ΑΠΌΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΉΣ
της 14ης Δεκεμβρίου 2010
σχετικά με την κρατική ενίσχυση C 39/96 (πρώην NN 127/92) που έθεσε σε εφαρμογή η Γαλλία υπέρ του Coopérative d’exportation du livre français (CELF)
[κοινοποιηθείσα υπό τον αριθμό Ε(2010) 8938]
(Το κείμενο στη γαλλική γλώσσα είναι το μόνο αυθεντικό)
(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)
(2011/179/ΕΕ)
Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ,
Έχοντας υπόψη τη συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και ιδίως το άρθρο 108 παράγραφος 2 πρώτο εδάφιο (1),
Αφού κάλεσε τους ενδιαφερόμενους να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σύμφωνα με το προαναφερθέν άρθρο (2), και αφού έλαβε υπόψη αυτές τις παρατηρήσεις,
Εκτιμώντας τα ακόλουθα:
1. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ
(1)
Με απόφαση της 15ης Απριλίου 2008 (3) (εφεξής «η απόφαση του Πρωτοδικείου»), το Πρωτοδικείο της Ευρωπαϊκής Ένωσης ακύρωσε την απόφαση 2005/262/ΕΚ της Επιτροπής της 20ής Απριλίου 2004 σχετικά με την ενίσχυση που έθεσε σε εφαρμογή η Γαλλία υπέρ του συνεταιρισμού εξαγωγής του γαλλικού βιβλίου (Coopérative d’exportation du livre français) (εφεξής «CELF») (4) (5).
(2)
Μετά την απόφαση του Δικαστηρίου, η Επιτροπή πρέπει να εκδώσει μια νέα απόφαση.
(3)
Η προαναφερθείσα απόφαση αποτελεί το τέλος μιας διαδικασίας τα κύρια στάδια της οποίας αναφέρονται κατωτέρω.
A. Πρώτο στάδιο
(4)
Με επιστολή της 20ής Μαρτίου 1992, η Société internationale de diffusion et d’édition [Διεθνής Εταιρεία (εφεξής «SIDE»)] επέστησε την προσοχή της Επιτροπής στις ενισχύσεις για την προώθηση, τη μεταφορά και την εμπορία που χορήγησαν οι γαλλικές αρχές στον CELF, ενισχύσεις οι οποίες δεν είχαν αποτελέσει αντικείμενο προηγούμενης κοινοποίησης στις υπηρεσίες της Επιτροπής.
(5)
Με επιστολή της 2ας Απριλίου 1992, η Επιτροπή, έχοντας υπενθυμίσει στις γαλλικές αρχές ότι ολόκληρο το σχέδιο που επιδιώκει να συστήσει ή να τροποποιήσει τις ενισχύσεις έπρεπε να αποτελέσει αντικείμενο προηγούμενης κοινοποίησης στις υπηρεσίες της, ζήτησε από τις προαναφερθείσες αρχές να την ενημερώσουν σχετικά με τον χαρακτήρα και το αντικείμενο των ενισχύσεων που ανέφερε η SIDE.
(6)
Οι γαλλικές αρχές, με επιστολή της 29ης Ιουνίου 1992, επιβεβαίωσαν στην Επιτροπή την ύπαρξη ενισχύσεων υπέρ του CELF. Αυτές διευκρίνισαν ότι αυτά τα μέτρα είχαν σκοπό να καταστήσουν γνωστή τη γαλλική γραμματεία και τη γαλλική γλώσσα στις μη γαλλόφωνες χώρες και ότι στον CELF είχε ανατεθεί η διαχείριση τριών συστημάτων ειδικών ενισχύσεων τα οποία είχαν επίσης στόχο να διευκολύνουν την πρόσβαση στα γαλλικά βιβλία από αναγνώστες σε απομακρυσμένες περιοχές.
(7)
Με επιστολή της 7ης Αυγούστου 1992, η Επιτροπή επιβεβαίωσε στη SIDE την ύπαρξη ενισχύσεων υπέρ του CELF, διευκρινίζοντας τον στόχο τους και ενημερώνοντάς την ότι τα επίμαχα μέτρα δεν είχαν κοινοποιηθεί. Διευκρίνισε, ωστόσο, ότι οι επίμαχες ενισχύσεις δεν ήταν ικανές να αλλοιώσουν τους όρους των συναλλαγών μεταξύ των κρατών μελών. Υπό αυτές τις συνθήκες, η SIDE είχε κληθεί να υποβάλει τις παρατηρήσεις της.
(8)
Με επιστολή της 7ης Σεπτεμβρίου 1992, η SIDE γνωστοποίησε στην Επιτροπή ότι είχε την πρόθεση να καταγγείλει ότι τα μέτρα συνιστούν διακριτική μεταχείριση και ότι είχαν επιπτώσεις στο ενδοκοινοτικό εμπόριο, χωρίς να αμφισβητεί, ωστόσο, τον πολιτιστικό στόχο τον οποίο προωθούσε το Υπουργείο Πολιτισμού, ο οποίος ήταν η διάδοση της γαλλικής γλώσσας και της γαλλικής γραμματείας.
(9)
Με απόφαση της 18ης Μαΐου 1993 (6), η Επιτροπή έκρινε ότι, λαμβανομένης υπόψη της ιδιαίτερης κατάστασης του ανταγωνισμού στον τομέα του βιβλίου και του πολιτιστικού στόχου των εν λόγω καθεστώτων ενισχύσεων, η παρέκκλιση του πρώην άρθρου 92 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της συνθήκης εφαρμοζόταν σ’ αυτές.
(10)
Η SIDE, με δικόγραφο της 2ας Αυγούστου 1993, υπέβαλε προσφυγή ακυρώσεως της προαναφερθείσας απόφασης. Με απόφαση της 18ης Σεπτεμβρίου 1995 (7), το Πρωτοδικείο έκανε εν μέρει αποδεκτή την αίτηση της SIDE ακυρώνοντας την απόφαση της Επιτροπής της 18ης Μαΐου 1993, αποκλειστικά όμως για ό,τι αφορά ορισμένα μέτρα υπέρ του CELF σχετικά με τις μικρές παραγγελίες.
(11)
Το Πρωτοδικείο έκρινε ότι η Επιτροπή ήταν σε θέση να εκδώσει ευνοϊκή απόφαση για τα κατωτέρω τρία καθεστώτα ενισχύσεων, που διαχειρίζεται ο CELF για λογαριασμό του κράτους:
α)
ενισχύσεις για την αεροπορική μεταφορά ή την αεροπορική ταχυδρομική αποστολή βιβλίων·
β)
πρόγραμμα «Page à Page» (8) (ενίσχυση που αποσκοπεί στη διάδοση βιβλίων στη γαλλική γλώσσα στις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης)·
γ)
«Πρόγραμμα Plus» (διάθεση πανεπιστημιακών συγγραμμάτων στη γαλλική γλώσσα στους φοιτητές των πανεπιστημίων της Αφρικής νοτίως της Σαχάρας).
(12)
Το Πρωτοδικείο έκρινε ότι η Επιτροπή είχε λάβει επαρκείς πληροφορίες σχετικά με τα ανωτέρω τρία καθεστώτα που δικαιολογούσαν τη διαπίστωση ότι η επίπτωσή τους στον ανταγωνισμό ήταν αμελητέα. Εξάλλου, το Πρωτοδικείο αναφέρει ότι «Όσον αφορά τον πολιτιστικό σκοπό των επιδίκων ενισχύσεων, οι διάδικοι δεν αμφισβητούν ότι ο επιδιωκόμενος από τη γαλλική κυβέρνηση σκοπός συνίσταται στη διάδοση της γαλλικής γλώσσας και γραμματείας». Το Πρωτοδικείο έκρινε ότι έπρεπε να συναχθεί το συμπέρασμα ότι η εκτίμηση του πολιτιστικού σκοπού των επιδίκων ενισχύσεων δεν δημιουργούσε στην Επιτροπή ιδιαίτερες δυσκολίες και ότι δεν ήταν απαραίτητο να ζητήσει περαιτέρω πληροφορίες προκειμένου να αναγνωρίσει τον πολιτιστικό χαρακτήρα του εν λόγω σκοπού.
(13)
Αντιθέτως, το Πρωτοδικείο έκρινε, όσον αφορά τα μέτρα αντισταθμίσεως που χορηγήθηκαν αποκλειστικά στον CELF για τις μικρές παραγγελίες, ότι η Επιτροπή έπρεπε να εξετάσει διεξοδικά τους όρους ανταγωνισμού στον εξεταζόμενο τομέα πριν να λάβει απόφαση σχετικά με το συμβιβάσιμο των μέτρων με την κοινή αγορά.
(14)
Ως εκ τούτου, το Πρωτοδικείο συνήγαγε (σκέψη αριθ. 76 της απόφασης) ότι η Επιτροπή έπρεπε να κινήσει τη διαδικασία του πρώην άρθρου 93 παράγραφος 2 της ΕΚ (σήμερα άρθρο 108 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ) και ότι έπρεπε συνεπώς να ακυρώσει την απόφασή της τής 18ης Μαΐου 1993, όσον αφορά την ενίσχυση που χορηγείται αποκλειστικά στον CELF για την αντιστάθμιση του επιπλέον κόστους της εκτέλεσης των μικρών παραγγελιών γαλλικών βιβλίων οι οποίες προέρχονται από βιβλιοπωλεία εγκατεστημένα στο εξωτερικό.
B. Δεύτερο στάδιο
(15)
Σύμφωνα με την απόφαση του Πρωτοδικείου της 18ης Σεπτεμβρίου 1995, η Επιτροπή αποφάσισε με απόφαση της 30ής Ιουλίου 1996 να κινήσει την επίσημη διαδικασία έρευνας. Τα ενδιαφερόμενα μέρη που κλήθηκαν να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους στην Επιτροπή τις υπέβαλαν ιδίως μεταξύ Δεκεμβρίου 1996 και Ιανουαρίου 1997.
(16)
Περατώνοντας αυτή την αποδεικτική διαδικασία, η Επιτροπή εξέδωσε στις 10 Ιουνίου 1998 την απόφαση 1999/133/ΕΚ (9). Η ίδια επιβεβαίωσε τον πολιτιστικό σκοπό των ενισχύσεων σχετικά με τις μικρές παραγγελίες και έκρινε, βάσει του πρώην άρθρου 87 παράγραφος 3 στοιχείο δ) της συνθήκης, ότι ο χαρακτήρας των ανωτέρω ενισχύσεων δεν μπορούσε να αλλοιώσει τους όρους των συναλλαγών και του ανταγωνισμού στην Ένωση σε βαθμό που να βλάπτει το κοινό συμφέρον στην αγορά των εξαγωγών βιβλίων γαλλικής γλώσσας.
(17)
Με απόφαση της 28ης Φεβρουαρίου 2002 (10), το Πρωτοδικείο αποφάσισε την ακύρωση της τελευταίας φράσης του άρθρου 1, της προαναφερθείσας απόφασης. Όντως, το Πρωτοδικείο έκρινε ότι η Επιτροπή όφειλε να είχε πραγματοποιήσει τους απαραίτητους ελέγχους για να αποκτήσει τα απαραίτητα στοιχεία προκειμένου να κάνει διάκριση μεταξύ της αγοράς των παραγγελιών και της αγοράς των εξαγωγών βιβλίων στη γαλλική γλώσσα γενικά.
(18)
Το Πρωτοδικείο έκρινε ότι η Επιτροπή, επειδή δεν πραγματοποίησε αυτόν τον έλεγχο, διέπραξε προφανές σφάλμα εκτιμήσεως επιλέγοντας την αγορά εξαγωγών βιβλίων στη γαλλική γλώσσα γενικά ως την αγορά αναφοράς, ενώ είχε διαπιστωθεί ότι η επίμαχη ενίσχυση είχε ως αποκλειστικούς αποδέκτες τους παραγγελιοδόχους εξαγωγών.
(19)
Απεναντίας, στην απόφασή του της 22ας Ιουνίου 2000 (11), το Δικαστήριο απέρριψε, χωρίς να εξετάσει την ουσία της υπόθεσης, επί της προσφυγής των γαλλικών αρχών κατά της απόφασης της Επιτροπής της 10ης Ιουνίου 1998 και επιβεβαίωσε ότι, ακόμη και στην υπόθεση στην οποία μια ενίσχυση θα μπορούσε να θεωρηθεί συμβατή με την κοινή αγορά, αυτό το γεγονός δεν επηρέαζε την υποχρέωση κοινοποίησης και ότι η απόφαση της προηγούμενης κοινοποίησης συνεπάγεται την υποχρέωση αναστολής της ενίσχυσης.
Γ. Τρίτο στάδιο
(20)
Μετά από τη μερική ακύρωση της απόφασης της 10ης Ιουνίου 1998, η Επιτροπή ζήτησε από τις γαλλικές αρχές και από την SIDE, με επιστολές της 14ης Ιουνίου 2002, να της διαβιβάσουν τις παρατηρήσεις τους για τους λόγους ακύρωσης της απόφασης, και ιδίως για τα στοιχεία σχετικά με την εν λόγω αγορά.
(21)
Οι γαλλικές αρχές κλήθηκαν ιδίως να σχολιάσουν τις ιδιαιτερότητες της προσφοράς του CELF σε σχέση με εκείνες των άλλων φορέων της αγοράς, όπως η SIDE. Η SIDE κλήθηκε να σχολιάσει ειδικότερα την έννοια των μικρών παραγγελιών και να αναφέρει ποια ήταν η ενδεχόμενη ιδιαιτερότητα της προσφοράς της σε σχέση με εκείνη του CELF και των άλλων φορέων της αγοράς.
(22)
Η SIDE απάντησε στην Επιτροπή με επιστολή της 12ης Αυγούστου 2002. Οι γαλλικές αρχές απάντησαν με επιστολή της 17ης Σεπτεμβρίου 2002.
(23)
Η Επιτροπή, αφού ζήτησε από τη SIDE, με επιστολή της 19ης Σεπτεμβρίου 2002, να της αναφέρει εάν η απάντησή της περιείχε εμπιστευτικές πληροφορίες και έλαβε αρνητική απάντηση στις 30 Σεπτεμβρίου 2002, με επιστολή της 17ης Οκτωβρίου 2002 διαβίβασε για σχολιασμό στις γαλλικές αρχές την απάντηση της SIDE συνοδευόμενη από τα παραρτήματά της. Με αυτή την ευκαιρία, έθεσε επίσης μια νέα σειρά συμπληρωματικών ερωτημάτων.
(24)
Με επιστολή της 30ής Οκτωβρίου 2002, η Επιτροπή έθεσε ομοίως στη SIDE μια σειρά συμπληρωματικών ερωτήσεων, η οποία απαντήθηκε με επιστολές της 31ης Οκτωβρίου 2002 και της 9ης Δεκεμβρίου 2002. Η SIDE γνωστοποίησε στην Επιτροπή, με επιστολή της 23ης Δεκεμβρίου 2002, μετά από το ερώτημα της Επιτροπής της 16ης Δεκεμβρίου 2002, ότι οι απαντήσεις της δεν περιείχαν καμία εμπιστευτική πληροφορία και ότι μπορούσαν να διαβιβαστούν για σχολιασμό στις γαλλικές αρχές.
(25)
Επειδή οι γαλλικές αρχές δεν απάντησαν εντός των προβλεπομένων προθεσμιών, η Επιτροπή υποχρεώθηκε να τους απευθύνει υπόμνηση με επιστολή της 27ης Νοεμβρίου 2002. Με επιστολή της 19ης Δεκεμβρίου 2002, οι γαλλικές αρχές ζήτησαν από την Επιτροπή παράταση της προθεσμίας.
(26)
Στις 9 Ιανουαρίου 2003, η Επιτροπή διαβίβασε για σχολιασμό από τις γαλλικές αρχές την απάντηση της SIDE της 23ης Δεκεμβρίου 2002. Με επιστολή της 17ης Ιανουαρίου 2003, οι γαλλικές αρχές απάντησαν στα ερωτήματα της Επιτροπής της 17ης Οκτωβρίου 2002.
(27)
Με επιστολή της 4ης Φεβρουαρίου 2003, οι γαλλικές αρχές ζήτησαν από την Επιτροπή νέα παράταση της προθεσμίας, σε ό,τι αφορά το ερώτημα των σχολίων στη δεύτερη απάντηση της SIDE της 23ης Δεκεμβρίου 2002. Η Επιτροπή χορήγησε μερική παράταση της προθεσμίας που ζητήθηκε με την επιστολή της 11ης Φεβρουαρίου 2003. Με επιστολή της 11ης Μαρτίου 2003, οι γαλλικές αρχές έστειλαν την απάντησή τους στην Επιτροπή.
(28)
Εξάλλου, η SIDE, με αίτησή της, έγινε δεκτή από τις υπηρεσίες της Επιτροπής και εξέθεσε την άποψή της για την υπόθεση εξαρχής, κατά τη διάρκεια συνεδρίασης που έλαβε χώρα στις 4 Μαρτίου 2003.
(29)
Μετά το πέρας της διαδικασίας αυτής, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξέδωσε την απόφαση 2005/262/ΕΚ κρίνοντας την επίδικη ενίσχυση συμβατή σύμφωνα με το άρθρο 87 παράγραφος 3 στοιχείο δ) της συνθήκης, αφού έκρινε ιδίως ότι οι ενισχύσεις δεν μπορούσαν να αντισταθμίσουν το κόστος της εκτέλεσης των μικρών παραγγελιών.
Δ. Τέταρτο στάδιο
(30)
Με την απόφασή του της 15ης Απριλίου 2008, το Πρωτοδικείο ακύρωσε την απόφαση της Επιτροπής της 20ής Απριλίου 2004.
(31)
Το Πρωτοδικείο έκρινε ότι η Επιτροπή είχε υποπέσει, όσον αφορά το μέρος της ενίσχυσης που καταβλήθηκε στον CELF πριν από την 1η Νοεμβρίου 1993, ημερομηνία θέσης σε ισχύ της συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση, σε νομική πλάνη εκτιμώντας ότι η επίδικος ενίσχυση ήταν συμβατή με την κοινή αγορά δυνάμει του άρθρου 87 παράγραφος 3 στοιχείο δ), ενώ έπρεπε να είχε εφαρμόσει τους κανόνες του βασικού δικαίου που ίσχυαν πριν από την 1η Νοεμβρίου 1993. Το Πρωτοδικείο έλαβε ιδίως υπόψη το γεγονός ότι η συνθήκη ΕΕ δεν συνεπάγεται μεταβατικές διατάξεις όσον αφορά την εφαρμογή του πρώην άρθρου 87 παράγραφος 3 στοιχείο δ) και ότι η αρχή της ασφάλειας δικαίου δεν επιτρέπει, εκτός από εξαιρέσεις, τον καθορισμό της έναρξης της χρονικής εφαρμογής μιας κοινοτικής πράξης σε δηλαδή σε ημερομηνία προγενέστερη από εκείνη της δημοσίευσής της.
(32)
Επιπλέον, το Πρωτοδικείο έκρινε ότι η Επιτροπή είχε διαπράξει πρόδηλο σφάλμα εκτίμησης κατά την εξέταση της επίδικης ενίσχυσης υπερεκτιμώντας το κόστος εκτέλεσης των μικρών παραγγελιών που είχε επωμιστεί στην πραγματικότητα ο CELF. Όντως, στην απόφασή της της 20ής Απριλίου 2004, η Επιτροπή δεν έλαβε υπόψη τις πραγματικές δαπάνες εκτέλεσης των μικρών παραγγελιών, αλλά προέβη σε εκτίμηση αυτών των δαπανών βάσει των συνολικών δαπανών που πραγματοποίησε ο CELF (καταλογισμός στη εκτέλεση των μικρών παραγγελιών ενός μέρους των συνολικών δαπανών σε συνάρτηση με έναν συντελεστή κατανομής διαφορετικό για κάθε κατηγορία δαπανών). Για ορισμένες κατηγορίες δαπανών εφαρμόστηκαν συντελεστές πολλαπλασιασμού λαμβανομένων υπόψη των πρόσθετων δυσκολιών που συνεπάγεται η εκτέλεση των μικρών παραγγελιών σε σχέση με άλλες δραστηριότητες του CELF. Επίσης, το Πρωτοδικείο έκρινε ότι αυτές οι δυσκολίες μπορούσαν να ξεπεραστούν χάρη στην τηλεδιαβίβαση που αφορούσε τα δύο τρίτα των μικρών παραγγελιών. Ως εκ τούτου, το Πρωτοδικείο έκρινε ότι η Επιτροπή είχε υποπέσει σε σφάλμα εκτίμησης εφαρμόζοντας συντελεστές πολλαπλασιασμού σε ορισμένες δαπάνες (και, εν πάση περιπτώσει, στις τηλεδιαβιβασθείσες παραγγελίες) και συνήγαγε ότι χωρίς αυτούς τους συντελεστές, οι δαπάνες σχετικά με τη διαχείριση των μικρών παραγγελιών θα ήταν μειωμένες και το αποτέλεσμα εκμετάλλευσης της δραστηριότητας σχετικά με τις μικρές παραγγελίες θα ήταν θετικό (600 000 γαλλικά φράγκα, ήτοι 91 469 ευρώ). Ως εκ τούτου, η Επιτροπή, σύμφωνα με το Πρωτοδικείο, δεν απέδειξε την απουσία υπεραντιστάθμισης.
E. Πέμπτο στάδιο
(33)
Μετά την απόφαση του Πρωτοδικείου της 15ης Απριλίου 2008, η διαδικασία εξέτασης που κινήθηκε από την απόφαση της Επιτροπής της 30ής Ιουλίου 1996 παρέμεινε ανοικτή και η Επιτροπή πρέπει να εκδώσει νέα απόφαση.
(34)
Δεδομένου του σκεπτικού της απόφασης του Πρωτοδικείου της 15ης Απριλίου 2008 και λαμβανομένου υπόψη του γεγονότος ότι η απόφαση κίνησης της διαδικασίας φέρει ημερομηνία 30 Ιουλίου 1996, η Επιτροπή κάλεσε εκ νέου τις γαλλικές αρχές και τα ενδιαφερόμενα μέρη να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους.
(35)
Ως εκ τούτου, η Επιτροπή εξέδωσε απόφαση επέκτασης της διαδικασίας στις 8 Απριλίου 2009 (12) [απόφαση C(2009)2481, η «απόφαση επέκτασης της διαδικασίας»]. Αυτή η απόφαση για την επέκταση της διαδικασίας, προβλέποντας μια νέα προθεσμία για την υποβολή των παρατηρήσεων, συμπλήρωνε την απόφαση κίνησης της διαδικασίας της 30ής Ιουλίου 1996. Σε αυτήν αναφέρεται ότι οι δύο αποφάσεις πρέπει να θεωρηθεί ότι συνθέτουν ένα ενιαίο σύνολο, ότι θα αποτελέσουν αντικείμενο μιας και μόνης επίσημης διαδικασίας έρευνας, και ότι, στο μέτρο που η περιγραφή των γεγονότων και του δικαίου ή της προκαταρκτικής εξέτασης της Επιτροπής στην απόφαση επέκτασης της διαδικασίας θα παρέκκλιναν από την απόφαση κίνησης της διαδικασίας της 30ής Ιουλίου 1996, πρέπει να ληφθεί υπόψη αποκλειστικά η απόφαση επέκτασης της διαδικασίας.
(36)
Η Επιτροπή κάλεσε τα ενδιαφερόμενα μέρη να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους επί του εν λόγω μέτρου.
(37)
Η Επιτροπή έλαβε τις παρατηρήσεις των γαλλικών αρχών στις 9 Ιουνίου 2009, καθώς και τις παρατηρήσεις της SIDE στις 23 Ιουλίου 2009. Διαβίβασε τις παρατηρήσεις της SIDE στις γαλλικές αρχές στις 24 Αυγούστου 2009 δίνοντάς τους τη δυνατότητα να τις σχολιάσουν και έλαβε τις παρατηρήσεις τους στις 24 Σεπτεμβρίου 2009.
(38)
Ωστόσο, οι γαλλικές αρχές δεν χορήγησαν τα λεπτομερή στοιχεία που τους είχαν ζητηθεί από την Επιτροπή στην απόφασή της για την επέκταση της διαδικασίας και περιορίστηκαν να παραπέμψουν, σε ό,τι αφορά την αναλογικότητα της ενίσχυσης, στα στοιχεία που ήδη είχαν χορηγηθεί στις 17 Σεπτεμβρίου 2002, στις 17 Ιανουαρίου 2003 και στις 11 Μαρτίου 2003, τα οποία η Επιτροπή δεν μπορούσε να αξιοποιήσει ως είχαν λαμβανομένης υπόψη της απόφασης του Πρωτοδικείου της 15ης Απριλίου 2008.
(39)
Με επιστολή της 8ης Οκτωβρίου 2009, οι υπηρεσίες της Επιτροπής υπενθύμισαν στις γαλλικές αρχές το αίτημά τους για υποβολή στοιχείων σχετικά με τα αναφερθέντα συγκεκριμένα σημεία, δηλώνοντας ταυτοχρόνως ότι εάν δεν ελάμβανε αυτές τις πληροφορίες εντός προθεσμίας δέκα εργάσιμων ημερών, θα ήταν υποχρεωμένη να λάβει οριστική απόφαση βάσει των πληροφοριών που είχε στη διάθεσή της, σύμφωνα με το άρθρο 13 παράγραφος 1 του διαδικαστικού κανονισμού αφού εκδώσει, κατά περίπτωση, διαταγή παροχής πληροφοριών σύμφωνα με το άρθρο 10 παράγραφος 3 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999 του Συμβουλίου, της 22ας Μαρτίου 1999, για τη θέσπιση λεπτομερών κανόνων εφαρμογής του άρθρου 93 της συνθήκης ΕΚ (13).
(40)
Με επιστολή της 21ης Οκτωβρίου 2009, οι γαλλικές αρχές πληροφόρησαν την Επιτροπή ότι ο CELF είχε τεθεί υπό δικαστική εκκαθάριση με απόφαση του Εμποροδικείου του Παρισιού (Tribunal de commerce de Paris) της 9ης Σεπτεμβρίου 2009 και είχε παύσει τις δραστηριότητές του. Εξάλλου, όσον αφορά τα στοιχεία που ζήτησε με επιστολή η Επιτροπή στις 8 Οκτωβρίου 2009, οι γαλλικές αρχές δήλωσαν ότι δεν έχουν συμπληρωματικές πληροφορίες να προσθέσουν και παρέπεμψαν στις παρατηρήσεις τους που είχαν διαβιβαστεί στις 9 Ιουνίου 2009.
(41)
Με απόφαση της 20ής Νοεμβρίου 2009 [απόφαση C(2009)9256, η «απόφαση διαταγής»], η Επιτροπή αποφάσισε, κατά συνέπεια, να διατάξει τη Γαλλία να υποβάλει τις πληροφορίες που της ζητήθηκαν, αφού παρά τα επαναλαμβανόμενα αιτήματα αυτές οι πληροφορίες δε είχαν χορηγηθεί.
(42)
Με επιστολή της 2ας Δεκεμβρίου 2009, οι γαλλικές αρχές δήλωσαν ότι δεν είχαν συμπληρωματικές πληροφορίες να παράσχουν στην Επιτροπή και ότι αυτές παρέπεμπαν στις παρατηρήσεις τους που διαβιβάστηκαν στις 9 Ιουνίου 2009.
(43)
Επισημαίνεται ότι στις 2 Δεκεμβρίου 2009, οι γαλλικές αρχές διαβίβασαν παρομοίως επιστολή σχετικά με το καθεστώς ενίσχυσης που ονομάζεται «Programme de Livres Universitaires et Scientifiques» ή «Πρόγραμμα Plus». Αυτό το καθεστώς ενίσχυσης δεν αποτελεί αντικείμενο της παρούσας απόφασης.
(44)
Με επιστολή της 22ας Δεκεμβρίου 2009, η Επιτροπή ζήτησε διευκρινίσεις από τις γαλλικές αρχές όσον αφορά την κατάσταση του CELF και τη διαδικασία εκκαθάρισης που εφαρμόζεται σε αυτόν. Οι γαλλικές αρχές απάντησαν στις 27 Ιανουαρίου 2010. Επίσης, χορηγήθηκαν διασαφηνίσεις στις 9 Μαρτίου 2010 και στις 26 Νοεμβρίου 2010.
ΣΤ. Διαδικασία ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων και προδικαστικά ερωτήματα
(45)
Εξάλλου, επισημαίνεται ότι είναι σε εξέλιξη στη Γαλλία διαδικασίες ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων οι οποίες οδήγησαν σε προσφυγές στο Δικαστήριο βάσει του άρθρου 267 της ΣΛΕΕ (πρώην άρθρο 234 ΕΚ). Τα κυριότερα διαδικαστικά στάδια αναφέρονται εν συντομία κατωτέρω.
(46)
Η SIDE προσέφυγε στα γαλλικά δικαστήρια σύμφωνα με το άμεσο αποτέλεσμα του πρώην άρθρου 88 παράγραφος 3 της ΕΚ. Με απόφαση της 5ης Οκτωβρίου 2004, η οποία επιβεβαιώνει την απόφαση του Διοικητικού Δικαστηρίου του Παρισιού της 26ης Απριλίου 2001, το Διοικητικό Εφετείο του Παρισιού διέταξε το γαλλικό κράτος να προβεί στην ανάκτηση των ενισχύσεων που χορηγήθηκαν στον CELF.
(47)
Το Συμβούλιο της Επικρατείας, ενώπιον του οποίου ασκήθηκε αναίρεση, επιβεβαίωσε, με απόφαση της 29ης Μαρτίου 2006, ορισμένες πλευρές της απόφασης του Διοικητικού Εφετείου, ιδίως το γεγονός ότι οι εν λόγω ενισχύσεις δεν είχαν χαρακτήρα καθαρά αντισταθμιστικό των υποχρεώσεων της δημόσιας υπηρεσίας (14), δεν μπορούσαν να χαρακτηριστούν από τον εθνικό δικαστή ως υφιστάμενες ενισχύσεις και ότι ο CELF δεν μπορούσε να επικαλεστεί τη δικαιολογημένη εμπιστοσύνη.
(48)
Παρ’ όλα ταύτα, σε απόφασή του της 29ης Μαρτίου 2006, το Συμβούλιο της Επικρατείας αποφάσισε, επίσης, να αναστείλει την απόφαση για τις αναιρέσεις έως ότου το Δικαστήριο αποφανθεί επί των προδικαστικών ερωτημάτων που του έθετε σε ό,τι αφορά τις υποχρεώσεις του εθνικού δικαστή σχετικά με κρατική ενίσχυση μη κοινοποιηθείσα, αλλά δηλωθείσα με εκ των υστέρων απόφαση της Επιτροπής συμβατή με την κοινή αγορά.
(49)
Στην απόφασή του της 12ης Φεβρουαρίου 2008 (15), το Δικαστήριο έκρινε ότι:
«Το άρθρο 88, παράγραφος 3, τελευταία περίοδος, ΕΚ έχει την έννοια ότι το εθνικό δικαστήριο δεν οφείλει να διατάξει την ανάκτηση της ενισχύσεως που χορηγήθηκε κατά παράβαση της διατάξεως αυτής, όταν η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων έχει λάβει τελική απόφαση διαπιστώνουσα τη συμβατότητα της εν λόγω ενισχύσεως με την κοινή αγορά κατά την έννοια του άρθρου 87 ΕΚ. Κατ’ εφαρμογή του κοινοτικού δικαίου, οφείλει να υποχρεώσει τον δικαιούχο της ενισχύσεως να καταβάλει τόκους για το χρονικό διάστημα της παρανομίας. Εξάλλου, στο πλαίσιο του εθνικού του δικαίου, το εθνικό δικαστήριο δύναται, ενδεχομένως, να διατάξει την ανάκτηση της παράνομης ενισχύσεως, με την επιφύλαξη του δικαιώματος του κράτους μέλους να τη χορηγήσει εκ νέου μεταγενέστερα. Μπορεί επίσης να δεχτεί αγωγές αποζημιώσεως λόγω του παράνομου χαρακτήρα της ενισχύσεως.
Σε μια διαδικασία όπως αυτή της κύριας δίκης, η υποχρέωση που απορρέει από το άρθρο 88, παράγραφος 3, τελευταία περίοδος, ΕΚ, για την άρση των συνεπειών του παράνομου χαρακτήρα μιας ενισχύσεως εκτείνεται επίσης, κατά τον υπολογισμό των χρηματικών ποσών που πρέπει να επιστραφούν στον δικαιούχο, και πλην εξαιρετικών περιστάσεων, στη χρονική περίοδο μεταξύ της αποφάσεως της Επιτροπής των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων με την οποία διαπιστώνεται η συμβατότητα της ενισχύσεως αυτής με την κοινή αγορά και της ακυρώσεως της εν λόγω αποφάσεως από τον κοινοτικό δικαστή».
(50)
Το Συμβούλιο της Επικρατείας, αφού έλαβε υπόψη την απόφαση του Δικαστηρίου της 12ης Φεβρουαρίου 2008, καθώς και την προαναφερθείσα απόφαση του Πρωτοδικείου της 15ης Απριλίου 2008, στην απόφασή του της 19ης Δεκεμβρίου 2008, ακύρωσε τα άρθρα 2, 3 και 4 της προαναφερθείσας απόφασης της 5ης Οκτωβρίου 2004 του Διοικητικού Εφετείου του Παρισιού και απεφάνθη ως εξής.
(51)
Καταρχάς, διέταξε τον Υπουργό Πολιτισμού και Επικοινωνιών να προβεί στην ανάκτηση των τόκων όσον αφορά την κρατική ενίσχυση που κατεβλήθη στον CELF από το 1980 και μέχρι την ημερομηνία της απόφασης του Συμβουλίου της Επικρατείας, υπολογισμένων σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 794/2004 της Επιτροπής (16). Επίσης, διέταξε τον Υπουργό να προβεί στην περαιτέρω ανάκτηση των τόκων που θα οφείλονται μεταξύ της ημερομηνίας της απόφασης του Συμβουλίου της Επικρατείας και της ημερομηνίας κατά την οποία, είτε θα έχει οριστικά διαπιστώσει τη συμβιβασιμότητα της ενίσχυσης με την κοινή αγορά, είτε θα έχει προβεί, οριστικά, στην επιστροφή της ενίσχυσης.
(52)
Επιπλέον, το Συμβούλιο της Επικρατείας αποφάσισε να αναστείλει την απόφαση έως ότου το Δικαστήριο αποφανθεί επί των ακόλουθων προδικαστικών ερωτημάτων:
«1.
Δύναται το εθνικό δικαστήριο να αναστείλει την έκδοση αποφάσεως επί του ζητήματος της υποχρεώσεως επιστροφής κρατικής ενισχύσεως μέχρις ότου η Επιτροπή […] αποφανθεί με οριστική απόφαση επί του συμβατού της ενισχύσεως με τους κανόνες της κοινής αγοράς, σε περίπτωση κατά την οποία η αρχική απόφαση της Επιτροπής, με την οποία η ενίσχυση αυτή κρίθηκε συμβατή, ακυρώθηκε από το κοινοτικό δικαστήριο;
2.
Σε περίπτωση κατά την οποία η Επιτροπή έκρινε τρις ότι η ενίσχυση είναι συμβατή με την κοινή αγορά, προτού οι αποφάσεις αυτές ακυρωθούν από το Πρωτοδικείο, μπορεί μια τέτοια κατάσταση να συνιστά εξαιρετική περίσταση, λόγω της οποίας το εθνικό δικαστήριο δύναται να περιορίσει την έκταση της υποχρεώσεως ανακτήσεως της ενισχύσεως;»
(53)
Στις 11 Μαρτίου 2010 (17), το Δικαστήριο απεφάνθη σχετικά με τα προαναφερθέντα προδικαστικά ερωτήματα και έκρινε ότι:
«1.
Εθνικό δικαστήριο το οποίο έχει επιληφθεί, βάσει του άρθρου 88, παράγραφος 3, ΕΚ, αιτήματος επιστροφής παράνομης κρατικής ενισχύσεως δεν μπορεί να αναστείλει την έκδοση της αποφάσεώς του επί του αιτήματος αυτού μέχρι να αποφανθεί η Επιτροπή των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων αν η ενίσχυση είναι συμβατή με την κοινή αγορά, κατόπιν της ακυρώσεως προηγούμενης αποφάσεως με την οποία η ενίσχυση κρίθηκε συμβατή.
2.
Η εκ μέρους της Επιτροπής των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων έκδοση τριών διαδοχικών αποφάσεων με τις οποίες ενίσχυση κρίνεται συμβατή με την κοινή αγορά και οι οποίες ακυρώθηκαν ακολούθως από το κοινοτικό δικαστήριο δεν μπορεί αφεαυτής να αποτελεί εξαιρετική περίσταση δυνάμενη να δικαιολογήσει περιορισμό της εκτάσεως της υποχρεώσεως του δικαιούχου να επιστρέψει την ενίσχυση αυτή, σε περίπτωση κατά την οποία η ενίσχυση χορηγήθηκε κατά παράβαση του άρθρου 88, παράγραφος 3, ΕΚ.».
2. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΟΥ ΕΝ ΛΟΓΩ ΜΕΤΡΟΥ
(54)
Οι γαλλικές αρχές ανέφεραν στην Επιτροπή ότι το Υπουργείο Πολιτισμού αποφάσισε το 1980, σύμφωνα με τις κατευθύνσεις γενικής πολιτικής της γαλλικής κυβέρνησης όσον αφορά την προαγωγή του βιβλίου και της γραμματείας στη γαλλική γλώσσα, να χορηγήσει ενισχύσεις στους παραγγελιοδόχους εξαγωγών που θα αποδέχονταν παραγγελίες παντός τύπου, ανεξάρτητα από την αξία και την αποδοτικότητά τους. Τα μέτρα αυτά είχαν τεθεί σε εφαρμογή για να καλυφθούν οι ελλείψεις της αγοράς και για να προαχθεί μία δραστηριότητα σχετικά με τις μη αποδοτικές μικρές παραγγελίες στο εσωτερικό της αγοράς παραγγελιών εξαγωγών.
(55)
Σύμφωνα με τις γαλλικές αρχές, διάφορα μικρά βιβλιοπωλεία, που είναι εγκατεστημένα κυρίως σε μη γαλλόφωνες περιοχές οι οποίες σε ορισμένες περιπτώσεις είναι απομακρυσμένες ή/και με δύσκολη πρόσβαση, αντιμετώπιζαν σοβαρές δυσκολίες εφοδιασμού, εφόσον οι παραγγελίες τους δεν ήταν δυνατό να ικανοποιηθούν από τα παραδοσιακά δίκτυα διανομής, όταν οι παραγγελθείσες ποσότητες βιβλίων ήταν ανεπαρκείς ή ακόμη και όταν η κατά μονάδα τιμή των παραγγελλόμενων βιβλίων δεν ήταν αρκετά υψηλή έτσι ώστε να είναι αποδοτική η ικανοποίησή της.
(56)
Σύμφωνα με τις γαλλικές αρχές, οι επίμαχες ενισχύσεις είχαν, λοιπόν, ως στόχο να δοθεί στους παραγγελιοδόχους εξαγωγών η δυνατότητα να εξυπηρετούν το σύνολο των παραγγελιών που προέρχονται από βιβλιοπωλεία τα οποία είναι εγκατεστημένα στο εξωτερικό, ιδίως σε μη γαλλόφωνες περιοχές, ανεξαρτήτως της αξίας τους, της αποδοτικότητας και του προορισμού τους. Ο επιδιωκόμενος στόχος ήταν να διασφαλιστεί, στο πλαίσιο της γαλλικής πολιτικής για τη στήριξη της πολιτισμικής πολυμορφίας, η άριστη διανομή βιβλίων στη γαλλική γλώσσα και να ευνοηθεί, με τον τρόπο αυτό, η διάδοση της γαλλόφωνης γραμματείας σε ολόκληρο τον κόσμο.
(57)
Ο μηχανισμός ενισχύσεων που εφάρμοσαν οι γαλλικές αρχές, με την ονομασία «Πρόγραμμα μικρών παραγγελιών», συνίστατο σε μια επιχορήγηση για δαπάνες εκμετάλλευσης με στόχο την αντιστάθμιση του επιπλέον κόστους της διαχείρισης μικρών παραγγελιών χρηματικής αξίας κατώτερης ή ίσης των 500 γαλλικών φράγκων (FRF), δηλαδή περίπου 76 ευρώ.
(58)
Σύμφωνα με τις γαλλικές αρχές, η επιδοτούμενη επιχείρηση έπρεπε να δεσμευθεί ότι θα κοινοποιεί στη διεύθυνση βιβλίου και ανάγνωσης του Υπουργείου Πολιτισμού το σύνολο των στοιχείων που αφορούν τη γενική δραστηριότητα της εταιρείας (συνολικός κύκλος εργασιών, χρηματοοικονομικοί λογαριασμοί, προσωρινοί προϋπολογισμοί, αντίγραφα των αποφάσεων επικύρωσης αυτών των δεδομένων και, ενδεχομένως, έκθεση του οικονομικού ελεγκτή και ανακεφαλαιωτική μισθολογική κατάσταση), καθώς και όλα τα δικαιολογητικά έγγραφα σχετικά με την επιδοτούμενη δραστηριότητα, ιδίως κατάσταση σχετικά με το πως χρησιμοποιήθηκαν οι επιδοτήσεις, η οποία αιτιολογεί την εκτέλεση των υπηρεσιών που επιδοτήθηκαν κατά το προηγούμενο έτος.
(59)
Στην πράξη, μία μόνο επιχείρηση, ο CELF, ήταν αποδέκτης του «Προγράμματος μικρών παραγγελιών». Σύμφωνα με τις γαλλικές αρχές, η επιχείρηση όφειλε να δικαιολογεί κάθε έτος το πρόσθετο κόστος της ικανοποίησης «μικρών παραγγελιών» προκειμένου να υποστηρίξει την αίτηση επιχορήγησής της για το επόμενο έτος. Συγκεκριμένα, το ένα τέταρτο της ενίσχυσης που χορηγήθηκε κατά το προηγούμενο έτος έπρεπε να καταβληθεί στην αρχή του έτους, ενώ το υπόλοιπο έπρεπε να καταβληθεί το επόμενο φθινόπωρο, αφού πρώτα οι δημόσιες αρχές εξέταζαν τον προσωρινό προϋπολογισμό της επιδοτούμενης εταιρείας και τις διακυμάνσεις που σημειώθηκαν κατά το πρώτο εξάμηνο του οικονομικού έτους. Συμφωνήθηκε ότι, εάν το ποσό της ενίσχυσης δεν χρησιμοποιούνταν στο σύνολό του, τα υπόλοιπα ποσά θα αφαιρούνταν από τις επιδοτήσεις που είχαν προβλεφθεί για το επόμενο έτος. Επιπλέον, το Υπουργείο Πολιτισμού παρίστατο ως παρατηρητής στις συνεδριάσεις των διοικητικών συμβουλίων και στις γενικές συνελεύσεις του CELF.
(60)
Πρέπει να διευκρινιστεί ότι η εν λόγω ενίσχυση, μετά από σταθερή μείωση από το 1997, καταργήθηκε το 2002. Κατά συνέπεια, ο CELF έλαβε κάθε έτος αρχής γενομένης από το 1980 και μέχρι το τέλος του 2001 ενίσχυση προορισμένη, σύμφωνα με τις γαλλικές αρχές, να μειώσει το κόστος της εκτέλεσης των μικρών παραγγελιών που προέρχονται από το εξωτερικό και που αφορούν βιβλία που έχουν συνταχθεί στη γαλλική γλώσσα. Συνολικά, από το 1980 έως το τέλος 2001, ο CELF έλαβε περίπου 4,8 εκατ. ευρώ δυνάμει της υπό εξέταση ενίσχυσης.
Πίνακας
Ποσά ενισχύσεων που χορηγήθηκαν στον CELF από το 1980 για την εξυπηρέτηση των «μικρών παραγγελιών»
Στοιχεία που χορηγήθηκαν από τις γαλλικές αρχές
(στρογγυλοποιημένα ποσά σε ευρώ)
Έτος
Ποσό της ενίσχυσης
1980
91 469,41
1981
91 469,41
1982
205 806,17
1983
164 644,94
1984
137 204,12
1985
141 777,59
1986
248 491,90
1987
214 953,11
1988
213 428,62
1989
259 163,33
1990
304 898,03
1991
373 500,09
1992
422 283,78
1993
382 647,03
1994
304 898,03
1995
304 898,03
1996
304 898,03
1997
243 918,43
1998
182 938,82
1999
121 959,21
2000
60 979,61
2001
38 112,25
2002
0
3. ΣΧΟΛΙΑ ΤΗΣ ΓΑΛΛΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΗΣ SIDE ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΤΗΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ
(61)
Στην απάντησή τους της 9ης Ιουνίου 2009 στην απόφαση επέκτασης της διαδικασίας, οι γαλλικές αρχές διατύπωσαν, ιδίως, τις ακόλουθες παρατηρήσεις.
(62)
Καταρχάς, δήλωσαν ότι συμμερίζονταν την ανάλυση της Επιτροπής σύμφωνα με την οποία η ενίσχυση στον CELF συνιστούσε κρατική ενίσχυση και σύμφωνα με την οποία οι παρεκκλίσεις του άρθρου 107 παράγραφος 2 και παράγραφος 3 στοιχεία α) και β) της ΣΛΕΕ δεν εφαρμόζονταν.
(63)
Στο πλαίσιο της αξιολόγησης των ενισχύσεων δυνάμει του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχεία γ) και δ) της ΣΛΕΕ, οι γαλλικές αρχές δεν παρέσχον νέα στοιχεία όσον αφορά την αναλογικότητα των ενισχύσεων.
(64)
Οι γαλλικές αρχές δήλωσαν εξάλλου ότι θεωρούσαν ότι η αποστολή που ανετέθη στον CELF συνιστούσε υπηρεσία γενικού συμφέροντος κατά την έννοια του άρθρου 106 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ.
(65)
Τέλος και πάνω από όλα, οι γαλλικές αρχές υποστήριξαν την ύπαρξη εξαιρετικών περιστάσεων σύμφωνα με τις οποίες η Επιτροπή δεν πρέπει να ανακτήσει την ενίσχυση.
(66)
Έτσι, όπως αναφέρθηκε προηγουμένως, οι γαλλικές αρχές, δεν χορήγησαν τα λεπτομερή στοιχεία που τους ζήτησε η Επιτροπή στην απόφασή της για την επέκταση της διαδικασίας και περιορίστηκαν να παραπέμψουν, όσον αφορά την αναλογικότητα της ενίσχυσης, σε στοιχεία που χορηγήθηκαν το 2002 και το 2003 τα οποία η Επιτροπή δεν μπορούσε να αξιοποιήσει ως είχαν λαμβανομένης υπόψη της απόφασης του Δικαστηρίου της 15ης Απριλίου 2008. Μετά από επιστολή υπενθύμισης της 8ης Οκτωβρίου 2009, η Επιτροπή αποφάσισε στις 20 Νοεμβρίου 2009 να διατάξει τις γαλλικές αρχές να υποβάλουν τις πληροφορίες που τους ζητήθηκαν κατ’ εφαρμογή του άρθρου 10 παράγραφος 3 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999. Με επιστολή της 2ας Δεκεμβρίου 2009, οι γαλλικές αρχές απάντησαν ότι δεν είχαν συμπληρωματικές πληροφορίες να διαβιβάσουν στην Επιτροπή.
(67)
Στις παρατηρήσεις της της 23ης Ιουλίου 2009, η SIDE διατύπωσε ιδίως τις ακόλουθες παρατηρήσεις.
(68)
Η SIDE υπενθύμισε ότι ο CELF ήταν ο μόνος δικαιούχος της ενίσχυσης, παρόλο που δεν ήταν ο μόνος που ασκούσε την εν λόγω δραστηριότητα, αφού το γεγονός ότι εκτελούσε παραγγελίες κάθε μεγέθους, ακόμα και ελάχιστες, προερχόμενες από βιβλιοπωλεία διάσπαρτα γεωγραφικώς, και τις συγκέντρωνε ώστε να δώσει πιο μεγάλες παραγγελίες στους εκδότες, θα ήταν ιδίως, σύμφωνα με τη SIDE, ο ίδιος ο ορισμός της δραστηριότητας των παραγγελιών εξαγωγών. Επίσης, η SIDE δήλωσε ότι δεν της είχαν αρνηθεί την ενίσχυση λόγω υποτιθέμενης έλλειψης διαφάνειας, αλλά επειδή ήταν ιδιωτική επιχείρηση και όχι συνεταιρισμός εκδοτών.
(69)
Εξάλλου, η SIDE αμφισβήτησε με στοιχεία το γεγονός ότι οι ενισχύσεις δεν ήταν αναγκαίες. Σ’αυτό το πλαίσιο, η ίδια έκρινε ότι η έννοια των «μικρών παραγγελιών» ήταν αυθαίρετη και αντέκρουσε τα στοιχεία που παρουσίασαν οι γαλλικές αρχές.
(70)
Επιπλέον, η SIDE έκρινε ότι η ενίσχυση δεν μπορούσε να αιτιολογηθεί βάσει του άρθρου 106 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ και βασίστηκε ιδίως στις αποφάσεις των εθνικών δικαστηρίων όσον αφορά τη δραστηριότητα του CELF.
(71)
Τέλος, η SIDE δήλωσε ότι έκρινε πως δεν υπήρχε στη συγκεκριμένη περίπτωση καμία εξαιρετική περίσταση που να περιόριζε την υποχρέωση ανάκτησης.
4. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ
(72)
Πρέπει να προσδιοριστεί εάν το εν λόγω μέτρο συνιστά κρατική ενίσχυση και αν μπορεί, κατά περίπτωση, να θεωρηθεί ως συμβατό με την εσωτερική αγορά. Στο πλαίσιο της αξιολόγησής της, η Επιτροπή πρέπει να λάβει ιδίως υπόψη την απόφαση του Πρωτοδικείου της 15ης Απριλίου 2008.
A. Αξιολόγηση του μέτρου με βάση το άρθρο 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ
(73)
Το άρθρο 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ ορίζει ότι «Ενισχύσεις που χορηγούνται υπό οποιαδήποτε μορφή από τα κράτη ή με κρατικούς πόρους και που νοθεύουν ή απειλούν να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό διά της ευνοϊκής μεταχειρίσεως ορισμένων επιχειρήσεων ή ορισμένων κλάδων παραγωγής είναι ασυμβίβαστες με την εσωτερική αγορά, κατά το μέτρο που επηρεάζουν τις μεταξύ κρατών μελών συναλλαγές, εκτός αν οι Συνθήκες ορίζουν άλλως».
(74)
Καταρχάς, όπως ήδη αναφέρθηκε στην απόφαση επέκτασης της διαδικασίας, η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι το συμπέρασμά της σύμφωνα με το οποίο το εν λόγω μέτρο συνιστά κρατική ενίσχυση κατά την έννοια της συνθήκης δεν αμφισβητήθηκε ποτέ τόσο στα διάφορα στάδια της διαδικασίας ενώπιον της Επιτροπής, όσο και ενώπιον των δικαστηρίων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (18), ούτε εξάλλου και ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων (19). Επίσης, στην απάντησή τους της 9ης Ιουνίου 2009 στην απόφαση επέκτασης της διαδικασίας, οι γαλλικές αρχές δήλωσαν ότι συμμερίζονταν την ανάλυση της Επιτροπής σύμφωνα με την οποία η ενίσχυση στον CELF συνιστούσε κρατική ενίσχυση.
(75)
Η Επιτροπή φρονεί ότι το εν λόγω μέτρο συνιστά κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ (πρώην άρθρο 87 παράγραφος 1, ΕΚ) για τους ακόλουθους λόγους.
(76)
Καταρχάς, το μέτρο παρέχει πλεονέκτημα στον CELF αφού του επιτρέπει να μειώσει το κόστος των μικρών παραγγελιών του. Το μέτρο είναι επιλεκτικό αφού στην ουσία ωφέλησε μόνο τον CELF.
(77)
Εξάλλου, το μέτρο χρηματοδοτήθηκε μέσω των δημοσιονομικών πόρων του γαλλικού κράτους, δηλαδή μέσω κρατικών πόρων. Η εφαρμογή του αποφασίστηκε από το Υπουργείο Πολιτισμού και το μέτρο είναι κατά συνέπεια καταλογιστέο στις γαλλικές αρχές.
(78)
Επιπλέον, το μέτρο ενδέχεται να επηρεάσει τις συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών και να νοθεύσει τον ανταγωνισμό. Πράγματι, η ενίσχυση χορηγείται στους γάλλους παραγγελιοδόχους (στην ουσία στον CELF) που εξάγουν βιβλία στη γαλλική γλώσσα κυρίως σε μη γαλλόφωνες χώρες. Οι προαναφερθέντες γάλλοι παραγγελιοδόχοι είναι λοιπόν σε ανταγωνισμό, τουλάχιστον δυνητικά, με άλλους παραγγελιοδόχους εξαγωγών γαλλικών βιβλίων που εδρεύουν σε άλλες γαλλόφωνες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Βέλγιο και Λουξεμβούργο). Το γεγονός ότι η επίπτωση στις συναλλαγές και η στρέβλωση του ανταγωνισμού που προκαλείται από το μέτρο φαίνεται να είναι περιορισμένες δεν μεταβάλλει αυτό το συμπέρασμα. Πράγματι, σύμφωνα με την πάγια πρακτική του Δικαστηρίου, η Επιτροπή δεν είναι υποχρεωμένη να αποδείξει πραγματική επίπτωση της ενίσχυσης στις συναλλαγές μεταξύ κρατών μελών και ουσιαστική στρέβλωση του ανταγωνισμού· αρκεί η ενίσχυση να δύναται να επηρεάσει τις συναλλαγές και να νοθεύσει τον ανταγωνισμό.
(79)
Τέλος, η Επιτροπή φρονεί ότι οι όροι εφαρμογής της νομολογίας Altmark δεν πληρούνται. Στην απόφασή του της 24ης Ιουλίου 2003 (20), το Δικαστήριο διευκρίνισε τους όρους υπό τους οποίους μια ενίσχυση σε επιχείρηση στην οποία έχει ανατεθεί η διαχείριση μιας υπηρεσίας γενικού οικονομικού συμφέροντος δεν συνιστά κρατική ενίσχυση: «πρώτον, η δικαιούχος επιχείρηση πρέπει να είναι πράγματι επιφορτισμένη με την εκπλήρωση υποχρεώσεως παροχής δημόσιας υπηρεσίας, ενώ η υποχρέωση αυτή πρέπει να είναι σαφώς καθορισμένη· δεύτερον, οι βασικές παράμετροι βάσει των οποίων υπολογίζεται η αντιστάθμιση πρέπει να έχουν προσδιοριστεί προηγουμένως αντικειμενικά και με διαφάνεια· τρίτον, η αντιστάθμιση δεν μπορεί να υπερβαίνει το μέτρο του αναγκαίου για την κάλυψη του συνόλου ή μέρους των δαπανών που πραγματοποιούνται για την εκπλήρωση υποχρέωσης παροχής δημόσιας υπηρεσίας, λαμβανομένων υπόψη των σχετικών εσόδων και ενός ευλόγου κέρδους σε σχέση με την εκπλήρωση των υποχρεώσεων αυτών· τέταρτον, όταν η επιλογή της επιχείρησης στην οποία πρόκειται να ανατεθεί η εκπλήρωση υποχρέωσης παροχής δημόσιας υπηρεσίας σε συγκεκριμένη περίπτωση δεν πραγματοποιείται στο πλαίσιο διαδικασίας σύναψης δημόσιας σύμβασης, η οποία παρέχει τη δυνατότητα επιλογής του υποψηφίου που είναι σε θέση να παράσχει τις σχετικές υπηρεσίες με το μικρότερο για το κοινωνικό σύνολο κόστος, το επίπεδο της απαραίτητης αντιστάθμισης πρέπει να καθορίζεται βάσει ανάλυσης των δαπανών στις οποίες θα προέβαινε μια μέση επιχείρηση, με χρηστή διαχείριση και κατάλληλα εξοπλισμένη με μεταφορικά μέσα προς ικανοποίηση των απαιτήσεων σχετικά με την παροχή δημόσιας υπηρεσίας προκειμένου να εκπληρώσει τις ως άνω υποχρεώσεις, λαμβάνοντας υπόψη τα σχετικά έσοδα και ένα εύλογο κέρδος από την εκπλήρωση των υποχρεώσεων αυτών».
(80)
Στη συγκεκριμένη περίπτωση και χωρίς να είναι αναγκαίο να αναπτυχθεί καθένας από τους όρους αφού αυτοί είναι σωρευτικοί, η Επιτροπή διαπιστώνει ότι η επιλογή του CELF δεν πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο διαδικασίας σύναψης δημόσιας σύμβασης και ότι το επίπεδο της αντιστάθμισης δεν καθορίστηκε βάσει ανάλυσης των δαπανών που πραγματοποιούνται από μία μέση επιχείρηση, με χρηστή διαχείριση και κατάλληλα εξοπλισμένη με παραγωγικά μέσα.
(81)
Υπό αυτές τις συνθήκες, η ενίσχυση που χορηγήθηκε στον CELF συνιστά κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ αφού συνυπάρχουν όλα τα συστατικά στοιχεία της έννοιας της κρατικής ενίσχυσης.
(82)
Εν προκειμένω, το εν λόγω μέτρο δεν κοινοποιήθηκε στην Επιτροπή από τις γαλλικές αρχές. Συνεπώς, η ενίσχυση χορηγήθηκε κατά παράβαση του άρθρου 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ η οποία προβλέπει ότι η Επιτροπή ενημερώνεται εγκαίρως περί των σχεδίων που αποβλέπουν να θεσπίσουν ή να τροποποιήσουν τις ενισχύσεις, ώστε να δύναται να υποβάλει τις παρατηρήσεις της. Ως εκ τούτου, η ενίσχυση χορηγήθηκε παρανόμως.
(83)
Δεδομένου ότι το εν λόγω μέτρο συνιστά κρατική ενίσχυση πρέπει να αξιολογηθεί η συμβιβασιμότητά του με την εσωτερική αγορά.
B. Αξιολόγηση του μέτρου βάσει του άρθρου 107 παράγραφοι 2 και 3 της ΣΛΕΕ
(84)
Η Επιτροπή φρονεί ότι οι παρεκκλίσεις του άρθρου 107 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ δεν είναι εφαρμοστέες στην προκειμένη περίπτωση, διότι τα επίμαχα μέτρα δεν αποσκοπούσαν προδήλως στην επίτευξη των καθορισθέντων στόχων.
(85)
Επίσης, η ενίσχυση δεν πληροί τους όρους που ορίζονται στην παρέκκλιση του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο α) της ΣΛΕΕ, στο μέτρο που αυτή δεν είχε ως στόχο να ευνοήσει την ανάπτυξη περιοχών που μπορούν να υπαχθούν στην εν λόγω διάταξη. Η παρέκκλιση που προβλέπεται στο άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο β), όσον αφορά την προώθηση της υλοποίησης ενός σημαντικού σχεδίου κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος, δεν εφαρμόζεται στη συγκεκριμένη περίπτωση, αφού το επίμαχο μέτρο δεν είχε στόχο να προωθήσει αυτόν τον τύπο σχεδίου. Εφόσον η ενίσχυση δεν αποσκοπούσε ούτε και στην άρση μιας σοβαρής διαταραχής της γαλλικής οικονομίας, δεν είναι δυνατό να εφαρμοστεί στην προκειμένη περίπτωση ούτε και η παρέκκλιση που προβλέπεται στη δεύτερη φράση του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο β).
(86)
Ως εκ τούτου, η Επιτροπή πρέπει να αξιολογήσει κατά πόσον εφαρμόζεται το άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχεία γ) και δ) της ΣΛΕΕ [πρώην άρθρο 87-3 γ) και δ), ΕΚ].
(87)
Λαμβανομένης υπόψη της απόφασης του Πρωτοδικείου της 15ης Απριλίου 2008, πρέπει να γίνει διάκριση μεταξύ των ενισχύσεων που χορηγήθηκαν μετά τη θέση σε ισχύ της συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση (1η Νοεμβρίου 1993), από εκείνες που χορηγήθηκαν πριν από αυτή τη θέση σε ισχύ και στις οποίες πρέπει να εφαρμοστούν οι βασικοί κανόνες που ίσχυαν κατά τη διάρκεια της εν λόγω περιόδου.
(88)
Για τον σκοπό αυτόν, η Επιτροπή επισημαίνει το γεγονός ότι ένα τέταρτο της χορηγηθείσας ενίσχυσης κατά τη διάρκεια του προηγούμενου έτους είχε καταβληθεί στον CELF στις αρχές του έτους, ενώ το υπόλοιπο καταβλήθηκε το επόμενο φθινόπωρο, μετά από εξέταση από μέρους των δημοσίων αρχών του προσωρινού προϋπολογισμού της δικαιούχου επιχείρησης και των διακυμάνσεων που καταγράφηκαν κατά τη διάρκεια του πρώτου μέρους του οικονομικού έτους. Εάν το ποσό της ενίσχυσης δεν χρησιμοποιούνταν στο σύνολό του, τα υπόλοιπα ποσά θα αφαιρούνταν από τις επιδοτήσεις που είχαν προβλεφθεί για το επόμενο έτος. Η ενίσχυση που καταβλήθηκε για το έτος 1993 καταβλήθηκε κατά συνέπεια μερικώς στις αρχές του έτους 1993 και το υπόλοιπο χορηγήθηκε το φθινόπωρο 1993. Η απόφαση για τη χορήγηση της ενίσχυσης για το 1993 ελήφθη από τις γαλλικές αρχές στο τέλος του έτους 1992 ή στις αρχές του έτους 1993, και, εν πάση περιπτώσει, πριν τη θέση σε ισχύ της συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η Επιτροπή εκτιμά κατά συνέπεια ότι πρέπει να αξιολογηθεί η ενίσχυση που καταβλήθηκε το έτος 1993 σε συνάρτηση με τους κανόνες δικαίου που ίσχυαν πριν από τη θέση σε ισχύ της συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση.
α) Αξιολόγηση των ενισχύσεων σύμφωνα με το άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο δ) της ΣΛΕΕ
(89)
Το άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο δ) της ΣΛΕΕ (πρώην άρθρο 87-3-δ ΕΚ) ορίζει ότι «δύνανται να θεωρηθούν συμβιβάσιμες με την κοινή αγορά […] οι ενισχύσεις για την προώθηση του πολιτισμού και της διατήρησης της πολιτιστικής κληρονομιάς, εφόσον δεν αλλοιώνουν τους όρους συναλλαγών και ανταγωνισμού στην Ένωση σε βαθμό αντίθετο με το κοινό συμφέρον».
(90)
Πρέπει λοιπόν να εξεταστεί εάν οι ενισχύσεις που καταβλήθηκαν στον CELF μεταξύ του 1994 και του τέλους 2001 είχαν σαφώς πολιτιστικό στόχο και εάν αυτές αλλοίωναν ή όχι τους όρους συναλλαγών και ανταγωνισμού στην Ευρωπαϊκή Ένωση σε βαθμό αντίθετο με το κοινό συμφέρον.
i) Πολιτιστικός στόχος
(91)
Καταρχάς, η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι ο πολιτιστικός στόχος των ενισχύσεων που καταβλήθηκαν στον CELF έγινε δεκτός από το Πρωτοδικείο στην προαναφερθείσα απόφαση της 18ης Σεπτεμβρίου 1995. Έτσι, στο σημείο 62 της απόφασής του, το Πρωτοδικείο έκρινε ότι «Όσον αφορά τον πολιτιστικό σκοπό των επιδίκων ενισχύσεων, οι διάδικοι δεν αμφισβητούν ότι ο επιδιωκόμενος από τη γαλλική κυβέρνηση σκοπός συνίσταται στη διάδοση της γαλλικής γλώσσας και γραμματείας. Σχετικά, Επιπλέον, το Πρωτοδικείο διαπιστώνει ότι τα στοιχεία τα οποία διέθετε η Επιτροπή όταν έλαβε την απόφαση της 18ης Μαΐου 1993, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που περιέχονται στην από 7ης Σεπτεμβρίου 1992 επιστολή του Συμβούλου της SIDE, μπορούσαν να θεμελιώσουν την κρίση στην οποία κατέληξε η Επιτροπή ως προς το υποστατό και το θεμιτό αυτού του σκοπού. Υπό τις συνθήκες αυτές, το Πρωτοδικείο έκρινε ότι έπρεπε να συναχθεί το συμπέρασμα ότι η εκτίμηση του σκοπού των επιδίκων ενισχύσεων δεν δημιουργούσε στην Επιτροπή ιδιαίτερες δυσκολίες και ότι δεν ήταν απαραίτητο να ζητήσει περαιτέρω πληροφορίες προκειμένου να αναγνωρίσει τον πολιτιστικό χαρακτήρα του εν λόγω σκοπού».
(92)
Όντως, οι γαλλικές αρχές δήλωσαν ότι οι επίμαχες ενισχύσεις είχαν πολιτιστικό στόχο που συνίστατο στην προώθηση στις μη γαλλόφωνες χώρες της διάδοσης βιβλίων στη γαλλική γλώσσα. Ως εκ τούτου, επρόκειτο για εθελοντική πολιτική που έτεινε να διατηρήσει και να ενθαρρύνει την πολιτιστική ποικιλομορφία σε διεθνές επίπεδο.
(93)
Όμως, η διατήρηση και η προώθηση της πολιτιστικής ποικιλομορφίας εμφανίζονται μεταξύ των ιδρυτικών αρχών του ευρωπαϊκού μοντέλου. Αναγράφονται στο άρθρο 167 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ (πρώην άρθρο 151-1 ΕΚ): «Η Ένωση συμβάλλει στην ανάπτυξη των πολιτισμών των κρατών μελών και σέβεται την εθνική και περιφερειακή πολυμορφία τους, ενώ ταυτόχρονα προβάλλει την κοινή πολιτιστική κληρονομιά», ή ακόμα στο άρθρο 167 παράγραφος 4 που ορίζει ότι «Η Ένωση όταν αναλαμβάνει δράσεις δυνάμει άλλων διατάξεων των συνθηκών, λαμβάνει υπόψη της τις πολιτιστικές πτυχές, αποβλέποντας ειδικότερα στο σεβασμό και στην προώθηση της πολυμορφίας των πολιτισμών της».
(94)
Η Επιτροπή θεωρεί ως εκ τούτου ότι οι ενισχύσεις που χορηγήθηκαν στον CELF από τις γαλλικές αρχές ενόψει της διασφάλισης της διάδοσης βιβλίων στη γαλλική γλώσσα είχαν σαφώς πολιτιστικό στόχο.
ii) Το κριτήριο της αλλοίωσης των όρων συναλλαγών και του ανταγωνισμού στην Ένωση σε βαθμό αντίθετο με το κοινό συμφέρον
(95)
Η Επιτροπή πρέπει να εξετάσει εάν τα επίμαχα μέτρα ήταν σαφώς αναγκαία και αναλογικά σε σχέση με τον στόχο της πολιτιστικής πολιτικής που επεδίωκαν οι γαλλικές αρχές.
(96)
Καταρχάς, υπενθυμίζεται ότι σύμφωνα με την προαναφερθείσα απόφαση του Πρωτοδικείου της 28ης Φεβρουαρίου 2002, τα επίμαχα μέτρα πρέπει να αξιολογηθούν στην αγορά των παραγγελιών εξαγωγών βιβλίων στη γαλλική γλώσσα.
(97)
Καταρχάς, πρέπει να γίνει εκτίμηση της αναγκαιότητας της ενίσχυσης.
(98)
Σύμφωνα με τις γαλλικές αρχές, τα μέτρα σχεδιάστηκαν το 1980 από το Υπουργείο Πολιτισμού, χρονικό διάστημα κατά το οποίο ορισμένοι φορείς του επαγγέλματος (ο όμιλος Hachette και les Messageries du livre) επιθυμούσαν να εγκαταλείψουν την αγορά παραγγελιών εξαγωγών. Σύμφωνα με τις γαλλικές αρχές, ο επίμαχος μηχανισμός συστήθηκε κατά τρόπο που να ενθαρρύνει τους φορείς να παρέμβουν στην αγορά ούτως ώστε το σύνολο των παραγγελιών βιβλίων στη γαλλική γλώσσα που προέρχονται από βιβλιοπωλεία που εδρεύουν σε μη γαλλόφωνες περιοχές να μπορεί να ικανοποιηθεί. Αυτό διασφάλιζε ότι τα γαλλόφωνα βιβλία μπορούν να διατεθούν σε όλα τα βιβλιοπωλεία, συμπεριλαμβανομένων και των πιο μικρών σε μακρινές χώρες, ακόμη και όταν τα βιβλιοπωλεία δεν είχαν ανάγκη από ορισμένα βιβλία, τα οποία εξάλλου δημοσιεύονται συχνά από διαφορετικούς εκδότες.
(99)
Από την πλευρά της, η SIDE δήλωσε, ιδίως στο πλαίσιο των παρατηρήσεων που αυτή διαβίβασε μετά από την απόφαση επέκτασης της διαδικασίας, ότι η επίμαχη ενίσχυση δεν ήταν αναγκαία. Έτσι, εάν αληθεύει ότι ορισμένοι φορείς είχαν εγκαταλείψει το 1980 τη δραστηριότητα του παραγγελιοδόχου, η SIDE υπενθυμίζει ότι ακριβώς εκείνη την περίοδο η ίδια συστάθηκε για να παρέμβει στην αγορά. Εξάλλου, η SIDE αμφισβητεί το γεγονός ότι ο CELF είχε ως συγκεκριμένη δραστηριότητα την εκτέλεση μικρών παραγγελιών. Η SIDE αμφισβητεί ιδίως τα στοιχεία που παρέσχον οι γαλλικές αρχές και θεωρεί ότι τα στοιχεία σχετικά με τον CELF και την SIDE όσον αφορά την αναλογία, στους αντίστοιχους κύκλους εργασιών καθεμίας από τις επιχειρήσεις, του αριθμού των τιμολογίων και του αριθμού των παραγγελιών είναι στην πραγματικότητα αρκετά όμοια. Εν γένει, η SIDE αμφισβητεί την έννοια των «μικρών παραγγελιών» όπως αυτή ορίζεται από τις γαλλικές αρχές. Σύμφωνα με τη SIDE, αυτή η έννοια είναι αυθαίρετη, αφού το κόστος εκτέλεσης μιας παραγγελίας δεν αποτελεί συνάρτηση του ποσού αυτής, αλλά του αριθμού σειρών.
(100)
Η Επιτροπή κρίνει ότι δεν είναι αναγκαίο να εξαχθεί οριστικό συμπέρασμα όσον αφορά το ζήτημα της αναγκαιότητας της ενίσχυσης, αφού οι όροι αναγκαιότητας και αναλογικότητας είναι σωρευτικοί και στην αιτιολογική σκέψη 121 θα συναχθεί ότι δεν έχει αποδειχθεί ότι ο όρος της αναλογικότητας πληρούται.
(101)
Δεύτερον, η Επιτροπή κρίνει ότι η επίπτωση των συναλλαγών στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Ένωσης και η στρέβλωση του ανταγωνισμού που προκαλείται από το μέτρο είναι πολύ μικρές, λαμβανομένων υπόψη ιδίως των επίμαχων ποσών του μέτρου, της πολύ μικρής δυνατότητας υποκατάστασης μεταξύ των βιβλίων στη γαλλική γλώσσα και των βιβλίων σε άλλη γλώσσα, καθώς και της μεγάλης διαφοράς του όγκου των γαλλόφωνων βιβλίων που εξάγονται σε μη γαλλόφωνες χώρες από τη Γαλλία, αφενός, και από το Βέλγιο και το Λουξεμβούργο, αφετέρου.
(102)
Ακριβέστερα, όσον αφορά την αγορά παραγγελιών εξαγωγών βιβλίων στη γαλλική γλώσσα, η Επιτροπή επισημαίνει ότι ο CELF και η SIDE, στο πλαίσιο της δραστηριότητάς τους του παραγγελιοδόχου εξαγωγών, διανέμουν βιβλία σε μη γαλλόφωνες χώρες και περιοχές. Όντως, στις γαλλόφωνες χώρες, η τοπική αγορά καλύπτεται από τους μεγάλους εκδότες χάρη στις θυγατρικές τους ή στους αντιπροσώπους τους. Η παραγγελία εξαγωγών δεν παίζει συνεπώς παρά ένα περιθωριακό ρόλο στις γαλλόφωνες αγορές οι οποίες συνιστούν παρ’ όλα ταύτα τους βασικούς προορισμούς για τα βιβλία στη γαλλική γλώσσα.
(103)
Στην εθνική αγορά των παραγγελιών εξαγωγών βιβλίων στη γαλλική γλώσσα, δραστηριοποιούνται παραγγελιοδόχοι γενικής φύσης όπως η SIDE και ο CELF, και σε μικρότερο βαθμό παραγγελιοδόχοι εξειδικευμένοι οι οποίοι πωλούν ομοίως, σε μικρό βαθμό, απευθείας στους τελικούς χρήστες και ανταγωνίζονται σε μικρό βαθμό τους δύο παραγγελιοδόχους γενικής φύσης, καθώς και ένα ορισμένο αριθμό βιβλιοπωλείων που εκτελούν, και ευκαιριακά, παραγγελίες προς ξένα βιβλιοπωλεία και βιβλιοπωλεία on line των οποίων η δραστηριότητα την εποχή θέσπισης των επίμαχων μέτρων ήταν ωστόσο περιορισμένη.
(104)
Στην εν λόγω αγορά, ο κύριος φορέας που ζημιώθηκε από τα επίμαχα μέτρα ήταν ο καταγγέλλων. Αφενός, οι γαλλικές αρχές επιβεβαιώνουν ότι το πρόγραμμα σχετικά με τις μικρές παραγγελίες ήταν καταρχήν προσβάσιμο σε όλες τις επιχειρήσεις που υπέβαλαν αίτηση, αμέσως μόλις αυτές αποδέχονταν τους όρους σχετικά με τη χορήγηση των ενισχύσεων. Αυτές δηλώνουν ότι η άρνηση που αντέταξε στη SIDE το Υπουργείο Πολιτισμού το 1991 ήταν αιτιολογημένη από την άρνηση της SIDE να αποδεχθεί την υποχρέωση διαφάνειας που απαιτείτο για να τύχει των ενισχύσεων. Αφετέρου, η SIDE δήλωσε ότι η άρνηση των γαλλικών αρχών εξαρτάτο από το γεγονός ότι η ίδια ήταν ιδιωτική επιχείρηση και όχι συνεταιρισμός εκδοτών. Εξάλλου, το 1996, μετά την ακύρωση της απόφασης της Επιτροπής της 18ης Μαΐου 1993, το Υπουργείο Πολιτισμού, επιθυμώντας να τερματίσει τη διαδικασία, υπενθύμισε στη SIDE ότι το καθεστώς ενισχύσεων στις μικρές παραγγελίες δεν απευθυνόταν λόγω του χαρακτήρα του αποκλειστικά στον CELF. Της πρότεινε, με επιστολή της 3ης Σεπτεμβρίου 1996, ακρόαση για να εξετασθεί εάν ήταν σε θέση να παρέχει, υπό τους ιδίους όρους διαφάνειας, τις ίδιες υπηρεσίες με αυτές που παρείχε ο CELF. Σε συνεδρίαση που πραγματοποιήθηκε στις 26 Σεπτεμβρίου 1996, τα διευθυντικά στελέχη της SIDE δήλωσαν στο Υπουργείο Πολιτισμού ότι αρνούνταν να συμμετάσχουν σε ένα πρόγραμμα τη συμβατότητα του οποίου με το κοινοτικό δίκαιο θα μπορούσε να αμφισβητήσει η Επιτροπή.
(105)
Εν πάση περιπτώσει, τα προαναφερθέντα στοιχεία στις αιτιολογικές σκέψεις 101 και ακόλουθες φαίνεται να δείχνουν ότι η αλλοίωση των όρων συναλλαγών και ανταγωνισμού στην Ευρωπαϊκή Ένωση από τα επίμαχα μέτρα ήταν σχετικά περιορισμένη.
(106)
Τρίτον, για να καθορίσει, ωστόσο, εάν το μέτρο είναι σαφώς αναλογικό, η Επιτροπή οφείλει παρομοίως να συγκρίνει το ποσό των ενισχύσεων που ελήφθησαν με τις δαπάνες που πραγματοποίησε ο CELF για να επιτύχει τον επιδιωκόμενο στόχο των γαλλικών αρχών.
(107)
Γι’ αυτόν τον σκοπό, υπενθυμίζονται τα διάφορα στάδια της διαδικασίας εκτέλεσης των παραγγελιών, για τα οποία τα διάφορα μέρη συμφωνούν:
α)
η παραλαβή του δελτίου παραγγελίας του βιβλιοπώλη·
β)
η κωδικοποίηση της παραγγελίας·
γ)
η καταχώριση της παραγγελίας·
δ)
η αποστολή της παραγγελίας στον εκδότη·
ε)
η παραλαβή των βιβλίων·
στ)
η φύλαξη για κάθε πελάτη ενός φυσικού χώρου, «της θυρίδας», στον οποίο αποθηκεύονται τα παραγγελθέντα βιβλία·
ζ)
η συσκευασία.
(108)
Σύμφωνα με τις γαλλικές αρχές, ο CELF επιβαρυνόταν με ορισμένες δαπάνες συνδεδεμένες με την εκτέλεση των «μικρών παραγγελιών». Πράγματι, οι γαλλικές αρχές εκτιμούν ότι στο πλαίσιο της αγοράς των παραγγελιών εξαγωγών, ορισμένες παραγγελίες συνεπάγονται πρόσθετο κόστος που καθιστά ασύμφορη την παροχή της υπηρεσίας. Οι γαλλικές αρχές δήλωσαν ότι είχαν προσδιορίσει το όριο των 500 FRF (76,22 ευρώ) για τη «μικρή παραγγελία» και ότι αυτό το όριο είχε προσδιοριστεί εμπειρικά. Οι γαλλικές αρχές διασαφήνισαν ότι ορισμένες παραγγελίες μικρότερες των 500 FRF μπορούσαν να είναι αποδοτικές, ενώ άλλες, μεγαλύτερες από αυτό ποσό, μπορούσαν να μην είναι αποδοτικές. Ο στόχος ήταν να βρεθεί μια μέθοδος οικονομικώς αποδεκτή ώστε ο CELF να είναι διατεθειμένος να αναλάβει μικρές παραγγελίες, μολονότι αυτές ήταν ανεπαρκώς αποδοτικές.
(109)
Όπως διευκρίνισε η Επιτροπή στην απόφασή της για την επέκταση της διαδικασίας, εναπόκειται στις γαλλικές αρχές, στο πλαίσιο της ανάλυσης της συμβατότητας, να καθορίσουν το ποσό και την ύπαρξη των δαπανών που πραγματοποίησε ο CELF.
(110)
Γι’ αυτόν τον σκοπό, στην απόφασή της για την επέκταση της διαδικασίας, η Επιτροπή είχε ζητήσει από τις γαλλικές αρχές να της παράσχουν ορισμένα στοιχεία ώστε να είναι σε θέση να εξάγει τα συμπεράσματα από την απόφαση του Πρωτοδικείου και να μπορέσει να αποφασίσει όσον αφορά την αναλογικότητα της ενίσχυσης. Η Επιτροπή είχε ιδίως ζητήσει να της παράσχουν τα ακόλουθα στοιχεία:
-
επαρκή αιτιολόγηση των λόγων για τους οποίους τα στοιχεία σχετικά με τις δαπάνες που σχετίζονται με τις μικρές παραγγελίες δεν ήταν διαθέσιμα κατά τη διάρκεια των διαφόρων σχετικών ετών και μία επαρκή απόδειξη των λόγων για τους οποίους μία εκτίμηση βάσει αποκλειστικά του έτους 1994 μπορούσε να είναι αποδεκτή,
-
στοιχεία που επιτρέπουν να ληφθούν υπόψη οι πραγματικές δαπάνες (και όχι οι απλές εκτιμήσεις) της εκτέλεσης των μικρών παραγγελιών το 1994 (τουλάχιστον για ορισμένες κατηγορίες δαπανών) και μία ενδεχόμενη επαρκή αιτιολόγηση των λόγων για τους οποίους μία εκτίμηση αυτών των δαπανών από τις συνολικές δαπάνες που πραγματοποίησε ο CELF θα μπορούσε να είναι αποδεκτή,
-
πειστικές παραμέτρους κατανομής των δαπανών που να επιτρέπουν τον καταλογισμό ενός μέρους των συνολικών δαπανών στην εκτέλεση των μικρών παραγγελιών, και αυτές να μπορούν ιδίως να εφαρμοστούν σε όλες τις κατηγορίες δαπανών κατά τη διάρκεια ολόκληρης της σχετικής περιόδου,
-
πληροφορίες για την εξέλιξη του ποσοστού των παραγγελιών που τηλεδιαβιβάστηκαν κατά τη διάρκεια των σχετικών ετών,
-
δαπάνες σχετικά με τις μικρές παραγγελίες ελλείψει μη αιτιολογημένων·συντελεστών πολλαπλασιασμού,
-
υπολογισμό των δαπανών που πραγματοποίησε ο CELF για την εκτέλεση των μικρών παραγγελιών χωρίς εφαρμογή συντελεστών πολλαπλασιασμού, καθώς και στην υπόθεση εφαρμογής των συντελεστών πολλαπλασιασμού αποκλειστικά στην περίπτωση παραγγελιών που δεν τηλεδιαβιβάστηκαν,
-
θέση των γαλλικών αρχών όσον αφορά τον υπολογισμό του Πρωτοδικείου σύμφωνα με τον οποίο ελλείψει αυτών των συντελεστών, οι δαπάνες που συνδέονται με την εκτέλεση των μικρών παραγγελιών θα ήταν μικρότερες κατά πλέον των 635 000 FRF (96 805,13 ευρώ), ακόμα και χωρίς να ληφθούν υπόψη οι κατηγορίες δαπανών πέραν εκείνων στις οποίες εφαρμόστηκε συντελεστής «τρία». Υπενθυμίζεται ότι, σύμφωνα με τον υπολογισμό του Πρωτοδικείου, το αποτέλεσμα της εκμετάλλευσης της δραστηριότητας εκτέλεσης των μικρών παραγγελιών θα ήταν κατά συνέπεια θετικό άνω των 600 000 FRF (91 469,41 ευρώ),
-
θέση των γαλλικών αρχών όσον αφορά τη δυνατότητα για τον CELF να παρουσιάζει ένα λογικό κέρδος.
(111)
Ιδίως, όπως το είχε ήδη δηλώσει στην απόφασή της για την επέκταση της διαδικασίας, ελλείψει συμπληρωματικής εξήγησης και ενημέρωσης των στοιχείων από τις γαλλικές αρχές, η Επιτροπή δεν είναι σε θέση να αξιοποιήσει τις καταστάσεις χρησιμοποίησης του προγράμματος εκτέλεσης των μικρών παραγγελιών που οι γαλλικές αρχές είχαν παράσχει όσον αφορά τα έτη 1994 έως 2001 στην επιστολή τους της 17ης Ιανουαρίου 2003, ούτε και τις εξηγήσεις σχετικά με την ανάλυση της αναλυτικής λογιστικής που χορηγήθηκαν με την επιστολή της 5ης Μαρτίου 1998.
(112)
Ωστόσο, οι γαλλικές αρχές δεν παρέσχον τα λεπτομερή στοιχεία που τους είχαν ζητηθεί από την Επιτροπή στην απόφαση επέκτασης της διαδικασίας, και περιορίστηκαν να παραπέμψουν σε ό,τι αφορά την αναλογικότητα της ενίσχυσης στα στοιχεία που ήδη είχαν παρασχεθεί στις 17 Σεπτεμβρίου 2002, στις 17 Ιανουαρίου 2003 και στις 11 Μαρτίου 2003, τα οποία η Επιτροπή δεν μπορούσε να αξιοποιήσει ως είχαν λαμβανομένης υπόψη της απόφασης του Πρωτοδικείου της 15ης Απριλίου 2008.
(113)
Με επιστολή της 8ης Οκτωβρίου 2009, οι υπηρεσίες της Επιτροπής υπενθύμισαν στις γαλλικές αρχές την αίτησή τους για υποβολή στοιχείων όσον αφορά τα αναφερθέντα ακριβή στοιχεία, δηλώνοντας ταυτοχρόνως ότι εάν δεν λάμβανε αυτές τις πληροφορίες εντός προθεσμίας δέκα εργάσιμων ημερών, η Επιτροπή έπρεπε να λάβει οριστική απόφαση βάσει των πληροφοριών που διέθετε, σύμφωνα με το άρθρο 13 παράγραφος 1 του διαδικαστικού κανονισμού αφού εκδώσει, κατά περίπτωση, διαταγή παροχής πληροφοριών σύμφωνα με το άρθρο 10 παράγραφος 3 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999.
(114)
Με επιστολή της 21ης Οκτωβρίου 2009, οι γαλλικές αρχές δήλωσαν ότι δεν είχαν άλλες πληροφορίες να διαβιβάσουν και παρέπεμψαν στις παρατηρήσεις τους που διαβιβάστηκαν στις 9 Ιουνίου 2009.
(115)
Με απόφαση της 20ής Νοεμβρίου 2009 (η «απόφαση διαταγής»), η Επιτροπή αποφάσισε να διατάξει τη Γαλλία να υποβάλει τις ζητηθείσες πληροφορίες αφού παρά τις επανειλημμένες αιτήσεις, αυτές οι πληροφορίες δεν είχαν χορηγηθεί.
(116)
Με επιστολή της 2ας Δεκεμβρίου 2009, οι γαλλικές αρχές δήλωσαν ότι δεν είχαν συμπληρωματικές πληροφορίες να στείλουν στην Επιτροπή και ότι παρέπεμπαν στις παρατηρήσεις τους που διαβιβάστηκαν στις 9 Ιουνίου 2009.
(117)
Όμως, το άρθρο 13 του διαδικαστικού κανονισμού προβλέπει ότι «Μετά την εξέταση της ενδεχόμενης ύπαρξης παράνομων ενισχύσεων, εκδίδεται απόφαση […]. Σε περίπτωση μη συμμόρφωσης του κράτους μέλους με διαταγή παροχής πληροφοριών, η απόφαση αυτή λαμβάνεται με βάση τις διαθέσιμες πληροφορίες».
(118)
Όπως αναφέρθηκε προηγουμένως, οι γαλλικές αρχές δεν χορήγησαν στην Επιτροπή τα στοιχεία που αυτή τους είχε ζητήσει πολλάκις, για τελευταία δε φορά με την απόφαση διαταγής της 20ής Νοεμβρίου 2009.
(119)
Σύμφωνα με το άρθρο 13 τυ διαδικαστικού κανονισμού, η Επιτροπή λαμβάνει, κατά συνέπεια, την απόφασή της βάσει των διαθέσιμων πληροφοριών, υπενθυμίζοντας, εν πάση περιπτώσει, ότι εναπόκειται στις γαλλικές αρχές να αποδείξουν τη συμβατότητα της εξετασθείσας ενίσχυσης με την εσωτερική αγορά, και κατά συνέπεια την αναλογικότητα αυτής της ενίσχυσης.
(120)
Υπό το πρίσμα της απόφασης του Πρωτοδικείου της 15ης Απριλίου 2008 και των στοιχείων στη διάθεση της Επιτροπής, δεν φαινόταν βάσιμος ο υπολογισμός των κατ’ εκτίμηση δαπανών της εκτέλεσης των μικρών παραγγελιών για το έτος 1994. Ιδίως, δεν φαινόταν δυνατν να χρησιμοποιηθούν συντελεστές κατανομής μη αιτιολογημένων δαπανών και η Επιτροπή ν βασιστεί στα στοιχεία για τα οποία εφαρμόστηκαν μη αιτιολογημένοι συντελεστές πολλαπλασιασμού, ιδίως στς τηλεδιαβιβασθείσες παραγγελίες. Υπό το πρίσμα του υπολογισμύ των δαπανών που συνδέονται με τη εκτέλεση των μκρών παραγγελιών που εμφανίζεται στην απόφαση του Πρωτοδικείου, και επειδή οι γαλλικές αρχές δεν χορήγησαν στην Επιτροπή τα στοιχεία που επιτρέπουν να διαλυθούν οι αμφιβολίες που αυτή είχε εγείρει, στην απόφασή της επέκτασης της διαδικασίας, όσον αφορά την αναλογικότητα της ενίσχυσης, δεν μπόρεσε να προσδιοριστεί ο ελλειμματικός χαρακτήρας της δραστηριότητας εκτέλεσης των μικρών παραγγελιών.
(121)
Η Επιτροπή φρονεί, κατά συνέπεια, ότι δεν αποδείχθηκε ότι οι ενισχύσεις που καταβλήθηκαν κατά τη διάρκεια των ετών από το 1994 έως το 2001 τηρούν το κριτήριο της αναλογικότητας.
(122)
Ως εκ τούτου, αυτές οι ενισχύσεις δεν είναι συμβατές σύμφωνα με το άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο δ) της ΣΛΕΕ.
β) Αξιολόγηση των ενισχύσεων σύμφωνα με το άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της ΣΛΕΕ
(123)
Το άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της ΣΛΕΕ (πρώην άρθρο 87-3-γ ΕΚ) ορίζει ότι «Δύνανται να θεωρηθούν ως συμβατές με την εσωτερική αγορά[…] οι ενισχύσεις για την προώθηση της ανάπτυξης ορισμένων οικονομικών δραστηριοτήτων ή οικονομικν περιοχών, εφόσον δεν αλλοιώνουν τους όρους των συναλλαγών σε βαθμό αντίθετο προ το κοινό συμφέρον».
(124)
Σύμφωνα με την απόφαση του Πρωτοδικείου της 15ης Απριλίου 2008, η παρέκκλιση του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο δ) της ΣΛΕΕ (πρώην άρθρο 87-3-δ ΕΚ) δεν εφαρμόζεται στις ενισχύσεις που καταβλήθηκαν στον CELF κατά τη διάρκεια των ετών 1980 έως 1993. Συνεπώς πρέπει να καθοριστεί εάν η παρέκκλιση που προβλέπεται στο άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της ΣΛΕΕ (πρώην άρθρο 87-3-γ ΕΚ) θα μπορούσε να εφαρμοστεί σ’ αυτές.
(125)
Το ίδιο πρέπει να γίνει και για τις ενισχύσεις που καταβλήθηκαν μεταξύ του 1994 και του τέλους 2001, για τις οποίες η Επιτροπή συνήγαγε ανωτέρω στην αιτιολογική σκέψη 122 ότι η παρέκκλιση του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο δ) της ΣΛΕΕ (πρώην άρθρο 87-3-δ ΕΚ) δεν μπορούσε να εφαρμοστεί σ’ αυτές.
(126)
Για να καθοριστεί αν το άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της ΣΛΕΕ θα μπορούσε να χρησιμεύσει ως βάση για τη συμβατότητα, η Επιτροπή πρέπει να εξετάσει εάν οι επίμαχες ενισχύσεις επιδιώκουν σαφώς έναν σκοπό κοινού συμφέροντος και αν αυτές δεν νοθεύουν τις συναλλαγές σε βαθμό αντίθετο προς το κοινό συμφέρον.
(127)
Η Επιτροπή φρονεί ότι οι ενισχύσεις επιδιώκουν σαφώς έναν κοινό σκοπό όπως αυτός καθορίστηκε προηγουμένως. Για αυτόν τον σκοπό, υπενθυμίζεται ότι η εισαγωγή στη συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση της παρέκκλισης που προβλέπεται στο πρώην άρθρο 87 παράγραφος 3 στοιχείο δ) της ΕΚ [σήμερα άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο δ) της ΣΛΕΕ] επιβεβαίωσε την πολιτική που ακολουθεί η Επιτροπή βάσει του πρώην άρθρου 92 παράγραφος 3 στοιχείο γ), πριν από τη θέση σε ισχύ της συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Πράγματι, η Επιτροπή στο παρελθόν είχε εγκρίνει βάσει αυτού του άρθρου ενισχύσεις που είχαν πολιτιστικούς στόχους. Αυτή η πρακτική επιβεβαιώθηκε από τα δικαστήρια της Ευρωπαϊκής Ένωσης, π.χ., στην προαναφερθείσα απόφαση του Πρωτοδικείου της 18ης Σεπτεμβρίου 1995, στην οποία το Πρωτοδικείο έκρινε σαφώς ότι η Επιτροπή ήταν σε θέση να εκδώσει, βάσει του πρώην άρθρου 92 παράγραφος 3 στοιχείο γ), της ΕΚ, απόφαση ευνοϊκή έναντι των τριών καθεστώτων ενισχύσεων που διαχειρίζεται ο CELF (οι ενισχύσεις για την αεροπορική μεταφορά, το πρόγραμμα «Page à Page» και το «Πρόγραμμα Plus»).
(128)
Αντιθέτως, η Επιτροπή θεωρεί ότι δεν αποδείχτηκε ότι οι ενισχύσεις ήταν αναλογικές προς τον επιδιωκόμενο στόχο.
(129)
Στην απόφασή της για την επέκταση της διαδικασίας, καθώς και στη συνέχεια στην απόφαση διαταγής, η Επιτροπή είχε ζητήσει από τις γαλλικές αρχές να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους όσον αφορά την αναλογικότητα των ενισχύσεων σύμφωνα με το άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της ΣΛΕΕ.
(130)
Όπως αναφέρθηκε προηγουμένως, οι γαλλικές αρχές δεν χορήγησαν στην Επιτροπή τα στοιχεία που επιτρέπουν να αποδειχθεί η αναλογικότητα των ενισχύσεων που καταβλήθηκαν από το 1980 και αυτή τους είχε ζητήσει ιδίως την τελευταία φορά την απόφαση διαταγής της 20ής Νοεμβρίου 2009.
(131)
Σύμφωνα με το άρθρο 13 του διαδικαστικού κανονισμού, η Επιτροπή λαμβάνει, κατά συνέπεια, την απόφασή της βάσει των διαθέσιμων πληροφοριών, υπενθυμίζοντας, εν πάση περιπτώσει, ότι εναπόκειται στις γαλλικές αρχές να αποδείξουν τη συμβατότητα της εξετασθείσας ενίσχυσης με την εσωτερική αγορά, και κατά συνέπεια την αναλογικότητα αυτής της ενίσχυσης.
(132)
Mutatis mutandis, ο συλλογισμός που εκτέθηκε προηγουμένως όσον αφορά την αναλογικότητα της ενίσχυσης στο πλαίσιο του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο δ) της ΣΛΕΕ δύναται να μεταφερθεί και στην παρούσα περίπτωση.
(133)
Η Επιτροπή φρονεί, κατ’ ακολουθία, ότι δεν έχει αποδειχθεί πως οι ενισχύσεις που καταβλήθηκαν τηρούν το κριτήριο της αναλογικότητας.
(134)
Εν κατακλείδι, η Επιτροπή φρονεί ότι το επίμαχο μέτρο δεν είναι συμβατό με την εσωτερική αγορά βάσει του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της ΣΛΕΕ.
Γ. Αξιολόγηση του μέτρου σύμφωνα με το άρθρο 106 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ
(135)
Οι γαλλικές αρχές υποστήριξαν επανειλημμένα ότι ο CELF ήταν επιφορτισμένος με αποστολή δημόσιας υπηρεσίας και ότι τα επίμαχα μέτρα θα έπρεπε να αξιολογηθούν σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 106 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ (πρώην άρθρο 86 παράγραφος 2 της ΕΚ).
(136)
Αυτό το άρθρο ορίζει ότι «Οι επιχειρήσεις που είναι επιφορτισμένες με τη διαχείριση υπηρεσιών γενικού οικονομικού συμφέροντος ή που έχουν χαρακτήρα δημοσιονομικού μονοπωλίου υπόκεινται στους κανόνες της παρούσας συμφωνίας, ιδίως στους κανόνες ανταγωνισμού, κατά το μέτρο που η εφαρμογή των κανόνων αυτών δεν εμποδίζει, εκ του νόμου ή εκ των πραγμάτων, την εκπλήρωση της ιδιαίτερης αποστολής που τους έχει ανατεθεί. Η ανάπτυξη των συναλλαγών δεν πρέπει να επηρεάζεται σε βαθμό που αντίκειται προς το συμφέρον της Ένωσης».
(137)
Καταρχάς, πρέπει να εξεταστεί, στη συγκεκριμένη περίπτωση, η ύπαρξη υπηρεσίας γενικού οικονομικού συμφέροντος. Από τη νομολογία του Δικαστηρίου προκύπτει ότι με εξαίρεση τους τομείς στους οποίους αυτό το ζήτημα αποτέλεσε ήδη αντικείμενο ρύθμισης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τα κράτη μέλη διαθέτουν ευρεία εξουσία εκτίμησης όσον αφορά τον χαρακτήρα των υπηρεσιών που θα μπορούσαν να χαρακτηρισθούν γενικού οικονομικού συμφέροντος. Έκτοτε, καθήκον της Επιτροπής είναι να μεριμνά ώστε αυτό το περιθώριο εκτίμησης χρησιμοποιείται χωρίς πρόδηλο σφάλμα σε ό,τι αφορά τον ορισμό των υπηρεσιών γενικού οικονομικού συμφέροντος.
(138)
Στη συγκεκριμένη περίπτωση, οι γαλλικές αρχές ανέφεραν επανειλημμένα ότι ο CELF ήταν επιφορτισμένος με συγκεκριμένη αποστολή δημόσιας υπηρεσίας πολιτιστικού τύπου που συνίσταται στην εκτέλεση όλων των παραγγελιών γαλλόφωνων βιβλίων που προέρχονται από βιβλιοπώλες εγκατεστημένους στο εξωτερικό, όποιος και αν είναι ο όγκος και ο χαρακτήρας της παραγγελίας. Η Επιτροπή εκτιμά ότι αυτή η αποστολή θα μπορούσε όντως να συνιστά υπηρεσία γενικού οικονομικού συμφέροντος.
(139)
Δεύτερον, πρέπει να εξεταστεί εάν όντως ο CELF είχε επιφορτιστεί με αυτή την υπηρεσία γενικού οικονομικού συμφέροντος. Πράγματι, σύμφωνα με τη νομολογία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, οι εν λόγω επιχειρήσεις πρέπει να έχουν επιφορτιστεί από το κράτος για την εκτέλεση της εξεταζόμενης υπηρεσίας μέσω μιας ή περισσοτέρων επισήμων πράξεων, των οποίων η μορφή μπορεί να καθορίζεται από το κάθε κράτος μέλος.
(140)
Στη συγκεκριμένη περίπτωση, οι γαλλικές αρχές παρουσίασαν διάφορες συμβάσεις που συνήφθησαν μεταξύ του CELF και του Υπουργείου Πολιτισμού οι οποίες απεδείκνυαν, σύμφωνα με αυτές, ότι ο CELF όντως είχε επιφορτιστεί με την εκτέλεση της εν λόγω υπηρεσίας γενικού οικονομικού συμφέροντος. Σύμφωνα με τις γαλλικές αρχές, η Διεύθυνση Βιβλίου και Ανάγνωσης συνήψε μέχρι το 2001 ετήσιες συμβάσεις με τον CELF.
(141)
Ωστόσο, παρά τα αιτήματα της Επιτροπής, που συμπεριλαμβάνονται και στην απόφαση διαταγής, οι γαλλικές αρχές δεν παρουσίασαν αντίγραφο των συμβάσεων δημόσιας υπηρεσίας για όλα τα εν λόγω έτη.
(142)
Επιπλέον, στις συμβάσεις που έχει στη διάθεσή της η Επιτροπή, ο ακριβής χαρακτήρας των υποχρεώσεων δημόσιας υπηρεσίας δεν έχει ορισθεί (το ποσό από το οποίο οι παραγγελίες θεωρούνται ως «μικρές παραγγελίες» δεν αναφέρθηκε στη σύμβαση). Από αυτό προκύπτει ότι, ακόμη και για εκείνα τα έτη, δεν υπάρχει πράξη που να αναφέρει με επαρκή ακρίβεια τις υποχρεώσεις δημόσιας υπηρεσίας που βαρύνουν τον CELF.
(143)
Ως εκ τούτου, η Επιτροπή εκτιμά ότι δεν αποδείχτηκε ότι ο CELF είχε σαφώς επιφορτιστεί με επίσημη πράξη για κάθε ένα από τα υπό εξέταση έτη με τη διαχείριση της εν λόγω δημόσιας υπηρεσίας.
(144)
Τέλος, και δίχως αυτό να συνεπάγεται την εξαγωγή συμπεράσματος όσον αφορά τον όρο της αναγκαιότητας αφού οι όροι είναι σωρευτικοί, η Επιτροπή κρίνει ότι ο όρος της αναλογικότητας δεν πληρούται.
(145)
Πράγματι, στις συμβάσεις που είναι στη διάθεση της Επιτροπής δεν υπάρχει καμία εξήγηση για τον τρόπο με τον οποίο υπολογίστηκε το ποσό της ενίσχυσης. Εξάλλου, η υποχρέωση που επιβλήθηκε στον CELF να χορηγήσει τους λογαριασμούς χρήσης της ενίσχυσης δεν συνοδεύτηκε από ακριβή ορισμό των παραμέτρων υπολογισμού και ελέγχου του κόστους της δραστηριότητας δημόσιας υπηρεσίας που να επέτρεπε να επαληθευτεί ότι δεν υπήρχε υπεραντιστάθμιση. Επιπλέον, εάν οι συμβάσεις προέβλεπαν σαφώς τη μεταφορά από ένα έτος στο άλλο σε περίπτωση στην οποία ένα μέρος της ενίσχυσης δεν είχε χρησιμοποιηθεί, αυτές δεν περιέχουν καμία διευκρίνιση όσον αφορά τη λειτουργία αυτού του μηχανισμού, ο οποίος δεν φαίνεται άλλωστε να έχει εφαρμοστεί. Τέλος, όπως αναφέρεται στο πλαίσιο της ανάλυσης του κριτηρίου της αναλογικότητας σύμφωνα με το άρθρο 107 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ, οι γαλλικές αρχές δεν χορήγησαν στοιχεία που να αποδεικνύουν την αναλογικότητα των ενισχύσεων στο πλαίσιο των διαφόρων σημείων της απόφασης του Πρωτοδικείου.
(146)
Έτσι, οι γαλλικές αρχές δεν χορήγησαν στην Επιτροπή τα στοιχεία που να επιτρέπουν να αποδειχθεί η αναλογικότητα των ενισχύσεων στο πλαίσιο του άρθρου 106 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ και ότι αυτή είχε ζητήσει από αυτές ιδίως την τελευταία φορά στην απόφαση διαταγής της 20ής Νοεμβρίου 2009.
(147)
Σύμφωνα με το άρθρο 13 του διαδικαστικού κανονισμού, η Επιτροπή λαμβάνει, κατά συνέπεια, την απόφασή της βάσει των διαθέσιμων πληροφοριών, υπενθυμίζοντας, εν πάση περιπτώσει, ότι εναπόκειται στις γαλλικές αρχές να αποδείξουν τη συμβατότητα της εξετασθείσας ενίσχυσης με την εσωτερική αγορά, και κατά συνέπεια την αναλογικότητα αυτής της ενίσχυσης.
(148)
Για τους ίδιους λόγους με εκείνους που αναφέρθηκαν στο πλαίσιο της ανάλυσης της αναλογικότητας της ενίσχυσης σύμφωνα με το άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο δ) της ΣΛΕΕ, η Επιτροπή κρίνει, κατά συνέπεια, ότι δεν έχει αποδειχθεί ότι οι ενισχύσεις που καταβλήθηκαν πληρούν το κριτήριο της αναλογικότητας.
(149)
Η Επιτροπή θεωρεί, κατά συνέπεια, ότι οι όροι εφαρμογής του άρθρου 106 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ δεν πληρούνται.
(150)
Εν κατακλείδι, η Επιτροπή θεωρεί, ως εκ τούτου, ότι ο μηχανισμός ενίσχυσης, που έχει ονομαστεί πρόγραμμα «μικρών παραγγελιών», που έθεσε σε εφαρμογή η Γαλλία υπέρ του CELF μεταξύ του 1980 και του τέλους 2001 συνιστά ενίσχυση μη συμβατή με την εσωτερική αγορά.
5. ΠΡΟΘΕΣΜΙΑ ΠΑΡΑΓΡΑΦΗΣ, ΕΚΤΑΚΤΗ ΠΕΡΙΣΤΑΣΗ, ΔΙΚΑΙΟΛΟΓΗΜΕΝΗ ΕΜΠΙΣΤΟΣΥΝΗ, ΑΡΧΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΔΙΚΑΙΟΥ, ΑΡΧΗ ΑΝΑΛΟΓΙΚΟΤΗΤΑΣ
(151)
Στην υπόθεση κρατικής ενίσχυσης παράνομης και μη συμβατής, η Επιτροπή πρέπει καταρχήν να διατάξει το οικείο κράτος μέλος να λάβει όλα τα απαραίτητα μέτρα για την ανάκτηση της ενίσχυσης από τον δικαιούχο. Όντως, το άρθρο 14 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999 ορίζει ότι «σε περίπτωση αρνητικής απόφασης για υπόθεση παράνομων ενισχύσεων, η Επιτροπή αποφασίζει την εκ μέρους του οικείου κράτους μέλους λήψη όλων των αναγκαίων μέτρων για την ανάκτηση της ενίσχυσης από τον δικαιούχο».
(152)
Ωστόσο, η Επιτροπή πρέπει να λάβει υπόψη της τα ακόλουθα στοιχεία.
(153)
Καταρχάς, το άρθρο 15 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999 προβλέπει ότι οι εξουσίες της Επιτροπής για ανάκτηση της ενίσχυσης υπόκεινται σε δεκαετή προθεσμία παραγραφής. Η προθεσμία αυτή αρχίζει να προσμετράται από την ημέρα κατά την οποία η παράνομη ενίσχυση χορηγείται στον δικαιούχο είτε ως ατομική ενίσχυση είτε ως ενίσχυση βάσει ενός καθεστώτος ενισχύσεων. Κάθε ενέργεια της Επιτροπής ή κράτους μέλους που ενεργεί κατόπιν αίτησης της Επιτροπής, σε σχέση με την παράνομη ενίσχυση, διακόπτει την περίοδο παραγραφής.
(154)
Όπως το είχε εκθέσει στην απόφαση επέκτασης της διαδικασίας, χωρίς να λάβει ιδιαίτερα σχόλια επί αυτού του σημείου από μέρους των ενδιαφερομένων μερών, η Επιτροπή θεωρεί ότι ο κανόνας παραγραφής που αναφέρεται στην προηγούμενη αιτιολογική σκέψη εφαρμόζεται στην παρούσα περίπτωση. Στην απόφασή του της 5ης Οκτωβρίου 2006 στην υπόθεση Transalpine (21), το Δικαστήριο θεώρησε πράγματι ότι στο μέτρο στο οποίο ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 659/1999 περιέχει κανόνες διαδικαστικού χαρακτήρα, αυτοί εφαρμόζονται σε όλες τις διοικητικές διαδικασίες όσον αφορά κρατικές ενισχύσεις που εκκρεμούν ενώπιον της Επιτροπής τη στιγμή κατά την οποία ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 659/1999 τέθηκε σε ισχύ, δηλαδή στις 16 Απριλίου 1999. Όμως, η παρούσα υπόθεση εγγράφεται στο πλαίσιο της επίσημης διαδικασίας έρευνας που κινήθηκε στις 30 Ιουνίου 1996.
(155)
Στη συγκεκριμένη περίπτωση, οι ενισχύσεις που καταβλήθηκαν για κάθε έτος από το 1980 και η Επιτροπή προέβη σε αίτημα ενημέρωσης στις γαλλικές αρχές τον Απρίλιο 1992, φαίνεται ότι οι ενισχύσεις που καταβλήθηκαν στον CELF το 1980 και το 1981 δεν μπορούν να ανακτηθούν δεδομένου ότι έχει λήξει η προθεσμία παραγραφής.
(156)
Δεύτερον, η Επιτροπή δεν απαιτεί την ανάκτηση της ενίσχυσης εάν, πράττοντας έτσι, αυτή αντίκειται σε κάποια γενική αρχή του δικαίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Πράγματι, σύμφωνα με τη νομολογία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Επιτροπή υποχρεούται να λάβει υπόψη τις εξαιρετικές περιστάσεις οι οποίες αιτιολογούν την από πίεση από μέρους της να διατάξει την ανάκτηση των ενισχύσεων που χορηγήθηκαν παράνομα αφού αυτή η ανάκτηση αντίκειται σε γενική αρχή του δικαίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
(157)
Σε αυτό το πλαίσιο, στην απόφαση επέκτασης της διαδικασίας, η Επιτροπή είχε καλέσει τις γαλλικές αρχές, τον δικαιούχο της ενίσχυσης και όλα τα άλλα ενδιαφερόμενα μέρη να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους όσον αφορά την εφαρμογή στην παρούσα περίπτωση της αρχής της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης, της αρχής της ασφάλειας δικαίου, ή οιασδήποτε άλλης αρχής που θα μπορούσε να οδηγήσει την Επιτροπή να μην απαιτήσει την ανάκτηση της ενίσχυσης.
(158)
Η Επιτροπή επισημαίνει ότι οι γαλλικές αρχές, στις παρατηρήσεις τους, έκριναν ότι υφίσταντο οι εξαιρετικές περιστάσεις που επιτρέπουν τον περιορισμό της υποχρέωσης επιστροφής των ενισχύσεων. Αντιθέτως, η SIDE έκρινε ότι δεν ήταν παρούσες αυτές οι εξαιρετικές περιστάσεις.
(159)
Για αυτόν τον σκοπό, η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι στο πλαίσιο των προδικαστικών ερωτημάτων που τέθηκαν στο Δικαστήριο στην προαναφερθείσα υπόθεση CELF, το αιτούν δικαστήριο είχε ρωτήσει, στην ουσία, εάν η έκδοση από την Επιτροπή τριών διαδοχικών αποφάσεων με τις οποίες κηρύσσεται μία ενίσχυση συμβατή με την εσωτερική αγορά, και οι οποίες στη συνέχεια ακυρώθηκαν από τον κοινοτικό δικαστή, μπορούσε, αφ’εαυτού της, να αποτελέσει περίσταση ειδικού χαρακτήρα για να αιτιολογήσει ένα περιορισμό της υποχρέωσης του δικαιούχου να επιστρέψει αυτή την ενίσχυση.
(160)
Στην προαναφερθείσα απόφασή του της 11ης Μαρτίου 2010, το Δικαστήριο, καταρχάς παρέπεμψε στην απόφασή του της 12ης Φεβρουαρίου 2008, στην οποία είχε αναφέρει στα σημεία 65 και ακόλουθα ότι μετά την ακύρωση θετικής απόφασης της Επιτροπής, η δυνατότητα για τον δικαιούχο των ενισχύσεων που χορηγήθηκαν παράνομα να επικαλεστεί εξαιρετικές περιστάσεις επί των οποίων βάσισε τη δικαιολογημένη εμπιστοσύνη του για τη νομιμότητα της ενίσχυσης και να αντιταχθεί κατά συνέπεια στην ανάκτησή της (22).
(161)
Εντούτοις, το Δικαστήριο επισήμανε ομοίως ότι η δικαιολογημένη εμπιστοσύνη του δικαιούχου της ενίσχυσης δεν μπορεί να δημιουργηθεί από θετική απόφαση της Επιτροπής δεχόμενου ότι η ενίσχυση είναι συμβατή με την κοινή αγορά, αφενός, σε περίπτωση κατά την οποία η απόφαση αυτή προσβλήθηκε εμπροθέσμως και ακυρώθηκε ακολούθως από το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αφετέρου, καθόσον δεν έχει εκπνεύσει η προθεσμία άσκησης προσφυγής ή, σε περίπτωση κατά την οποία ασκήθηκε προσφυγή, καθόσον δεν έχει αποφανθεί οριστικά το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (23).
(162)
Στη συγκεκριμένη περίπτωση, στην απόφασή του της 11ης Μαρτίου 2010, το Δικαστήριο δήλωσε ότι η ακύρωση της τρίτης θετικής απόφασης της Επιτροπής από την απόφαση του Πρωτοδικείου της 15ης Απριλίου 2008 δεν έχει, αφ’εαυτού της, τέτοιο χαρακτήρα ώστε να δημιουργηθεί δικαιολογημένη εμπιστοσύνη ούτε και να αποτελέσει εξαιρετική περίσταση (24).
(163)
Το Δικαστήριο πρόσθεσε ότι η ελάχιστα συνηθισμένη διαδοχή τριών ακυρώσεων μαρτυρεί, εκ των προτέρων, τη δυσκολία της υπόθεσης και, χωρίς να οδηγεί σε δικαιολογημένη εμπιστοσύνη, φαινόταν μάλλον κατάλληλη να αυξήσει τις αμφιβολίες του δικαιούχου όσον αφορά τη συμβατότητα της επίμαχης ενίσχυσης. Το Δικαστήριο παραδέχεται ότι η διαδοχή τριών προσφυγών που καταλήγουν σε τρεις ακυρώσεις χαρακτηρίζει μια πολύ σπάνια κατάσταση, αλλά κρίνει ότι τέτοιες περιστάσεις εντάσσονται στην ομαλή λειτουργία του δικαστικού συστήματος, το οποίο προσφέρει στους διαδίκους που θεωρούν ότι υφίστανται τις συνέπειες της παράνομης ενίσχυσης τη δυνατότητα να ενεργήσουν για την ακύρωση των διαδοχικών αποφάσεων που αυτοί θεωρούν ότι αποτελούν την αιτία αυτής της κατάστασης.
(164)
Εξάλλου, στη συγκεκριμένη περίπτωση το Δικαστήριο έκρινε ότι η ύπαρξη μιας εξαιρετικής περίστασης δεν μπορεί να γίνει δεκτή από την άποψη της αρχής της ασφάλειας δικαίου (25). Πράγματι, εφόσον η Επιτροπή δεν εξέδωσε απόφαση αποδοχής και η προθεσμία υποβολής προσφυγής κατά αυτής της απόφασης δεν έχει λήξει, ο δικαιούχος δεν είναι βέβαιος όσον αφορά τη νομιμότητα της ενίσχυσης, οπότε δεν μπορεί να γίνει επίκληση ούτε της αρχής της προστασίας της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης ούτε της αρχής της ασφάλειας δικαίου.
(165)
Επιπλέον, όπως αναφέρεται στην απόφαση του Δικαστηρίου της 11ης Μαρτίου 2010 (26), η ύπαρξη εξαιρετικής περίστασης δεν μπορεί να γίνει δεκτή από την άποψη της αρχής της αναλογικότητας. Συγκεκριμένα, η κατάργηση παράνομης ενίσχυσης μέσω της ανάκτησής της αποτελεί τη λογική συνέπεια της διαπίστωσης του παράνομου χαρακτήρα της, οπότε η ανάκτηση της ενίσχυσης αυτής, με σκοπό την αποκατάσταση της προηγούμενης κατάστασης, δεν μπορεί, καταρχήν, να θεωρηθεί μέτρο δυσανάλογο προς τους σκοπούς των διατάξεων της συνθήκης ΕΚ στον τομέα των κρατικών ενισχύσεων.
(166)
Ως εκ τούτου, το Δικαστήριο κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η έκδοση από την Επιτροπή τριών διαδοχικών αποφάσεων με τις οποίες δηλώνεται μία ενίσχυση συμβατή, οι οποίες στη συνέχεια ακυρώθηκαν από το κοινοτικό δικαστήριο δεν μπορεί αφεαυτής να αποτελεί εξαιρετική περίσταση δυνάμενη να δικαιολογήσει περιορισμό της εκτάσεως της υποχρεώσεως του δικαιούχου να επιστρέψει την ενίσχυση αυτή.
(167)
Λαμβανομένων υπόψη των ανωτέρω και ελλείψει κάθε άλλου στοιχείου που μπορεί να αποτελέσει εξαιρετική περίσταση, η Επιτροπή κρίνει, κατά συνέπεια, ότι δεν υπάρχει στην προκειμένη περίπτωση εξαιρετική περίσταση που μπορεί να περιορίσει την υποχρέωση του CELF να επιστρέψει τις εν λόγω ενισχύσεις (εκτός από τα ποσά που καταβλήθηκαν το 1980 και το 1981, όπως εξηγήθηκε ανωτέρω).
6. ΑΝΑΚΤΗΣΗ
(168)
Κατ’ εφαρμογή του άρθρου 14 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999, οι γαλλικές αρχές υποχρεούνται, ως εκ τούτου, να ανακτήσουν από τον CELF το ποσό των ενισχύσεων που του καταβλήθηκαν δυνάμει του προγράμματος «μικρών παραγγελιών» κατά τη διάρκεια των ετών 1982 έως 2001.
(169)
Σύμφωνα με όσα προκύπτουν από τον πίνακα 1 (27), το συνολικό ποσό της ενίσχυσης προς ανάκτηση από τον CELF που χορηγήθηκε κατά τη διάρκεια των ετών 1982 έως 2001 ανέρχεται, ως εκ τούτου, σε 4 631 401 ευρώ, στο οποίο πρέπει να προστεθούν και οι τόκοι.
(170)
Κατ’ εφαρμογή του άρθρου 14 παράγραφος 2 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999, η προς ανάκτηση ενίσχυση πρέπει να περιλαμβάνει τους τόκους από ανατοκισμό που υπολογίζονται από την ημερομηνία κατά την οποία η παράνομη ενίσχυση ετέθη στη διάθεση του δικαιούχου μέχρι την ημερομηνία της πραγματικής ανάκτησής της.
(171)
Ωστόσο, από την απόφαση του Δικαστηρίου της 12ης Οκτωβρίου 2000 στην υπόθεση Magefesa (28) προκύπτει ότι όταν μία επιχείρηση έχει πτωχεύσει και η εθνική νομοθεσία το προβλέπει, οι τόκοι που λήγουν μετά την κήρυξη πτώχευσης της επιχείρησης επί του ποσού των ενισχύσεων που κτήθηκαν παράνομα πριν από αυτή την κήρυξη δεν οφείλονται.
(172)
Για αυτόν τον σκοπό, πρέπει να επισημανθεί ότι, στο σημείωμά τους που διαβιβάστηκε στις 27 Ιανουαρίου 2010, οι γαλλικές αρχές πληροφόρησαν την Επιτροπή σχετικά με την κατάσταση στην οποία βρίσκεται τώρα ο CELF.
(173)
Λαμβανομένης υπόψη της οικονομικής κατάστασης του CELF, ο CELF τέθηκε σε διαδικασία διασφάλισης στις 25 Φεβρουαρίου 2009 και ορίστηκε ένας κατ’ επάγγελμα σύνδικος.
(174)
Όσον αφορά την αντιδικία σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις, το γαλλικό κράτος δήλωσε τις ακόλουθες απαιτήσεις: 11 885 785,02 ευρώ (για την πληρωμή των τόκων σύμφωνα με την προαναφερθείσα απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας της 19ης Δεκεμβρίου 2008) και 4 814 339,9 ευρώ (για την ενδεχόμενη επιστροφή του κεφαλαίου της καταβληθείσας ενίσχυσης κατά τη διάρκεια των ετών 1980-2001).
(175)
Οι γαλλικές αρχές ανέφεραν ότι από την κατάσταση των απαιτήσεων προέκυπτε ότι επί συνόλου δηλωθέντος παθητικού 21 254 232,29 ευρώ, οι επίμαχες απαιτήσεις ανέρχονται σε 17 045 039,50 ευρώ.
(176)
Διαπιστώνοντας ότι η ανάκαμψη ήταν προδήλως αδύνατη, ο κατ’ επάγγελμα σύνδικος ζήτησε τη μετατροπή της διασφάλισης σε δικαστική εκκαθάριση, ιδίως λόγω των απαιτήσεων που δηλώθηκαν από το κράτος.
(177)
Με απόφαση της 9ης Σεπτεμβρίου 2009 στην οποία διαπιστώνεται η ύπαρξη παθητικού το οποίο αποκλείει την προοπτική σχεδίου συνέχισης της λειτουργίας, το Εμποροδικείο του Παρισιού έθεσε τον CELF σε δικαστική εκκαθάριση και διόρισε σύνδικο. Το Εμποροδικείο όρισε σε δύο έτη την προθεσμία στο τέλος της οποίας η περάτωση της δικαστικής εκκαθάρισης θα πρέπει να έχει εξεταστεί. Οι γαλλικές αρχές ανέφεραν ότι οι αντιδικίες σε εξέλιξη ή/και οι μελλοντικές αντιδικίες θα μπορούσαν ωστόσο να αιτιολογήσουν την καθυστέρηση της ημερομηνίας περάτωσης της δικαστικής εκκαθάρισης.
(178)
Οι γαλλικές αρχές ανέφεραν ότι το σύνολο του προσωπικού του CELF απελύθη και ότι η ομάδα εκκαθάρισης διαλύθηκε στις 31 Δεκεμβρίου 2009. Οι μόνες πράξεις που είναι ακόμα σε εξέλιξη επιδιώκουν να ανακτήσουν τις οφειλόμενες απαιτήσεις από τους πελάτες.
(179)
Οι γαλλικές αρχές ανέφεραν σε ηλεκτρονικό μήνυμα της 9ης Μαρτίου 2010 ότι η διαδικασία εκκαθάρισης που τέθηκε σε εφαρμογή για τον CELF είχε σαφώς τηρήσει τους συνήθεις διαδικαστικούς κανόνες εκκαθάρισης των επιχειρήσεων.
(180)
Σύμφωνα με τις πληροφορίες που διαβιβάστηκαν στην Επιτροπή από τις γαλλικές αρχές, ο CELF, κατά συνέπεια, δεν ασκεί πλέον σήμερα καμία οικονομική δραστηριότητα.
(181)
Κατά συνέπεια, λαμβανομένης υπόψη της διαδικασίας εκκαθάρισης σε εξέλιξη για τον CELF, οι γαλλικές αρχές οφείλουν να μεριμνήσουν, στο πλαίσιο της υποχρέωσής τους για ανάκτηση της μη συμβατής ενίσχυσης, για την τήρηση της νομολογίας που εφαρμόζεται σε περίπτωση εκκαθάρισης δικαιούχου επιχείρησης (29). Αυτό προϋποθέτει, ιδίως, ότι τα στοιχεία ενεργητικού του CELF θα πωληθούν σε τιμή αγοράς, ότι το κράτος εγγράφει τις απαιτήσεις του σχετικά με την ανάκτηση των παράνομων και ασυμβίβαστων ενισχύσεων στο παθητικό της υπό εκκαθάριση επιχείρησης, και ότι ασκεί πλήρως τις απαιτήσεις του ως πιστωτού σε όλα τα στάδια της διαδικασίας και μέχρι το τέλος της εκκαθάρισης.
(182)
Όσον αφορά τον υπολογισμό των τόκων, πρέπει να σημειωθεί ότι στο γαλλικό δίκαιο, το άρθρο L 622-28 του Εμπορικού Κώδικα προβλέπει ότι «η απόφαση έναρξης [της διαδικασίας διασφάλισης] ορίζει την αξία των νόμιμων και συμβατικών τόκων, καθώς και όλους τους τόκους υπερημερίας και προσαυξήσεων».
(183)
Κατά συνέπεια, στην παρούσα υπόθεση, τα ποσά που καταβλήθηκαν στον CELF παράγουν τόκους από την ημερομηνία κατά την οποία τέθηκαν στη διάθεσή του μέχρι τις 25 Φεβρουαρίου 2009, ημερομηνία της απόφασης του Εμποροδικείου του Παρισιού για την κίνηση της διαδικασίας διασφάλισης η οποία στη συνέχεια μετατράπηκε σε δικαστική εκκαθάριση με απόφαση της 9ης Σεπτεμβρίου 2009.
7. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ
(184)
Η Επιτροπή διαπιστώνει ότι η Γαλλία χορήγησε παράνομα ενίσχυση υπέρ του CELF κατά παράβαση του άρθρου 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ.
(185)
Αυτή η ενίσχυση είναι ασυμβίβαστη με την εσωτερική αγορά και πρέπει να ανακτηθεί από τις γαλλικές αρχές, εκτός από τα ποσά που καταβλήθηκαν το 1980 και το 1981 τα οποία έχουν παραγραφεί.
(186)
Συνεπώς, οι γαλλικές αρχές οφείλουν να ανακτήσουν από τον CELF το ποσό των 4 631 401 ευρώ στο οποίο πρέπει να προστεθούν οι τόκοι για καθεμία από τις ενισχύσεις που καταβλήθηκαν ετησίως αρχής γενομένης από το 1982. Τα προς ανάκτηση ποσά παράγουν τόκους από την ημερομηνία κατά την οποία αυτά τέθηκαν στη διάθεση του δικαιούχου μέχρι τις 25 Φεβρουαρίου 2009, ημερομηνία απόφασης του Εμποροδικείου του Παρισιού για την κίνηση της διαδικασίας διασφάλισης,
ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΠΟΦΑΣΗ:
Άρθρο 1
Η κρατική ενίσχυση που χορήγησε παράνομα η Γαλλία, κατά παράβαση του άρθρου 108 παράγραφος 3 της συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, υπέρ του Coopérative d’exportation du livre français (CELF) είναι ασυμβίβαστη με την εσωτερική αγορά.
Άρθρο 2
1. Η Γαλλία υποχρεούται να ανακτήσει το ποσό των 4 631 401 ευρώ που αντιστοιχούν στα ποσά που έλαβε ο CELF κατά τη διάρκεια των ετών από 1982 έως 2001 για την ενίσχυση που αναφέρεται στο πρώτο άρθρο.
2. Τα προς ανάκτηση ποσά παράγουν τόκους αρχής γενομένης από την ημερομηνία κατά την οποία αυτά τέθηκαν στη διάθεση του δικαιούχου μέχρι τις 25 Φεβρουαρίου 2009, ημερομηνία της απόφασης του Εμποροδικείου του Παρισιού για την κίνηση της διαδικασίας διασφάλισης.
3. Οι τόκοι υπολογίζονται με τη μέθοδο του ανατοκισμού σύμφωνα με τις διατάξεις του κεφαλαίου V του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 794/2004.
Άρθρο 3
1. Η ανάκτηση της ενίσχυσης που αναφέρεται στο άρθρο 1 είναι άμεση και πραγματική.
2. Η Γαλλία διασφαλίζει την εκτέλεση της παρούσας απόφασης εντός τεσσάρων μηνών από την ημερομηνία κοινοποίησής της.
Άρθρο 4
1. Εντός δύο μηνών από την κοινοποίηση της παρούσας απόφασης η Γαλλία υποβάλλει τις ακόλουθες πληροφορίες:
α)
το συνολικό ποσό (αρχικό κεφάλαιο και τόκους) που θα πρέπει να ανακτηθεί από τον δικαιούχο·
β)
λεπτομερή περιγραφή των μέτρων που έχει ήδη λάβει και προγραμματίσει ώστε να συμμορφωθεί με την παρούσα απόφαση·
γ)
έγγραφα που αποδεικνύουν ότι έχει δοθεί εντολή στον δικαιούχο να επιστρέψει την ενίσχυση.
2. Η Γαλλία ενημερώνει την Επιτροπή για την πρόοδο των εθνικών μέτρων που ελήφθησαν για την εφαρμογή της παρούσας απόφασης μέχρι να ολοκληρωθεί η ανάκτηση των ενισχύσεων που αναφέρονται άρθρο 2. Υποβάλλει αμέσως, μετά από απλή αίτηση της Επιτροπής, όλες τις πληροφορίες σχετικά με τα μέτρα που έχει ήδη λάβει ή σχεδιάζει να λάβει προς συμμόρφωσή του με την παρούσα απόφαση. Παρέχει εξάλλου λεπτομερείς πληροφορίες όσον αφορά το ποσό της ενίσχυσης και των τόκων που έχει ήδη ανακτήσει από τον δικαιούχο.
Άρθρο 5
Η παρούσα απόφαση απευθύνεται στη Γαλλία.
Βρυξέλλες, 14 Δεκεμβρίου 2010.
ROZHODNUTÍ KOMISE
ze dne 14. prosince 2010
o státní podpoře C 39/96 (dříve NN 127/92), prováděné Francií ve prospěch Družstva pro vývoz francouzských knih (CELF)
(oznámeno pod číslem K(2010) 8938)
(Pouze francouzské znění je závazné)
(Text s významem pro EHP)
(2011/179/EU)
EVROPSKÁ KOMISE,
s ohledem na Smlouvu o fungování Evropské unie, a zejména na čl. 108 odst. 2 první pododstavec (1) této smlouvy,
poté, co vyzvala zúčastněné strany, aby v souladu s uvedeným článkem (2) podaly své připomínky, a s ohledem na tyto připomínky,
vzhledem k těmto důvodům:
1. POSTUP
(1)
Rozsudkem ze dne 15. dubna 2008 (3) (dále jako „rozsudek Tribunálu“) Tribunál Evropské unie zrušil rozhodnutí Komise 2005/262/ES ze dne 20. dubna 2004 (4) o podpoře prováděné Francií ve prospěch Družstva pro vývoz francouzských knih (CELF) (5).
(2)
Po rozsudku Tribunálu musí Komise přijmout nové rozhodnutí.
(3)
Uvedený rozsudek je zakončením procesu, jehož hlavní etapy jsou uvedeny níže.
A. První fáze
(4)
Společnost Société internationale de diffusion et d’édition („SIDE“) dopisem ze dne 20. března 1992 upozornila Komisi na opatření k podpoře propagace, dopravy a uvádění na trh, která francouzské orgány poskytly CELF, přičemž tato podpora nebyla předmětem předchozího oznámení útvarům Komise.
(5)
Dopisem ze dne 2. dubna 1992 připomněla Komise francouzským orgánům, že každý záměr, vedoucí k poskytnutí nebo úpravě podpory měl být předmětem předběžného oznámení jejím útvarům, a požádala uvedené orgány, aby informovaly o podstatě a předmětu podpory, citované SIDE.
(6)
Dopisem ze dne 29. června 1992 potvrdily francouzské orgány Komisi existenci podpor ve prospěch CELF. Upřesnily, že tato opatření směřovala k seznámení se s francouzskou literaturou a jazykem v nefrankofonních zemích a že družstvu CELF kromě toho byla svěřena správa tří systémů přesné podpory, která by rovněž vedla k usnadnění přístupu vzdálených čtenářů k francouzským knihám.
(7)
Dopisem ze dne 7. srpna 1992 Komise potvrdila SIDE existenci podpor ve prospěch CELF, upřesnila jejich předmět a informovala ji, že daná opatření nebyla oznámena. Zároveň uvedla, že sporné podpory se nejevily jako narušující obchod mezi členskými státy. Za těchto podmínek byla SIDE vyzvána k předložení svých připomínek.
(8)
Dopisem ze dne 7. září 1992 oznámila SIDE Komisi, že chtěla odhalit diskriminační povahu opatření a následky, které z nich vyplývají, na obchod uvnitř Společenství, aniž by popírala kulturní cíl, stanovený ministerstvem kultury, které jednalo s cílem rozšiřování francouzského jazyka a literatury.
(9)
Komise v rozhodnutí ze dne 18. května 1993 (6) usoudila, že s přihlédnutím ke zvláštní situaci hospodářské soutěže v odvětví knih a kulturních záměrů dotčených režimů podpory byla použita výjimka stanovená v dřívějším čl. 92 odst. 3 písm. c) Smlouvy.
(10)
SIDE žádostí ze dne 2. srpna 1993 předložila Tribunálu odvolání na zrušení tohoto rozhodnutí. Rozsudkem ze dne 18. září 1995 (7) Tribunál částečně vyhověl požadavku SIDE tím, že zrušil rozhodnutí Komise ze dne 18. května 1993, ale pouze pokud se jedná o určitá opatření ve prospěch malých objednávek.
(11)
Tribunál usoudil, že Komise může přijmout příznivé rozhodnutí vůči následujícím třem režimům podpory, řízené CELF na účet státu:
a)
podpora při dovozu letadlem nebo s vaky pro leteckou poštu;
b)
program „Stránka ke stránce“ (8) (podpora při šíření knih ve francouzském jazyce v zemích střední a východní Evropy);
c)
„program Plus“ (vysokoškolské učebnice ve francouzském jazyce, určené pro studenty v subsaharské Africe).
(12)
Tribunál se domníval, že Komise obdržela dostatečné informace o posledních třech režimech, aby doložila zjištění, že jejich přímý účinek na hospodářskou soutěž je bezvýznamný. Tribunál mimo to uvedl, že „Pokud se týká kulturního cíle sporných podpor, stranám je známo, že cílem sledovaným francouzskou vládou je šíření francouzského jazyka a literatury“. Tribunál se domníval, že by bylo vhodné dojít k závěru, že hodnocení kulturního cíle sporné podpory nepůsobilo Komisi zvláštní obtíže a že nebylo zapotřebí získávat další informace k uznání kulturního charakteru tohoto cíle.
(13)
Pokud se jedná o náhrady poskytované výhradně CELF v případě malých objednávek, Tribunál se naproti tomu domnívá, že Komise, dříve než se vyjádřila ke slučitelnosti opatření s vnitřním trhem, měla přikročit k důkladnému přezkoumání podmínek hospodářské soutěže v příslušném odvětví.
(14)
Tribunál tudíž došel k závěru (bod 76 rozsudku), že Komise měla zahájit jednání podle dřívějšího čl. 93 odst. 2 (dnes čl. 108 odst. 2 SFEU) Smlouvy a že by tedy bylo vhodné zrušit rozhodnutí Komise ze dne 18. května 1993, pokud se týká podpory poskytované výhradně CELF k vyrovnání nadměrných nákladů při vyřizování malých objednávek knih ve francouzském jazyce, zasílaných knihkupcům sídlícím v zahraničí.
B. Druhá fáze
(15)
Komise rozhodnutím ze dne 30. července 1996 v souladu s rozsudkem Tribunálu ze dne 18. září 1995 rozhodla o zahájení formálního vyšetřovacího řízení. Zúčastněné strany, vyzvané k předložení svých připomínek Komisi, jí zaslali své připomínky zejména v průběhu měsíců prosince 1996 a ledna 1997.
(16)
Komise v závěru projednávání přijala dne 10. června 1998 rozhodnutí 1999/133/ES (9). Potvrdila kulturní cíl týkající se malých objednávek a usoudila na základě dřívějšího čl. 87 odst. 3 písm. d) Smlouvy, že uvedené podpory neovlivňují podmínky obchodu a hospodářské soutěže v Unii v míře odporující společnému zájmu na vývozním trhu knih ve francouzském jazyce.
(17)
Tribunál rozsudkem ze dne 28. února 2002 (10) zrušil poslední větu článku 1 uvedeného rozhodnutí. Tribunál totiž měl za to, že Komise měla přistoupit k nezbytnému ověření, aby získala patřičné údaje za účelem rozlišení komisionářského trhu a vývozního trhu knih ve francouzském jazyce obecně.
(18)
Tribunál měl za to, že jelikož Komise upustila od tohoto ověření, dopustila se při hodnocení zjevného omylu tím, že vývozní trh knih ve francouzském jazyce obecně považovala za trh referenční, i když bylo stanoveno, že sporná podpora byla určena pouze vývozním komisionářům.
(19)
Naproti tomu Soudní dvůr ve svém rozsudku ze dne 22. června 2000 (11) bez zkoumání podstaty věci zamítl odvolání francouzských orgánů proti rozhodnutí Komise ze dne 10. června 1998 a potvrdil, že i v případě, kdy by podporu bylo možno považovat za slučitelnou se společným trhem, tato skutečnost nemá vliv na povinnost oznámení, a že povinnost předchozího oznámení zahrnuje povinnost pozastavit poskytování podpory.
C. Třetí fáze
(20)
Po částečném zrušení rozhodnutí ze dne 10. června 1998 Komise dopisy ze dne 14. června 2002 požádala francouzské orgány a SIDE, aby se vyjádřily k důvodům zrušení rozhodnutí, a zejména k údajům, které se týkají dotčeného trhu.
(21)
Francouzské orgány byly vyzvány k bližšímu vysvětlení specifické povahy nabídky CELF vzhledem k dalším účastníkům na trhu, mezi nimiž je SIDE. SIDE byla vyzvána k bližšímu vysvětlení pojmu malé objednávky a k uvedení, čím se její nabídka liší od nabídky CELF a dalších účastníků na trhu.
(22)
SIDE odpověděla Komisi dopisem dne 12. srpna 2002. Francouzské orgány odpověděly dopisem dne 17. září 2002.
(23)
Komise požádala SIDE dopisem ze dne 19. září 2002 o sdělení, zda její odpověď obsahuje důvěrné informace, a poté, co dne 30. září 2002 obdržela zápornou odpověď, postoupila dopisem ze dne 17. října 2002 odpověď SIDE s přílohami k připomínkám francouzským orgánům. Při této příležitosti jim rovněž položila další řadu doplňujících otázek.
(24)
Komise dopisem ze dne 30. září 2002 rovněž položila řadu doplňujících otázek SIDE, které byly zodpovězeny dopisy ze dne 31. října 2002 a 9. prosince 2002. Na žádost Komise ze dne 16. prosince 2002 oznámila SIDE Komisi dopisem ze dne 23. prosince 2002, že její odpovědi neobsahují žádné důvěrné informace a že mohou být postoupeny francouzským orgánům k připomínkám.
(25)
Jelikož francouzské orgány neodpověděly ve stanovené lhůtě, Komise byla nucena jim zaslat upomínku dopisem ze dne 27. listopadu 2002. Francouzské orgány požádaly Komisi dopisem ze dne 19. prosince 2002 o nové prodloužení lhůty.
(26)
Komise dne 9. ledna 2003 zaslala francouzským orgánům k připomínkám odpověď SIDE ze dne 23. prosince 2002. Francouzské orgány odpověděly dopisem ze dne 17. ledna 2003 na otázky Komise ze dne 17. října 2002.
(27)
Dopisem ze dne 4. února 2003 požádaly francouzské orgány Komisi o nové prodloužení lhůty pro předání připomínek k druhé odpovědi SIDE ze dne 23. prosince 2002. Komise dopisem ze dne 11. února 2003 požadavkům na nové lhůty částečně vyhověla. Francouzské orgány odpověděly Komisi dopisem ze dne 11. března 2003.
(28)
Kromě toho útvary Komise přijaly SIDE na její vlastní žádost a mohla jim tak na jednání dne 4. března 2003 vysvětlit svůj pohled na celou záležitost od jejího počátku.
(29)
Závěrem tohoto řízení přijala Evropská komise rozhodnutí 2005/262/ES, které považuje spornou podporu za slučitelnou na základě dřívějšího čl. 87 odst. 3 písm. d) Smlouvy zejména poté, co konstatovala, že podpory nemohou nadměrně kompenzovat náklady spojené s vyřizováním malých objednávek.
D. Čtvrtá fáze
(30)
Tribunál rozsudkem ze dne 15. dubna 2008 zrušil rozhodnutí Komise ze dne 20. dubna 2004.
(31)
Usoudil, že pokud se jedná o část podpory vyplacenou CELF před dnem 1. listopadu 1993, kdy nabyla účinnosti Smlouva o Evropské unii, Komise se dopustila nesprávného výkladu, když považovala spornou podporu za slučitelnou se společným trhem podle dřívějšího čl. 87 odst. 3 písm. d), zatímco bylo třeba použít základních pravidel, která byla v platnosti před dnem 1. listopadu 1993. Tribunál zejména zvážil skutečnost, že Smlouva o EU neobsahuje přechodná ustanovení ohledně použití dřívějšího čl. 87 odst. 3 písm. d) a že zásada právní jistoty až na výjimky brání tomu, aby počátek použitelnosti právního aktu Společenství byl stanoven na datum, které předchází jeho zveřejnění.
(32)
Tribunál kromě toho usoudil, že se Komise dopustila zjevného omylu při posuzování slučitelnosti sporné podpory tím, že nadhodnotila náklady na vyřizování malých objednávek, které CELF skutečně vynaložilo. Komise totiž v rozhodnutí ze dne 20. dubna 2004 nepřihlédla ke skutečným nákladům na vyřizování malých objednávek, nýbrž odhadla tyto náklady na základě celkových vynaložených nákladů CELF (určení části celkových nákladů na vyřizování malých objednávek podle rozdělovacího klíče odlišného pro každou kategorii nákladů). U některých kategorií nákladů byly použity multiplikační faktory vzhledem k dodatečným potížím, které by způsobilo vyřizování malých objednávek ve srovnání s jinými činnostmi CELF. Tribunál však měl za to, že tyto potíže lze odstranit díky tomu, že dvě třetiny malých objednávek jsou přenášeny dálkově. Tribunál tudíž usoudil, že Komise se při hodnocení dopustila omylu tím, že použila multiplikační koeficienty na určité náklady (a to každopádně na objednávky předávané dálkově), a došel k závěru, že při neexistenci uvedených koeficientů by byly náklady spojené s vyřizováním malých objednávek nižší a provozní výsledek malých zakázek by byl kladný (600 000 FRF neboli 91 469 EUR). Komise tedy podle názoru Tribunálu neprokázala, že nedošlo k nadměrné vyrovnávací platbě.
E. Pátá fáze
(33)
V důsledku rozsudku Tribunálu ze dne 15. dubna 2008 tedy zůstává vyšetřovací řízení zahájené rozhodnutím Komise ze dne 30. července 1996 otevřené a Komise musí přijmout nové rozhodnutí.
(34)
S ohledem na důvody rozsudku Tribunálu ze dne 15. dubna 2008 a vzhledem ke skutečnosti, že rozhodnutí o zahájení řízení bylo přijato dne 30. července 1996, Komise hodlala znovu vyzvat francouzské orgány a zúčastněné strany, aby předložily své připomínky.
(35)
Komise tedy přijala rozhodnutí o prodloužení řízení s datem 8. dubna 2009 (12) (rozhodnutí K(2009) 2481, „rozhodnutí o prodloužení řízení“). Toto rozhodnutí o prodloužení doplňovalo rozhodnutí o zahájení ze dne 30. července 1996 a současně stanovilo novou lhůtu pro předložení připomínek. Je v něm uvedeno, že obě rozhodnutí je nutno považovat za nedělitelný celek, že povedou k jedinému a témuž formálnímu vyšetřovacímu řízení, a pokud by se popis skutečností a nároku nebo předběžné hodnocení Komise v rozhodnutí o prodloužení řízení odchýlily od rozhodnutí o zahájení ze dne 30. července 1996, bylo by třeba brát zřetel pouze na rozhodnutí o prodloužení řízení.
(36)
Komise vyzvala zúčastněné strany, aby předložily své připomínky k dotčenému opatření.
(37)
Komise obdržela připomínky francouzských orgánů dne 9. června 2009, jakož i připomínky SIDE dne 23. července 2009. Postoupila připomínky SIDE francouzským orgánům dne 24. srpna 2009, dala jim možnost se k nim vyjádřit a obdržela jejich vyjádření dne 24. září 2009.
(38)
Francouzské orgány však neposkytly podrobné údaje, které Komise požadovala v rozhodnutí o prodloužení řízení, a spokojily se s tím, že ohledně přiměřenosti podpory odkázaly na údaje již poskytnuté dne 17. září 2002, 17. ledna 2003 a 11. března 2003, jichž Komise takto nemohla využít vzhledem k rozsudku Tribunálu ze dne 15. dubna 2008.
(39)
Útvary Komise tedy dopisem ze dne 8. října 2009 připomněly francouzským orgánům svou žádost o údaje k uvedeným konkrétním bodům a uvedly, že pokud tyto informace neobdrží ve lhůtě deseti pracovních dnů, Komise bude muset podle čl. 13 odst. 1 jednacího řádu přijmout konečné rozhodnutí na základě dostupných informací poté, co případně vydá výslovný příkaz k poskytnutí informací na základě čl. 10 odst. 3 nařízení Rady (ES) č. 659/1999 ze dne 22. března 1999, kterým se stanoví prováděcí pravidla k článku 93 Smlouvy o ES (13).
(40)
Francouzské orgány informovaly Komisi dopisem ze dne 21. října 2009, že Obchodní soud v Paříži rozsudkem ze dne 9. září 2009 rozhodl o soudní likvidaci CELF, které tak ukončilo svou činnost. Kromě toho francouzské orgány uvedly, že pokud se jedná o údaje, které Komise požadovala dopisem ze dne 8. října 2009, nemají k nim žádné dodatečné informace, a odkázaly na své připomínky ze dne 9. června 2009.
(41)
Komise se proto rozhodnutím ze dne 20. listopadu 2009 (rozhodnutí K(2009) 9256, „rozhodnutí o příkazu“) nařídila Francii, aby poskytla požadované informace, neboť navzdory opakovaným žádostem nebyly tyto informace poskytnuty.
(42)
Francouzské orgány uvedly v dopisu ze dne 2. prosince 2009, že nemají pro Komisi žádné dodatečné informace a že odkazují na své připomínky ze dne 9. června 2009.
(43)
Je třeba poznamenat, že francouzské orgány dne 2. prosince 2009 rovněž zaslaly dopis o režimu podpory, nazvaném „Program vysokoškolských a vědeckých knih“ řečený „Program Plus“. Tento režim není předmětem tohoto rozhodnutí.
(44)
Komise dopisem ze dne 22. prosince 2009 žádala francouzské orgány o informace k situaci CELF a k likvidačnímu řízení vztahujícímu se na CELF. Francouzské orgány odpověděly dne 27. ledna 2010. Dne 9. března 2010 a 26. listopadu 2010 byla rovněž poskytnuta upřesnění.
F. Řízení před vnitrostátními soudy a předběžné otázky
(45)
Mimo jiné je třeba poznamenat, že ve Francii probíhají řízení před vnitrostátními soudy, která byla podnětem k žádosti, aby se k otázce vyslovil Soudní dvůr na základě článku 267 SFEU (dříve článek 234 Smlouvy o ES). Hlavní etapy těchto řízení jsou stručně připomenuty níže.
(46)
SIDE předala věc francouzským soudům z titulu přímého účinku dřívějšího čl. 88 odst. 3 Smlouvy o ES. Odvolací správní soud v Paříži rozsudkem ze dne 5. října 2004, jímž potvrdil rozsudek Správního soudu v Paříži ze dne 26. dubna 2001, uložil francouzskému státu povinnost vymáhat podpory vyplacené CELF.
(47)
Rada státu na žádost o přezkum rozsudku potvrdila rozhodnutím ze dne 29. března 2006 určité aspekty rozhodnutí odvolacího správního soudu, zejména skutečnost, že dotčené podpory nemají povahu čistě vyrovnávací platby za závazky veřejné služby (14), nemohou být vnitrostátním soudem označeny za stávající podporu a že CELF nemůže požívat oprávněné důvěry.
(48)
Rada státu nicméně v rozsudku ze dne 29. března 2006 rovněž rozhodla o přerušení řízení o opravných prostředcích doby, než se Soudní dvůr vysloví k předběžným otázkám, které k němu vznesla ohledně povinností vnitrostátního soudu rozhodnout o předem neoznámené státní podpoře, která však byla později prohlášena rozhodnutím Komise za slučitelnou se společným trhem.
(49)
Soudní dvůr v rozsudku ze dne 12. února 2008 (15) rozhodl:
„Článek 88 odst. 3 poslední větu Smlouvy o ES je třeba vykládat tak, že vnitrostátní soud není povinen nařídit navrácení podpory poskytnuté v rozporu s tímto ustanovením, pokud Komise Evropských společenství přijala konečné rozhodnutí, kterým prohlásila uvedenou podporu za slučitelnou se společným trhem ve smyslu článku 87 Smlouvy o ES. Podle práva Společenství je tento soud povinen nařídit, aby příjemce podpory zaplatil z této podpory úroky za dobu trvání protiprávního stavu. V rámci svého vnitrostátního práva může případně tento soud krom toho nařídit navrácení protiprávní podpory, aniž by bylo dotčeno právo členského státu tuto podporu později znovu poskytnout. Taktéž může být nucen k tomu, aby vyhověl žalobám na náhradu škod způsobených protiprávní povahou podpory.
V takové procesní situaci, o jakou se jedná ve sporu v původním řízení, se povinnost zhojit následky protiprávní podpory vyplývající z čl. 88 odst. 3 poslední věty Smlouvy o ES vztahuje, pro účely výpočtu částek, které je příjemce povinen zaplatit, a s výhradou mimořádných okolností, také na dobu mezi přijetím rozhodnutí Komise Evropských společenství o slučitelnosti této podpory se společným trhem a zrušením uvedeného rozhodnutí soudem Společenství.“
(50)
Poté, co Rada státu vzala v úvahu rozsudek Soudního dvora ze dne 12. února 2008, jakož i výše uvedený rozsudek Tribunálu ze dne 15. dubna 2008, rozhodnutím ze dne 19. prosince 2008 zrušila články 2, 3 a 4 výše uvedeného rozsudku Odvolacího správního soudu v Paříži ze dne 5. října 2004 a rozhodla následovně:
(51)
Především se ukládá ministrovi kultury a komunikace, aby přistoupil k vymáhání úroků spojených se státní podporou vyplacenou CELF od roku 1980 až do data rozhodnutí Rady státu, vypočtených podle nařízení Komise (ES) č. 794/2004 (16). Ministrovi se rovněž ukládá, aby dále přistoupil k vymáhání úroků dlužných za období mezi datem rozhodnutí Rady státu a datem, kdy bude buď s konečnou platností zjištěna slučitelnost podpory se společným trhem, nebo s konečnou platností přikročeno k vrácení podpory.
(52)
Rada státu kromě toho rozhodla o odročení rozhodnutí do doby, než se Soudní dvůr vysloví k následujícím předběžným otázkám:
„1.
Může vnitrostátní soud přerušit řízení o povinnosti vrátit státní podporu do doby, než Komise vydá konečné rozhodnutí o slučitelnosti podpory s pravidly společného trhu, bylo-li původní rozhodnutí Komise, prohlašující tuto podporu za slučitelnou, zrušeno soudem Společenství?
2.
Prohlásila-li Komise třikrát po sobě podporu za slučitelnou se společným trhem před tím, než tato rozhodnutí byla zrušena Soudem prvního stupně Evropských společenství, může taková situace představovat mimořádnou okolnost, za níž by mohl vnitrostátní soud omezit povinnost vymáhání vrácení podpory?“
(53)
Soudní dvůr dne 11. března 2010 (17) rozhodl o uvedených předběžných otázkách takto:
„1.
Vnitrostátní soud, který podle čl. 88 odst. 3 Smlouvy o ES rozhoduje o žalobě na navrácení protiprávně poskytnuté státní podpory, nemůže přerušit řízení vedoucí k vydání rozhodnutí o této žalobě až do doby, než Komise Evropských společenství po zrušení předchozího kladného rozhodnutí rozhodne o slučitelnosti této podpory se společným trhem.
2.
Přijetí tří po sobě jdoucích rozhodnutí, kterými Komise prohlašuje podporu za slučitelnou se společným trhem a která byla následně zrušena soudem Společenství, nemůže samo o sobě představovat výjimečnou okolnost, která by mohla odůvodnit omezení povinnosti příjemce navrátit tuto podporu z důvodu, že byla poskytnuta v rozporu s čl. 88 odst. 3 Smlouvy o ES.“
2. POPIS DOTČENÉHO OPATŘENÍ
(54)
Francouzské orgány oznámily Komisi, že ministerstvo kultury v roce 1980 rozhodlo podle zaměření obecné politiky francouzské vlády ohledně podpory prodeje knih a literatury ve francouzském jazyce o poskytnutí podpory vývozním komisionářům, kteří by přijímali všechny druhy objednávek bez ohledu na jejich hodnoty a rentabilitu. Tato opatření byla prováděna s cílem reagovat na nedostatky na trhu a podporovat zachování činnosti vztahující se k vyřizování malých nerentabilních objednávek v rámci vývozního komisionářského trhu.
(55)
Podle francouzských orgánů by malá knihkupectví založená zejména v nefrankofonních oblastech, někdy obtížně přístupná a/nebo vzdálená, měla vážné obtíže se zásobováním, jestliže by tradiční distribuční okruhy nemohly vyhovět jejich poptávkám, pokud by množství objednaných děl byla nedostatečná nebo pokud by jednotková cena objednaných knih nebyla zvýšena tak, aby plnění bylo rentabilní.
(56)
Podle francouzských orgánů tedy cílem dotčených podpor bylo vývozním komisionářům umožnit vyřizování všech objednávek nezávisle na jejich hodnotě, rentabilitě a místu určení, pocházejících z knihkupectví v zahraničí, hlavně v nefrankofonních oblastech. Cílem bylo, aby v rámci francouzské politiky podpory kulturní rozmanitosti byla zajištěna optimální distribuce knih ve francouzském jazyce a aby bylo podporováno šíření frankofonní literatury po celém světě.
(57)
Mechanismus podpory poskytované francouzskými orgány, nazývaný „Program malých objednávek“, spočíval v dotaci, jejímž cílem bylo nahrazovat nadměrné náklady na vyřizování malých objednávek, které francouzské orgány definovaly jako objednávky v hodnotě nižší nebo rovné 500 FRF, tedy přibližně 76 EUR.
(58)
Podle francouzských orgánů se musel podnik využívající dotace zavázat, že sdělí Ředitelství pro knihy a četbu ministerstva kultury všechny údaje, které se týkají obecné činnosti podniku (celkový obrat, finanční účty, předběžné rozpočty, kopie usnesení, kterými se potvrzují tyto údaje, případně zprávu účetního revizora a souhrnnou mzdovou tabulku), jakož i veškeré údaje týkající se dotovaných činností, zejména rozpočet použití dotace dokládající provedené výkony, které byly podnětem k poskytnutí podpory za předchozí rok.
(59)
V praxi využíval „Program malých objednávek“ jediný podnik, CELF. Podle francouzských orgánů musel podnik svou žádost o dotaci na následující rok každoročně zdůvodnit doložením nadměrných nákladů, způsobených vyřizováním malých objednávek. Konkrétně, čtvrtina dotace schválené v průběhu předchozího roku byla vyplacena na počátku roku, zbytek byl přidělen na podzim poté, co veřejné orgány přezkoumaly předpokládaný rozpočet podniku využívajícího dotaci, a výkyvy zaznamenané v průběhu první části finančního roku. Bylo dohodnuto, že pokud celá částka podpory nebude využita celá, budou dotace stanovené na následující rok sníženy o zbývající částky. Ministerstvo kultury bylo mimo jiné jako přizvaný pozorovatel přítomno ve správní radě a na valných hromadách CELF.
(60)
Je třeba upřesnit, že dotčená podpora se od roku 1997 neustále snižovala a v roce 2002 byla zrušena. Ve skutečnosti tedy CELF od roku 1980 do konce roku 2001 obdrželo každý rok podporu, podle francouzských orgánů určenou ke snížení nákladů na vyřizování malých objednávek knih ve francouzštině ze zahraničí. Za období od roku 1980 do konce roku 2001 obdrželo CELF z titulu dotyčné podpory celkem přibližně 4,8 milionu EUR.
Tabulka
Částky podpory přidělené CELF od roku 1980, určené na vyřizování „malých objednávek“
Údaje poskytnuté francouzskými orgány
(částky byly zaokrouhleny a jsou uváděny v eurech)
Rok
Částka podpory
1980
91 469,41
1981
91 469,41
1982
205 806,17
1983
164 644,94
1984
137 204,12
1985
141 777,59
1986
248 491,90
1987
214 953,11
1988
213 428,62
1989
259 163,33
1990
304 898,03
1991
373 500,09
1992
422 283,78
1993
382 647,03
1994
304 898,03
1995
304 898,03
1996
304 898,03
1997
243 918,43
1998
182 938,82
1999
121 959,21
2000
60 979,61
2001
38 112,25
2002
0
3. STANOVISKO FRANCIE A PŘIPOMÍNKY SIDE K PRODLOUŽENÍ ŘÍZENÍ
(61)
Francouzské orgány ve své odpovědi na rozhodnutí o prodloužení řízení ze dne 9. června 2009 vyjádřily zejména následující připomínky:
(62)
Nejprve uvedly, že souhlasí s analýzou Komise, podle níž podpora CELF představuje státní podporu a podle níž se na ni nevztahují výjimky stanovené v čl. 107 odst. 2 a 3 písm. a) a b) SFEU.
(63)
V rámci posuzování podpor podle čl. 107 odst. 3 písm. c) a d) SFEU neposkytly francouzské orgány nové údaje ohledně přiměřenosti podpor.
(64)
Francouzské orgány kromě toho uvedly, že se domnívají, že poslání uložené CELF představuje službu obecného zájmu ve smyslu čl. 106 odst. 2 SFEU.
(65)
Francouzské orgány se nakonec odvolávaly zejména na existenci mimořádných okolností, kvůli nimž by Komise neměla vyžadovat vrácení podpory.
(66)
Jak bylo uvedeno výše, francouzské orgány však neposkytly podrobné údaje, které Komise požadovala v rozhodnutí o prodloužení řízení, a spokojily se s tím, že ohledně přiměřenosti podpory odkázaly na údaje již poskytnuté v letech 2002 a 2003, jichž Komise takto nemohla využít vzhledem k rozsudku Tribunálu ze dne 15. dubna 2008. Komise po písemné upomínce ze dne 8. října 2009 tudíž, dne 20. listopadu 2009 rozhodla, že francouzským orgánům uloží, aby poskytly požadované informace podle čl. 10 odst. 3 nařízení Rady (ES) č. 659/1999. Francouzské orgány odpověděly dopisem ze dne 2. prosince 2009, že nemají pro Komisi žádné dodatečné informace.
(67)
SIDE ve svých připomínkách ze dne 23. července 2009 vyjádřila zejména následující připomínky.
(68)
SIDE připomněla, že podporu využilo pouze CELF, zatímco podle ní činnost CELF nebyla jeho specifickou činností, neboť vyřizování objednávek v jakékoli hodnotě, i nepatrné, od zeměpisně rozptýlených knihkupectví tak, že se sdruží do větší objednávky pro vydavatele, je podle SIDE vlastní definicí vývozního komisionářství. SIDE rovněž uvedla, že podpora jí byla odmítnuta nikoli z důvodu údajného nedostatku transparentnosti, nýbrž proto, že je soukromým podnikem, a nikoli vydavatelským družstvem.
(69)
Kromě toho SIDE s podrobnostmi popřela, že podpory byly nezbytné. V tomto rámci zejména usoudila, že pojem „malé objednávky“ je jednostranný a odmítla číselné údaje francouzských orgánů.
(70)
SIDE dále usoudila, že podporu nelze zdůvodňovat na základě čl. 106 odst. 2 SFEU, a opírala se zejména o rozsudky vnitrostátních soudů ohledně činnosti CELF.
(71)
Nakonec SIDE uvedla, že má za to, že v daném případě neexistují mimořádné okolnosti umožňující omezit povinnost vrácení podpory.
4. POSOUZENÍ PODPORY
(72)
Je třeba rozhodnout, zda dotčené opatření představuje státní podporu a zda ji lze v tom případě považovat za slučitelnou s vnitřním trhem. Komise v rámci svého posuzování musí vzít v úvahu zejména rozsudek Tribunálu ze dne 15. dubna 2008.
A. Posouzení opatření s ohledem na čl. 107 odst. 1 SFEU
(73)
Ustanovení čl. 107 odst. 1 SFEU stanoví, že „Podpory poskytované v jakékoli formě státem nebo ze státních prostředků, které narušují nebo mohou narušit hospodářskou soutěž tím, že zvýhodňují určité podniky nebo určitá odvětví výroby, jsou, pokud ovlivňují obchod mezi členskými státy, neslučitelné s vnitřním trhem, nestanoví-li Smlouvy jinak“.
(74)
Komise na úvod připomněla, jak bylo již vyloženo v rozhodnutí o prodloužení řízení, že závěr Komise, podle něhož dotčené opatření představuje státní podporu ve smyslu Smlouvy, nebyl nikdy zpochybněn ani v průběhu jednotlivých etap řízení před Komisí ani před soudy Evropské unie (18) a ostatně ani před vnitrostátními soudy (19). Francouzské orgány tak ve své odpovědi ze dne 9. června 2009 na rozhodnutí o prodloužení řízení uvedly, že souhlasí s analýzou Komise, podle níž podpora CELF představuje státní podporu.
(75)
Komise soudí, že dotyčné opatření představuje státní podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 SFEU (dříve čl. 87 odst. 1 Smlouvy o ES) z následujících důvodů:
(76)
Především, opatření zvýhodňuje CELF, neboť mu umožňuje snížit náklady na vyřizování malých objednávek. Je selektivní, neboť v praxi prospělo pouze CELF.
(77)
Kromě toho je opatření financováno pomocí rozpočtových zdrojů francouzského státu, to znamená ze státních zdrojů. O jeho provádění rozhodlo ministerstvo kultury, a opatření lze tudíž přičíst francouzským orgánům.
(78)
Opatření kromě toho může ovlivnit obchod mezi členskými státy a narušit hospodářskou soutěž. Podpora je totiž poskytována francouzským komisionářům (v praxi CELF), kteří vyvážejí knihy ve francouzském jazyce hlavně do nefrankofonních zemí. Uvedení francouzští komisionáři tedy alespoň potenciálně konkurují jiným komisionářům zabývajícím se vývozem frankofonních knih a sídlícím v jiných frankofonních zemích Evropské unie (v Belgii a Lucembursku). Skutečnost, že dopad tohoto opatření na obchod a narušení hospodářské soutěže jsou zřejmě nevelké, na tomto závěru nic nemění. Komise totiž podle judikatury Soudního dvora není povinna zjišťovat skutečný dopad podpory na obchod mezi členskými státy a skutečné narušení hospodářské soutěže; stačí, aby podpora mohla ovlivnit obchod a narušit hospodářskou soutěž.
(79)
Nakonec má Komise za to, že podmínky použití judikatury Altmark nebyly splněny. Soudní dvůr v rozsudku ze dne 24. července 2003 (20) upřesnil, za jakých podmínek dotace podniku pověřenému poskytováním služby obecného hospodářského zájmu nepředstavuje státní podporu: „zaprvé, podnik, který je příjemcem podpory, musí být skutečně pověřen závazky veřejné služby a tyto závazky musí být jasně vymezeny; za druhé, parametry pro výpočet kompenzace musí být předem stanoveny objektivním a transparentním způsobem; za třetí, kompenzace by neměla přesáhnout to, co je nutné pro celkové nebo částečné pokrytí nákladů vyplývajících z výkonu závazků veřejné služby, s tím, že bude brát v úvahu jim příslušné příjmy a přiměřený zisk z výkonu těchto závazků; a za čtvrté, pokud nebyl podnik pověřený plněním závazků veřejné služby v určitém případě vybrán prostřednictvím procesu zadávání veřejných zakázek, který by umožnil vybrat uchazeče schopného poskytovat předmětné služby s nejnižšími náklady pro společenství, musí být výše kompenzace určena na základě analýzy nákladů, které by na plnění těchto závazků vynaložil průměrný, správně řízený podnik disponující odpovídajícími prostředky.“
(80)
V daném případě, a aniž by bylo nutno rozvádět každou z podmínek, neboť jsou to podmínky kumulativní, Komise konstatovala, že CELF nebylo vybráno prostřednictvím řízení o zadávání veřejných zakázek a výše vyrovnávací platby nebyla určena na základě analýzy nákladů, které by vynaložil průměrný, správně řízený podnik disponující odpovídajícími výrobními prostředky.
(81)
Za těchto podmínek podpora poskytnutá CELF představuje státní podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 SFEU, neboť se shromáždily všechny podstatné součásti pojmu státní podpora.
(82)
Francouzské orgány ovšem dotčené opatření Komisi předem neoznámily. Podpora byla tudíž poskytnuta v rozporu s čl. 108 odst. 3 SFEU, který stanoví, že Komise musí být včas informována o záměrech poskytnout nebo upravit podpory, aby mohla podat svá vyjádření. Podpora byla tudíž poskytnuta protiprávně.
(83)
Jelikož dotčené opatření představuje státní podporu, je třeba posoudit jeho slučitelnost s vnitřním trhem.
B. Posouzení opatření s ohledem na čl. 107 odst. 2 a 3 SFEU
(84)
Komise má za to, že výjimky z čl. 107 odst. 2 SFEU nelze v daném případě použít, neboť daná opatření jasně nesměřovala k dosažení cílů, které jsou zde stanoveny.
(85)
Podpora také nesplňovala podmínky stanovené v čl. 107 odst. 3 písm. a) SFEU, jelikož nebyla určena k podpoře rozvoje oblastí, které by mohly zmíněné ustanovení využívat. V daném případě by také nemohla být použita výjimka stanovená v čl. 107 odst. 3 písm. b), která se týká podpory při provádění významného projektu společného evropského zájmu, protože dané opatření nesměřovalo k podpoře tohoto typu projektu. Protože podpora nesměřovala ani k nápravě vážné poruchy francouzského hospodářství, nelze v daném případě použít ani výjimkou obsaženou ve druhé části čl. 107 odst. 3 písm. b).
(86)
Komise si tudíž musí položit otázku použitelnosti čl. 107 odst. 3 písm. c) a d) SFEU (dříve čl. 87 odst. 3 písm. c) a d) Smlouvy o ES).
(87)
Vzhledem k rozsudku Tribunálu ze dne 15. dubna 2008 je třeba rozlišit podpory vyplacené po nabytí účinnosti Smlouvy o Evropské unii (dne 1. listopadu 1993) od podpor vyplacených před tímto nabytím účinnosti, na něž je třeba použít hmotněprávní pravidla platná v průběhu dotčeného období.
(88)
Komise za tímto účelem bere na vědomí, že čtvrtina dotace schválené v průběhu předchozího roku byla vyplacena CELF na počátku roku, zbytek byl přidělen na podzim poté, co orgány veřejné správy přezkoumaly předpokládaný rozpočet podniku využívajícího dotaci a výkyvy zaznamenané v průběhu první části finančního roku. Pokud částka podpory nebyla využita celá, byly dotace stanovené na následující rok sníženy o zbývající částky. Dotace vyplacená za rok 1993 byla tudíž vyplacena částečně na počátku roku 1993 a zbytek byl přidělen na podzim 1993. Francouzské orgány rozhodly o přidělení podpory na rok 1993 koncem roku 1992 nebo na počátku roku 1993, každopádně před nabytím účinnosti Smlouvy o Evropské unii. Komise tudíž soudí, že je třeba posuzovat podporu vyplacenou za rok 1993 podle právních norem platných před nabytím účinnosti Smlouvy o Evropské unii.
a) Posouzení podpor s ohledem na čl. 107 odst. 3 písm. d) SFEU
(89)
Čl. 107 odst. 3 písm. d) SFEU (dříve čl. 87 odst. 3 písm. d) Smlouvy o ES) upřesňuje, že „Za slučitelné s vnitřním trhem mohou být považovány […] podpory určené na pomoc kultuře a zachování kulturního dědictví, jestliže neovlivní podmínky obchodu a hospodářské soutěže v Unii v míře odporující společnému zájmu“.
(90)
Je třeba ověřit, zda podpory vyplacené CELF mezi rokem 1994 a koncem roku 2001 byly skutečně určeny na pomoc kultuře a zda ovlivnily podmínky obchodu a hospodářské soutěže v Evropské unii v míře odporující společnému zájmu.
i) Kulturní cíl
(91)
Komise úvodem připomíná, že Tribunál ve svém výše uvedeném rozsudku ze dne 18. září 1995 připustil, že cíl podpor vyplacených CELF byl kulturní. Tribunál například v bodě 62 rozsudku uvážil, že „Pokud se týká kulturního cíle sporných podpor, stranám je známo, že cílem sledovaným francouzskou vládou je šíření francouzského jazyka a literatury. Soud v tomto ohledu rovněž zjistil, že údaje, které měla Komise k dispozici při přijímání rozhodnutí, včetně těch, které byly obsaženy v dopise žalující strany ze dne 7. září 1992, mohly podporovat hodnocení skutečného stavu a zákonnosti tohoto cíle. Za těchto okolností je třeba dojít k závěru, že hodnocení cíle sporné podpory nepůsobilo Komisi zvláštní obtíže a že nebylo nezbytné získávat další informace k uznání kulturní povahy tohoto cíle.“
(92)
Francouzské orgány totiž uvedly, že dotčené podpory sledují kulturní cíl spočívající v podpoře šíření děl ve francouzském jazyce v nefrankofonních zemích. Jednalo se tedy o dobrovolnou politiku snažící se o zachování a podporu kulturní rozmanitosti v mezinárodním měřítku.
(93)
Ochrana a podpora kulturní rozmanitosti se ovšem nachází mezi základními zásadami evropského modelu. Jsou zaneseny do čl. 167 odst. 1 SFEU (dříve čl. 151 odst. 1 Smlouvy o ES): „Unie přispívá k rozkvětu kultur členských států a přitom respektuje jejich národní a regionální různorodost a zároveň zdůrazňuje společné kulturní dědictví“ a dále v čl. 167 odst. 4, který stanoví, že „Unie ve své činnosti podle ostatních ustanovení Smluv přihlíží ke kulturním hlediskům, zejména s cílem uznávat a podporovat rozmanitost svých kultur“.
(94)
Komise tudíž soudí, že podpory poskytované CELF francouzskými orgány s cílem zajistit šíření děl ve francouzském jazyce zcela sledovaly kulturní cíl.
ii) Kritérium ovlivnění podmínek obchodu a hospodářské soutěže v Evropské unii v míře odporující společnému zájmu
(95)
Komise musí ověřit, zda dotčená opatření byla skutečně nezbytná a přiměřená ve vztahu k cíli kulturní politiky, sledovanému francouzskými orgány.
(96)
Úvodem je třeba připomenout, že podle výše uvedeného rozsudku Tribunálu ze dne 28. února 2002 je třeba posuzovat dotčené opatření podle vývozního komisionářského trhu knihami ve francouzském jazyce.
(97)
Za prvé je třeba položit si otázku nezbytnosti podpory.
(98)
Podle francouzských orgánů sestavilo tato opatření ministerstvo kultury v roce 1980, v době, kdy některé subjekty v odvětví (Groupe Hachette a Messageries du livre) hodlaly opustit vývozní komisionářský trh. Podle francouzských orgánů byl sporný mechanismus ustaven tak, aby podporoval subjekty v práci na trhu, aby mohly být splněny všechny objednávky knih ve francouzském jazyce, které přicházejí z knihkupectví nacházejících se v nefrankofonních oblastech. Toto zaručovalo, že frankofonní knihy se mohou dostat do všech knihkupectví, včetně těch nejmenších ve vzdálených zemích, i za předpokladu, kdy potřebovala pouze několik knih, mimoto často vydávaných různými vydavateli.
(99)
Pokud se týká SIDE, uvedla zejména v rámci připomínek, které předala následně k rozhodnutí o prodloužení řízení, že dotyčná podpora nebyla nezbytná. Je-li tedy pravda, že některé subjekty se v roce 1980 vzdaly komisionářství, SIDE připomíná, že ona sama byla založena právě v té době, aby vstoupila na trh. SIDE kromě toho popírá skutečnost, že specifickou činností CELF bylo vyřizování malých objednávek. SIDE zpochybňuje zejména číselné údaje francouzských orgánů a má za to, že údaje týkající se CELF a SIDE ohledně přiměřenosti jsou ve skutečnosti dosti podobné, co do obratu každého z těchto podniků, počtu faktur a řádků objednávek. V širším měřítku SIDE zpochybňuje pojem „malé objednávky“, jak jej definovaly francouzské orgány. Podle SIDE je tento pojem jednostranný, neboť náklady na vyřizování objednávky nezávisí na její hodnotě, nýbrž na počtu řádků.
(100)
Komise soudí, že není nutno s konečnou platností odpovědět na otázku nezbytnosti podpory, neboť podmínky nezbytnosti a přiměřenosti jsou kumulativní a v 121. bodě odůvodnění bude uvedeno, že nebylo prokázáno splnění podmínky přiměřenosti.
(101)
Za druhé má Komise za to, že dopad na obchod uvnitř Evropské unie a narušení hospodářské soutěže, způsobené opatřením, jsou velmi slabé, zejména vzhledem k dotčeným částkám opatření, nízké zaměnitelnosti knih ve francouzském jazyce a v jiném jazyce, jakož i značnému rozdílu mezi objemem francouzských knih vyvážených do nefrankofonních zemí jednak z Francie, jednak z Belgie a Lucemburska.
(102)
Přesněji, pokud se týká vývozního komisionářského trhu knihami ve francouzském jazyce, Komise bere na vědomí, že CELF i SIDE v rámci své vývozní komisionářské činnosti distribuují knihy v nefrankofonních zemích a územích. Ve frankofonních zemích je totiž místní trh pokryt velkými vydavateli díky jejich pobočkám nebo jejich zástupcům. Vývozní komisionářství má tedy pouze velmi okrajovou úlohu na frankofonních trzích, které však představují hlavní odbytiště knih psaných ve francouzštině.
(103)
Na vnitrostátním vývozním komisionářském trhu s knihami ve francouzském jazyce působí všeobecní komisionáři, jako jsou SIDE a CELF, a v menší míře specializovaní komisionáři, kteří rovněž okrajově prodávají přímo koncovým uživatelům a okrajově konkurují oběma všeobecným komisionářům, jakož i určitý počet knihkupectví, která příležitostně přijímají objednávky od zahraničních knihkupců, a on-line knihkupectví, jejichž činnost však v době dotčených opatření byla relativně omezená.
(104)
Na dotčeném trhu tedy sporná opatření postihla hlavně žalující stranu. Francouzské orgány na jedné straně tvrdí, že program malých objednávek byl v zásadě přístupný všem podnikům, které o něj požádaly, pokud souhlasily s podmínkami týkajícími se poskytnutí podpor. Uvádějí, že ministerstvo kultury odmítlo SIDE v roce 1991 z toho důvodu, že SIDE odmítla přijmout požadovaný závazek transparentnosti, aby mohla uvedené podpory využívat. SIDE na druhé straně uvedla, že odmítnutí francouzských orgánů souviselo se skutečností, že je soukromým podnikem, a nikoli vydavatelským družstvem. Kromě toho v roce 1996, po zrušení rozhodnutí Komise ze dne 18. května 1993, ministerstvo kultury ve snaze ukončit řízení připomnělo SIDE, že režim podpory malých objednávek nebyl svou podstatou vyhrazen CELF. Dopisem ze dne 3. září 1996 jí navrhlo rozhovor za účelem přezkoumání, zda by byla schopna za stejných podmínek transparentnosti poskytovat stejné služby, jako poskytuje CELF. Při rozhovoru dne 26. září 1996 oznámili vedoucí pracovníci SIDE ministerstvu kultury, že odmítají využívat program, jehož slučitelnost s právem Společenství může být Komisí zpochybněna.
(105)
Výše uvedené údaje v 101. bodě odůvodnění a následujících bodech odůvodnění naznačují, že zhoršení podmínek obchodu a hospodářské soutěže v Evropské unii dotčenými opatřeními bylo relativně omezené.
(106)
Komise však za účelem určení přiměřenosti opatření musí za třetí rovněž porovnat výši podpor s náklady vynaloženými CELF na dosažení cíle sledovaného francouzskými orgány.
(107)
Za tímto účelem je třeba připomenout jednotlivé etapy procesu vyřizování objednávek, na němž se jednotlivé strany shodují:
a)
přijetí objednávky knihkupce;
b)
opatření objednávky kódem;
c)
záznam objednávky;
d)
odeslání objednávky vydavateli;
e)
převzetí děl;
f)
přidělení fyzického umístění každému klientovi, „přihrádky“, v níž jsou objednané knihy skladovány;
g)
balení.
(108)
Podle francouzských orgánů neslo CELF určité náklady spojené s vyřizováním „malých objednávek“. Francouzské orgány totiž mají za to, že na vývozním komisionářském trhu způsobují některé objednávky takové nadměrné náklady, že zpracování by nemohlo být ziskové. Francouzské orgány uvedly, že jako strop pro „malé objednávky“ určily částku 500 FRF (76,22 EUR) a že tento strop byl určen empiricky. Francouzské orgány upřesnily, že některé objednávky nižší než 500 FRF mohly být ziskové, zatímco jiné, vyšší než tato částka, ziskové být nemusely. Cílem bylo najít metodu přijatelnou z hospodářského hlediska, aby CELF bylo ochotno přijímat malé objednávky, i když nejsou dostatečně ziskové.
(109)
Jak Komise uvedla v rozhodnutí o prodloužení řízení, francouzským orgánům přísluší, aby v rámci analýzy slučitelnosti stanovily výši nákladů, které CELF skutečně vynaložilo.
(110)
Komise v tomto ohledu v rozhodnutí o prodloužení řízení žádala francouzské orgány, aby jí poskytly určité množství údajů, aby bylo možno vyvodit důsledky z rozsudku Tribunálu a rozhodnout o přiměřenosti podpory. Komise žádala zejména o následující údaje:
-
dostatečné zdůvodnění, proč nejsou dostupné údaje ohledně nákladů spojených s malými objednávkami za jednotlivé dotyčné roky, a dostatečný výklad důvodů, pro něž by bylo přijatelné zevšeobecnění pouze na základě roku 1994,
-
údaje umožňující zvážení skutečných nákladů (a nikoli pouhých odhadů) vyřizování malých zakázek v roce 1994 (alespoň pro určité kategorie nákladů) a případné dostatečné zdůvodnění důvodů, pro něž by mohl být přijatelný odhad těchto nákladů na základě celkových nákladů CELF,
-
přesvědčivé rozdělovací klíče nákladů, umožňující přiřadit část celkových nákladů k vyřizování malých objednávek, a použitelné na každou kategorii nákladů po celé dotyčné období,
-
informace o vývoji podílu objednávek předaných dálkově v průběhu dotyčných let,
-
náklady spojené s malými objednávkami bez neodůvodněných multiplikačních koeficientů,
-
výpočet nákladů, které CELF neslo v souvislosti s vyřizováním malých objednávek, v jejichž případě proběhl výpočet buď bez použití multiplikačních koeficientů, nebo pokud tyto multiplikační koeficienty použity byly, pouze u objednávek, které nebyly dálkově předány,
-
stanovisko francouzských orgánů k výpočtu Tribunálu, podle něhož byly náklady spojené s malými objednávkami bez uvedených koeficientů sníženy o více než 635 000 FRF (96 805,13 EUR), a to i bez zvážení jiných kategorií nákladů než těch, pro něž byl použit koeficient „tři“. Je třeba připomenout, že provozní výsledek vyřizování malých objednávek byl podle výpočtu Tribunálu ziskový o více než 600 000 FRF (91 469,14 EUR),
-
stanovisko francouzských orgánů k možnosti CELF dosáhnout přiměřeného zisku.
(111)
Komise zejména, jak již uvedla v rozhodnutí o prodloužení řízení, není bez doplňujícího vysvětlení a aktualizace údajů od francouzských orgánů schopna využít účtů využití programu vyřizování malých objednávek, které jí francouzské orgány poskytly za roky 1994 až 2001 dopisem ze dne 17. ledna 2003, ani vysvětlení týkajících se provádění analýzy analytického účetnictví, poskytnutých v dopisu ze dne 5. března 1998
(112)
Francouzské orgány však neposkytly podrobné údaje, které Komise požadovala v rozhodnutí o prodloužení řízení, a spokojily se s tím, že ohledně přiměřenosti podpory odkázaly na údaje již poskytnuté dne 17. září 2002, 17. ledna 2003 a 11. března 2003, jichž Komise takto nemohla využít vzhledem k rozsudku Tribunálu ze dne 15. dubna 2008.
(113)
Útvary Komise tedy dopisem ze dne 8. října 2009 připomněly francouzským orgánům svou žádost o údaje k uvedeným konkrétním bodům a uvedly, že pokud tyto informace neobdrží ve lhůtě deseti pracovních dnů, Komise bude muset podle čl. 13 odst. 1 jednacího řádu přijmout konečné rozhodnutí na základě dostupných informací poté, co případně vydá výslovný příkaz k poskytnutí informací na základě čl. 10 odst. 3 nařízení Rady (ES) č. 659/1999.
(114)
Francouzské orgány uvedly v dopisu ze dne 21. října 2009, že nemají pro Komisi žádné dodatečné informace, a odkázaly na své připomínky ze dne 9. června 2009.
(115)
Komise se tudíž rozhodnutím ze dne 20. listopadu 2009 („rozhodnutí o příkazu“) rozhodla nařídit Francii, aby poskytla požadované informace, neboť navzdory opakovaným žádostem nebyly tyto informace poskytnuty.
(116)
Francouzské orgány uvedly v dopisu ze dne 2. prosince 2009, že nemají pro Komisi žádné dodatečné informace a že odkazují na své připomínky ze dne 9. června 2009.
(117)
Článek 13 nařízení ovšem stanoví, že „Přezkoumání možné protiprávní podpory je zakončeno přijetím rozhodnutí (…). Nesplní-li členský stát příkaz k poskytnutí informací, je rozhodnutí přijato na základě dostupných informací.“
(118)
Jak výše uvedeno, francouzské orgány Komisi neposkytly údaje, které od nich opakovaně požadovala, naposled v rozhodnutí o příkazu ze dne 20. listopadu 2009.
(119)
Komise podle článku 13 jednacího řádu tudíž rozhodla na základě dostupných informací a připomíná, že francouzským orgánům v každém případě přísluší, aby prokázaly slučitelnost zkoumané podpory s vnitřním trhem, a tudíž přiměřenost této podpory.
(120)
Ve světle rozsudku Tribunálu ze dne 15. dubna 2008 a Komisi dostupných údajů zejména zřejmě nelze vycházet ze zevšeobecnění odhadovaných nákladů na vyřizování malých objednávek za rok 1994. Zejména také zřejmě nelze použít rozdělovacích klíčů k neodůvodněným nákladům a vycházet z údajů, pro něž byly použity neodůvodněné multiplikační koeficienty, zejména pro dálkově předávané objednávky. Ve světle výpočtu nákladů spojených s malými zakázkami, uvedeného v rozsudku Tribunálu, a jelikož francouzské orgány neposkytly Komisi údaje umožňující rozptýlit její pochybnosti vyslovené v rozhodnutí o prodloužení řízení ohledně přiměřenosti podpory, nebylo zejména možno zjistit ztrátovost vyřizování malých zakázek.
(121)
Komise tudíž soudí, že nebylo dokázáno, že podpory vyplacené v letech 1994 až 2001 splňují kritérium přiměřenosti.
(122)
Tyto podpory tudíž nejsou slučitelné podle čl. 107 odst. 3 písm. d) SFEU.
b) Posouzení podpor s ohledem na čl. 107 odst. 3 písm. c) SFEU
(123)
Čl. 107 odst. 3 písm. c) SFEU (dříve čl. 87 odst. 3 písm. c) Smlouvy o ES) upřesňuje, že „Za slučitelné s vnitřním trhem mohou být považovány […] podpory, které mají usnadnit rozvoj určitých hospodářských činností nebo hospodářských oblastí, pokud nemění podmínky obchodu v takové míře, jež by byla v rozporu se společným zájmem“.
(124)
Podle rozsudku Tribunálu ze dne 15. dubna 2008 nelze výjimku stanovenou v čl. 107 odst. 3 písm. d) SFEU (dříve čl. 87 odst. 3 písm. d) Smlouvy o ES) použít na podpory vyplacené CELF v průběhu let 1980 až 1993. Je tudíž třeba určit, zda na ně lze použít výjimku stanovenou v čl. 107 odst. 3 písm. c) SFEU (dříve čl. 87 odst. 3 písm. c) Smlouvy o ES).
(125)
Totéž je třeba učinit u podpor vyplacených v letech 1994 až 2001, ohledně nichž došla Komise k závěru v 122. bodu odůvodnění, že výjimku stanovenou v čl. 107 odst. 3 písm. d) SFEU (dříve čl. 87 odst. 3 písm. d) Smlouvy o ES) na ně nelze použít.
(126)
Za účelem určení, zda čl. 107 odst. 3 písm. c) SFEU může sloužit za základ slučitelnosti, Komise musí ověřit, zda dotčené podpory skutečně sledují cíl obecného zájmu a zda neovlivňují obchod v míře odporující společnému zájmu.
(127)
Komise soudí, že podpory skutečně sledují obecný zájem tak, jak byl předešle určen. V tomto ohledu je třeba připomenout, že začlenění výjimky stanovené dřívějším čl. 87 odst. 3 písm. d) Smlouvy o ES (nyní čl. 107 odst. 3 písm. d) SFEU) potvrzuje politiku, kterou sleduje Komise na základě dřívějšího čl. 92 odst. 3 písm. c) před nabytím účinnosti Smlouvy o Evropské unii. Na základě tohoto článku totiž Komise v minulosti schvalovala podpory sledující kulturní cíle. Tuto praxi potvrdily soudy Evropské unie, například výše uvedeným rozsudkem Tribunálu ze dne 18. září 1995, v němž Tribunál skutečně uvážil, že Komise mohla na základě dřívějšího čl. 92 odst. 3 písm. c) Smlouvy o ES přijmout příznivé rozhodnutí ohledně tří režimů podpor, které spravuje CELF (podpory dovozu letadlem, programu „Page à Page“ a „Programu Plus“).
(128)
Komise naproti tomu soudí, že nebylo dokázáno, že podpory byly úměrné sledovanému cíli.
(129)
Komise v rozhodnutí o prodloužení řízení, jakož i poté v rozhodnutí o příkazu, žádala francouzské orgány o předložení připomínek k přiměřenosti podpor s ohledem na čl. 107 odst. 3 písm. c) SFEU.
(130)
Jak je výše uvedeno, francouzské orgány Komisi neposkytly údaje umožňující dokázat přiměřenost podpor vyplácených od roku 1980, které po nich žádala zejména naposled v rozhodnutí o příkazu ze dne 20. listopadu 2009.
(131)
Komise podle článku 13 nařízení (ES) č. 659/1999 tudíž rozhodla na základě dostupných informací a připomíná, že francouzským orgánům v každém případě přísluší, aby prokázaly slučitelnost zkoumané podpory s vnitřním trhem, a tudíž přiměřenost této podpory.
(132)
Mutadis mutandis, výše uvedená úvaha o přiměřenosti podpory v rámci čl. 107 odst. 3 písm. d) SFEU zde lze transponovat.
(133)
Komise tudíž soudí, že nebylo dokázáno, že vyplacené podpory splňují kritérium přiměřenosti.
(134)
Komise závěrem soudí, že dotčené opatření není slučitelné s vnitřním trhem na základě čl. 107 odst. 3 písm. c) SFEU.
C. Posouzení opatření s ohledem na čl. 106 odst. 2 SFEU
(135)
Francouzské orgány několikrát tvrdily, že CELF bylo pověřeno posláním veřejné služby a že sporná opatření je nutno posuzovat se zřetelem k ustanovením čl. 106 odst. 2 SFEU (dříve čl. 86 odst. 2 Smlouvy o ES).
(136)
Tento článek stanoví, že „Podniky pověřené poskytováním služeb obecného hospodářského zájmu nebo ty, které mají povahu fiskálního monopolu, podléhají pravidlům obsaženým ve smlouvách, zejména pravidlům hospodářské soutěže, pokud uplatnění těchto pravidel nebrání právně nebo fakticky plnění zvláštních úkolů, které jim byly svěřeny. Rozvoj obchodu nesmí být dotčen v míře, která by byla v rozporu se zájmem Unie.“
(137)
Především je třeba položit si v daném případě otázku existence služby obecného hospodářského zájmu. Z judikatury Soudního dvora vyplývá, že s výjimkou odvětví, kde již tato otázka byla předmětem právní úpravy Evropské unie, mají členské státy širokou posuzovací pravomoc týkající se posuzování povahy služeb, které lze označit za služby obecného hospodářského zájmu. Úlohou Komise je tedy dbát na to, aby tento manévrovací prostor byl využíván bez zjevných chyb, pokud se jedná o vymezení služeb obecného hospodářského zájmu.
(138)
Francouzské orgány v daném případě opakovaně uvedly, že CELF bylo pověřeno specifickým posláním veřejné služby kulturní povahy, spočívajícím ve splnění každé objednávky frankofonního díla od knihkupců sídlících v zahraničí bez ohledu na objem a povahu objednávky. Komise soudí, že toto poslání by skutečně mohlo představovat službu obecného hospodářského zájmu.
(139)
Za druhé je třeba ověřit, zda CELF bylo skutečně pověřeno touto službou obecného hospodářského zájmu. Podle judikatury Evropské unie totiž dotčené podniky musí být státem předem pověřeny poskytováním dotyčné služby prostřednictvím jednoho nebo více úředních aktů, jejichž formu může určit každý členský stát.
(140)
Francouzské orgány v daném případě předložily několik úmluv mezi CELF a ministerstvem kultury, které podle nich dokládají, že CELF bylo skutečně pověřeno poskytováním dotyčné služby obecného hospodářského zájmu. Podle francouzských orgánů Ředitelství pro knihy a četbu ministerstva kultury uzavírala s CELF každoroční úmluvy až do roku 2001.
(141)
Francouzské orgány však navzdory žádostem Komise, včetně rozhodnutí o příkazu, nepředložily kopie úmluv o veřejné službě za každý dotyčný rok.
(142)
Kromě toho v úmluvách, které má Komise k dispozici, nebyla přesně vymezena povaha povinností veřejné služby (v úmluvě například nebyla uvedena částka, od níž jsou objednávky považovány za „malé objednávky“). Z toho vyplývá, že i za tyto roky neexistuje akt, který by s dostatečnou předností uváděl povinnosti veřejné služby uložené CELF.
(143)
Komise tudíž soudí, že nebylo prokázáno, že CELF bylo skutečně pověřováno úředním aktem poskytováním dotyčné veřejné služby pro každý zvažovaný rok.
(144)
Komise nakonec soudí, že aniž by bylo nutno rozhodnout o podmínce nezbytnosti, neboť podmínky jsou kumulativní, nebyla splněna ani podmínka přiměřenosti.
(145)
V úmluvách, které má Komise k dispozici, totiž chybí jakékoli vysvětlení způsobu výpočtu výše podpory. Kromě toho povinnost CELF předložit účty využívání dotace není provázena přesnou definicí parametrů pro výpočet a kontroly nákladů veřejné služby, které by umožnily ověřit, že se nejedná o nadměrnou vyrovnávací platbu. Kromě toho, jestliže úmluvy skutečně počítaly s převodem nevyužité části dotace z roku na rok, neobsahují žádné upřesnění ohledně fungování tohoto mechanismu, který ostatně zřejmě nebyl použit. Francouzské orgány nakonec obecněji, a jak bylo uvedeno v rámci analýzy kritéria přiměřenosti s ohledem na čl. 107 odst. 3 SFEU, neposkytly údaje prokazující přiměřenost podpor s ohledem na jednotlivé body rozsudku Tribunálu.
(146)
Francouzské orgány tak Komisi neposkytly údaje, které by umožnily prokázat přiměřenost podpor v rámci čl. 106 odst. 2 SFEU a které od nich požadovala, zejména naposled v rozhodnutí o příkazu ze dne 20. listopadu 2009.
(147)
Komise podle článku 13 jednacího řádu tudíž rozhodla na základě dostupných informací a připomíná, že francouzským orgánům v každém případě přísluší, aby prokázaly slučitelnost zkoumané podpory s vnitřním trhem, a tudíž přiměřenost této podpory.
(148)
Komise tedy usuzuje ze stejných důvodů, které jsou uvedeny v rámci analýzy přiměřenosti podpory s ohledem na čl. 107 odst. 3 písm. d) SFEU, že nebylo prokázáno, že vyplacené podpory splňují kritérium přiměřenosti.
(149)
Komise tudíž soudí, že podmínky čl. 106 odst. 2 SFEU nebyly splněny.
(150)
Komise tudíž závěrem soudí, že mechanismus podpory, nazvaný Program „malých objednávek“, který prováděla Francie ve prospěch CELF v období 1980 až konec roku 2001, představuje podporu neslučitelnou s vnitřním trhem.
5. PROMLČECÍ LHŮTA, MIMOŘÁDNÁ OKOLNOST, OPRÁVNĚNÁ DŮVĚRA, ZÁSADA PRÁVNÍ JISTOTY, ZÁSADA PŘIMĚŘENOSTI
(151)
Za předpokladu protiprávní a neslučitelné státní podpory musí Komise v zásadě přikázat členskému státu, aby přijal všechna nezbytná opatření k zpětnému získání podpory od jejího příjemce. Článek 14 nařízení Rady (ES) č. 659/1999 totiž stanoví, že „Je-li v případech protiprávní podpory přijato záporné rozhodnutí, Komise rozhodne, že dotyčný členský stát učiní všechna nezbytná opatření, aby příjemce podporu navrátil“.
(152)
Komise musí nicméně přihlédnout k následujícím činitelům:
(153)
Za prvé, článek 15 nařízení (ES) č. 659/1999 stanoví, že pravomoci Komise ve věci navrácení podpory podléhají promlčecí lhůtě deseti let. Promlčecí lhůta počíná dnem, kdy je protiprávní podpora udělena příjemci, a jakékoli opatření přijaté Komisí nebo členským státem jednajícím na žádost Komise, týkající se protiprávní podpory, přerušuje průběh promlčecí lhůty.
(154)
Jak již Komise vyložila v rozhodnutí o prodloužení řízení, aniž obdržela zvláštní komentáře zúčastněných stran k tomuto bodu, soudí, že pravidlo promlčecí lhůty uvedené v předchozím bodě odůvodnění lze v daném případě použít. Soudní dvůr v rozsudku ze dne 5. října 2006 ve věci Transalpine (21) totiž usoudil, že pokud nařízení Rady (ES) č. 659/1999 obsahuje pravidla procedurální povahy, tato pravidla platí pro všechna správní řízení před Komisí ve věci otevřených státních podpor v době, kdy vstoupilo v platnost nařízení (ES) č. 659/1999, a sice dne 16. dubna 1999. Tato záležitost však spadá do rámce formálního vyšetřovacího řízení zahájeného 30. června 1996.
(155)
Jelikož v daném případě byly podpory vypláceny každý rok od roku 1980 a Komise žádala francouzské orgány o informace v dubnu 1992, je zřejmé, že podpory vyplacené CELF v letech 1980 a 1981 nemohou být vráceny, neboť vypršela promlčecí lhůta.
(156)
Za druhé, Komise nevyžaduje vrácení podpory, pokud by tím odporovala obecné zásadě práva Evropské unie. Podle judikatury Evropské unie je totiž Komise povinna přihlížet k mimořádným okolnostem, které odůvodňují, že upustí od příkazu vrácení protiprávně poskytnutých podpor, odporuje-li toto vrácení obecné zásadě práva Evropské unie.
(157)
Komise právě v tomto rámci vyzvala v rozhodnutí o prodloužení řízení francouzské orgány, příjemce podpory i další zúčastněnou stranu, aby předložily své připomínky k uplatnění zásady oprávněné důvěry a zásady právní jistoty v daném případě nebo jakékoli jiné zásady, která by mohla přimět Komisi, aby nevyžadovala vrácení podpory.
(158)
Komise bere na vědomí, že francouzské orgány ve svých připomínkách mají za to, že existovaly mimořádné okolnosti umožňující omezení povinnosti vrátit podpory. SIDE naopak usoudila, že takové mimořádné okolnosti nenastaly.
(159)
Komise v tomto ohledu připomíná, že v rámci předběžných otázek položených Soudnímu dvoru ve výše uvedené věci CELF se odvolací soud v podstatě tázal, zda přijetí tří po sobě jdoucích rozhodnutí, kterými Komise prohlašuje podporu za slučitelnou s vnitřním trhem, která byla následně zrušena soudem Společenství, mohlo samo o sobě představovat mimořádnou okolnost, která by mohla odůvodnit omezení povinnosti příjemce vrátit tuto podporu.
(160)
Soudní dvůr ve výše uvedeném rozsudku ze dne 11. března 2010 nejprve odkázal na svůj rozsudek ze dne 12. února 2008, v jehož bodech 65 a následujících uvedl, že po zrušení příznivého rozhodnutí Komise nelze vyloučit možnost, že se příjemce neoprávněně poskytnutých podpor dovolá mimořádných okolností, které mohly oprávněně vzbudit jeho důvěru v jejich regulérnost, a tudíž se vzepře jejich vrácení (22).
(161)
Soudní dvůr v něm však rovněž uvedl, že oprávněná důvěra příjemce podpory se nemůže zrodit z příznivého rozhodnutí Komise, jednak když toto rozhodnutí bylo zpochybněno ve lhůtě pro podání opravného prostředku a poté zrušeno soudem Evropské unie, jednak dokud neuplyne lhůta pro odvolání, nebo dokud se v případě odvolání s konečnou platností nevysloví soud Evropské unie (23).
(162)
Soudní dvůr v daném případě v rozsudku ze dne 11. března 2010 uvedl, že zrušení třetího příznivého rozhodnutí Komise rozsudkem Tribunálu ze dne 15. dubna 2008 samo o sobě nemůže vzbudit oprávněnou důvěru, ani nepředstavuje mimořádnou okolnost (24).
(163)
Soudní dvůr dodal, že málo obvyklé trojí po sobě jdoucí zrušení a priori odráží složitost záležitosti, a místo aby budilo oprávněnou důvěru, spíše zvětšuje pochybnosti příjemce podpory, pokud se týká slučitelnosti sporné podpory. Připouští, že trojí po sobě jdoucí odvolání, jehož výsledkem bylo trojí zrušení, charakterizuje velmi vzácnou situaci, avšak soudí, že takové okolnosti jsou součástí normálního fungování soudního systému, který skýtá stranám, čelícím údajně důsledkům protiprávnosti podpory, možnost dovolávat se zrušení následných rozhodnutí, která považují za původce této situace.
(164)
Soudní dvůr mimo jiné v daném případě usoudil, že výskyt mimořádné okolnosti nelze dále brát v úvahu s ohledem na zásadu právní jistoty (25). Dokud totiž Komise nepřijala rozhodnutí o schválení a dokud nevypršela lhůta pro odvolání proti takovému rozhodnutí, příjemce nemá jistotu ohledně zákonnosti, takže se nelze dovolávat ani zásady ochrany oprávněné důvěry ani zásady právní jistoty.
(165)
Kromě toho, jak Soudní dvůr uvedl v rozsudku ze dne 11. března 2010 (26), výskyt mimořádné okolnosti nelze dále brát v úvahu s ohledem na zásadu přiměřenosti. Zrušení protiprávní podpory cestou vrácení je totiž logickým důsledkem zjištění její protiprávnosti, takže vrácení této podpory s cílem obnovení dřívějšího stavu nelze v zásadě považovat za nepřiměřené opatření ve srovnání s cíli ustanovení Smlouvy v oblasti státních podpor.
(166)
Soudní dvůr tudíž došel k závěru, že přijetí tří po sobě jdoucích rozhodnutí, kterými Komise prohlašuje podporu za slučitelnou se společným trhem a která byla následně zrušena soudem Společenství, nemůže samo o sobě představovat výjimečnou okolnost, která by mohla odůvodnit omezení povinnosti příjemce navrátit tuto protiprávní a neslučitelnou podporu.
(167)
Komise vzhledem k předchozímu a bez jakýchkoli dalších podkladů, které by představovaly mimořádnou okolnost, tudíž soudí, že v daném případě nenastaly mimořádné okolnosti, které by mohly omezit povinnost CELF vrátit dotyčné podpory (s výjimkou částek vyplacených v letech 1980 a 1981, jak je vysvětleno výše).
6. ZPĚTNÉ ZÍSKÁNÍ
(168)
Francouzské orgány tudíž podle článku 14 nařízení (ES) č. 659/1999 musí od CELF získat zpět částku podpor, které mu byly vyplaceny z titulu programu „malých objednávek“ v průběhu let 1982 až 2001.
(169)
Podle toho, co vyplývá z tabulky (27), celková částka podpory, která má být od CELF získána zpět a která byla přijata v průběhu let 1982 až 2001, činí 4 631 401 EUR, k nimž je třeba připočíst úroky.
(170)
Podle čl. 14 odst. 2 nařízení Rady (ES) č. 659/1999 podpora, která má být navrácena podle rozhodnutí o navrácení, zahrnuje úroky v přiměřené výši stanovené Komisí. Úroky jsou splatné od data, kdy byla protiprávní podpora k dispozici příjemci, do data jejího navrácení.
(171)
Z rozsudku Soudního dvora ze dne 12. října 2000 ve věci Magefesa (28) však vyplývá, že je-li podnik v konkursu a stanoví-li tak vnitrostátní právní předpisy, úroky z podpor protiprávně získaných před tímto ohlášením splatné po ohlášení úpadku podniku nejsou dlužné.
(172)
V tomto ohledu je třeba poznamenat, že francouzské orgány ve své zprávě zaslané dne 27. ledna 2010 informovaly Komisi o situaci, v níž se v současnosti CELF nachází.
(173)
S ohledem na finanční situaci CELF byla CELF přiznána dne 25. února 2009 ochrana před věřiteli. Byl jmenován správce konkurzní podstaty.
(174)
Francouzský stát z titulu sporu ohledně státních podpor přihlásil následující pohledávky: 11 885 785,02 EUR (z titulu platby úroků podle výše uvedeného rozhodnutí Rady státu ze dne 19. prosince 2008) a 4 814 339,90 EUR (z titulu případného vrácení jistiny podpory přijaté v průběhu let 1980-2001).
(175)
Francouzské orgány uvedly, že ze soupisu pohledávek vyplývá, že sporné pohledávky činí 17 045 039,50 EUR z celkových přihlášených pasiv 21 254 232,29 EUR.
(176)
Když správce konkurzní podstaty zjistil, že vyrovnání je zjevně nemožné, požádal o změnu ochrany před věřiteli na soudní likvidaci, zejména z důvodu státem přihlášených pohledávek.
(177)
Obchodní soud v Paříži rozsudkem ze dne 9. září 2009 po zjištění, že výše pasiv vylučuje další pokračování v činnosti, rozhodl o nařízení soudní likvidace a určil likvidátora. Tribunál stanovil dvouletou lhůtu, po jejímž uplynutí bude prověřeno ukončení soudní likvidace. Francouzské orgány uvedly, že stávající a/nebo budoucí spory by však mohly odůvodnit prodloužení termínu ukončení soudní likvidace.
(178)
Francouzské orgány uvedly, že všichni zaměstnanci CELF byli propuštěni a že kancelář likvidátora byla zavřena dne 31. prosince 2009. Probíhají pouze úkony, které směřují k vymáhání dosud dlužných pohledávek od klientů.
(179)
Francouzské orgány v elektronické korespondenci ze dne 9. března 2010 uvedly, že při likvidačním řízení s CELF byla dodržena obvyklá pravidla likvidačního řízení týkajícího se podniků.
(180)
Podle informací, které francouzské orgány Komisi sdělily, CELF již nevykonává žádnou hospodářskou činnost.
(181)
Francouzské orgány musí tudíž vzhledem k probíhající likvidaci CELF dbát v rámci své povinnosti vymáhat navrácení protiprávní podpory zvláště na dodržení judikatury platné v případě likvidace podniku, který je příjemcem podpory (29). To předpokládá zvláště, že aktiva CELF budou prodána za tržní cenu, že stát zanese své pohledávky týkající se vymáhání neslučitelné protiprávní podpory do pasiv podniku v likvidaci a plně uplatní svá věřitelská práva ve všech fázích řízení až do ukončení likvidace.
(182)
Pokud se týká výpočtu úroků, je třeba poznamenat, že ve francouzském právu článek L 622-28 Obchodního zákoníku stanoví, že „rozsudkem o zahájení [řízení o ochraně před věřiteli] se zastavuje nabíhání zákonných a obvyklých úroků, jakož i všech úroků z prodlení a přirážek.“
(183)
V této věci tudíž z částek vyplacených CELF nabíhají úroky počínaje dnem, kdy jí byly dány k dispozici až do dne 25. února 2009, což je datum rozsudku Obchodního soudu v Paříži o zahájení řízení o ochraně před věřiteli, které bylo poté rozsudkem ze dne 9. září 2009 změněno na soudní likvidaci.
7. ZÁVĚR
(184)
Komise konstatuje, že Francie protiprávně poskytla podporu ve prospěch CELF, čímž porušila ustanovení čl. 108 odst. 3 SFEU.
(185)
Tato podpora je neslučitelná s vnitřním trhem a francouzské orgány ji musí získat zpět, s výjimkou částek vyplacených v letech 1980 a 1981, na něž se vztahuje promlčení.
(186)
Francouzské orgány tudíž musí od CELF získat zpět částku 4 631 401 EUR, k níž je třeba přičíst úroky za každou z podpor vyplacených každoročně počínaje rokem 1982. Z částek, které mají být vráceny, nabíhají úroky počínaje dnem, kdy byly dány k dispozici příjemci, až do dne 25. února 2009, což je datum rozsudku Obchodního soudu v Paříži o zahájení řízení o ochraně před věřiteli.
PŘIJALA TOTO ROZHODNUTÍ:
Článek 1
Protiprávní státní podpora, poskytnutá Francií ve prospěch Družstva pro vývoz francouzských knih (CELF) v rozporu s čl. 108 odst. 3 Smlouvy o fungování Evropské unie, je neslučitelná s vnitřním trhem.
Článek 2
1. Francie je povinna získat zpět částku 4 631 401 EUR odpovídající částkám, které CELF přijalo v průběhu let 1982 až 2001 z titulu podpory uvedené v článku 1.
2. Z částek, které mají být vráceny, nabíhají úroky počínaje dnem, kdy byly dány k dispozici příjemci, až do dne 25. února 2009, což je datum rozsudku Obchodního soudu v Paříži o zahájení řízení o ochraně před věřiteli.
3. Úroky jsou vypočteny na složeném základě podle kapitoly V nařízení (ES) č. 794/2004.
Článek 3
1. Navrácení podpory uvedené v článku 2 nabývá okamžité účinnosti.
2. Francie zajistí, aby toto rozhodnutí bylo provedeno ve lhůtě čtyř měsíců od data jeho oznámení.
Článek 4
1. Francie ve lhůtě dvou měsíců od data oznámení tohoto rozhodnutí poskytne následující informace:
a)
celkovou částku (jistinu a úroky), kterou má od příjemce získat zpět;
b)
podrobný popis přijatých a plánovaných opatření za účelem plnění tohoto rozhodnutí;
c)
dokumenty prokazující, že příjemce byl k navrácení podpory úředně vyzván.
2. Francie bude Komisi informovat o průběhu vnitrostátních opatření přijatých k provádění tohoto rozhodnutí až do úplného navrácení podpory uvedené v článku 2. Poskytne okamžitě a na první požádání Komise veškeré informace o přijatých a plánovaných opatřeních za účelem plnění tohoto rozhodnutí. Poskytne rovněž podrobné informace týkající se částky podpory a úroků již získané od příjemce zpět.
Článek 5
Toto rozhodnutí je určeno Francouzské republice.
V Bruselu dne 14. prosince 2010.