαρτοφυλακίου ασφαλίσεων μειώθηκε κατά 32,84 % στα τέλη του 2009 σε σύγκριση με τα τέλη του 2008 και επιπλέον κατά 22,36 % τον Σεπτέμβριο του 2010. Η Πορτογαλία ισχυρίζεται επίσης ότι θεσπίστηκαν τέτοιου είδους καθεστώτα και από άλλα κράτη μέλη.
(28)
Όσον αφορά τον επιλεκτικό χαρακτήρα του πλεονεκτήματος, η Πορτογαλία ισχυρίζεται ότι το καθεστώς δεν είναι επιλεκτικό, αλλά, αντίθετα, αποτελεί μέτρο γενικού χαρακτήρα, το οποίο δεν περιέχει καμία ενδοτομεακή ή διατομεακή διάκριση. Η Πορτογαλία επίσης εκφράζει τη λύπη της για την απουσία ορισμού εκ μέρους της Επιτροπής σχετικά με το τι συνιστά ένα γενικό μέτρο. Σύμφωνα με την Πορτογαλία, η απουσία ορισμού αποδεικνύεται από: i) την εφαρμογή του καθεστώτος και σε εταιρείες από άλλα κράτη μέλη οι οποίες ασκούν δραστηριότητα στην Πορτογαλία· ii) την αποδοχή αιτήσεων σχετικά με το καθεστώς εκ μέρους και των τεσσάρων ασφαλιστών που ασκούν δραστηριότητα στην Πορτογαλία, το εταιρικό κεφάλαιο των οποίων κατέχεται τουλάχιστον εν μέρει από αλλοδαπές οντότητες· iii) την απουσία αλλαγής των οικονομικών αναγκών κατά τη διάρκεια της κρίσης· iv) το γεγονός ότι ο μεγαλύτερος δικαιούχος του καθεστώτος τον Οκτώβριο του 2010 ήταν οι εγχώριες συναλλαγές (73,2 %)· v) τη δυνατότητα όλων των εταιρειών που ασκούν δραστηριότητες στην Πορτογαλία να χρησιμοποιούν το καθεστώς, ανεξάρτητα από το κατά πόσον οι δραστηριότητές τους συνδέονται με το εμπόριο αγαθών (οι τομείς των κατασκευών, των μεταφορών και άλλων υπηρεσιών, εξαιρουμένου του εμπορίου, επωφελήθηκαν από το καθεστώς για ποσά ύψους 2 155 000 ευρώ, 471 500 ευρώ και 4 580 000 ευρώ, αντίστοιχα), παρότι, από τη φύση τους, οι εξαγωγικές πιστώσεις συνδέονται κυρίως με το εμπόριο αγαθών. Επίσης, το πρότυπο συμπληρωματικής κάλυψης δεν θα έπρεπε να θεωρείται πηγή διακρίσεων, σύμφωνα με την Πορτογαλία, εφόσον δεν εμποδίζει καμία επιχείρηση να διαπραγματευθεί ασφαλιστήριο συμβόλαιο με ιδιωτικό ασφαλιστή. Οι δημόσιες αρχές βασίζονται πλήρως στην εκτίμηση κινδύνου των ιδιωτικών ασφαλιστών. Εξάλλου, σύμφωνα με τις πορτογαλικές αρχές, το ανώτατο όριο που καθορίστηκε για τις ασφαλίσεις δεν εμποδίζει την πρόσβαση μεγάλων επιχειρήσεων, που έχουν επωφεληθεί από το καθεστώς (47,79 % σε όρους αξίας των συναλλαγών, έναντι 33,79 % για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις και 18,42 % για τις μικρές επιχειρήσεις, αλλά μόνον 31,58 % όσον αφορά τον αριθμό των δικαιούχων, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό για τις μεσαίες επιχειρήσεις ανέρχεται σε 39,60 % και για τις μικρές επιχειρήσεις σε 28,82 %). Αυτό το ανώτατο όριο στοχεύει να εξασφαλίσει ότι οι χορηγούμενοι κρατικοί πόροι έχουν σχέση αναλογίας με τους επιδιωκόμενους στόχους και ότι ο κίνδυνος είναι κατάλληλα κατανεμημένος, ενώ συγχρόνως εξασφαλίζει πρόσβαση στο καθεστώς για μεγάλο αριθμό επιχειρήσεων. Το γεγονός ότι δεν χρησιμοποιήθηκε το μέγιστο ποσό του καθεστώτος αποδεικνύει έλλειψη διακρίσεων για τις μεγάλες εταιρείες, σύμφωνα με τις πορτογαλικές αρχές. Τέλος, η Πορτογαλία αμφισβητεί τη σχέση μεταξύ της νομολογίας που ανέφερε η Επιτροπή στο σημείο 36 της απόφασης για την κίνηση επίσημης διαδικασίας έρευνας και της διάκρισης. Εκφράζει τη λύπη της που η Επιτροπή δεν έχει θεσπίσει κριτήρια τα οποία πρέπει να πληροί ένα μέτρο για να θεωρείται γενικού χαρακτήρα.
(29)
Η Πορτογαλία δικαιολόγησε τις κατώτερες τιμές των ασφαλίστρων στο πλαίσιοτου καθεστώτος σε σύγκριση με τις αντίστοιχες των ιδιωτικών ασφαλίσεων, ισχυριζόμενη ότι μπορεί να παρατηρηθεί μια αρνητική επιλογή, εφόσον οι επιχειρήσεις επιλέγουν να εξασφαλίσουν τις λιγότερο επικίνδυνες συναλλαγές βάσει του καθεστώτος, καλύπτοντας τις πλέον επικίνδυνες συναλλαγές μέσω ιδιωτικής ασφάλισης. Ως προς αυτό, σύμφωνα με τις πορτογαλικές αρχές, το σκεπτικό της Επιτροπής δεν ευσταθεί στον τομέα των εξαγωγικών πιστώσεων, όπου ο κίνδυνος δεν αυξάνεται σε συνάρτηση με το ποσό της πίστωσης, όπως ισχύει στις τραπεζικές πιστώσεις. Ο χαμηλός κίνδυνος αποδεικνύεται επίσης, σύμφωνα με τις πορτογαλικές αρχές, από το γεγονός ότι τον Οκτώβριο του 2010 ο όγκος των ζημιών που σωρεύτηκαν στο πλαίσιο του καθεστώτος ανερχόταν σε 0,26 % της συνολικής αξίας της συναφθείσας ασφάλισης. Εξάλλου, οι τιμές που εφαρμόζονται στην κρατική εγγύηση αντιστοιχούν, σύμφωνα με τις πορτογαλικές αρχές, στις τιμές της αγοράς πριν από την κρίση και, κατά συνέπεια, δεν συνεπάγονται πλεονέκτημα για τους δικαιούχους.
(30)
Εξάλλου, σύμφωνα με τις πορτογαλικές αρχές, το καθεστώς δεν οδηγεί σε στρεβλώσεις του ανταγωνισμού μεταξύ των κρατών μελών διότι: i) καλύπτει επίσης εγχώριες συναλλαγές· ii) το κόστος ασφάλισης διαφέρει ανάμεσα στα κράτη μέλη, όπως αποδείχθηκε από τις διάφορες τιμές ασφάλισης· και iii) αυτό το είδος υπηρεσίας δεν διατίθεται στην αγορά.
5. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΕΚ ΜΕΡΟΥΣ ΤΡΙΤΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΜΕΝΩΝ
(31)
Σύμφωνα με τη δημοσίευση της απόφασης της Επιτροπής για την κίνηση της επίσημης διαδικασίας έρευνας στην Επίσημη Εφημερίδα της 9ης Απριλίου 2011, η Επιτροπή δεν έλαβε παρατηρήσεις από τρίτους ενδιαφερόμενους.
6. ΕΚΤΙΜΗΣΗ
6.1. ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΜΕΤΡΩΝ ΩΣ ΚΡΑΤΙΚΩΝ ΕΝΙΣΧΥΣΕΩΝ
(32)
Το άρθρο 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ προβλέπει:
«Ενισχύσεις που χορηγούνται υπό οποιαδήποτε μορφή από τα κράτη μέλη ή με κρατικούς πόρους και που νοθεύουν ή απειλούν να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό διά της ευνοϊκής μεταχειρίσεως ορισμένων επιχειρήσεων ή ορισμένων κλάδων παραγωγής είναι ασυμβίβαστες με την εσωτερική αγορά, κατά το μέτρο που επηρεάζουν τις μεταξύ κρατών μελών συναλλαγές, εκτός αν οι Συνθήκες ορίζουν άλλως»
.
(33)
Για να τύχουν εφαρμογής οι διατάξεις του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ, απαιτείται να υπάρχει μέτρο ενίσχυσης που να χορηγείται από το κράτος ή με κρατικούς πόρους το οποίο να επηρεάζει τις μεταξύ κρατών μελών συναλλαγές και να νοθεύει τον ανταγωνισμό στην εσωτερική αγορά, χορηγώντας επιλεκτικό πλεονέκτημα σε ορισμένες επιχειρήσεις.
Κρατικοί πόροι
(34)
Όπως εξηγήθηκε στην απόφαση της Επιτροπής της 27ης Οκτωβρίου 2010 για την κίνηση της επίσημης διαδικασίας έρευνας, η ασφάλιση παρέχεται απευθείας από το κράτος και οποιεσδήποτε ζημίες καλύπτονται από το καθεστώς επηρεάζουν τον εθνικό προϋπολογισμό. Κατά συνέπεια, το καθεστώς περιέχει κρατικούς πόρους. Η εμπλοκή κρατικών πόρων δεν αμφισβητείται από την Πορτογαλία.
Επιλεκτικό πλεονέκτημα για τους ασφαλιστές
(35)
Η Επιτροπή εξέτασε τις αγορές ασφάλισης εξαγωγικών πιστώσεων στις αποφάσεις της σχετικά με τα καθεστώτα βραχυπρόθεσμης ασφάλισης εξαγωγικών πιστώσεων (7). Τα ασφάλιστρα στην αγορά βραχυπρόθεσμων ασφαλίσεων εξαγωγικών πιστώσεων συνήθως ορίζονται στα ασφαλιστήρια συμβόλαια για περιόδους τουλάχιστον ενός έτους. Κατά συνέπεια, οποιαδήποτε αλλαγή στην τιμή της προσφερόμενης κάλυψης ενεργοποιείται με κάποια χρονική καθυστέρηση. Επίσης, η πρακτική της αγοράς συνίσταται στην προσαρμογή της παροχής ασφαλιστικής πίστωσης, αυξάνοντας ή μειώνοντας τα ποσά της προσφερόμενης πίστωσης και όχι αλλάζοντας το ποσό που χρεώνεται για την κάλυψη. Η πρακτική αυτή παρατηρήθηκε επίσης από την έναρξη της χρηματοπιστωτικής κρίσης, όπως απορρέει από τις επιστολές άρνησης κάλυψης που απέστειλε η Πορτογαλία και τις επιστολές άρνησης που εστάλησαν σε άλλες υποθέσεις που αφορούν καθεστώτα βραχυπρόθεσμης ασφάλισης εξαγωγικών πιστώσεων (8). Εν γένει, οι επιστολές άρνησης εκ μέρους ασφαλιστών δεν προσφέρουν στους εξαγωγείς, εναλλακτικά, υψηλότερη τιμή για την κάλυψη ορισμένων αγοραστών. Είναι προφανές ότι, ως συνέπεια της χρηματοπιστωτικής κρίσης, οι ιδιωτικοί ασφαλιστές μείωσαν αισθητά την προσφερόμενη κάλυψη, και πολλές φορές την απέσυραν εξ ολοκλήρου. Αυτό επιβεβαιώνεται από άλλα στοιχεία που υποβλήθηκαν από φορείς της αγοράς (9). Κατά τον τρόπο αυτό, ο ανταγωνισμός μεταξύ ασφαλιστών βασίζεται κατά κύριο λόγο στα ποσά της κάλυψης και όχι στα ασφάλιστρα. Με το μέτρο αυτό, το κράτος ανταποκρίθηκε σε ζήτηση η οποία δεν καλύπτεται από τους υπάρχοντες ιδιωτικούς φορείς. Πάντως, σε μια ανταγωνιστική αγορά χωρίς κρατική παρέμβαση, ένας νεοεισερχόμενος ασφαλιστής θα είχε ανταποκριθεί στη ζήτηση χορηγώντας πρόσθετη ασφαλιστική κάλυψη. Κατά συνέπεια, αποτέλεσμα της κρατικής παρέμβασης ήταν η προστασία των θέσεων στην αγορά των ιδιωτικών ασφαλιστών που ήδη ασκούν ενεργή δραστηριότητα στην πορτογαλική αγορά.
(36)
Η βραχυπρόθεσμη ασφάλιση εξαγωγικών πιστώσεων αποτελεί προϊόν στο οποίο ο ασφαλιστής αναλαμβάνει τον εμπορικό και πολιτικό κίνδυνο αδυναμίας πληρωμής του αγοραστή σε μία εμπορική συναλλαγή. Οι τράπεζες προσφέρουν επίσης ανάληψη εμπορικών κινδύνων σε εμπορικές συναλλαγές μέσω πιστώσεων έναντι εγγράφων και συμφωνιών πρακτόρευσης επιχειρηματικών απαιτήσεων («factoring»). Η βραχυπρόθεσμη ασφάλιση εξαγωγικών πιστώσεων που προσφέρεται από εταιρείες ασφάλισης εξαγωγικών πιστώσεων και οι πιστώσεις έναντι εγγράφων που προσφέρονται από τις τράπεζες είναι υποκατάστατα που συνδέονται με τη ζήτηση στην αγορά προστασίας έναντι εμπορικών κινδύνων στις εμπορικές συναλλαγές. Ελλείψει κρατικής παρέμβασης, οι εξαγωγικές επιχειρήσεις θα μπορούσαν να προσφύγουν, τουλάχιστον σε κάποιο βαθμό, στις πιστώσεις έναντι φορτωτικών εγγράφων (πιστωτικές επιστολές) που προτείνονται από τις τράπεζες (10). Λόγω της πιθανής δυνατότητας υποκατάστασης μεταξύ της βραχυπρόθεσμης ασφάλισης εξαγωγικών πιστώσεωνπου προσφέρεται από ασφαλιστές και των πιστώσεων έναντι φορτωτικών εγγράφων που προσφέρονται από τις τράπεζες, το μέτρο περιέχει πλεονέκτημα υπέρ του τομέα των ασφαλίσεων βραχυπρόθεσμης ασφάλισης εξαγωγικών πιστώσεων, εφόσον συμβάλλει στη διατήρηση του μεριδίου αγοράς των ασφαλιστών εξαγωγικών πιστώσεων στην αγορά προστασίας έναντι εμπορικών και πολιτικών κινδύνων στις εμπορικές συναλλαγές. Εφόσον οι τράπεζες δεν είναι επιλέξιμες για να υπαχθούν στο καθεστώς, βάσει του οποίου η δημόσια ασφάλιση προσφέρεται μόνον ως συμπλήρωμα για την κάλυψη που χορηγείται από ιδιωτικούς ασφαλιστές, το πλεονέκτημα είναι επιλεκτικό.
(37)
Βάσει των παραπάνω στοιχείων, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι το μέτρο προσφέρει επιλεκτικό πλεονέκτημα στους ασφαλιστές.
Επιλεκτικό πλεονέκτημα για εξαγωγικές επιχειρήσεις και εγχώριες εμπορικές επιχειρήσεις
(38)
Οι εξαγωγικές και εμπορικές επιχειρήσεις που υπάγονται στο καθεστώς καταβάλλουν ασφάλιστρα που είναι χαμηλότερα από τα ασφάλιστρα της αγοράς. Αυτό οδηγεί σε ενίσχυση της θέσης των επιχειρήσεων που επωφελούνται από το καθεστώς σε σύγκριση με εκείνες που ενδεχομένως θα καλύπτονταν μόνον από ιδιωτικούς ασφαλιστές σε τιμές αγοράς. Η απλή ενίσχυση, μέσω ενός κρατικού καθεστώτος, της θέσης ορισμένων παραγόντων της αγοράς σε σύγκριση με τους ανταγωνιστές τους σε αντίστοιχη κατάσταση, θεωρήθηκε ότι αποτελεί πλεονέκτημα (11). Στην παρούσα υπόθεση, η ενίσχυση της θέσης των εν λόγω δικαιούχων δεν θα είχε καταστεί στον ίδιο βαθμό δυνατή χωρίς την κρατική παρέμβαση.
(39)
Επίσης, όπως επιβεβαίωσε η Πορτογαλία, η κάλυψη δεν διατίθεται στην αγορά, τουλάχιστον στον ίδιο βαθμό, για τους κινδύνους που καλύπτονται βάσει του καθεστώτος. Κατά τον τρόπο αυτό, οι επιχειρήσεις που επωφελούνται από το καθεστώς έχουν διπλό πλεονέκτημα, με τη μορφή της πρόσβασης στην ασφαλιστική κάλυψη, που αλλιώς δεν θα ήταν διαθέσιμη: όχι μόνον επωφελούνται από χαμηλότερο ασφάλιστρο σε σχέση με την τιμή της αγοράς, αλλά επίσης επωφελούνται από την ύπαρξη πρόσθετης κάλυψης.
(40)
Το πορτογαλικό καθεστώς είναι de facto επιλεκτικό.
(41)
Μια αρχική ένδειξη ότι το καθεστώς είναι επιλεκτικό είναι ότι οι επιχειρήσεις που επωφελούνται από το μέτρο είναι σχεδόν αποκλειστικά επιχειρήσεις εμπορίας αγαθών, ενώ οι επιχειρήσεις που παρέχουν υπηρεσίες επωφελούνται πολύ λιγότερο από το καθεστώς αυτό. Στο πλαίσιο της επίσημης διαδικασίας έρευνας, οι πορτογαλικές αρχές σημειώνουν ότι δεν υπάρχουν νομικά εμπόδια που να αποτρέπουν τις εταιρείες που δεν ασκούν εμπορικές δραστηριότητες να επωφεληθούν από το καθεστώς και ότι οι τομείς «κατασκευές», «μεταφορές» και «άλλες υπηρεσίες - μη περιλαμβανομένου του εμπορίου» επωφελήθηκαν από το καθεστώς. Πάντως, η Πορτογαλία δέχεται επίσης ότι, λόγω του χαρακτήρα της, η ασφάλιση εξαγωγικών πιστώσεων αφορά κυρίως την εμπορία αγαθών. Οι επιχειρήσεις που παρέχουν μεταφορικές και άλλες υπηρεσίες αντιπροσώπευαν μόνο το 2,4 % του ποσού των ασφαλίσεων που προσφέρθηκαν βάσει του καθεστώτος μέχρι τον Οκτώβριο του 2010. Δεδομένου ότι οι επιχειρήσεις που παρέχουν υπηρεσίες ανέρχονται μόνο σε 8 σε ένα σύνολο 361 επιχειρήσεων που επωφελούνται από το καθεστώς και περίπου στο 1,25 % του τμήματος των πιστωτικών ορίων, είναι σαφές ότι το εν λόγω μέτρο ουσιαστικά ενίσχυσε επιχειρήσεις που εμπορεύονται αγαθά.
(42)
Υπάρχουν και άλλα στοιχεία που αποδεικνύουν ότι το καθεστώς είναι de factoεπιλεκτικό.
(43)
Κατά πρώτο λόγο, παρά το επιχείρημα των πορτογαλικών αρχών ότι το καθεστώς έχει γενικό χαρακτήρα, εφόσον οι δικαιούχοι ορίζονται βάσει αντικειμενικών κριτηρίων που δεν περιέχουν διακρίσεις έναντι οντοτήτων από άλλα κράτη μέλη, οι όροι που θεσπίστηκαν βάσει του καθεστώτος προσφέρουν κάποια διακριτική ευχέρεια στην επιλογή των δικαιούχων. Το καθεστώς ακολουθεί ένα πρότυπο «συμπληρωματικής κάλυψης», σύμφωνα με το οποίο μόνον επιχειρήσεις που έχουν πιστωτικά όρια σε ιδιωτικό ασφαλιστή είναι επιλέξιμες για το καθεστώς, ενώ επιχειρήσεις τις οποίες οι ιδιωτικοί ασφαλιστές πιστώσεων αρνούνται να καλύψουν πλήρως δεν είναι επιλέξιμες γι' αυτήν τη «συμπληρωματική κάλυψη». Το καθεστώς παρέχει πλήρη διακριτική ευχέρεια στις ιδιωτικές ασφαλιστικές επιχειρήσεις να κρίνουν την επιλεξιμότητα της κάλυψης. Ελλείψει ενιαίων και αντικειμενικών κριτηρίων για τον καθορισμό του κινδύνου που συνεπάγονται οι συναλλαγές οποιουδήποτε εξαγωγέα ή εγχώριας εμπορικής επιχείρησης, το καθεστώς προσφέρει στις ιδιωτικές ασφαλιστικές επιχειρήσεις κάποιο περιθώριο ελιγμών για την εκτίμηση της πιστωτικής αξιοπιστίας των επιχειρήσεων που θα είναι επιλέξιμες για κάλυψη βάσει του καθεστώτος. Σύμφωνα με το Πρωτοδικείο, για να θεωρηθεί ένα μέτρο μη επιλεκτικό, πρέπει να βασίζεται σε αντικειμενικά κριτήρια εφαρμογής, χωρίς γεωγραφικά ή τομεακά χαρακτηριστικά που να συνάδουν με τον στόχο του μέτρου (12). Στην παρούσα υπόθεση, η έλλειψη αντικειμενικού κριτηρίου για την απόφαση χορήγησης ιδιωτικής κάλυψης οδηγεί σε πιθανή διάκριση μεταξύ δικαιούχων που βρίσκονται σε συγκρίσιμη κατάσταση (13).
(44)
Κατά δεύτερο λόγο, έστω και εάν τα κριτήρια πρόσβασης στο καθεστώς θεωρηθούν αντικειμενικά, το Δικαστήριο έχει αποφανθεί ότι η ίδια η ύπαρξη αντικειμενικών κριτηρίων δεν αποκλείει τον επιλεκτικό χαρακτήρα του μέτρου, όταν το μέτρο έχει ως αποτέλεσμα το να χορηγεί πλεονέκτημα σε ορισμένες επιχειρήσεις σε βάρος άλλων. Έτσι, το Δικαστήριο αποφάνθηκε ότι: «συγκεκριμένα, το γεγονός ότι η ενίσχυση δεν αφορά έναν ή περισσότερους εκ των προτέρων εξατομικευμένους δικαιούχους, αλλά υπόκειται σε σειρά αντικειμενικών κριτηρίων κατ' εφαρμογή των οποίων μπορεί να χορηγηθεί, στο πλαίσιο προκαθορισμένου συνολικού προϋπολογισμού, δεν αρκεί για να τεθεί υπό αμφισβήτηση ο επιλεκτικός χαρακτήρας του μέτρου και, κατ' επέκταση, ο χαρακτηρισμός του ως κρατικής ενισχύσεως υπό την έννοια του άρθρου 92 παράγραφος 1 της Συνθήκης. Το γεγονός αυτό δηλώνει μάλλον ότι το εν λόγω μέτρο δεν συνιστά ατομική ενίσχυση. Αντιθέτως, δεν αποκλείει τον χαρακτηρισμό της δημόσιας αυτής παρεμβάσεως ως καθεστώτος ενισχύσεων που συνιστά επιλεκτικό και, επομένως, ειδικό μέτρο αν, λόγω των κριτηρίων εφαρμογής του, παρέχει πλεονέκτημα σε ορισμένες επιχειρήσεις ή ορισμένους τομείς παραγωγής, αποκλείοντας άλλους» (14). Κατά συνέπεια, σύμφωνα με το Δικαστήριο, οι κρατικές παρεμβάσεις δεν θα πρέπει να κρίνονται βάσει των αιτίων ή των στόχων τους, αλλά βάσει των αποτελεσμάτων τους (15). Στην υπό εξέταση υπόθεση, το καθεστώς είναι de facto επιλεκτικό.
(45)
Κατά τρίτο λόγο, για να θεωρηθεί ένα μέτρο γενικού χαρακτήρα, πρέπει όχι μόνο να βασίζεται σε αντικειμενικά και οριζόντια κριτήρια, αλλά και να μην περιορίζεται είτε χρονικά είτε στον τομέα εφαρμογής του. Το καθεστώς, παρά την επιμονή της Πορτογαλίας στον χαρακτηρισμό του ως γενικού χαρακτήρα, περιορίζεται τόσο χρονικά όσο και στο πλαίσιο της εφαρμογής του, ιδίως λόγω του χαρακτήρα του ως προτύπου συμπληρωματικής κάλυψης, όπως εξηγήθηκε στη σκέψη 43.
(46)
Τέλος, τα κριτήρια βάσει του καθεστώτος δεν συνάδουν με τον στόχο και τη λογική του μέτρου (16). Έστω και εάν το καθεστώς επρόκειτο να εφαρμοστεί με αντικειμενικό τρόπο εκ μέρους των ιδιωτών ασφαλιστών, θα ήταν επιλέξιμες βάσει του καθεστώτος μόνον οι επιχειρήσεις των οποίων η ασφαλιστική κάλυψη μειώθηκε κατά τη διάρκεια της κρίσης. Οι επιχειρήσεις για τις οποίες οι ιδιώτες ασφαλιστές ακύρωσαν πλήρως τα πιστωτικά όρια αποκλείονται του καθεστώτος. Κατά συνέπεια, παρά τον στόχο του καθεστώτος να αντιμετωπίσει την εικαζόμενη αδυναμία κάλυψης στην ιδιωτική αγορά, δεν καλύπτει τις επιχειρήσεις που εθίγησαν σοβαρότερα από τη μείωση της ικανότητας ιδιωτικής ασφάλισης στην αγορά. Ως προς αυτό, ο σχεδιασμός του μέτρου δεν είναι κατάλληλος για να αντιμετωπίσει την εντοπισθείσα αδυναμία της αγοράς.
(47)
Λαμβάνοντας υπόψη τα όσα αναφέρθηκαν παραπάνω, τα πλεονεκτήματα που χορηγήθηκαν στις εξαγωγικές επιχειρήσεις και στις εμπορικές επιχειρήσεις, βάσει του καθεστώτος, έχουν επιλεκτικό χαρακτήρα.
Επίπτωση στις εμπορικές συναλλαγές και στρέβλωση του ανταγωνισμού
(48)
Όσον αφορά την επίπτωση στο εμπόριο, το καθεστώς καλύπτει εξαγωγικές πιστώσεις και εγχώριες συναλλαγές που αφορούν εμπορεύσιμα αγαθά.
(49)
Καλύπτοντας εγχώριες συναλλαγές, το καθεστώς ενδέχεται δυνητικά να επηρεάζει το εμπόριο μεταξύ κρατών μελών στον βαθμό που θα μπορούσε να στρεβλώσει αισθητά τις ροές των συναλλαγών μετατρέποντας, για παράδειγμα, οικονομικές δραστηριότητες από εξαγωγικές σε εγχώριες.
(50)
Όσον αφορά τη στρέβλωση του ανταγωνισμού, σύμφωνα με τη νομολογία του Δικαστηρίου, το γεγονός ότι η ανταγωνιστική θέση μιας επιχείρησης ενισχύεται σε σύγκριση με άλλες ανταγωνίστριες επιχειρήσεις, μέσω οικονομικού πλεονεκτήματος που δεν θα είχε χορηγηθεί στο πλαίσιο ομαλής επιχειρηματικής δραστηριότητας, τείνει προς μία πιθανή στρέβλωση του ανταγωνισμού (17).
(51)
Εφόσον το καθεστώς εφαρμόζεται στις εξαγωγές, περιλαμβανομένων των εξαγωγών από άλλα κράτη μέλη, το μέτρο επηρεάζει σαφώς τις εμπορικές ροές μεταξύ κρατών μελών, εφόσον διευκολύνει την άσκηση εξαγωγικής δραστηριότητας των δικαιούχων.
(52)
Το καθεστώς επηρεάζει επίσης το εμπόριο, εφόσον καλύπτει εγχώριες συναλλαγές. Σύμφωνα με πάγια νομολογία, όταν μία ενίσχυση που χορηγείται από ένα κράτος μέλος ενισχύει τη θέση μιας επιχείρησης σε σχέση με άλλες ανταγωνίστριες επιχειρήσεις στο ενδοενωσιακό εμπόριο, αυτό το τελευταίο μπορεί να θεωρηθεί ότι επηρεάζεται από την εν λόγω ενίσχυση. Ως προς αυτό, το γεγονός ότι ένας οικονομικός τομέας έχει απελευθερωθεί σε επίπεδο Ένωσης μπορεί να χρησιμεύσει για να καθοριστεί ότι η ενίσχυση έχει πραγματική ή δυνητική επίπτωση στον ανταγωνισμό και επηρεάζει το εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών. Επιπλέον, δεν είναι αναγκαίο η δικαιούχος επιχείρηση να ασκεί η ίδια ενδοενωσιακό εμπόριο. Μια ενίσχυση που χορηγείται από ένα κράτος μέλος σε μια επιχείρηση ενδέχεται να συμβάλει στη διατήρηση ή την αύξηση της δραστηριότητας στην εγχώρια αγορά, με αποτέλεσμα οι επιχειρήσεις που είναι εγκατεστημένες σε άλλα κράτη μέλη να έχουν λιγότερες δυνατότητες να εισέλθουν στην αγορά του εν λόγω κράτους μέλους. Εξάλλου, η ενίσχυση μιας επιχείρησης η οποία, μέχρι εκείνη τη στιγμή, δεν ασκούσε ενδοενωσιακή επιχειρηματική δραστηριότητα ενδέχεται να τοποθετήσει την εν λόγω επιχείρηση σε θέση που θα της επιτρέπει να εισέλθει στην αγορά άλλου κράτους μέλους (18).
(53)
Στην παρούσα υπόθεση, το μέτρο προσφέρει πλεονέκτημα σε επιχειρήσεις που ασκούν ενεργό επιχειρηματική δραστηριότητα σε πολλούς εμπορικούς τομείς εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Λόγω του γεγονότος αυτού, ακόμη και τα πλεονεκτήματα που παρέχονται στις εγχώριες συναλλαγές εταιρειών που ασκούν δραστηριότητα αποκλειστικά στην πορτογαλική αγορά επηρεάζουν το εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών.
(54)
Επίσης, στόχος του μέτρου είναι η στήριξη εμπορικών δραστηριοτήτων επιχειρήσεων που είναι εγκατεστημένες στην Πορτογαλία, έναντι επιχειρήσεων που είναι εγκατεστημένες σε άλλα κράτη μέλη. Κατά συνέπεια, το εν λόγω μέτρο δύναται να στρεβλώσει τον ανταγωνισμό στην εσωτερική αγορά.
Συμπέρασμα
(55)
Κατά συνέπεια, το εν λόγω μέτρο αποτελεί κρατική ενίσχυση δυνάμει του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ. Η ενίσχυση μπορεί να θεωρηθεί συμβατή προς την εσωτερική αγορά, εάν τύχει μιας από τις εξαιρέσεις που προβλέπονται στη Συνθήκη.
6.2. ΣΥΜΒΑΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΑΣΦΑΛΙΣΤΕΣ
(56)
Στην ανακοίνωσή της, η Επιτροπή όρισε τους όρους βάσει των οποίων οι ενισχύσεις προς ασφαλιστές με τη μορφή καθεστώτων βραχυπρόθεσμης ασφάλισης εξαγωγικών πιστώσεων είναι συμβατές προς την εσωτερική αγορά. Στο πλαίσιο της χρηματοπιστωτικής κρίσης, το προσωρινό πλαίσιο θεσπίζει τους όρους εφαρμογής της ανακοίνωσης.
(57)
Το σημείο 2.5 της ανακοίνωσης, όπως τροποποιήθηκε (19), προβλέπει ότι ο ορισμός της έννοιας «εμπορεύσιμοι κίνδυνοι» είναι εμπορικοί και πολιτικοί κίνδυνοι για κρατικούς και μη κρατικούς οφειλέτες που είναι εγκατεστημένοι στις χώρες οι οποίες αναφέρονται στο παράρτημα (20). Τα οικονομικά πλεονεκτήματα υπέρ των ασφαλιστών εξαγωγικών πιστώσεων που συμμετέχουν σε μια συναλλαγή ή καλύπτουν μια συναλλαγή η οποία χαρακτηρίζεται ως εμπορεύσιμος κίνδυνος κανονικά απαγορεύονται.
(58)
Σύμφωνα με το σημείο 3.1 της ανακοίνωσης, στους παράγοντες που ενδέχεται να στρεβλώσουν τον ανταγωνισμό υπέρ κρατικών ή υποστηριζόμενων από το κράτος επιχειρήσεων ασφάλισης εξαγωγικών πιστώσεων συγκαταλέγονται οι νομικές ή οι πραγματικές κρατικές εγγυήσεις δανεισμού και ζημιών. Οι εγγυήσεις αυτές επιτρέπουν στις ασφαλιστικές επιχειρήσεις να διαχειρίζονται κεφάλαια με επιτόκια χαμηλότερα των συνήθων επιτοκίων της αγοράς ή τους δίνουν τη δυνατότητα να δανείζονται χρήματα γενικότερα. Επίσης, αποτρέπουν την ανάγκη αντασφάλισης των ασφαλιστικών επιχειρήσεων στην ιδιωτική αγορά.
(59)
Όσον αφορά τις χώρες που δεν απαριθμούνται στο παράρτημα της ανακοίνωσης, τέτοιου είδους κίνδυνοι είναι «μη εμπορεύσιμοι» σύμφωνα με την έννοια της ανακοίνωσης και η κρατική στήριξη για την εγγύησή τους δεν καλύπτεται από την ανακοίνωση.
(60)
Το σημείο 4.2 της ανακοίνωσης προβλέπει ότι οι «εμπορεύσιμοι κίνδυνοι» δεν καλύπτονται από ασφάλιση εξαγωγικών πιστώσεων με ενίσχυση εκ μέρους των κρατών μελών. Πάντως, το σημείο 4.4 της ανακοίνωσης προβλέπει τη δυνατότητα, υπό ορισμένους όρους, οι κίνδυνοι αυτοί να καλυφθούν προσωρινά από ιδιωτικές εταιρείες ασφάλισης εξαγωγικών πιστώσεων ή από κρατικές ή υποστηριζόμενες από το κράτος επιχειρήσεις ασφάλισης εξαγωγικών πιστώσεων. Ειδικότερα, προβλέπει ότι οι κίνδυνοι τους οποίους διατρέχουν οφειλέτες οι οποίοι είναι εγκατεστημένοι στις χώρες που απαριθμούνται στο παράρτημα της ανακοίνωσης θεωρούνται προσωρινά μη εμπορεύσιμοι μόνον εφόσον μπορεί να αποδειχθεί ότι οι ιδιώτες ασφαλιστές δεν είναι σε θέση να καλύψουν τους κινδύνους που συνήθως θεωρούνται «εμπορεύσιμοι». Τα κράτη μέλη που επιθυμούν να χρησιμοποιήσουν αυτή τη ρήτρα διαφυγής πρέπει να υποβάλουν έκθεση που να περιέχει αποδεικτικά στοιχεία εκ μέρους δύο μεγάλων έγκυρων διεθνών ιδιωτικών ασφαλιστών εξαγωγικών πιστώσεων και ενός εθνικού ασφαλιστή εξαγωγικών πιστώσεων που να δικαιολογούν την αδυναμία κάλυψης των κινδύνων στην αγορά ιδιωτικής ασφάλισης. Επίσης ο ιδιωτικός ασφαλιστής εξαγωγικών πιστώσεων που λαμβάνει κρατική ενίσχυση οφείλει, στο μέτρο του δυνατού, να εναρμονίζει τα ασφάλιστρα για «μη εμπορεύσιμους κινδύνους» με εκείνα τα οποία χρεώνουν οι ιδιωτικοί ασφαλιστές εξαγωγικών πιστώσεων για αντίστοιχους κινδύνους και να υποβάλει περιγραφή των προϋποθέσεων που πρέπει να πληρούν έναντι τέτοιων κινδύνων οι ασφαλιστές εξαγωγικών πιστώσεων που υποστηρίζονται από το Δημόσιο.
(61)
Για την επιτάχυνση της διαδικασίας, το προσωρινό πλαίσιο απλοποίησε, μέχρι την 31η Δεκεμβρίου 2010, τα αποδεικτικά στοιχεία που πρέπει να υποβληθούν από τα κράτη μέλη για να αποδειχθεί ότι η κάλυψη δεν είναι διαθέσιμη. Τα κράτη μέλη πρέπει να υποβάλουν αποδεικτικά στοιχεία εκ μέρους ενός μεγάλου έγκυρου ιδιωτικού διεθνούς ασφαλιστή εξαγωγικών πιστώσεων και ενός εθνικού ασφαλιστή πιστώσεων ή από τουλάχιστον τέσσερις καθιερωμένους εξαγωγείς στην εθνική αγορά. Το προσωρινό πλαίσιο παρατάθηκε μέχρι την 31η Δεκεμβρίου 2011 (21).
Αδυναμία κάλυψης
(62)
Η Πορτογαλία υπέβαλε ορισμένες επιστολές εκ μέρους εξαγωγικών επιχειρήσεων που αποδεικνύουν άρνηση κάλυψης για ορισμένες συναλλαγές. Πάντως, η Επιτροπή θεωρεί ότι οι επιστολές που υποβλήθηκαν εκ μέρους των πορτογαλικών αρχών δεν αποτελούν επαρκή αποδεικτικά στοιχεία γενικής αδυναμίας ασφαλιστικής κάλυψης. Στην πραγματικότητα, οι επιστολές αυτές είτε προβάλλουν εμπιστευτικούς λόγους άρνησης είτε δηλώνουν ρητά ότι η άρνηση οφείλεται στην περιορισμένη ρευστότητα ή τη δυσμενή οικονομική κατάσταση του πελάτη, πράγμα που αντιστοιχεί σε συνήθη εμπορική πρακτική στην αγορά των ασφαλίσεων που λειτουργεί ομαλά. Στην απάντησή της προς την απόφαση της Επιτροπής της 27ης Οκτωβρίου 2010 για την κίνηση επίσημης διαδικασίας έρευνας, η Πορτογαλία υπέβαλε δεδομένα που αποδεικνύουν μείωση του αριθμού των ασφαλιστικών επιχειρήσεων (μείωση κατά 29,41 % μεταξύ του τέλους του 2008 και του τέλους του 2009 και επιπλέον κατά 12,53 % έως τον Σεπτέμβριο του 2010), καθώς και μείωση της αξίας του χαρτοφυλακίου των ασφαλίσεων (μείωση κατά 32,84 % έως τα τέλη του 2009 σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος και επιπλέον κατά 22,36 % έως τον Σεπτέμβριο του 2010). Πάντως, από τις δύο επιστολές ιδιωτών ασφαλιστών που υπέβαλε η Πορτογαλία, τονίζοντας την αδυναμία κάλυψης στην ιδιωτική αγορά, η μία (εκ μέρους της CESCE, με ημερομηνία 22 Νοεμβρίου 2010) διευκρίνισε ότι οι οικονομικές ανάγκες των εταιρειών έχουν επίσης μειωθεί λόγω της συρρίκνωσης των αγοραστών. Κατά συνέπεια, η εικαζόμενη μείωση του ασφαλιζόμενου όγκου δεν αποτελεί επαρκή απόδειξη αδυναμίας ασφαλιστικής κάλυψης στην αγορά.
(63)
Εξάλλου, αν πράγματι δεν υπήρχε κάλυψη στην ιδιωτική αγορά και η κάλυψη αυτή κατέστη διαθέσιμη όταν το κράτος χορήγησε μερική κάλυψη, αυτό αποτελεί ένδειξη ότι οι ασφαλιστές έλαβαν κρατική ενίσχυση. Στο μέτρο που η ανταγωνιστική θέση των παραγόντων της αγοράς καθορίστηκε σε μεγάλο βαθμό από την ικανότητά τους να προσφέρουν ασφαλιστική κάλυψη πιστώσεων, όπως εξηγείται στη σκέψη 35, το γεγονός ότι η πίστωση είναι διαθέσιμη χάρη στην κρατική ενίσχυση επιτρέπει σε επιχειρηματίες που είναι ήδη παρόντες στην αγορά να διατηρήσουν τη θέση τους.
Εναρμόνιση των ασφαλίστρων με τις τιμές που εφαρμόζουν οι ιδιωτικοί ασφαλιστές πιστώσεων
(64)
Τα ασφάλιστρα που εφαρμόζονται βάσει του καθεστώτος αντιπροσωπεύουν το 60 % των ασφαλίστρων που χρεώνει ένας ιδιωτικός ασφαλιστής για την κάλυψη του ίδιου πελάτη. Σχετικά με αυτό, αντίθετα από τους ισχυρισμούς της Πορτογαλίας, ο κίνδυνος που μεταφέρθηκε στο κράτος βάσει του καθεστώτος πρέπει να θεωρηθεί υψηλότερος από τον κίνδυνο που καλύπτει ο ιδιωτικός ασφαλιστής μεμονωμένα. Πρέπει να υπενθυμίσουμε ότι ο κίνδυνος αθέτησης υποχρέωσης αυξάνεται σε συνάρτηση με το ποσό που καλύπτεται από την ασφάλιση. Έτσι, με μεγαλύτερο ποσό ασφαλιστικής κάλυψης ο εξαγωγέας θα δεχόταν να συνάψει περισσότερες εμπορικές πράξεις με έναν δεδομένο αγοραστή. Ο συνολικός όγκος των συναλλαγών θα μπορούσε να υπερβεί την ικανότητα αποζημίωσης αυτού του τελευταίου.
(65)
Οι πορτογαλικές αρχές ισχυρίζονται ότι ο κίνδυνος που εμπεριέχεται σε πρόσθετες συναλλαγές είναι χαμηλότερος, λαμβανομένου υπόψη ότι ένας εξαγωγέας που έχει επιτύχει κάλυψη του πιστωτικού του ορίου θα επιλέξει να ασφαλίσει πρώτα τις συναλλαγές με αυξημένο κίνδυνο· με ευρύτερη κάλυψη, ο εξαγωγέας προοδευτικά θα ασφαλίζει τις συναλλαγές με μικρότερο στοιχείο κινδύνου. Πάντως, ο ισχυρισμός αυτός αγνοεί το γεγονός ότι τα πιστωτικά όρια χορηγούνται συνολικά ανά αγοραστή και κατά συνέπεια ο εξαγωγέας δεν έχει την ευχέρεια να χρησιμοποιεί το σύνολο του χορηγηθέντος ορίου αποκλειστικά για την κάλυψη συναλλαγών με τους αγοραστές μικρότερης πιστωτικής αξιοπιστίας.
(66)
Επίσης, ο ισχυρισμός των πορτογαλικών αρχών ότι οι συναλλαγές που καλύφθηκαν με συμπληρωματική ασφάλιση παρουσιάζουν κατώτερο κίνδυνο από τις συναλλαγές που καλύφθηκαν με ιδιωτική ασφάλιση θα οδηγούσε στο συμπέρασμα ότι ο ιδιωτικός ασφαλιστής δέχεται, για ένα δεδομένο επίπεδο ασφαλίστρου, υψηλότερο κίνδυνο, ενώ αρνείται να καλύψει συναλλαγές με χαμηλότερο κίνδυνο για το ίδιο επίπεδο ασφαλίστρου. Εάν ο ισχυρισμός αυτός είναι ορθός, ένας συνετός ιδιωτικός ασφαλιστής θα ασφάλιζε περισσότερες συναλλαγές, πράγμα που θα αύξανε τα έσοδά του από ασφάλιστρα, ενώ θα μείωνε τον κίνδυνο. Με άλλα λόγια, ο ισχυρισμός των πορτογαλικών αρχών θα οδηγούσε σε παράλογη συμπεριφορά των ιδιωτικών ασφαλιστών, που θα συμφωνούσαν να ασφαλίζουν το μέρος του ασφαλιστικού χαρτοφυλακίου που παρουσιάζει μεγαλύτερο κίνδυνο αντί για το μέρος που παρουσιάζει μικρότερο κίνδυνο. Κατά συνέπεια, ο ισχυρισμός αυτός δεν μπορεί να γίνει δεκτός.
(67)
Ως αποτέλεσμα του αυξημένου κινδύνου που καλύπτεται από το καθεστώς ενίσχυσης, το κράτος αναλαμβάνει τελικά την ευθύνη της έκθεσης σε δυνητικά υψηλότερη ζημία από ό,τι ο ιδιωτικός ασφαλιστής, όταν χορηγεί την αρχική κάλυψη και την τιμολογεί μεμονωμένα. Κατά συνέπεια, στην περίπτωση καθεστώτος συμπληρωματικής κάλυψης όπου η απόφαση επέκτασης της κάλυψης λαμβάνεται μόνον μετά τον καθορισμό των ασφαλίστρων για το αρχικό όριο ασφάλισης πιστώσεων, η τιμή της συμπληρωματικής κάλυψης πρέπει να αντικατοπτρίζει τον υψηλότερο κίνδυνο που απορρέει από την ενδεχόμενη υπέρβαση της κάλυψης. Ο ισχυρισμός των πορτογαλικών αρχών σύμφωνα με τον οποίο η εξαγωγική επιχείρηση θα προέβαινε σε αρνητική επιλογή, επιδιώκοντας εγγύηση κάλυψης των συναλλαγών υψηλότερου κινδύνου από ιδιωτικούς ασφαλιστές, δεν επιβεβαιώθηκε από κανένα συγκεκριμένο στοιχείο, ούτε από τις γνωστές πρακτικές της αγοράς. Η πιο συνηθισμένη μορφή βραχυπρόθεσμης ασφάλισης πιστώσεων που παρέχεται από ιδιωτικούς ασφαλιστές (ασφαλιστήριο που συνδέεται με τον συνολικό όγκο του κύκλου εργασιών) απαιτεί ασφαλιστήριο που θα καλύπτει το σύνολο των πωλήσεων επί πιστώσει ενός πελάτη. Κατά τον τρόπο αυτό, ο ασφαλισμένος πελάτης δεν μπορεί να προβεί σε επιλεκτική κάλυψη κινδύνων. Η Επιτροπή θεωρεί ότι η τιμή συμπληρωματικής ασφάλισης θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη τον υψηλότερο βαθμό ανάληψης κινδύνου. Για τον λόγο αυτό, τα ορισθέντα ασφάλιστρα θα είχαν υψηλότερο επίπεδο από τα ασφάλιστρα που αντιστοιχούν στη βασική κάλυψη η οποία παρέχεται από ιδιωτικούς ασφαλιστές.
(68)
Στην παρούσα υπόθεση, τα ασφάλιστρα που χρεώνονται βάσει του καθεστώτος είναι χαμηλότερα από τα τρέχοντα ασφάλιστρα της αγοράς βραχυπρόθεσμης ασφάλισης εξαγωγικών πιστώσεων, πράγμα που επιβεβαιώθηκε από την Πορτογαλία στην απάντησή της προς την απόφαση της Επιτροπής της 27ης Οκτωβρίου 2010 για την κίνηση της επίσημης διαδικασίας έρευνας. Τα ασφάλιστρα αυτά είναι επίσης χαμηλότερα από τα ασφάλιστρα της αγοράς για το διάστημα 2007 και 2008. Για τον λόγο αυτό, καταπίπτει επίσης ο ισχυρισμός των πορτογαλικών αρχών σύμφωνα με τον οποίο η τιμολόγηση αντιστοιχεί στις τιμές της αγοράς πριν από την κρίση. Εξάλλου, στον καθορισμό ασφαλίστρων πρέπει επίσης να λαμβάνεται υπόψη το επίπεδο του καλυπτόμενου κινδύνου. Κατά συνέπεια, τα ασφάλιστρα αυτά θα πρέπει πράγματι να τοποθετούνται σε υψηλότερο επίπεδο από τα ασφάλιστρα που εφαρμόζονται στην αγορά.
(69)
Λαμβανομένων υπόψη των παραπάνω στοιχείων, η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι το υπό εξέταση καθεστώς, όπως εφαρμόζεται στον ασφαλιστικό τομέα, είναι ασυμβίβαστο προς την ανακοίνωση και το προσωρινό πλαίσιο.
6.3. ΣΥΜΒΑΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ ΥΠΕΡ ΕΞΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ
6.3.1. Συμβατότητα του μέτρου βραχυπρόθεσμης ασφάλισης εξαγωγικών πιστώσεων
(70)
Το άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ), που εφαρμόζεται υπό συνήθεις συνθήκες αγοράς, και το άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο β) της ΣΛΕΕ, που εφαρμόζεται σε περιόδους σοβαρής διαταραχής της οικονομίας, προβλέπουν ότι, υπό ορισμένους όρους, οι κρατικές ενισχύσεις μπορούν να θεωρηθούν συμβατές με την εσωτερική αγορά.
(71)
Η Επιτροπή επαναλαμβάνει ότι, σύμφωνα με τη νομολογία, το άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο β) της ΣΛΕΕ πρέπει να εφαρμόζεται περιοριστικά και η εν λόγω διαταραχή να αφορά το σύνολο της οικονομίας ενός κράτους μέλους (22).
(72)
Σύμφωνα με τις αρχές που θεσπίστηκαν στο προσωρινό πλαίσιο (σημείο 5.1), όπως αυτό παρατάθηκε έως την 31η Δεκεμβρίου 2012, για να θεωρηθούν συμβατές, οι κρατικές ενισχύσεις πρέπει να πληρούν τα ακόλουθα κριτήρια:
α)
Καταλληλότητα
Η ενίσχυση πρέπει να είναι καλά στοχευμένη, ώστε να είναι σε θέση να επιτύχει αποτελεσματικά τον στόχο της άρσης μιας σοβαρής διαταραχής στην οικονομία. Αυτό δεν ισχύει εάν το μέτρο δεν είναι κατάλληλο για την άρση της διαταραχής.
β)
Αναγκαιότητα
Το μέτρο ενίσχυσης πρέπει, όσον αφορά το ποσό και τη μορφή του, να είναι αναγκαίο για την επίτευξη του στόχου. Συνεπώς, πρέπει να είναι το ελάχιστο αναγκαίο ποσό για την επίτευξη του στόχου και να έχει την πλέον κατάλληλη μορφή για την άρση της διαταραχής. Με άλλα λόγια, εάν ένα μικρότερο ποσό ενίσχυσης ή ένα μέτρο με λιγότερο στρεβλωτική μορφή επαρκούν για την άρση σοβαρής διαταραχής στο σύνολο της οικονομίας, το εξεταζόμενο μέτρο δεν είναι αναγκαίο. Η ανάλυση αυτή συνάδει με τη νομολογία του Δικαστηρίου (23).
γ)
Αναλογικότητα
Οι θετικές επιπτώσεις των μέτρων πρέπει να αντισταθμίζουν με κατάλληλο τρόπο τις στρεβλώσεις του ανταγωνισμού, ώστε οι στρεβλώσεις αυτές να περιορίζονται στο ελάχιστο δυνατό για την επίτευξη των επιδιωκόμενων στόχων. Το άρθρο 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ απαγορεύει όλα τα επιλεκτικά κρατικά μέτρα που μπορούν να στρεβλώσουν το εμπόριο μεταξύ κρατών μελών. Οποιαδήποτε παρέκκλιση βάσει του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο β) της ΣΛΕΕ, που επιτρέπει κρατική ενίσχυση, πρέπει να εξασφαλίζει ότι η ενίσχυση αυτή περιορίζεται σε ό,τι είναι αναγκαίο για την επίτευξη του επιδιωκόμενου στόχου.
Καταλληλότητα
(73)
Όπως εξηγήθηκε στην αιτιολογική σκέψη (46), ο σχεδιασμός του καθεστώτος αποκλείει τις σοβαρότερα πληγείσες από την κρίση επιχειρήσεις, και ως εκ τούτου το καθεστώς δεν είναι το κατάλληλο για να αποκατασταθεί η εικαζόμενη αδυναμία της αγοράς όσον αφορά την έλλειψη διαθέσιμης κάλυψης εκ μέρους ιδιωτικών ασφαλιστών.
Αναγκαιότητα και αναλογικότητα: εναρμόνιση των ασφαλίστρων με εκείνα που χρεώνουν ιδιωτικές εταιρείες ασφάλισης πιστώσεων
(74)
Όπως αναφέρθηκε παραπάνω στην αιτιολογική σκέψη (62), παρότι οι πληροφορίες που υποβλήθηκαν από την Πορτογαλία αναφέρουν την ύπαρξη τάσεων στην αγορά ιδιωτικής ασφάλισης πιστώσεων, δεν αποδεικνύουν την αδυναμία κάλυψης. Κατά συνέπεια, δεν μπορεί να διαπιστωθεί η ανάγκη κρατικής παρέμβασης.
(75)
Όπως προαναφέρθηκε στις σκέψεις (21) και (64), τα ασφάλιστρα που εφαρμόζονται στο πλαίσιο του καθεστώτος αντιστοιχούν στο 60 % των ασφαλίστρων που χρεώνονται από ιδιωτικές εταιρείες ασφάλισης για την εξασφάλιση κάλυψης του ίδιου πελάτη.
(76)
Όπως εξηγήθηκε παραπάνω στις σκέψεις (65) και (67), στην περίπτωση καθεστώτος συμπληρωματικής κάλυψης όπου η απόφαση για την επέκταση της κάλυψης λαμβάνεται μόνον όταν καθοριστεί το ασφάλιστρο σχετικά με το ασφαλιστικό όριο της αρχικής πίστωσης, η τιμή της εν λόγω συμπληρωματικής κάλυψης πρέπει να αντικατοπτρίζει τον υψηλότερο κίνδυνο μιας ενδεχόμενης υπέρβασης της κάλυψης.
(77)
Ο εικαζόμενος στόχος εξασφάλισης ασφαλιστικής κάλυψης που δεν διατίθεται στην αγορά θα μπορούσε επίσης να επιτευχθεί μέσω καθεστώτος οι τιμές του οποίου θα έπρεπε να αντικατοπτρίζουν τον κίνδυνο που αναλαμβάνει το κράτος. Κατά συνέπεια, το γεγονός ότι το καθεστώς εφαρμόζει ασφάλιστρα κατώτερα από τα ισχύοντα στην αγορά για αντίστοιχους κινδύνους δεν είναι αναλογικό προς τον στόχο του καθεστώτος.
(78)
Λαμβάνοντας υπόψη τα παραπάνω στοιχεία, το μέρος του καθεστώτος που αφορά τη βραχυπρόθεσμη ασφάλιση εξαγωγικών πιστώσεων δεν μπορεί να θεωρηθεί ενίσχυση υπέρ εξαγωγικών επιχειρήσεων συμβατή προς την εσωτερική αγορά, δυνάμει του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο β) της ΣΛΕΕ και του προσωρινού πλαισίου.
(79)
Πρέπει να σημειωθεί ότι όλα τα επιχειρήματα σχετικά με την καταλληλότητα, την αναγκαιότητα και την αναλογικότητα που εξετάστηκαν δυνάμει του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο β) της ΣΛΕΕ είναι a fortiori βάσιμα στο πλαίσιο της εκτίμησης της συμβατότητας του μέτρου δυνάμει του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ). Κατά συνέπεια, η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η ενίσχυση υπέρ των ασφαλιστών εξαγωγικών πιστώσεων βάσει του καθεστώτος αλλοιώνει τους όρους των συναλλαγών κατά τρόπο που αντίκειται προς το κοινό συμφέρον.
6.3.2. Συμβατότητα του καθεστώτος σε σχέση με την ασφάλιση εμπορικών συναλλαγών στην εθνική αγορά
(80)
Όσον αφορά την εφαρμογή του καθεστώτος στις εθνικές συναλλαγές, η ασφάλιση εθνικών συναλλαγών σε χαμηλότερα ασφάλιστρα από τις τιμές της αγοράς μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα να ευνοηθούν οι εθνικές συναλλαγές σε βάρος των εμπορικών συναλλαγών που συνδέονται με τις εξαγωγές, με σημαντικές επιπτώσεις στις εισαγωγές. Κατά συνέπεια, υπό ομαλές συνθήκες αγοράς, οι κρατικές ενισχύσεις υπέρ εμπορικών συναλλαγών στην εθνική αγορά απαγορεύονται αυστηρά. Πάντως, τα στοιχεία β) και γ) του άρθρου 107 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ επιτρέπουν να θεωρηθούν οι ενισχύσεις συμβατές προς την εσωτερική αγορά βάσει ορισμένων προϋποθέσεων. Στο πλαίσιο αυτό, η ανακοίνωση και το προσωρινό πλαίσιο θεσπίζουν κριτήρια συμβατότητας των μέτρων βραχυπρόθεσμης ασφάλισης εξαγωγικών πιστώσεων. Πάντως, τα κείμενα αυτά δεν καλύπτουν τις εμπορικές συναλλαγές στην εθνική αγορά.
(81)
Ωστόσο, η Πορτογαλία κοινοποίησε το καθεστώς στο πλαίσιο της τρέχουσας χρηματοπιστωτικής κρίσης βάσει του προσωρινού πλαισίου. Κατά συνέπεια, πρέπει να καθοριστεί κατά πόσον, λόγω των μεγάλων επιπτώσεων της ισχύουσας χρηματοπιστωτικής κρίσης, το καθεστώς θα μπορούσε να θεωρηθεί άμεσα συμβατό βάσει του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο β) της ΣΛΕΕ. Εάν όχι, θα πρέπει να εξεταστεί εάν το μέτρο μπορεί να θεωρηθεί συμβατό βάσει του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ).
(82)
Όσον αφορά τη συμβατότητα βάσει του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο β) της ΣΛΕΕ, η εν λόγω διάταξη επιτρέπει στην Επιτροπή να κηρύξει συμβατή την ενίσχυση προς την εσωτερική αγορά εάν στοχεύει στην «άρση σοβαρής διαταραχής της οικονομίας κράτους μέλους».
(83)
Η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι το άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο β) της ΣΛΕΕ πρέπει να ερμηνευθεί με περιοριστικό τρόπο και η εν λόγω διαταραχή πρέπει να επηρεάζει το σύνολο της οικονομίας του κράτους μέλους (24). Υπενθυμίζει επίσης ότι, όπως προαναφέρθηκε στη σκέψη (73), το μέτρο πρέπει να πληροί τις αρχές της καταλληλότητας, αναγκαιότητας και αναλογικότητας.
(84)
Το μέτρο θεσπίστηκε στο πλαίσιο της τρέχουσας χρηματοπιστωτικής κρίσης και περιορίζεται χρονικά.
(85)
Η Επιτροπή έλαβε επιστολές εξαγωγέων και ιδιωτικών ασφαλιστών που ανέφεραν μείωση της ασφαλιστικής κάλυψης για τις εθνικές συναλλαγές. Οι πορτογαλικές αρχές ισχυρίζονται ότι η αναλογία ζημιών/ασφαλίστρων αυξήθηκε κατά 102 %. Πάντως, η παρατήρηση αυτή δεν είναι τεκμηριωμένη, εφόσον η αύξηση αντιστοιχεί σε συνεχή τάση από το 2004, με βάση τις παρατηρήσεις που υποβλήθηκαν από τις πορτογαλικές αρχές. Η συνεχής αυτή αύξηση της αναλογίας ζημιών/ασφαλίστρων ακόμη και πριν να ξεκινήσει η χρηματοπιστωτική κρίση θα μπορούσε να είναι ενδεικτική όχι αδυναμίας της αγοράς όσον αφορά τη χρηματοδότηση εθνικών συναλλαγών, αλλά ενός διαρθρωτικού προβλήματος στην αγορά. Κατά συνέπεια, η Επιτροπή δεν εντόπισε στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι το καθεστώς είναι κατάλληλο για την άρση σοβαρής διαταραχής στην οικονομία και θεωρεί ότι το καθεστώς δεν μπορεί να κηρυχθεί συμβατό βάσει του προσωρινού πλαισίου ή του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο β).
(86)
Σχετικά με τη συμβατότητα του μέτρου βάσει της ανακοίνωσης και του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ), ο στόχος του μέτρου συνίσταται στην αντιμετώπιση της έλλειψης κάλυψης στην αγορά ασφαλίσεων. Πάντως, δεδομένου ότι πρόκειται για ένα καθεστώς συμπληρωματικής κάλυψης που προσφέρει κάποιο περιθώριο ελιγμών στους ιδιωτικούς ασφαλιστές, το καθεστώς ενδεχομένως αποκλείει την κάλυψη επιχειρήσεων που βρίσκονται σε αντίστοιχη κατάσταση με τις καλυπτόμενες επιχειρήσεις, αλλά έχουν θιγεί περισσότερο από την κρίση. Οι αποκλεισθείσες αυτές επιχειρήσεις θα αντιμετώπιζαν απόλυτη άρνηση ασφαλιστικής κάλυψης, κατ' αντιδιαστολή με τη μερική μόνο άρνηση. Επίσης, το μέτρο δεν παρέχει μόνο συμπληρωματική κάλυψη στους δικαιούχους, αλλά επίσης προσφέρει πλεονέκτημα όσον αφορά τις τιμές, εφόσον τα ασφάλιστρα είναι χαμηλότερα της τιμής της αγοράς. Όπως έχει ήδη σημειωθεί, τα ασφάλιστρα που χρεώνονται βάσει του καθεστώτος αντιπροσωπεύουν το 60 % των ασφαλίστρων που χρεώνει ιδιωτικός ασφαλιστής για την κάλυψη του ίδιου πελάτη, ενώ το γεγονός ότι το όριο κάλυψης έχει διπλασιαστεί σε σχέση με το αρχικό όριο συνεπάγεται υψηλότερο κίνδυνο της κάλυψης την οποία εξασφαλίζει το κράτος, πράγμα που δεν αντικατοπτρίζεται στο ασφάλιστρο. Εξάλλου, το επίπεδο τιμολόγησης βάσει του καθεστώτος δεν αιτιολογείται λόγω της ανάγκης αντιμετώπισης έλλειψης ικανότητας ασφαλιστικής κάλυψης. Το καθεστώς δεν είναι ούτε αναλογικό ούτε κατάλληλο για την επίτευξη του δηλωθέντος στόχου, δεδομένων των δυνητικών στρεβλώσεων του ανταγωνισμού.
(87)
Κατά συνέπεια, η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η κρατική ενίσχυση που χορηγήθηκε με τη μορφή ασφάλισης εμπορικών πράξεων στην εθνική αγορά δεν πληροί τους όρους που ορίζονται στο άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχεία β) και γ) της ΣΛΕΕ και είναι ασυμβίβαστη προς την εσωτερική αγορά.
7. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ
(88)
Βάσει των παραπάνω στοιχείων, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι το καθεστώς χορηγεί κρατική ενίσχυση δυνάμει του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ, και δεν μπορεί να κηρυχθεί συμβατό προς την εσωτερική αγορά.
8. ΑΝΑΚΤΗΣΗ
(89)
Σύμφωνα με το άρθρο 14 παράγραφος 1 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999 του Συμβουλίου (25), σε περίπτωση αρνητικής απόφασης για υπόθεση παράνομων ενισχύσεων, η Επιτροπή αποφασίζει την εκ μέρους του οικείου κράτους μέλους λήψη όλων των αναγκαίων μέτρων για την ανάκτηση της ενίσχυσης από τον δικαιούχο. Θα ανακτηθούν μόνον οι μη συμβιβάσιμες προς την εσωτερική αγορά ενισχύσεις.
(90)
Η ανάκτηση στοχεύει στην αποκατάσταση της κατάστασης που επικρατούσε πριν από τη χορήγηση των ενισχύσεων. Ο στόχος αυτός εξασφαλίζεται από τη στιγμή της ανάκτησης των ασυμβίβαστων ενισχύσεων από τους δικαιούχους, ακυρώνοντας κατά τον τρόπο αυτό τα πλεονεκτήματα που απέκτησαν έναντι των ανταγωνιστών τους. Το προς ανάκτηση ποσό θα πρέπει να είναι σε θέση να καταργεί το οικονομικό πλεονέκτημα που χορηγήθηκε στους δικαιούχους.
(91)
Για τον ακριβή προσδιορισμό του ποσού της ενίσχυσης, εφόσον δεν υπάρχει κατάλληλη τιμή αγοράς για να προσδιοριστεί η τιμή της κάλυψης που προσφέρθηκε από το κράτος, πρέπει να καθοριστεί μια κατάλληλη παράμετρος αναφοράς. Όπως ορίζεται στο πρώτο εδάφιο του σημείου 4.2 της ανακοίνωσης της Επιτροπής για τις κρατικές ενισχύσεις με τη μορφή εγγυήσεων (26), θα πρέπει να υπολογίζεται το «ισοδύναμο επιχορήγησης» μιας εγγύησης ως η διαφορά μεταξύ της αγοραίας τιμής της εγγύησης και της τιμής που καταβάλλεται στην πραγματικότητα. Το ποσό της ενίσχυσης πρέπει να υπολογιστεί ως η διαφορά μεταξύ ενός θεωρητικού επιτοκίου της αγοράς και του επιτοκίου που επιτεύχθηκε χάρη στην κρατική ενίσχυση, αφού αφαιρεθούν οι καταβληθείσες προμήθειες.
(92)
Σχετικά με την ενίσχυση υπέρ των ασφαλιστών, το πλεονέκτημα λαμβάνει τη μορφή διατήρησης των μεριδίων τους στην αγορά. Ελλείψει ενίσχυσης, η κάλυψη θα είχε χορηγηθεί από άλλον επιχειρηματία της αγοράς. Ειδικότερα, όπως εξηγήθηκε παραπάνω στην αιτιολογική σκέψη (35), ο ανταγωνισμός στην αγορά βασίζεται, σε μεγάλο βαθμό, στην ικανότητα των παραγόντων της αγοράς να προσφέρουν όρια πιστωτικής ασφάλισης και, σε μικρότερο βαθμό, στην τιμή της χορηγηθείσας κάλυψης. Επιπλέον, η πρακτική της αγοράς συνίσταται στον καθορισμό μιας μέσης τιμής για το σύνολο του χαρτοφυλακίου που θα πρέπει να καλυφθεί από την ίδια ασφαλιστική εταιρεία (27), ώστε να αποφευχθεί το να χρησιμοποιεί η ασφαλισμένη επιχείρηση το όριο της κάλυψης μόνον σε σχέση με τους αγοραστές που παρουσιάζουν μεγαλύτερο κίνδυνο («cherry picking»). Η επιλεκτική ασφάλιση των συναλλαγών που έχουν μεγαλύτερο κίνδυνο θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί εάν η ασφαλισμένη επιχείρηση καταβάλει μια μέση τιμή μόνον για τους πελάτες υψηλού κινδύνου και δεν περιλάβει στο χαρτοφυλάκιο τους πελάτες που παρουσιάζουν λιγότερο υψηλούς κινδύνους ή ασφαλίσει τους πελάτες χαμηλού κινδύνου μέσω άλλου παρόχου πιστωτικής κάλυψης. Για τον λόγο αυτό, εάν άλλος παράγοντας της αγοράς παρείχε ασφαλιστική κάλυψη σε εξαγωγικές επιχειρήσεις και/ή επιχειρηματίες στην εθνική αγορά για το σύνολο των ζητούμενων πιστωτικών ορίων, ακόμη και σε υψηλότερη τιμή, είναι πιθανό ότι οι εν λόγω επιχειρήσεις και/ή επιχειρηματίες θα είχαν μεταφέρει όλα τα ασφαλιστήρια συμβόλαιά τους στον εν λόγω προμηθευτή. Το οικονομικό κέρδος συνίσταται στο περιθώριο κέρδους που πραγματοποιείται από την κάλυψη του ασφαλιζόμενου όγκου από κάθε πάροχο ασφάλισης πιστώσεων, αφαιρουμένου του κόστους που συνδέεται με την κάλυψη του εν λόγω όγκου. Τα πλεονεκτήματα αυτά, τα οποία απέφεραν κέρδη στους ιδιωτικούς ασφαλιστές που συμμετείχαν στο καθεστώς κατά τη διάρκεια της περιόδου όπου το κράτος ασφάλισε τη συμπληρωματική κάλυψη, θα ήταν επωφελή για άλλους παράγοντες της αγοράς εάν απουσίαζε το καθεστώς κρατικών ενισχύσεων. Κατά συνέπεια, η ενίσχυση υπέρ των ασφαλιστικών επιχειρήσεων υπολογίζεται ότι αντιστοιχεί στα κέρδη που πραγματοποιήθηκαν από τους ασφαλιστές οι οποίοι συμμετείχαν στο καθεστώς κατά τη διάρκεια της περιόδου ισχύος του, που απορρέουν από την κάλυψη εξαγωγικών επιχειρήσεων και εμπορικών επιχειρήσεων στην εθνική αγορά, οι οποίες υπάχθηκαν στο καθεστώς. Το πλεονέκτημα που απορρέει από την κάλυψη των πελατών που υπάχθηκαν στο εν λόγω καθεστώς πρέπει να υπολογιστεί σε επίπεδο κάθε ασφαλιστικής επιχείρησης η οποία συμμετείχε σε αυτό και, εάν το πλεονέκτημα αυτό υπερβαίνει το ποσό de minimis, πρέπει να ανακτηθεί.
(93)
Όσον αφορά τις εξαγωγικές επιχειρήσεις και τις εμπορικές επιχειρήσεις στην εθνική αγορά, οι δικαιούχοι θα έπρεπε να καταβάλουν μία τιμή υπό όρους αγοράς, αντί της κρατικής κάλυψης. Συνεπώς, το ποσό της ενίσχυσης πρέπει να υπολογιστεί με βάση τη διαφορά μεταξύ της τιμής που πράγματι εφαρμόστηκε στην αγορά, προσαρμοσμένης ώστε να ληφθεί υπόψη η τροποποίηση του επιπέδου του κινδύνου. Η Επιτροπή θέσπισε μία μέθοδο για τον υπολογισμό του προς ανάκτηση ποσού (που εξηγείται στο παράρτημα της παρούσας απόφασης), με βάση εύλογες υποθέσεις και την τρέχουσα πρακτική της αγοράς. Δυνάμει της εν λόγω μεθόδου, μία θεωρητική τιμή της αγοράς για την κάλυψη που χορηγήθηκε από το κράτος αντιστοιχεί στο 110 % της τιμής (σε όρους ασφαλίστρου) που εφαρμόζεται από την ιδιωτική ασφαλιστική εταιρεία σε κάθε πελάτη. Δεδομένου ότι οι τιμές που εφαρμόστηκαν στο πλαίσιο τους καθεστώτος ενίσχυσης αντιστοιχούν στο 60 % των τιμών που εφαρμόζονται από τους ιδιωτικούς ασφαλιστές, το προς ανάκτηση ποσό για κάθε πράξη ισούται με το ποσό που καλύφθηκε από το κράτος στο πλαίσιο τους καθεστώτος ενίσχυσης, πολλαπλασιασμένο επί 5/6.
(94)
Το ποσό που αναφέρεται στη σκέψη (93) αποτελεί το ποσό που πρέπει να ανακτηθεί, συμπεριλαμβανομένων και των οφειλομένων για το ποσό αυτό τόκων, από την ημερομηνία που η ενίσχυση τέθηκε στη διάθεση των δικαιούχων (ημερομηνία των μεμονωμένων εγγυήσεων) έως την πραγματική του ανάκτηση. Το επιτόκιο ανάκτησης υπολογίζεται με βάση τη μέθοδο του ανατοκισμού σύμφωνα με το κεφάλαιο V του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 794/2004 της Επιτροπής (28), όπως τροποποιήθηκε τελευταία από τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 271/2008 (29).
(95)
Η παρούσα απόφαση εφαρμόζεται αμέσως, ιδίως όσον αφορά την ανάκτηση όλων των μεμονωμένων ενισχύσεων που χορηγήθηκαν βάσει του καθεστώτος, με εξαίρεση τις ενισχύσεις που πληρούν τους όρους των κανονισμών οι οποίοι εκδόθηκαν βάσει των άρθρων 1 και 2 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 994/98 του Συμβουλίου (30) ή από οποιοδήποτε άλλο εγκεκριμένο καθεστώς ενισχύσεων μέχρι του ορίου έντασης της ενίσχυσης ή των ορίων de minimis που εφαρμόζονται σε αυτό το είδος ενίσχυσης.
ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΠΟΦΑΣΗ:
Άρθρο 1
Το καθεστώς βραχυπρόθεσμης ασφάλισης εξαγωγικών πιστώσεων που θέσπισε η Πορτογαλία βάσει του νομοθετικού διατάγματος αριθ. 175/2008 - «Criação do FINOVA» της 26ης Αυγούστου 2008 και του νομοθετικού διατάγματος αριθ. 211/98 σχετικά με τον καθορισμό κανόνων για τις εταιρείες αμοιβαίων εγγυήσεων της 16ης Ιουλίου 1998 (όπως τροποποιήθηκε από το νομοθετικό διάταγμα αριθ. 19/2001 της 30ής Ιανουαρίου 2001 και από το νομοθετικό διάταγμα αριθ. 309-A/2007 της 7ης Σεπτεμβρίου 2007) αποτελεί κρατική ενίσχυση παρανόμως χορηγηθείσα, κατά παράβαση του άρθρου 108 παράγραφος 3 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και είναι ασυμβίβαστο με την εσωτερική αγορά.
Άρθρο 2
Οι μεμονωμένες ενισχύσεις που χορηγήθηκαν βάσει του καθεστώτος που αναφέρεται στο άρθρο 1 οι οποίες, την ημερομηνία της χορήγησής τους, πληρούσαν τους όρους του άρθρου 1 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 994/98 ή οποιουδήποτε άλλου εγκεκριμένου καθεστώτος είναι συμβατές με την εσωτερική αγορά, έως το ανώτατο όριο έντασης ενίσχυσης ή το όριο de minimis που εφαρμόζεται σε αυτό το είδος ενίσχυσης.
Άρθρο 3
1. Η Πορτογαλία οφείλει να ανακτήσει από τους δικαιούχους τις ασυμβίβαστες ενισχύσεις που χορηγήθηκαν βάσει του καθεστώτος που αναφέρεται στο άρθρο 1.
2. Τα προς ανάκτηση ποσά παράγουν τόκους, οι οποίοι υπολογίζονται από την ημερομηνία που τα ποσά αυτά τέθηκαν στη διάθεση του δικαιούχου έως την ημερομηνία της πραγματικής τους ανάκτησης.
3. Οι τόκοι υπολογίζονται με τη μέθοδο του ανατοκισμού, σύμφωνα με τις διατάξεις του κεφαλαίου V του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 794/2004, όπως τροποποιήθηκε τελευταία από τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 271/2008.
4. Η Πορτογαλία κηρύσσει αμέσως ανεφάρμοστο το καθεστώς που αναφέρεται στο άρθρο 1 και ακυρώνει όλες τις εκκρεμούσες πληρωμές που χορηγήθηκαν βάσει του καθεστώτος το οποίο αναφέρεται στο άρθρο 1, με ισχύ από την ημερομηνία κοινοποίησης της παρούσας απόφασης.
Άρθρο 4
1. Η ανάκτηση των ενισχύσεων που χορηγήθηκαν βάσει του καθεστώτος που αναφέρεται στο άρθρο 1 είναι άμεση και πραγματική.
2. Η Πορτογαλία εξασφαλίζει την εκτέλεση της παρούσας απόφασης εντός τεσσάρων μηνών από την ημερομηνία κοινοποίησής της.
Άρθρο 5
1. Εντός προθεσμίας δύο μηνών από την κοινοποίηση της παρούσας απόφασης, η Πορτογαλία υποβάλλει στην Επιτροπή τις ακόλουθες πληροφορίες:
α)
κατάλογο των δικαιούχων που έχουν λάβει ενίσχυση στο πλαίσιο του καθεστώτος που αναφέρεται στο άρθρο 1 και το συνολικό ποσό της ενίσχυσης που έχει ληφθεί από κάθε έναν από αυτούς·
β)
το συνολικό ποσό (κεφάλαιο και τόκοι ανάκτησης) που πρέπει να ανακτηθεί από τον δικαιούχο·
γ)
λεπτομερή περιγραφή των μέτρων που έλαβε ή προτίθεται να λάβει προκειμένου να συμμορφωθεί με την παρούσα απόφαση·
δ)
έγγραφα που αποδεικνύουν ότι έχει δοθεί εντολή στους δικαιούχους να επιστρέψουν την ενίσχυση.
2. Η Πορτογαλία ενημερώνει την Επιτροπή σχετικά με την πρόοδο των εθνικών μέτρων που λαμβάνονται για την εκτέλεση της παρούσας απόφασης, μέχρι να ολοκληρωθεί η ανάκτηση των ενισχύσεων που χορηγήθηκαν βάσει του καθεστώτος που αναφέρεται στο άρθρο 1. Η Πορτογαλία υποβάλλει αμέσως, μετά από απλή αίτηση της Επιτροπής, πληροφορίες σχετικά με τα μέτρα που έχει ήδη λάβει ή προτίθεται να λάβει προκειμένου να συμμορφωθεί με την παρούσα απόφαση. Η Πορτογαλία παρέχει επίσης λεπτομερείς πληροφορίες για τα ποσά των ενισχύσεων και των τόκων που έχουν ήδη ανακτηθεί από τους δικαιούχους.
Άρθρο 6
Η παρούσα απόφαση απευθύνεται στην Πορτογαλική Δημοκρατία.
Βρυξέλλες, 23 Νοεμβρίου 2011.
ROZHODNUTÍ KOMISE
ze dne 23. listopadu 2011
o státní podpoře C 28/10, kterou poskytlo Portugalsko v rámci režimu pojištění krátkodobých vývozních úvěrů
(oznámeno pod číslem C(2011) 7756)
(Pouze portugalské znění je závazné)
(Text s významem pro EHP)
(2014/532/EU)
EVROPSKÁ KOMISE,
s ohledem na Smlouvu o fungování Evropské unie (dále jen „SFEU“), a zejména na čl. 108 odst. 2 první pododstavec této smlouvy,
s ohledem na Dohodu o Evropském hospodářském prostoru, a zejména na čl. 62 odst. 1 písm. a) této dohody,
poté, co vyzvala zúčastněné strany k podání připomínek v souladu s výše uvedenými ustanoveními (1),
vzhledem k těmto důvodům:
(1)
Toto rozhodnutí se týká státní podpory, kterou zavedlo Portugalsko ve formě režimu pojištění krátkodobých vývozních úvěrů (dále jen „režim“).
1. PROCESNÍ ASPEKTY
(2)
Dne 12. ledna 2009 oznámilo Portugalsko režim pojištění krátkodobých vývozních úvěrů podle oddílu 5.1 sdělení Komise „Dočasný rámec Společenství pro opatření státní podpory zlepšující přístup k financování za současné finanční a hospodářské krize“ (2) (dále jen „dočasný rámec“).
(3)
Ačkoliv byl režim původně oznámen jako pojištění krátkodobých vývozních úvěrů pro země OECD, vztahuje se rovněž na transakce v rámci domácího obchodu.
(4)
Jelikož portugalské orgány potvrdily, že se režim používá od ledna 2009, Komise Portugalsko dopisem ze dne 19. dubna 2010 informovala o převedení režimu do registru neoznámené podpory.
(5)
Dopisem ze dne 27. října 2010 Komise Portugalsko informovala o zahájení vyšetřovacího řízení podle čl. 108 odst. 2 SFEU v souvislosti s tímto režimem.
(6)
Dopisem ze dne 29. listopadu 2010 zaslaly portugalské orgány své připomínky k dopisu Komise ze dne 27. října 2010. Připojily dopisy dvou pojistitelů úvěrů (CESCE a COSEC) ze dne 22. listopadu 2010 a 23. listopadu 2010.
(7)
Rozhodnutí Komise o zahájení řízení bylo dne 9. dubna 2011 zveřejněno v Úředním věstníku Evropské unie (3). Komise vyzvala zúčastněné strany, aby se k režimu vyjádřily. Nebyly obdrženy žádné připomínky.
2. POPIS OPATŘENÍ
2.1. CÍL
(8)
Portugalské orgány tvrdily, že současná hospodářská krize znamená vyšší riziko u obchodních operací. To má zase za následek konzervativnější postoj pojistitelů úvěrů, což se projevuje ve výši pojistného krytí pro rizika spojená s obchodními operacemi.
(9)
Cílem režimu je napravit selhání trhu projevující se v nedostupnosti pojištění úvěrů a pomoci obnovit důvěru v trh s pojištěním úvěrů.
(10)
Těchto cílů je dosahováno tím, že vývozcům a společnostem, jež se dočasně potýkají s nedostupností pojistného krytí úvěrů na soukromém trhu pro transakce s kupujícími ze zemí OECD nebo pro transakce v rámci domácího obchodu, je poskytováno pojistné krytí úvěrů.
(11)
Podle portugalských orgánů se odvětví pojišťovnictví od roku 2008 značně zmenšilo, což má za následek nedostupnost pojistného krytí. Ke dni 30. září 2010 se celková hodnota pojištěného portfolia snížila v období od 31. prosince 2009 do 31. prosince 2009 o 32,84 % a v období od 31. prosince 2008 do 30. září 2010 o dalších 22,4 %. Celková hodnota pojistného portfolia v roce 2010 klesla na 15,9 miliardy EUR z hodnoty ve výši 30,6 miliardy EUR na konci roku 2008. Počet pojištěných podniků se snížil z 3 709 na konci roku 2008 na 2 290 v září 2010. Dopisy pojistitelů byly předloženy s cílem zdůvodnit nutnost zachování režimu do konce roku 2010, a to navzdory tvrzením v dopisech, že maximální výše pojistného krytí poskytnutého na základě režimu nebude dosaženo. Tyto dopisy objasňovaly potřebu režimu odkazem na vyšší riziko u pojištění vývozních úvěrů v důsledku celkové hospodářské situace v době překonávání krize, s následným růstem cen a snižováním krytí poskytovaného v některých odvětvích soukromými pojistiteli.
2.2. PRÁVNÍ ZÁKLAD
(12)
Vnitrostátním právním základem režimu je legislativní nařízení č. 175/2008 ze dne 26. srpna 2008, kterým se zřizuje Finova, a legislativní nařízení č. 211/1998 ze dne 16. července 1998, kterým se stanoví pravidla použitelná na vzájemné záruční společnosti (ve znění legislativního nařízení č. 19/2001 ze dne 30. ledna 2001 a č. 309-A/2007 ze dne 7. září 2007).
2.3. PROVÁDĚJÍCÍ SUBJEKT
(13)
Režim provádí tito soukromí pojistitelé úvěrů, kteří působí na portugalském trhu: COSEC, CESCE, Coface a Credito y Caución.
2.4. PŘÍJEMci
(14)
Podle informací, které portugalské orgány poskytly dne 26. listopadu 2010, se do října 2010 k režimu přihlásilo 399 příjemců.
(15)
V následujících tabulkách je uvedeno rozdělení úvěrových limitů poskytnutých do října 2010:
(16)
Využití podle zprostředkujících pojistitelů:
Pojišťovna
Příjemci
Úvěrový limit v EUR
Počet
(%)
Hodnota
(%)
COSEC
273
68,42
151 693 571
71,68
Credito y Caución
43
10,78
28 259 171
13,35
CESCE
55
13,78
24 747 850
11,69
Coface
28
7,02
6 929 700
3,27
Celkem
399
100
211 630 292
100
(17)
Rozdělení na domácí transakce a vývozní transakce podle velikosti trhu v říjnu 2010 (v EUR):
Skutečně využitý úvěrový limit 1 (4)
Hodnota (v EUR)
(%)
Transakce domácího obchodu
137 175 542
73,20
Vývozní transakce
50 221 841
26,80
Celkem
187 397 383
100
(18)
Rozdělení podle velikosti příjemců:
Velikost příjemce
Příjemci
Úvěrový limit v EUR
Počet
(%)
Hodnota (v EUR)
(%)
Velké podniky
126
31,58
101 135 009
47,79
Střední podniky
158
39,60
71 507 618
33,79
Mikropodniky/malé podniky
115
28,82
38 987 665
18,42
Celkem
399
100
211 630 292
100
2.5. PODMÍNKY UPLATNĚNÍ REŽIMU
(19)
Režim se vztahuje na obchodní rizika (například platební neschopnost a přetrvávající neplacení) spojená s vývozními transakcemi se zeměmi OECD a rizika související s transakcemi v rámci domácího obchodu pro období trvající méně než dva roky.
(20)
Veřejné pojištění funguje jako finanční nástroj pro sdílení rizik se soukromými pojistiteli („připojištění“). Poskytuje se pouze jako doplněk k pojištění sjednanému se soukromým pojistitelem.
(21)
Veřejné pojištění se podle portugalských orgánů poskytuje za zcela stejných podmínek jako soukromé pojištění. Částka pokrytá veřejným pojištěním proto nemůže být vyšší než částka pokrytá soukromým pojistitelem. Příslušné pojistné se však rovná 60 % pojistného, které účtuje soukromý pojistitel. Příslušná průměrná sazba na základě režimu představovala 0,21 % obratu, zatímco tržní sazba, kterou účtují soukromí pojistitelé, představovala v roce 2009 průměrně 0,36 % obratu. I průměrné tržní sazby (ve výši 0,23 % v roce 2007 a 0,24 % v roce 2008) byly od roku 2009 vyšší než příslušná průměrná sazba v rámci režimu.
(22)
V případě výskytu pojistné události jsou částky náhrady rozděleny mezi stát a soukromého pojistitele, který poskytuje základní pojištění, a to úměrně podílu celkového zaručeného krytí, tj. podílu kvóty. Poskytování náhrady vyřizuje soukromý pojistitel.
2.6. DOBA TRVÁNÍ
(23)
Režim byl oznámen dne 12. ledna 2009 na dobu od 1. ledna 2009 do 31. prosince 2010. Komisi nebylo oznámeno prodloužení režimu.
2.7. ROZPOČET
(24)
Podle informací, které Komisi poskytly portugalské orgány, činí maximální výše záruky pro jednoho příjemce 1,5 milionu EUR.
(25)
Podle informací, které Komisi poskytly portugalské orgány, činí celkový rozpočet režimu pro domácí i vývozní transakce 2 miliardy EUR (5).
3. ROZHODNUTÍ KOMISE O ZAHÁJENÍ FORMÁLNÍHO VYŠETŘOVACÍHO ŘÍZENÍ
(26)
V rozhodnutí ze dne 27. října 2010 o zahájení formálního vyšetřovacího řízení uvedla Komise předběžné posouzení a vyslovila pochybnosti ohledně slučitelnosti režimu s vnitřním trhem. Pochybnosti vyslovené v uvedeném rozhodnutí se týkaly:
-
uplatňování režimu na pojištění krátkodobých vývozních úvěrů, při němž je cena záruky nižší než úroveň, která se obvykle vyžaduje podle sdělení Komise o krátkodobém pojištění vývozních úvěrů (6) (dále jen „sdělení“). Komise vyslovila pochybnosti, zda bylo protiplnění nezbytné a přiměřené k dosažení cíle vzhledem k možnému narušení hospodářské soutěže, které to má za následek,
-
uplatňování režimu na domácí transakce. Komise vyslovila pochybnosti, pokud jde o slučitelnost opatření, a opět zpochybnila cenu, která byla stanovena za poskytnutou záruku.
4. PŘIPOMÍNKY PORTUGALSKA
(27)
Ve svých připomínkách k zahájení formálního vyšetřovacího řízení portugalské orgány uvedly, že tvrzení Komise, že společnosti, na něž se režim vztahuje, mají výhodu, která by jinak nebyla dostupná, není v souladu s cíli stanovenými v dočasném rámci. Aby prokázaly selhání trhu, portugalské orgány odkazují na poměr ztráty, který v roce 2008 dosáhl rekordní výše 102 %, navzdory skutečnosti, že se počet podniků, na něž se pojištění vztahovalo, na konci roku 2009 snížil o 29,41 % v porovnání s koncem roku 2008 a do konce září 2010 o dalších 12,53 %. Hodnota pojištěného portfolia klesla na konci roku 2009 v porovnání s koncem roku 2008 o 32,84 % a do září 2010 o dalších 22,36 %. Portugalsko rovněž tvrdí, že i ostatní členské státy přijaly podobné režimy.
(28)
Pokud jde o selektivní povahu výhody, Portugalsko uvedlo, že režim není selektivní, nýbrž že představuje opatření obecné povahy, které nemá za následek diskriminaci v rámci odvětví ani mezi odvětvími. Portugalsko rovněž namítá, že Komise nestanovila, co představuje obecné opatření. Podle Portugalska neexistenci diskriminace prokazuje: i) uplatňování režimu rovněž na společnosti z ostatních členských států, které působí v Portugalsku; ii) schválení žádostí o účast v režimu všech čtyř pojistitelů působících v Portugalsku, přičemž všichni jsou přinejmenším částečně ve vlastnictví zahraničních subjektů; iii) nezměnění potřeb v oblasti financování během krize; iv) významný příjemce podpory na základě režimu, kterým byl v říjnu 2010 segment operací týkajících se vnitrostátního trhu (73,2 %); v) možnost všech podniků působících v Portugalsku využít režim, a to nezávisle na tom, zda povaha jejich činností souvisí s obchodováním se zbožím (režim využila odvětví jako „stavebnictví“, „doprava“ a „ostatní služby - kromě obchodu“, a to s částkami ve výši 2 155 000 EUR, 471 500 EUR resp. 4 580 000 EUR), ačkoliv vývozní úvěry vzhledem ke své povaze souvisí především s transakcemi se zbožím. Model připojištění není mimoto podle Portugalska zdrojem diskriminace, jelikož žádnému podniku nebrání v tom, aby si takovéto pojištění sjednal se soukromým pojistitelem. Orgány veřejné správy se zcela spoléhají na posouzení rizik provedené soukromými pojistiteli. Rovněž maximální limit stanovený pro jednotlivé pojištění nebrání podle portugalských orgánů v přístupu velkým podnikům, které režim využívají (47,79 % s ohledem na hodnotu operací v porovnání s 33,79 % u středních podniků a 18,42 % u malých podniků, avšak pouze 31,58 %, pokud jde o počet příjemců, na rozdíl od 39,60 % u středních podniků a 28,82 % u malých podniků). Tento maximální limit má zajistit, aby byly použité státní prostředky úměrné sledovaným cílům a aby bylo riziko náležitě rozloženo, a současně umožnit přístup k režimu většímu počtu podniků. Skutečnost, že maximální částka stanovená pro režim nebyla využita, představuje podle portugalských orgánů důkaz o neexistenci diskriminace velkých podniků. Portugalsko zpochybňuje taktéž souvislost mezi judikaturou, kterou Komise uvedla v 36. bodě odůvodnění rozhodnutí o zahájení formálního vyšetřovacího řízení, a diskriminací. Portugalsko lituje, že Komise nestanovila kritéria, která musí opatření splňovat, aby se považovalo za opatření obecné povahy.
(29)
Portugalsko odůvodnilo nižší ceny v rámci režimu v porovnání se soukromým pojištěním tím, že lze zaznamenat negativní výběr, jelikož se podniky rozhodují pro zajištění méně rizikových operací v rámci režimu a rizikovější operace ponechávají pro krytí soukromým pojištěním. V tomto ohledu by odůvodnění Komise nebylo podle portugalských orgánů relevantní v oblasti vývozních úvěrů, kde se riziko nezvyšuje s výší úvěru, jak je tomu u bankovních úvěrů. Podle portugalských orgánů prokazuje nízké riziko rovněž skutečnost, že se k říjnu 2010 objem pohledávek nahromaděných v režimu zvýšil pouze o 0,26 % celkové hodnoty sjednaného pojištění. Ceny stanovené za státní záruku mimoto podle portugalských orgánů odpovídají tržním cenám před krizí, a proto neposkytují příjemcům výhodu.
(30)
Podle portugalských orgánů režim nezpůsobuje narušení hospodářské soutěže mezi členskými státy, jelikož i) se vztahuje rovněž na vnitrostátní operace; ii) náklady na pojištění se v jednotlivých členských státech liší, jak prokazují různé ceny pojištění, a ii) tento druh služby není na trhu dostupný.
5. PŘIPOMÍNKY OSTATNÍCH ZÚČASTNĚNÝCH STRAN
(31)
Po zveřejnění rozhodnutí Komise o zahájení formálního vyšetřovacího řízení v Úředním věstníku Evropské unie dne 9. dubna 2011 neobdržela Komise žádné připomínky třetích stran.
6. POSOUZENÍ
6.1. HODNOCENÍ OPATŘENÍ JAKO STÁTNÍ PODPORY
(32)
V čl. 107 odst. 1 SFEU se uvádí:
Podpory poskytované v jakékoli formě státem nebo ze státních prostředků, které narušují nebo mohou narušit hospodářskou soutěž tím, že zvýhodňují určité podniky nebo určitá odvětví výroby, jsou, pokud ovlivňují obchod mezi členskými státy, neslučitelné s vnitřním trhem, nestanoví-li Smlouvy jinak.
(33)
Aby byl použitelný čl. 107 odst. 1 SFEU, je třeba, aby bylo možno opatření přičíst státu, aby bylo provedeno ze státních prostředků, ovlivňovalo obchod mezi členskými státy a narušovalo hospodářskou soutěž na vnitřním trhu tím, že poskytuje určitým podnikům selektivní výhodu.
Státní prostředky
(34)
Jak je objasněno v rozhodnutí Komise ze dne 27. října 2010 o zahájení formálního vyšetřovacího řízení, pojištění je poskytováno přímo státem a případné ztráty vyplývající z režimu ovlivňují státní rozpočet. Režim proto zahrnuje státní prostředky. Použití státních prostředků Portugalsko nezpochybnilo.
Selektivní výhoda pro pojistitele
(35)
Komise analyzovala trhy s pojištěním vývozních úvěrů ve svých rozhodnutích o režimech pojištění krátkodobých vývozních úvěrů (7). Sazby pojistného na trhu s pojištěním krátkodobých vývozních úvěrů jsou ve smlouvách obvykle stanoveny na dobu nejméně jednoho roku. Jakákoli změna ceny nabízeného krytí je proto účinná až s určitou časovou prodlevou. Tržní praxe je mimoto taková, že se nabídka pojištění úvěrů upravuje zvyšováním či snižováním výše nabízeného úvěru, a nikoli změnou sazby, která se za pojištění účtuje. Tato praxe byla zaznamenána rovněž od počátku finanční krize, jak dokládají dopisy o odmítnutí krytí, které zaslalo Portugalsko, a dopisy o odmítnutí krytí v jiných případech režimů pojištění krátkodobých vývozních úvěrů (8). Dopisy pojistitelů o odmítnutí krytí obvykle vývozcům jako alternativu nenabízejí vyšší cenu krytí u určitých kupujících. Z důkazů vyplývá, že v důsledku finanční krize soukromí pojistitelé významně snížili nabízené krytí a často je úplně zrušili. Výše uvedené skutečnosti potvrzují další údaje, které poskytly tržní subjekty (9). Hospodářská soutěž mezi pojistiteli je proto založena především na množství úvěrů, nikoli na cenách. Prostřednictvím opatření stát reagoval na poptávku, kterou neuspokojovaly stávající soukromé hospodářské subjekty. Na konkurenčním trhu bez zásahu státu by však na poptávku reagoval nový hospodářský subjekt, který by poskytl dodatečné pojistné krytí. Cílem zásahu státu bylo proto chránit tržní postavení soukromých hospodářských subjektů, které již působí na portugalském trhu.
(36)
Pojištění krátkodobých vývozních úvěrů je produkt, jehož prostřednictvím pojistitel přebírá obchodní a politické riziko nedodržení závazku kupujícího v rámci obchodní transakce. Převzetí obchodních rizik souvisejících s obchodními transakcemi nabízejí rovněž banky, a to prostřednictvím dokumentárního akreditivu a faktoringu. Pojištění krátkodobých vývozních úvěrů, které nabízejí úvěrové pojišťovny, a dokumentární akreditiv nabízený bankami představují náhrady na straně poptávky na trhu pro ochranu před obchodními riziky plynoucími z obchodních transakcí. V případě neexistence zásahu státu by se mohli vývozci přinejmenším v určité míře uchýlit k dokumentárnímu akreditivu, který nabízejí banky (10). Vzhledem k možné nahraditelnosti mezi pojištěním krátkodobých vývozních úvěrů nabízeným pojistiteli a dokumentárním akreditivem nabízeným bankami znamená opatření výhodu ve prospěch odvětví pojištění krátkodobých vývozních úvěrů, jelikož přispívá k zachování podílu pojistitelů vývozních úvěrů na trhu pro ochranu před obchodními a politickými riziky obchodních transakcí. Jelikož banky nejsou způsobilé pro využití režimu, na jehož základě je veřejné pojištění nabízeno pouze jako doplněk k pojištění, které poskytují soukromí pojistitelé, je tato výhoda selektivní.
(37)
Na základě výše uvedených skutečností vyvozuje Komise závěr, že opatření poskytuje pojistitelům selektivní výhodu.
Selektivní výhoda pro vývozce a tuzemské obchodní společnosti
(38)
Vývozci a obchodní společnosti přihlášené k režimu platí pojistné, které je nižší než tržní pojistné. To má za následek posílení postavení společností využívajících režim v porovnání se společnostmi, které pojistné krytí potenciálně získají pouze u soukromých pojistitelů za tržní cenu. Má se za to, že samotné posílení postavení některých účastníků trhu v porovnání s jejich konkurenty ve srovnatelné situaci prostřednictvím opatření určitého režimu představuje výhodu (11). V daném případě by posílení postavení těchto příjemců nebylo ve stejné míře možné bez zásahu státu.
(39)
Jak potvrdilo Portugalsko, toto krytí není na trhu k dispozici (přinejmenším ve stejném rozsahu) pro rizika, na něž se režim vztahuje. Společnosti využívající režim mají proto dvojí výhodu v podobě přístupu k pojistnému krytí, jež by jinak nebylo dostupné: mají prospěch nejen z nižšího pojistného, než je tržní cena, nýbrž rovněž z existence dodatečného pojištění.
(40)
Portugalský režim je ve skutečnosti selektivní.
(41)
Prvním náznakem, že režim je selektivní, je skutečnost, že společnostmi, které opatření využívají, jsou téměř výhradně společnosti obchodující se zbožím, zatímco společnosti, které poskytují služby, jej využívají mnohem méně. V rámci formálního vyšetřovacího řízení portugalské orgány uvedly, že neexistují žádné právní překážky, které by společnostem, jež nevykonávají obchodní činnosti, znemožňovaly režim využít, a že režim využila odvětví jako „stavebnictví“, „doprava“ a „jiné služby - kromě obchodu“. Portugalsko však rovněž připouští, že se pojištění vývozních úvěrů vzhledem ke své povaze týká především transakcí se zbožím. Na společnosti, které poskytují dopravní a jiné služby, připadala k říjnu 2010 pouze 2,4 % pojištění poskytnutého na základě režimu. Vzhledem k tomu, že na podniky, které poskytují služby, připadalo pouze 8 z celkového počtu 361 podniků využívajících režim a přibližně 1,25 % úvěrových limitů, je zřejmé, že dotyčné opatření v zásadě podporuje společnosti obchodující se zbožím.
(42)
Existují další prvky, které prokazují, že režim je ve skutečnosti selektivní.
(43)
Za prvé, navzdory tvrzení portugalských orgánů, že režim má obecnou povahu, jelikož příjemci jsou stanoveni pomocí objektivních kritérií, která nevedou k diskriminaci subjektů z ostatních členských států, podmínky stanovené v rámci režimu poskytují při výběru příjemců určitý prostor pro uvážení. Režim používá model „připojištění“, na jehož základě jsou pro režim způsobilé pouze společnosti, které mají sjednaný úvěrový limit u soukromého pojistitele, zatímco společnosti, jimž soukromí pojistitelé úvěrů zcela odmítnou poskytnout krytí, nejsou pro „připojištění“ způsobilé. Režim ponechává zcela na soukromých společnostech, aby posoudily způsobilost pro pojištění. V případě neexistence jednotných a objektivních kritérií pro stanovení rizika spojeného s transakcemi, které provádí každý vývozce nebo obchodník, poskytuje režim soukromým subjektům určitou volnost při posuzování úvěruschopnosti společností, které mohou požádat o pojistné krytí. Soudní dvůr měl za to, že aby se opatření považovalo za neselektivní, mělo by být založeno na kritériu uplatnění, které je objektivní, bez jakéhokoli zeměpisného nebo odvětvového zohlednění, a mělo by být v souladu s cílem opatření (12). V daném případě vede neexistence objektivních kritérií pro rozhodování o poskytnutí soukromého pojistného krytí k možné diskriminaci mezi příjemci, kteří jsou ve srovnatelné skutkové situaci (13).
(44)
Za druhé, i kdyby se kritéria pro přístup k režimu považovala za objektivní, Soudní dvůr rozhodl, že samotná existence objektivních kritérií nevylučuje selektivní povahu opatření, pokud má dotyčné opatření za následek zvýhodnění určitých podniků na úkor jiných. Soudní dvůr uvedl, že „skutečnost, že podpora není zaměřena na jednoho či více konkrétních příjemců, kteří jsou stanoveni předem, nýbrž že se na ni vztahuje řada objektivních kritérií, na jejichž základě může být v rámci předem stanovených celkových přidělených rozpočtových prostředků poskytnuta neomezenému počtu příjemců, kteří nejsou zprvu jednotlivě identifikováni, nemůže postačovat k tomu, aby byla zpochybněna selektivní povaha opatření, a tudíž je hodnoceno jakožto státní podpory ve smyslu článku 92 Smlouvy [čl. 107 odst. 1 SFEU]. Tato situace nanejvýš znamená, že dotyčné opatření nepředstavuje jednotlivou podporu. Nevylučuje to však, aby bylo veřejné opatření považováno za systém podpory představující selektivní (a tudíž zvláštní) opatření, pokud vzhledem ke kritériím, jimiž se řídí jeho uplatňování, zvýhodňuje určité podniky nebo určitá odvětví výroby na úkor ostatních“ (14). Podle Soudního dvora proto nelze zásahy státu posuzovat podle jejich účelu nebo cílů, nýbrž podle jejich účinků (15). V daném případě je režim ve skutečnosti selektivní.
(45)
Za třetí, aby bylo opatření obecné povahy, musí být nejen založeno na objektivních a horizontálních kritériích, nýbrž nesmí být rovněž omezeno časově nebo s ohledem na oblast působnosti. Navzdory tvrzení Portugalska, že režim má obecnou povahu, je tento režim omezen z hlediska času i oblasti působnosti, včetně samotné povahy modelu připojištění, jak bylo objasněno v 43. bodě odůvodnění.
(46)
Kritéria režimu nejsou rovněž v souladu s cílem a logikou opatření (16). I kdyby soukromí pojistitelé uplatňovali režim objektivně, na základě režimu jsou způsobilé pouze společnosti, u nichž během krize došlo k snížení jejich pojistného krytí. Společnosti, jimž soukromí pojistitelé úvěrové limity zcela zrušili, jsou z režimu vyloučeny. Navzdory cíli režimu, kterým je odstranit údajnou nedostupnost pojištění na soukromém trhu, se režim nevztahuje na společnosti, které jsou omezením možnosti soukromého pojištění na trhu zasaženy nejvíce. V tomto ohledu není návrh opatření vhodný k odstranění zjištěného selhání trhu.
(47)
Na základě výše uvedených úvah jsou výhody, které jsou poskytnuty vývozcům a obchodním společnostem přihlášeným k režimu, selektivní.
Ovlivnění obchodu a narušení hospodářské soutěže
(48)
Co se týká ovlivnění obchodu, režim se vztahuje na vývozní transakce a domácí transakce s obchodovatelným zbožím.
(49)
Zahrnutím domácích transakcí může režim potenciálně ovlivnit obchod mezi členskými sáty v míře, která by mohla značně narušit obchodní toky, například přesměrováním ekonomických činností od vývozu k domácím transakcím.
(50)
Pokud jde o narušení hospodářské soutěže, podle judikatury Soudního dvora poukazuje samotná skutečnost, že konkurenceschopnost určitého podniku by byla posílena vůči soutěžícím podnikům získáním hospodářské výhody, kterou by jinak při svém běžném podnikání nezískal, na riziko narušení hospodářské soutěže (17).
(51)
Jelikož se režim vztahuje na vývoz, přičemž jsou zahrnuty ostatní členské státy, opatření jednoznačně ovlivňuje obchodní toky mezi členskými státy, jelikož příjemcům usnadňuje vykonávání vývozní činnosti.
(52)
Režim ovlivňuje obchod rovněž tím, že zahrnuje domácí transakce. Podle ustálené judikatury je nutno mít za to, že pokud podpora poskytnutá určitým členským státem posílí postavení společnosti vůči ostatním soutěžícím společnostem při obchodování v rámci Unie, ovlivňuje tato podpora obchod. V tomto ohledu může k určení toho, zda má podpora skutečný nebo potenciální dopad na hospodářskou soutěž a ovlivňuje obchod mezi členskými státy, sloužit skutečnost, že určité hospodářské odvětví bylo na úrovni EU liberalizováno. Navíc není nutné, aby se společnost, která je příjemcem podpory, sama podílela na obchodu v rámci Unie. Podpora poskytnutá členským státem určité společnosti může přispět k zachování či zvýšení činnosti na domácím trhu s tím, že společnosti usazené v ostatních členských státech mají méně možností proniknout na trh dotyčného členského státu. Posílení určitého podniku, který se až dosud na obchodu v rámci Unie nepodílel, jej může uvést do situace, která mu umožní proniknout na trh jiného členského státu (18).
(53)
V daném případě opatření zvýhodňuje společnosti, které působí v různých odvětvích, jež jsou otevřena obchodu v rámci Evropské unie. I zvýhodnění domácích transakcí společností, které působí pouze na portugalském trhu, tudíž ovlivňuje obchod mezi členskými státy.
(54)
Účelem opatření je mimoto podporovat komerční obchodní činnosti společností usazených v Portugalsku na rozdíl od podniků usazených v ostatních členských státech. Opatření proto může narušit hospodářskou soutěž na vnitřním trhu.
Závěr
(55)
Tento režim proto představuje státní podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 SFEU. Podporu lze považovat za slučitelnou se společným trhem, pokud splní jednu z výjimek stanovených ve Smlouvě.
6.2. SLUČITELNOST PODPORY PRO POJISTITELE
(56)
Komise ve svém sdělení stanovila podmínky, za nichž lze podporu pro pojistitele ve formě státem podporovaných režimů pojištění krátkodobých vývozních úvěrů považovat za slučitelnou. V souvislosti s finanční krizí stanoví podmínky pro použití sdělení dočasný rámec.
(57)
V bodě 2.5 sdělení v pozměněném znění (19) jsou „obchodovatelná rizika“ vymezena jako obchodní a politická rizika veřejných i neveřejných dlužníků, kteří mají sídlo v zemích uvedených v příloze (20) sdělení. Finanční výhody poskytnuté pojistitelům vývozních úvěrů, kteří uzavřou transakci považovanou za obchodovatelné riziko či poskytnou krytí pro takovouto transakci, jsou obvykle zakázány.
(58)
V bodě 3.1 sdělení je uvedeno, že faktory, které mohou narušovat hospodářskou soutěž ve prospěch veřejných nebo veřejně podporovaných pojistitelů vývozních úvěrů, kteří kryjí obchodovatelná rizika, zahrnují právní a faktické státní záruky půjček nebo ztrát. Záruky tohoto druhu umožňují pojistitelům vypůjčit si s úrokovou sazbou nižší, než je úroková sazba běžná na trhu, anebo jim umožní vypůjčit si finanční prostředky vůbec. Kromě toho státní záruky zbavují pojistitele nutnosti zajistit se na soukromém trhu.
(59)
Co se týká zemí, které nejsou uvedeny v příloze sdělení, tato rizika jsou „neobchodovatelná“ ve smyslu sdělení a na veřejnou podporu určenou na jejich krytí se sdělení nevztahuje.
(60)
V bodě 4.2 sdělení je stanoveno, že „obchodovatelná rizika“ nemohou být kryta pojištěním vývozních úvěrů s podporou členských států. V bodě 4.4 sdělení je však uvedeno, že za určitých okolností mohou být tato rizika dočasně pojištěna veřejnými nebo veřejně podporovanými pojistiteli vývozních úvěrů. Zejména se v něm uvádí, že se rizika dlužníků, kteří mají sídlo v zemích uvedených v příloze sdělení, považují za dočasně neobchodovatelná pouze tehdy, pokud lze prokázat, že není dostupné soukromé pojistné krytí pro rizika, která jsou obecně považována za obchodovatelná. Členské státy, které chtějí využít tuto únikovou doložku, musí poskytnout zprávu o trhu a poskytnout důkazy předložené dvěma velkými, známými mezinárodními pojistiteli vývozních úvěrů a jedním vnitrostátním pojistitelem úvěrů, přičemž zmíněná zpráva i důkazy prokazují, že krytí rizik není na soukromém trhu pojištění k dispozici. Veřejně podporovaný pojistitel vývozních úvěrů musí mimoto pokud možno sjednotit pojistné sazby pro takováto neobchodovatelná rizika s pojistnými sazbami, které si za srovnatelná rizika účtují soukromí pojistitelé vývozních úvěrů, a poskytnout popis podmínek, které veřejný pojistitel vývozních úvěrů hodlá použít ke krytí daných rizik.
(61)
V zájmu urychlení postupu zjednodušil dočasný rámec do 31. prosince 2010 důkazy, které musí členské státy předložit, aby prokázaly nedostupnost krytí. Za tímto účelem musely členské státy poskytnout důkazy předložené jedním velkým známým mezinárodním soukromým pojistitelem vývozních úvěrů a vnitrostátním pojistitelem úvěrů nebo alespoň čtyřmi zavedenými vývozci na domácím trhu. Platnost dočasného rámce byla prodloužena do 31. prosince 2011 (21).
Nedostupnost krytí
(62)
Portugalsko předložilo řadu dopisů od vývozců, které prokazují, že jim u mnoha transakcí bylo odmítnuto krytí. Komise však v dopisech, které poskytly portugalské orgány, nenašla dostatečný důkaz o nedostupnosti krytí. Důvody uvedené v těchto dopisech jsou buď důvěrné, nebo se v nich výslovně uvádí, že důvodem odmítnutí je nedostatečná likvidita či špatná finanční situace zákazníka, což je běžná obchodní praxe na řádně fungujícím pojistném trhu. Portugalsko ve své odpovědi na rozhodnutí Komise ze dne 27. října 2010 o zahájení formálního vyšetřovacího řízení poskytlo údaje, které prokazují snížení počtu podniků, jež uzavřely pojištění (na konci roku 2009 činil pokles v porovnání s předchozím rokem 29,41 % a do září 2010 došlo k poklesu o dalších 12,53 %), a rovněž snížení hodnoty pojištěného portfolia (32,84 % pokles na konci roku 2009 v porovnání s předchozím rokem a do září 2010 pokles o dalších 22,36 %). Ze dvou dopisů soukromých pojistitelů, které Portugalsko poskytlo s odkazem na nedostupnost krytí na soukromém trhu, se v jednom z nich (dopis CESCE ze dne 22. listopadu 2010) uvádí, že se kvůli poklesu na nákupních trzích snížily rovněž potřeby podniků v oblasti financování. Údajné snížení pojištěných objemů proto není dostatečným důkazem nedostupnosti krytí na trhu.
(63)
Je-li na soukromém trhu krytí skutečně nedostupné a stane-li se dostupným v případě, že částečné krytí poskytne stát, mohlo by to být známkou toho, že pojistitelé obdrželi státní podporu. Jelikož se trh přizpůsobuje především s ohledem na množství úvěrů, nikoli ceny (jak je objasněno v 35. bodě odůvodnění), dostupnost úvěrů vyplývající ze státní podpory umožňuje hospodářským subjektům, které již působí na trhu, udržet si své postavení.
Sladění sazeb pojistného se sazbami účtovanými soukromými pojistiteli úvěrů
(64)
Sazby účtované v rámci režimu představují 60 % sazby, kterou stejnému zákazníkovi účtuje za krytí soukromý pojistitel. V rozporu s tvrzeními Portugalska lze riziko převedené v rámci režimu na stát považovat za vyšší než riziko, které kryje soukromý pojistitel samostatně. Je nutno připomenout, že se riziko nezaplacení zvyšuje s tím, jak se zvyšuje pojištěná částka. V případě vyšší částky pojistného krytí by proto vývozce souhlasil s uzavřením více obchodních transakcí s daným kupujícím. Celkový objem transakcí by mohl přesáhnout schopnost kupujícího splatit dotyčnou částku.
(65)
Portugalské orgány se domnívají, že riziko dodatečných transakcí je nižší vzhledem k tomu, že se vývozce, který získal omezené pojistné krytí, pojistí nejprve s ohledem na nejrizikovější kupující; při vyšším krytí by se vývozce postupně pojišťoval s ohledem na méně rizikové kupující. Toto tvrzení však přehlíží skutečnost, že úvěrové limity jsou poskytnuty pro jednotlivého kupujícího, a vývozce tudíž nemá možnost použít celý poskytnutý limit výhradně pro nejméně věrohodné kupující.
(66)
Tvrzení portugalských orgánů, že dodatečné pojištěné transakce jsou méně rizikové než transakce pojištěné soukromým pojistitelem, by mimoto vedlo k závěru, že soukromí pojistitelé akceptují při dané výši pojistného vyšší riziko, přičemž při stejné výši pojistného odmítají pojistit transakce s nižším rizikem. Pokud by bylo toto tvrzení pravdivé, pojistil by racionálně jednající soukromý pojistitel více transakcí, což by zvýšilo jeho příjmy z pojistného a současně snížilo riziko. Jinými slovy, tvrzení portugalských orgánů by naznačovalo neracionální chování soukromých pojistitelů, kteří by souhlasili s pojištěním rizikovější části portfolia místo méně rizikové části. Toto tvrzení proto nelze uznat.
(67)
V důsledku vyššího rizika, na něž se opatření vztahuje, je stát vystaven vyšší očekávané konečné ztrátě než soukromý pojistitel, když poskytuje počáteční krytí a stanoví jeho cenu samostatně. V případě režimu připojištění, kdy je rozhodnutí o zvýšení krytí přijato až poté, co bylo stanoveno pojistné pro počáteční limit úvěrového pojištění, musí cena připojištění odrážet vyšší riziko možného nadměrného krytí. Tvrzení portugalských orgánů, podle něhož podniky provádějí negativní výběr, což zajišťuje, že rizikovější operace jsou kryty soukromým pojištěním, není doloženo žádnými konkrétními údaji ani známou tržní praxí. Nejběžnější forma soukromého pojištění vývozních úvěrů (pojištění na základě celkového obratu) vyžaduje, aby v rámci pojištění bylo pokryto celé portfolio prodejů na úvěr. Pojištěná společnost proto nemůže pojišťovat svá rizika selektivně. Komise se domnívá, že by cena doplňkového pojištění měla zohledňovat vyšší úroveň převzatého rizika. Cena by proto měla být vyšší než cena, kterou za základní krytí účtují soukromí pojistitelé.
(68)
V daném případě jsou sazby účtované v rámci režimu nižší než stávající sazby na trhu s pojištěním vývozních úvěrů, což Portugalsko potvrdilo ve své odpovědi na rozhodnutí Komise ze dne 27. října 2010 o zahájení formálního vyšetřovacího řízení. Tato cena je rovněž nižší než tržní sazby v letech 2007 a 2008. Z tohoto důvodu není potvrzeno ani tvrzení portugalských orgánů, podle něhož cena odpovídá tržním sazbám před krizí. Cena by měla mimoto zohledňovat úroveň převzatého rizika. Cena by proto měla být ve skutečnosti vyšší než tržní cena.
(69)
Na základě výše uvedených skutečností není režim vztahující se na pojistitele slučitelný se sdělením a dočasným rámcem.
6.3. SLUČITELNOST PODPORY PRO VÝVOZCE A TUZEMSKÉ OBCHODNÍ SPOLEČNOSTI
6.3.1. Slučitelnost opatření zaměřeného na pojištění krátkodobých vývozních úvěrů
(70)
Ustanovení čl. 107 odst. 3 písm. c) SFEU, jež je použitelné za běžných tržních podmínek, a ustanovení čl. 107 odst. 3 písm. b) SFEU, které je použitelné v době vážné poruchy v hospodářství, umožňují považovat podpory za určitých podmínek za slučitelné s vnitřním trhem.
(71)
Komise připomíná, že podle judikatury je nutno čl. 107 odst. 3 písm. b) SFEU vykládat restriktivně a musí se jednat o nápravu poruchy v celém hospodářství některého členského státu (22).
(72)
V souladu se zásadami stanovenými v dočasném rámci (bod 5.1), jehož platnost byla prodloužena do 31. prosince 2012, musí opatření podpory splňovat níže uvedená kritéria, aby byla považována za slučitelná:
a.
Vhodnost
Podpora musí být dobře cílená, aby účinně splnila cíl, kterým je náprava vážné poruchy v hospodářství. Tak tomu není v případě, není-li opatření k odstranění poruchy vhodné.
b.
Nezbytnost
Opatření podpory musí být svou výší a formou nezbytné k dosažení cíle. Musí se tudíž jednat o minimální částku, která je nezbytná k dosažení cíle, a opatření musí mít formu, která je k nápravě poruchy nejvhodnější. Jinými slovy, pokud by k nápravě vážné poruchy v celém hospodářství postačovala nižší částka podpory nebo opatření ve formě, která méně narušuje hospodářskou soutěž, nebylo by dotyčné opatření nezbytné. Tato analýza je potvrzena v ustálené judikatuře Soudního dvora (23).
c.
Přiměřenost
Kladné účinky opatření je nutno náležitě uvážit s ohledem na narušení hospodářské soutěže, aby bylo narušení omezeno na minimum nezbytné k dosažení cílů těchto opatření. V čl. 107 odst. 1 SFEU jsou zakázána veškerá selektivní veřejná opatření, která mohou narušit obchod mezi členskými státy. Jakékoli odchylka podle ustanovení čl. 107 odst. 3 písm. b) SFEU, jež povoluje státní podporu, musí zajistit, aby byla tato podpora omezena na to, co je nezbytné k dosažení uvedeného cíle.
Vhodnost
(73)
Jak je objasněno v 46. bodě odůvodnění, návrh režimu vylučuje společnosti, které jsou krizí zasaženy nejvíce, a režim proto není vhodný k odstranění údajného selhání trhu v podobě nedostupnosti soukromého krytí.
Nezbytnost a přiměřenost: sladění sazeb pojistného se sazbami účtovanými soukromými pojistiteli úvěrů
(74)
Jak je uvedeno v 62. bodě odůvodnění, ačkoliv informace, které poskytlo Portugalsko, naznačují napětí na soukromém trhu s pojištěním úvěrů, neprokazují nedostupnost krytí. Nelze proto zjistit nezbytnost zásahu státu.
(75)
Jak je objasněno v 21. a 64. bodě odůvodnění, sazby účtované v rámci režimu představují 60 % sazeb, které témuž zákazníkovi účtují za krytí soukromí pojistitelé.
76)
Jak je vysvětleno v 65. až 67. bodě odůvodnění, v případě režimu připojištění, kdy je rozhodnutí o zvýšení krytí přijato až poté, co bylo stanoveno pojistné pro počáteční limit úvěrového pojištění, musí cena připojištění zohledňovat vyšší riziko možného nadměrného krytí.
(77)
Cíle, kterým je poskytnutí údajně nedostupného pojistného krytí, by mohlo být dosaženo rovněž prostřednictvím režimu s cenou stanovenou tak, aby odrážela riziko, které převzal stát. Stanovení ceny v rámci režimu na základě nižšího pojistného, než je pojistné, které by za obdobná rizika účtoval trh, není přiměřené cíli režimu.
(78)
Vzhledem k výše uvedeným skutečnostem nelze část režimu týkající se pojištění vývozních úvěrů považovat za slučitelnou podporu pro vývozce podle čl. 107 odst. 3 písm. b) SFEU a dočasného rámce.
(79)
Co se týká čl. 107 odst. 3 písm. c), stejně jako v analýze slučitelnosti podle čl. 107 odst. 3 písm. b) platí všechna tvrzení ohledně vhodnosti, nezbytnosti a přiměřenosti. Podpora pro pojistitele vývozních úvěrů na základě režimu proto mění podmínky obchodu v míře, jež je v rozporu se společným zájmem.
6.3.2. Slučitelnost režimu s ohledem na operace týkající se pojištění domácího obchodu
(80)
Pokud jde o uplatnění režimu na domácí transakce, pojištění domácího obchodu pod tržní cenu může obchodní transakce odchýlit od vývozu ve prospěch domácích transakcí a může mít významný dopad na dovoz. Za běžných tržních podmínek je proto státní podpora ve prospěch operací v rámci domácího obchodu přísně zakázána. Ustanovení čl. 107 odst. 3 písm. c) a b) SFEU však umožňují považovat za určitých podmínek podpory za slučitelné s vnitřním trhem. V této souvislosti stanoví kritéria pro slučitelnost opatření podpory v podobě pojištění krátkodobých vývozních úvěrů sdělení a dočasný rámec. Sdělení a dočasný rámec se však nevztahují na transakce v rámci domácího obchodu.
(81)
Portugalsko však režim oznámilo podle dočasného rámce v souvislosti se současnou finanční krizí. Je proto nutno zjistit, zda by vzhledem k dalekosáhlým důsledkům současné hospodářské krize bylo možno režim považovat za slučitelný přímo podle čl. 107 odst. 3 písm. b) SFEU. Pokud ne, je poté nutno analyzovat, zda lze opatření považovat za slučitelné podle čl. 107 odst. 3 písm. c).
(82)
Co se týká slučitelnosti podle čl. 107 odst. 3 písm. b) SFEU, toto ustanovení Komisi umožňuje prohlásit podpory za slučitelné s vnitřním trhem, pokud mají „napravit vážnou poruchu v hospodářství některého členského státu“.
(83)
Komise znovu opakuje, že ustanovení čl. 107 odst. 3 písm. b) SFEU je nutno uplatňovat restriktivně a že se musí jednat o nápravu poruchy, která se týká celého hospodářství některého členského státu (24). Komise rovněž připomíná, že (jak je uvedeno v 73. bodě odůvodnění) opatření musí splňovat zásady vhodnosti, nezbytnosti a přiměřenosti.
(84)
Opatření bylo zavedeno v souvislosti se současnou finanční krizí a je časově omezené.
(85)
Komise obdržela dopisy od vývozců a soukromých pojistitelů, které poukazují na snížení pojistného krytí u domácích transakcí. Portugalské orgány tvrdí, že poměr ztráty vzrostl na 102 %. Toto tvrzení však není přesvědčivé, jelikož růst vykazuje stálou tendenci od roku 2004, jak prokazují připomínky podané portugalskými orgány. Toto trvalé zvyšování poměru ztráty již před propuknutím finanční krize může naznačovat nikoli selhání trhu v oblasti financování domácího obchodu, nýbrž spíše strukturální problém na trhu. Komise proto nenašla žádné důkazy, že režim je vhodný k nápravě vážné poruchy v hospodářství, a má za to, že režim nelze prohlásit za slučitelný podle dočasného rámce nebo na základě čl. 107 odst. 3 písm. b).
(86)
Pokud jde o slučitelnost opatření podle sdělení a čl. 107 odst. 3 písm. c), cílem režimu je odstranit nedostupnost krytí na pojistném trhu. Jelikož se však jedná o režim připojištění, který při výběru příjemce ponechává soukromým pojistitelům určitý prostor pro uvážení, vylučuje režim potenciálně z krytí společnosti, které jsou ve srovnatelné skutkové situaci jako společnosti, na něž se režim vztahuje, byly však krizí zasaženy více. V případě těchto vyloučených společností by bylo pojistné krytí zcela zrušeno na rozdíl od pouze částečného zrušení. Opatření mimoto příjemcům poskytuje nejen dodatečné krytí, nýbrž rovněž výhodu v podobě ceny, jelikož pojistné je nižší než tržní sazby. Jak již bylo uvedeno, sazby účtované v rámci režimu představují 60 % sazeb, které témuž zákazníkovi za krytí účtuje soukromý pojistitel, přičemž skutečnost, že limit krytí je zvýšen na dvojnásobek původního limitu, znamená vyšší riziko, které není v pojistném zohledněno. Výše ceny v rámci režimu není odůvodněná s ohledem na nutnost odstranit nedostupnost pojistného krytí. Vzhledem k možnému narušení hospodářské soutěže není režim přiměřený k dosažení uvedeného cíle.
(87)
Komise proto dospěla k závěru, že státní podpora poskytnutá operacím týkajícím se pojištění domácího obchodu nesplňuje podmínky stanovené v čl. 107 odst. 3 písm. b) nebo c) SFEU a není slučitelná s vnitřním trhem.
7. ZÁVĚR
(88)
Na základě výše uvedených skutečností dospěla Komise k závěru, že režim poskytuje státní podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 SFEU, kterou nelze prohlásit za slučitelnou s vnitřním trhem.
8. NAVRÁCENÍ PODPORY
(89)
V čl. 14 odst. 1 nařízení (ES) č. 659/1999 (25) je stanoveno, že je-li v případech protiprávní podpory přijato záporné rozhodnutí, Komise rozhodne, že dotyčný členský stát učiní všechna nezbytná opatření, aby příjemce podporu navrátil. Navráceny musí být pouze podpory, které nejsou slučitelné s vnitřním trhem.
(90)
Cíl navrácení podpory spočívá v obnovení situace, která existovala před poskytnutím podpory. Tohoto cíle je dosaženo, jakmile je neslučitelná podpora vrácena příjemci, kteří tak ztratí výhodu, kterou měli vůči svým soutěžitelům. Částka, která má být vrácena, musí umožnit vyloučení hospodářské výhody poskytnuté příjemcům.
(91)
Za účelem přesného vyčíslení výše podpory je vzhledem ke skutečnosti, že pro odměnu za státní krytí není k dispozici odpovídající tržní cena, nutno stanovit náležitou referenční hodnotu. Jak je uvedeno v první odrážce bodu 4.2 sdělení Komise o zárukách (26), lze „grantový ekvivalent“ záruky za půjčku v daném roce vypočítat stejným způsobem jako grantový ekvivalent zvýhodněné půjčky. Výši podpory lze proto vypočítat jako rozdíl mezi teoretickou tržní sazbou a sazbou získanou na základě státní záruky po odečtení zaplaceného pojistného.
(92)
Pokud jde o podporu pro pojistitele, výhoda má podobu zachování podílu pojistitelů na trhu. V případě neexistence podpory mohl pojistné krytí poskytovat jiný účastník trhu. Jak je objasněno v 35. bodě odůvodnění, hospodářská soutěž na trhu je založena především na množství úvěrů, nikoli na cenách. Tržní praxe je mimoto taková, že se stanoví průměrná cena za celé portfolio, které je poté pojištěno u téhož pojistitele (27), aby se zamezilo účelovému využívání ze strany pojištěných společností. K účelovému využívání by mohlo dojít, pokud by pojištěná společnost platila průměrnou cenu pouze za zákazníky s vysokým rizikem a nepojistila by zákazníky s nižším rizikem, nebo zákazníky s nízkým rizikem pojistila u jiného pojistitele. Pokud by proto vývozcům poskytl krytí pro veškeré požadované úvěrové limity jiný účastník trhu, a to i za vyšší cenu, vývozci by pravděpodobně přesunuli veškeré své pojistné smlouvy k alternativnímu poskytovateli pojištění. Výhodou v peněžním vyjádření je ziskové rozpětí dosažené u objemu pojištěného jednotlivým soukromým pojistitelem snížené o náklady spojené s tímto objemem. Tyto prvky převedené na zisky, kterých dosáhli soukromí pojistitelé účastnící se režimu za období, během něhož stát poskytoval připojištění, by v případě neexistence režimu zaznamenal jiný účastník trhu. Podpora ve prospěch pojistitelů je proto vyčíslena jako zisky, kterých pojistitelé účastnící se režimu dosáhli za období, během něhož byl režim zaveden, v důsledku pojištění jednotlivých vývozců a domácích obchodních společností přihlášených k režimu. Výhoda pro zákazníky, kteří se přihlásili k režimu, by měla být vypočítána na úrovni jednotlivého pojistitele účastnícího se režimu a v případě, že zisk přesahuje částku de minimis, by měla být vrácena.
(93)
Co se týká vývozců, příjemci by měli za státní krytí zaplatit odměnu podle tržních podmínek. Výši podpory je proto nutno vypočítat jako rozdíl mezi skutečnou tržní sazbou upravenou o změnu v úrovni rizika. Komise vypracovala metodu pro výpočet částky, jež má být navrácena (která je vysvětlena v příloze tohoto rozhodnutí), a to na základě přiměřených předpokladů a běžné tržní praxe. Podle této metody činí teoretická tržní cena za krytí poskytnuté státem 110 % ceny (vyjádřené jako sazba pojistného) účtované soukromým pojistitelem v případě každého jednotlivého vývozce. Jelikož cena účtovaná v rámci režimu činí 60 % pojistného účtovaného soukromým pojistitelem, rovná se částka, jež má být získána zpět v případě jednotlivých transakcí, částce, kterou stát účtoval v rámci režimu, vynásobené 5/6.
(94)
Částka uvedená v 93. bodě odůvodnění představuje částku, která má být vrácena, k níž se připočítají úroky narostlé ode dne, kdy byla podpora poskytnuta příjemcům (datum vydání jednotlivých záruk), do dne jejího skutečného navrácení. Úroky z částky, která má být navrácena, se vypočítají jako složený úrok podle kapitoly V nařízení Komise (ES) č. 794/2004 (28), ve znění nařízení (ES) č. 271/2008 (29).
(95)
Toto rozhodnutí musí být provedeno neprodleně, zejména s ohledem na navrácení veškerých jednotlivých podpor poskytnutých na základě režimu s výjimkou podpor, které splňují podmínky stanovené v nařízeních přijatých podle článků 1 a 2 nařízení Rady (ES) č. 994/98 (30) nebo v jiném schváleném režimu podpory, a to do výše maximální intenzity podpory nebo limitů podpory de minimis vztahujících se na tento druh podpory,
PŘIJALA TOTO ROZHODNUTÍ:
Článek 1
Státní podpora obsažená v režimu pojištění krátkodobých vývozních úvěrů na základě použití legislativního nařízení č. 175/2008 ze dne 26. srpna 2008, kterým se zřizuje Finova, a legislativního nařízení č. 211/1998 ze dne 16. července 1998, kterým se stanoví pravidla použitelná na vzájemné záruční společnosti (ve znění legislativního nařízení č. 19/2001 ze dne 30. ledna 2001 a č. 309-A/2007 ze dne 7. září 2007), kterou Portugalsko poskytlo protiprávně v rozporu s čl. 108 odst. 3 Smlouvy o fungování Evropské unie, není slučitelná s vnitřním trhem.
Článek 2
Jednotlivé podpory poskytnuté na základě režimu uvedeného v článku 1, které v době poskytnutí podpory splňovaly podmínky stanovené v nařízení přijatém podle článku 1 nařízení (ES) č. 994/98 nebo v jiném schváleném režimu podpory, jsou slučitelné s vnitřním trhem, a to do výše maximální intenzity podpory nebo limitů podpory de minimis vztahujících se na tento druh podpory.
Článek 3
1. Portugalsko získá od příjemců zpět neslučitelnou podporu uvedenou v článku 1.
2. Částky, které mají být navráceny, jsou úročeny ode dne, kdy byly pro příjemce uvolněny, do dne jejich skutečného navrácení.
3. Úroky se vypočtou jako složený úrok podle kapitoly V nařízení (ES) č. 794/2004 ve znění nařízení (ES) č. 271/2008.
4. Portugalsko okamžitě zruší režim uvedený v článku 1 a s účinkem ode dne oznámení tohoto rozhodnutí zruší rovněž veškeré dosud neprovedené platby podpory na základě režimu uvedeného v článku 1.
Článek 4
1. Navrácení podpory uvedené v článku 1 se provede s okamžitým účinkem.
2. Portugalsko zajistí, aby toto rozhodnutí bylo provedeno do čtyř měsíců ode dne oznámení tohoto rozhodnutí.
Článek 5
1. Do dvou měsíců od oznámení tohoto rozhodnutí poskytne Portugalsko Komisi tyto informace:
a)
seznam příjemců, kteří obdrželi podporu na základě režimu uvedeného v článku 1, a celkové částky podpory obdržené jednotlivými příjemci;
b)
celkovou částku (jistinu a úroky), kterou má každý příjemce navrátit;
c)
podrobný popis opatření již přijatých a plánovaných k dosažení souladu s tímto rozhodnutím;
d)
doklady prokazující, že příjemcům bylo nařízeno podporu vrátit.
2. Portugalsko Komisi průběžně informuje o pokroku při provádění vnitrostátních opatření přijatých k provedení tohoto rozhodnutí, dokud není podpora uvedená v článku 1 zcela navrácena. Na žádost Komise předloží Portugalsko okamžitě informace o již přijatých a plánovaných opatřeních k dosažení souladu s tímto rozhodnutím. Poskytne rovněž podrobné informace o částkách podpory a úrocích z podpory, které již příjemci vrátili.
Článek 6
Toto rozhodnutí je určeno Portugalské republice.
V Bruselu dne 23. listopadu 2011.