РЕШЕНИЕ НА КОМИСИЯТА
от 27 март 2012 година
относно мерките SA. 26909 (2011/C) осъществени от Португалия за преструктурирането на Banco Português de Negócios (BPN)
(нотифицирано под номер C(2012) 2043)
(само текстът на португалски език е автентичен)
(текст от значение за ЕИП)
(2012/660/ЕС)
ЕВРОПЕЙСКАТА КОМИСИЯ,
като взе предвид Договора за функционирането на Европейския съюз, и по-специално член 108, параграф 2 от него,
като прикани заинтересованите страни да представят мненията си (1) в съответствие с член 108, параграф 2 от Договора и като взе предвид техните мнения,
като има предвид, че:
1. Процедура
(1)
На 2 ноември 2008 г. португалското правителство одобри проектозакон за национализиране на акциите, съставляващи акционерния капитал на Banco Português de Negócios, S.A. („BPN“ или „банката“). Законът беше публикуван на 11 ноември 2008 г. като Закон № 62-A/2008 („Закон за национализацията“). Национализацията на BPN влезе в сила на 12 ноември на нулева цена.
(2)
На 5 ноември 2008 г. португалските органи информираха Комисията за одобряването на проектозакона от португалското правителство. На 11 и 13 ноември 2008 г. те информираха Комисията за публикуването на Закона за национализацията.
(3)
Комисията незабавно поиска допълнително информация по отношение на всички мерки за държавна помощ, която ще бъде предоставена на BPN съгласно процедурата за национализация, както и представяне на план за преструктуриране на BPN.
(4)
Португалия не представи никакво предварително уведомление за мерки, предоставени на BPN от държавата. Тя информира Комисията за тези мерки със значително закъснение и едва след като получи многократни искания за това.
(5)
При тези условия на 14 ноември 2008 г. Комисията отправи искания за информация, свързана с конкретните мерки за държавна помощ, предоставени на BPN, както и за предоставяне на план за преструктуриране. След това Комисията изпрати напомняния на 5 януари и на 23 и 29 април 2009 г.
(6)
Португалските органи отговориха на исканията за информация на 8 януари, 28 април и 23 юни 2009 г. без да предоставят информация относно конкретни мерки за държавна помощ в полза на BPN или да предоставят план за преструктуриране. В писмото си от 23 юни 2009 г. португалските органи посочиха, че обмислят вариант за изолиране на активите на BPN и продажба на банката.
(7)
Комисията отправи отново искания за информация на 17 юли, 4 и 14 септември и 30 ноември 2009 г., както и на 5 февруари и 16 март 2010 г.
(8)
Португалските органи отговориха на 14 август 2009 г. като посочиха, че търговски ценни книжа в размер до 2 млрд. EUR ще бъдат издадени от BPN и записани от Caixa Geral de Depósitos („CGD“) с държавна гаранция. Според тях гаранцията е пряк резултат от Закона за национализацията и следователно не може да представлява държавна помощ. На 12 октомври 2009 г. португалските органи изпратиха допълнителна информация относно намесата на CGD и на държавата. Те предоставиха допълнителна информация на 21 ноември 2009 г., на 17 и 18 февруари и на 31 март 2010 г.
(9)
След среща, проведена с португалските органи на 16 юни 2010 г., на 12 август 2010 г. Комисията поиска отново от португалските органи, inter alia, да представят незабавно план за преструктуриране на BPN. Не беше представен план и Комисията съответно изпрати официално напомняне на 31 август 2010 г. в съответствие с член 5, параграф 2 от Регламент (ЕО) № 659/1999 на Съвета от 22 март 1999 г. за установяване на подробни правила за прилагането на член 93 от Договора за ЕО (понастоящем член 108 от Договора за функционирането на Европейския съюз) (2).
(10)
На 14 септември 2010 г. португалските органи изпратиха документ със заглавие „Memorando: a nacionalização, a reestruturação e a reprivatização projectada do Banco Português de Negócios, SA“ (наричан по-нататък „меморандума от 14 септември 2010 г.“), в който е очертан планът за преструктуриране на BPN и основните елементи в процеса на приватизация.
(11)
След като установи, че част от информацията все още липсва в меморандума от 14 септември 2010 г., Комисията изпрати писмо на 29 септември 2010 г. като поиска допълнителна информация от португалските органи. С електронна поща от 15 ноември 2010 г. португалските органи поискаха удължаване на крайния срок за отговор, което беше предоставено от Комисията с писмо от 18 ноември 2010 г. Португалските органи предоставиха допълнителни изяснения с писмо от 26 ноември 2010 г. и с електронна поща от 25 януари 2011 г.
(12)
На 16 февруари 2011 г. Комисията поиска изяснение по редица въпроси и поиска допълнително данни. Португалските органи отговориха на 16 март 2011 г.
(13)
В рамките на срещите преди подписването на 17 май 2011 г. на Меморандума за разбирателство („МР“) (3) между Португалия, от една страна, и Международния валутен фонд, Европейската централна банка и Европейската комисия, от друга страна, Комисията проведе среща с ръководството на BPN на 27 април 2011 г. В МР се предвиждаше продажбата на BPN до края на юли 2011 г. Поради това на 20 май 2011 г. Комисията изпрати искания за информация във връзка с преструктурирането на банката и планирания процес на продажба. Тъй като не беше предоставен отговор от португалските органи, на 8 юли 2011 г. беше изпратено напомняне заедно с искане на информация след материали в пресата относно допълнителни държавни ресурси, предоставени на BPN посредством държавна гаранция. Португалските органи предоставиха преглед на процеса на приватизация на 5 август 2011 г.
(14)
Комисията се срещна с португалските органи на 10 август 2011 г. Португалските органи предоставиха допълнителна информация на Комисията по време на срещата и след това на 28 август 2011 г. Комисията получи допълнителна информация на 14 септември и на 14 октомври 2011 г.
(15)
С решение от 24 октомври 2011 г. („решението от 24 октомври 2011 г.“) Комисията откри процедурата, посочена в член 108, параграф 2 от Договора под дело № SA.26909 по отношение на предполагаема държавна помощ, предоставена на BPN и Banco BIC Português S.A. („BIC“) (4).
(16)
Решението от 24 октомври 2011 г. беше публикувано на 20 декември 2011 г. Не бяха получени мнения от трети страни в рамките на едномесечния срок.
(17)
На 9 декември 2011 г. Португалия представи на Комисията рамковото споразумение, подписано между BIC и португалските органи на същия ден („рамковото споразумение“).
(18)
На 20 януари 2012 г. Португалия предостави отговора си на становищата, посочени в решението от 24 октомври 2011 г. На същата дата португалските органи предоставиха също допълнителна информация, включително нов план за преструктуриране на BPN (наричан по-нататък „планът за преструктуриране от януари 2012 г.“) и отговор на допълнителните въпроси, зададени от Комисията на 21 декември 2011 г. по отношение на рамковото споразумение. Информацията беше допълнена на 3 февруари 2012 г. с бизнес план и план за жизнеспособността, който бе изготвен от BIC и който за целите на настоящото решение ще се смята по-нататък за неразделна част от плана за преструктуриране от януари 2012 г. Допълнителна информация беше предоставена на 10, 17 и 23 февруари 2012 г. в отговор на допълнителните въпроси, които Комисията беше отправила до португалските органи на 8, 14 и 17 февруари 2012 г. На 16 март 2012 г. Португалия представи редица ангажименти на Комисията.
(19)
По време на процедурата се проведоха многобройни обмени на информация, телеконференции и срещи между португалската държава, BPN и Комисията.
2. Описание на бенефициерите и на мерките
2.1 Бенефициерът и неговите затруднения
(20)
BPN е финансова институция със седалище в Португалия, която предоставя широк спектър от банкови услуги. Тя е национализирана на 11 ноември 2008 г., като по това време има мрежа от 213 клона (4 от които във Франция), приблизително 2 200 служители и активи в размер на общо 6,6 млрд. EUR, които представляват около 2 % от общите активи на португалския сектор за банкиране на дребно.
(21)
Според португалските органи (5), BPN е имала затруднения с ликвидността от лятото на 2008 г насам, като агенцията за кредитен рейтинг Moody’s е понижила BPN от Baa1 до Baa3 на 18 юли 2008 г (6). Докато в края на август BPN имаше положителна ликвидност от 316 млн. EUR, към 22 октомври 2008 г. тя имаше силно отрицателна ликвидност от 831 млн. EUR, като нейната партида за депозиране в Централната банка на Португалия („BdP“) е била далече от средните размери, които е трябвало да поддържа, за да се съобрази със законовите ограничения. На този етап през месец октомври 2008 г. са предприети няколко инициативи, за да може банката да преодолее затрудненията си с ликвидността, пред които е била изправена, и да се предотврати неизпълнение на плащанията, по-конкретно чрез предоставяне на специална помощ за ликвидност във вид на заеми и чрез други операции на BdP и на притежаваната от държавата CGD (7).
(22)
Предвид обема на загубите, натрупани от BPN, португалските органи сметнаха, че допълнителна подкрепа за ликвидност не е осъществима в светлината на „високия риск, на който ще са изложени [BdP и CGD]“ (8). Акционерите на BPN предложиха план, но правителството, въз основа на мнение на BdP от 30 октомври 2008 г., не сметна плана за осъществим. Предвид факта, че BPN вече не отговаряше на изискванията за платежоспособност поради високите равнища на обезценки (9), правителството предложи тогава на Парламента национализиране на BPN на нулева цена (10). Това предложение беше одобрено на 11 ноември 2008 г. чрез Закон 62-A/2008 („Законът за национализацията“).
(23)
Според португалските органи обезценките са били в резултат от нередности и неправомерни практики, открити от BdP и външните одити, проведени през юни 2008 г., които по-късно са описани в доклад на BdP от 2009 г. като представляващи „измамно поведение, продължително и преднамерено, предприето на най-високо равнище в управлението на групата“ (11). Тези практики доведоха до разследвания и до откриването на редица производства за административно нарушение („processos de contra-ordenação“), и до подаването на жалба до прокуратурата на републиката.
(24)
Съгласно Закона за национализацията на CGD бе възложена задачата да управлява BPN, да назначава членовете на управителните органи на BPN и да установи целите за управление в срок от 60 дни след национализацията. В допълнение, в Закона за национализацията е включена разпоредбата, че всеки кредит или мерки за подпомагане на ликвидността, предприети от CGD „в полза на BPN в условията на национализацията или замествайки държавата… се ползва с държавна гаранция“ (12).
2.2 Мерките за финансова подкрепа преди национализацията
(25)
Преди национализацията през ноември 2008 г. BPN вече се е възползвала от известен брой мерки за финансова подкрепа, описани от португалските органи като „специални мерки за подкрепа за осигуряване на ликвидност“ (13). На 17 февруари 2010 г. португалските органи информираха Комисията, че за периода до 30 октомври 2008 г. BPN е получила специални мерки за подкрепа на ликвидността от CGD и от BdP в размер общо на 501,6 млн. EUR, които представляват четири заема, отпуснати на BPN от CGD за обща сума от 315 млн. EUR (14) и спешна помощ за осигуряване на ликвидност (СПОЛ), предоставена през октомври 2008 г. от BdP в размер на 186,6 млн. EUR (15).
(26)
Въпреки че разходите на BdP бяха възстановени след национализацията, четирите заема, отпуснати от CGD, бяха изплатени едва на 9 март 2009 г. с емитирането на първата търговска ценна книга от BPN.
2.3 Мерките за финансова подкрепа след национализацията
(27)
През март 2009 г. BPN емитира търговска ценна книга, гарантирана със запис от CGD и държавна гаранция за обща сума от 2 млрд. EUR. Комисията беше уведомена едва на 14 август 2009 г. за тези държавни гаранции.
(28)
В писмо от 17 февруари 2010 г. португалските органи споменаха също, че CGD е упълномощена на 27 октомври 2009 г. да запише допълнителни 1 млрд. EUR търговски ценни книжа с държавна гаранция. Впоследствие, с електронна поща от 14 юни 2010 г., Комисията беше информирана също, че общата сума на държавните гаранции върху търговските ценни книжа, емитирани от BPN и записани от CGD, се е повишила до 4 млрд. EUR, тъй като през април 2010 г. е организирана трета емисия на търговска ценна книга на BPN, записана от CGD, за сумата от 1 млрд. EUR.
(29)
В този контекст следва да се отбележи, че от национализацията си през ноември 2008 г. до юни 2011 г. BPN постоянно е използвала кредити от паричния пазар, отпускани от CGD. Сумите, които BPN дължи на CGD съгласно тези краткосрочни инструменти, достигнаха приблизително 2,2 млрд. EUR на 28 февруари 2009 г. Според данните, предоставени от португалските органи, тези суми са били намалени чрез емитирането на търговската ценна книга, посочена в параграфи (27) и (28) (16).
(30)
До юни 2011 г. експозицията на BPN към CGD чрез инструменти от паричния пазар е приблизително 1 млрд. EUR. Въпреки че финансирането е извършвано ежедневно, според португалските органи то е имало структурен характер с по-дълги срокове (17) и също така е било заместено с четвъртото и последно емитиране на търговска ценна книга от юни 2011 г. чрез две емисии от по 500 млн. EUR.
(31)
Съгласно цифрите, предоставени от португалските органи на 3 февруари 2012 г., оставащата сума, дължима от BPN на CGD, (освен емисиите на търговски ценни книжа) е 433,7 млн. EUR на 31 декември 2011 г. и 232 млн. EUR на 31 януари 2012 г.
Таблица 1
Преглед на ликвидността, получена от BPN чрез CGD към 31 декември 2011 г.
С изрична държавна гаранция
Кредити от CGD без
изрична държавна гаранция)
Общо
BPN
1 400 000 000,00
433 732 654,56
1 833 732 654,56
Дружества със специално предназначение (18)
3 100 000 000,00
795 111 660,00
3 895 111 660,00
Общо
4 500 000 000,00
1 228 844 314,56
5 728 844 314,56
Източник: португалските органи
(32)
Следва да се отбележи, че съгласно член 2, параграф 9 от Закона за национализацията всички кредитни линии или линии за финансиране, предоставени от CGD на BPN в условията на национализацията, трябва да се обезпечават от португалската държава.
(33)
Следователно е ясно, че всички суми, описани в таблица 1 по-горе, са се ползвали от държавна гаранция по силата на член 2, параграф 9 от Закона за национализацията и от редица наредби, издадени от Държавния секретар за държавната хазна и финансите. Възнаграждението за държавните гаранции беше определено на 0,2 % годишно.
2.4 Преструктурирането на BPN
(34)
Първоначален план за преструктуриране от 13 септември 2010 г. (наричан по-нататък „планът за преструктуриране от 2010 г.“) беше изпратен до Комисията от португалските органи на 16 септември 2010 г.
(35)
В този план португалските органи обясниха намерението си да разделят BPN на „добра“ банка и на „лоша“ банка, и след това да се опитат да продадат „добрата“ банка.
(36)
Държавата искаше да проведе открит тръжен процес с продажбата на „добрата банка“, BPN S.A., която да се занимава единствено с банкиране на дребно. Процесът трябваше да се проведе въз основа на покана за изразяване на интерес, като тръжните условия („Caderno de Encargos“) бяха одобрени от португалските органи на 16 август 2010 г. (19).
(37)
Съгласно плана за преструктуриране от 2010 г. някои активи и пасиви на BPN трябваше да останат извън обхвата на повторната приватизация и да бъдат прехвърлени в три нови дружества със специални предназначения („ДСП“), Parvalorem, Parups и Parparticipadas. Тези ДСП първоначално ще останат в BPN и след продажбата ще бъдат прехвърлени на държавата. Заемите и кредите ще се прехвърлят на Parvalorem, недвижимите имоти и инвестиционните фондове на Parups, а дъщерните дружества на Parparticipadas. Португалските органи оцениха общия брой на активите, които ще се прехвърлят на ДСП, на 3 885 млн. EUR, като 2 507 млн. EUR са прехвърлени на Parvalorem, 1 228 млн. EUR - на Parups и 150 млн. EUR - на Parparticipadas.
(38)
Заемите бяха прехвърлени на номинална стойност; дяловете на фондове, ценните книжа и недвижимите имоти трябваше да се прехвърлят на покупна цена, а дружествата, притежавани от BPN, на тяхната счетоводна стойност. Португалските органи изчислиха, че цялостните обезценки към декември 2010 г. са възлизали общо на 1 798 млн. EUR, със следните разбивки: i) заеми: 1 474 млн. EUR; ii) недвижими имоти: 16 млн. EUR; iii) дялове на фондове: 247 млн. EUR; и iv) ценни книжа: 61 млн. EUR. Съгласно информацията, предоставена от португалските органи на 20 януари 2012 г., тези активи са били прехвърлени в ДСП на 23 и на 30 декември 2010 г. (20) При все това, ДСП остават в BPN до 15 февруари 2012 г., когато са премахнати от BPN и прехвърлени на друго контролирано от държавата дружество.
(39)
Съгласно португалските органи прехвърлянето на активи в ДСП е извършено във основа на обективни критерии, като е взет предвид обемът на обезценките, както и фактът, че някои дейности не са били основни за BPN след национализацията (потребителски кредит, инвестиционно банкиране, управление на активи, застраховане и международна стопанска дейност). BPN трябваше да заеме отново позицията на банка, извършваща чисто търговско банкиране на дребно, с намалена експозиция към несигурността на финансирането на едро.
(40)
ДСП финансираха придобиването на активи чрез две линии на финансиране за 3 895 млн. EUR, представляващи облигации с държавна гаранция за 3 100 млн. EUR, придобити от CGD, и заеми от CGD със заложени активи на обща стойност от 795 млн. EUR. Постъпленията от продажбата на активи за ДСП, позволиха на BPN да изплати 3 900 млн. EUR от финансирането, което тя беше получила от CGD - 3 600 млрд. EUR от първоначалните 4 млрд. EUR от търговската ценна книга (което означава, че сума от 400 млн. EUR от търговска ценна книга, гарантирана от държавата, ще остане неизплатена от BPN), както и 300 млн. EUR краткосрочни заеми на паричния пазар.
(41)
След прехвърлянето на активите счетоводният баланс на BPN беше намален с около 30 %.
(42)
Съгласно информацията, получена от португалските органи, за да може BPN да се съобрази със законовите и регулаторните изисквания (а именно, за да достигне 9 % основен капитал от първи ред, изискван за 2011 г. (21)) и предвид факта, че собственият капитал на BPN би бил отрицателен след прехвърлянето на активите на ДСП, държавата е трябвало да рекапитализира BPN с около 417 млн. EUR (22).
(43)
Базисната цена, определена за BPN (която изключва активите, които ще бъдат прехвърлени в ДСП) в публикувания от Португалия търг беше посочена на 171,1 млн. EUR въз основа на оценки на консултанти на трета страна: Deloitte ([…] (23) млн. EUR) и Deutsche Bank ([…] млн. EUR). Новото ръководство на BPN от CGD междувременно беше започнало процеса на преструктуриране на банката. Оперативните разходи бяха намалени с [1-10] % от декември 2008 г. до декември 2010 г.; дейността на BPN беше намалена с цел банката да е съсредоточена единствено върху търговско банкиране на дребно. Това намаляване на дейността беше резултат отчасти от спадането на депозитите след национализацията, но също и от прехвърлянето на активи в трите ДСП. Тези мерки намалиха загубите през 2010 г. до [50-150] млн. EUR, в сравнение с [150-250] млн. EUR през 2009 г. От началото на 2009 г. насам в стремежа да се подобри имиджа на банката, както и нейната продуктова гама, новото ръководство стартира […] нови продукти и кампании. Новото ръководство приложи също мерки за подобряване на управлението на риска и системите за вътрешен контрол на банката.
(44)
Никоя заинтересована страна не отговори на първите две покани за приватизация до 30 септември и 30 ноември 2010 г.
(45)
След неуспеха на тръжната процедура през януари 2011 г. Португалия заяви намерението си да преструктурира BPN, като я направи по-независима от CGD посредством назначаване на нов управителен съвет, независим от CGD. Тя също целеше да ускори оперативното възстановяване на BPN чрез преосмисляне на търговската марка и корпоративната идентичност на банката и чрез засилване на плана за възстановяване посредством съкращаване на разходите и увеличаване на търговската динамика. При все това, въпреки няколко искания, на Комисията не беше предоставен актуализиран план за преструктуриране.
(46)
В рамките на МР от 17 май 2011 г. правителството пое задължение да започне нов приватизационен процес.
(47)
В рамките на МР португалските органи се ангажираха да „започнат процес за продажба на Banco Português de Negócios (BPN) при ускорен график и без минимална цена. За тази цел на ЕК е предаден нов план за одобрение съгласно правилата за конкуренция. Целта е да се намери купувач най-късно до края на юли 2011 г.. За улесняване на продажбата трите съществуващи дружества със специално предназначение, притежаващи необслужваните и неосновни активи на банката са отделени от BPN и още активи могат да се прехвърлят в тези дружества в рамките на преговорите с възможни купувачи. BPN започва също друга програма с по-амбициозни мерки за съкращаване на разходите с цел да стане по-привлекателна за инвеститорите. След като се стигне до решение, исковете на CGD по държавната гаранция от BPN и всички свързани дружества със специално предназначение ще бъдат поети от държавата съгласно график, който ще се определи към този момент“ (24).
(48)
Трети опит за приватизация започна в началото на май 2011 г. без минимална цена, за да се намери купувач за BPN до 31 юли 2011 г., както е договорено в МР.
(49)
Беше проведена тръжна процедура, по време на която се осъществиха контакти с потенциални купувачи. Беше съставен също Преглед на инвеститорските възможности („ПИВ“). Според ПИВ заинтересованите страни е трябвало да предложат цена за 100 % от акциите на BPN, но са можели да поискат преместването на допълнителни активи и пасиви от счетоводния баланс на BPN. Те са можели да поискат също по-високи планове за рекапитализация. Между BPN и потенциалните кандидати беше подписан меморандум, в който се уреждат правилата на процеса и който им позволи да влязат за пет седмици в зала за данни, създадена на 15 юни 2011 г.
(50)
До 20 юли 2011 г. бяха предадени четири обвързващи оферти. Тези оферти бяха анализирани от управителните съвети на CGD и BPN, които предоставиха мнението си на акционера - държавата - до 25 юли 2011 г.
(51)
Трима от четирите кандидата бяха елиминирани. Според португалските органи двама от кандидатите (Montepio и Aníbal Ribeiro) не са изпълнили изискванията от меморандума, подписан с BPN (25). Montepio не е представил оферта за придобиване на акции на BPN, а само на подбрани активи и пасиви, докато Aníbal Ribeiro не е предоставил достатъчно доказателства за управленчески и финансови възможности за ръководство на банка. Третата оферта, от NEI (26), е била в съответствие с критериите в меморандума, но не е имало достатъчно доказателства за нейните способности да ръководи банка и за финансовата възможност да поеме бъдещи нужди от капитал на BPN.
(52)
Въз основа на единствената валидна оферта, представена съгласно тръжната процедура от BIC на 20 юли 2011 г. („офертата на BIC от 20 юли 2011 г.“), правителството реши на 31 юли 2011 г. да продължи преговори единствено с BIC.
(53)
BIC получи разрешение от BdP да упражнява дейности по търговско банкиране на 9 октомври 2007 г. и през май 2008 г. ефективно започна дейностите си в Португалия, като е активна основно в корпоративното и в частното банкиране. Основните акционери на BIC са група инвеститори от Ангола и сред тях са португалски акционери като Amorim Projectos SGPS, SA (с 25 % дялово участие). Към декември 2010 г. тя има оборот от 389 млн. EUR, с общи активи от 1 млрд. EUR и към 31 март 2011 г. има капитал от 32 млн. EUR и 7 клона. Според информацията, предоставена от Португалия, пазарният дял на BIC в сегментите от пазара, в които извършва дейност, е по-малко от 1 % (27).
(54)
Според информацията, предоставена от португалските органи, след офертата от BIC от 20 юли 2011 г (28)., преговорите с BIC завършиха с подписването на 9 декември 2011 г. на рамково споразумение за продажбата на BPN на BIC (29).
(55)
В офертата на BIC от 20 юли 2011 г. бяха очертани само общи условия и бяха предвидени:
i.
рекапитализация от държавата, за да може BPN да достигне коефициент на основния капитал от първи ред от [между 9 и 18] % плюс [100-300] млн. EUR;
ii.
преместване на част от кредитите, избрани от BIC, с цел да се достигне съотношение на кредитите спрямо депозитите от [110-150] %;
iii.
прехвърляне извън BPN на всички необслужвани кредити над прага от приблизително […] млн. EUR (прогнозирано равнище на обезпечение на заеми в BPN);
iv.
правото на BIC да премества от счетоводния баланс на BPN допълнителни активи и пасиви (например заеми от кредитни институции, финансови активи, активи от недвижимо имущество, някои обезпечения, други активи и други пасиви), които са били предоставени извън обхвата на нейната обичайна дейност;
v.
прехвърлянето извън BPN на депозити, избрани от BIC, които не предоставят пазарни условия;
vi.
предоставянето на парична линия на BIC от CGD до [150-650] млн. за период от […] години, с лихвен процент от […] месеца Euribor. Тази сума ще бъде увеличена, ако депозитите паднат под […] млрд. EUR;
vii.
запазването на 500 до 600 служители на BPN (от приблизително 1 600 служители) и на 160-170 клона, чиито помещения принадлежат на банката или са с договори за лизинг с падеж до 12 месеца.
viii.
прехвърляне на държавата на разходи, свързани със съдебни спорове; и
ix.
покупна цена от 30 млн. EUR, платима от BIC.
(56)
След преговорите, продължили приблизително пет месеца, рамковото споразумение предвижда:
i.
рекапитализация от държавата, за да се достигне до минималното равнище на капитал и допълнителното равнище, изисквано от BIC - BIC изиска крайно равнище на капитал от [200-400] млн. EUR след корекциите в баланса, които предложи; (30)
ii.
преместване на част от заемите в BPN, освен онези заеми, които вече са били прехвърлени в ДСП към 30 декември 2010 г (31). Преместването на допълнителни заеми ще позволи да се постигне съотношение на заемите към депозитите от [110-150] %. Това съотношение е било определено на [110-150] % в офертата на BIC от 20 юли 2011 г.;
iii.
правото на BIC да премества от счетоводния баланс допълнителни активи и пасиви (например заеми от кредитни институции, финансови активи, активи от недвижимо имущество, някои обезпечения, други активи и други пасиви);
iv.
правото на BIC да продаде в рамките на […] месеца кредити, които са необслужвани за най-малко […] дни (максимално до […] от номиналната стойност на цялостния кредитен портфейл, избрани от BIC след компенсиране със съществуващи депозити) и за сума, надвишаваща равнището на обезпечаване ([…] млн. EUR (32)); (33)
v.
правото BIC да прехвърля депозити с цена от най-малко […] базисни пункта („bps“) над съответния референтен процент (34) или да получава от държавата разликата като възнаграждение; (35)
vi.
правото на BIC да поиска прехвърлянето преди затваряне на други активи и пасиви на BPN, като например заеми към кредитни институции, физически или финансови активи и т.н.;
vii.
предоставянето на парична линия на BIC от CGD до [ 2013 г.] за сума до [150-350] млн. EUR с лихвен процент от […] месеца Euribor (36) плюс спред от […] bps. Тази парична линия ще бъде налична, ако равнището на депозитите на BPN падне под […] млрд. EUR;
viii.
поддържането на кредитна линия от [150-500] млн. EUR от CGD до [ 2013 г.] за съществуващата програма за търговски ценни книжа, обезпечена с държавна гаранция за три години, но със задължение от страна на CGD, че няма да поиска изплащане преди […];
ix.
запазването на приблизително половината служители на BPN (най-малко 750 от приблизително 1 600 служители). Държавата ще покрие всичките разходи по закриването на клонове, които не са поети от BIC, и по изплащането на компенсации на освободените служители или на служители, чието място на работа ще бъде променено;
x.
прехвърлянето на държавата на разходите, свързани с рискове от съдебни спорове;
xi.
покупна цена от 40 млн. EUR, платена от BIC;
xii.
клауза относно цената за споделяне с държавата на 20 % от нетната печалба (след данъчно облагане) от приходите, които BPN ще осъществява през следващите пет години, за приходи, които кумулативно надвишават 60 млн. EUR;
xiii.
ангажимента на BIC да не изплаща дивиденти или каквито и да било други еквивалентни ползи на акционерите в BPN за период от пет години.
(57)
Съгласно плана за преструктуриране от януари 2012 г. комбинираното дружество в резултат от продажбата на BNP на BIC („комбинираното дружество“) ще носи печалба след […] години при базов сценарий, както и при по-неблагоприятен сценарий. Така според изчисленията коефициентът на основен капитал от първи ред на комбинираното дружество ще падне от [10-15] % от претеглените спрямо риска активи („RWA“) след първата година до […] % след петата година. Прогнозираният спад ще се дължи на отрицателните резултати от първите години, свързани с преструктурирането, което BIC ще предприеме, и с увеличаването на дейността на банката по отношение на промяната на нейните размери с цел връщане на жизнеспособността посредством предоставяне на повече кредит в икономиката. Преструктурирането ще включва инвестиции в агенциите и имиджа на банката, както и в интегрирането на процесите, процедурите и организацията, и в информационните технологии. Очаква се увеличаване на възвръщаемостта на собствения капитал (ВСК) от -[1-5] % през година 1 до +[1-5] % през година 5, докато възвръщаемостта на активите (ROA) се очаква да се увеличи от -[0-2] % през година 1 до + [0-2] % през година 5.
(58)
При по-неблагоприятен сценарий, който се характеризира с по-високо равнище на необслужвани кредити и с по-високи финансови разходи, се очаква коефициентът на основен капитал от първи ред да спадне до [8-12] % през година 5 от [10-15] % в края на година 1.
(59)
Накрая, португалската държава направи вливане на капитал в BPN на 1 февруари 2012 г. в размер на 600 млн. EUR (37).
3. Основания за откриване на официална процедура по разследване
(60)
В решението от 24 октомври 2011 г. Комисията изрази съмнение дали:
-
BPN е жизнеспособна като комбинирано дружество в структурата на купувача;
-
помощта, отпусната на BPN, е ограничена до минимум и продажбата на BIC е била най-евтиният вариант в сравнение със сценария за ликвидация;
-
мерките за ограничаване на нарушаването на конкуренцията са били достатъчни; и
-
процесът на продажба не е довел до отпускане на помощ за купувача.
4. Коментари от заинтересованите страни
(61)
Комисията не получи никакви коментари от трети страни.
5. Позиция на португалската държава
5.1 Позиция на португалската държава по решението от 24 октомври 2011 г. (решението за откриване)
(62)
Португалските органи твърдят, че планът за преструктуриране от януари 2012 г. е в съответствие със съобщението относно преструктурирането. В допълнение към този план португалските органи представиха също с писмо от 20 януари 2012 г. редица наблюдения по решението от 24 октомври 2011 г.
(63)
Португалските органи смятат, че трите вида мерки в полза на BPN не представляват държавна помощ.
(64)
Първо, Португалия твърди, че няма помощ в мерките за подкрепа, предоставени на BPN преди национализацията, а именно СПОЛ и четирите заема, отпуснати от CGD през октомври 2008 г. Португалия изтъква, че СПОЛ е предоставена първо от BdP по независим начин с наказателна лихва и с обезпечение от BPN. Заемите от CGD през октомври 2008 г. са отпуснати при пазарни условия с конкурентна лихва и подходящи гаранции, и следователно не са предоставили никакво икономическо предимство на BPN.
(65)
Второ, Португалия отрича, че е имало държавна помощ във финансирането, отпуснато на BPN от CGD след национализацията на първата (операции на междубанковия паричен пазар и поемане на търговска ценна книга от CGD). Португалия изтъкна, че те са били търговски транзакции, чиито срокове и условия са били равностойни на сходни транзакции, извършени от предпазливи инвеститори в пазарна икономика. Следователно те не са предоставили никакво икономическо предимство на BPN.
(66)
Накрая, португалските органи смятат също, че не е предоставена държавна помощ на BIC като купувач на BPN. Португалските органи изтъкват, че процесът на продажбата е бил прозрачен, обективен и недискриминаторен. Предложението на BIC е било като цяло най-доброто от икономическа гледна точка и съответно следва да се разглежда като отразяващо пазарната цена. Рамковото споразумение, подписано на 9 декември 2011 г., до голяма степен отразява условията в офертата на BIC от 20 юли 2011 г. Португалските органи смятат също, че въпреки че продажната цена е отрицателна, единствената алтернатива на продажбата (ликвидация на BPN) щеше да задължи държавата да поеме по-висока финансова тежест и щеше да застраши стабилността на националната финансова система.
(67)
В същото време Португалия признава, че някои мерки в полза на BPN представляват държавна помощ. Това са държавните гаранции върху търговската ценна книга, емитирана от BPN, прехвърлянето на определени активи в ДСП през 2010 г., рекапитализацията на BPN, предприета на 15 февруари 2012 г. с оглед на продажбата, и някои от мерките, приложени в контекста на прогнозираната продажба на BIC (като например държавна гаранция върху програмата за търговски ценни книжа, която ще се запази след продажбата).
(68)
Освен това Португалия изтъква, че всички мерки, представляващи държавна помощ, са съвместими с правото на ЕС, тъй като са насочени към сериозни затруднения в португалската икономика, по силата на член 107, параграф 3, буква б) от Договора.
(69)
Според Португалия планът за преструктуриране от януари 2012 г. позволява на BPN да възвърне дългосрочната си жизнеспособност без да има нужда от допълнителна помощ. Първо, държавата е преструктурирала BPN чрез разделяне на активите и прехвърляне на някои активи в ДСП и чрез намаляване на нейното присъствие на пазара с над 50 %, и спирането на дейности, които не са били основни за търговската банка, както и чрез различни мерки за контрол на риска, и разумна търговска политика. Второ, според прогнозите на BIC, когато BPN бъде интегрирана в BIC, комбинираното дружество следва да постигне положителни резултати […] плана за преструктуриране, както при базовия сценарий, така и при по-неблагоприятния сценарий. Трето, отрицателната продажна цена е приемлива, тъй като ликвидацията е по-скъпоструваща за държавата и би застрашила финансовата стабилност.
(70)
Португалия смята, че мерките са ограничени до необходимия минимум, за да се гарантира стабилността на португалския финансов сектор и да се възстанови жизнеспособността на BPN.
(71)
В допълнение, Португалия изтъква, че сценарият за продажба е бил единствената алтернатива пред скъпоструващия сценарий за ликвидация. Други варианти (интегриране в CGD и самостоятелно преструктуриране) не биха позволили да се генерират достатъчно ресурси от гледна точка на нетна настояща стойност, за да се компенсира първоначалната инвестиция, която ще трябва да се направи. Португалия изчислява разходите по продажбата на BIC на около […] млн. EUR до […] млн. EUR (като се изключва възможното въздействие на някои бъдещи непредвидени обстоятелства, които според Португалия няма да се реализират), които са по-ниски от разходите за ликвидация съгласно редица различни сценарии.
(72)
Освен това според Португалия ликвидността, предоставена на BPN посредством гаранцията върху емисията на търговска книга от BPN след национализацията, е била необходима, за да се гарантира продължителната дейност на банката по време на преструктурирането.
(73)
По отношение на подбора на активи, прехвърлени в ДСП, Португалия смята, че това е извършено въз основа на обективни критерии с цел насърчаване на дългосрочната жизнеспособност на BPN и привличането на интереса на потенциални купувачи в процеса по повторна приватизация. Португалия също твърди, че допълнителни прехвърляния на активи в рамките на продажбата на BIC са уместни, за да се гарантира бъдещата жизнеспособност на BPN, и са ограничени до необходимия минимум, за да се осъществи продажбата.
(74)
Португалия твърди, че увеличението на капитала на BPN, предприето на 15 февруари 2012 г., е предназначено да гарантира, че BPN няма да изпита недостиг на капитал по време на периода, обхванат от плана за преструктуриране от януари 2012 г. Според прогнозите на плана за основния капитал от първи ред, коефициентът се очаква да се намали до [10-15] % през 2016 г. при базисния сценарий и до [8-12] % при по-неблагоприятен сценарий, в сравнение със задължителното минимално равнище от 10 %, което ще влезе в сила считано от края на 2012 г. Португалия посочва също, че условията за продажба, предложени от BIC в рамките на открит и прозрачен процес на продажба без минимална цена, са минималните, необходими за гарантиране на бъдеща жизнеспособност на BPN, тъй като ликвидацията би била по-скъпоструваща за държавата и може да застраши финансовата стабилност.
(75)
Португалия също твърди, че както предишните акционери на BPN, така и самата BPN са споделили или ще споделят достатъчно разходите по процеса на преструктуриране, което гарантира адекватно споделяне на тежестта. Предишните акционери на BPN не са получили компенсация в резултат от национализацията и са изгубили целия капитал, който са инвестирали в банката.
(76)
При все това, Португалия смята, че не е уместно да се иска споделяне на тежестта от клиенти, които са допринесли към подчинения дълг на BPN, предвид конкретните обстоятелства по продажбата на тези инструменти […]. В някои случаи техническите спецификации на продуктите възпрепятстват BPN да откаже да плати лихва на клиентите за възстановяване на капитал.
(77)
Според Португалия приносът на BPN към процеса на преструктуриране също е значителен, тъй като нейното ръководство беше подменено след национализацията, търговските политики и политиките за управление на риска бяха съществено изменени и нейната дейност ще бъде намалена с над 50 %.
(78)
Португалия приема, че прехвърлянето на активи в ДСП на счетоводна стойност се е осъществило на стойност, по-висока от реалната икономическа стойност на активите и без възнаграждение за държавата. Португалия обаче смята, че собствен принос от BPN е гарантиран чрез национализацията на нулева цена, последвана от задълбочено преструктуриране. Португалия твърди, че всяко предимство за BPN в резултат от разделянето на активите в ДСП ще се възстанови частично чрез цената за повторната приватизация на банката, която е била най-високата възможна цена. Португалия също смята, че за държавната гаранция е получено уместно възнаграждение. Въпреки че възнаграждението е по-ниско (на 0,2 % на година), отколкото се изисква за правителствени гаранции (38), всеки потенциален допълнителен приход, получен от BPN (или всеки разход, който не се осъществи) по време на процеса на преструктуриране, би бил от полза за държавата, която понастоящем притежава всички акции на BPN.
(79)
По отношение на увеличението на капитала на BPN, предприето на 15 февруари 2012 г., Португалия коментира, че няма да измени акционерната структура на BPN и капиталът ще бъде поне отчасти възстановен чрез продажбата на BPN, тъй като тя допринася за избягването на още по-високите разходи за ликвидация.
(80)
Португалия смята също, че мерките, предприети или които ще се предприемат от държавата, не нарушават конкуренцията. Португалия посочва, че комбинираното дружество ще има пазарен дял, по-нисък от 1 % ([0-1] % от пазарния дял в банковия сектор, 14-то място по отношение на кредити за клиенти и 15-то по отношение на депозити). Освен това е вероятно мерките да нямат отрицателно въздействие върху влизането на чуждестранни банки на вътрешния пазар, както е очевидно от факта, че самата BIC е притежавана от анголска финансова група. Португалия смята също, че не съществува морален риск, тъй като банката е национализирана, ръководството ѝ премахнато, акционерите ѝ не са получили компенсация и банката е преминала през задълбочено преструктуриране.
(81)
В допълнение, Португалия смята, че известен брой мерки, предприети в рамките на процеса, ще бъдат адекватни и достатъчни за ограничаване на всякакво нарушаване на конкуренцията. BPN е била с намалено присъствие на пазара преди национализацията (9-та най-голяма банка в Португалия с пазарни дялове между [1-5] % и [1-5] % в зависимост от пазарите), била е преструктурирана, присъствието ѝ на пазара намалено с над 50 % и отново е била съсредоточена върху банкирането на дребно. Национализацията се е осъществила без компенсация за предишните акционери, докато търговската стратегия и политика за контрол на риска на BPN са променени непосредствено след нея.
(82)
Португалските органи твърдят също, че процесът на продажба на BPN е бил открит и прозрачен. Накрая, на BIC е забранено да изплаща дивиденти до 2016 г., за да се гарантира, че финансовата подкрепа, предоставена на BPN, е използвана за осигуряване на дългосрочна жизнеспособност на банката. Споразумението за споделяне на печалба между държавата и BIC за резултати над […] млн. EUR позволява на държавата да възстанови част от разходите по преструктурирането на банката. Задължението на BIC да не се позовава в търговската си комуникация на държавната помощ, която е получила, според португалските органи гарантира, че помощта не се използва в ущърб на конкуренти. Други възможни ангажименти, предвидени в насоките на Комисията за преструктурирането на банки (като например мерки за насърчаване на отварянето на пазара, ограничения на пазарния дял или освобождаването от допълнителни активи и дейности) не са подходящи в контекста на преструктурирането на BPN.
5.2 Ангажименти, поети от португалската държава
(83)
По отношение на прилагането на плана за преструктуриране португалските органи се ангажират за следното:
(84)
Коефициентът на основен капитал от първи ред на BPN на датата на продажбата на Banco BIC няма да бъде по-висок от [10-18] %.
(85)
Ако Banco BIC или комбинираното дружество избере да върне заеми на държавата или на всеки субект, контролиран от държавата, след продажбата, то ще изплати на държавата капитала, свързан с тези заеми в размер на [10-18] % от претеглените спрямо риска активи от заема.
(86)
Banco BIC и комбинираното дружество няма да имат право да прехвърлят необслужвани кредити на държавата или на всеки субект, контролиран от държавата, след [ 2013 г.].
(87)
Banco BIC или комбинираното дружество ще прехвърлят необслужваните кредити на държавата или на всеки субект, контролиран от държавата, съгласно условията, посочени в параграф (85), само след като са използвали изцяло всички налични резерви в BPN на датата на продажбата.
(88)
Съществуващата кредитна линия за [150-500] млн. EUR, посочена в рамковото споразумение във връзка с програмата за търговски ценни книжа на BPN и гарантирана от държавата, няма да бъде удължена повече от […] години от датата на продажбата.
(89)
Възнаграждението от [200-400] млн. EUR за линията за финансиране, която ще се предостави от CGD на Banco BIC или на комбинираното дружество, ще бъде определено като минимум по Euribor +[…] bps.
(90)
До 31 декември 2016 г. Португалия ще поиска предварителното одобрение на Комисията преди да предостави каквито и да било кредитни линии или гаранции от CGD или държавата на Banco BIC или на комбинираното дружество след продажбата.
(91)
Banco BIC или комбинираното дружество няма да извършват никакви придобивания на предприятия до 31 декември 2016 г., освен ако общата брутна кумулативна покупна цена, платена от Banco BIC или от комбинираното дружество за всички придобивания по време на финансовата година, е по-ниска от […] млн. EUR. Общата брутна кумулативна покупна цена на всяко такова придобиване ще се изчислява без да се включва допускането или прехвърлянето на дълг във връзка с такива придобивания.
(92)
Banco BIC, комбинираното дружество и Португалия няма да упражняват до 31 декември 2016 г. никакви права на опция за покупка във връзка с подчинения дълг, емитиран от BPN преди датата на продажба.
(93)
Banco BIC или комбинираното дружество няма да се позовават на използването на държавна помощ в своите маркетингови кампании или комуникация с инвеститори.
6. Оценка
6.1 Наличие на помощ
(94)
В член 107, параграф 1 от Договора за функционирането на Европейския съюз се предвижда, че всяка помощ, предоставена от държава членка или чрез ресурси на държава членка, под каквато и да било форма, която нарушава или заплашва да наруши конкуренцията чрез поставяне в по-благоприятно положение на определени предприятия или производството на някои стоки, доколкото това засяга търговията между държавите членки, е несъвместима с вътрешния пазар. От това следва, че държавна мярка се определя като държавна помощ, ако изпълнява следните четири (кумулативни) критерия:
-
държавни ресурси;
-
селективно предимство;
-
нарушаващо въздействие върху конкуренцията; и
-
въздействие върху търговията между държавите членки.
6.1.1. Мерки в полза на BPN и на икономическата активност след продажбата
6.1.1.1 Мерки, предоставени след национализацията
(95)
Португалия изтъква, че мерките, предоставени на BPN преди национализацията, не представляват държавна помощ. Мерките се състоят от СПОЛ и четирите заема, отпуснати от CGD преди национализацията на BPN през октомври и ноември 2008 г.
(96)
По отношение на СПОЛ, както изтъкнаха португалските органи в становището си по решението от 24 октомври 2011 г., за спешната помощ за осигуряване на ликвидност, предоставена на BPN преди национализацията, беше взето независимо решение от BdP с наказателна лихва и тя беше подкрепена от гаранции от BPN без държавна гаранция.
(97)
По времето, когато инструментът СПОЛ е предоставен (17 и 27 октомври 2008 г.) не е имало взето решение по отношение на платежоспособността и национализацията на BPN (тъй като тези решения са взети едва в началото на ноември 2008 г.). СПОЛ не е част от по-голям пакет за помощ, а по-скоро предоставяне на ликвидност като част от обичайните дейности на BdP.
(98)
Следователно Комисията стига до заключението, че в предоставянето на СПОЛ на BPN от BdP не е имало държавна помощ, в съответствие със съобщението относно банките (39).
(99)
По отношение на заемите, отпуснати от CGD, Комисията отбелязва, че преди национализацията на BPN банката е получила от CGD заеми в размер общо на 315 млн. EUR, а не на 235 млн. EUR (40).
(100)
Комисията отбелязва, че CGD е изцяло притежавана от държавата, която определя членовете на управителния ѝ съвет. За да се определи дали заемите са предоставени от държавата, трябва да се оценят конкретните обстоятелства около тяхното отпускане с цел да се установи дали CGD не е действала поради причини, различни от обичайната търговска практика. За тази цел следните съображения са от значение.
(101)
Първо, по времето когато първите три заема са били отпуснати през октомври 2008 г., затрудненията на BPN вече са били широко известни. Според португалските органи BPN е била изправена пред проблеми с ликвидността още през лятото на 2008 г., както доказват редица значими промени във висшето ръководство на BPN (сменено два пъти от началото на 2008 г.) одити на BPN, предприети от BdP през юни, и понижаването на оценката на BPN от Moody’s до Baa3 на 18 юни 2008 г. Освен това вторият, третият и четвъртият заем са отпуснати след 22 октомври 2008 г., когато според Португалия BPN е била в положение на сериозна отрицателна ликвидност. Всеки кредитор, който действа според обичайната търговска практика, би поискал от BPN информация, необходима за разбирането на нейната ликвидна позиция и способността ѝ за изплащане, преди да отпусне допълнителен заем на банката и следователно би установил несигурното финансово положение на BPN.
(102)
Второ, сумите на заемите са много големи в сравнение с размера на счетоводния баланс на BPN и със задълженията ѝ по това време, което представлява значителна индивидуална експозиция на една банка в затруднение за CGD.
(103)
Трето, заемите са отпуснати през октомври и ноември 2008 г. малко след неуспеха на Lehman Brothers във време, в което междубанковите пазари като цяло бяха недостъпни, дори за най-стабилните международни финансови институции, да не говорим за банки, изправени през значими предизвикателства, свързани с ликвидността.
(104)
Четвърто, по отношение на четвъртия заем Комисията отбелязва, че CGD не само управлява BPN в интерес на държавата по силата на член 2, параграф 7 от Закона за национализацията, но също е получила гаранция от държавата по силата на член 2, параграф 9 от Закона за национализацията по отношение на всички кредити и ликвидност, които може да предостави на BPN в контекста на национализацията и „замествайки държавата“.
(105)
Предвид финансовото и икономическо положение като цяло и широко известните затруднения на BPN по-конкретно е било много малко вероятно друга институция да предостави въпросната ликвидност на BPN, което обяснява защо португалските органи смятат, че мерките за ликвидност на CGD са със „специален“ характер (вж. параграф (25)).
(106)
Въз основа на всяко от тези съображения Комисията стига до заключението, че решението на CGD да отпусне съответните заеми на BPN преди нейната национализация не е било обичайно търговско решение. Решението за това трябва да се разглежда като пряко приписано на държавата. Следователно заемите представляват държавни ресурси.
(107)
Тъй като заемите са позволили на BPN да получи ликвидност, каквато иначе не би получила на пазара, те са предоставили ликвидността, която е била необходима на BPN, за да продължи да извършва дейност и да е конкурентна, inter alia, за заеми и депозити на банковите пазари, на които е била активна.
(108)
Следователно Комисията смята, че BPN е получила икономическо предимство.
(109)
Въпросните мерки са селективни, тъй като са от полза единствено на BPN.
(110)
Въпреки коментарите на Португалия, според които BPN е заемала едва девето място в португалския банков сектор преди национализацията си, заемите от CGD нарушават или заплашват да нарушат конкуренцията като поставят BPN в по-изгодна позиция спрямо други конкурентни банки, като ѝ позволяват да получи ликвидност, каквато иначе не би получила на пазара.
(111)
Предвид факта, че BPN е била активна на национално, европейско и международно равнище във времето, когато са предоставени заемите, включително например чрез френското си дъщерно дружество, съществува опасност мерките да засегнат също търговията между държавите членки.
(112)
Следователно Комисията смята, че четирите заема в размер общо на 315 млн. EUR, отпуснати от CGD на BPN през октомври и ноември 2008 г., представляват държавна помощ.
6.1.1.2. Мерки, предоставени след национализацията, които не са конкретно свързани с продажбата на BIC
(113)
Комисията вече е установила в решението от 24 октомври 2011 г., че национализацията не представлява държавна помощ в полза на акционерите на BPN.
(114)
Следните мерки, които не са конкретно свързани с продажбата на BIC, са предоставени след национализацията на BPN:
а)
държавната гаранция върху задълженията, емитирани от BPN и финансирани от CGD, включително емисията на търговска ценна книга, записана от CGD, и кредитни инструменти от паричния пазар, предоставени от CGD;
б)
прехвърлянето на активи и пасиви към три ДСП, притежавани от държавата.
(115)
Държавната гаранция върху търговската ценна книга, емитирана от BPN (и ДСП) и записана от CGD, която е предоставена на BPN след национализацията, е пряко финансирана от държавата членка. В допълнение, съгласно член 2, параграф 9 от Закона за национализацията всички кредитни линии и линии за финансиране, предоставени от CGD в полза на BPN (и на ДСП) в контекста на национализацията, е трябвало да бъдат гарантирани от португалската държава. Следователно е безспорно, че цялото финансиране, предоставено от CGD на BPN (или на ДПС) след национализацията, включва държавни ресурси.
(116)
В допълнение, следва да се подчертае, че след национализацията CGD е единственият субект, предоставящ финансиране на BPN или на ДСП, и че неговата експозиция се увеличава с времето, тъй като други задължения падежират и не са пренесени от първоначалните кредитори или заместени посредством кредити от други институции. Липсата на алтернативни източници на финансиране за BPN не е изненадваща предвид факта, че нейните финансови затруднения и нестабилно бъдеще са били обществено достояние.
(117)
Държавните гаранции са позволили на BPN да получи финансова подкрепа в ситуация, в която не е имало други алтернативи на пазара.
(118)
Те са позволили на BPN да продължи дейността си на пазара, да се конкурира за стопанска дейност (не само за поддържането на стопанската дейност, но вероятно и за нова такава), както и да спазва задълженията си към клиенти и други участници на пазара.
(119)
Въз основа на гореспоменатото Комисията стига до заключението, че държавните гаранции предоставят икономическо предимство на BPN.
(120)
Въпросните мерки са селективни, тъй като са от полза на конкретен субект - BPN. Освен това за частта от линията за финансиране, която продължава след продажбата, те са от полза също за комбинираното дружество.
(121)
Предвид позицията на BPN в португалския финансов сектор и факта, че финансовият сектор е отворен за интензивна конкуренция на равнище Европейски съюз, както и факта, че BPN се конкурира със значителен брой дъщерни дружества на чуждестранни банки в Португалия, Комисията смята, че всяко предимство, предоставено с държавни ресурси, би имало потенциала да засегне търговията в Съюза и да наруши конкуренцията по смисъла на член 107, параграф 1 от Договора.
(122)
Държавните гаранции в полза на BPN са позволили на BPN да получи голяма сума финансиране, което не е било налично на пазара, и са предоставили на BPN селективно предимство. Те са позволили на BPN да остане на пазара и да продължи дейността си без допълнителни последици от предишното ѝ положение. Те представляват държавна помощ.
(123)
Преместването на някои активи от BPN в ДСП, които са изцяло притежавани от държавата членка, означава, че държавата членка поема цялата финансова отговорност за тях и е изложена на всички рискове за активите в ДСП, от които поне една част може да са невъзстановими. Следователно мярката включва държавни ресурси.
(124)
Комисията смята, че прехвърлянето на активи в ДСП преди продажбата на счетоводна стойност от 3,9 млрд. EUR (с очаквани обезценки от 1,8 млрд. EUR) включва предимство за BPN, тъй като не е имало прозрачност ex ante, активите не са оценени на пазарната им цена и държавата не е получила възнаграждение в рамките на прехвърлянето.
(125)
Комисията смята, че прехвърлянето на активи на счетоводна, а не на пазарна стойност предоставя икономическо предимство на BPN в сравнение с нейните конкуренти.
(126)
Въпросните мерки се смятат за селективни, тъй като са от полза на конкретно дружество - BPN.
(127)
Предвид позицията на BPN в португалския финансов сектор и факта, че финансовият сектор е отворен за интензивна конкуренция на равнище Европейски съюз, както и факта, че BPN се конкурира със значителен брой дъщерни дружества на чуждестранни банки в Португалия, Комисията смята, че всяко предимство, предоставено с държавни ресурси, би имало потенциала да засегне търговията в Съюза и да наруши конкуренцията по смисъла на член 107, параграф 1 от Договора.
6.1.1.3. Мерки, предоставени след национализацията, свързани с продажбата на BIC
(128)
В допълнение към мерките, предоставени на BPN след национализацията, които не са свързани с продажбата на BIC, са предоставени други мерки, свързани с продажбата на BIC. Те включват:
а)
рекапитализацията на BPN с оглед на продажбата;
б)
прехвърлянето на допълнителни активи и пасиви на BPN, свързано с продажбата;
в)
правото на BIC да прехвърля необслужвани кредити на държавата след продажбата;
г)
прехвърлянето към държавата с оглед на продажбата на разходи, свързани с рисковете от съдебни спорове; и
д)
предоставянето от CGD на линия за финансиране за комбинираното дружество след продажбата и поддържането на кредитна линия за търговската ценна книга след продажбата, обезпечена от държавата, на стойност [150-500] млн. EUR.
(129)
Рекапитализация на BPN в размер на 600 млн. EUR се извърши на 15 февруари 2012 г. Тази мярка беше осъществена пряко от държавата и посредством държавни ресурси с оглед на продажбата на BIC.
(130)
Рекапитализацията на BPN в размер на 600 млн. EUR от 15 февруари 2012 г. беше замислена така, че да предостави на BPN [200-400] млн. EUR акционерен капитал в момента на продажбата. Последната сума отговаря по времето на офертата на BIC от 20 юли 2011 г. на очаквани [10-18] % основен капитал от първи ред. Това значително надвишава регулаторния минимум (9 % основен капитал от първи ред в края на 2011 г. и 10 % основен капитал от първи ред в края на 2012 г.) (41).
(131)
Комисията смята, че вливането на капитал предоставя икономическо предимство на BPN и на икономическата дейност след продажбата. Предимството произтича от гарантирането, че BPN след рекапитализацията разполага с капитала, необходим за изпълняване и надвишаване на регулаторните изисквания, и че комбинираното дружество също ще разполага с този капитал. Капиталът позволява на BPN и ще позволява на комбинираното дружество да бъде активна на пазарите и да предоставя нов кредит в икономически условия, в които други конкуренти трябва да намалят задлъжнялостта.
(132)
Въпросните мерки са селективни, тъй като са от полза единствено на конкретен субект - BPN и комбинираното дружество, което ще продължи икономическата дейност след продажбата.
(133)
Португалия твърди, че BPN е продължила да намалява пазарния си дял след национализацията и че комбинираното дружество ще има пазарен дял от под 1 % по отношение на кредити за клиенти, обезщетения за клиенти или банкови продукти и под 2 % на всеки от съответните пазари. Въпреки това, мерките нарушават или заплашват да нарушат конкуренцията, тъй като поставят BPN и комбинираното дружество след продажбата на BIC в по-изгодна позиция спрямо други конкурентни банки. Излишният капитал в комбинираното дружество предпазва икономическата дейност от инвеститорските рискове, на които са изложени други конкуренти. Той също така увеличава възможността двата бенефициера да разполагат с допълнителна ликвидност и може да улесни бъдещо разширяване на BPN и на комбинираното дружество в условия, в които другите конкуренти, активни в Португалия, трябва да намалят задлъжнялостта.
(134)
Предвид позицията на BPN в португалския финансов сектор и факта, че финансовият сектор е отворен за интензивна конкуренция на равнище Европейски съюз, както и факта, че BPN се конкурира със значителен брой дъщерни дружества на чуждестранни банки в Португалия, Комисията смята, че всяко предимство, предоставено с държавни ресурси, би имало потенциала да засегне търговията в Съюза и да наруши конкуренцията по смисъла на член 107, параграф 1 от Договора.
(135)
Рекапитализацията на BPN в размер на 600 млн. EUR, извършена на 15 февруари 2012 г., представлява държавна помощ.
(136)
Мерките, предоставени във връзка с продажбата на BIC, включват правото на BIC да поиска прехвърляне, преди затваряне, на други активи и пасиви на BPN, като например заеми за кредитни институции или физически и финансови активи. Те включват също правото на BIC да прехвърля депозити на цена […] bps над съответната референтна цена или да получава от държавата разликата във възнаграждението за такива депозити.
(137)
Преместването от BPN на някои кредити и задължения (включително депозити), подбрани от BIC, се финансира пряко от държавата членка. Всички елементи, преместени от BPN, или ще бъдат прехвърлени на счетоводна стойност в ДСП, които са изцяло притежавани от държавата членка, или при всички случаи ще бъдат под нейна финансова отговорност. По този начин държавата членка ще носи финансовата тежест за управление и разпореждане с тези активи и пасиви. Държавата членка ще трябва да финансира разликата между приложимата лихва върху депозитите и ценовия праг от […] bps над референтната ставка.
(138)
Комисията смята, че прехвърлянето на допълнителни активи и пасиви в ДСП преди продажбата включва предимство за BPN и за комбинираното дружество, тъй като не е имало прозрачност ex ante, активите не са оценени на пазарна цена и държавата не е получила възнаграждение в рамките на прехвърлянето.
(139)
Комисията смята, че прехвърлянето на активи на счетоводна, а не на пазарна стойност предоставя икономическо предимство на BPN и на комбинираното дружество, в сравнение с нейните конкуренти. Съгласно съответното условие в рамковото споразумение BIC може да избира свободно кои активи да бъдат преместени и тези активи нито ще се оценят на пазарна стойност, нито държавата ще получи възстановяване на разходите за тях. Напротив, доколкото този вариант намалява RWA на BPN, резултатът от него ще е повишаване на капиталовия коефициент на банката и следователно на нейната способност да отпуска нови заеми и да бъде активна на пазара. След продажбата това предимство ще бъде пренесено върху комбинираното дружество.
(140)
Възнаграждението от страна на държавата на разликата между приложимата лихва върху депозитите и ценовия праг от […] bps над референтната ставка премахва разход, който при обичайни обстоятелства трябва да се понесе от BPN и следователно ѝ предоставя предимство.
(141)
Въпросните мерки са селективни, тъй като са от полза единствено на конкретен субект - BPN - и на икономическата дейност, която ще продължи след продажбата.
(142)
Мерките нарушават или заплашват да нарушат конкуренцията, тъй като поставят BPN и комбинираното дружество след продажбата на BIC в по-изгодна позиция спрямо конкурентните банки като не изискват от нея да намали задлъжнялостта си за разлика от останалите конкуренти и като позволяват на BPN и на комбинираното дружество да отпускат повече кредит на икономиката.
(143)
Предвид позицията на BPN в португалския финансов сектор и факта, че финансовият сектор е отворен за интензивна конкуренция на равнище Европейски съюз, както и факта, че BPN се конкурира със значителен брой дъщерни дружества на чуждестранни банки в Португалия, Комисията смята, че всяко предимство, предоставено с държавни ресурси, би имало потенциала да засегне търговията в Съюза и да наруши конкуренцията по смисъла на член 107, параграф 1 от Договора.
(144)
Прехвърлянето на допълнителни активи и пасиви (включително депозити) от счетоводния баланс на BPN в ДСП преди продажбата представлява държавна помощ.
(145)
BIC има правото да продаде обратно в рамките на […] месеца необслужвани кредити за най-малко […] дни (до максимално […] % от номиналната стойност на общия кредитен портфейл, подбрани от BIC след компенсация със съществуващи депозити) и за сума, която надвишава равнището на обезпечение ([…] млн. EUR).
(146)
Правото на BIC да премества допълнителни активи и пасиви от счетоводния баланс след продажбата се финансира пряко от държавата членка. Всички елементи, преместени от BPN, или ще бъдат прехвърлени на счетоводна стойност в ДСП, които са изцяло притежавани от държавата членка, или при всички случаи ще бъдат под нейна финансова отговорност. По този начин държавата членка ще носи финансовата тежест за управление и разпореждане с тези активи.
(147)
Комисията смята, че възможността за преместване на необслужвани кредити след продажбата позволява на BPN и на комбинираното дружество да разширят дейността си и да предоставят повече кредит в икономически условия, при които останалите конкуренти, активни в Португалия, трябва да намаляват задлъжнялостта си. В действителност, ако се запази същото равнище на собствен капитал, коефициентът на капитал на банката ще се повиши чрез преместването на необслужваните кредити и намаляването на RWA. Следователно нейната способност да отпуска нови кредити и да бъде активна на пазара ще се увеличи.
(148)
Комбинираното дружество ще има предимство също пред конкурентите, които са изправени пред обезценки на по-нискокачествени активи, които те трябва да поемат, като по този начин се ограничава наличният за тях капитал за ново кредитиране. За разлика от тях комбинираното дружество няма да е с намалена капиталова база поради такива обезценки и поради намаляването на кредитния му портфейл.
(149)
В допълнение, вариантът BIC да върне необслужвани кредити на държавата до не по-късно от […] след датата на продажбата може да промени RWA на банката и да доведе до по-висок основен капитал от първи ред, отколкото равнището от [10 - 18] %, посочено в офертата на BIC от 20 юли 2011 г. Комисията отбелязва ангажимента на Португалия в това отношение, че ако Banco BIC или комбинираното дружество избере да върне заемите на държавата или на всеки субект, контролиран от държавата, след продажбата, тя ще изплати на държавата капитала, свързан с онези заеми в размер на [10 - 18] % от претеглените спрямо риска активи от заема и в допълнение ще прехвърли необслужвани кредити и ще изплати капитала, свързан с онези заеми към държавата, едва след като е изчерпала изцяло резервите, налични на датата на продажбата в счетоводните документи на BPN.
(150)
Въпросната мярка е селективна, тъй като е от полза единствено на един субект - BPN - и на икономическата дейност, която ще продължи след продажбата.
(151)
Мярката нарушава или заплашва да наруши конкуренцията, тъй като поставя BPN и комбинираното дружество след продажбата на BIC в по-изгодна позиция спрямо други конкурентни банки, като не изисква от нея да намали задлъжнялостта си и по този начин позволява на BPN и на комбинираното дружество да предоставят повече кредит в икономиката.
(152)
Предвид позицията на BPN в португалския финансов сектор и факта, че финансовият сектор е отворен за интензивна конкуренция на равнище Европейски съюз, както и факта, че BPN се конкурира със значителен брой дъщерни дружества на чуждестранни банки в Португалия, Комисията смята, че всяко предимство, предоставено с държавни ресурси, би имало потенциала да засегне търговията в Съюза и да наруши конкуренцията по смисъла на член 107, параграф 1 от Договора.
(153)
Мярката може да позволи на BPN и на комбинираното дружество при липсата на ангажимент за обратно изплащане на капитала, свързан със заемите, да измени със задна дата RWA на банката след продажбата. Това ще има за резултат по-висока пропорционална капитализация на банката. По този начин тя предоставя предимство на банката и нарушава конкуренцията с останалите конкуренти. Мярката представлява държавна помощ.
(154)
Прехвърлянето на рискове от съдебни спорове на BPN към държавата представлява задължение, което се поема от държавата.
(155)
Като поема задължение от BPN, държавата предоставя предимство на BPN и на комбинираното дружество спрямо техните конкуренти, които трябва да понасят равностойни задължения в собствените си счетоводни баланси.
(156)
Въпросната мярка е селективна, тъй като е от полза единствено на конкретен субект (BPN и комбинираното дружество в резултат от продажбата на BIC).
(157)
Мярката предоставя капиталово облекчение на BPN и на комбинираното дружество, когато не съществуват алтернативи на пазара и останалите конкуренти трябва да поемат такива задължения в счетоводните си баланси.
(158)
Предвид позицията на BPN в португалския финансов сектор и факта, че финансовият сектор е отворен за интензивна конкуренция на равнище Европейски съюз, както и факта, че BPN се конкурира със значителен брой дъщерни дружества на чуждестранни банки в Португалия, Комисията смята, че всяко предимство, предоставено с държавни ресурси, би имало потенциала да засегне търговията в Съюза и да наруши конкуренцията по смисъла на член 107, параграф 1 от Договора.
(159)
Мярката предоставя мярка за капиталово облекчение и представлява държавна помощ.
(160)
Предоставянето на линия за финансиране в размер на [150-350] млн. EUR след продажбата и поддържането на кредитна линия на търговска ценна книга в размер на [150-500] млн. EUR от CGD в полза на BPN след продажбата трябва да се припише на държавата, като се вземат предвид конкретните обстоятелства, при които това е осъществено.
(161)
Първо, CGD е изцяло притежавана от държавата, която определя членовете на нейния управителен съвет. Както е отбелязано в параграф (100), CGD е определена от закона, за да управлява BPN и също да получава държавна гаранция по силата на член 2, параграф 9 от Закона за национализацията по отношение на всички кредити и ликвидност, които може да предостави на BPN в условията на национализацията „замествайки държавата“. Тази гаранция продължава да се прилага за кредитната линия в размер на [150-500] млн. EUR.
(162)
Второ, решенията да предостави линия за финансиране и кредитна линия не са взети независимо от CGD, а са част от условията за продажбата, договорени между BIC и португалските органи.
(163)
Предоставянето от страна на CGD на линия за финансиране в размер на [200-400] млн. EUR на комбинираното дружество след продажбата и поддържането от CGD на кредитна линия на търговската ценна книга от [150-500] млн. EUR след продажбата следователно се приписват пряко на държавата членка.
(164)
Мерките позволяват на BPN и на комбинираното дружество да имат лесен и евтин достъп до ликвидност.
(165)
По отношение на кредитната линия в размер на [200-400] млн. EUR, предоставена от CGD на BIC, Комисията отбелязва, че тя ще предостави защитен буфер за позицията за финансиране на комбинираното дружество, ако след продажбата има изтегляния на депозити. CGD не предоставя такава кредитна линия на друг субект, освен на комбинираното дружество. Следователно кредитната линия представлява икономическо предимство за комбинираното дружество.
(166)
Поддържането на кредитна линия с държавна гаранция от [150-500] млн. EUR до […] за съществуващата програма за търговска ценна книга също предоставя на BPN и на комбинираното дружество предимство пред нейните конкуренти от гледна точка на достъпа до ликвидност.
(167)
Въпросните мерки са селективни, тъй като са от полза на един конкретен субект (BPN и комбинираното дружество в резултат от продажбата на BIC).
(168)
Предимството, предоставено на BPN и на комбинираното дружество след продажбата, нарушава конкуренцията, още повече предвид високите разходи на заемите на финансовите пазари в момента.
(169)
Предвид позицията на BPN в португалския финансов сектор и факта, че финансовият сектор е отворен за интензивна конкуренция на равнище Европейски съюз, както и факта, че BPN се конкурира със значителен брой дъщерни дружества на чуждестранни банки в Португалия, Комисията смята, че всяко предимство, предоставено с държавни ресурси, би имало потенциала да засегне търговията в Съюза и да наруши конкуренцията по смисъла на член 107, параграф 1 от Договора.
(170)
Предоставянето от страна на CGD на линия з финансиране в размер на [200-400] млн. EUR на комбинираното дружество след продажбата и поддържането на кредитна линия за търговска ценна книга от [150-500] млн. EUR в полза на BPN представляват държавна помощ.
6.1.1.4 Възможна помощ за купувача
(171)
Съгласно точка 49 от съобщението относно банките, с цел да се гарантира, че не се предоставя никаква помощ на купувача на финансова институция, продавана от държавата, е важно да се спазват някои изисквания, по-конкретно: процесът на продажбата е открит, прозрачен, недискриминаторен и безусловен, продажбата се осъществява при пазарни условия и държавата повишава до възможно най-високо равнище продажната цена на съответните активи и пасиви.
(172)
По отношение на първото изискване, въпреки че процесът на продажба започна като открита и безусловна тръжна процедура, обвързващата оферта, представена от BIC, не беше окончателна от гледна точка на материалните аспекти на предложената транзакция, включително окончателния размер на активите и пасивите на BPN, които BIC възнамеряваше да придобие, и точния брой клонове и служители, които ще бъдат поети. Всички тези аспекти са обсъдени по време на последващи двустранни преговори между португалските органи и BIC и завършени в рамковото споразумение от 9 декември 2011 г. Дори рамковото споразумение не е окончателно по отношение на точния размер на придобиваната банка. По-конкретно, то не определя активите и пасивите, които BIC ще поеме, въпреки ясното уточняване, че в момента на продажбата BPN ще притежава собствен капитал в размер на [200-400] млн. EUR. С други думи, нито в офертата на BIC от 20 юли 2011 г., нито в рамковото споразумение не се посочва ясно какво купува BIC, но и в двете е определена точна цена за това.
(173)
В тази връзка е важно да се отбележи, че рамковото споразумение следва да не се отклонява от условията в обвързващата оферта на BIC от 20 юли 2011 г. като предоставя допълнителни предимства на BIC и/или на комбинираното дружество. Наистина предвид много неопределените условия в обвързващата оферта от 20 юли 2011 г., BIC би могла да получи допълнителни отстъпки от държавата, например като намали обема на активите и пасивите, които в действителност придобива. Такива допълнителни отстъпки ще доведат до по-висок коефициент на основния капитал от първи ред, отколкото е посочено в офертата на BIC от 20 юли 2011 г., без да се нарушат условията на процеса на продажба.
(174)
Следователно Комисията приветства ангажимента на Португалия да ограничи равнището на капитализацията на BPN на датата на продажбата до [10-18] % от основния капитал от първи ред, както е посочено в офертата на BIC. Допълнителният ангажимент на Португалия, според който BIC ще върне обратно капитала, свързан с всякакви необслужвани кредити на държавата или на дружество, притежавано от държавата, след продажбата, гарантира, че равнището на основен капитал от първи ред няма да бъде неправомерно увеличено след продажбата.
(175)
Както е посочено в раздел 6.1.1.3, всички мерки, свързани с продажбата на BIC, включват държавни ресурси.
(176)
При липсата на определяне на основния капитал от първи ред на BPN в офертата на BIC от 20 юли 2011 г. или в рамковото споразумение (и двете посочват само абсолютната сума на капитала, който трябва да са намира в BPN в момента на продажбата, без да се вземат предвид RWA на банката или правото на BIC да избира активи и пасиви, които да се прехвърлят в ДСП преди продажбата), Комисията отбелязва, че е възможно в крайна сметка BPN да разполага с коефициент на основния капитал от първи ред, който надвишава посоченото в офертата. Според информацията, подадена от португалските органи, [10-18] % от основния капитал от първи ред е равнището на капитала, посочено в офертата на BIC от 20 юли 2011 г.
(177)
Комисията отбелязва обаче, че Португалия се е ангажирала да ограничи равнището на капитализацията на BPN на датата на продажбата до [10-18] % от основния капитал от първи ред, както е посочено в офертата на BIC. Това ще позволи на държавата да повиши до възможно най-високо равнище продажната цена на съответните активи и пасиви. Ангажиментът е необходим, за да се гарантира, че не се предоставя предимство на BIC.
(178)
Освен това, като упражнява правото да прехвърли на държавата още необслужвани кредити след продажбата, BIC може да намали допълнително обема на банката, като по този начин повиши коефициента на основен капитал от първи ред за комбинираното дружество до по-високо равнище, отколкото това, посочено в офертата на BIC от 20 юли 2011 г. Това може да предостави допълнително предимство на BIC. Допълнителният ангажимент на Португалия, според който BIC ще върне обратно капитала, свързан с всякакви необслужвани кредити, които ще върне на държавата или на дружество, притежавано от държавата, след продажбата, гарантира, че равнището на основния капитал от първи ред няма да се повиши допълнително след продажбата. Този допълнителен ангажимент е необходим, за да се избегне предоставянето на предимство на BIC.
(179)
Въпросните мерки са селективни, тъй като са от полза на конкретен субект, а именно BIC, и непряко на комбинираното дружество.
(180)
Предвид позицията на BPN в португалския финансов сектор и факта, че финансовият сектор е отворен за интензивна конкуренция на равнище Европейски съюз, както и факта, че BPN се конкурира със значителен брой дъщерни дружества на чуждестранни банки в Португалия, Комисията смята, че всяко предимство, предоставено с държавни ресурси, би имало потенциала да засегне търговията в Съюза и да наруши конкуренцията по смисъла на член 107, параграф 1 от Договора.
(181)
Предвид ангажиментите, поети от Португалия, Комисията може да направи заключението, че окончателните резултати от процеса, включително елементите, договорени в BIC в рамковото споразумение, не биха изменили изхода на тръжната процедура и на BIC не е предоставено никакво предимство по време на процеса на продажбата.
6.1.2 Количествена оценка на помощта
(182)
BPN и комбинираното дружество, което ще продължи икономическите дейности на BPN, са се възползвали от няколко мерки за държавна помощ, както е обобщено по-долу:
Таблица 1
Мерки за помощ, предоставени на BPN и на комбинираното дружество
Описание
Размер в млн. евро
a)
Заеми, предоставени от BPN преди национализацията
315
б)
Прехвърляне на активи на стойност 3,9 млрд. EUR в ДСП преди тръжния процес
Между 1 800 и 4 000
в)
Вливане на капитал от държавата на 15 февруари 2012 г.
600
г.
Линии за финансиране, предоставени от CGD на BPN (към декември 2011 г.),
[150-500]
от които - обезпечени с изрична държавна гаранция
[200-400]
д) Линии за финансиране, поискани от BIC за комбинираното дружество
от които - за поддържане на съществуващата програма за търговска ценна книга
400
от които - за нова линия за финансиране
300
(183)
Първо трябва да се отбележи, че не всички от тези мерки за помощ трябва да се смятат за кумулативни, тъй като според португалските органи някои мерки са заместили други (например първоначалните заеми, отпуснати от CGD преди национализацията, са заместени от търговската ценна книга, емитирана от BPN след национализацията).
(184)
Мерки б) и в) включват или вливания на капитал, или са еквивалентни на вливания на капитал. Те възлизат най-малко на 3 млрд. EUR или около 50 % от счетоводния баланс на BPN преди национализацията. В допълнение, общият размер на държавните гаранции върху програмата за търговска ценна книга, предоставени от Португалия в полза на BPN от национализацията насам, възлиза на 5 млрд. EUR, от които 4,5 млрд. EUR са използвани към 31 декември 2011 г.
(185)
В допълнение, съществува правото на BIC да прехвърля депозити с цена над […] bps или да поиска държавата да възстанови разликата, като разходите по приблизителна оценка на Португалия възлизат на около […] EUR. Накрая, прехвърлянето на държавата на разходи, свързани със съдебни спорове, и прехвърлянето в контекста на продажбата на допълнителни активи и пасиви, в това число необслужвани кредити, от счетоводния баланс на BPN в ДСП, включват допълнителна помощ, която Португалия смята за количествено неизмерима.
6.2 Съвместимост на различните мерки за помощ: прилагане на член 107, параграф 3, буква б) от ДФЕС
(186)
Член 107, параграф 3, буква б) от Договора за функционирането на Европейския съюз оправомощява Комисията да обяви помощ за съвместима с вътрешния пазар, ако е предназначена „за преодоляването на сериозни затруднения в икономиката на държава членка“.
(187)
Комисията отчита, че световната финансова криза може да създаде сериозни затруднения в икономиката на държава членка и че мерки за подкрепа на банките може да бъдат подходящи за уреждането на тези затруднения. Този анализ е потвърден в съобщението относно банките, съобщението относно рекапитализацията (42), съобщението относно обезценените активи (43) (СОА) и съобщението относно преструктурирането (44). Комисията продължава да е на мнение, че държавна помощ може да бъде одобрена по силата на член 107, параграф 3, буква б) от Договора с оглед на нова поява на напрежение на финансовите пазари. Комисията потвърди мнението си като прие съобщението за удължаване от 2011 г., с което се удължава след 31 декември 2011 г. прилагането на правилата за държавни помощи за подкрепата на мерки в полза на банки в контекста на финансовата криза (45).
(188)
Португалия конкретно беше сериозно засегната от финансовата и икономическа криза. Ефектите от нея бяха потвърдени в различни решения на Комисията (46), в които се одобряват мерките, взети от португалските органи за преодоляване на финансовата криза. В допълнение, следва да се вземе предвид изпълненото с предизвикателства икономическо и финансово положение, довело до официално искане за международна помощ от страна на Португалия на 7 април 2011 г., след което на 17 май 2011 г. беше подписан МР.
(189)
Комисията смята, че нерегулираната неплатежоспособност на BPN ще доведе до сериозни последици за португалската икономика. Следователно тези мерки могат да се оценяват съгласно член 107, параграф 3, буква б) от Договора.
6.3. Съвместимост съгласно съобщението относно преструктурирането
(190)
В съобщението относно преструктурирането се посочват правилата за държавна помощ, приложими за преструктурирането на финансовите институции в настоящата криза. Съгласно съобщението относно преструктурирането, за да отговаря на условията на член 107, параграф 3, буква б) от Договора, преструктурирането на финансова институция в контекста на настоящата финансова криза трябва да:
i)
води до възстановяване на жизнеспособността на банката;
ii)
включва достатъчно собствено участие от страна на бенефициера (споделяне на тежестта)
iii)
съдържа достатъчни мерки, които да ограничават нарушаването на конкуренцията.
6.3.1 Жизнеспособност
(191)
В точки 9 и 10 от съобщението относно преструктурирането се посочва, че държавата членка следва да представи широкообхватен и подробен план за преструктуриране, който да съдържа пълна информация за бизнес модела. В плана следва да се посочват и причините за затрудненията на финансовата институция и алтернативи на предложения план за преструктуриране.
(192)
В плана за преструктуриране следва да се демонстрира, че стратегията на банката е основана на съгласувана концепция и да се покаже, че банката е възстановила своята жизнеспособност в дългосрочен план без да разчита на държавна подкрепа.
(193)
В точка 17 от съобщението относно преструктурирането се потвърждава, че продажба на (част от) финансовата институция на трета страна може да спомогне за възстановяването на дългосрочната жизнеспособност. В настоящия случай Комисията отбелязва, че португалските органи са избрали да продадат BPN чрез тръжен процес. В резултат от това стопанската дейност на банкиране ще бъде продадена на BIC след някои корекции и избраните активи ще бъдат прехвърлени в ДСП, като целта е те да бъдат ликвидирани с течение на времето. Следователно Комисията трябва да оцени дали стопанската дейност на банкиране на BPN, която ще бъде част от стопанската дейност на купувача (комбинираното дружество), ще бъде жизнеспособна.
(194)
В решението от 24 октомври 2011 г. Комисията посочи, че не е получила бизнес план, който ефективно да покаже жизнеспособността на BPN като интегриран субект с BIC и поради тази причина не успя да направи заключение по този въпрос. Португалия представи подробен бизнес план за BPN, интегрирана с BIC, под формата на плана за преструктуриране от януари 2012 г. (включително допълнителната информация относно стопанската дейност и жизнеспособността, предоставена на 3 февруари 2012 г.).
(195)
Съгласно плана за преструктуриране от януари 2012 г. частта от BPN, която се продава на BIC, има значително по-малък счетоводен баланс от около […] млрд. EUR в сравнение с баланса на BPN в момента на национализацията.
(196)
Заедно с активите на BIC комбинираното дружество ще има активи общо от около […] млрд. EUR.
(197)
Счетоводният баланс на BPN в момента на продажбата на BIC съдържа само по-жизнеспособните дейности и най-добрите активи на банката. По-конкретно, кредитният портфейл, прехвърлен на BIC, е изчистен и повечето от неликвидните активи са прехвърлени в ДСП.
(198)
Пасивите на BPN се състоят основно от депозити на дребно на обща стойност от 1 669 млн. EUR и подчинени дългове в размер общо на 246 млн. EUR.
Таблица 2
BPN след продажбата и след вливането на капитал (Pro forma) (47)
(млн. EUR)
Пари в брой, централни банки и кредитни институции
[…]
Нетни кредити за клиенти
[…]
Други активи
[…]
ОБЩО АКТИВИ
[…]
Депозити
[…]
Други пасиви
[…]
Подчинен дълг
[…]
ОБЩО ПАСИВИ
[…]
Собствен капитал
[…]
ОБЩО ПАСИВИ И КАПИТАЛ
[…]
(199)
Мерките за преструктуриране, които вече са започнати от временните администратори, ще бъдат продължени от BIC, като се премахнат конкретните причини за проблемите на BPN.
(200)
Както е посочено в параграф (24) по-горе, ръководството е изцяло сменено. Като се вземат предвид конкретните обстоятелства, довели до национализацията на BPN, и по-специално множеството предполагаеми случаи на измами, извършени от предишното ръководство на банката, са заведени редица съдебни дела (48) от новото ръководство с цел защитаване на интересите на банката. Процедурите за оценка на риска на банката са изцяло преработени, за да се приложат най-добрите практики.
(201)
Новите администратори на BPN се съсредоточиха върху оптимизирането на структурата на разходите и приеха известен брой инициативи, за да намалят оперативните разходи. Между декември 2008 г. и декември 2010 г. оперативните разходи са намалени с около […] млн. EUR, а разходите за персонал - с около […] млн. EUR.
(202)
Според плана за преструктуриране от януари 2012 г. стратегията на BIC е да се съсредоточи върху основната стопанска дейност на дребно и да се използва мрежата на BPN, за да стане основната банка, която подкрепя търговията и финансовите транзакции между Португалия и Ангола.
(203)
Този план се основава на разумни основни макроикономически предвиждания като се взема предвид настоящата ситуация на пазарите в Португалия, като икономическата прогноза е за рецесия до 2014 г.
(204)
Финансовите очаквания показват, че в края на периода на преструктуриране (31 декември 2016 г.) комбинираното дружество най-вероятно, дори и при кризисен сценарий, ще може да покрие разходите си и да осъществи ВСК от около [1-10] %.
(205)
Очакваната първоначална капиталова база ще бъде доста над минималните изисквания за капитал с коефициент на основния капитал от първи ред от около [10-18] % благодарение на вливането на капитал от държавата.
(206)
Като резултат от значителното вливане на капитал от държавата, очакваните коефициенти за капитала на банката по време и в края на периода на преструктуриране най-вероятно ще останат над минималните изисквания и по този начин ще предпазят платежоспособността на банката. Според бизнес плана, предоставен от Португалия и отразен в плана за преструктуриране от януари 2012 г., при базов сценарий основният капитал от първи ред в края на периода на преструктуриране (31 декември 2016 г.) ще бъде [8-12] %, малко над минималните регулаторни изискания от 10 %, установени от BdP към декември 2012 г (49)., а при кризисен сценарий точно под тях ([7-11] %), както е посочено в графика 1 към параграф (207).
(207)
Очаква се това развитие да се дължи основно на необходимостта да се приложи бизнес планът, заложен в плана за преструктуриране от януари 2012 г. като се предостави по-голям обем кредит на икономиката и на въздействието на отрицателните резултати през първите години от плана за преструктуриране. Отрицателните резултати ще се дължат основно на все още високите разходи в структурата на банката в сравнение с обема стопанска дейност в комбинация с разходите за преструктурирането, което BIC ще предприеме.
Графика 1
Очаквания за комбинираното дружество BPN/BIC при базов сценарий, 2012 - 2016 г.
[…]
(208)
По отношение на ликвидността бизнес планът разчита основно на депозити с очакван растеж на депозитите от около [1-10] % годишно. Комисията смята, че стабилното финансиране на комбинираното дружество чрез депозити е важен елемент от плана за преструктуриране. Предвид малкия размер на комбинираното дружество и неговия потенциал за растеж, очакванията за развитие на депозитите са правдоподобни.
(209)
В същото време Комисията смята, че за да гарантира жизнеспособността на комбинираното дружество, следва да няма стимули за заменяне на депозитите с финансиране на едро. В този смисъл е важно възнаграждението за линията за финансиране, поискано от BIC за компенсиране на възможно изтегляне на депозити, да бъде увеличено най-малко до Euribor +[…] bps. Ангажиментът на Португалия в това отношение е необходим, за да се гарантира съвместимостта на помощта за преструктуриране с вътрешния пазар, като се отчете факта, че […] притежава значителна сума депозити, които в момента се възнаграждават над Euribor +[…] bps, равнище, на което BIC може да реши да запази тези депозити. Ако възнаграждението по новата кредитна линия не е определено на равнище, което стимулира BIC да запази равнището на депозити в съответствие с предвиденото в плана за преструктуриране от януари 2012 г., може да се наложи BIC да замени депозитите с по-евтино финансиране от CGD. Такова заменяне може да подобри краткосрочната рентабилност на комбинираното дружество, но в същото време ще накърни перспективата му за жизнеспособност.
(210)
В това отношение е важно също да се отбележи, че при Euribor +[…] bps все още се предоставя кредитната линия при по-благоприятни условия, отколкото е вероятно BIC да получи на пазара. Въпреки че на Комисията не е предоставен сравним целеви показател за подобни транзакции на пазара, Комисията отбелязва, че е малко вероятно кредитна линия с такава продължителност и размер да е налична на пазара, дори и при по-високи лихви. В допълнение, Комисията смята, че е полезно възнаграждението на кредити, предоставени от CGD […], да е определено на Euribor […] месеца +[…] bps.
(211)
Въз основа на предходното, съмненията на Комисията във връзка с жизнеспособността на BPN намаляха.
6.3.2 Ограничена до минимум помощ и споделяне на тежестта
(212)
В съобщението относно преструктурирането се посочва, че е необходим адекватен принос от страна на бенефициера за ограничаване на помощта до минимум и за справяне с нарушаването на конкуренцията и моралния риск. За тази цел; а) следва да се ограничат разходите за преструктуриране и размера на помощта и б) е необходим значителен собствен принос.
(213)
Принципите за собствен принос на банката бенефициер в етапа на преструктуриране са посочени в раздел 3 от съобщението относно преструктурирането. В него се изисква i) помощта за преструктуриране да бъде ограничена до минималното равнище за покриване на разходите, необходими за възстановяване на жизнеспособността; ii) банката бенефициер следва да използва във възможно най-голяма степен собствените си ресурси за финансиране на преструктурирането, например чрез продажбата на активи и iii) разходите, свързани с преструктурирането, да се поемат в достатъчна степен и от тези, които са инвестирали в банката, чрез абсорбиране на загубите с наличния капитал и чрез изплащане на адекватно възнаграждение за държавните намеси. Целта на споделянето на тежестта е двустранна: ограничаване на нарушаването на конкуренцията и смекчаване на моралния риск (50).
(214)
План за преструктуриране следва ясно да показва, че помощта се задържа на минималното необходимо равнище. Разходите, свързани с преструктурирането, следва да се поемат не само от държавата, но и в максимална степен от тези, които са инвестирали в банката. С други думи, банката и нейните притежатели на капитал следва да допринесат за преструктурирането във възможно най-голяма степен със собствени ресурси. Помощта за преструктуриране следва да се ограничава до поемане на разходите, необходими за възстановяването на жизнеспособността. Следователно едно предприятие не може да се ползва от публични ресурси, които могат да се използват за финансиране на дейности, които нарушават пазара и не са свързани с процеса на преструктуриране, като например придобиванията (51).
(215)
По отношение на ограничаването на помощта до минимум в точка 23 от съобщението относно преструктурирането се посочва, че помощта за преструктуриране следва да се ограничи до покриване на разходите, необходими за възстановяването на жизнеспособността.
(216)
За тази цел Комисията трябва да оцени: първо, твърдението на португалските органи, че разходите, свързани с продажбата на BPN на BIC, са по-ниски от разходите, които Португалия би осъществила, ако BPN е ликвидирана; и второ, дали помощта, предоставена за преструктурирането на BPN, е запазена до необходимия минимум.
(217)
В решението от 24 октомври 2011 г. Комисията постави под въпрос няколко аспекта от количественото сравнение между двата сценария, предоставени от Португалия по това време.
(218)
В плана за преструктуриране от януари 2012 г. Португалия предостави актуализирано сравнение на двата сценария и измени първоначалните допускания във връзка с основните опасения, изразени от Комисията в решението от 24 октомври 2011 г., по отношение на разходите в случай на организирана ликвидация. По-конкретно Португалия разгледа процентното намаление на кредитите и третирането на притежателите на подчинени облигации.
(219)
По-конкретно Португалия предостави допълнителна информация и алтернативен целеви показател по отношение на допускането във връзка с процентното намаление до счетоводна стойност от 30-50 % върху продажбата на кредити. Португалия предостави също окончателни цифри относно кредитите, които BIC в крайна сметка ще поеме и чиито размер не беше известен в момента на първоначалното сравнение на 17 февруари 2012 г. Тя също извади от сценария за организирана ликвидация разходите, свързани с възстановяването на разходи на някои притежатели на подчинени облигации, както е посочено в параграф (221).
(220)
Комисията смята, че когато се вземе предвид настоящото икономическо положение и значителното намаляване на задлъжнялостта в банковия сектор, прилагането на процентно намаление върху продажбата на кредитен портфейл е оправдано. Също така, ако кредитите трябва да се запазят до достигане на падеж, държавата ще трябва да понесе финансови разходи, както и кредитния риск до падежа. Следователно Комисията приема по-ниската предварителна оценка за процентно намаление, предоставена от Португалия, т.е. процентно намаление от [20-50] %.
(221)
По отношение на притежателите на подчинени облигации Комисията отчита, че общата сума от 245 млн. EUR се състои от множество емисии. Това е възможно […]. Португалия съобщи, че след правната оценка на условията на всяка емисия, […].
(222)
Таблица 3 предоставя преглед на предварителната оценка на входящите/ изходящите потоци, като се отчетат преразгледаните допускания, споменати в параграфи (219)-(221) по-горе. Тази предварителна оценка отчита само пределните разходи, свързани с двата сценария (а не вече осъществените разходи) и се основава на счетоводния баланс на BPN в момента на продажбата на BIC (52).
Таблица 3
Сравнение на сценариите за продажба на BIC и организирана ликвидация (данни в млн. EUR)
Продажба на BIC
Ликвидация
ИЗХОДЯЩИ ПОТОЦИ
1
Плащане на финансирането на кредитни институции
[…] (53)
2
Плащане на депозити от клиенти
[…]
3
Увеличение на капитала
[…]
4
Притежатели на подчинени облигации без постоянна емисия - подлежи на потвърждение
[…]
Общо изходящи потоци
[…]
[…]
Продажба на BIC
Ликвидация
ВХОДЯЩИ ПОТОЦИ
5
Продажба на клиентски кредити (нетно 2 114 млн. EUR от процентно намаление 30 %)
[…]
6
Възстановяване на пари в брой и заеми на кредитни институции
[…] (54)
7
Цена на продажбата на BPN
[…]
8
Премия от продажбата на депозити - 2 % от салдото на депозити
[…]
Общо входящи потоци
[…]
ПРОГНОЗИРАНА РАЗЛИКА
[…]
[…]
(223)
Като цяло вариантите за организирана ликвидация, в които държавата ще плати всички депозити (освен онези на подчинените кредитори, притежаващи вечни облигации) и в които държавата ще плати цялата експозиция на кредитни институции, ще бъдат по-скъпоструващи, отколкото продажбата на BIC.
(224)
Комисията признава несигурността, свързана с известен брой предположения, именно възможността да се възстановят кредити, прехвърлени на BIC. Също така следва да се отчете фактът, че организираната ликвидация е можела да има отрицателен ефект на разпространение върху доверието в целия банков сектор и държавния рейтинг на държавата членка.
(225)
Въз основа на наличната информация Комисията стига до заключението, че варианта на преструктуриране на банката, т.е. продажбата на BIC, допринася за ограничаването на размера на помощта до минимум.
(226)
BPN е получила помощ в значим размер преди и след национализацията, както е посочено в параграфи (182)-(185). Помощта е била необходима за поддържането на дейността на банката през периода, необходим за осъществяване на избраното преструктуриране, което е продажба на нейните жизнеспособни части на BIC и ликвидация на лошите активи с течение на времето. Като резултат от процеса на преструктуриране BPN ще изчезне като независима банка. Стопанската дейност по търговско банкиране, която ще бъде поета от BIC, има счетоводен баланс от по-малко от 35 % от счетоводния баланс на BPN преди нейната национализация. В пазарните условия в дадения момент тези мерки (и конкретно отделянето на нетърговските банкови активи в ДСП) са пряко свързани с жизнеспособността на банката, която остава на пазара. Бизнесът и дейностите, различни от търговско банкиране, са прехвърлени в ДСП, за да бъдат ликвидирани с течение на времето. Комисията признава, че значителните закъснения в осъществяването на преструктурирането на BPN са свързани с изключителните обстоятелства, засегнали португалската икономика и довели до подписването на МР от 17 май 2011 г.
(227)
Както бе посочено от Комисията в решението ѝ от 24 октомври 2011 г., в допълнение към мерките, предоставени на BPN преди нейната продажба, BIC иска допълнителни мерки, които са посочени в параграф (56).
(228)
В решението си от 24 октомври 2011 г. Комисията повдигна въпроса дали вливането на капитал, поискано от BIC, е минималната сума, необходима за гарантиране на жизнеспособност. Като се вземат предвид корекциите в счетоводния баланс, поискани от BIC в офертата ѝ от 20 юли 2011 г., и финансовите отчети на BPN от юни 2011 г., Португалия прецени, че равнище на капитала от [200-400] млн. EUR представлява коефициент на основния капитал от първи ред от [10-18] %.
(229)
Португалия твърди, че това равнище на капитала е резултат от тръжния процес, като се вземе предвид също цената, която BIC ще заплати на държавата (40 млн. EUR). То се оправдава от разходите по преориентирането на банката върху основната ѝ стопанска дейност и необходимостта да се поддържа достатъчно ниво на защита с допълнителен капитал. Португалия смята, че тази защита е подходяща за поддържането на достатъчно равнище на собствения капитал, особено в първите години на интеграцията, когато се отчита отрицателната репутация на BPN и трудното икономическо положение на Португалия.
(230)
Следва да се отбележи, че съгласно плана за преструктуриране от януари 2011 г. се очаква коефициентът на капитала да достигне [8-12] % в края на четвъртата година след продажбата и при кризисния сценарий да достигне [7-11] % (малко по-ниско от минимума от 10 %, изискван от закона в Португалия).
(231)
Следователно Комисията може да направи заключение, че равнището на капитала, равняващо се на коефициент на основния капитал от първи ред от [10-18] %, е резултат от тръжния процес и е необходимо, за да се гарантира жизнеспособността на банката, въз основа на плана за преструктуриране от януари 2012 г.
(232)
Комисията също оценява положително факта, че рамковото споразумение с BIC включва ангажимент от страна на BIC да не изплаща дивиденти или други еквивалентни ползи на акционерите във връзка с BPN за период от пет години. Целта на този ангажимент е да се гарантира, че капиталът, влят в BPN, няма веднага да излезе от банката във вид на средства, изплатени на акционерите.
(233)
При все това, окончателните активи, които в крайна сметка ще се поемат от BIC, се различават от офертата на BIC от 20 юли 2011 г. и BIC също запазва правото да върне кредити, които са необслужвани. Следователно Комисията смята, че за да се поддържа помощта на минимално равнище, всяко намаляване на RWA в резултат от връщане на кредити на държавата следва да се придружава от съответното намаляване на капитала в размер на [10-18] % от намаляването на RWA. Намаляването на капитала може да е под формата на процентно намаление на счетоводната стойност на кредитите, върнати на държавата.
(234)
Комисията отбелязва, че BIC е предложила комбинираното дружество да запази коефициент на основния капитал от първи ред от [10-18] % в случай, че трябва да върне необслужвани кредити, като се пуснат нови кредити в икономиката. Комисията смята, че такава мярка не би ограничила помощта до минимум поради следните причини. Първо, коефициентът на собствения капитал на BIC преди продажбата ще бъде по-нисък от [10-18] % на датата на продажбата. Следователно веднага след като BPN се е сляла с BIC, равнището на основния капитал от първи ред незабавно ще се понижи (както е отразено в плана за преструктуриране от януари 2012 г.). На тази база, ако комбинираното дружество трябва да запази коефициента си на основен капитал от първи ред на [10-18] % след сливането, неговата капитализация ще бъде по-голяма от предвидената от самата BIC. Второ, в плана за преструктуриране от януари 2012 г. вече е отчетено ново кредитиране в икономиката и поради тази причина (изключително високото) равнище на основния капитал от първи ред на BPN от [10-18] % в момента на продажбата се смята за достатъчно. Следователно не е необходимо да се отделя дори още повече капитал от предвиденото в плана за преструктуриране от януари 2012 г. за производството на нови кредити. В това отношение Комисията оценява положително ангажимента, поет от Португалия, че коефициентът на основен капитал от първи ред на BPN на датата на продажбата на Banco BIC няма да надвиши [10-18] % и че ако необслужвани кредити са прехвърлени на държавата или всеки субект, контролиран от държавата, след продажбата, Banco BIC или комбинираното дружество ще прехвърлят на държавата или на всеки субект, контролиран от държавата, всеки капитал, свързан с тези кредити в размер на [10-18] % от претеглените спрямо риска активи на кредитите.
(235)
В допълнение, в съобщението относно преструктурирането се посочва, че е нужна забрана за придобиване, за да се запази ограничаването на помощта до необходимия минимум. В точка 23 от съобщението относно преструктурирането се споменава изрично, че „не трябва да се предоставят на предприятието публични средства, които биха могли да бъдат използвани за финансиране на дейности, нарушаващи пазара и несвързани с процеса на преструктуриране. Например, придобиване на дялове в други предприятия или нови инвестиции не може да бъде финансирано чрез държавна помощ, освен ако не е от основно значение за жизнеспособността на предприятието“.
(236)
Комисията отбелязва, че още в плана за преструктуриране от януари 2012 г. бе посочено, че комбинираното дружество ще стане жизнеспособен субект и следва да осъществява възвращаемост на собствения капитал (ВСК), и дори се очаква да осъществява печалби. Тази възвръщаемост на собствения капитал не зависи от придобивания. Напротив, Комисията смята, че забрана за придобиване ще гарантира, че смятаният за необходим капитал за преструктурирането остава в банката, като подпомага връщането на жизнеспособността. В това отношение Комисията смята, че ангажиментът на Португалия да приложи забрана за придобиване е необходим за гарантиране на съвместимостта на помощта за преструктуриране с вътрешния пазар.
(237)
По отношение на собствения принос в съобщението относно преструктурирането се изисква разходите за преструктурирането да се поемат не само от държавата, но и от предишните инвеститори и бивши акционери в банката. Това изискване гарантира, че оздравените банки носят адекватна отговорност за последствията от предишното си поведение и за да се създадат подходящи стимули за бъдещото им поведение.
(238)
В настоящия случай Комисията оценява положително факта, че акционерите са загубили дела си в банката без никакви компенсации. По този начин те вземат адекватно участие в споделянето на тежестта за банка, чиято стойност е отрицателна съгласно оценката на две независими дружества, определени от Португалия. Тя също така смята за положителен факта, че управителният съвет на BPN е сменен и заменен в условията на процеса на национализацията.
(239)
При все това, Комисията отбелязва, че притежателите на подчинени облигации, които притежават сума от 245 млн. EUR, ще останат в банката, която се приватизира, и могат да продължат да получават купони.
(240)
Както е посочено в точка 26 от съобщението относно преструктурирането, „банките не следва да използват държавна помощ за възнаграждаване на собствените си средства (собствен капитал и подчинен дълг), когато тези дейности не генерират достатъчни печалби“.
(241)
По отношение на периода, през който BPN е била в преструктуриране, BPN не се е съобразила с политиката на Комисията във връзка с хибридните инструменти, както е посочено в точка 26 от съобщението относно преструктурирането. В нея Комисията уточнява, че в контекста на преструктуриране приспадането на загуби по усмотрение на банките бенефициери (например чрез освобождаване на резерви или намаляване на собствения капитал), за да се гарантира изплащането на дивиденти и купони върху оставащия подчинен дълг, по принцип е несъвместимо с целта за споделяне на тежестта. Комисията отбелязва, че плащането на купони не е било съобразно този принципи и следва да се компенсира чрез по-задълбочено преструктуриране (55).
(242)
Комисията смята, че широкообхватното преструктуриране на банката може да е достатъчно, за да се компенсира за липсата на споделяне на отговорност.
(243)
При все това, след като банката се продава сега, е необходима забрана за опции за покупка до 31 декември 2016 г., за да предостави минимално равнище на споделяне на тежестта от притежателите на капитала на банката.
(244)
В това отношение Комисията разглежда ангажимента, поет от Португалия, че за да допринесат за процеса на преструктуриране на BPN, Banco BIC, комбинираното дружество и Португалия няма да упражняват до 31 декември 2016 г. никакви права за опция за покупка във връзка с подчинения дълг, емитиран от BPN преди датата на продажбата.
(245)
Комисията отбелязва, че възнаграждението за всяка от мерките, изброени в параграфи (182)-(185) по-горе, и по-конкретно гаранциите, вливането на капитал и прехвърлянето на активи в ДСП, не е в съответствие със свързаните с тях съобщения на Комисията.
(246)
Държавните гаранции са били на цена от 20 bps, много под равнището, в резултат от прилагането на правилата на Комисията относно възнаграждението на държавни гаранции върху задължения, емитирани от финансови институции.
(247)
Вливането на капитал в BPN в размер на 600 млн. EUR от февруари 2012 г. очевидно не носи възнаграждение, което да е в съответствие със съобщението относно рекапитализацията. Португалските органи не очакват възнаграждение за влетия капитал. Всъщност капиталът е влят с цел да се осъществи продажбата на банката на отрицателна цена.
(248)
По отношение на прехвърлянето на активи в ДСП на счетоводна стойност, въпреки че Комисията признава от теоретична гледна точка, че прехвърлянето на активи в трите ДСП е с цел да се защити жизнеспособността на BPN и да се позволи нейната продажба, прехвърлянето на счетоводна стойност води до помощ, която не е в съответствие с основните изисквания на СОА. По-конкретно се разглеждат прехвърлянето на счетоводна стойност, доста над реалната икономическа стойност и липсата на възнаграждение за държавата. СОА признава, че задълбочено преструктуриране може да компенсира възможните несъответствия с основните критерии в съобщението, включително тези за ценообразуването. Наличието на задълбочено преструктуриране на BPN е елемент, чрез който Комисията може да сметне мярката за съвместима със съобщението относно обезценените активи. По този начин прехвърлянето на активи в ДСП може да се оценява заедно с останалите мерки в полза на BPN и като част от широкообхватното преструктуриране.
(249)
В точка 25 от съобщението относно преструктурирането се посочва, че всяка дерогация от адекватно споделяне на тежестта ex ante, която от съображения за финансова стабилност може да се предостави през оздравителната фаза, трябва да бъде компенсирана чрез допълнителен принос на по-късен етап от преструктурирането, например под формата на клаузи за дължими възстановявания и/или чрез по-задълбочено преструктуриране, включващо допълнителни мерки за ограничаване на нарушенията на конкуренцията.
(250)
Комисията смята, че преструктурирането на BPN е достатъчно широкообхватно. Тя отбелязва първо, че банката е малка. В резултат от процеса на преструктуриране BPN ще изчезне като независима банка. Стопанската дейност на търговско банкиране, която ще се поеме от BIC, има счетоводен баланс по-малко от 35 % от счетоводния баланс на BPN преди национализацията. Стопански дейности и дейности, различни от търговското банкиране, са били преустановени завинаги.
(251)
Следователно Комисията може да направи заключение, че споделянето на тежестта е адекватно в светлината на задълбоченото преструктуриране на BPN.
6.3.3 Мерки за ограничаване на нарушенията в конкуренцията
(252)
По отношение на мерките за ограничаване на нарушенията в конкуренцията в съобщението относно преструктурирането се предвижда, че естеството и формата на тези мерки ще зависят от размера на помощта и от условията и обстоятелствата, при които е предоставена, както и от характеристиките на пазара или пазарите, на които извършва дейност банката бенефициер.
(253)
Въпреки че размерът на помощта, получена от BPN, е значителен, следва да се отчете ограниченият размер на BPN. Както е посочено в точка 32 от съобщението относно преструктурирането, Комисията ще анализира възможните ефекти от помощта върху пазарите, на които банката бенефициер извършва дейност след преструктуриране. Най-напред ще бъдат проучени размерът и относителното значение на банката на нейния пазар, след като тя възвърне жизнеспособността си.
(254)
Във връзка с това Комисията отбелязва, че BPN няма да продължи да бъде същият икономически субект както преди държавната намеса (56). Тя е преминала през национализация и сериозно задълбочено преструктуриране. В резултат от това на пазара ще се конкурира много по-малка банка.
(255)
BPN е седмата най-голяма финансова институция в Португалия по счетоводен баланс в края на 2008 г. След национализацията ѝ тя е с намален размер на капитала, по-конкретно в резултат от изтегляне на депозити. Тя заема 12-то място към средата на 2011 г. с пазарен дял за депозити и кредити от по-малко от 1 %. Депозитите и кредитите са били намалени почти наполовина през периода 2008-2011 г.
(256)
В становищата си по решението от 24 октомври 2011 г. Португалия посочи първо, че вече преди национализацията BPN е имала пазарен дял от около [1-2] %. Второ, след национализацията BPN претърпява значително преструктуриране и размерът на капитала ѝ продължава да намалява. Трето, дори след интегрирането с BIC новият интегриран субект ще има по-малко от [ 1] % пазарен дял в Португалия, тъй като пазарният дял на BPN в момента е около [ 1] % за кредити на клиенти и депозити, а пазарните дялове на BIC са около [ 1] % за заеми и [ 1] % за депозити.
(257)
Комисията отбелязва също, че продажбата на банковата дейност посредством тръжна процедура е дала възможност на конкурентите да придобият марката и стопанската дейност на BPN, като по този начин се ограничават нарушенията в конкуренцията.
(258)
Комисията също има положително мнение относно политиката за дивиденти, както е описана в параграф (56), точка xiii.
(259)
В допълнение, в точка 44 от съобщението относно преструктурирането се посочва също, че банките следва да не изтъкват държавната подкрепа като конкурентно предимство, когато предлагат на пазара финансовите си оферти. Комисията оценява положително ангажимента, поет от Португалия, че BIC няма да се позовава на използването на държавна помощ в маркетинговите си кампании и съобщения до инвеститорите.
(260)
В решението си от 24 октомври 2011 г. Комисията изрази съмнения относно това дали предвидените мерки са достатъчни, като се отчете значителният размер на помощта и факта, че BPN е получила рекапитализация, гаранции и мерки за обезценените активи, за които не е предоставено възнаграждение в съответствие със свързаните с тези въпроси съобщения.
(261)
По-конкретно Комисията отбеляза, че банката ще извършва дейност на пазара с първоначален коефициент на основния капитал от първи ред от [10-18] %, много над минималните равнища от 9 %, изисквани за края на 2011 г. и от 10 % за края на 2012 г.
(262)
В допълнение, BIC поиска правото да продаде обратно в рамките на […] месеца кредити, които са били необслужвани за най-малко […] дни (до […] % от общата номинална стойност на кредитния портфейл). Тя също поиска поддържането на подкрепа за ликвидност от CGD под две форми. Първата е поддържането на програма за търговска ценна книга до [150-500] млн. EUR с държавна гаранция до три години и ангажимента на CGD да запази условията на кредитната линия до […]. Втората е нова кредитна линия, която да се отпусне от CGD, до [150-350] млн. EUR, за да се компенсира падане на депозитите под 1,8 млрд. EUR, с възнаграждение от Euribor +[…] bps.
(263)
Това следва да гарантира, че комбинираното дружество не използва държавната помощ, за да се разраства в ущърб на конкурентите, и че за нарушенията на конкуренцията, причинени от помощта, се предприемат подходящи действия.
(264)
Предвид напрегната ситуация на пазара и строгите условия, наложени на банковия сектор в Португалия в резултат от събитията, довели до подписването на МР, Комисията смята, че тези линии за финансиране биха засегнали значително степента, в която комбинираното дружество ще може да се конкурира на пазара с останалите участници, които не са получили помощ.
(265)
Следователно държавната помощ може да се обяви за съвместима, само ако съществуват достатъчно мерки, гарантиращи, че държавната помощ не се използва в ущърб на конкурентите, някои от които не са получили подобна публична помощ. Следва да се запази равнопоставеност между банки, които са получили публична помощ, и такива, които не са получили такава. Държавната помощ следва да не отслабва стимулите за тези, които не са получили помощ, за конкуренция, инвестиции и иновации, или да създава пречки за влизане на пазара, което може да намали трансграничната дейност.
(266)
Необходимо е да се гарантира, че комбинираното дружество не се ползва от конкурентно предимство, което произтича от промяна на риска за ликвидността за държавата и от капиталовата наличност.
(267)
Първо, Комисията смята, че за да се ограничат нарушенията на конкуренцията в резултат от факта, че банката ще има равнище на капитала над минималното изискване (вж. параграф (261)), всяко намаляване на RWA в резултат от връщане на заеми на държавата следва да се придружава от съответното намаляване на капитала. Следователно ангажиментът, поет от Португалия, за максималното равнище на капитала на BPN, е необходим за гарантиране на съвместимостта на помощта за преструктуриране с вътрешния пазар.
(268)
Второ, Комисията смята, че продължителността на кредитната линия от [150-500] млн. EUR, свързана с програмата за търговска ценна книга на BPN, следва да се ограничи до период от […] години. Освен това възнаграждението за втората линия за финансиране следва да е близко до пазарните условия и определено на Euribor +[…] bps. В същото време Португалия следва да поиска предварителното одобрение на Комисията преди да предостави всякакви кредитни линии и гаранции от CGD и от държавата до 31 декември 2016 г., за да се гарантира, че тези ограничения не са заобиколени. В това отношение Комисията отчита ангажиментите, поети от Португалия във връзка с линиите за финансиране. Те са необходими, за да се гарантира съвместимостта на помощта за преструктуриране с вътрешния пазар.
(269)
Трето, в съобщението относно преструктурирането се прави също връзка между забрана за придобивания и нарушения на конкуренцията. В точки 39 и 40 от съобщението се обяснява, че „държавната помощ не трябва да бъде използвана в ущърб на конкуренти, които не получават подобна подкрепа с публични средства“ и че „банките не следва да използват държавна помощ за придобиване на конкурентни дружества“. Комисията приветства ангажимента на Португалия, посочен в параграф (236), за прилагане на забрана за придобивания до 31 декември 2016 г.
(270)
Накрая, правото на BIC да върне на държавата необслужвани кредити следва да приключи към […], а не […] месеца след датата на продажбата. Комисията смята, че BIC е имала възможността да прегледа кредитите на BPN от откриването на търга насам и по-конкретно след подписването на рамковото споразумение от 9 декември 2011 г. В допълнение, кредитният портфейл вече е изчистван на два пъти: с прехвърлянето на най-слабо обслужваните кредити в ДСП през декември 2010 г. и след това от BIC, тъй като купувачът поиска правото да върне на държавата допълнителни кредити, за да се съобрази със съотношението на кредитите спрямо депозитите от [110-150] %.
(271)
Комисията отбелязва, че всяка следваща възможност за връщане предоставя на BIC защита срещу риск от влошаване на икономическата ситуация. Всяко следващо „необслужване“ най-вероятно ще отрази влошаването на икономическата ситуация, като по този начин ще засегне целия банков сектор. Правото на BIC да връща необслужвани кредити на държавата нарушава конкуренцията, тъй като никоя друга банка няма тази възможност. Следователно периодът за връщане следва да се намали най-късно до […]. В това отношение Комисията приветства ангажимента на Португалия да спази срока от […].
6.3.4 Заключение
(272)
Ако всички ангажименти, описани в раздел 5.2, се осъществят правилно, планът за преструктуриране от януари 2012 г. предоставя достатъчно доказателства, че дългосрочната жизнеспособност на комбинираното дружество е възстановена, че е постигнато достатъчно споделяне на тежестта и че са взети адекватни мерки за ограничаване на неправомерни нарушения в конкуренцията. Следователно Комисията може да обяви, че планът за преструктуриране от януари 2012 г. е в съответствие със съобщението относно преструктурирането.
6.3.5 Мониторинг
(273)
В точка 46 от съобщението относно преструктурирането се посочва, че за да се провери правилното прилагане на плана за преструктуриране, са необходими редовни подробни доклади от държавата членка. Съобразно с това Португалия следва да представя на Комисията такива доклади на всеки шест месеца, считано от датата на настоящото решение.
7. Заключение
(274)
Комисията изразява своето съжаление, че Португалия е приложила неправомерно държавната помощ, посочена в раздел 6.1.2 „Количествена оценка на помощта“, което е в нарушение на член 108, параграф 3 от Договора. При все това, тази помощ наред с останалите мерки за помощ, разгледани в настоящото решение, може да бъде сметната за съвместима ако задълженията, описани в раздел 5.2, са изпълнени,
ПРИЕ НАСТОЯЩОТО РЕШЕНИЕ:
Член 1
1. Следните мерки, приложени от Португалия, представляват държавна помощ:
i.
Заеми, предоставени от CGD преди национализацията;
ii.
Заеми и линии за финансиране, представени от CGD на BPN преди и след продажбата, със или без изрична държавна гаранция;
iii.
Прехвърляне на активи от BPN в ДСП на счетоводна стойност преди и след продажбата;
iv.
Вливане на капитал от държавата на 15 февруари 2012 г.;
v.
Линии за финансиране, които ще се предоставят от CGD, поискани от BIC за комбинираното дружество;
vi.
Право на BIC да прехвърля депозити на цена над […] bps на държавата или да поиска от държавата да плати възнаграждение за разликата; и
vii.
Прехвърляне на държавата на разходи, свързани със съдебни спорове.
2. Мерките за помощ, посочени в параграф 1, са съвместими с вътрешния пазар в светлината на задълженията, посочени в раздел 5.2.
Член 2
В рамките на два месеца от уведомлението за настоящото решение Португалия информира Комисията за предприетите мерки за изпълнение на настоящото решение. В допълнение, Португалия представя подробни доклади за предприетите мерки за изпълнението му, с начало шест месеца от датата на настоящото решение.
Член 3
Адресат на настоящото решение е Португалската република.
Съставено в Брюксел на 27 март 2012 година.
ΑΠΌΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΉΣ
της 27ης Μαρτίου 2012
σχετικα με τα μετρα SA. 26909 (2011/C) που έθεσε σε εφαρμογή η Πορτογαλία για την αναδιάρθρωση της Banco Português de Negócios (BPN)
[κοινοποιηθείσα υπό τον αριθμό C(2012) 2043]
(Το κείμενο στην πορτογαλική γλώσσα είναι το μόνο αυθεντικό)
(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)
(2012/660/ΕΕ)
Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ,
Έχοντας υπόψη τη Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και ιδίως το άρθρο 108 παράγραφος 2 πρώτο εδάφιο,
Αφού κάλεσε τα ενδιαφερόμενα μέρη να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους (1) σύμφωνα με το άρθρο 108 παράγραφος 2 της Συνθήκης και αφού έλαβε υπόψη τις παρατηρήσεις τους,
Εκτιμώντας τα ακόλουθα:
1. Διαδικασία
(1)
Στις 2 Νοεμβρίου 2008, η πορτογαλική κυβέρνηση ενέκρινε νομοσχέδιο για την εθνικοποίηση των μετοχών που αντιπροσωπεύουν το μετοχικό κεφάλαιο της Banco Português de Negócios, S.A. («BPN» ή «η τράπεζα»). Ο νόμος αυτός δημοσιεύθηκε στις 11 Νοεμβρίου 2008 ως νόμος αριθ. 62-A/2008 («νόμος εθνικοποίησης»). Η εθνικοποίηση της ΒΡΝ τέθηκε σε ισχύ στις 12 Νοεμβρίου σε μηδενική τιμή.
(2)
Στις 5 Νοεμβρίου 2008, οι πορτογαλικές αρχές ενημέρωσαν την Επιτροπή σχετικά με την έγκριση του σχεδίου νόμου από την πορτογαλική κυβέρνηση. Στις 11 και 13 Νοεμβρίου 2008, ενημέρωσαν την Επιτροπή για τη δημοσίευση του νόμου εθνικοποίησης.
(3)
Η Επιτροπή ζήτησε αμέσως συμπληρωματικές πληροφορίες σχετικά με όλα τα μέτρα κρατικής ενίσχυσης που επρόκειτο να εφαρμοστούν για την ΒΡΝ βάσει της διαδικασίας εθνικοποίησης και να υποβάλουν και σχέδιο αναδιάρθρωσης της ΒΡΝ.
(4)
Η Πορτογαλία δεν υπέβαλε καμία προηγούμενη κοινοποίηση για κανένα από τα κρατικά μέτρα υπέρ της ΒΡΝ. Ενημέρωσε την Επιτροπή για τα εν λόγω μέτρα με μεγάλη καθυστέρηση και ύστερα από επανειλημμένες αιτήσεις.
(5)
Σε αυτό το πλαίσιο, στις 14 Νοεμβρίου 2008, η Επιτροπή υπέβαλε αιτήσεις πληροφοριών για τα συγκεκριμένα μέτρα κρατικής ενίσχυσης που χορηγήθηκε στην ΒΡΝ καθώς και αίτηση υποβολής σχεδίου αναδιάρθρωσης. Στη συνέχεια, η Επιτροπή απέστειλε επιστολές υπενθύμισης στις 5 Ιανουαρίου και 23 και 29 Απριλίου 2009.
(6)
Οι πορτογαλικές αρχές απάντησαν στις αιτήσεις πληροφοριών στις 8 Ιανουαρίου, 28 Απριλίου και 23 Ιουνίου 2009, χωρίς να παράσχουν στοιχεία για τα συγκεκριμένα μέτρα κρατικής ενίσχυσης προς όφελος της ΒΡΝ και χωρίς να υποβάλουν σχέδιο αναδιάρθρωσης. Στην επιστολή τους της 23ης Ιουνίου 2009, οι πορτογαλικές αρχές ανέφεραν ότι εξέταζαν το ενδεχόμενο διαχωρισμού των στοιχείων ενεργητικού της ΒΡΝ και πώλησης της τράπεζας.
(7)
Η Επιτροπή απέστειλε και άλλες αιτήσεις παροχής πληροφοριών στις 17 Ιουλίου, 4 και 14 Σεπτεμβρίου και 30 Νοεμβρίου 2009 και 5 Φεβρουαρίου και 16 Μαρτίου 2010.
(8)
Οι πορτογαλικές αρχές απάντησαν στις 14 Αυγούστου 2009, αναφέροντας ότι η ΒΡΝ επρόκειτο να εκδώσει εμπορικά χρεόγραφα συνολικού ύψους 2 δισ. ευρώ με εγγραφή της Caixa Geral de Depósitos («CGD») υπό την εγγύηση του κράτους. Κατά την άποψή τους, η εγγύηση ήταν άμεσο αποτέλεσμα του νόμου εθνικοποίησης και, ως εκ τούτου, δεν μπορούσε να συνιστά κρατική ενίσχυση. Στις 12 Οκτωβρίου 2009 οι πορτογαλικές αρχές υπέβαλαν συμπληρωματικές πληροφορίες σχετικά με την παρέμβαση της CGD και του κράτους. Υπέβαλαν πρόσθετες πληροφορίες στις 21 Νοεμβρίου του 2009 και στις 17 και 18 Φεβρουαρίου και 31 Μαρτίου του 2010.
(9)
Μετά από σύσκεψη με τις πορτογαλικές αρχές στις 16 Ιουνίου 2010, στις 12 Αυγούστου 2010, η Επιτροπή ζήτησε εκ νέου από τις πορτογαλικές αρχές, μεταξύ άλλων, να υποβάλουν άμεσα το σχέδιο αναδιάρθρωσης της ΒΡΝ. Δεν υποβλήθηκε κανένα σχέδιο και η Επιτροπή έστειλε επίσημη υπενθύμιση στις 31 Αυγούστου 2010 κατ' εφαρμογή του άρθρου 5 παράγραφος 2 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 65/1999 του Συμβουλίου, της 22ας Μαρτίου 1999, για τη θέσπιση λεπτομερών κανόνων εφαρμογής του άρθρου 93 της συνθήκης ΕΚ (νυν άρθρο 108 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης) (2).
(10)
Στις 14 Σεπτεμβρίου 2010, οι πορτογαλικές αρχές απέστειλαν έγγραφο με τίτλο «Memorando: a nacionalização, a reestruturação e a reprivatização projectada do Banco Português de Negócios, SA» (εφεξής «το Υπόμνημα της 14ης Σεπτεμβρίου 2010»), το οποίο παρέθετε το σχέδιο αναδιάρθρωσης της ΒΡΝ και τα βασικά στοιχεία της διαδικασίας ιδιωτικοποίησης.
(11)
Αφού διαπίστωσε ότι εξακολουθούσαν να λείπουν ορισμένα στοιχεία από το Υπόμνημα της 14ης Σεπτεμβρίου 2010, η Επιτροπή απέστειλε επιστολή στις 29 Σεπτεμβρίου 2010 ζητώντας πρόσθετες πληροφορίες από τις πορτογαλικές αρχές. Με ηλεκτρονική επιστολή της 15ης Νοεμβρίου 2010, οι πορτογαλικές αρχές ζήτησαν παράταση της προθεσμίας απάντησης, την οποία η Επιτροπή παραχώρησε με επιστολή της 18ης Νοεμβρίου 2010. Οι πορτογαλικές αρχές έδωσαν πρόσθετες διευκρινίσεις με επιστολή της 26ης Νοεμβρίου 2010 και με ηλεκτρονική επιστολή της 25ης Ιανουαρίου 2011.
(12)
Στις 16 Φεβρουαρίου 2011, η Επιτροπή ζήτησε διευκρινίσεις για ορισμένα σημεία καθώς και συμπληρωματικά δεδομένα. Οι πορτογαλικές αρχές απάντησαν στις 16 Μαρτίου 2011.
(13)
Στο πλαίσιο συσκέψεων που προηγήθηκαν της υπογραφής, στις 17 Μαΐου 2011, του Μνημονίου Συναντίληψης («ΜΣ») (3) μεταξύ της Πορτογαλίας, αφενός, και του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, αφετέρου, η Επιτροπή συμμετείχε σε σύσκεψη με τη διοίκηση της ΒΡΝ στις 27 Απριλίου 2011. Το ΜΣ προέβλεπε την πώληση της ΒΡΝ μέχρι το τέλος Ιουλίου το 2011. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή απέστειλε, στις 20 Μαΐου 2011, αιτήσεις παροχής πληροφοριών σχετικά με την αναδιάρθρωση της τράπεζας και με την προγραμματισθείσα διαδικασία πώλησης. Επειδή δεν έλαβε απάντηση από τις πορτογαλικές αρχές, απέστειλε επιστολή υπενθύμισης στις 8 Ιουλίου 2011 μαζί με αίτηση συμπληρωματικών πληροφοριών, μετά από δημοσιεύσεις στον Τύπο σχετικά με τη χορήγηση πρόσθετων κρατικών πόρων στην ΒΡΝ υπό μορφή κρατικής εγγύησης. Οι πορτογαλικές αρχές υπέβαλαν, στις 5 Αυγούστου 2011, επισκόπηση της διαδικασίας ιδιωτικοποίησης.
(14)
Η Επιτροπή συσκέφθηκε με τις πορτογαλικές αρχές στις 10 Αυγούστου 2011. Οι πορτογαλικές αρχές έδωσαν συμπληρωματικές πληροφορίες στην Επιτροπή κατά τη συνεδρίαση και, αργότερα, στις 28 Αυγούστου 2011. Η Επιτροπή έλαβε πρόσθετα στοιχεία στις 14 Σεπτεμβρίου και στις 14 Οκτωβρίου 2011.
(15)
Με απόφαση της 24ης Οκτωβρίου 2011 («απόφαση της 24ης Οκτωβρίου 2011»), η Επιτροπή κίνησε τη διαδικασία του άρθρου 108 παράγραφος 2 της Συνθήκης με αριθμό υπόθεσης SA.26909 σχετικά με εικαζόμενη χορήγηση κρατικής ενίσχυσης στην ΒΡΝ και την Banco BIC Português S.A. («BIC») (4).
(16)
Η απόφαση της 24ης Οκτωβρίου 2011 δημοσιεύθηκε στις 20 Δεκεμβρίου 2011. Κανένα ενδιαφερόμενο τρίτο μέρος δεν υπέβαλε παρατηρήσεις εντός της προθεσμίας του ενός μηνός.
(17)
Στις 9 Δεκεμβρίου 2011, η Πορτογαλία υπέβαλε στην Επιτροπή το πλαίσιο συμφωνίας η οποία υπεγράφη μεταξύ της BIC και των πορτογαλικών αρχών την ίδια ημέρα («Συμφωνία Πλαίσιο»).
(18)
Στις 20 Ιανουαρίου 2012, η Πορτογαλία υπέβαλε την απάντησή της στις παρατηρήσεις που περιέχει η απόφαση της 24ης Οκτωβρίου 2011. Την ίδια ημέρα, οι πορτογαλικές αρχές κοινοποίησαν συμπληρωματικές πληροφορίες μαζί με νέο σχέδιο αναδιάρθρωσης της BPN (εφεξής «Σχέδιο αναδιάρθρωσης του Ιανουαρίου 2012») και απάντηση σε αίτηση παροχής πρόσθετων πληροφοριών που απέστειλε η Επιτροπή στις 21 Δεκεμβρίου 2011 όσον αφορά τη συμφωνία πλαίσιο. Στις 3 Φεβρουαρίου 2012, υποβλήθηκαν συμπληρωματικά στοιχεία που περιείχαν επιχειρηματικό σχέδιο και σχέδιο βιωσιμότητας που κατάρτισε η BIC και το οποίο στη συνέχεια, για τους σκοπούς της παρούσας απόφασης, θεωρείται αναπόσπαστο μέρος του σχεδίου αναδιάρθρωσης του Ιανουαρίου 2012. Οι πορτογαλικές αρχές υπέβαλαν συμπληρωματικές πληροφορίες στις 10, 17 και 23 Φεβρουαρίου 2012, ανταποκρινόμενες σε αιτήσεις συμπληρωματικών πληροφοριών που απέστειλε η Επιτροπή στις 8, 14 και 17 Φεβρουαρίου 2012. Στις 16 Μαρτίου 2012, η Πορτογαλία υπέβαλε ένα σύνολο δεσμεύσεων στην Επιτροπή.
(19)
Κατά τη διάρκεια της διαδικασίας, πραγματοποιήθηκαν πολυάριθμες ανταλλαγές πληροφοριών, τηλεδιασκέψεις και συσκέψεις μεταξύ του πορτογαλικού κράτους, της ΒΡΝ και της Επιτροπής.
2. Περιγραφή των δικαιούχων και των μέτρων
2.1 Ο δικαιούχος και οι δυσκολίες του
(20)
Η ΒΡΝ είναι χρηματοπιστωτικό ίδρυμα με έδρα την Πορτογαλία που παρέχει ένα ευρύ φάσμα τραπεζικών υπηρεσιών. Εθνικοποιήθηκε στις 11 Νοεμβρίου 2008· την περίοδο εκείνη διέθετε δίκτυο 213 υποκαταστημάτων (εκ των οποίων τα 4 στη Γαλλία), περίπου 2 200 απασχολούμενους και συνολικά στοιχεία ενεργητικού ύψους 6,6 δισ. ευρώ, που αντιπροσωπεύουν ποσοστό περίπου 2 % των συνολικών στοιχείων ενεργητικού του πορτογαλικού τομέα λιανικών τραπεζικών υπηρεσιών.
(21)
Σύμφωνα με τις πορτογαλικές αρχές (5), η ΒΡΝ αντιμετώπιζε προβλήματα ρευστότητας από το θέρος του 2008 και ο οργανισμός αξιολόγησης Moody’s υποβάθμισε την ΒΡΝ από την κατηγορία Baa1 σε Baa3 στις 18 Ιουλίου 2008 (6). Ενώ κατά τα τέλη Αυγούστου η ΒΡΝ είχε θετική ρευστότητα 316 εκατ. ευρώ, έως τις 22 Οκτωβρίου 2008 παρουσίασε σοβαρή αρνητική ρευστότητα ύψους 831 εκατ. ευρώ, ενώ ο λογαριασμός καταθέσεών της στην Τράπεζα της Πορτογαλίας («BdP») παρουσίαζε πολύ μεγάλη απόκλιση από τα ποσά που θα έπρεπε να διατηρεί προκειμένου να τηρεί τα απαιτούμενα από τον νόμο όρια. Σε εκείνο το στάδιο, κατά τη διάρκεια του Οκτωβρίου 2008, αναλήφθηκαν διάφορες πρωτοβουλίες για να μπορέσει η τράπεζα να ξεπεράσει τις δυσκολίες ρευστότητας που αντιμετώπιζε και για να αποτραπεί η αθέτηση πληρωμών, ιδίως μέσω της παροχής ειδικής ενίσχυσης ρευστότητας υπό μορφή δανείων και με άλλες πράξεις της ΒdP και της κρατικής CGD (7).
(22)
Λόγω του μεγέθους των ζημιών που είχε συσσωρεύσει η ΒΡΝ, οι πορτογαλικές αρχές έκριναν ότι δεν ήταν πλέον εφικτή περαιτέρω στήριξη της ρευστότητας, λόγω του «υψηλού κινδύνου στον οποίο θα εκτίθεντο οι [BdP και CGD]» (8). Οι μέτοχοι της ΒΡΝ υπέβαλαν σχέδιο, το οποίο όμως η κυβέρνηση δεν έκρινε εφικτό, βασιζόμενη σε γνώμη της BdP που εκδόθηκε στις 30 Οκτωβρίου 2008. Δεδομένου ότι η ΒΡΝ δεν ικανοποιούσε πλέον τις απαιτήσεις φερεγγυότητας λόγω του υψηλού επιπέδου απομειώσεων (9), η κυβέρνηση πρότεινε στο Κοινοβούλιο την εθνικοποίηση της ΒΡΝ σε μηδενική τιμή (10). Η εν λόγω πρόταση εγκρίθηκε στις 11 Νοεμβρίου 2008 με τον νόμο υπ' αριθ. 62-A/2008 («Νόμος εθνικοποίησης»).
(23)
Σύμφωνα με τις πορτογαλικές αρχές, οι απομειώσεις ήταν αποτέλεσμα παρατυπιών και παράνομων πρακτικών που διαπιστώθηκαν από την BdP και εξωτερικούς ελέγχους που πραγματοποιήθηκαν τον Ιούνιο του 2008, για τις οποίες αργότερα έκθεση της BdP το 2009 έκρινε ότι συνιστούν «επίμονη και σκόπιμη απάτη στο ανώτατο επίπεδο της διοίκησης του ομίλου» (11). Εξαιτίας των πρακτικών αυτών διενεργήθηκαν έρευνες και κινήθηκαν διοικητικές διαδικασίες παράβασης («processos de contra-ordenação») και υποβλήθηκε καταγγελία στην Εισαγγελική Αρχή της Πορτογαλικής Δημοκρατίας.
(24)
Βάσει του Νόμου εθνικοποίησης, ανατέθηκαν στην CGD καθήκοντα διαχείρισης της ΒΡΝ, διορισμού των μελών των οργάνων διοίκησης της ΒΡΝ και καθορισμού των στόχων διαχείρισης της ΒΡΝ εντός 60 ημερών από την εθνικοποίηση. Επιπλέον, ο Νόμος Εθνικοποίησης περιείχε τη διάταξη ότι κάθε μέτρο πιστωτικής διευκόλυνσης ή ενίσχυσης της ρευστότητας που θα ελάμβανε η CGD «υπέρ της ΒΡΝ στο πλαίσιο της εθνικοποίησης ή υποκαθιστώντας το κράτος … θα έχει την εγγύηση του κράτους» (12).
2.2 Μέτρα χρηματοδοτικής στήριξης πριν από την εθνικοποίηση
(25)
Πριν από την εθνικοποίηση το Νοέμβριο του 2008, η ΒΡΝ είχε ήδη ωφεληθεί από ένα σύνολο μέτρων χρηματοδοτικής στήριξης τα οποία οι πορτογαλικές αρχές περιέγραψαν ως «ειδικά μέτρα στήριξης της ρευστότητας» (13). Στις 17 Φεβρουαρίου 2010, οι πορτογαλικές αρχές ενημέρωσαν την Επιτροπή ότι, το διάστημα μέχρι τις 30 Οκτωβρίου 2008, τόσο η CGD όσο και η BdP είχαν λάβει ειδικά μέτρα στήριξης της ρευστότητας της ΒΡΝ για συνολικό ποσό 501,6 εκατ. ευρώ, που συνίστανται στην παροχή 4 δανείων από την CGD στην ΒΡΝ, συνολικού ύψους 315 εκατ. ευρώ (14), και επείγουσας ενίσχυσης ρευστότητας (ΕΕΡ), την οποία χορήγησε τον Οκτώβριο του 2008 η BdP, ύψους 186,6 εκατ. ευρώ (15).
(26)
Ενώ το ποσό που χορήγησε η BdP επιστράφηκε μετά την εθνικοποίηση, τα τέσσερα δάνεια που χορήγησε η CGD αποπληρώθηκαν μόλις στις 9 Μαρτίου 2009, με την έκδοση του πρώτου εμπορικού χρεογράφου της BPN.
2.3 Μέτρα χρηματοδοτικής στήριξης μετά την εθνικοποίηση
(27)
Τον Μάρτιο του 2009, η ΒΡΝ εξέδωσε εμπορικό χρεόγραφο με εγγυημένη εγγραφή της CGD και κρατική ενίσχυση για συνολικό ποσό 2 δισ. ευρώ. Η Επιτροπή ενημερώθηκε μόλις στις 14 Αυγούστου 2009 για τις εν λόγω κρατικές εγγυήσεις.
(28)
Με επιστολή της 17ης Φεβρουαρίου 2010, οι πορτογαλικές αρχές ανέφεραν επίσης ότι η CGD είχε εξουσιοδοτηθεί, στις 27 Οκτωβρίου 2009, να εκδώσει πρόσθετα εμπορικά χρεόγραφα ύψους 1 δισ. ευρώ με εγγύηση του κράτους. Στη συνέχεια, με ηλεκτρονικό μήνυμα της 14ης Ιουνίου 2010, η Επιτροπή ενημερώθηκε ακόμη ότι το σύνολο των κρατικών εγγυήσεων σε εμπορικά χρεόγραφα που εξέδωσε τη ΒΡΝ με εγγραφή της CGD είχε αυξηθεί σε 4 δισ. ευρώ, εφόσον τον Απρίλιο του 2010 οργανώθηκε μια τρίτη έκδοση εμπορικών χρεογράφων της ΒΡΝ με εγγραφή της CGD για ποσό 1 δισ. ευρώ.
(29)
Με βάση τα ανωτέρω, πρέπει να επισημανθεί ότι, από την εθνικοποίησή της το Νοέμβριο του 2008 έως τον Ιούνιο του 2011, η ΒΡΝ έκανε συνεχή χρήση πιστωτικών διευκολύνσεων που της παρείχε η CGD. Τα ποσά που όφειλε η ΒΡΝ στην CGD βάσει αυτών των εμπορικών χρεογράφων ανέρχονταν σε 2,2 δισ. ευρώ περίπου στις 28 Φεβρουαρίου 2009. Σύμφωνα με τα στοιχεία που υπέβαλαν οι πορτογαλικές αρχές, τα ποσά αυτά μειώθηκαν με την έκδοση του εμπορικού χρεογράφου που αναφέρεται στις αιτιολογικές σκέψεις 27 και 28 (16).
(30)
Τον Ιούνιο του 2011, η έκθεση της ΒΡΝ στην CGD σε τίτλους της χρηματαγοράς ανερχόταν περίπου σε 1 δισ. ευρώ. Μολονότι η χρηματοδότηση γινόταν σε καθημερινή βάση, σύμφωνα με τις πορτογαλικές αρχές ήταν διαρθρωτικού χαρακτήρα με μεγαλύτερες προθεσμίες (17), και αντικαταστάθηκε επίσης με την τέταρτη και τελευταία έκδοση εμπορικού χρεογράφου του Ιουνίου 2011, με δύο εκδόσεις τίτλων αξίας 500 εκατ. ευρώ η καθεμία.
(31)
Με βάση τα στοιχεία που υπέβαλαν οι πορτογαλικές αρχές στις 3 Φεβρουαρίου 2012, το ανεξόφλητο ποσό που όφειλε η ΒΡΝ στην CGD (πέρα από τις εκδόσεις εμπορικών χρεογράφων) ανερχόταν σε 433,7 εκατ. ευρώ στις 31 Δεκεμβρίου 2011 και σε 232 εκατ. ευρώ στις 31 Ιανουαρίου 2012.
Πίνακας 1
Επισκόπηση της ρευστότητας που έλαβε η ΒΡΝ από την CGD, στις 31 Δεκεμβρίου 2011
Με ρητή εγγύηση του κράτους
Δάνεια CGD
(χωρίς ρητή εγγύηση του κράτους)
Σύνολο
BPN
1 400 000 000,00
433 732 654,56
1 833 732 654,56
Φορείς ειδικού σκοπού (18)
3 100 000 000,00
795 111 660,00
3 895 111 660,00
Σύνολο
4 500 000 000,00
1 228 844 314,56
5 728 844 314,56
Πηγή: Πορτογαλικές αρχές
(32)
Πρέπει να επισημανθεί ότι, βάσει του άρθρου 2 παράγραφος 9 του Νόμου εθνικοποίησης, όλες οι πιστωτικές διευκολύνσεις ή διευκολύνσεις ρευστότητας που παρείχε η CGD στην ΒΡΝ στο πλαίσιο της εθνικοποίησης τελούν υπό την εγγύηση του πορτογαλικού κράτους.
(33)
Είναι, συνεπώς, σαφές ότι όλα τα ποσά που αναφέρονται στον πίνακα 1 ανωτέρω είχαν την εγγύηση του κράτους σύμφωνα με το άρθρο 2 παράγραφος 9 του Νόμου εθνικοποίησης και των διαφόρων διαταγμάτων που εξέδωσε το Υπουργείο Οικονομίας και Οικονομικών. Η αμοιβή για τις κρατικές εγγυήσεις ορίστηκε σε 0,2 % ετησίως.
2.4 Η αναδιάρθρωση της ΒΡΝ
(34)
Στις 16 Σεπτεμβρίου 2010 οι πορτογαλικές αρχές απέστειλαν στην Επιτροπή ένα πρώτο σχέδιο αναδιάρθρωσης της 13ης Σεπτεμβρίου 2010 (εφεξής «το σχέδιο αναδιάρθρωσης του 2010»).
(35)
Στο εν λόγω σχέδιο, οι πορτογαλικές αρχές εξήγησαν την πρόθεσή τους να διασπάσουν την ΒΡΝ σε μια υγιή («καλή») τράπεζα και μια («κακή») τράπεζα επισφαλειών και στη συνέχεια να εκποιήσουν την υγιή τράπεζα.
(36)
Το κράτος είχε την πρόθεση να πωλήσει, με τη διαδικασία ανοικτού διαγωνισμού, την «καλή τράπεζα», ΒΡΝ S.A., η οποία θα ήταν αποκλειστικά τράπεζα λιανικής. Η διαδικασία αυτή θα συνίστατο σε πρόσκληση υποβολής ενδιαφέροντος, για την οποία η συγγραφή υποχρεώσεων («Caderno de Encargos») εγκρίθηκε από τις πορτογαλικές αρχές στις 16 Αυγούστου 2010 (19).
(37)
Βάσει του σχεδίου αναδιάρθρωσης του 2010, ορισμένα στοιχεία ενεργητικού και παθητικού της ΒΡΝ θα έμεναν εκτός του πεδίου της ιδιωτικοποίησης και θα μεταφέρονταν σε τρεις νέους φορείς ειδικού σκοπού («ΦΕΣ»), τους Parvalorem, Parups και Parparticipadas. Οι ΦΕΣ θα παρέμεναν αρχικά εντός της ΒΡΝ και μετά την πώληση θα μεταβιβάζονταν στο κράτος. Τα δάνεια και οι πιστώσεις θα μεταβιβάζονταν στην Parvalorem, τα ακίνητα και τα επενδυτικά κεφάλαια στην Parups και οι θυγατρικές στην Parparticipadas. Οι πορτογαλικές αρχές αποτίμησαν τη συνολική αξία των στοιχείων ενεργητικού που θα μεταβιβάζονταν στους ΦΕΣ σε 3 885 εκατ. ευρώ, εκ των οποίων τα 2 507 εκατ. ευρώ θα μεταβιβάζονταν στην Parvalorem, τα 1 228 εκατ. ευρώ στην Parups και τα 150 εκατ. ευρώ στην Parparticipadas.
(38)
Τα δάνεια μεταβιβάστηκαν στην ονομαστική τους αξία· τα μερίδια κεφαλαίων, οι τίτλοι και η ακίνητη περιουσία θα μεταβιβάζονταν στην τιμή αγοράς και η μεταβίβαση των εταιρειών που είχε στην κατοχή της η ΒΡΝ θα γινόταν στη λογιστική αξία τους. Κατά την εκτίμηση των πορτογαλικών αρχών, οι συνολικές απομειώσεις τον Δεκέμβριο του 2010 ανέρχονταν σε 1 798 εκατ. ευρώ που κατανέμονται ως ακολούθως: i) δάνεια: 1 474 εκατ. ευρώ· ii) ακίνητη περιουσία: 16 εκατ. ευρώ· iii) μερίδια κεφαλαίων: 247 εκατ. ευρώ· και iv) τίτλοι: 61 εκατ. ευρώ. Σύμφωνα με τα στοιχεία που υπέβαλαν οι πορτογαλικές αρχές στις 20 Ιανουαρίου 2012, τα εν λόγω στοιχεία ενεργητικού μεταβιβάστηκαν στους ΦΕΣ στις 23 και 30 Δεκεμβρίου 2010 (20). Εντούτοις, οι ΦΕΣ παρέμειναν εντός της ΒΡΝ μέχρι τις 15 Φεβρουαρίου 2012, οπότε αποσπάστηκαν από την ΒΡΝ και μεταβιβάστηκαν σε άλλη εταιρεία ελεγχόμενη από το κράτος.
(39)
Σύμφωνα με τις πορτογαλικές αρχές, η μεταβίβαση στοιχείων ενεργητικού στους ΦΕΣ έγινε βάσει αντικειμενικών κριτηρίων, λαμβάνοντας υπόψη το μέγεθος των απομειώσεων και το γεγονός ότι ορισμένες δραστηριότητες δεν αποτελούσαν βασικές δραστηριότητες της ΒΡΝ μετά την εθνικοποίηση (καταναλωτική πίστη, επενδυτική τράπεζα, διαχείριση στοιχείων ενεργητικού, διαχείριση επενδυτικών κεφαλαίων, ασφάλειες και διεθνείς επιχειρήσεις). Η ΒΡΝ θα εξελισσόταν σε τράπεζα αμιγώς λιανικών υπηρεσιών με περιορισμένη έκθεση στην αβεβαιότητα της άντλησης ρευστότητας από τις κεφαλαιαγορές.
(40)
Οι ΦΕΣ χρηματοδότησαν την απόκτηση στοιχείων ενεργητικού με δύο γραμμές χρηματοδότησης ύψους 3 895 εκατ. ευρώ που αποτελούνται από ομόλογα με κρατική εγγύηση ύψους 3 100 εκατ. ευρώ, τα οποία αγόρασε η CGD, και δάνεια από την CGD με ενεχυριασμένα στοιχεία ενεργητικού, συνολικού ύψους 795 εκατ. ευρώ. Τα έσοδα από την πώληση των στοιχείων ενεργητικού στους ΦΕΣ επέτρεψαν στην ΒΡΝ να αποπληρώσει ποσό 3 900 εκατ. ευρώ χρηματοδότησης που είχε λάβει από την CGD, 3 600 εκατ. ευρώ από την αρχική έκδοση εμπορικών χρεογράφων ύψους 4 δισ. ευρώ (που σημαίνει ότι η ΒΡΝ δεν θα εξοφλούσε ποσό 400 εκατ. ευρώ σε εμπορικά χρεόγραφα που ήταν εγγυημένο από το κράτος), καθώς και βραχυπρόθεσμα δάνεια ύψους 300 εκατ. ευρώ από τις χρηματαγορές.
(41)
Μετά τη μεταβίβαση των στοιχείων ενεργητικού, ο ισολογισμός τη ΒΡΝ μειώθηκε περίπου κατά 30 %.
(42)
Σύμφωνα με τα στοιχεία που υπέβαλαν οι πορτογαλικές αρχές, για να μπορέσει η ΒΡΝ να τηρήσει τις νόμιμες και κανονιστικές απαιτήσεις (ιδίως να επιτύχει ποσοστό 9 % βασικών ίδιων κεφαλαίων κατηγορίας 1 που απαιτούνταν για το 2011 (21)), και δεδομένου ότι το μετοχικό κεφάλαιο της ΒΡΝ θα παρέμενε αρνητικό και μετά τη μεταβίβαση στοιχείων ενεργητικού στους ΦΕΣ, το κράτος θα ήταν αναγκασμένο να ανακεφαλαιοποιήσει την ΒΡΝ με ποσό περίπου 417 εκατ. ευρώ (22).
(43)
Η βασική τιμή (από την οποία εξαιρέθηκαν τα στοιχεία ενεργητικού προς μεταβίβαση στους ΦΕΣ) που ορίστηκε για την ΒΡΝ στην προκήρυξη του διαγωνισμού την οποία δημοσίευσε η Πορτογαλία ήταν 171,1 εκατ. ευρώ βάσει των αποτιμήσεων των ανεξάρτητων συμβούλων Deloitte ([…] (23) εκατ. ευρώ) και η Deutsche Bank ([…] εκατ. ευρώ). Στο μεταξύ, ο νέος διαχειριστής της ΒΡΝ, η CGD, είχε ξεκινήσει τη διαδικασία αναδιάρθρωσης της τράπεζας. Τα λειτουργικά έξοδα μειώθηκαν κατά [1-10] % από τον Δεκέμβριο του 2008 έως τον Δεκέμβριο του 2010· η δραστηριότητα της ΒΡΝ μειώθηκε, με στόχο να επιτευχθεί μια τράπεζα που εστιάζεται αποκλειστικά σε εμπορικές υπηρεσίες λιανικής τραπεζικής. Αυτή η μείωση της δραστηριότητας ήταν εν μέρει αποτέλεσμα της μείωσης των καταθέσεων μετά την εθνικοποίηση, αλλά και της μεταβίβασης στοιχείων ενεργητικού στους τρεις ΦΕΣ. Τα μέτρα αυτά περιόρισαν τις απώλειες το 2010 σε [50-150] εκατ. ευρώ έναντι [150-250] εκατ. ευρώ το 2009. Από τις αρχές του 2009, στην προσπάθειά της να βελτιώσει την εικόνα και το φάσμα προϊόντων της τράπεζας, η νέα διοίκηση παρουσίασε […] νέα προϊόντα και άρχισε εκστρατείες προώθησης. Η νέα διοίκηση έλαβε επίσης μέτρα για τη βελτίωση των συστημάτων διαχείρισης κινδύνου και εσωτερικού ελέγχου της τράπεζας.
(44)
Δεν υπήρξε καμία εκδήλωση ενδιαφέροντος για τις δύο πρώτες προσκλήσεις ιδιωτικοποίησης έως τις 30 Σεπτεμβρίου και τις 30 Νοεμβρίου 2010.
(45)
Μετά την αποτυχία της διαδικασίας διαγωνισμού, τον Ιανουάριο του 2011 οι πορτογαλικές αρχές κοινοποίησαν την πρόθεσή τους να αναδιαρθρώσουν την ΒΡΝ, ώστε να αποκτήσει μεγαλύτερη ανεξαρτησία από την CGD με τον διορισμό νέου διοικητικού συμβουλίου, ανεξάρτητου από την CGD. Προσπάθησε επίσης να επιταχύνει την λειτουργική ανάκαμψη της ΒΡΝ, επαναπροσδιορίζοντας το σήμα της τράπεζας και την εταιρική ταυτότητα και ενισχύοντας το σχέδιο ανάκτησης μέσω περικοπής δαπανών και βελτίωσης της εμπορικής δυναμικής. Εντούτοις, παρά τις επανειλημμένες αιτήσεις, δεν υποβλήθηκε στην Επιτροπή κανένα επικαιροποιημένο σχέδιο αναδιάρθρωσης.
(46)
Στο ΜΣ της 17ης Μαΐου 2011, η κυβέρνηση ανέλαβε τη δέσμευση να κινήσει νέα διαδικασία ιδιωτικοποίησης.
(47)
Στο ΜΣ, οι πορτογαλικές αρχές δεσμεύθηκαν να «κινήσουν διαδικασία για την πώληση της Banco Português de Negócios (BPN) με επείγουσα διαδικασία και χωρίς ελάχιστη τιμή. Για τον σκοπό αυτό, υποβλήθηκε στην Επιτροπή ένα νέο σχέδιο για έγκριση σύμφωνα με τους κανόνες ανταγωνισμού. Ο στόχος ήταν να βρεθεί αγοραστής το αργότερο μέχρι τα τέλη Ιουλίου 2011. Για να διευκολυνθεί η πώληση, έγινε διαχωρισμός των τριών υφισταμένων φορέων ειδικού σκοπού που κατέχουν τα μη λειτουργικά και μη βασικά στοιχεία ενεργητικού της ΒΡΝ, ώστε να διαβιβαστούν σε αυτούς τους φορείς περισσότερα στοιχεία ενεργητικού στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων με δυνητικούς αγοραστές. Η ΒΡΝ έθεσε επίσης σε εφαρμογή και άλλο περισσότερο φιλόδοξο πρόγραμμα με μέτρα περικοπής δαπανών, με στόχο να προσελκύσει επενδυτές. Όταν εξευρεθεί λύση, οι εγγυημένες από το κράτος αξιώσεις της CGD έναντι τη ΒΡΝ και όλων των φορέων ειδικού σκοπού θα αναληφθούν από το κράτος, σύμφωνα με χρονοδιάγραμμα που θα καθοριστεί εκείνη τη στιγμή» (24).
(48)
Στις αρχές Μαΐου 2011, άρχισε τρίτη προσπάθεια ιδιωτικοποίησης, χωρίς ελάχιστη τιμή, με στόχο να βρεθεί αγοραστής της ΒΡΝ έως την 31η Ιουλίου 2011, όπως συμφωνήθηκε στο ΜΣ.
(49)
Προκηρύχθηκε διαδικασία διαγωνισμού κατά τη διάρκεια της οποίας υπήρξαν επαφές με εν δυνάμει ενδιαφερόμενους αγοραστές. Πραγματοποιήθηκε επίσης επισκόπηση επενδυτικών ευκαιριών («ΕΕΕ»). Σύμφωνα με την ΕΕΕ, τα ενδιαφερόμενα μέρη έπρεπε να υποβάλουν προσφορά για το 100 % των μετοχών της ΒΡΝ, αλλά θα μπορούσαν να ζητήσουν να αφαιρεθούν από τον ισολογισμό της ΒΡΝ πρόσθετα στοιχεία ενεργητικού και παθητικού, καθώς επίσης και δυνατότητα μεγαλύτερης ανακεφαλαιοποίησης. Υπογράφηκε μνημόνιο που διέπει τους κανόνες της διαδικασίας μεταξύ της ΒΡΝ και των εν δυνάμει προσφερόντων, που τους παρείχε τη δυνατότητα να έχουν πρόσβαση σε αίθουσα δεδομένων, η οποία δημιουργήθηκε στις 15 Ιουνίου 2011, για διάστημα πέντε εβδομάδων.
(50)
Έως τις 20 Ιουλίου 2011 υποβλήθηκαν τέσσερις δεσμευτικές προσφορές. Οι προσφορές αυτές αναλύθηκαν από τα διοικητικά συμβούλια της CGD και της ΒΡΝ τα οποία υπέβαλαν τη γνώμη τους στον μέτοχο, δηλ. το κράτος, στις 25 Ιουλίου 2011.
(51)
Οι τρεις από τις τέσσερις δεσμευτικές προσφορές που υποβλήθηκαν απορρίφθηκαν. Σύμφωνα με τις πορτογαλικές αρχές, οι δύο προσφέροντες (Montepio και Aníbal Ribeiro) δεν πληρούσαν τις απαιτήσεις του μνημονίου που υπεγράφη με την ΒΡΝ (25). Η Montepio δεν υπέβαλε προσφορά για την αγορά των μετοχών της ΒΡΝ, αλλά μόνο για επιλεγμένα στοιχεία ενεργητικού και παθητικού, ενώ η Aníbal Ribeiro δεν υπέβαλε επαρκή αποδεικτικά στοιχεία διαχειριστικής και χρηματοπιστωτικής ικανότητας για τη διαχείριση μιας τράπεζας. Η τρίτη προσφορά, της NEI (26), πληρούσε τις απαιτήσεις του μνημονίου, αλλά δεν παρείχε επαρκείς αποδείξεις όσον αφορά τις ικανότητές της να διαχειριστεί την τράπεζα και τη χρηματοπιστωτική της ικανότητα να καλύψει μελλοντικές κεφαλαιακές ανάγκες της ΒΡΝ.
(52)
Βάσει της μοναδικής έγκυρης προσφοράς που υποβλήθηκε κατά τη διαδικασία διαγωνισμού, την οποία υπέβαλε η BIC στις 20 Ιουλίου 2011 («προσφορά της BIC της 20ής Ιουλίου 2011»), η κυβέρνηση αποφάσισε, στις 31 Ιουλίου 2011, να συνεχίσει αποκλειστικές διαπραγματεύσεις με την ΒΙC.
(53)
Η BIC έλαβε από την BdP άδεια λειτουργίας για δραστηριότητες εμπορικής τραπεζικής στις 9 Οκτωβρίου 2007 και άρχισε να τις ασκεί στην Πορτογαλία τον Μάιο του 2008, δραστηριοποιούμενη κυρίως στην εταιρική τραπεζική και στην ιδιωτική τραπεζική. Οι κύριοι μέτοχοι της BIC είναι ένας όμιλος επενδυτών από την Αγκόλα καθώς και Πορτογάλοι μέτοχοι, όπως οι Amorim Projectos SGPS, SA (η οποία κατέχει το 25 % των μετοχών). Τον Δεκέμβριο του 2010 είχε κύκλο εργασιών 389 εκατ. ευρώ, με συνολικά στοιχεία ενεργητικού ύψους 1 δισ. ευρώ, και στις 31 Μαρτίου 2011 είχε κεφάλαιο 32 εκατ. ευρώ και 7 υποκαταστήματα. Με βάση τις πληροφορίες που υπέβαλε η Πορτογαλία, το μερίδιο αγοράς της BIC στα τμήματα της αγοράς στα οποία δραστηριοποιείται είναι κατώτερο του 1 % (27).
(54)
Σύμφωνα με τις πληροφορίες που υπέβαλαν οι πορτογαλικές αρχές, μετά την προσφορά της BIC της 20ής Ιουλίου 2011 (28), οι διαπραγματεύσεις με την BIC ολοκληρώθηκαν με την υπογραφή, στις 9 Δεκεμβρίου 2011, συμφωνίας πλαισίου για την πώληση της ΒΡΝ στην BIC (29).
(55)
Η προσφορά της BIC της 20ής Ιουλίου 2011 όριζε μόνο γενικούς όρους και προέβλεπε τα ακόλουθα:
i.
την ανακεφαλαιοποίηση από το κράτος, με στόχο να επιτύχει η ΒΡΝ ποσοστό βασικών ίδιων κεφαλαίων κατηγορίας 1 [μεταξύ 9 και 18] % συν [100-300] εκατ. ευρώ·
ii.
την κατάργηση μέρους των πιστώσεων με επιλογή της BIC, ώστε να επιτευχθεί δείκτης δανείων προς καταθέσεις της τάξης του [110-150] %·
iii.
τη μεταβίβαση εκτός της ΒΡΝ όλων των μη εξυπηρετούμενων δανείων πάνω από το όριο των περίπου […] εκατ. ευρώ (εκτιμώμενο επίπεδο προβλέψεων για απώλειες από δάνεια στην ΒΡΝ)·
iv.
το δικαίωμα της BIC να αφαιρέσει από τον ισολογισμό της ΒΡΝ πρόσθετα στοιχεία ενεργητικού και υποχρεώσεις (π.χ. δάνεια σε πιστωτικούς οργανισμούς, χρηματοοικονομικά στοιχεία ενεργητικού, ακίνητη περιουσία, ορισμένες προβλέψεις, άλλα στοιχεία ενεργητικού και άλλες υποχρεώσεις) που έχουν προβλεφθεί εκτός του πεδίου της κανονικής δραστηριότητάς της·
v.
τη μεταφορά εκτός της ΒΡΝ καταθέσεων που θα επιλέξει η BIC οι οποίες δεν προσφέρουν συνθήκες αγοράς·
vi.
την παροχή πιστωτικού ορίου στην BIC από την CGD ύψους [150-650] εκατ. για διάστημα […] ετών, με επιτόκιο δανεισμού Euribor […] μηνών. Το ποσό αυτό θα μπορούσε να αυξηθεί σε περίπτωση μείωσης των καταθέσεων κάτω από […] δισ. ευρώ·
vii.
τη διατήρηση 500 έως 600 υπαλλήλων της ΒΡΝ (από τους 1 600 περίπου υπαλλήλους) και 160-170 υποκαταστημάτων που βρίσκονται σε εγκαταστάσεις οι οποίες ανήκουν στην τράπεζα ή με συμβάσεις χρηματοδοτικής μίσθωσης που λήγουν το αργότερο σε 12 μήνες·
viii.
τη μεταβίβαση του κόστους εκκαθάρισης στο κράτος· και
ix.
την καταβολή από την BIC τιμήματος εξαγοράς 30 εκατ. ευρώ.
(56)
Μετά τις διαπραγματεύσεις, οι οποίες διήρκεσαν περίπου 5 μήνες, η συμφωνία πλαίσιο προβλέπει:
i.
ανακεφαλαιοποίηση από το κράτος για την εξασφάλιση των ελάχιστων κεφαλαιακών απαιτήσεων και ενός πρόσθετου επιπέδου που απαίτησε η BIC - η BIC απαίτησε τελικό επίπεδο κεφαλαίου [200-400] εκατ. ευρώ μετά τις προσαρμογές του ισολογισμού τις οποίες είχε προτείνει· (30)
ii.
την αφαίρεση μέρους των δανείων της ΒΡΝ, πέρα από τα δάνεια που είχαν ήδη μεταβιβαστεί στους ΦΕΣ την 30ή Δεκεμβρίου 2010 (31). Η αφαίρεση των πρόσθετων δανείων θα επέτρεπε την επίτευξη αναλογίας δανείων προς καταθέσεις («LTD») της τάξης του [110-150] %. Η αναλογία αυτή είχε οριστεί σε [110-150] % στην προσφορά της BIC της 20ής Ιουλίου 2011·
iii.
το δικαίωμα της BIC να αποσύρει από τον ισολογισμό πρόσθετα στοιχεία ενεργητικού και υποχρεώσεις (π.χ. δάνεια σε πιστωτικούς οργανισμούς, χρηματοοικονομικά στοιχεία ενεργητικού, ακίνητη περιουσία, ορισμένες προβλέψεις, άλλα στοιχεία ενεργητικού και άλλες υποχρεώσεις)·
iv.
το δικαίωμα της BIC να πωλήσει εντός […] μηνών μη εξυπηρετούμενα δάνεια επί τουλάχιστον […] ημέρες (μέχρι ανώτατο ποσοστό […] της ονομαστικής αξίας του συνολικού χαρτοφυλακίου δανείων, κατ' επιλογή της BIC μετά την αντιστάθμιση με υφιστάμενες καταθέσεις) και για το ποσό που υπερβαίνει το επίπεδο προβλέψεων ([…] εκατ. ευρώ (32)) (33)·
v.
το δικαίωμα της BIC να μεταβιβάσει καταθέσεις με τιμή τουλάχιστον […] μονάδες βάσης («μ.β.») πάνω από το σχετικό επιτόκιο αναφοράς (34) ή να εισπράξει από το κράτος τη διαφορά της αμοιβής (35)·
vi.
το δικαίωμα της BIC να ζητήσει τη μεταβίβαση, πριν από το κλείσιμο, άλλων στοιχείων ενεργητικού και υποχρεώσεων της ΒΡΝ, όπως δάνεια σε πιστωτικούς οργανισμούς, υλικά και χρηματοοικονομικά στοιχεία ενεργητικού, κλπ.·
vii.
την παροχή ανοικτής πίστωσης στην BIC από την CGD έως [ 2013] ποσού μέχρι [150-350] εκατ. ευρώ, με χρεωστικό επιτόκιο Euribor […] μηνών (36) συν περιθώριο […] μ.β. Αυτή η ανοικτή πίστωση θα είναι διαθέσιμη, εάν μειωθεί το επίπεδο των καταθέσεων στην ΒΡΝ κάτω από το ποσό των […] δισ. ευρώ·
viii.
τη διατήρηση πιστωτικού ορίου [150-500] εκατ. ευρώ στην CGD έως [ 2013] για το τρέχον πρόγραμμα των εμπορικών χρεογράφων με εγγύηση του κράτους για τρία έτη, αλλά με δέσμευση της CGD να μην ανακαλέσει το δάνειο πριν […]·
ix.
τη διατήρηση περίπου του μισού προσωπικού της ΒΡΝ (τουλάχιστον 750 από περίπου 1 600 υπαλλήλους). Το κράτος θα αναλάμβανε το συνολικό κόστος του κλεισίματος υποκαταστημάτων τα οποία δεν θα αναλάβει η BIC και να καταβάλει αποζημίωση στους απολυμένους υπαλλήλους ή σε υπαλλήλους που θα αλλάξουν θέση εργασίας·
x.
τη μεταβίβαση στο κράτος του κόστους όσον αφορά τους κινδύνους δικαστικών διαφορών·
xi.
την καταβολή από την BIC τιμής εξαγοράς 40 εκατ. ευρώ·
xii.
ρήτρα για τη διανομή με το κράτος του 20 % των καθαρών κερδών (μετά φόρων) για τα έσοδα που θα παράγει η ΒΡΝ κατά τη διάρκεια των πέντε επόμενων ετών, για κέρδη που θα υπερβαίνουν σωρευτικά τα 60 εκατ. ευρώ·
xiii.
τη δέσμευση της BIC να μην καταβάλει μερίσματα ή άλλες ισοδύναμες παροχές σε μετόχους σε σχέση με την ΒΡΝ για περίοδο πέντε ετών.
(57)
Σύμφωνα με το σχέδιο αναδιάρθρωσης του Ιανουαρίου 2012, η οντότητα που θα προκύψει από την πώληση της ΒΡΝ στην BIC («ενοποιημένη οντότητα») θα είναι κερδοφόρα μετά από […] έτη σύμφωνα με το βασικό σενάριο καθώς και με ένα λιγότερο ευνοϊκό σενάριο. Εκτιμάται, συνεπώς, ότι τα βασικά ίδια κεφάλαια κατηγορίας 1 της ενοποιημένης οντότητας θα μειωθούν από [10-15] % των στοιχείων ενεργητικού σταθμισμένου κινδύνου (RWA) μετά το πρώτο έτος σε […] % μετά το πέμπτο έτος. Η προβλεπόμενη μείωση θα οφειλόταν στα αρνητικά αποτελέσματα των πρώτων ετών που συνδέονται με την αναδιάρθρωση την οποία θα πραγματοποιούσε η BIC και την αύξηση της δραστηριότητας της τράπεζας σε όρους νέας διαστασιοποίησης της, με στόχο να ανακτήσει τη βιωσιμότητά της χορηγώντας περισσότερες πιστώσεις στην αγορά. Η αναδιάρθρωση θα περιλαμβάνει επενδύσεις στους οργανισμούς και την αναβάθμιση της εικόνας της τράπεζας καθώς και την ολοκλήρωση διεργασιών, διαδικασιών και οργάνωσης, και επενδύσεις σε ΤΠ. Η απόδοση ιδίων κεφαλαίων (RΟΕ) εκτιμάται ότι θα αυξηθεί από - [1-5] % το έτος 1 σε + [1-5] % το έτος 5, ενώ η απόδοση ενεργητικού (ROA) εκτιμάται ότι θα αυξηθεί από - [0-2] % το έτος 1 σε + [0-2] % το έτος 5.
(58)
Με βάση το λιγότερο ευνοϊκό σενάριο, που χαρακτηρίζεται από υψηλότερο επίπεδο μη εξυπηρετούμενων δανείων και υψηλότερο κόστος χρηματοδότησης, ο δείκτης βασικών ιδίων κεφαλαίων κατηγορίας 1 εκτιμάται ότι θα μειωθεί στο [8-12] % το έτος 5 από [10-15] % στο τέλος του έτους 1.
(59)
Τέλος, το πορτογαλικό κράτος εισέφερε κεφάλαια ύψους 600 εκατ. ευρώ (37) στην ΒΡΝ, στις 15 Φεβρουαρίου 2012.
3. Λόγοι για την κίνηση της επίσημης διαδικασίας έρευνας
(60)
Στην απόφαση της 24ης Οκτωβρίου 2011, η Επιτροπή διατύπωσε αμφιβολίες αν:
-
θα ήταν βιώσιμη η BPN ως ενοποιημένη οντότητα με τον αγοραστή·
-
η χορηγηθείσα στην ΒΡΝ ενίσχυση περιοριζόταν στο ελάχιστο αναγκαίο και η πώληση στην BIC ήταν η λιγότερο δαπανηρή επιλογή σε σύγκριση με τη δυνατότητα εκκαθάρισης·
-
ελήφθησαν επαρκή μέτρα περιορισμού των στρεβλώσεων του ανταγωνισμού· και
-
η διαδικασία πώλησης ενείχε στοιχεία ενίσχυσης προς τον αγοραστή.
4. Παρατηρήσεις ενδιαφερόμενων μερών
(61)
Η Επιτροπή δεν έλαβε παρατηρήσεις από τρίτους.
5. Η θέση του πορτογαλικού κράτους
5.1 Η θέση του πορτογαλικού κράτους ως προς την απόφαση της 24ης Οκτωβρίου 2011 (απόφαση για την κίνηση διαδικασίας)
(62)
Οι πορτογαλικές αρχές ισχυρίζονται ότι το σχέδιο αναδιάρθρωσης του Ιανουαρίου 2012 είναι σύμφωνο με την ανακοίνωση σχετικά με τα μέτρα αναδιάρθρωσης στο χρηματοπιστωτικό τομέα. Εκτός από το συγκεκριμένο σχέδιο, οι πορτογαλικές αρχές υπέβαλαν, με επιστολή της 20ής Ιανουαρίου 2012, ορισμένες παρατηρήσεις για την απόφαση της 24ης Οκτωβρίου 2011.
(63)
Οι πορτογαλικές αρχές θεωρούν ότι τρεις τύποι μέτρων υπέρ της ΒΡΝ δεν συνιστούν κρατική ενίσχυση.
(64)
Πρώτον, η Πορτογαλία ισχυρίζεται ότι δεν ενέχουν στοιχεία κρατικής ενίσχυσης τα μέτρα στήριξης της ΒΡΝ που ελήφθησαν πριν την εθνικοποίηση, και συγκεκριμένα η επείγουσα ενίσχυση ρευστότητας (ΕΕΡ) και τα τέσσερα δάνεια που χορήγησε η CGD τον Οκτώβριο του 2008. Η Πορτογαλία υποστηρίζει ότι η ΕΕΡ χορηγήθηκε από την BdP αυτοτελώς, με εφαρμογή επιτοκίου ως ποινή και εξασφαλίσεις από την ΒΡΝ. Τα δάνεια της CGD του Οκτωβρίου 2008 χορηγήθηκαν με τους όρους της αγοράς με ανταγωνιστικό επιτόκιο και τις αναγκαίες εγγυήσεις και, κατά συνέπεια, δεν παρείχαν κανένα οικονομικό πλεονέκτημα στην ΒΡΝ.
(65)
Δεύτερον, η Πορτογαλία αρνείται ότι η χρηματοδότηση που χορήγησε η CGD στην ΒΡΝ μετά την εθνικοποίησή της ενείχε στοιχεία κρατικής ενίσχυσης (διατραπεζικές πράξεις νομισματικής αγοράς και ανάληψη έκδοσης εμπορικών χρεογράφων από την CGD). Η Πορτογαλία ισχυρίζεται ότι οι πράξεις αυτές ήταν εμπορικές συναλλαγές που υπόκεινται σε ισοδύναμους όρους και προϋποθέσεις όπως και οι συναλλαγές των συνετών επενδυτών σε οικονομία της αγοράς. Κατά συνέπεια, δεν απέφεραν κανένα οικονομικό πλεονέκτημα στην ΒΡΝ.
(66)
Τέλος, οι πορτογαλικές αρχές θεωρούν ότι δεν χορηγήθηκε καμία κρατική ενίσχυση στην BIC ως αγοραστή της ΒΡΝ. Οι πορτογαλικές αρχές υποστηρίζουν ότι η διαδικασία πώλησης ήταν διαφανής, αντικειμενική και χωρίς διακρίσεις. Η πρόταση της BIC ήταν συνολικά η βέλτιστη σε οικονομικούς όρους και πρέπει, συνεπώς, να θεωρηθεί ότι αντανακλά την αγοραία αξία. Η συμφωνία-πλαίσιο της 9ης Δεκεμβρίου 2011 αποτύπωνε σε μεγάλο βαθμό τους όρους της προσφοράς της BIC της 20ής Ιουλίου 2011. Οι πορτογαλικές αρχές θεωρούν επίσης ότι, παρά το γεγονός ότι η τιμή πώλησης ήταν αρνητική, η μόνη εναλλακτική λύση αντί της πώλησης (εκκαθάριση της ΒΡΝ) θα επέβαλε στο κράτος μεγαλύτερη οικονομική επιβάρυνση, θέτοντας σε κίνδυνο τη σταθερότητα του εθνικού χρηματοπιστωτικού συστήματος.
(67)
Ταυτόχρονα, η Πορτογαλία παραδέχεται ότι ορισμένα μέτρα υπέρ της ΒΡΝ συνιστούν κρατική ενίσχυση. Πρόκειται για την κρατική εγγύηση στην έκδοση εμπορικών χρεογράφων από την ΒΡΝ, τη μεταφορά επιλεγμένων στοιχείων ενεργητικού στους ΦΕΣ το 2010, την ανακεφαλαιοποίηση της ΒΡΝ που πραγματοποιήθηκε στις 15 Φεβρουαρίου 2012 ενόψει της πώλησής της, καθώς και ορισμένα μέτρα που ελήφθησαν στο πλαίσιο της επικείμενης πώλησης στην BIC (όπως η κρατική εγγύηση για το πρόγραμμα έκδοσης εμπορικών χρεογράφων το οποίο θα διατηρηθεί μετά την πώληση).
(68)
Η Πορτογαλία ισχυρίζεται ακόμη ότι όλα τα μέτρα που συνιστούν κρατική ενίσχυση είναι συμβατά με το δίκαιο της ΕΕ, διότι αντιμετωπίζουν μια σοβαρή διαταραχή της πορτογαλικής οικονομίας, κατ' εφαρμογή του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο β) της Συνθήκης.
(69)
Κατά την άποψη των πορτογαλικών αρχών, το σχέδιο αναδιάρθρωσης του Ιανουαρίου 2012 επιτρέπει στην ΒΡΝ να αποκαταστήσει τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητά της χωρίς την ανάγκη περαιτέρω ενίσχυσης. Πρώτον, το κράτος αναδιάρθρωσε την ΒΡΝ μέσω του διαχωρισμού των στοιχείων ενεργητικού της και τη μεταβίβαση ορισμένων στοιχείων στους ΦΕΣ και μέσω της μείωσης της παρουσίας της στην αγορά κατά ποσοστό άνω του 50 % και της παύσης δραστηριοτήτων που δεν αποτελούσαν βασικά στοιχεία της λιανικής τραπεζικής, καθώς και με διάφορα μέτρα ελέγχου του κινδύνου και συνετούς εμπορικής πολιτικής. Δεύτερον, σύμφωνα με τις προβλέψεις της BIC, όταν η ΒΡΝ ενσωματωθεί στην BIC, η ενοποιημένη οντότητα θα επιτύχει θετικά αποτελέσματα […] με το σχέδιο αναδιάρθρωσης, σύμφωνα τόσο με το βασικό σενάριο όσο και με ένα λιγότερο ευνοϊκό σενάριο. Τρίτον, η αρνητική τιμή πώλησης είναι αποδεκτή, διότι η εκκαθάριση είναι δαπανηρότερη για το κράτος και θα έθετε σε κίνδυνο τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα.
(70)
Η Πορτογαλία θεωρεί ότι τα μέτρα περιορίζονται στο ελάχιστο αναγκαίο για τη διασφάλιση της σταθερότητας του πορτογαλικού χρηματοπιστωτικού τομέα και την αποκατάσταση της βιωσιμότητας της ΒΡΝ.
(71)
Συνεπώς, η Πορτογαλία υποστηρίζει ότι η εκδοχή της πώλησης ήταν η μόνη εναλλακτική δυνατότητα σε σχέση με τη δαπανηρότερη επιλογή της εκκαθάρισης. Οι άλλες επιλογές (ενσωμάτωση στη CGD και αυτοτελές σχέδιο αναδιάρθρωσης) δεν θα επέτρεπε τη δημιουργία επαρκών πόρων σε όρους καθαρής παρούσας αξίας για την αντιστάθμιση της αρχικής επένδυσης που θα έπρεπε να πραγματοποιηθεί. Η Πορτογαλία εκτιμά ότι το κόστος πώλησης στην BIC κυμαίνεται μεταξύ […] εκατ. ευρώ και […] εκατ. (χωρίς τη δυνητική επίπτωση ορισμένων μελλοντικών έκτακτων καταστάσεων, που η Πορτογαλία θεωρεί ότι δεν θα υπάρξουν), το οποίο είναι χαμηλότερο από το κόστος εκκαθάρισης με βάση ορισμένες διαφορετικές εκδοχές.
(72)
Εξάλλου, κατά την άποψη των πορτογαλικών αρχών, η ρευστότητα που χορηγήθηκε στην ΒΡΝ μέσω της εγγύησης για την έκδοση εμπορικών χρεογράφων από την ΒΡΝ μετά την εθνικοποίηση ήταν αναγκαία για να διασφαλιστεί η συνέχιση της δραστηριότητας της τράπεζας κατά τη διάρκεια της αναδιάρθρωσης.
(73)
Αναφορικά με την επιλογή των στοιχείων ενεργητικού που μεταβιβάστηκαν στους ΦΕΣ, η Πορτογαλία θεωρεί ότι έγινε με βάση αντικειμενικά κριτήρια με σκοπό την προάσπιση της μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας της ΒΡΝ και την προσέλκυση του ενδιαφέροντος δυνητικών αγοραστών στη διαδικασία της νέας ιδιωτικοποίησης. Η Πορτογαλία ισχυρίζεται ακόμη ότι οι πρόσθετες μεταβιβάσεις στοιχείων ενεργητικού στο πλαίσιο της πώλησης στην BIC είναι επαρκείς για να εγγυηθούν τη μελλοντική βιωσιμότητα της ΒΡΝ και περιορίζονται στο ελάχιστο αναγκαίο που θα καταστήσει την πώληση εφικτή.
(74)
Η Πορτογαλία ισχυρίζεται ότι σκοπός της αύξησης του μετοχικού κεφαλαίου της ΒΡΝ στις 15 Φεβρουαρίου 2012 ήταν να εξασφαλιστεί ότι η ΒΡΝ δεν θα αντιμετωπίσει κεφαλαιακό έλλειμμα κατά την περίοδο που καλύπτει το σχέδιο αναδιάρθρωσης του Ιανουαρίου 2012. Σύμφωνα με τις προβλέψεις του σχεδίου για τα βασικά ίδια κεφάλαια κατηγορίας 1, το ποσοστό τους εκτιμάται ότι θα μειωθεί σε [10-15] % το 2016 σύμφωνα με το βασικό σενάριο και σε [8-12] % με το λιγότερο ευνοϊκό σενάριο, σε σύγκριση με ελάχιστο υποχρεωτικό επίπεδο 10 % το οποίο θα ισχύει από τα τέλη του 2012. Η Πορτογαλία αναφέρει επίσης ότι οι όροι πώλησης που πρόσφερε η BIC στο πλαίσιο μιας ανοικτής και διαφανούς διαδικασίας πώλησης χωρίς ελάχιστη τιμή είναι το ελάχιστο αναγκαίο για να διασφαλιστεί η μελλοντική βιωσιμότητα της ΒΡΝ, εφόσον η εκκαθάριση θα ήταν δαπανηρότερη για το κράτος και θα έθετε ενδεχομένως σε κίνδυνο τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα.
(75)
Η Πορτογαλία ισχυρίζεται επίσης ότι οι δύο πρώην μέτοχοι της ΒΡΝ και η ίδια η ΒΡΝ έχουν αναλάβει ή θα αναλάβουν επαρκώς το μερίδιο του κόστους της διαδικασίας αναδιάρθρωσης, κατά τρόπο που να εξασφαλίζεται η επαρκής κατανομή των επιβαρύνσεων. Οι προηγούμενοι μέτοχοι τη ΒΡΝ δεν έλαβαν καμία αποζημίωση λόγω της εθνικοποίησης και απώλεσαν το σύνολο του κεφαλαίου που είχαν επενδύσει στην τράπεζα.
(76)
Εντούτοις, η Πορτογαλία θεωρεί ότι δεν είναι σωστό να επιδιώκεται κατανομή επιβαρύνσεων από πελάτες οι οποίοι συνεισέφεραν δευτερεύον χρέος στην ΒΡΝ, δεδομένων των ειδικών περιστάσεων της πώλησης αυτών των τίτλων […]. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι τεχνικές προδιαγραφές των προϊόντων δεν επιτρέπουν στην ΒΡΝ να αρνηθεί να καταβάλει σε πελάτες τόκους για την επιστροφή κεφαλαίου.
(77)
Σύμφωνα με την Πορτογαλία, η συνεισφορά της ΒΡΝ στη διαδικασία αναδιάρθρωσης θα είναι επίσης σημαντική, διότι η διοίκησή της αντικαταστάθηκε μετά την εθνικοποίηση, οι πολιτικές της για εμπορική διαχείριση και διαχείριση κινδύνου έχουν τροποποιηθεί ουσιαστικά και η δραστηριότητά της θα μειωθεί κατά ποσοστό άνω του 50 %.
(78)
Η Πορτογαλία παραδέχεται ότι η μεταβίβαση στοιχείων ενεργητικού στους ΦΕΣ στη λογιστική αξία πραγματοποιήθηκε σε επίπεδο ανώτερο από την πραγματική οικονομική αξία των στοιχείων ενεργητικού και χωρίς αμοιβή για το κράτος. Η Πορτογαλία θεωρεί, ωστόσο, ότι μια ίδια εισφορά της ΒΡΝ διασφαλίζεται μέσω της εθνικοποίησης σε μηδενική τιμή και συνακόλουθη ριζική αναδιάρθρωση. Η Πορτογαλία ισχυρίζεται ότι κάθε πλεονέκτημα που θα μπορούσε να αποκομίσει η ΒΡΝ από τον διαχωρισμό των στοιχείων ενεργητικού στους ΦΕΣ θα μπορούσε να ανακτηθεί εν μέρει μέσω της τιμής της νέας ιδιωτικοποίησης της τράπεζας που ήταν η υψηλότερη δυνατή. Η Πορτογαλία θεωρεί επίσης ότι παρέχεται η σωστή αμοιβή για την κρατική εγγύηση. Μολονότι η αμοιβή είναι χαμηλότερη (0,2 % ετησίως) από αυτήν που απαιτείται για κρατικές εγγυήσεις (38), όλα τα πρόσθετα έσοδα της BPN (ή η αποφυγή κάθε δαπάνης) κατά τη διαδικασία αναδιάρθρωσης θα ωφελήσει το κράτος, το οποίο κατέχει σήμερα το σύνολο των μετοχών της ΒΡΝ.
(79)
Όσον αφορά την αύξηση του μετοχικού κεφαλαίου της ΒΡΝ που πραγματοποιήθηκε στις 15 Φεβρουαρίου 2012, η Πορτογαλία παρατηρεί ότι αυτό δεν θα αλλάξει τη δομή του μετοχολογίου της ΒΡΝ και ότι το κεφάλαιο θα ανακτηθεί τουλάχιστον εν μέρει μέσω της πώλησης της ΒΡΝ, διότι συμβάλλει στο να αποφευχθεί το ακόμη υψηλότερο κόστος της εκκαθάρισης.
(80)
Η Πορτογαλία θεωρεί επίσης ότι τα μέτρα που έλαβε ή θα λάβει το κράτος δεν νοθεύουν τον ανταγωνισμό. Η Πορτογαλία επισημαίνει ότι το μερίδιο αγοράς της ενοποιημένης οντότητας θα είναι κατώτερο του 1 % ([0-1] % της αγοράς στον τραπεζικό τομέα, 14ο σε όρους πιστώσεων σε πελάτες και 15ο σε όρους καταθέσεων). Επιπλέον, τα μέτρα εκτιμάται ότι δεν θα έχουν αρνητική επίπτωση στην είσοδο αλλοδαπών τραπεζών στην εγχώρια αγορά, το οποίο είναι εμφανές από το γεγονός ότι η ίδια η BIC ανήκει σε χρηματοπιστωτικό όμιλο της Αγκόλας. Η Πορτογαλία θεωρεί επίσης ότι δεν υφίσταται ηθικός κίνδυνος, εφόσον η τράπεζα έχει εθνικοποιηθεί, η διοίκησή της έχει απομακρυνθεί, οι μέτοχοί της δεν έλαβαν αποζημίωση και η τράπεζα έχει υποστεί ριζική αναδιάρθρωση.
(81)
Επιπλέον, η Πορτογαλία θεωρεί ότι ορισμένα μέτρα που έχουν ληφθεί στο πλαίσιο αυτής της διαδικασίας θα ήταν κατάλληλα και επαρκή για να περιοριστεί κάθε νόθευση του ανταγωνισμού. Η παρουσία της ΒΡΝ στην αγορά πριν την εθνικοποίηση ήταν περιορισμένη (ένατη σε μέγεθος τράπεζα στην Πορτογαλία με μερίδια αγοράς μεταξύ [1-5] % και [1-5] %, ανάλογα με τις αγορές), αναδιαρθρώθηκε και η παρουσία της στην αγορά μειώθηκε κατά ποσοστό άνω του 50 % και η δραστηριότητά της εστιάζεται πλέον στην λιανική τραπεζική. Η εθνικοποίηση πραγματοποιήθηκε χωρίς αποζημίωση των προηγούμενων μετόχων και τροποποιήθηκε η εμπορική στρατηγική και η πολιτική ελέγχου του κινδύνου της ΒΡΝ.
(82)
Οι πορτογαλικές αρχές υποστηρίζουν ακόμη ότι η διαδικασία πώλησης της ΒΡΝ ήταν ανοικτή και διαφανής. Τέλος, απαγορεύεται η BIC να διανείμει μερίσματα μέχρι το 2016, έτσι ώστε να εξασφαλιστεί ότι η χρηματοδοτική στήριξη που χορηγήθηκε στην ΒΡΝ χρησιμοποιείται για τη διασφάλιση της μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας της τράπεζας. Η συμφωνία διανομής κερδών μεταξύ του κράτους και της BIC για αποτελέσματα άνω των […] εκατ. ευρώ επιτρέπει στο κράτος να ανακτήσει μέρος του κόστους αναδιάρθρωσης της τράπεζας. Η δέσμευση της BIC να μην αναφέρεται στην κρατική ενίσχυση την οποία έχει λάβει στις εμπορικές διαφημίσεις της διασφαλίζει, κατά την άποψη των πορτογαλικών αρχών, ότι η ενίσχυση δεν χρησιμοποιείται σε βάρος των ανταγωνιστών. Άλλες πιθανές δεσμεύσεις που προβλέπονται στις οδηγίες της Επιτροπής για την αναδιάρθρωση τραπεζών (όπως τα μέτρα για την ενίσχυση του ανοίγματος στην αγορά, τα όρια ως προς το μερίδιο αγοράς ή η εκποίηση πρόσθετων στοιχείων ενεργητικού και δραστηριοτήτων) δεν κρίνονται κατάλληλα στο πλαίσιο της αναδιάρθρωσης της ΒΡΝ.
5.2 ανάληψη δεσμεύσεων από το πορτογαλικό κράτος
(83)
Όσον αφορά την εφαρμογή του σχεδίου αναδιάρθρωσης, οι πορτογαλικές αρχές αναλαμβάνουν τις ακόλουθες δεσμεύσεις:
(84)
Το ποσοστό βασικών ίδιων κεφαλαίων κατηγορίας 1 της ΒΡΝ κατά την ημερομηνία πώλησης στην Banco BIC δεν θα είναι υψηλότερο του [10-18] %.
(85)
Εάν η Banco BIC ή η ενοποιημένη οντότητα επιλέξει την επιστροφή δανείων στο κράτος ή σε οντότητα που ελέγχεται από το κράτος μετά την πώληση, θα αποπληρώσει στο κράτος το κεφάλαιο που συνδέεται με τα εν λόγω δάνεια κατά ποσοστό μέχρι [10-18] % των σταθμισμένων ως προς τον κίνδυνο στοιχείων ενεργητικού των δανείων.
(86)
Η Banco BIC και η ενοποιημένη οντότητα δεν θα μπορούν να μεταβιβάσουν μη εξυπηρετούμενα δάνεια στο κράτος ή σε οποιαδήποτε οντότητα η οποία ελέγχεται από το κράτος μετά το [ 2013].
(87)
Η Banco BIC ή η ενοποιημένη οντότητα θα μεταβιβάσει μη εξυπηρετούμενα δάνεια στο κράτος ή σε οντότητα που ελέγχεται από το κράτος σύμφωνα με τους όρους που ορίζονται στην παράγραφο 85 ανωτέρω, μόνο εφόσον έχουν εξαντληθεί προηγουμένως οι διαθέσιμες προβλέψεις κατά την ημερομηνία πώλησης στους λογαριασμούς της ΒΡΝ.
(88)
Το υφιστάμενο πιστωτικό όριο των [150-500] εκατ. ευρώ που ορίζεται στη συμφωνία-πλαίσιο σε σχέση με το πρόγραμμα έκδοσης εμπορικών χρεογράφων της ΒΡΝ και είναι εγγυημένη από το κράτος δεν θα παραταθεί για διάστημα μεγαλύτερο των […] ετών από την ημερομηνία πώλησης.
(89)
Η αμοιβή για την παροχή τραπεζικής πίστωσης ύψους [200-400] εκατ. ευρώ που θα χορηγήσει η CGD στην Banco BIC ή στη συνδυασμένη οντότητα θα καθοριστεί τουλάχιστον σε μβ + […]Euribor.
(90)
Μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 2016, η Πορτογαλία θα ζητήσει την προηγούμενη έγκριση της Επιτροπής για κάθε παροχή πιστωτικού ορίου ή εγγυήσεων από την CGD ή το κράτος στην Banco BIC ή στην ενοποιημένη οντότητα μετά την πώληση.
(91)
Η Banco BIC και η ενοποιημένη οντότητα δεν θα πραγματοποιήσουν καμία εξαγορά επιχειρήσεων μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 2016, εκτός εάν η συνολική ακαθάριστη τιμή αγοράς που θα καταβάλει η Banco BIC και η ενοποιημένη οντότητα για όλες τις εξαγορές κατά τη διάρκεια ενός οικονομικού έτους είναι κατώτερη των […] εκατ. ευρώ. Η συνολική ακαθάριστη τιμή αγοράς κάθε παρόμοιας εξαγοράς θα υπολογίζεται χωρίς να περιλαμβάνεται η ανάληψη ή η μεταβίβαση χρέους σε σχέση με αυτές τις εξαγορές.
(92)
Η Banco BIC, η ενοποιημένη οντότητα και η Πορτογαλία δεν θα ασκήσουν έως τις 31 Δεκεμβρίου 2016 κανένα δικαίωμα προαίρεσης σε σχέση με δάνεια μειωμένης εξασφάλισης που χορήγησε η ΒΡΝ πριν την ημερομηνία πώλησης.
(93)
Η Banco BIC ή η ενοποιημένη οντότητα δεν θα αναφέρει τη χρήση κρατικής ενίσχυσης στις εκστρατείες προώθησης πωλήσεων της ούτε στις επικοινωνίες της με επενδυτές.
6. Εκτίμηση
6.1 Ύπαρξη ενίσχυσης
(94)
Το άρθρο 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης ορίζει ότι ενισχύσεις που χορηγούνται υπό οποιαδήποτε μορφή από τα κράτη ή με κρατικούς πόρους και που νοθεύουν ή απειλούν να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό διά της ευνοϊκής μεταχειρίσεως ορισμένων επιχειρήσεων ή ορισμένων κλάδων παραγωγής είναι ασυμβίβαστες με την εσωτερική αγορά κατά το μέτρο που επηρεάζουν τις μεταξύ των κρατών μελών συναλλαγές. Από τη διάταξη αυτή συνάγεται ότι ένα κρατικό μέτρο χαρακτηρίζεται ως κρατική ενίσχυση, εάν πληροί (σωρευτικά) τα ακόλουθα τέσσερα κριτήρια:
-
λαμβάνεται με κρατικούς πόρους·
-
παρέχει επιλεκτικό πλεονέκτημα·
-
έχει ως αποτέλεσμα τη νόθευση του ανταγωνισμού· και
-
επηρεάζει τις μεταξύ των κρατών μελών συναλλαγές.
6.1.1. Μέτρα υπέρ της ΒΡΝ και της οικονομικής δραστηριότητας μετά την πώληση
6.1.1.1 Μέτρα που λήφθηκαν πριν την εθνικοποίηση
(95)
Η Πορτογαλία ισχυρίζεται ότι τα μέτρα που λήφθηκαν υπέρ της ΒΡΝ πριν την εθνικοποίηση δεν συνιστούν κρατική ενίσχυση. Τα μέτρα συνίστανται στην επείγουσα ενίσχυση ρευστότητας (ΕΕΡ) και στα τέσσερα δάνεια που χορήγησε η CGD πριν την εθνικοποίηση της BPN τον Οκτώβριο και τον Νοέμβριο του 2008.
(96)
Αναφορικά με την ΕΕΡ, όπως επισήμαναν οι πορτογαλικές αρχές στις παρατηρήσεις τους στην απόφαση της 24ης Οκτωβρίου 2011, η χορήγηση επείγουσας ενίσχυσης ρευστότητας στην ΒΡΝ πριν την εθνικοποίηση αποφασίστηκε αυτοτελώς από την BdP με επιτόκιο ποινής και την παροχή εγγυήσεων από την ΒΡΝ, χωρίς εγγύηση του κράτους.
(97)
Όταν χορηγήθηκε η ΕΕΡ (17 και 27 Οκτωβρίου 2008), δεν είχε ληφθεί καμία απόφαση όσον αφορά την φερεγγυότητα και την εθνικοποίηση της ΒΡΝ (εφόσον οι αποφάσεις αυτές δεν ελήφθησαν πριν τις αρχές Νοεμβρίου 2008. Η ΕΕΡ δεν αποτελούσε μέρος μιας ευρύτερης δέσμης μέτρων, αλλά ήταν μάλλον προσφορά ρευστότητας στο πλαίσιο των συνήθων δραστηριοτήτων της BdP.
(98)
Συνεπώς, η Επιτροπή κρίνει ότι δεν υπήρξε κρατική ενίσχυση κατά τη χορήγηση της ΕΕΡ από την BdP στην BPN, σύμφωνα με την ανακοίνωση για τις τράπεζες (39).
(99)
Όσον αφορά τα δάνεια που χορήγησε η CGD, η Επιτροπή επισημαίνει ότι πριν την εθνικοποίηση της ΒΡΝ, η τράπεζα έλαβε δάνεια από την CGD συνολικού ύψους 315 εκατ. ευρώ και όχι 235 εκατ. ευρώ (40).
(100)
Η Επιτροπή επισημαίνει ότι η CGD ανήκει εξ ολοκλήρου στο κράτος, το οποίο διορίζει τα μέλη του διοικητικού συμβουλίου της. Για να διαπιστωθεί αν τα δάνεια πρέπει να καταλογιστούν στο κράτος, πρέπει να εκτιμηθούν οι ειδικές περιστάσεις υπό τις οποίες χορηγήθηκαν, προκειμένου να διαπιστωθεί αν η CGD ενήργησε για λόγους διαφορετικούς από αυτούς που διέπουν τη συνήθη εμπορική πρακτική. Για τον σκοπό αυτό, έχουν σημασία οι κατωτέρω εκτιμήσεις.
(101)
Πρώτον, την περίοδο που χορηγήθηκαν τα τρία πρώτα δάνεια, τον Οκτώβριο του 2008, οι δυσκολίες της ΒΡΝ ήταν ήδη γνωστές σε ευρεία κλίμακα. Σύμφωνα με τις πορτογαλικές αρχές, η ΒΡΝ αντιμετώπιζε προβλήματα ρευστότητας από το θέρος του 2008, όπως αποδεικνύουν οι σημαντικές αλλαγές της ηγεσίας της ΒΡΝ (άλλαξε δύο φορές από τις αρχές του 2008), η διενέργεια ελέγχων από την BdP στην ΒΡΝ τον Ιούνιο και η υποβάθμιση της ΒΡΝ από τη Moody’s στην κατηγορία Baa3, στις 18 Ιουλίου 2008. Εξάλλου, το δεύτερο, τρίτο και το τέταρτο δάνειο χορηγήθηκαν μετά τις 22 Οκτωβρίου 2008, όταν πλέον, σύμφωνα με τις πορτογαλικές αρχές, η ΒΡΝ παρουσίαζε θέση σοβαρής αρνητικής ρευστότητας. Κάθε πιστωτής που ενεργεί με βάση τη συνήθη εμπορική πρακτική θα απαιτούσε από την ΒΡΝ τα στοιχεία που είναι αναγκαία για να κατανοήσει τη θέση ρευστότητάς της και την ικανότητά της να εξοφλήσει τις οφειλές της πριν της χορηγήσει συμπληρωματικό δάνειο και, κατά συνέπεια, θα πληροφορούνταν την επισφαλή χρηματοπιστωτική θέση της ΒΡΝ.
(102)
Δεύτερον, τα ποσά των δανείων ήταν πολύ σημαντικά σε σύγκριση με το μέγεθος του ισολογισμού της ΒΡΝ και των υποχρεώσεών της εκείνη την περίοδο, με αποτέλεσμα να συνιστούν σημαντική ατομική έκθεση της CGD σε μια προβληματική τράπεζα.
(103)
Τρίτον, τα δάνεια χορηγήθηκαν τον Οκτώβριο και τον Νοέμβριο του 2008, σύντομα μετά την πτώχευση της Lehman Brothers, σε μια εποχή που δεν υπήρχε πρόσβαση στις διατραπεζικές αγορές, ακόμη και για τους ισχυρότερους διεθνείς χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς, πόσο μάλλον για τράπεζες που αντιμετώπιζαν σημαντικά προβλήματα ρευστότητας.
(104)
Τέταρτον, όσον αφορά το τέταρτο δάνειο, η Επιτροπή επισημαίνει ότι η CGD δεν διαχειριζόταν μόνο την ΒΡΝ για λογαριασμό του κράτους, κατ' εφαρμογήν του άρθρου 2 παράγραφος 7 του νόμου εθνικοποίησης, αλλά έλαβε και κρατική εγγύηση κατ' εφαρμογή του άρθρου 2 παράγραφος 9 του Νόμου εθνικοποίησης για όλες τις πιστώσεις και τη ρευστότητα που θα χορηγούσε ενδεχομένως στη ΒΡΝ στο πλαίσιο της εθνικοποίησης και «υποκαθιστώντας το κράτος».
(105)
Δεδομένης γενικά της χρηματοπιστωτικής και οικονομικής κατάστασης και των ευρύτατα γνωστών δυσκολιών ιδίως της ΒΡΝ, θα ήταν εξόχως απίθανο να παρείχε την εν λόγω ρευστότητα στην ΒΡΝ ένας άλλος οργανισμός, γεγονός που εξηγεί γιατί οι πορτογαλικές αρχές χαρακτήρισαν ως «ειδικού χαρακτήρα» τα μέτρα παροχής ρευστότητας από την CGD (βλ. παράγραφος 25).
(106)
Με βάση τις ανωτέρω εκτιμήσεις, η Επιτροπή κρίνει ότι η απόφαση της CGD να χορηγήσει τα εν λόγω δάνεια στην ΒΡΝ πριν την εθνικοποίησή της δεν ήταν μια συνήθης εμπορική απόφαση. Η απόφαση πρέπει να καταλογιστεί απευθείας στο κράτος. Συνεπώς, τα δάνεια συνιστούν κρατικούς πόρους.
(107)
Εφόσον τα δάνεια έδωσαν στην ΒΡΝ τη δυνατότητα να αποκτήσει ρευστότητα την οποία δεν θα μπορούσε να αποκτήσει στην αγορά, της παρείχαν τη ρευστότητα την οποία είχε ανάγκη για να συνεχίσει να λειτουργεί και να ανταγωνίζεται μεταξύ άλλων στις τραπεζικές αγορές δανείων και καταθέσεων στις οποίες δραστηριοποιούνταν.
(108)
Συνεπώς, η Επιτροπή θεωρεί ότι η ΒΡΝ αποκόμισε οικονομικό πλεονέκτημα.
(109)
Τα εξεταζόμενα μέτρα είναι επιλεκτικά, εφόσον ωφέλησαν αποκλειστικά και μόνο την ΒΡΝ.
(110)
Παρά την παρατήρηση της Πορτογαλίας ότι η ΒΡΝ κατείχε μόλις την ένατη θέση στον πορτογαλικό τραπεζικό τομέα πριν την εθνικοποίησή της, τα δάνεια της CGD νόθευσαν ή υπήρχε κίνδυνος να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό, φέροντας την ΒΡΝ σε πλεονεκτική θέση έναντι άλλων ανταγωνιστριών τραπεζών, εφόσον της εξασφάλισε ρευστότητα την οποία διαφορετικά δεν θα μπορούσε να εξασφαλίσει στην αγορά.
(111)
Δεδομένου ότι η ΒΡΝ δραστηριοποιούνταν σε εθνικό, ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο όταν χορηγήθηκαν τα δάνεια, συμπεριλαμβανομένης της θυγατρικής της στη Γαλλία, τα μέτρα υπήρχε κίνδυνος να επηρεάσουν επίσης και τις συναλλαγές μεταξύ κρατών μελών.
(112)
Συνεπώς, η Επιτροπή θεωρεί ότι τα τέσσερα δάνεια συνολικού ύψους 315 εκατ. ευρώ που χορήγησε η CGD στην ΒΡΝ τον Οκτώβριο και τον Νοέμβριο του 2008 συνιστούν κρατική ενίσχυση.
6.1.1.2. Μέτρα που ελήφθησαν μετά την εθνικοποίηση και δεν συνδέονται ειδικά με την πώληση στην BIC
(113)
Η Επιτροπή έχει ήδη κρίνει, στην απόφαση της 24ης Οκτωβρίου 2011, ότι η εθνικοποίηση δεν συνιστά κρατική ενίσχυση προς όφελος των μετόχων της ΒΡΝ.
(114)
Τα ακόλουθα μέτρα, τα οποία δεν συνδέονταν ειδικά με την πώληση στην BIC, ελήφθησαν μετά την εθνικοποίηση της ΒΡΝ:
α)
η εγγύηση του κράτους για τίτλους που εξέδωσε η ΒΡΝ με χρηματοδότηση της CGD, περιλαμβανομένων τόσο της έκδοσης εμπορικών χρεογράφων με εγγραφή της CGD όσο και της χρήσης πιστωτικών διευκολύνσεων που παρείχε η CGD·
β)
η μεταβίβαση στοιχείων ενεργητικού και παθητικού σε τρεις ΦΕΣ της ιδιοκτησίας του κράτους.
(115)
Η κρατική εγγύηση για εμπορικά χρεόγραφα που εξέδωσε η ΒΡΝ (και οι ΦΕΣ) με εγγραφή της CGD, η οποία παρασχέθηκε στην ΒΡΝ μετά την εθνικοποίηση, χρηματοδοτήθηκε άμεσα από το κράτος μέλος. Επιπροσθέτως, βάσει του άρθρου 2 παράγραφος 9 του Νόμου εθνικοποίησης, όλες οι πιστωτικές διευκολύνσεις ή διευκολύνσεις ρευστότητας που παρείχε η CGD στην ΒΡΝ (και στους ΦΕΣ) στο πλαίσιο της εθνικοποίησης θα ήταν υπό την εγγύηση του πορτογαλικού κράτους. Είναι, συνεπώς, αδιαμφισβήτητο ότι όλη η χρηματοδότηση την οποία χορήγησε η CGD, στην ΒΡΝ (ή τους ΦΕΣ) μετά την εθνικοποίηση ενέχει κρατικούς πόρους.
(116)
Επιπλέον, πρέπει να επισημανθεί ότι, μετά την εθνικοποίηση, η CGD, ήταν η μόνη οντότητα που χορηγούσε χρηματοδότηση στην ΒΡΝ ή τους ΦΕΣ, και ότι η έκθεσή της αυξανόταν με την πάροδο του χρόνου, εφόσον έληγαν άλλες υποχρεώσεις και δεν αναλαμβάνονταν από τους αρχικούς πιστωτές ούτε αντικαθίσταντο με δάνεια από άλλους οργανισμούς. Δεν εκπλήσσει, ασφαλώς, η απουσία εναλλακτικών πηγών χρηματοδότησης της ΒΡΝ, εφόσον ήταν γνωστές οι χρηματοοικονομικές δυσκολίες της και το επισφαλές μέλλον της.
(117)
Οι κρατικές εγγυήσεις επέτρεψαν στην ΒΡΝ να λάβει χρηματοδοτική στήριξη σε συνθήκες που δεν υπήρχαν εναλλακτικές δυνατότητες γι' αυτήν στην αγορά.
(118)
Επέτρεψαν στην ΒΡΝ να συνεχίσει τη δραστηριότητά της στην αγορά, ανταγωνιζόμενη για δραστηριότητες (όχι μόνο για να διατηρήσει δραστηριότητες, αλλά ενδεχόμενα και για να αναπτύξει νέες δραστηριότητες), καθώς και να ικανοποιήσει τις υποχρεώσεις της απέναντι στους πελάτες της και σε άλλους συντελεστές της αγοράς.
(119)
Με βάση τα ανωτέρω, η Επιτροπή κρίνει ότι οι κρατικές εγγυήσεις παρέχουν στην ΒΡΝ οικονομικό πλεονέκτημα.
(120)
Τα εξεταζόμενα μέτρα είναι επιλεκτικά, εφόσον είναι προς όφελος μιας συγκεκριμένης επιχείρησης, της ΒΡΝ. Επιπλέον, όσον αφορά το μέρος της πιστωτικής διευκόλυνσης που συνεχίστηκε μετά την πώληση, αυτό είναι προς όφελος της ενοποιημένης οντότητας.
(121)
Δεδομένης της θέσης της ΒΡΝ στον πορτογαλικό τραπεζικό τομέα, και του γεγονότος ότι ο χρηματοπιστωτικός τομέας είναι ανοικτός σε ισχυρό ανταγωνισμό στο επίπεδο της Ένωσης, καθώς και ότι η ΒΡΝ ασκεί ανταγωνιστικές δραστηριότητες με σημαντικό αριθμό αλλοδαπών θυγατρικών τραπεζών στην Πορτογαλία, η Επιτροπή θεωρεί ότι κάθε πλεονέκτημα που προέρχεται από κρατικούς πόρους θα μπορούσε να επηρεάσει τις συναλλαγές στο εσωτερικό της Ένωσης και να νοθεύσει τον ανταγωνισμό κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης.
(122)
Οι κρατικές εγγυήσεις προς όφελος της ΒΡΝ επέτρεψαν στην ΒΡΝ να λαμβάνει μεγάλο ποσό χρηματοδότησης το οποίο δεν ήταν διαθέσιμο στην αγορά και της παρείχαν επιλεκτικό πλεονέκτημα. Επέτρεπαν στην ΒΡΝ να διατηρείται στην αγορά και να συνεχίζει τις δραστηριότητές της χωρίς το βάρος της προηγούμενης κατάστασής της. Συνιστούν κρατική ενίσχυση.
(123)
Η μεταβίβαση ορισμένων στοιχείων ενεργητικού από την ΒΡΝ στους ΦΕΣ, οι οποίοι ανήκουν εξ ολοκλήρου στο κράτος, συνεπάγεται ότι το κράτος μέλος φέρει ακέραια την χρηματοοικονομική ευθύνη γι' αυτούς και βαρύνεται με όλους τους κινδύνους για τα στοιχεία ενεργητικού που κατέχουν οι ΦΕΣ, τουλάχιστον ορισμένα από τα οποία μπορεί να μην είναι ανακτήσιμα. Κατά συνέπεια, το μέτρο αφορά κρατικούς πόρους.
(124)
Η Επιτροπή θεωρεί ότι η μεταβίβαση στοιχείων ενεργητικού στους ΦΕΣ πριν από την πώληση, σε λογιστική αξία 3,9 δισ. ευρώ (με απομειώσεις που εκτιμώνται σε 1,8 δισ. ευρώ) παρέχει πλεονέκτημα στην ΒΡΝ, διότι δεν υπήρχε ex ante διαφάνεια, τα στοιχεία ενεργητικού δεν αποτιμήθηκαν στην αγοραία αξία τους και το κράτος δεν έλαβε αμοιβή στο πλαίσιο της μεταβίβασης.
(125)
Η Επιτροπή θεωρεί ότι η μεταβίβαση στοιχείων ενεργητικού στη λογιστική αξία και όχι στην αγοραία αξία παρέχει οικονομικό πλεονέκτημα στην ΒΡΝ έναντι των ανταγωνιστών της.
(126)
Τα εξεταζόμενα μέτρα είναι επιλεκτικά, διότι ωφελούν μία συγκεκριμένη οντότητα, την ΒΡΝ.
(127)
Δεδομένης της θέσης της ΒΡΝ στον πορτογαλικό τραπεζικό κλάδο και του γεγονότος ότι ο χρηματοπιστωτικός τομέας είναι ανοικτός σε ισχυρό ανταγωνισμό στο επίπεδο της Ένωσης, καθώς και ότι η ΒΡΝ ασκεί ανταγωνιστικές δραστηριότητες με σημαντικό αριθμό θυγατρικών αλλοδαπών τραπεζών στην Πορτογαλία, η Επιτροπή θεωρεί ότι κάθε πλεονέκτημα που παρέχεται με κρατικούς πόρους θα μπορούσε να επηρεάσει τις συναλλαγές στο εσωτερικό της Ένωσης και να νοθεύσει τον ανταγωνισμό κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης.
6.1.1.3. Μέτρα που ελήφθησαν μετά την εθνικοποίηση και συνδέονται με την πώληση στην BIC
(128)
Εκτός από τα μέτρα που ελήφθησαν προς όφελος της ΒΡΝ μετά την εθνικοποίηση, τα οποία δεν συνδέονταν με την πώλησή της στην BIC, ελήφθησαν και συμπληρωματικά μέτρα σε σχέση με την πώληση στην BIC. Τα μέτρα αυτά περιλαμβάνουν:
α)
την ανακεφαλαιοποίηση της ΒΡΝ ενόψει της πώλησής της·
β)
τη μεταβίβαση πρόσθετων στοιχείων ενεργητικού και υποχρεώσεων της ΒΡΝ σε σχέση με την πώληση·
γ)
το δικαίωμα της BIC να μεταβιβάσει μη εξυπηρετούμενα δάνεια στο κράτος μετά την πώληση·
δ)
τη μεταβίβαση στο κράτος, ενόψει της πώλησης, των εξόδων κάλυψης κινδύνου δικαστικών διαφορών· και
ε)
τη χορήγηση από τη CGD πιστωτικής διευκόλυνσης στην ενοποιημένη οντότητα μετά την πώληση και τη διατήρηση πιστωτικού ορίου εμπορικών χρεογράφων, μετά την πώληση, εγγυημένων από το κράτος, αξίας [150-500] εκατ. ευρώ.
(129)
Στις 15 Φεβρουαρίου 2012 πραγματοποιήθηκε ανακεφαλαιοποίηση της ΒΡΝ με ποσό 600 εκατ. ευρώ. Το μέτρο αυτό εκτελέστηκε απευθείας από το κράτος και με κρατικούς πόρους ενόψει της πώλησης στην BIC.
(130)
Σκοπός της ανακεφαλαιοποίησης της ΒΡΝ με 600 εκατ. ευρώ στις 15 Φεβρουαρίου 2012 ήταν να χορηγηθεί στην ΒΡΝ ίδιο κεφάλαιο [200-400] εκατ. ευρώ κατά τη στιγμή της πώλησης. Το τελευταίο ποσό αντιστοιχούσε εκείνη τη χρονική στιγμή στην προσφορά της BIC της 20ής Ιουλίου 2011 με εκτιμώμενο ποσοστό βασικών ίδιων κεφαλαίων κατηγορίας 1 [10-18] %. Το ποσοστό αυτό είναι σημαντικά υψηλότερο από αυτό που απαιτεί ο νόμος (9 % βασικά ίδια κεφάλαια κατηγορίας 1 στα τέλη του 2011 και 10 % βασικά ίδια κεφάλαια κατηγορίας 1 στα τέλη του 2012) (41).
(131)
Η Επιτροπή θεωρεί ότι η εισφορά κεφαλαίου παρέχει οικονομικό πλεονέκτημα στην ΒΡΝ και στην οικονομική δραστηριότητα μετά την πώληση. Το πλεονέκτημα απορρέει από την εξασφάλιση ότι η ΒΡΝ διαθέτει τα αναγκαία κεφάλαια για να ικανοποιήσει και να υπερκαλύψει τις κανονιστικές απαιτήσεις μετά την ανακεφαλαιοποίηση και τα κεφάλαια αυτά θα είναι διαθέσιμα και στην ενοποιημένη οντότητα. Το κεφάλαιο αυτό επιτρέπει στην ΒΡΝ, και θα επιτρέπει και στην ενοποιημένη οντότητα, να δραστηριοποιείται στις αγορές και να παρέχει νέα δάνεια, σε οικονομικό περιβάλλον στο οποίο άλλοι ανταγωνιστές πρέπει να προβούν σε απομόχλευση.
(132)
Τα υπό εξέταση μέτρα είναι επιλεκτικά, διότι ωφελούν αποκλειστικά και μόνο μία συγκεκριμένη οντότητα, την ΒΡΝ και την ενοποιημένη οντότητα η οποία θα συνεχίσει την οικονομική δραστηριότητα μετά την πώληση.
(133)
Η Πορτογαλία ισχυρίζεται ότι το μερίδιο αγοράς της ΒΡΝ εξακολούθησε να μειώνεται μετά την εθνικοποίηση και ότι η ενοποιημένη οντότητα θα διαθέτει μερίδιο αγοράς κατώτερο του 1 % σε όρους πιστώσεων προς τους πελάτες ή τραπεζικών προϊόντων και κατώτερο του 2 % σε καθεμία από τις σχετικές αγορές. Παρόλα αυτά, τα μέτρα νοθεύουν ή απειλούν να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό, διότι φέρουν την ΒΡΝ και την ενοποιημένη οντότητα μετά την πώληση στην BIC σε πλεονεκτική θέση έναντι άλλων ανταγωνιστριών τραπεζών. Το επιπλέον κεφάλαιο της ενοποιημένης οντότητας προστατεύει την οικονομική δραστηριότητα από επενδυτικούς κινδύνους τους οποίους διατρέχουν άλλοι ανταγωνιστές. Αυξάνει επίσης την πιθανότητα να διατεθεί και στους δύο δικαιούχους πρόσθετη ρευστότητα και να διευκολύνει τη μελλοντική επέκταση της ΒΡΝ και της ενοποιημένης οντότητας σε συνθήκες οικονομίας στις οποίες άλλοι ανταγωνιστές που δραστηριοποιούνται στην Πορτογαλία πρέπει να λάβουν μέτρα απομόχλευσης.
(134)
Δεδομένης της θέσης της ΒΡΝ στον πορτογαλικό τραπεζικό κλάδο και του γεγονότος ότι ο χρηματοπιστωτικός τομέας είναι ανοικτός σε ισχυρό ανταγωνισμό στο επίπεδο της Ένωσης, καθώς και ότι η ΒΡΝ ασκεί ανταγωνιστικές δραστηριότητες με σημαντικό αριθμό θυγατρικών αλλοδαπών τραπεζών στην Πορτογαλία, η Επιτροπή θεωρεί ότι κάθε πλεονέκτημα που παρέχεται με κρατικούς πόρους θα μπορούσε να επηρεάσει τις συναλλαγές στο εσωτερικό της Ένωσης και να νοθεύσει τον ανταγωνισμό κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης.
(135)
Η ανακεφαλαίωση της ΒΡΝ με 600 εκατ. ευρώ που πραγματοποιήθηκε στις 15 Φεβρουαρίου 2012 συνιστά κρατική ενίσχυση.
(136)
Τα μέτρα που ελήφθησαν σε σχέση με την πώληση στην BIC περιλαμβάνουν το δικαίωμα της BIC να ζητήσει τη μεταβίβαση, πριν το κλείσιμο, και άλλων στοιχείων ενεργητικού και παθητικού της ΒΡΝ, όπως δάνεια σε πιστωτικούς οργανισμούς ή υλικά και χρηματοοικονομικά στοιχεία ενεργητικού. Περιλαμβάνουν επίσης το δικαίωμα της BIC να μεταβιβάσει καταθέσεις με τιμολόγηση […] μ.β. πάνω από το σχετικό επιτόκιο αναφοράς ή να εισπράξει από το κράτος τη διαφορά ως αμοιβή γι' αυτές τις καταθέσεις.
(137)
Η αφαίρεση από την ΒΡΝ ορισμένων δανείων και υποχρεώσεων (περιλαμβανομένων καταθέσεων) κατ' επιλογή της BIC χρηματοδοτείται απευθείας από το κράτος μέλος. Όσα στοιχεία αφαιρούνται από την ΒΡΝ είτε θα μεταβιβαστούν στη λογιστική αξία τους στους ΦΕΣ, οι οποίοι κατέχονται εξ ολοκλήρου από το κράτος μέλος, ή σε κάθε περίπτωση θα είναι υπό τη χρηματοοικονομική ευθύνη του. Το κράτος μέλος θα έφερε, συνεπώς, το χρηματοοικονομικό βάρος της διαχείρισης και της διάθεσης των εν λόγω στοιχείων ενεργητικού και παθητικού. Το κράτος μέλος θα έπρεπε επίσης να χρηματοδοτήσει τη διαφορά ανάμεσα στο ισχύον επιτόκιο στις καταθέσεις και το όριο τιμολόγησης των […] μ.β. πάνω από το επιτόκιο αναφοράς.
(138)
Η Επιτροπή θεωρεί ότι η μεταβίβαση πρόσθετων στοιχείων ενεργητικού και παθητικού στους ΦΕΣ πριν την πώληση αποφέρει πλεονέκτημα στην ΒΡΝ και στην ενοποιημένη οντότητα, διότι δεν υπήρξε ex ante διαφάνεια, τα στοιχεία ενεργητικού δεν αποτιμήθηκαν στην αγοραία αξία και το κράτος δεν έλαβε αμοιβή στο πλαίσιο της μεταβίβασης.
(139)
Η Επιτροπή θεωρεί ότι η μεταβίβαση στοιχείων ενεργητικού στη λογιστική αξία και όχι στην αγοραία αξία παρέχει οικονομικό πλεονέκτημα στην ΒΡΝ και στην ενοποιημένη οντότητα έναντι των ανταγωνιστών της. Η BIC θα μπορούσε να επιλέξει ελεύθερα τα στοιχεία ενεργητικού που θα αφαιρεθούν βάσει αυτού του όρου της συμφωνίας-πλαισίου και ούτε η αποτίμηση των εν λόγω στοιχείων θα γινόταν στην αγοραία αξία τους ούτε το κράτος θα αποζημιώνονταν γι' αυτά. Αντιθέτως, εφόσον αυτή η επιλογή περιορίζει τα στοιχεία ενεργητικού σταθμισμένου κινδύνου (RWA) της BPN, θα μπορούσε να έχει ως αποτέλεσμα την αύξηση του κεφαλαιακού δείκτη της τράπεζας και, κατά συνέπεια, της ικανότητάς της να χορηγεί νέα δάνεια και να δραστηριοποιείται στην αγορά. Μετά την πώληση, το πλεονέκτημα αυτό θα μπορούσε να μεταφερθεί στην ενοποιημένη οντότητα.
(140)
Η καταβολή από το κράτος της διαφοράς ανάμεσα στο εφαρμοστέο επιτόκιο καταθέσεων και το όριο τιμολόγησης των […] μ.β. πάνω από το επιτόκιο αναφοράς αφαιρεί ένα κόστος με το οποίο θα επιβαρυνόταν η ΒΡΝ υπό κανονικές περιστάσεις και, ως εκ τούτου, της παρέχει πλεονέκτημα.
(141)
Τα εξεταζόμενα μέτρα είναι επιλεκτικά και ωφελούν αποκλειστικά και μόνο μία συγκεκριμένη οντότητα, την ΒΡΝ, και την οικονομική δραστηριότητα που θα συνεχιστεί μετά την πώληση.
(142)
Τα μέτρα νοθεύουν ή απειλούν να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό, διότι φέρουν την ΒΡΝ και την ενοποιημένη οντότητα μετά την πώληση στην BIC σε πλεονεκτική θέση έναντι άλλων ανταγωνιστριών τραπεζών, χωρίς να απαιτούν από αυτήν να λάβει μέτρα απομόχλευσης, σε αντίθεση με άλλους ανταγωνιστές και, επιτρέποντας στην ΒΡΝ και την ενοποιημένη οντότητα να χορηγεί περισσότερα δάνεια στην οικονομία.
(143)
Δεδομένης της θέσης της ΒΡΝ στον πορτογαλικό τραπεζικό κλάδο, και του γεγονότος ότι ο χρηματοπιστωτικός τομέας είναι ανοικτός σε ισχυρό ανταγωνισμό στο επίπεδο της Ένωσης, καθώς και ότι η ΒΡΝ ασκεί ανταγωνιστικές δραστηριότητες με σημαντικό αριθμό θυγατρικών αλλοδαπών τραπεζών στην Πορτογαλία, η Επιτροπή θεωρεί ότι κάθε πλεονέκτημα που παρέχεται με κρατικούς πόρους θα μπορούσε να επηρεάσει τις συναλλαγές στο εσωτερικό της Ένωσης και να νοθεύσει τον ανταγωνισμό κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης.
(144)
Η μεταβίβαση πρόσθετων στοιχείων ενεργητικού και παθητικού (συμπεριλαμβανομένων των καταθέσεων) από τον ισολογισμό της ΒΡΝ στους ΦΕΣ πριν από την πώληση συνιστά κρατική ενίσχυση.
(145)
Η BIC έχει δικαίωμα να επιστρέψει εντός […] μηνών μη εξυπηρετούμενα δάνεια για διάστημα τουλάχιστον […] ημερών (μέχρι ανώτατο ποσοστό […] % της ονομαστικής αξίας του συνολικού χαρτοφυλακίου δανείων που επιλέγει η BIC μετά από αντιστάθμιση με υφιστάμενες καταθέσεις) και για ποσό που δεν υπερβαίνει το επίπεδο προβλέψεων ([…] εκατ. ευρώ).
(146)
Το δικαίωμα της BIC να απαλλαγεί από πρόσθετα στοιχεία ενεργητικού και παθητικού από τον ισολογισμό της μετά την πώληση χρηματοδοτείται άμεσα από το κράτος μέλος. Κάθε στοιχείο που αφαιρείται από την ΒΡΝ είτε θα μεταβιβαστεί στη λογιστική αξία στους ΦΕΣ, οι οποίοι ανήκουν εξ ολοκλήρου στο κράτος μέλος, ή θα είναι υπό την χρηματοοικονομική ευθύνη του σε κάθε περίπτωση. Το κράτος μέλος θα έφερε, συνεπώς, το χρηματοοικονομικό βάρος της διαχείρισης και διάθεσης αυτών των στοιχείων ενεργητικού.
(147)
Η Επιτροπή θεωρεί ότι η δυνατότητα απαλλαγής της ΒΡΝ από τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια μετά την πώληση παρέχει σε αυτήν και στην ενοποιημένη οντότητα τη δυνατότητα να επεκτείνουν τη δραστηριότητά τους και να χορηγούν περισσότερες πιστώσεις σε οικονομικές συνθήκες στις οποίες άλλοι ανταγωνιστές που δραστηριοποιούνται στην Πορτογαλία είναι υποχρεωμένοι να λάβουν μέτρα απομόχλευσης. Πράγματι, εάν η τράπεζα διατηρούσε το ίδιο επίπεδο ίδιων κεφαλαίων, ο δείκτης κεφαλαίων της θα αυξανόταν με την αφαίρεση των μη εξυπηρετούμενων δανείων και τη μείωση των RWA. Συνεπώς, θα αυξανόταν η ικανότητά της να χορηγεί νέα δάνεια και να δραστηριοποιείται στην αγορά.
(148)
Η ενοποιημένη οντότητα θα διαθέτει επίσης πλεονέκτημα έναντι των ανταγωνιστών της που αντιμετωπίζουν απομειώσεις στοιχείων ενεργητικού χαμηλότερης ποιότητας, τις οποίες οφείλουν να απορροφήσουν περιορίζοντας τα διαθέσιμα κεφάλαιά τους για χορήγηση νέων δανείων. Αντιθέτως, η κεφαλαιακή βάση της ενοποιημένης οντότητας δε θα μειωθεί λόγω παρόμοιων απομειώσεων και της απομείωσης της αξίας του χαρτοφυλακίου δανείων της.
(149)
Επιπλέον, η δυνατότητα της BIC να επιστρέψει μη εξυπηρετούμενα δάνεια στο κράτος το αργότερο έως […] μετά την ημερομηνία πώλησης θα μπορούσε να μεταβάλει τα RWA της τράπεζας, με αποτέλεσμα να διαθέτει βασικά ίδια κεφάλαια κατηγορίας Ι υψηλότερα του [10-18] % με βάση την προσφορά της BIC της 20ής Ιουλίου 2011. Η Επιτροπή καταγράφει τη δέσμευση της Πορτογαλίας σε σχέση με αυτό, ότι δηλαδή, εάν η Banco BIC ή η ενοποιημένη οντότητα επιλέξει να επιστρέψει δάνεια στο κράτος ή σε ελεγχόμενη από το κράτος οντότητα μετά την πώληση, θα επιστρέψει στο κράτος το κεφάλαιο που συνδέεται με αυτά τα δάνεια έως το [10-18] % των στοιχείων ενεργητικού σταθμισμένου κινδύνου και, επιπλέον, θα μεταβιβάσει τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια και θα αποπληρώσει το κεφάλαιο που συνδέεται με αυτά τα δάνεια στο κράτος μόνο αφού θα έχει εξαντλήσει πλήρως τις διαθέσιμες κατά την ημερομηνία της πώλησης προβλέψεις στους λογαριασμούς της ΒΡΝ.
(150)
Το επίμαχο μέτρο είναι επιλεκτικό, διότι ευνοεί αποκλειστικά και μόνο μία συγκεκριμένη οντότητα, την ΒΡΝ και την οικονομική δραστηριότητα που θα συνεχιστεί μετά την πώληση.
(151)
Τα μέτρα νοθεύουν ή απειλούν να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό, διότι φέρουν την ΒΡΝ και την ενοποιημένη οντότητα μετά την πώληση στην BIC σε πλεονεκτική θέση έναντι άλλων ανταγωνιστριών τραπεζών, χωρίς να απαιτείται από αυτήν να λάβει μέτρα απομόχλευσης, σε αντίθεση με άλλους ανταγωνιστές, και επιτρέποντας στην ΒΡΝ και την ενοποιημένη οντότητα να χορηγεί περισσότερα δάνεια στην οικονομία.
(152)
Δεδομένης της θέσης της ΒΡΝ στον πορτογαλικό τραπεζικό κλάδο, και του γεγονότος ότι ο χρηματοπιστωτικός τομέας είναι ανοικτός σε ισχυρό ανταγωνισμό στο επίπεδο της Ένωσης, καθώς και ότι η ΒΡΝ ασκεί ανταγωνιστικές δραστηριότητες με σημαντικό αριθμό θυγατρικών αλλοδαπών τραπεζών στην Πορτογαλία, η Επιτροπή θεωρεί ότι κάθε πλεονέκτημα που παρέχεται με κρατικούς πόρους θα μπορούσε να επηρεάσει τις συναλλαγές στο εσωτερικό της Ένωσης και να νοθεύσει τον ανταγωνισμό κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης.
(153)
Το μέτρο θα επέτρεπε στην ΒΡΝ και την ενοποιημένη οντότητα, εάν δεν υπάρξει δέσμευση για επιστροφή του κεφαλαίου που συνδέεται με τα δάνεια, να τροποποιήσει αναδρομικά τα RWA της τράπεζας μετά την πώληση. Αυτό θα είχε ως αποτέλεσμα να αυξηθεί αναλογικά η κεφαλαιοποίηση της τράπεζας. Συνεπώς, παρέχει πλεονέκτημα στην τράπεζα και νοθεύει τον ανταγωνισμό με τους άλλους ανταγωνιστές. Το μέτρο συνιστά κρατική ενίσχυση.
(154)
Η μετάθεση στο κράτος του κινδύνου δικαστικών διαφορών της ΒΡΝ συνιστά υποχρέωση την οποία αναλαμβάνει το κράτος.
(155)
Αναλαμβάνοντας μια ευθύνη από την ΒΡΝ, το κράτος παρέχει πλεονέκτημα στην ΒΡΝ και την ενοποιημένη οντότητα έναντι άλλων ανταγωνιστών που πρέπει να βαρύνονται με ισοδύναμες υποχρεώσεις στον ισολογισμό τους.
(156)
Το εξεταζόμενο μέτρο είναι επιλεκτικό, διότι ωφελεί αποκλειστικά μια συγκεκριμένη οντότητα (την BPN και την ενοποιημένη οντότητα μετά την πώληση στην BIC).
(157)
Το μέτρο παρέχει κεφαλαιακή ελάφρυνση την ΒΡΝ και την ενοποιημένη οντότητα σε περίοδο που δεν υπήρχαν στην αγορά εναλλακτικές δυνατότητες και οι ισολογισμοί άλλων ανταγωνιστών πρέπει να επιβαρύνονται με παρόμοιες υποχρεώσεις.
(158)
Δεδομένης της θέσης της ΒΡΝ στον πορτογαλικό τραπεζικό κλάδο, και του γεγονότος ότι ο χρηματοπιστωτικός τομέας είναι ανοικτός σε ισχυρό ανταγωνισμό στο επίπεδο της Ένωσης, καθώς και ότι η ΒΡΝ ασκεί ανταγωνιστικές δραστηριότητες με σημαντικό αριθμό θυγατρικών αλλοδαπών τραπεζών στην Πορτογαλία, η Επιτροπή θεωρεί ότι κάθε πλεονέκτημα που προέρχεται από κρατικούς πόρους θα μπορούσε να επηρεάσει τις συναλλαγές στο εσωτερικό της Ένωσης και να νοθεύσει τον ανταγωνισμό κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης.
(159)
Το μέτρο είναι μέτρο κεφαλαιακής ελάφρυνσης και συνιστά κρατική ενίσχυση.
(160)
Η παροχή πιστωτικής διευκόλυνσης ύψους [150-350] εκατ. ευρώ στην ενοποιημένη οντότητα μετά την πώληση και η διατήρηση πιστωτικού ορίου εμπορικών χρεογράφων ύψους [150-500] εκατ. ευρώ από τη CGD προς όφελος της ΒΡΝ πρέπει να καταλογιστεί στο κράτος, λαμβάνοντας υπόψη τις ειδικές περιστάσεις υπό τις οποίες πραγματοποιούνται.
(161)
Πρώτον, η CGD ανήκει εξ ολοκλήρου στο κράτος, το οποίο διορίζει τα μέλη του διοικητικού συμβουλίου της. Όπως αναφέρεται στην αιτιολογική σκέψη 100, η CGD ανέλαβε βάσει νόμου τη διαχείριση της ΒΡΝ και έλαβε επίσης κρατική εγγύηση κατ' εφαρμογή του άρθρου 2 παράγραφος 9 του Νόμου εθνικοποίησης για κάθε πιστωτικό όριο και διευκόλυνση ρευστότητας που θα παρείχε στην ΒΡΝ στο πλαίσιο της εθνικοποίησης και «υποκαθιστώντας το κράτος». Η εγγύηση αυτή εξακολουθεί να εφαρμόζεται στο πιστωτικό όριο των [150-500] εκατ. ευρώ
(162)
Δεύτερον, οι αποφάσεις για τη χορήγηση ρευστότητας και πιστωτικών ορίων δεν ελήφθησαν αυτοτελώς από την CGD, αλλά ήταν μέρος των όρων πώλησης που αποτέλεσαν αντικείμενο διαπραγμάτευσης μεταξύ της BIC και των πορτογαλικών αρχών.
(163)
Η χορήγηση από την CGD πιστωτικής διευκόλυνσης ύψους [200-400] εκατ. ευρώ στην ενοποιημένη οντότητα μετά την πώληση και η διατήρηση από την CGD πιστωτικού ορίου [150-500] εκατ. ευρώ μετά την πώληση καταλογίζονται άμεσα στο κράτος μέλος.
(164)
Τα μέτρα επιτρέπουν στην ΒΡΝ και την ενοποιημένη οντότητα να έχει εύκολη και φθηνή πρόσβαση σε ρευστότητα.
(165)
Αναφορικά με το πιστωτικό όριο των [200-400] εκατ. ευρώ που παρείχε η CGD στην ΒΙC, η Επιτροπή επισημαίνει ότι αυτό θα ενισχύσει τη χρηματοδοτική θέση της ενοποιημένης οντότητας σε περίπτωση εκροής καταθέσεων μετά την πώληση. Η CGD δεν παρέχει κανένα παρόμοιο πιστωτικό όριο σε άλλη τράπεζα πλην της ενοποιημένης οντότητας. Το πιστωτικό όριο συνιστά, συνεπώς, οικονομικό πλεονέκτημα προς όφελος της ενοποιημένης οντότητας.
(166)
Η διατήρηση πιστωτικού ορίου [150-500] εκατ. ευρώ με την εγγύηση του κράτους μέχρι […] για το τρέχον πρόγραμμα έκδοσης εμπορικών χρεογράφων παρέχει επίσης στην ΒΡΝ και στην ενοποιημένη οντότητα πλεονέκτημα έναντι των ανταγωνιστών της όσον αφορά την πρόσβαση σε ρευστότητα.
(167)
Τα εξεταζόμενα μέτρα είναι επιλεκτικά, εφόσον ωφελούν αποκλειστικά μία συγκεκριμένη οντότητα (την ΒΡΝ και την ενοποιημένη οντότητα που προκύπτει από την πώληση στην BIC).
(168)
Το πλεονέκτημα που παρέχεται στην ΒΡΝ και την ενοποιημένη οντότητα μετά την πώληση νοθεύει τον ανταγωνισμό, πολύ δε περισσότερο αν ληφθεί υπόψη το τρέχον υψηλό κόστος δανεισμού στις χρηματαγορές.
(169)
Δεδομένης της θέσης της ΒΡΝ στον πορτογαλικό τραπεζικό κλάδο, και του γεγονότος ότι ο χρηματοπιστωτικός τομέας είναι ανοικτός σε ισχυρό ανταγωνισμό στο επίπεδο της Ένωσης, καθώς και ότι η ΒΡΝ ασκεί ανταγωνιστικές δραστηριότητες με σημαντικό αριθμό θυγατρικών αλλοδαπών τραπεζών στην Πορτογαλία, η Επιτροπή θεωρεί ότι κάθε πλεονέκτημα που παρέχεται με κρατικούς πόρους θα μπορούσε να επηρεάσει τις συναλλαγές στο εσωτερικό της Ένωσης και να νοθεύσει τον ανταγωνισμό κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης.
(170)
Η χορήγηση από την CGD διευκόλυνσης ρευστότητας ύψους [200-400] εκατ. ευρώ στην ενοποιημένη οντότητα μετά την πώληση και η διατήρηση πιστωτικού ορίου εμπορικών χρεογράφων ύψους [150-500] εκατ. ευρώ προς όφελος της ΒΡΝ συνιστούν κρατική ενίσχυση.
6.1.1.4 Πιθανή ενίσχυση στον αγοραστή
(171)
Σύμφωνα με την παράγραφο 49 της ανακοίνωσης για τις τράπεζες, για να εξασφαλιστεί ότι δεν χορηγείται ενίσχυση στον αγοραστή χρηματοπιστωτικού οργανισμού ο οποίος πωλείται από το κράτος, πρέπει να τηρούνται ορισμένες απαιτήσεις, και συγκεκριμένα: η διαδικασία πώλησης να είναι ανοικτή, διαφανής και χωρίς διακρίσεις και όρους, η πώληση να πραγματοποιείται με τους όρους της αγοράς και το κράτος να λαμβάνει τη μεγαλύτερη δυνατή τιμή πώλησης για τα εν λόγω στοιχεία ενεργητικού και παθητικού.
(172)
Αναφορικά με την πρώτη απαίτηση, ενώ η διαδικασία πώλησης ξεκίνησε ως ανοικτή και χωρίς όρους διαδικασία διαγωνισμού, η δεσμευτική προσφορά που υπέβαλε η BIC δεν ήταν τελική όσον αφορά διάφορα ουσιαστικά στοιχεία της προταθείσας συναλλαγής, συμπεριλαμβανομένης της τελικής έκτασης των στοιχείων ενεργητικού και παθητικού της ΒΡΝ τα οποία είχε την πρόθεση να αγοράσει η BIC και του ακριβούς αριθμού υποκαταστημάτων και του αριθμού των εργαζομένων που θα αναλάμβανε. Όλα αυτά τα στοιχεία αποτέλεσαν αντικείμενο εκ των υστέρων διμερών διαπραγματεύσεων μεταξύ των πορτογαλικών αρχών και της BIC και αποτυπώθηκαν στη συμφωνία-πλαίσιο της 9ης Δεκεμβρίου 2011. Ακόμα και η συμφωνία-πλαίσιο δεν είναι τελική όσον αφορά το ακριβές μέγεθος της τράπεζας που αγοράστηκε. Συγκεκριμένα, δεν προσδιορίζει τα στοιχεία ενεργητικού και παθητικού που θα αγοράσει η BIC, μολονότι ορίζει με ακρίβεια ότι η ΒΡΝ θα διαθέτει ίδια κεφάλαια ύψους [200-400] εκατ. ευρώ κατά τη στιγμή της πώλησης. Με άλλους όρους, ούτε η προσφορά της BIC της 20ής Ιουλίου 2011 ούτε η συμφωνία-πλαίσιο ορίζει σαφώς τι αγοράζει η BIC, μολονότι και οι δύο καθορίζουν ένα συγκεκριμένο τίμημα γι' αυτή τη συναλλαγή.
(173)
Σε σχέση με τα ανωτέρω, πρέπει να επισημανθεί ότι η συμφωνία-πλαίσιο δεν θα πρέπει να αποκλίνει από τους όρους της δεσμευτικής προσφοράς της BIC της 20ής Ιουλίου 2011 παρέχοντας πρόσθετα πλεονεκτήματα στην BIC ή/και στην ενοποιημένη οντότητα. Πράγματι, λόγω των χαλαρών όρων της δεσμευτικής προσφοράς της 20ής Ιουλίου 2011, η BIC θα μπορούσε κάλλιστα να αποσπάσει πρόσθετες παραχωρήσεις από το κράτος, π.χ. μειώνοντας το μέγεθος των στοιχείων ενεργητικού και παθητικού που πράγματι αγοράζει. Αυτές οι πρόσθετες παραχωρήσεις θα είχαν ως αποτέλεσμα υψηλότερο ποσοστό βασικών ιδίων κεφαλαίων κατηγορίας 1 από αυτό που συνεπαγόταν η προσφορά της BIC της 20ής Ιουλίου 2011, χωρίς να βρίσκεται σε αντίθεση με τους όρους της διαδικασίας πώλησης.
(174)
Συνεπώς, η Επιτροπή εκφράζει την ικανοποίησή της για τη δέσμευση της Πορτογαλίας να περιορίσει το επίπεδο κεφαλαιοποίησης της ΒΡΝ κατά την ημέρα πώλησης στο [10-18] % βασικών ιδίων κεφαλαίων κατηγορίας 1, που συνεπαγόταν η προσφορά της BIC. Η συμπληρωματική δέσμευση της Πορτογαλίας να επιστρέψει η BIC το κεφάλαιο που συνδέεται με ενδεχόμενα μη εξυπηρετούμενα δάνεια, τα οποία θα επέστρεφε στο κράτος ή σε φορέα της ιδιοκτησίας του κράτους μετά την πώληση, εξασφαλίζει ότι τα βασικά ίδια κεφάλαια κατηγορίας 1 δεν θα αυξηθούν αδικαιολόγητα μετά την πώληση.
(175)
Όπως αποδεικνύεται στο τμήμα 6.1.1.3 όλα τα μέτρα που συνδέονται με την πώληση στην BIC ενέχουν κρατικούς πόρους.
(176)
Ελλείψει καθορισμού των βασικών ίδιων κεφαλαίων κατηγορίας 1 της ΒΡΝ τόσο στην προσφορά της BIC της 20ής Ιουλίου 2011 όσο και στη συμφωνία-πλαίσιο (εφόσον και οι δύο απλώς αναφέρουν το απόλυτο ποσό κεφαλαίου που θα υπάρχει στην ΒΡΝ κατά τη στιγμή της πώλησης, χωρίς να λαμβάνονται υπόψη τα RWA της τράπεζας ή το δικαίωμα της BIC να επιλέξει στοιχεία ενεργητικού και παθητικού που θα μεταβιβαστούν στους ΦΕΣ πριν από την πώληση), η Επιτροπή επισημαίνει ότι είναι πιθανό η ΒΡΝ να διαθέτει στο τέλος βασικά ίδια κεφάλαια κατηγορίας 1 περισσότερα από αυτά που συνεπαγόταν η προσφορά. Με βάση τα στοιχεία που υπέβαλαν οι πορτογαλικές αρχές, η προσφορά της BIC της 20ής Ιουλίου 2011 αφορούσε ποσοστό [10-18] % βασικών ίδιων κεφαλαίων κατηγορίας 1.
(177)
Η Επιτροπή επισημαίνει, ωστόσο, ότι η Πορτογαλία δεσμεύτηκε να περιορίσει το επίπεδο κεφαλαιοποίησης της ΒΡΝ την ημερομηνία πώλησης στο [10-18] % των βασικών ίδιων κεφαλαίων κατηγορίας 1, όπως ανέφερε η προσφορά της BIC. Αυτό θα επιτρέψει στο κράτος να εξασφαλίσει τη μεγαλύτερη δυνατή τιμή πώλησης για τα σχετικά στοιχεία ενεργητικού και παθητικού. Η δέσμευση αυτή είναι αναγκαία για να εξασφαλιστεί ότι δεν παρέχεται πλεονέκτημα στην BIC.
(178)
Επιπλέον, ασκώντας το δικαίωμα μεταβίβασης στο κράτος πρόσθετων μη εξυπηρετούμενων δανείων μετά την πώληση, η BIC θα μπορούσε να μειώσει ακόμη περισσότερο το μέγεθος της τράπεζας, αυξάνοντας με τον τρόπο αυτό το ποσοστό βασικών ίδιων κεφαλαίων κατηγορίας 1 προς όφελος της ενοποιημένης οντότητας σε υψηλότερο επίπεδο από αυτό που αφορούσε η προσφορά της BIC της 20ής Ιουλίου 2011. Αυτό θα μπορούσε να αποφέρει πρόσθετο πλεονέκτημα στην BIC. Η πρόσθετη δέσμευση της Πορτογαλίας να επιστρέψει η BIC το κεφάλαιο που συνδέεται με μη εξυπηρετούμενα δάνεια, το οποίο θα επέστρεφε στο κράτος ή σε κρατικό φορέα μετά την πώληση, θα αποκλείσει τη δυνατότητα περαιτέρω αύξησης των βασικών ίδιων κεφαλαίων κατηγορίας 1 μετά την πώληση. Αυτή η συμπληρωματική δέσμευση είναι αναγκαία για να αποφευχθεί η παροχή πλεονεκτήματος στην BIC.
(179)
Τα εξεταζόμενα μέτρα είναι επιλεκτικά εφόσον παρέχουν πλεονέκτημα σε μία συγκεκριμένη οντότητα, συγκεκριμένα την BIC, και έμμεσα και στην ενοποιημένη οντότητα.
(180)
Δεδομένης της θέσης της ΒΡΝ στον πορτογαλικό τραπεζικό κλάδο, και του γεγονότος ότι ο χρηματοπιστωτικός τομέας είναι ανοικτός σε ισχυρό ανταγωνισμό στο επίπεδο της Ένωσης, καθώς και ότι η ΒΡΝ ασκεί ανταγωνιστικές δραστηριότητες με σημαντικό αριθμό θυγατρικών αλλοδαπών τραπεζών στην Πορτογαλία, η Επιτροπή θεωρεί ότι κάθε πλεονέκτημα που παρέχεται με κρατικούς πόρους θα μπορούσε να επηρεάσει τις συναλλαγές στο εσωτερικό της Ένωσης και να νοθεύσει τον ανταγωνισμό κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης.
(181)
Βάσει των δεσμεύσεων που ανέλαβε η Πορτογαλία, η Επιτροπή μπορεί να αποφανθεί ότι τα τελικά αποτελέσματα της διαδικασίας, περιλαμβανομένων των στοιχείων που συμφωνήθηκαν με την BIC στη συμφωνία-πλαίσιο, δεν θα αλλοίωναν το αποτέλεσμα της διαδικασίας διαγωνισμού και ότι η διαδικασία πώλησης δεν παρέχει πλεονέκτημα στην BIC.
6.1.2 Ποσοτικός προσδιορισμός της ενίσχυσης
(182)
Η ΒΡΝ και η ενοποιημένη οντότητα που θα συνεχίσει τις οικονομικές δραστηριότητες της ΒΡΝ ωφελήθηκαν από διάφορα μέτρα κρατικής ενίσχυσης που συνοψίζονται κατωτέρω:
Πίνακας 1
Μέτρα ενίσχυσης που χορηγήθηκε στην ΒΡΝ και την ενοποιημένη οντότητα
Περιγραφή
Ποσό σε εκατ. ευρώ
α)
Δάνεια που χορήγησε η CGD πριν την εθνικοποίηση
315
β)
Μεταβίβαση στοιχείων ενεργητικού ύψους 3,9 δισ. ευρώ στους ΦΕΣ πριν τη διαδικασία διαγωνισμού
Μεταξύ 1 800 και 4 000
γ)
Εισφορά κεφαλαίου από το κράτος στις 15 Φεβρουαρίου 2012
600
δ)
Διευκολύνσεις ρευστότητας που χορήγησε η CGD στην BPN (στις 31 Δεκεμβρίου 2011)
[150-500]
εκ των οποίων καλύπτονται με ρητή εγγύηση του κράτους
[200-400]
ε) Διευκολύνσεις ρευστότητας τις οποίες ζήτησε η BIC για την ενοποιημένη οντότητα
εκ των οποίων η διατήρηση του υφισταμένου προγράμματος έκδοσης εμπορικών χρεογράφων
400
εκ των οποίων νέα διευκόλυνση ρευστότητας
300
(183)
Πρώτον, πρέπει να επισημανθεί ότι τα εν λόγω μέτρα ενίσχυσης δεν πρέπει να θεωρούνται όλα σωρευτικά, εφόσον, σύμφωνα με τις πορτογαλικές αρχές, ορισμένα μέτρα αντικατέστησαν άλλα (παραδείγματος χάρη, τα αρχικά δάνεια που χορήγησε η CGD πριν την εθνικοποίηση αντικαταστάθηκαν από την έκδοση εμπορικών χρεογράφων από την ΒΡΝ μετά την εθνικοποίηση).
(184)
Τα μέτρα β) και γ) είτε συνίστανται σε εισφορά κεφαλαίου είτε ισοδυναμούν με εισφορές κεφαλαίου. Ανέρχονται τουλάχιστον σε 3 δισ. ευρώ, ή περίπου στο 50 % του ισολογισμού της ΒΡΝ πριν την εθνικοποίηση. Επιπλέον, το συνολικό ποσό των κρατικών εγγυήσεων για το πρόγραμμα έκδοσης εμπορικών χρεογράφων που χορήγησε η Πορτογαλία υπέρ της ΒΡΝ από την εθνικοποίηση ανέρχεται σε 5 δισ. ευρώ, εκ των οποίων τα 4,5 δισ. ευρώ είχαν χρησιμοποιηθεί μέχρι την 31η Δεκεμβρίου 2011.
(185)
Επιπλέον, η BIC έχει δικαίωμα να μεταφέρει καταθέσεις σε τιμή άνω των […] μ.β. ή το κράτος να καλύψει τη διαφορά, με κόστος που, κατά την εκτίμηση των πορτογαλικών αρχών, ανέρχεται περίπου σε […] ευρώ. Τέλος, η μεταβίβαση στο κράτος δαπανών σε σχέση με δικαστικές διαφορές και η μεταφορά από τον ισολογισμό της ΒΡΝ στους ΦΕΣ, στο πλαίσιο της πώλησης, πρόσθετων στοιχείων ενεργητικού και παθητικού, συμπεριλαμβανομένων των μη εξυπηρετούμενων δανείων, ενέχει πρόσθετη ενίσχυση την οποία η Πορτογαλία θεώρησε ποσοτικά μη προσδιορίσιμη.
6.2 Το συμβιβάσιμο των διαφόρων μέτρων ενίσχυσης: εφαρμογή του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο β) της ΣΛΕΕ
(186)
Το άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο β) της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης εξουσιοδοτεί την Επιτροπή να κηρύσσει μια ενίσχυση συμβιβάσιμη με την εσωτερική αγορά, εάν αποσκοπεί στην «αποκατάσταση σοβαρής διαταραχής της οικονομίας ενός κράτους μέλους».
(187)
Η Επιτροπή έχει αναγνωρίσει ότι η παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση μπορεί να δημιουργήσει σοβαρή διαταραχή στην οικονομία ενός κράτους μέλους και ότι η λήψη μέτρων στήριξης τραπεζών μπορεί να είναι ορθή για την αποκατάσταση της διαταραχής. Η ανάλυση αυτή έχει επιβεβαιωθεί στην ανακοίνωση για τα μέτρα υπέρ των χρηματοπιστωτικών οργανισμών, στην ανακοίνωση για την ανακεφαλαιοποίηση τραπεζών (42), την ανακοίνωση για τα απομειωμένα στοιχεία ενεργητικού (43) (IAC) και στην ανακοίνωση σχετικά με τα μέτρα αναδιάρθρωσης στον χρηματοπιστωτικό τομέα (44). Η Επιτροπή εξακολουθεί να υποστηρίζει ότι μια κρατική ενίσχυση μπορεί να εγκριθεί κατ' εφαρμογή του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο β) της Συνθήκης ενόψει της επανεμφάνισης πιέσεων στις χρηματοπιστωτικές αγορές. Η Επιτροπή επιβεβαίωσε αυτή την άποψη με την έκδοση της ανακοίνωσης παράτασης το 2011, η οποία παρατείνει μετά τις 31 Δεκεμβρίου 2011 την εφαρμογή των κανόνων περί κρατικών ενισχύσεων σε μέτρα στήριξης υπέρ των τραπεζών στο πλαίσιο της χρηματοπιστωτικής κρίσης (45).
(188)
Η Πορτογαλία έχει πληγεί ιδιαίτερα από τη χρηματοπιστωτική και οικονομική κρίση. Οι επιπτώσεις της έχουν επιβεβαιωθεί στις διάφορες αποφάσεις της Επιτροπής (46) που εγκρίνουν τα μέτρα τα οποία έλαβαν οι πορτογαλικές αρχές για την καταπολέμηση της χρηματοπιστωτικής κρίσης. Επιπλέον, πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η επικίνδυνη οικονομική και χρηματοπιστωτική κατάσταση που οδήγησε την Πορτογαλία να ζητήσει επίσημα διεθνή συνδρομή στις 7 Απριλίου 2011, με αποτέλεσμα την υπογραφή του ΜΣ της 17ης Μαΐου 2011.
(189)
Η Επιτροπή θεωρεί ότι μια άτακτη χρεοκοπία της ΒΡΝ θα είχε σοβαρές συνέπειες για την πορτογαλική οικονομία. Τα μέτρα μπορούν, συνεπώς, να εκτιμηθούν βάσει του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο β) της Συνθήκης.
6.3 Το συμβιβάσιμο βάσει της ανακοίνωσης για τα μέτρα αναδιάρθρωσης
(190)
Η ανακοίνωση για τις αναδιαρθρώσεις ορίζει τους κανόνες κρατικών ενισχύσεων που εφαρμόζονται στην αναδιάρθρωση χρηματοπιστωτικών οργανισμών στο πλαίσιο της τρέχουσας κρίσης. Σύμφωνα με την ανακοίνωση για τα μέτρα αναδιάρθρωσης, για να είναι η αναδιάρθρωση ενός χρηματοπιστωτικού οργανισμού σύμφωνη με το άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο β) της Συνθήκης στο πλαίσιο της τρέχουσας χρηματοπιστωτικής κρίσης πρέπει:
(i)
να οδηγεί στην αποκατάσταση της βιωσιμότητας της τράπεζας·
(ii)
να περιλαμβάνει επαρκή ίδια συνεισφορά του δικαιούχου (κατανομή επιβαρύνσεων)·
(iii)
να περιέχει επαρκή μέτρα που να περιορίζουν τη νόθευση του ανταγωνισμού.
6.3.1 Βιωσιμότητα
(191)
Τα σημεία 9 και 10 της ανακοίνωσης για τα μέτρα αναδιάρθρωσης αναφέρουν ότι ένα κράτος μέλος έχει υποχρέωση να υποβάλει σχέδιο αναδιάρθρωσης, το οποίο πρέπει να είναι πλήρες, αναλυτικό και να παρέχει πλήρη στοιχεία για το επιχειρηματικό μοντέλο. Το σχέδιο πρέπει επίσης να προσδιορίζει τις αιτίες των δυσκολιών που αντιμετωπίζει ένας χρηματοπιστωτικός οργανισμός και τις εναλλακτικές δυνατότητες προς το προτεινόμενο σχέδιο αναδιάρθρωσης.
(192)
Το σχέδιο αναδιάρθρωσης πρέπει να αποδεικνύει ότι η στρατηγική της τράπεζας βασίζεται σε μια συνεκτική προσέγγιση και ότι έχει αποκατασταθεί η μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα της τράπεζας χωρίς εξάρτηση από τη στήριξη του κράτους.
(193)
Το σημείο 17 της ανακοίνωσης για τα μέτρα αναδιάρθρωσης επιβεβαιώνει ότι η πώληση ενός (μέρους) χρηματοπιστωτικού οργανισμού σε έναν τρίτο μπορεί να συμβάλει στην αποκατάσταση της μακροπρόθεσμης βιωσιμότητάς του. Στην προκειμένη περίπτωση, η Επιτροπή παρατηρεί ότι οι πορτογαλικές αρχές επέλεξαν την πώληση της ΒΡΝ με τη διαδικασία διαγωνισμού. Ως εκ τούτου, η τραπεζική επιχείρηση θα πωληθεί στην BIC μετά από ορισμένες προσαρμογές, ενώ επιλεγμένα στοιχεία ενεργητικού θα μεταβιβαστούν στους ΦΕΣ, με σκοπό την εκκαθάρισή τους με την πάροδο του χρόνου. Η Επιτροπή πρέπει, συνεπώς, να εκτιμήσει αν θα είναι βιώσιμη η τραπεζική δραστηριότητα της ΒΡΝ η οποία θα αποτελέσει μέρος της δραστηριότητας του αγοραστή (της ενοποιημένης οντότητας).
(194)
Στην απόφαση της 24ης Οκτωβρίου 2011, η Επιτροπή ανέφερε ότι δεν είχε λάβει επιχειρηματικό σχέδιο που να αποδεικνύει πράγματι τη βιωσιμότητα της ΒΡΝ ως ενοποιημένης οντότητας με την BIC και, ως εκ τούτου, δεν μπορούσε να εξάγει συμπέρασμα ως προς αυτό. Η Πορτογαλία υπέβαλε αναλυτικό επιχειρηματικό σχέδιο για την ενσωμάτωση της ΒΡΝ στην BIC με τη μορφή του σχεδίου αναδιάρθρωσης του Ιανουαρίου 2012 (που περιελάμβανε συμπληρωματικές πληροφορίες για την επιχείρηση και τη βιωσιμότητα που υποβλήθηκαν στις 3 Φεβρουαρίου 2012).
(195)
Σύμφωνα με το σχέδιο αναδιάρθρωσης του Ιανουαρίου 2012, το μέρος της ΒΡΝ που πωλήθηκε στην BIC έχει πολύ μικρότερο ισολογισμό, της τάξης των […] δισ. ευρώ, σε σύγκριση με αυτόν της ΒΡΝ κατά την εθνικοποίηση της.
(196)
Μαζί με τα στοιχεία ενεργητικού της BIC, η ενοποιημένη οντότητα θα διαθέτει συνολικά στοιχεία ενεργητικού της τάξης των […] δισ. ευρώ.
(197)
Ο ισολογισμός της ΒΡΝ κατά τον χρόνο πώλησης στην BIC περιέχει μόνο τις πλέον βιώσιμες δραστηριότητες και τα καλύτερα περιουσιακά στοιχεία της τράπεζας. Συγκεκριμένα, το χαρτοφυλάκιο δανείων που μεταβιβάστηκε στην BIC έχει εκκαθαριστεί και τα περισσότερα από τα μη ευχερώς ρευστοποιήσιμα στοιχεία του ενεργητικού έχουν μεταβιβαστεί στους ΦΕΣ.
(198)
Οι υποχρεώσεις της ΒΡΝ συνίστανται κυρίως σε καταθέσεις λιανικής συνολικού ύψους 1 669 εκατ. ευρώ και δάνεια μειωμένης εξασφάλισης συνολικού ύψους 246 εκατ. ευρώ.
Πίνακας 2
Η BPN μετά την πώληση και μετά την εισφορά κεφαλαίου σε τυποποιημένη προσωρινή μορφή (Pro forma) (47)
εκατ. ευρώ
Μετρητά, κεντρικές τράπεζες και πιστωτικοί οργανισμοί
[…]
Καθαρές πιστώσεις σε πελάτες
[…]
Άλλα στοιχεία ενεργητικού
[…]
ΣΥΝΟΛΟ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΟΥ
[…]
Καταθέσεις
[…]
Άλλες υποχρεώσεις
[…]
Δάνεια μειωμένης εξασφάλισης
[…]
ΣΥΝΟΛΟ ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΩΝ
[…]
Ίδια κεφάλαια
[…]
ΣΥΝΟΛΟ ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΩΝ ΚΑΙ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ
[…]
(199)
Τα μέτρα αναδιάρθρωσης που είχε ήδη αρχίσει να εφαρμόζει η προσωρινή διοίκηση θα συνεχιστούν από την BIC, αποκαθιστώντας τις ειδικές αιτίες των προβλημάτων της ΒΡΝ.
(200)
Όπως αναφέρεται στην αιτιολογική σκέψη 24 ανωτέρω, η διοίκηση έχει αντικατασταθεί πλήρως. Λαμβάνοντας υπόψη τις ειδικές περιστάσεις που οδήγησαν στην εθνικοποίηση της ΒΡΝ, και συγκεκριμένα τις πολυάριθμες εικαζόμενες περιπτώσεις απάτης που διέπραξε η προηγούμενη διοίκηση της τράπεζας, η νέα διοίκηση έχει κινήσει διάφορες δικαστικές διαδικασίες (48) για την προάσπιση των συμφερόντων της τράπεζας. Έχει γίνει πλήρης ανασχεδιασμός των διαδικασιών εκτίμησης κινδύνου της τράπεζας με την εφαρμογή βέλτιστων πρακτικών.
(201)
Η νέα διοίκηση της ΒΡΝ εστιάστηκε επίσης στη βελτιστοποίηση της διάρθρωσης του κόστους και έλαβε ορισμένες πρωτοβουλίες για τη μείωση των λειτουργικών δαπανών. Από τον Δεκέμβριο του 2008 έως τον Δεκέμβριο του 2010, οι λειτουργικές δαπάνες μειώθηκαν περίπου κατά […] εκατ. ευρώ και το κόστος εργασίας μειώθηκε περίπου κατά […] εκατ. ευρώ.
(202)
Σύμφωνα με το σχέδιο αναδιάρθρωσης του Ιανουαρίου 2012, η στρατηγική της BIC είναι να εστιαστεί στη βασική δραστηριότητα λιανικής και να εκμεταλλευτεί το δίκτυο της ΒΡΝ για να καταστεί η τράπεζα αναφοράς για τη στήριξη του εμπορίου και των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών μεταξύ της Πορτογαλίας και της Αγκόλας.
(203)
Το σχέδιο βασίζεται σε λογικές υποκείμενες μακροοικονομικές παραδοχές, που λαμβάνουν υπόψη την τρέχουσα κατάσταση των αγορών στην Πορτογαλία, με πρόβλεψη να διατηρηθεί η οικονομική ύφεση μέχρι το 2014.
(204)
Με βάση τις χρηματοοικονομικές προβολές, κατά το τέλος της περιόδου αναδιάρθρωσης (31 Δεκεμβρίου 2016) η ενοποιημένη οντότητα εκτιμάται, ακόμη και με το απαισιόδοξο σενάριο, ότι θα είναι σε θέση να καλύψει το κόστος της και να επιτύχει απόδοση ιδίων κεφαλαίων της τάξης του [1-10] %.
(205)
Η αναμενόμενη αρχική κεφαλαιακή βάση θα είναι κατά πολύ μεγαλύτερη από τις ελάχιστες κεφαλαιακές απαιτήσεις, με ποσοστό βασικών ιδίων κεφαλαίων κατηγορίας 1 περίπου [10-18] % χάρη στην εισφορά κεφαλαίου από το κράτος.
(206)
Η σημαντική εισφορά κεφαλαίου από το κράτος θα έχει ως αποτέλεσμα οι προβλεπόμενοι δείκτες κεφαλαίου της τράπεζας κατά τη διάρκεια και στο τέλος της περιόδου αναδιάρθρωσης να παραμένουν πάνω από το επίπεδο των κατώτατων απαιτήσεων και, με τον τρόπο αυτό, να διασφαλίζεται η φερεγγυότητα της τράπεζας. Με βάση το επιχειρηματικό σχέδιο που υπέβαλε η Πορτογαλία και αποτυπώνεται στο σχέδιο αναδιάρθρωσης του Ιανουαρίου 2012, σύμφωνα με ένα βασικό σενάριο, το ποσοστό βασικών ιδίων κεφαλαίων κατηγορίας 1 κατά τη λήξη της περιόδου αναδιάρθρωσης (31 Δεκεμβρίου 2016) θα είναι της τάξης του [8-12] %, ελαφρώς ανώτερο από τις ελάχιστες κεφαλαιακές απαιτήσεις του 10 % που καθορίστηκε από την BdP για τον Δεκέμβριο του 2012 (49), και με βάση ένα απαισιόδοξο σενάριο θα είναι ελάχιστα χαμηλότερο ([7-11] %), όπως φαίνεται στο διάγραμμα 1 που επισυνάπτεται στην αιτιολογική σκέψη 207.
(207)
Αυτή η εξέλιξη εκτιμάται ότι θα οφείλεται κυρίως στην ανάγκη εφαρμογής του επιχειρηματικού σχεδίου που ορίστηκε στο σχέδιο αναδιάρθρωσης του Ιανουαρίου 2012, με τη χορήγηση περισσότερων πιστώσεων στην οικονομία και λόγω της επίπτωσης των αρνητικών αποτελεσμάτων κατά τα πρώτα έτη εφαρμογής του σχεδίου αναδιάρθρωσης. Τα αρνητικά αποτελέσματα θα οφείλονται κυρίως στη διάρθρωση κόστους της τράπεζας που εξακολουθεί να είναι υψηλό σε σύγκριση με το επιχειρηματικό της μέγεθος, σε συνδυασμό με το κόστος αναδιάρθρωσης που θα αναλάβει η BIC.
Διάγραμμα 1
Προβολές για τη συνδυασμένη οντότητα BPN/BIC σύμφωνα με το βασικό σενάριο, 2012-2016
[…]
(208)
Ως προς τη ρευστότητα, το επιχειρηματικό σχέδιο βασίζεται κυρίως σε καταθέσεις, με προβλεπόμενη αύξηση των καταθέσεων περίπου κατά [1-10] % ετησίως. Η Επιτροπή θεωρεί ότι η σταθερή χρηματοδότηση της ενοποιημένης οντότητας μέσω καταθέσεων αποτελεί σημαντικό στοιχείο του σχεδίου αναδιάρθρωσης. Λαμβάνοντας υπόψη το μικρό μέγεθος της ενοποιημένης οντότητας και του αναπτυξιακού δυναμικού της, οι προβολές για την εξέλιξη των καταθέσεων είναι αξιόπιστες.
(209)
Ταυτόχρονα, η Επιτροπή θεωρεί ότι, για να διασφαλιστεί η βιωσιμότητα της ενοποιημένης οντότητας, δεν πρέπει να υπάρχει κίνητρο αντικατάστασης των καταθέσεων με χρηματοδότηση χονδρικής. Για τον σκοπό αυτό, είναι σημαντικό να αυξηθεί η αμοιβή για την πιστωτική διευκόλυνση που ζήτησε η BIC προκειμένου να αντισταθμίσει πιθανή εκροή καταθέσεων τουλάχιστον σε Euribor +[…] μ.β. Η δέσμευση της Πορτογαλίας ως προς αυτό είναι αναγκαία για να διασφαλιστεί το συμβιβάσιμο της ενίσχυσης αναδιάρθρωσης με την εσωτερική αγορά, λαμβάνοντας υπόψη το γεγονός ότι […] διαθέτει σημαντικό ποσό καταθέσεων που αμείβονται σήμερα με πάνω από Euribor +[…] μ.β., επίπεδο στο οποίο η BIC μπορεί να επιλέξει να μην διατηρήσει τις εν λόγω καταθέσεις. Εάν η αμοιβή για τη νέα πιστωτική διευκόλυνση δεν καθοριζόταν σε επίπεδο το οποίο παρείχε στην BIC κίνητρο να διατηρήσει το επίπεδο καταθέσεων σύμφωνα με τις προβλέψεις στο σχέδιο αναδιάρθρωσης του Ιανουαρίου 2012, η BIC θα μπορούσε να οδηγηθεί στην αντικατάσταση των καταθέσεων με φθηνότερη χρηματοδότηση από την CGP. Η αντικατάσταση αυτή θα μπορούσε να βελτιώσει τη βραχυπρόθεσμη αποδοτικότητα της ενοποιημένης οντότητας, αλλά ταυτόχρονα θα υπονόμευε τις προοπτικές βιωσιμότητάς της.
(210)
Ως προς αυτό, είναι επίσης σημαντικό να επισημανθεί ότι με Euribor +[…] μ.β. η πιστωτική διευκόλυνση εξακολουθεί να παρέχεται με ευνοϊκότερους όρους από αυτούς που θα μπορούσε να λάβει η BIC στην αγορά. Μολονότι δεν έχει υποβληθεί στην Επιτροπή συγκρίσιμο στοιχείο αναφοράς για παρόμοιες συναλλαγές στην αγορά, η Επιτροπή κρίνει απίθανο ότι μια πιστωτική διευκόλυνση αυτής της διάρκειας και του μεγέθους θα μπορούσε να είναι διαθέσιμη στην αγορά, ακόμη και με υψηλότερα επιτόκια. Επιπλέον, η Επιτροπή θεωρεί λογικό η αμοιβή για δάνεια που χορηγεί η CGD […] να καθοριστεί σε Euribor […] μηνών + […] μ.β..
(211)
Με βάση τα ανωτέρω, έχουν αρθεί οι επιφυλάξεις της Επιτροπής ως προς τη βιωσιμότητα της ΒΡΝ.
6.3.2 Ενίσχυση που περιορίζεται στο ελάχιστο αναγκαίο και καταμερισμός επιβαρύνσεων
(212)
Σύμφωνα με την ανακοίνωση για τα μέτρα αναδιάρθρωσης, απαιτείται η συνεισφορά του δικαιούχου, ώστε να περιοριστεί η ενίσχυση στο ελάχιστο και να αντιμετωπιστούν οι στρεβλώσεις του ανταγωνισμού και ο ηθικός κίνδυνος. Για τον σκοπό αυτό: α) τόσο το κόστος αναδιάρθρωσης όσο και το ποσό της ενίσχυσης πρέπει να είναι περιορισμένα και β) απαιτείται σημαντικό επίπεδο ίδιας συνεισφοράς.
(213)
Οι αρχές που διέπουν την ίδια συνεισφορά της δικαιούχου τράπεζας στο στάδιο της αναδιάρθρωσης ορίζονται στο τμήμα 3 της ανακοίνωσης περί αναδιαρθρώσεων. Αυτό απαιτεί: i) η ενίσχυση αναδιάρθρωσης να περιορίζεται στο ελάχιστο απαραίτητο για την κάλυψη των δαπανών που είναι αναγκαίες για την αποκατάσταση της βιωσιμότητας· ii) η δικαιούχος τράπεζα πρέπει να διαθέτει όσο το δυνατό περισσότερους ίδιους πόρους για τη χρηματοδότηση της αναδιάρθρωσης, παραδείγματος χάρη με την πώληση περιουσιακών στοιχείων, και iii) το κόστος αναδιάρθρωσης πρέπει να βαρύνει επίσης επαρκώς και όσους επένδυσαν στην τράπεζα, απορροφώντας ζημίες με διαθέσιμο κεφάλαιο και καταβάλλοντας αρκετή αμοιβή για τις κρατικές παρεμβάσεις. Ο στόχος του καταμερισμού των επιβαρύνσεων είναι διττός: να περιοριστούν οι στρεβλώσεις του ανταγωνισμού και να αντιμετωπιστεί ο ηθικός κίνδυνος (50).
(214)
Ένα σχέδιο αναδιάρθρωσης πρέπει να αποδεικνύει ευκρινώς ότι η ενίσχυση έχει περιοριστεί στο ελάχιστο αναγκαίο. Το κόστος αναδιάρθρωσης πρέπει να βαρύνει όχι μόνο το κράτος, αλλά στο μεγαλύτερο δυνατό βαθμό και όσους επένδυσαν στην τράπεζα. Με άλλους όρους, η τράπεζα και οι μέτοχοί της πρέπει να συμβάλουν στην αναδιάρθρωση όσο το δυνατό περισσότερο με δικούς τους πόρους. Η ενίσχυση αναδιάρθρωσης πρέπει να περιορίζεται στην κάλυψη των εξόδων που είναι αναγκαία για την αποκατάσταση της βιωσιμότητας. Συνεπώς, μια επιχείρηση δεν πρέπει να χρηματοδοτείται με κρατικούς πόρους που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για χρηματοδότηση δραστηριοτήτων που νοθεύουν την αγορά και δεν συνδέονται με τη διαδικασία αναδιάρθρωσης, όπως οι εξαγορές (51).
(215)
Όσον αφορά τον περιορισμό της ενίσχυσης στο ελάχιστο αναγκαίο, η παράγραφος 23 της ανακοίνωσης για τα μέτρα αναδιάρθρωσης αναφέρει ότι η ενίσχυση αναδιάρθρωσης πρέπει να περιορίζεται στην κάλυψη του κόστους που είναι απαραίτητο για την αποκατάσταση της βιωσιμότητας.
(216)
Προς τον σκοπό αυτό, η Επιτροπή οφείλει να εκτιμήσει: πρώτον, τον ισχυρισμό των πορτογαλικών αρχών ότι το κόστος που συνδέεται με την πώληση της ΒΡΝ στην BIC είναι χαμηλότερο από το κόστος με το οποίο θα επιβαρυνόταν η Πορτογαλία σε περίπτωση εκκαθάρισης της ΒΡΝ· και, δεύτερον, αν η ενίσχυση που χορηγήθηκε για την αναδιάρθρωση της ΒΡΝ περιορίστηκε στο ελάχιστο αναγκαίο.
(217)
Στην απόφαση της 24ης Οκτωβρίου 2011, η Επιτροπή εξέτασε διάφορα στοιχεία της ποσοτικής σύγκρισης ανάμεσα στις δύο εναλλακτικές υποθέσεις που παρουσίασε η Πορτογαλία εκείνη την περίοδο.
(218)
Στο σχέδιο αναδιάρθρωσης του Ιανουαρίου 2012, η Πορτογαλία παρουσίασε επικαιροποιημένη σύγκριση των δύο σεναρίων και τροποποίησε τις αρχικές παραδοχές της για να αντιμετωπίσει τις σοβαρές ανησυχίες που διατύπωσε η Επιτροπή στην απόφαση της 24ης Οκτωβρίου 2011, οι οποίες αφορούσαν το κόστος σε περίπτωση συντεταγμένης εκκαθάρισης. Ειδικότερα, η Πορτογαλία εξέτασε την περικοπή (κούρεμα) δανείων και τη μεταχείριση των κατόχων ομολόγων μειωμένης εξασφάλισης.
(219)
Συγκεκριμένα, η Πορτογαλία υπέβαλε πρόσθετα στοιχεία και ένα εναλλακτικό σημείο συγκριτικής αξιολόγησης σε σχέση με την παραδοχή της για την περικοπή της λογιστικής αξίας κατά 30-50 % στην πώληση δανείων. Η Πορτογαλία υπέβαλε επίσης τα τελικά στοιχεία για τα δάνεια που ανέλαβε τελικά η BIC, το ποσό των οποίων δεν ήταν γνωστό τη στιγμή της αρχικής σύγκρισης, στις 17 Φεβρουαρίου 2012. Αφαίρεσε επίσης από το σενάριο της συντεταγμένης εκκαθάρισης το κόστος που συνδέεται με την αποζημίωση ορισμένων κατόχων ομολόγων μειωμένης εξασφάλισης, όπως διευκρινίζεται στην αιτιολογική σκέψη 221.
(220)
Η Επιτροπή θεωρεί ότι, λαμβάνοντας υπόψη την τρέχουσα οικονομική κατάσταση και τη σημαντική απομόχλευση του τραπεζικού τομέα, είναι δικαιολογημένη η εφαρμογή περικοπής στην πώληση χαρτοφυλακίου δανείων. Επίσης, εάν τα δάνεια διατηρούνταν μέχρι τη λήξη, το κράτος θα επιβαρυνόταν με έξοδα χρηματοδότησης και με τον πιστωτικό κίνδυνο μέχρι τη λήξη. Συνεπώς, η Επιτροπή μπορεί να δεχθεί τη χαμηλότερη εκτίμηση του ανοίγματος μιας περικοπής την οποία υπέβαλε η Πορτογαλία, δηλαδή μια περικοπή της τάξης του [20-50] %.
(221)
Όσον αφορά τους κατόχους ομολόγων μειωμένης εξασφάλισης, η Επιτροπή κατανοεί ότι το συνολικό ποσό των 245 εκατ. ευρώ αντιπροσωπεύει διαφορετικές εκδόσεις. Ενδέχεται […]. Η Πορτογαλία υποστήριξε ότι, μετά από νομική εκτίμηση των όρων κάθε έκδοσης, […].
(222)
Ο πίνακας 3 παραθέτει επισκόπηση της κατάστασης εισροών / εκροών, λαμβάνοντας υπόψη τις αναθεωρημένες παραδοχές που αναφέρονται στις αιτιολογικές σκέψεις 219-221 ανωτέρω. Η εν λόγω εκτίμηση λαμβάνει υπόψη μόνο το οριακό κόστος που συνδέεται με τα δύο σενάρια (και όχι τις δαπάνες που έχουν ήδη πραγματοποιηθεί) και βασίζεται στα δεδομένα ισολογισμού της ΒΡΝ κατά τον χρόνο πώλησής της στην BIC (52).
Πίνακας 3
Σύγκριση των σεναρίων της πώλησης στην BIC και της συντεταγμένης εκκαθάρισης (δεδομένα σε εκατ. ευρώ)
Πώληση στην BIC
Εκκαθάριση
ΕΚΡΟΕΣ
1
Πληρωμή της χρηματοδότησης σε πιστωτικούς οργανισμούς
[…] (53)
2
Πληρωμή καταθέσεων από πελάτες
[…]
3
Αύξηση κεφαλαίου
[…]
4
Κάτοχοι ομολόγων μειωμένης εξασφάλισης με εξαίρεση τη συνεχή έκδοση TBC
[…]
Συνολικές εκροές
[…]
[…]
Πώληση στην BIC
Εκκαθάριση
ΕΙΣΡΟΕΣ
5
Πώληση δανείων πελατών (2 114 εκατ. ευρώ καθαρά από περικοπή 30 %)
[…]
6
Επιστροφή μετρητών και δανείων σε πιστωτικούς οργανισμούς
[…] (54)
7
Τιμή πώλησης ΒΡΝ
[…]
8
Ασφάλιστρο πώλησης καταθέσεων - 2 % του υπολοίπου καταθέσεων
[…]
Σύνολο εισροών
[…]
ΕΚΤΙΜΩΜΕΝΗ ΔΙΑΦΟΡΑ
[…]
[…]
(223)
Συνολικά, οι επιλογές της συντεταγμένης εκκαθάρισης, κατά την οποία το κράτος θα πλήρωνε όλες τις καταθέσεις (με εξαίρεση τις καταθέσεις πιστωτών μειωμένης εξασφάλισης που είναι κάτοχοι διαρκών ομολόγων) και όπου το κράτος θα πλήρωνε τη συνολική έκθεση σε πιστωτικούς οργανισμούς, θα ήταν δαπανηρότερη από την πώληση στην BIC.
(224)
Η Επιτροπή αναγνωρίζει την αβεβαιότητα που διέπει ορισμένες παραδοχές, και ιδίως την πιθανότητα ανάκτησης των πιστώσεων που μεταβιβάστηκαν στην BIC. Πρέπει επίσης να ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι η συντεταγμένη εκκαθάριση θα είχε αρνητικές δευτερογενείς επιπτώσεις στην εμπιστοσύνη σε ολόκληρο τον τραπεζικό τομέα και την αξιολόγηση του δημόσιου χρέους του κράτους μέλους.
(225)
Με βάση τις διαθέσιμες πληροφορίες, η Επιτροπή κρίνει ότι η επιλογή της αναδιάρθρωσης της τράπεζας, δηλαδή η πώληση στην BIC, συμβάλλει στο να περιοριστεί το ποσό της ενίσχυσης στο ελάχιστο αναγκαίο.
(226)
Η ΒΡΝ έλαβε σημαντικό ποσό ενίσχυσης πριν και μετά την εθνικοποίηση, όπως αναφέρεται στις αιτιολογικές σκέψεις 182 έως 185. Η ενίσχυση ήταν αναγκαία για την επιβίωση της τράπεζας κατά το απαιτούμενο διάστημα για την εφαρμογή της επιλεγείσας αναδιάρθρωσης, που συνίσταται στην πώληση ζωτικών στοιχείων στην BIC και την εκκαθάριση με την πάροδο του χρόνου των επισφαλών περιουσιακών στοιχείων. Η διαδικασία αναδιάρθρωσης θα έχει ως αποτέλεσμα την εξαφάνιση της ΒΡΝ ως ανεξάρτητης τράπεζας. Η δραστηριότητα λιανικής τραπεζικής που θα εξαγοραστεί από την BIC θα έχει ισολογισμό κατά 35 % μικρότερο από τον ισολογισμό τής ΒΡΝ πριν την εθνικοποίησή της. Με τις επικρατούσες συνθήκες της αγοράς, τα μέτρα αυτά (και συγκεκριμένα η απόσπαση των στοιχείων ενεργητικού μη λιανικής τραπεζικής και η μεταβίβασή τους στους ΦΕΣ) είναι άμεσα συνδεδεμένα με τη βιωσιμότητα της τράπεζας που θα παραμείνει στην αγορά. Η επιχείρηση και οι δραστηριότητες πλην της λιανικής τραπεζικής μεταβιβάστηκαν στους ΦΕΣ για να εκκαθαριστούν εν καιρώ. Η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι οι σημαντικές καθυστερήσεις στην εφαρμογή της αναδιάρθρωσης της ΒΡΝ συνδέονται με τις έκτακτες περιστάσεις που έπληξαν την πορτογαλική οικονομία και οδήγησαν στην υπογραφή του ΜΣ της 17ης Μαΐου 2011.
(227)
Όπως ανέφερε η Επιτροπή στην απόφαση της 24ης Οκτωβρίου 2011, εκτός από τα μέτρα που ελήφθησαν υπέρ της ΒΡΝ πριν την πώλησή της, η BIC ζητάει πρόσθετα μέτρα, τα οποία αναφέρονται στην αιτιολογική σκέψη 56.
(228)
Στην απόφαση της 24ης Οκτωβρίου 2011, η Επιτροπή έθεσε το ερώτημα αν η εισφορά κεφαλαίου που ζήτησε η BIC ήταν το ελάχιστο αναγκαίο ποσό για τη διασφάλιση της βιωσιμότητας. Λαμβάνοντας υπόψη τις προσαρμογές του ισοζυγίου που ζήτησε η BIC στην προσφορά της 20ής Ιουλίου 2011 και τις οικονομικές καταστάσεις του Ιουνίου 2011 της BPN, η Πορτογαλία εκτίμησε ότι ένα επίπεδο κεφαλαίου της τάξης των [200-400] εκατ. ευρώ αντιπροσωπεύει δείκτη βασικών ιδίων κεφαλαίων κατηγορίας 1 [10-18] %.
(229)
Η Πορτογαλία υποστηρίζει ότι το επίπεδο του κεφαλαίου είναι αποτέλεσμα της διαδικασίας διαγωνισμού, εάν επίσης ληφθεί υπόψη το τίμημα που θα καταβάλει η BIC στο κράτος (40 εκατ. ευρώ). Δικαιολογείται από τα έξοδα για την αναδιάταξη της βασικής επιχειρηματικής της δραστηριότητα της τράπεζας και από την ανάγκη να διατηρηθεί ένα επαρκές κεφαλαιακό απόθεμα ασφαλείας. Η Πορτογαλία θεωρεί ότι το απόθεμα ασφαλείας είναι επαρκές για τη διατήρηση ικανοποιητικού επιπέδου ιδίων κεφαλαίων, ιδίως τα πρώτα έτη της ενοποίησης, όπου λαμβάνεται επίσης υπόψη η αρνητική φήμη της ΒΡΝ και η δυσχερής οικονομική κατάσταση της Πορτογαλίας.
(230)
Πρέπει να επισημανθεί ότι, σύμφωνα με το σχέδιο αναδιάρθρωσης του Ιανουαρίου 2012, ο λόγος κεφαλαίου/υποχρεώσεων εκτιμάται ότι θα είναι [8-12] % στο τέλος του τέταρτου έτους μετά την πώληση και με βάση το απαισιόδοξο σενάριο θα ανέλθει σε [7-11] % (ελαφρώς χαμηλότερο από το ελάχιστο 10 % που επιβάλλει ο νόμος στην Πορτογαλία).
(231)
Η Επιτροπή μπορεί, συνεπώς, να συμπεράνει ότι ένα επίπεδο κεφαλαίου ισοδύναμο με δείκτη βασικών ιδίων κεφαλαίων κατηγορίας 1 [10-18] % είναι το αποτέλεσμα της διαδικασίας διαγωνισμού και είναι αναγκαίο για να διασφαλιστεί η βιωσιμότητα της τράπεζας, βάσει του σχεδίου αναδιάρθρωσης του Ιανουαρίου 2012.
(232)
Η Επιτροπή θεωρεί επίσης θετικό το γεγονός ότι η συμφωνία-πλαίσιο με την BIC περιλαμβάνει δέσμευση της BIC να μην διανείμει μερίσματα ή άλλες ισοδύναμες παροχές σε μετόχους σε σχέση με την ΒΡΝ για περίοδο πέντε ετών. Σκοπός της δέσμευσης αυτής είναι να διασφαλιστεί ότι η εισφορά κεφαλαίου στην ΒΡΝ δεν θα εκρεύσει άμεσα από την τράπεζα υπό μορφή διανομής κερδών σε μετόχους.
(233)
Εντούτοις, τα τελικά περιουσιακά στοιχεία που αγόρασε η BIC διαφέρουν από την προσφορά της BIC της 20ής Ιουλίου 2011 και η BIC διατηρεί ακόμη το δικαίωμα να επιστρέψει μη εξυπηρετούμενα δάνεια. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή θεωρεί ότι, για να διατηρηθεί η ενίσχυση στο ελάχιστο αναγκαίο, κάθε μείωση των RWA που θα είναι αποτέλεσμα της επιστροφής δανείων στο κράτος θα πρέπει να συνοδεύεται με αντίστοιχη μείωση κεφαλαίου, της τάξης του [10-18] % της μείωσης στα RWA. Η μείωση του κεφαλαίου θα μπορούσε να λάβει τη μορφή περικοπής της λογιστικής αξίας των δανείων που επιστρέφονται στο κράτος.
(234)
Η Επιτροπή καταγράφει ότι η BIC έχει δηλώσει ότι η ενοποιημένη οντότητα θα μπορούσε να διατηρήσει δείκτη βασικών ιδίων κεφαλαίων κατηγορίας 1 [10-18] % σε περίπτωση που θα επέστρεφε μη εξυπηρετούμενα δάνεια, χορηγώντας νέες πιστώσεις στην οικονομία. Η Επιτροπή θεωρεί ότι ένα τέτοιο μέτρο δεν θα περιόριζε την ενίσχυση στο ελάχιστο αναγκαίο για τους κατωτέρω λόγους. Πρώτον, ο δείκτης ιδίων κεφαλαίων της BIC πριν την πώληση θα είναι κατώτερος του [10-18] % την ημερομηνία της πώλησης. Συνεπώς, μόλις η ΒΡΝ συγχωνευθεί με την BIC, το επίπεδο των βασικών ιδίων κεφαλαίων κατηγορίας 1 της ενοποιημένης οντότητας θα μειωθεί άμεσα (όπως αποτυπώνεται στο σχέδιο αναδιάρθρωσης του Ιανουαρίου 2012). Κατά συνέπεια, εάν η ενοποιημένη οντότητα διατηρήσει δείκτη [10-18] % βασικών ιδίων κεφαλαίων κατηγορίας 1 μετά τη συγχώνευση, θα έχει κεφαλαιοποίηση ανώτερη από αυτήν που η ίδια η BIC έχει προβλέψει. Δεύτερον, το σχέδιο αναδιάρθρωσης του Ιανουαρίου 2012 προβλέπει ήδη τη χορήγηση νέων δανείων στην οικονομία και, για τον σκοπό αυτό, ο (πολύ υψηλός) δείκτης του [10-18] % των βασικών ιδίων κεφαλαίων κατηγορίας 1 της ΒΡΝ κατά τον χρόνο της πώλησης θεωρείται επαρκής. Δεν υπάρχει, συνεπώς, ανάγκη διάθεσης ακόμα μεγαλύτερου κεφαλαίου από αυτό που προέβλεπε το σχέδιο αναδιάρθρωσης του Ιανουαρίου 2012 για την παραγωγή νέων δανείων. Ως προς αυτό, η Επιτροπή εξετάζει θετικά τη δέσμευση που ανέλαβε η Πορτογαλία, ο δείκτης βασικών ιδίων κεφαλαίων κατηγορίας 1 της ΒΡΝ κατά την ημερομηνία πώλησης στην Banco BIC να μην είναι υψηλότερος του [10-18] % και ότι, σε περίπτωση μεταβίβασης στο κράτος, ή σε οποιαδήποτε ελεγχόμενη από το κράτος οντότητα, μη εξυπηρετούμενων δανείων μετά την πώληση, η Banco BIC ή η ενοποιημένη οντότητα θα μεταβιβάσει στο κράτος ή σε οποιαδήποτε οντότητα ελέγχεται από το κράτος όλο το κεφάλαιο που συνδέεται με τα εν λόγω δάνεια μέχρι ποσοστό [10-18] % των στοιχείων ενεργητικού σταθμισμένου κινδύνου.
(235)
Επιπλέον, η ανακοίνωση για τα μέτρα αναδιάρθρωσης αναφέρει ότι η απαγόρευση εξαγοράς είναι αναγκαία για να περιοριστεί η ενίσχυση στο ελάχιστο αναγκαίο. Η παράγραφος 23 της ίδιας ανακοίνωσης αναφέρει ρητά ότι «δεν πρέπει να χορηγούνται σε μια επιχείρηση δημόσιοι πόροι που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για τη χρηματοδότηση δραστηριοτήτων που στρεβλώνουν τον ανταγωνισμό και οι οποίες δεν συνδέονται με τη διαδικασία αναδιάρθρωσης. Παραδείγματος χάρη, η αγορά μετοχών σε άλλες εταιρείες ή οι νέες επενδύσεις δεν μπορούν να χρηματοδοτούνται από την κρατική ενίσχυση, εκτός εάν αυτό είναι απαραίτητο για την αποκατάσταση της βιωσιμότητας μιας επιχείρησης».
(236)
Η Επιτροπή παρατηρεί ότι, ήδη το σχέδιο αναδιάρθρωσης του Ιανουαρίου 2012, ανέφερε ότι η ενοποιημένη οντότητα θα καταστεί βιώσιμη επιχείρηση που θα πρέπει να επιτύχει αποδεκτή απόδοση ιδίων κεφαλαίων και ότι αναμένεται ακόμη και να παρουσιάσει κέρδη. Η αποκατάσταση της βιωσιμότητας δεν εξαρτάται από τις εξαγορές. Αντιθέτως, η Επιτροπή θεωρεί ότι μια απαγόρευση των εξαγορών θα διασφαλίσει την παραμονή στην τράπεζα του κεφαλαίου που κρίνεται αναγκαίο για την αναδιάρθρωση, συμβάλλοντας με τον τρόπο αυτό στην αποκατάσταση της βιωσιμότητας. Ως προς αυτό, η Επιτροπή θεωρεί ότι η δέσμευση της Πορτογαλίας να εφαρμόσει απαγόρευση εξαγορών είναι αναγκαία για να διασφαλιστεί το συμβιβάσιμο της ενίσχυσης αναδιάρθρωσης με την εσωτερική αγορά.
(237)
Όσον αφορά την ίδια συνεισφορά, η ανακοίνωση για τα μέτρα αναδιάρθρωσης επιβάλλει το κόστος αναδιάρθρωσης να βαρύνει όχι μόνο το κράτος αλλά και τους προηγούμενους επενδυτές και πρώην μετόχους μιας τράπεζας. Η απαίτηση αυτή εξασφαλίζει ότι οι διασωζόμενες τράπεζες αναλαμβάνουν επαρκώς την ευθύνη για τις συνέπειες της προηγούμενης συμπεριφοράς τους και παρέχει τα κατάλληλα κίνητρα για την μελλοντική συμπεριφορά τους.
(238)
Στην παρούσα περίπτωση, η Επιτροπή κρίνει ευνοϊκά το γεγονός ότι οι μέτοχοι έχουν απολέσει τη συμμετοχή τους στην τράπεζα χωρίς να λάβουν καμία αποζημίωση. Υπάρχει, συνεπώς, επαρκής συμμετοχή στον καταμερισμό των επιβαρύνσεων για μια τράπεζα η αξία της οποίας ήταν αρνητική σύμφωνα με την εκτίμηση δύο ανεξάρτητων εταιρειών που όρισε το πορτογαλικό κράτος. Κρίνει επίσης θετικά το γεγονός της αλλαγής και αντικατάστασης του διοικητικού συμβουλίου της ΒΡΝ το πλαίσιο της διαδικασίας εθνικοποίησης.
(239)
Η Επιτροπή επισημαίνει, ωστόσο, ότι οι κάτοχοι ομολόγων μειωμένης εξασφάλισης, ύψους 245 εκατ. ευρώ, θα παραμείνουν στην τράπεζα η οποία ιδιωτικοποιείται και μπορούν να συνεχίσουν να εισπράττουν τοκομερίδια.
(240)
Η παράγραφος 26 της ανακοίνωσης για τα μέτρα αναδιάρθρωσης αναφέρει ότι «οι τράπεζες δεν πρέπει να χρησιμοποιούν τις κρατικές ενισχύσεις για την αμοιβή των ιδίων κεφαλαίων τους (ίδια κεφάλαια και δάνεια μειωμένης εξασφάλισης), όταν οι δραστηριότητες αυτές δεν παράγουν επαρκή κέρδη».
(241)
Ως προς την περίοδο κατά την οποία η ΒΡΝ ήταν υπό αναδιάρθρωση, η ΒΡΝ δεν τήρησε την πολιτική της Επιτροπής για τα υβριδικά κεφαλαιακά μέσα, όπως ορίζει η παράγραφος 26 της ανακοίνωσης για τα μέτρα αναδιάρθρωσης. Σε αυτήν η Επιτροπή διευκρινίζει ότι, υπό συνθήκες αναδιάρθρωσης, η απορρόφηση ζημιών κατά τη διακριτική ευχέρεια της δικαιούχου τράπεζας (για παράδειγμα με την ελευθέρωση αποθεματικών ή τη μείωση των ιδίων κεφαλαίων) προκειμένου να εγγυηθεί την καταβολή μερισμάτων και τοκομεριδίων επί τρεχόντων δανείων μειωμένης εξασφάλισης, δεν συμβιβάζεται καταρχήν με τον στόχο του καταμερισμού των βαρών. Η Επιτροπή επισημαίνει ότι η καταβολή των τοκομεριδίων δεν τηρούσε αυτή την αρχή και έπρεπε να αντισταθμίζεται με ριζικότερη αναδιάρθρωση (55).
(242)
Η Επιτροπή κρίνει ότι η ριζική αναδιάρθρωση της τράπεζας μπορεί να είναι επαρκής για να αντισταθμίσει την έλλειψη καταμερισμού των επιβαρύνσεων.
(243)
Εντούτοις, εφόσον η τράπεζα πωλείται, η απαγόρευση της ανάκλησης δανείων έως τις 31 Δεκεμβρίου 2016 είναι αναγκαία, ώστε να εξασφαλιστεί το ελάχιστο επίπεδο καταμερισμού των βαρών στους μετόχους της τράπεζας.
(244)
Ως προς αυτό, η Επιτροπή καταγράφει τη δέσμευση της Πορτογαλίας ότι, για να συμβάλει στη διαδικασία αναδιάρθρωσης της ΒΡΝ, η Banco BIC, η ενοποιημένη οντότητα και η Πορτογαλία δεν θα ασκήσουν έως τις 31 Δεκεμβρίου 2016 κανένα δικαίωμα προαίρεσης σε σχέση με δάνεια μειωμένης εξασφάλισης που εξέδωσε η ΒΡΝ πριν την ημερομηνία της πώλησής της.
(245)
Η Επιτροπή επισημαίνει ότι η αμοιβή για κάθε ένα από τα μέτρα ενίσχυσης που απαριθμούνται στις αιτιολογικές σκέψεις 182 έως 185 ανωτέρω, και ιδίως για τις εγγυήσεις, την εισφορά κεφαλαίου και τη μεταβίβαση στοιχείων ενεργητικού στους ΦΕΣ, δεν είναι σύμφωνη με τις σχετικές ανακοινώσεις της Επιτροπής.
(246)
Οι κρατικές ενισχύσεις τιμολογήθηκαν σε 20 μ.β., επίπεδο πολύ χαμηλότερο από αυτό που προκύπτει από την εφαρμογή των κανόνων της Επιτροπής σχετικά με την αμοιβή για τις κρατικές εγγυήσεις για υποχρεώσεις που εκδίδουν χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί.
(247)
Η εισφορά κεφαλαίου 600 εκατ. ευρώ στην ΒΡΝ τον Φεβρουάριο 2012 σαφώς δεν περιέχει αμοιβή σύμφωνη με την ανακοίνωση για τα μέτρα αναδιάρθρωσης. Πράγματι, οι πορτογαλικές αρχές δεν προσδοκούν καμία αμοιβή για το κεφάλαιο που εισέφεραν. Ο πραγματικός σκοπός της εισφοράς κεφαλαίου ήταν να επιτραπεί η πώληση της τράπεζας σε αρνητική τιμή.
(248)
Όσον αφορά τη μεταβίβαση περιουσιακών στοιχείων στους ΦΕΣ στη λογιστική αξία, μολονότι η Επιτροπή αναγνωρίζει από θεωρητική άποψη ότι σκοπός της μεταβίβασης περιουσιακών στοιχείων στους τρεις ΦΕΣ είναι να προστατευθεί η βιωσιμότητα της ΒΡΝ και να καταστεί δυνατή η πώλησή της, η μεταβίβαση στη λογιστική αξία συνεπάγεται τη χορήγηση ενίσχυσης που δεν είναι σύμφωνη με τις βασικές απαιτήσεις της ανακοίνωσης σχετικά με τα απομειωμένα περιουσιακά στοιχεία (IAC). Συγκεκριμένα, προβλέπεται η μεταβίβαση στη λογιστική αξία η οποία είναι κατά πολύ ανώτερη από την πραγματική οικονομική αξία και δεν προβλέπεται καμία αμοιβή για το κράτος. Η IAC αναγνωρίζει ότι η εκτενής αναδιάρθρωση μπορεί να αντισταθμίσει την πιθανή μη εναρμόνιση με τα βασικά κριτήρια αυτής της ανακοίνωσης, συμπεριλαμβανομένων των κριτηρίων τιμολόγησης. Η ριζική αναδιάρθρωση της ΒΡΝ είναι στοιχείο που θα επέτρεπε στην Επιτροπή να κρίνει ότι το εν λόγω μέτρο είναι σύμφωνο με τις προβλέψεις της ανακοίνωσης σχετικά με τα απομειωμένα περιουσιακά στοιχεία. Συνεπώς, η μεταβίβαση περιουσιακών στοιχείων στους ΦΕΣ θα μπορούσε να συνεκτιμηθεί μαζί με τα υπόλοιπα μέτρα υπέρ της ΒΡΝ και στο πλαίσιο μιας ριζικής αναδιάρθρωσης.
(249)
Η παράγραφος 25 της ανακοίνωσης για τα μέτρα αναδιάρθρωσης ορίζει ότι κάθε παρέκκλιση από τον κατάλληλο ex ante καταμερισμό των επιβαρύνσεων που ενδέχεται να έχει επιτραπεί κατ' εξαίρεση κατά τη φάση διάσωσης για λόγους διατήρησης της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας θα πρέπει να αντισταθμιστεί με περαιτέρω συνεισφορά σε μεταγενέστερο στάδιο της αναδιάρθρωσης, παραδείγματος χάρη με τη μορφή ρητρών ανάκτησης ή/και ριζικότερης αναδιάρθρωσης, όπως με πρόσθετα μέτρα για τον περιορισμό των στρεβλώσεων του ανταγωνισμού.
(250)
Η Επιτροπή θεωρεί ότι η αναδιάρθρωση της ΒΡΝ είναι αρκούντως ριζική. Καταρχάς επισημαίνει το μικρό μέγεθος της τράπεζας. Η διαδικασία αναδιάρθρωσης θα έχει ως αποτέλεσμα τον αφανισμό της ΒΡΝ ως ανεξάρτητης τράπεζας. Ο ισολογισμός της δραστηριότητας λιανικής τραπεζικής την οποία θα εξαγοράσει η BIC είναι κατώτερος του 35 % του ισολογισμού της ΒΡΝ πριν την εθνικοποίηση. Επιχειρήσεις και δραστηριότητες πλην της λιανικής τραπεζικής έχουν εξαλειφθεί διά παντός.
(251)
Συνεπώς, η Επιτροπή μπορεί να κρίνει ότι ο καταμερισμός των επιβαρύνσεων είναι επαρκής, δεδομένης της ριζικής αναδιάρθρωσης της ΒΡΝ.
6.3.3 Μέτρα για τον περιορισμό των στρεβλώσεων του ανταγωνισμού
(252)
Ως προς τα μέτρα για τον περιορισμό των στρεβλώσεων του ανταγωνισμού, η ανακοίνωση για τα μέτρα αναδιάρθρωσης προβλέπει ότι ο χαρακτήρας και η μορφή παρόμοιων μέτρων εξαρτάται από το ποσό της ενίσχυσης και τους όρους και τις περιστάσεις υπό τις οποίες χορηγήθηκε καθώς και από τα χαρακτηριστικά των αγορών στις οποίες θα δραστηριοποιείται η δικαιούχος τράπεζα.
(253)
Ενώ το ποσό της ενίσχυσης που έλαβε η ΒΡΝ είναι σημαντικό, πρέπει να ληφθεί υπόψη το περιορισμένο μέγεθος της ΒΡΝ. Όπως αναφέρεται στην παράγραφο 32 της ανακοίνωσης για τα μέτρα αναδιάρθρωσης, η Επιτροπή θα αναλύσει τις πιθανές επιπτώσεις της ενίσχυσης στις αγορές στις οποίες θα δραστηριοποιείται η δικαιούχος τράπεζα μετά την αναδιάρθρωση. Πρωτίστως, θα εξετάζεται το μέγεθος και η σχετική σημασία της τράπεζας στις αγορές στις οποίες δραστηριοποιείται, όταν αποκατασταθεί η βιωσιμότητά της.
(254)
Ως προς αυτό, η Επιτροπή επισημαίνει ότι η ΒΡΝ θα πάψει να λειτουργεί ως ίδια οικονομική οντότητα όπως ήταν πριν την παρέμβαση του κράτους (56). Έχει εθνικοποιηθεί και έχει υποστεί ριζική αναδιάρθρωση. Ως εκ τούτου, η τράπεζα που θα ανταγωνίζεται στην αγορά θα είναι πολύ μικρότερη.
(255)
Η ΒΡΝ ήταν ο έβδομος σε μέγεθος χρηματοπιστωτικός οργανισμός στην Πορτογαλία με βάση τον ισολογισμό της στα τέλη του 2008. Μετά την εθνικοποίηση της, το μέγεθός της περιορίστηκε, ιδίως λόγω της εκροής καταθέσεων. Στα μέσα του 2011, καταλάμβανε τη δωδέκατη θέση με μερίδιο αγοράς κατώτερο του 1 % τόσο στις καταθέσεις όσο και στα δάνεια. Τα δάνεια και οι καταθέσεις μειώθηκαν σχεδόν κατά το ήμισυ την περίοδο 2008-2011.
(256)
Στις παρατηρήσεις της για την απόφαση της 24ης Οκτωβρίου 2011, η Πορτογαλία ανέφερε καταρχάς ότι, ήδη πριν την εθνικοποίηση, το μερίδιο αγοράς της ΒΡΝ ήταν περίπου [1-2] %. Δεύτερον, μετά την εθνικοποίηση, η ΒΡΝ αναδιαρθρώθηκε ριζικά και το μέγεθός της εξακολούθησε να μειώνεται. Τρίτον, ακόμη και μετά τη συγχώνευση με την BIC, η νέα ενοποιημένη οντότητα θα έχει μερίδιο αγοράς [ 1] % στην Πορτογαλία, εφόσον το μερίδιο αγοράς της ΒΡΝ είναι σήμερα περίπου [ 1] %, τόσο για τα δάνεια προς τους πελάτες όσο και τις καταθέσεις, και τα μερίδια αγοράς της BIC είναι της τάξης του [ 1] % για τα δάνεια και [ 1] % για τις καταθέσεις.
(257)
Η Επιτροπή επισημαίνει επίσης ότι η πώληση της τραπεζικής δραστηριότητας μέσω διαδικασίας διαγωνισμού έδωσε στους ανταγωνιστές την ευκαιρία να εξαγοράσουν το σήμα και τη δραστηριότητα της ΒΡΝ, περιορίζοντας με τον τρόπο αυτό τις στρεβλώσεις του ανταγωνισμού.
(258)
Η Επιτροπή αποτιμά επίσης θετικά τη μερισματική πολιτική, όπως ορίζεται στην αιτιολογική σκέψη 56, σημείο (xiii).
(259)
Ακόμη, η παράγραφος 44 της ανακοίνωσης για τα μέτρα αναδιάρθρωσης αναφέρει επίσης ότι οι τράπεζες δεν πρέπει να επικαλούνται την κρατική στήριξη ως ανταγωνιστικό πλεονέκτημα κατά την εμπορική προώθηση των χρηματοπιστωτικών προσφορών τους. Η Επιτροπή κρίνει θετικά τη δέσμευση που ανέλαβε η Πορτογαλία ότι η BIC δεν θα κάνει αναφορά στη χρήση της κρατικής ενίσχυσης κατά τις διαφημιστικές εκστρατείες της και την επικοινωνία της με επενδυτές.
(260)
Στην απόφαση της 24ης Οκτωβρίου 2011, η Επιτροπή εξέφρασε αμφιβολίες αν τα προβλεπόμενα μέτρα ήταν επαρκή σε σχέση με το συνολικό ποσό της ενίσχυσης και το γεγονός της ανακεφαλαιοποίησης της ΒΡΝ, της παροχής εγγυήσεων και της λήψης μέτρων για την απομείωση των στοιχείων ενεργητικού της, χωρίς αυτή να καταβάλει αμοιβή σύμφωνα με τις απαιτήσεις των σχετικών ανακοινώσεων.
(261)
Συγκεκριμένα, η Επιτροπή επισήμανε ότι η τράπεζα θα δραστηριοποιούνταν στην αγορά με δείκτη βασικών ιδίων κεφαλαίων κατηγορίας 1 [10-18] %, πολύ υψηλότερο από το ελάχιστο ποσοστό του 9 % που απαιτείται για το τέλος του 2011 και του 10 % στα τέλη του 2012.
(262)
Επιπλέον, η BIC ζήτησε το δικαίωμα να επιστρέψει εντός […] μηνών μη εξυπηρετούμενα δάνεια επί τουλάχιστον […] ημέρες (μέχρι το […] % της συνολικής ονομαστικής αξίας του χαρτοφυλακίου δανείων). Ζήτησε επίσης να διατηρηθεί η πιστωτική διευκόλυνση από την CGD σε δύο μορφές. Η πρώτη συνίσταται σε διατήρηση του προγράμματος έκδοσης εμπορικών χρεογράφων με πιστώσεις ύψους μέχρι [150-500] εκατ. ευρώ με κρατική εγγύηση για διάρκεια τριών ετών και τη δέσμευση της CGD να διατηρήσει τους όρους πιστωτικής διευκόλυνσης μέχρι […]. Η δεύτερη συνίσταται σε νέα πιστωτική διευκόλυνση που θα χορηγήσει η CGD για ποσό μέχρι [150-350] εκατ. ευρώ για την αντιστάθμιση μείωσης των καταθέσεων κάτω των 1,8 δισ. ευρώ με αμοιβή Euribor +[…] μ.β.
(263)
Αυτό θα πρέπει να εξασφαλίσει ότι η κρατική ενίσχυση δεν θα χρησιμοποιηθεί από την ενοποιημένη οντότητα για να αναπτυχθεί σε βάρος ανταγωνιστών και ότι θα αντιμετωπιστούν σωστά οι στρεβλώσεις που προκαλεί η ενίσχυση στον ανταγωνισμό.
(264)
Λόγω της τεταμένης κατάστασης στην αγορά και των αυστηρών όρων που επέβαλε η πορτογαλική κυβέρνηση στον τραπεζικό κλάδο μετά τα γεγονότα που οδήγησαν στην υπογραφή του ΜΣ, η Επιτροπή θεωρεί ότι οι εν λόγω πιστωτικές διευκολύνσεις θα επηρεάσουν σημαντικά τη δυνατότητα της ενοποιημένης οντότητας να ανταγωνίζεται στην αγορά με τους άλλους συντελεστές της αγοράς οι οποίοι δεν έχουν λάβει κρατική ενίσχυση.
(265)
Η κρατική ενίσχυση μπορεί, συνεπώς, να κριθεί συμβιβάσιμη μόνο εφόσον ληφθούν επαρκή μέτρα που διασφαλίζουν ότι η κρατική ενίσχυση δεν χρησιμοποιείται σε βάρος ανταγωνιστών, ορισμένοι από τους οποίους δεν έχουν λάβει παρόμοια στήριξη του δημοσίου. Πρέπει να διατηρηθούν ισότιμοι όροι ανταγωνισμού μεταξύ των τραπεζών οι οποίες έχουν λάβει κρατική ενίσχυση και εκείνων που δεν έχουν λάβει. Η κρατική ενίσχυση δεν πρέπει να αποδυναμώνει τα κίνητρα φορέων που δεν έχουν λάβει κρατική ενίσχυση να ανταγωνίζονται, να επενδύουν και να καινοτομούν, ούτε να δημιουργεί εμπόδια εισόδου που θα υπονόμευαν τη διασυνοριακή δραστηριότητα.
(266)
Είναι αναγκαίο να εξασφαλιστεί ότι η ενοποιημένη οντότητα δεν επωφελείται από ανταγωνιστικό πλεονέκτημα το οποίο είναι αποτέλεσμα της μετάθεσης του κινδύνου ρευστότητας στο κράτος και από την εισφορά κεφαλαίου.
(267)
Πρώτον, η Επιτροπή θεωρεί ότι, για να περιοριστούν οι στρεβλώσεις του ανταγωνισμού που απορρέουν από το γεγονός ότι η τράπεζα θα διαθέτει δείκτη κεφαλαίου/υποχρεώσεων υψηλότερο από το ελάχιστο απαιτούμενο (βλ. αιτιολογική σκέψη 261), κάθε μείωση των RWA που είναι αποτέλεσμα της επιστροφής δανείων στο κράτος πρέπει να συνοδεύεται με αντίστοιχη μείωση κεφαλαίου. Συνεπώς, η δέσμευση που ανέλαβε η Πορτογαλία για το ανώτατο κεφαλαιακό επίπεδο της ΒΡΝ είναι αναγκαία προκειμένου να διασφαλιστεί το συμβιβάσιμο της ενίσχυσης αναδιάρθρωσης με την εσωτερική αγορά.
(268)
Δεύτερον, η Επιτροπή θεωρεί ότι η διάρκεια του πιστωτικού ορίου των [150-500] εκατ. ευρώ που συνδέεται με το πρόγραμμα έκδοσης εμπορικών χρεογράφων της ΒΡΝ θα πρέπει να περιοριστεί σε περίοδο […] ετών. Επιπλέον, το τίμημα για τη δεύτερη πιστωτική διευκόλυνση πρέπει να είναι πλησιέστερο προς τους όρους της αγοράς και να οριστεί σε Euribor +[…] μ.β. Ταυτόχρονα, η Πορτογαλία πρέπει να ζητήσει την προηγούμενη έγκριση της Επιτροπής για τη χορήγηση κάθε πιστωτικού ορίου ή εγγυήσεων από την CGD ή το κράτος μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 2016, ώστε να διασφαλιστεί η μη καταστρατήγηση αυτών των περιορισμών. Ως προς αυτό, η Επιτροπή επισημαίνει τις δεσμεύσεις που ανέλαβε η Πορτογαλία για τις πιστωτικές διευκολύνσεις. Είναι αναγκαίες για να διασφαλιστεί το συμβιβάσιμο της ενίσχυσης αναδιάρθρωσης με την εσωτερική αγορά.
(269)
Τρίτον, η ανακοίνωση για τα μέτρα αναδιάρθρωσης συνδέει επίσης την απαγόρευση εξαγοράς με τις στρεβλώσεις του ανταγωνισμού. Οι παράγραφοι 39 και 40 της ανακοίνωσης ορίζουν ότι «οι κρατικές ενισχύσεις δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται εις βάρος των ανταγωνιστών που δεν τυγχάνουν παρόμοιας κρατικής στήριξης» και ότι «οι τράπεζες δεν πρέπει καταρχήν να χρησιμοποιούν τις κρατικές ενισχύσεις για την εξαγορά ανταγωνιζόμενων επιχειρήσεων». Η Επιτροπή χαιρετίζει τη δέσμευση της Πορτογαλίας που αναφέρεται στην αιτιολογική σκέψη 236 να εφαρμόσει απαγόρευση εξαγοράς έως τις 31 Δεκεμβρίου 2016.
(270)
Τέλος, το δικαίωμα της BIC να επιστρέψει στο κράτος μη εξυπηρετούμενα δάνεια πρέπει να λήξει σε […] και όχι […] μήνες μετά την ημερομηνία της πώλησης. Η Επιτροπή θεωρεί ότι η BIC είχε την ευκαιρία να επανεξετάσει τα δάνεια της ΒΡΝ από την προκήρυξη του διαγωνισμού και, συγκεκριμένα, μετά την υπογραφή της συμφωνίας-πλαισίου στις 9 Δεκεμβρίου 2011. Επιπλέον, το χαρτοφυλάκιο δανείων έχει ήδη εκκαθαριστεί δύο φορές: πρώτον με τη μεταβίβαση των λιγότερων εξυπηρετούμενων δανείων στους ΦΕΣ τον Δεκέμβριο του 2010 και, στη συνέχεια, από την BIC, εφόσον ο αγοραστής ζήτησε να έχει το δικαίωμα να επιστρέψει στο κράτος συμπληρωματικά ποσά δανείων για να επιτευχθεί δείκτης LTD [110-150] %.
(271)
Η Επιτροπή επισημαίνει ότι κάθε πρόσθετη δυνατότητα επιστροφής δανείων παρέχει στην BIC προστασία έναντι του κινδύνου επιδείνωσης της οικονομικής κατάστασης. Κάθε συνακόλουθη «μη εξυπηρέτηση δανείων» θα αντανακλούσε κατά πάσα πιθανότητα την επιδείνωση της οικονομικής κατάστασης και, ως εκ τούτου, θα έπληττε το σύνολο του τραπεζικού τομέα. Το δικαίωμα της BIC να επιστρέψει στο κράτος μη εξυπηρετούμενα δάνεια νοθεύει τον ανταγωνισμό, εφόσον καμία άλλη τράπεζα δεν θα έχει αυτή τη δυνατότητα. Η δυνατότητα επιστροφών πρέπει, συνεπώς, να μειωθεί μέχρι […] το αργότερο. Ως προς αυτό, η Επιτροπή χαιρετίζει τη δέσμευση που ανέλαβε η Πορτογαλία να τηρήσει την προθεσμία […].
6.3.4 Συμπέρασμα
(272)
Εάν τηρηθούν σωστά όλες οι δεσμεύσεις που περιγράφονται στο σημείο 5.2, το σχέδιο αναδιάρθρωσης του Ιανουαρίου 2012 παρέχει επαρκή αποδεικτικά στοιχεία ότι η μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα της ενοποιημένης οντότητας θα έχει αποκατασταθεί, ότι θα επιτευχθεί επαρκής καταμερισμός επιβαρύνσεων και έχουν ληφθεί τα αναγκαία μέτρα για να περιοριστούν οι αδικαιολόγητες στρεβλώσεις. Συνεπώς, η Επιτροπή μπορεί να κηρύξει το σχέδιο αναδιάρθρωσης του Ιανουαρίου 2012 συμβατό με την ανακοίνωση για τα μέτρα αναδιάρθρωσης.
6.3.5 Παρακολούθηση
(273)
Η παράγραφος 46 της ανακοίνωσης για τα μέτρα αναδιάρθρωσης αναφέρει ότι, για να εξακριβωθεί ότι το σχέδιο αναδιάρθρωσης εφαρμόζεται ορθά, η Επιτροπή ζητά από το κράτος μέλος να υποβάλει λεπτομερείς τακτικές εκθέσεις. Κατά συνέπεια, η Πορτογαλία πρέπει να υποβάλει στην Επιτροπή παρόμοιες εκθέσεις ανά εξάμηνο, αρχής γενομένης από την ημερομηνία της παρούσας απόφασης.
7. Συμπέρασμα
(274)
Η Επιτροπή εκφράζει την απογοήτευσή της για το γεγονός ότι η Πορτογαλία εφάρμοσε παράνομα την κρατική ενίσχυση που παρατίθεται στο σημείο 6.1.2 «Ποσοτικός προσδιορισμός της κρατικής ενίσχυσης», κατά παράβαση του άρθρου 108 παράγραφος 3 της Συνθήκης. Εντούτοις, η εν λόγω ενίσχυση, μαζί με άλλα μέτρα ενίσχυσης που εξετάζονται στην παρούσα απόφαση, μπορεί να κριθούν συμβιβάσιμα, εφόσον εφαρμοστούν οι δεσμεύσεις που περιγράφονται στο σημείο 5.2,
ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΠΟΦΑΣΗ
Άρθρο 1
1. Τα ακόλουθα μέτρα που εφάρμοσε η Πορτογαλία συνιστούν κρατική ενίσχυση:
i.
τα δάνεια που χορήγησε η CGD πριν την εθνικοποίηση·
ii.
τα δάνεια και πιστωτικές διευκολύνσεις που χορήγησε η CGD στην BPN μετά την εθνικοποίηση και πριν από την πώληση με ή χωρίς ρητή κρατική εγγύηση·
iii.
η μεταβίβαση περιουσιακών στοιχείων από την ΒΡΝ στους ΦΕΣ στην ονομαστική αξία πριν και μετά την πώληση·
iv.
η εισφορά κεφαλαίου από το κράτος της 15ης Φεβρουαρίου 2012·
v.
η παροχή από την CGD πιστωτικών διευκολύνσεων τις οποίες ζήτησε η BIC για την ενοποιημένη οντότητα·
vi.
το δικαίωμα της BIC να μεταβιβάσει καταθέσεις με τιμολόγηση άνω των […] μ.β. στο κράτος ή να καταβάλει το κράτος τη διαφορά· και
vii.
η μεταβίβαση στο κράτος του κόστους σε σχέση με δικαστικές διαφορές.
2. Τα μέτρα ενίσχυσης που ορίζονται στην παράγραφο 1 είναι συμβιβάσιμα με την εσωτερική αγορά με βάση τις δεσμεύσεις που παρατίθενται στο σημείο 5.2.
Άρθρο 2
Εντός δύο μηνών από την κοινοποίηση της παρούσας απόφασης, η Πορτογαλία ενημερώνει την Επιτροπή για τα μέτρα που έχει λάβει προκειμένου να συμμορφωθεί με την παρούσα απόφαση. Επιπλέον, η Πορτογαλία υποβάλλει αναλυτικές εκθέσεις για τα μέτρα που έχει λάβει για τη συμμόρφωση με την απόφαση, αρχής γενομένης σε έξι μήνες από την ημερομηνία της παρούσας απόφασης.
Άρθρο 3
Η παρούσα απόφαση απευθύνεται στην Πορτογαλική Δημοκρατία.
Βρυξέλλες, 27 Μαρτίου 2012.