РЕШЕНИЕ НА КОМИСИЯТА
от 13 юли 2011 година
относно държавна помощ № C 6/08 (ex NN 69/07) приведена в действие от Финландия в полза на Ålands Industrihus Ab
(нотифицирано под номер C(2011) 4905)
(само текстовете на фински и шведски език са автентични)
(текст от значение за ЕИП)
(2012/252/ЕС)
ЕВРОПЕЙСКАТА КОМИСИЯ,
като взе предвид Договора за функционирането на Европейския съюз, и по-специално член 108, параграф 2, първа алинея от него,
като взе предвид Споразумението за Европейското икономическо пространство, и по-специално член 62, параграф 1, буква а) от него,
като призова заинтересованите страни да представят мненията си в съответствие с горепосочените разпоредби (1),
като има предвид, че:
1. ПРОЦЕДУРА
(1)
Посредством жалба, подадена на 5 септември 2006 г., Комисията беше информирана относно редица мерки, предоставени от местното правителство на Оланд (наричано по-нататък „МП“) в полза на дружеството за недвижими имоти Ålands Industrihus Ab (наричано по-нататък „ÅI“). С писма от 25 октомври 2006 г. и 14 февруари 2007 г. Комисията поиска информация от Финландия, която беше предоставена с писма от 11 януари и 3 април 2007 г. Финландските власти предоставиха допълнителна информация на 31 май и на 12 юли 2007 г. Жалбоподателят предостави допълнителна информация през ноември 2006 г. и май 2007 г.
(2)
С писмо от 30 януари 2008 г. Комисията уведоми Финландия, че е взела решение да открие процедурата, предвидена в член 108, параграф 2 от Договора за функционирането на Европейския съюз (наричан по-нататък „ДФЕС“) (2), по отношение на помощта (наричано по-нататък „решението за откриване“).
(3)
Решението на Комисията за откриване на процедура беше публикувано в Официален вестник на Европейския съюз (3). Комисията покани заинтересованите страни да представят своите мнения относно помощта.
(4)
Комисията не получи мнения от заинтересованите страни.
(5)
В допълнение към решението за откриване Финландия подаде информация, заведена в Комисията на 6 май 2008 г., 21 януари 2010 г., 26 февруари 2010 г., 21 май 2010 г., 18 юни 2010 г., 18 април 2011 г., 27 юни 2011 г. и 28 юни 2011 г. На 4 юни 2010 г. се проведе среща между службите на Комисията, финландските власти и представители на ÅI.
2. ОПИСАНИЕ НА ПОМОЩТА
2.1. ПОЛУЧАТЕЛ
(6)
Дружеството ÅI е регистрирано в град Мариехам, столица на Оланд, архипелаг в Балтийско море, разположен между континенталните части на Финландия и Швеция, с общо население от около 28 000 души. Оланд е провинция на Финландия, но се ползва с висока степен на автономност. Основната част от ÅI е собственост на МП (84,43 %) и на град Мариехам (15,01 %). Останалите акционери (4) са други органи на местната власт в Оланд.
(7)
Стопанската дейност на ÅI е в сферата на строителството, собствеността и предоставянето под наем на помещения за ползване за промишлени и търговски цели. Според Финландия предметът на дейност на дружеството е предоставянето на сгради на дружества в Оланд с оглед допринасяне за диверсифицирана и конкурентоспособна икономика.
(8)
До 1999 г. стопанската дейност на ÅI е била в скромни мащаби (5). Трудно може да се твърди, че стойностите по счетоводния баланс на ÅI нарастват (6). При тези условия управителният съвет на ÅI решава да започне да търси нови възможности за стопанско развитие с цел разрастване. По същото време местната стопанска общност (съставена почти изключително от малки предприятия) изразява желание за „технологичен парк“, т.e. струпване на имоти за административно ползване, където местните фирми да могат да се настанят под един покрив, така че да се улесни сътрудничеството, да се генерират нови идеи и да се насърчи предприемачеството като цяло. В окончателния си вид това трябва да се превърне в офис парк „iTiden“ (kvarteret iTiden). Възникването на проекта е обяснено по-подробно в раздел 2.2.
2.2. ПРОЕКТЪТ iTiden (7)
(9)
Обсъжданията между представители на местната стопанска общност и МП относно възможността за изграждане на „технологичен парк“ започват още през 1999 г. Осъществени са съвместни посещения с познавателна цел на подобни съоръжения в Швеция.
(10)
През 2000 г. проектът е възложен на работна група, която представя предложение на МП и на град Мариехам през пролетта на 2000 г. Проектът и плановете на МП за построяването и финансирането му са посочени в бюджета на МП за 2000 г. (8) и са утвърдени в бюджета за 2001 г., в който МП е поискало и финансиране на възможни увеличения на капитала за инфраструктурни проекти, в това число и за ÅI (подобно искане е отправено и в бюджета за 2000 г.) (9).
(11)
На 12 юли 2001 г. с помощта на увеличение на капитала ÅI купува земя в района „Västra Klinten“ на Мариехам, където се предвижда построяването на iTiden. Във връзка с тази покупка ÅI осигурява и необходимите промени за проекта iTiden в градоустройствения план.
(12)
В бюджета за 2002 г. МП посочва, че ÅI ще започне строителни работи по проекта iTiden през 2002 г. и по всяка вероятност това ще изисква увеличение на капитала (за което МП отправя искане за необходимите бюджетни кредити) (10).
(13)
В началото на 2002 г. е определена работна група за изграждането на iTiden и е ангажиран архитект. Потърсени са мнения на потенциални наематели относно техния интерес за наемане на имоти в iTiden. Подготвителните работи по терена са осъществени през пролетта на 2003 г. и строителството по етап 1 (проектът е замислен в два последователни етапа на строителство) започва през лятото на 2003 г. Първите наематели се нанасят в завършената през „етап 1“ част от iTiden на 1 декември 2004 г.
(14)
Строителството по етап 2 от iTiden стартира през есента на 2006 г. и завършва през 2007 г.
2.3. МЕРКИТЕ ЗА ДЪРЖАВНА ПОМОЩ
(15)
Официалното разследване на Комисията обхваща няколко капиталови инжекции („увеличения на капитала“) и гаранции по банкови заеми (наричани по-нататък „гаранции по заеми“), предоставени от МП в полза на ÅI между 1997 г. и 2007 г. Мерките са представени в таблицата по-долу (капиталовите инжекции са под номера от C-I до C-XI, а гаранциите: от G-I до G-III).
Мярка
Дата на мярката
Увеличения на капитала
(в EUR)
Гаранции по заеми
(в EUR)
C-I (11)
18.6.1997 г.
84 094,39
C-II (11)
22.6.2000 г.
340 582,27
C-III (11)
10.10.2000 г.
114 368,37
C-IV
20.7.2001 г.
353 199,00
C-V
15.8.2002 г.
599 933,73
C-VI
13.3.2003 г.
799 911,64
G-I
9.10.2003 г.
2 600 000,00
C-VII
6.5.2004 г.
515 165,97
C-VIII
30.9.2004 г.
669 896,95
G-II
2.11.2004 г.
1 160 000,00
C-IX
16.6.2005 г.
199 977,91
C-X
16.6.2005 г.
234 961,43
G-III
13.12.2005 г.
2 600 000,00
C-XI
15.2.2007 г.
1 379 998,95
ОБЩО
5 292 090,61
6 360 000,00
(16)
В сравнение с таблицата за мерките в точка 7 от решението за откриване гаранцията по заем в размер на 2 587 500 EUR от 26 октомври 2006 г. е заличена, тъй като тя никога не е била приведена в действие (вследствие на решение на финландските съдилища). Освен това, увеличението на капитала, посочено под номер C-XI от 12 юни 2006 г. в решението за откриване, в настоящата таблица е с дата 15 февруари 2007 г., тъй като в хода на разследването проличава, че тази мярка е била приведена в действие на по-късна дата. Решението на МП да предостави това увеличение на капитала наскоро (6 април 2011 г.) е отменено от финландския Върховен административен съд (вж. съображение 114 по-долу). При все това, тъй като капиталът е изплатен на ÅI през 2007 г. и не е възстановен, Комисията счита, че решението на националния съд не поставя тази мярка извън обхвата на разследването.
(17)
Според финландските власти всички увеличения на капитала са предназначени за финансиране на проекта iTiden, със следните изключения:
C-I) капиталова инжекция от 18 юни 1997 г. (84 094,39 EUR)
C-II) капиталова инжекция от 22 юни 2000 г. (340 582,27 EUR)
C-III) капиталова инжекция от 10 октомври 2000 г. (114 368,37 EUR)
C-VIII) капиталова инжекция от 30 септември 2004 г. (669 896,95 EUR)
C-IX) капиталова инжекция от 16 юни 2005 г. (199 977,91 EUR)
(18)
Според Финландия всички гаранции по заеми са предоставени с цел финансиране на проекта iTiden. Повече подробности относно гаранциите по заеми са представени в съображения 66-86 по-долу.
3. ОСНОВАНИЯ ЗА ОТКРИВАНЕ НА ПРОЦЕДУРАТА ПО ЧЛЕН 108, ПАРАГРАФ 2 ОТ ДФЕС
(19)
В решението за откриване Комисията поставя въпроса дали увеличенията на капитала и гаранциите по заеми са съвместими с вътрешния пазар на следните основания.
(20)
По отношение на наличието на държавна помощ по смисъла на член 107, параграф 1 от ДФЕС Комисията отбелязва, че за мерките са използвани държавни ресурси, тъй като са отпуснати от органите на местната власт, и че те имат избирателен характер, тъй като са предназначени за ÅI. По отношение на критерия дали мерките предоставят на дружеството „предимство, което не би получило при нормални пазарни условия“ поради факта, че частен инвеститор, воден от перспективата за рентабилност в дългосрочен план, не би предоставил същото подпомагане, Комисията не е убедена, че частен инвеститор би предоставил капитал по същия начин като МП предвид многократно отчетените от ÅI загуби или, в най-добрите случаи, скромни печалби. По-специално по отношение на гаранциите по заеми Комисията изразява съмнения, че ÅI би било в състояние да получи сходна финансова подкрепа на пазарите и че следователно му е предоставено предимство. Комисията също така счита, че такива предимства могат да нарушат конкуренцията и вътреобщностната търговия.
(21)
Комисията изразява съмнения, че мерките могат да бъдат разглеждани като съвместими с вътрешния пазар, ако бъдат счетени за държавна помощ.
(22)
На последно място, Комисията поставя под въпрос твърдението на Финландия, че мерките, ако действително се счете, че те представляват държавна помощ, са били предоставени в съответствие със схеми за помощ, които вече са се прилагали преди присъединяването на Финландия към ЕС и следователно са правомерни.
4. МНЕНИЯ НА ФИНЛАНДИЯ
4.1. МЕРКИТЕ НЕ ПРЕДСТАВЛЯВАТ ДЪРЖАВНА ПОМОЩ
(23)
Финландия изразява становището, че МП е действало в съответствие с принципа на частния пазарен инвеститор, т.e. че мерките са мотивирани от перспективите за възвращаемост на инвестициите на МП. Според твърденията на Финландия решенията за инвестиции са били мотивирани от програмата за нови инвестиции на дружеството и преди всичко от проекта iTiden. Следователно мерките не са били предназначени за покриване на загуби от предходни периоди, нито за подпомагане на губеща стопанска дейност. МП е получило конкретна стойност срещу своите инвестиции в нови акции на ÅI, тъй като стойността на дружеството се е покачила във връзка със записването на акции. Следователно дружеството ÅI не е получило предимство, което не би могло да получи от частен инвеститор.
(24)
Независимо от въпроса за възможни предимства, Финландия също така е изразила становище, че мерките не могат да бъдат определени като държавна помощ, тъй като не съществуват конкретни доказателства за съществено въздействие върху конкуренцията на пазара на недвижими имоти в Оланд.
4.2. АКО МЕРКИТЕ ПРЕДСТАВЛЯВАТ ДЪРЖАВНА ПОМОЩ, ТЯ Е ПРАВОМЕРНА В РАМКИТЕ НА СЪЩЕСТВУВАЩИТЕ СХЕМИ ЗА ПОМОЩ
(25)
При все това, ако се установи, че мерките съдържат елемент на държавна помощ, според Финландия би следвало помощта да се разглежда като правомерна. Според твърденията на Финландия както капиталовите инжекции, така и гаранциите са обхванати от съществуващи схеми за помощ, които са били въведени преди членството на Финландия в ЕС.
4.3. ДОРИ И АКО ДЪРЖАВНАТА ПОМОЩ Е НОВА, ТЯ ВСЕ ПАК Е СЪВМЕСТИМА С ВЪТРЕШНИЯ ПАЗАР
(26)
Дори и ако мерките представляват неправомерна държавна помощ, независимо от това те следва да се разглеждат като съвместими с вътрешния пазар съгласно член 107, параграф 3, буква в) от ДФЕС, тъй като са предназначени за развитието на региона и разкриването на нови работни места главно чрез допринасяне за диверсификация на икономиката в региона, която в основна степен разчита на морския сектор.
4.4. ВЪЗМОЖНО ВЪЗСТАНОВЯВАНЕ
(27)
В случай че Комисията констатира, че помощта представлява неправомерна и несъвместима помощ, която трябва да бъде възстановена, Финландия изтъква следните аргументи.
(28)
Съгласно член 14, параграф 1 от Регламент (ЕО) № 659/1999 на Съвета от 22 март 1999 г. за установяване на подробни правила за прилагането на член 93 от Договора за ЕО (12) Комисията не изисква възстановяване на помощта, ако това противоречи на общ принцип на правото на Общността. Това би било валидно в настоящия случай, тъй като Финландия има основателни причини да очаква горепосочените схеми, които са приети преди присъединяването, да са били и все още да са валидни и следователно всяка предоставена съгласно тези правила помощ би била правомерна.
(29)
Според Финландия, ако въпреки това Комисията счете, че помощта трябва да бъде възстановена, не е задължително елементът на помощ в увеличенията на капитала да се равнява на пълната номинална стойност на трансакциите, при които е налице държавна помощ. По отношение на гаранциите всяка помощ, подлежаща на възстановяване, не може да надвишава авансово получените от предприятието лихви в резултат на гаранцията (в сравнение с негарантираните заеми). По същия начин, във връзка с капиталовите инжекции, никоя помощ не може да превишава разходите на ÅI за получаване на равностоен капитал на пазара.
5. ОЦЕНКА
5.1. КВАЛИФИЦИРАНЕ КАТО ДЪРЖАВНА ПОМОЩ
(30)
Съгласно член 107, параграф 1 от ДФЕС „всяка помощ, предоставена от държава-членка или чрез ресурси на държава-членка, под каквато и да било форма, която нарушава или заплашва да наруши конкуренцията чрез поставяне в по-благоприятно положение на определени предприятия или производството на някои стоки, доколкото засяга търговията между държавите-членки, е несъвместима с вътрешния пазар“.
(31)
За квалифицирането на мярка като държавна помощ е необходимо да са изпълнени следните условия: a) мярката трябва да е финансирана от държава-членка или чрез държавни ресурси; б) трябва да предоставя избирателно предимство, което да облагодетелства определени предприятия или производството на някои стоки; и в) да нарушава или заплашва да наруши конкуренцията и да може потенциално да засегне търговията между държавите-членки. Тъй като тези условия са кумулативни, всички те трябва да бъдат налице преди дадена мярка да бъде охарактеризирана като държавна помощ.
5.1.1. ДЪРЖАВНИ СРЕДСТВА И ИЗБИРАТЕЛНОСТ
(32)
Тези два критерия са налице по причините (които не са оспорени от Финландия), посочени в решението за откриване. Мерките са предоставени с отделни решения на МП за усвояване на средства, които са отпуснати на дружеството в неговия годишен бюджет от областния съвет на Оланд. Оттук е видно, че мерките са финансирани от държавата и са насочени индивидуално към ÅI.
5.1.2. ПРЕДИМСТВО
(33)
Според твърденията на Финландия мерките не представляват държавна помощ, тъй като те не са предоставили на ÅI предимство, което дружеството не би могло да получи на пазарите от частен акционер или частен кредитор.
(34)
Според установен принцип на законодателството в областта на държавната помощ (обикновено посочван като принципа на инвеститор в условия на пазарна икономика, или MEIP) инвестиция на публични органи в капитала на предприятия представлява държавна помощ, освен ако при подобни обстоятелства е било възможно частен инвеститор, като взема предвид по-специално перспективите за постигане на възвращаемост, да предостави същия капитал (13). По същия начин, съгласно точка 3.1 от Известието на Комисията относно прилагането на членове 87 и 88 от Договора за ЕО по отношение на държавните помощи под формата на гаранции (14) (наричано по-нататък „известието относно гаранциите“) гаранция, предоставена от публични органи, представлява държавна помощ, освен ако не е достъпен източник на финансиране при условия, които биха били приемливи за частен оператор при нормални условия на пазарна икономика.
(35)
В решението за откриване на процедурата Комисията изрази съмнения дали по отношение на капиталовите инжекции и гаранциите принципът MEIP е спазен на основание по-специално на две констатации, свързани с ÅI:
а)
многократно отчетените от ÅI загуби или незначителни печалби през годините, в които са предоставени мерките. На практика ÅI отчита загуби през всяка година от периода 2001-2005 г. Печалбите между 1998 и 2000 г. са малки и бележат спад (респективно 38 000, 28 000 и 9 000 EUR). Също така, когато през 2006 г. ÅI в крайна сметка отчита печалба, тя достига едва 557,43 EUR. Прогнозираната печалба за 2007 и 2006 г. (т.е. печалбата, очаквана към момента на вземане на решението за предоставяне на мерките) е едва 5 868,46 EUR (15).
б)
Освен това Комисията е с впечатлението, че паричните потоци на ÅI са недостатъчни за покриване на разходите на предприятието и ситуацията е такава от 2000 г. нататък, което води до предположението, че мерките са били необходими просто за покриването на недостига на парични средства (16).
(36)
Финландия отхвърля това становище. Аргументите на Финландия ще бъдат разгледани по-долу поотделно за увеличенията на капитала и за гаранциите по заемите.
5.1.2.1. Капиталовите инжекции
(37)
На първо място, Финландия отхвърля становището, че ÅI има проблем с ликвидността. В действителност, въпреки че дейностите на дружеството са ограничени като мащаб преди проекта iTiden, резултатите от дейността и ликвидността са били и са се запазили задоволителни през целия период на разследването. Следователно мерките не са били необходими за покриване на разходите за дейността. По-скоро целта на мерките е била финансиране на разширяването на дружеството и следователно те трябва да се разглеждат като инвестиции. С оглед на условията за тези инвестиции последните са обосновани съгласно принципа на инвеститор в условия на пазарна икономика и следователно не представляват държавна помощ.
(38)
В този контекст Финландия твърди, че по-голямата част от увеличенията на капитала са използвани за финансиране на проекта iTiden, докато останалите са насочени към други проекти на ÅI (вж. съображение 17 по-горе).
(39)
Комисията прави следната оценка.
(40)
Като предварителна точка Комисията подчертава, че капиталът, който даден акционер предоставя на дадено предприятие, по дефиниция не е определен за конкретна употреба, а става част от материалните активи на дружеството. Следователно е нормално когато инвестиция е предоставена като общ капитал нейното съответствие с принципа MEIP да се оценява с оглед на общите перспективи за резултатите на предприятието като цяло. Това не изключва оценката, при наличието на съответни данни, на очакваната възвращаемост на определени планирани инвестиции, разбира се при условие че тази информация е била на разположение към момента на вземане на решение за инвестицията.
(41)
Що се отнася до общите финансови резултати на ÅI, въз основа на представените в хода на разследването доказателства Комисията приема, че резултатите от дейността на ÅI системно покриват загубите на дружеството и осигуряват неговата ликвидност. Наличните доказателства не позволяват да се направи заключение, че увеличенията на капитала (или заемите, получени чрез гаранциите) са използвани за покриване на загуби от дейността на ÅI.
(42)
При все това остава фактът, че МП е предоставило на ÅI допълнителен капитал със значителен размер, който на пръв поглед през периода 1997-2006 г. е генерирал нулеви или твърде незначителни печалби. Ето защо централният въпрос - както твърди и самата Финландия - остава дали МП е имало причина да очаква възвращаемост на своя капитал, която би била достатъчна за частен инвеститор, за да направи същата инвестиция. Това трябва да се прецени въз основа на информацията, известна на МП към момента на увеличенията на капитала.
(43)
Според твърденията на Финландия основната част от увеличенията на капитала е била предназначена за финансиране на проекта iTiden, етапи 1 и 2, докато останалите увеличения на капитала са били насочени към различни други инвестиции. От съображения за яснота увеличенията на капитала, използвани за финансиране на проекта iTiden, са разгледани на първо място в представения по-долу анализ.
(44)
Финландия твърди, че всички увеличения на капитала с изключение на номера C-I, C-II, C-III, C-VIII и C-IX са направени с оглед финансиране на iTiden, който безспорно е най-големият самостоятелен проект на ÅI. Първото увеличение на капитала, предназначено за проекта iTiden, е направеното през 2001 г. (C-IV).
(45)
По отношение на условията, при които МП е направило тези увеличения на капитала, и решаващото условие между тях - очакваната към момента на решението възвращаемост - Финландия е представила следната информация:
(46)
Решенията на МП да продължи с увеличенията на капитала, свързани с iTiden, са взети въз основа на предоставената на неофициални срещи с участието на МП и представители на ÅI информация. Финландия посочва, че не са водени протоколи на тези срещи. Независимо от това Финландия е представила на Комисията презентации, направени на такива срещи и на заседания на съвета на ÅI. В тях се съдържа сбита информация относно общите данни и основните характеристики на проекта iTiden и изчисленията на рентабилността за етапи 1 и 2 на проекта. Следователно тези доказателства позволяват на Комисията да констатира каква възвращаемост е очаквало МП към момента на отпускане на увеличенията на капитала, свързани с iTiden.
(47)
На 31 януари 2002 г. ÅI провежда неофициална среща с МП, за да си осигури одобрение за започване на строителството на iTiden през 2002 г. (след закупуване на парцела през 2001 г.). На тази среща ÅI представя изчисление на рентабилността, в което е възприето предположението, че проектът ще носи печалба в размер на 3 % от собствения капитал на ÅI.
(48)
Друга неофициална среща между ÅI и МП се провежда на 4 март 2003 г. с цел подготовка на общото събрание на ÅI на 5 март 2003 г. Общото събрание е трябвало да вземе решение за започване на строителството от етап 1 на проекта iTiden, което не се е състояло през 2002 г. Представено е актуализирано изчисление на рентабилността. Според разчетите в това изчисление етап 1 е трябвало да донесе излишък от едва 700 EUR, като не се предвижда възвращаемост от собствения капитал на ÅI.
(49)
На 2 януари 2006 г. управителният съвет на ÅI се събира, за да обсъди започването на строителството по етап 2 и обявяването на покана за увеличаване на капитала, която ще бъде открита с оглед финансиране на строителството. Според изчислението на рентабилността, представено на заседанието, проектът ще достигне прага на печалба с възвращаемост на собствения капитал в размер на 3 %. Налага се обаче това изчисление да бъде преразгледано с оглед на увеличените разходи за адаптиране на сградите към нуждите на наемателя. Така на 10 януари 2006 г. е прието преразгледано изчисление, което да послужи като основа за увеличението на капитала, за което е взето решение на общото събрание на 12 юни 2006 г. (въпреки че увеличението на капитала е изплатено едва на 15 февруари 2007 г. поради технически причини - това е увеличение на капитала под номер C-XI). В това изчисление възприетата годишна възвращаемост на собствения капитал за етап 2 от iTiden се определя на 1 %.
(50)
Финландия е представила това доказателство и посочва, че това свидетелства точно за тогавашните очаквания за възвращаемост, на базата на които МП взема решение за увеличенията на капитала за проекта iTiden, т.е. C-IV, C-V, C-VI, C-VII и C-X за етап 1 и C-XI за етап 2. Тези оценки на рентабилността се основават на очакваните приходи (т.e. наеми) от iTiden. Според твърденията на Финландия възвращаемостта на инвестицията на МП трябва да отчита също и перспективата за капиталови печалби, която се изразява в увеличаване стойността на имотите с течение на времето. Финландия обаче не е представила конкретни доказателства за това. Тези съображения не са включени в изчисленията на рентабилността, което говори, че те не са отчетени при вземането на инвестиционните решения. Въз основа на горните доказателства Комисията счита, че частен инвеститор не би направил подобни инвестиции при такава очаквана възвращаемост.
(51)
Всеки инвеститор, който влага средства по проект, който съдържа известен елемент на риск (като например строителство на недвижим имот с търговска цел), ще изисква възвращаемост, която отразява в достатъчна степен присъщия на инвестицията риск. Следователно той ще очаква „рискова премия“, която надвишава известната възвращаемост, която може да получи от алтернативен безрисков актив („безрисковия лихвен процент“). Традиционен съпоставим показател за безрисковия лихвен процент са държавните облигации с по-кратък матуритет с рейтинг AAA. За целите на настоящата оценка е използвана печалбата по двугодишните финландски държавни облигации, тъй като Финландия не е емитирала облигации с по-кратък матуритет. Съответно се получава безрисков лихвен процент в размер между 2,7 и 4,2 % през 2002 г., между 2,2 и 2,7 % през 2003 г. и между 2,8 и 3,8 % през 2006 г.
(52)
При направеното сравнение с възвращаемостта на собствения капитал, очаквана от МП към момента, когато предприятието взема решение за увеличенията на капитала, свързани с iTiden, Комисията отбелязва, че МП е можело да постигне същата или дори по-голяма възвращаемост без който и да е от рисковете, свързани с проектите за собствеността. В действителност дори при най-оптимистичното тълкуване „рисковата премия“ (т.е. възвращаемостта, надвишаваща безрисковия лихвен процент) би достигнала най-много 0,3 % за увеличения на капитала под номера C-IV и C-V (т.е. увеличенията на капитала от 2001 и 2002 г.). За увеличенията на капитала, направени в резултат на решението от 2003 г. за започване на строителството по етап 1 на iTiden (и следователно въз основа на очакваната възвращаемост, представена на неофициалната среща от 4 март 2003 г., вж. съображение 48 по-горе), т.e. C-VI, C-VII и C-X, очакваната възвращаемост е нула, което означава, че е можело да се постигне далеч по-добра възвращаемост без поемане на какъвто и да е риск. По същия начин за увеличението на капитала за етап 2, C-XI, очакваната възвращаемост от 1 % е значително по-малка от наличния към този момент безрисков лихвен процент.
(53)
Безспорно е, че частен инвеститор не би бил удовлетворен от отрицателната или твърде малка рискова премия, която МП е било готово да приеме за увеличението на капитала, посочено в съображения 47-49 по-горе. При необходимост това може да се потвърди с емпирични данни относно очакваната възвращаемост на пазара на недвижима собственост в Оланд.
(54)
Според доклад (17) на KPMG от 10 юли 2007 г., възложен от Финландия и представен на Комисията на 17 юли 2007 г., изискваната от частните инвеститори възвращаемост на инвестициите в недвижими имоти, предназначени за офиси, в Оланд е 7 % (а за индустриална собственост - 8 %). При все че този доклад е съставен по-късно от разглежданите в настоящото решение инвестиционни решения на МП, той е приложим, тъй като се основава на наблюдения на минали инвестиции и няма очевидна причина да се смята, че търсената през предходните години възвращаемост е значително по-ниска. При всички случаи в него са представени убедителни данни, че очакваната от ÅI възвращаемост не би била достатъчна за частен инвеститор.
(55)
Според твърденията на Финландия въпреки ниската или нулева очаквана възвращаемост инвестициите са съвместими с MEIP, тъй като i) преди започването на строителството ÅI се е допитало до потенциалните наематели и е било уверено, че процентът на обитаване ще достигне най-малко 80 % и ii) с оглед на действителните финансови резултати на ÅI (и оттук преди всичко на проекта iTiden) през годините от 2004 нататък и на произтичащите от тях потенциални капиталови печалби инвестицията се е оказала печеливша.
(56)
В този контекст, без да е необходимо да се оценяват финансовите резултати на ÅI през последните години, е достатъчно отново да се подчертае, че въпросът не е в това дали днес резултатите на предприятието са достатъчни, а дали на базата на известните данни и това, което е можело да се предположи към момента, когато МП е взело решение да предостави държавни ресурси на ÅI (с оглед на очакваните 80 процента обитаемост), частен инвеститор, действащ според пазарните правила, би предоставил на предприятието същия капитал. Поради изложените по-горе причини Комисията счита, че частен инвеститор не би постъпил по този начин.
(57)
Следователно Комисията счита, че с увеличенията на капитала под номера C-IV, C-V, C-VI, C-VII, C-X и C-XI на ÅI е предоставено предимство, което предприятието не би могло да получи при пазарни условия (18).
(58)
Тук Комисията ще разгледа останалите увеличения на капитала в обхвата на решението за откриване, които според Финландия не са обосновани с проекта iTiden.
(59)
Съгласно приложимите към момента на тази капиталова инжекция правила de minimis субсидии в размер под 100 000 ECU, предоставени на предприятие за период от 3 години, не представляват държавна помощ (19). Това увеличение на капитала възлиза на 84 094,39 EUR, т.е. е значително под прага de minimis от 100 000 ECU. За период от 3 години ÅI не се е ползвало от никакви други мерки (20). На това основание увеличението на капитала от 1997 г. при никакви условия не може да представлява държавна помощ, независимо от обстоятелствата, при които е осъществено.
(60)
Финландия е посочила, че мерките са предназначени за построяването на индустриална собственост в Норбьоле, за обновяването на недвижим имот в Мариехам (C-II) и за закупуване на индустриална собственост в източната част на Оланд (C-III). Следователно няма ясна връзка с проекта iTiden, който по това време все още не е ясно формулиран (това е щяло да стане през 2001 г., когато е била купена земята).
(61)
В действителност през периода 1998-2007 г. общата печалба на ÅI е скромна или отрицателна, факт е обаче, че през 2000 г. и двете предходни години дружеството реализира скромна печалба, а загубите започват през 2001 г. В хода на разследването се установява, че дружеството е покривало разходите и че ликвидността му е достатъчна. Инвестициите, които мотивират тези две увеличения на капитала, изглеждат пропорционални на мащаба и „традиционния“ модел на стопанска дейност на ÅI преди разширяването, свързано с проекта iTiden. Ето защо няма непреодолима причина да се счита, че частен инвеститор не би предприел същите увеличения на капитала и следователно няма безспорни доказателства за предимство в полза на ÅI.
(62)
До 2000 г. стопанската дейност на ÅI показва скромни, но положителни резултати (от порядъка между 9 000 и 38 000 EUR за периода 1997-2000 г.). Стопанската дейност на ÅI е в съответствие с действащия тогава план на дружеството. Съобразно с него ÅI притежава и отдава складове и офиси на територията на Оландските острови. Наличността от недвижими имоти собственост на ÅI се запазва твърде устойчива до 2000 г., с което се обясняват и стабилните финансови резултати на дружеството. Оборотът на ÅI е от порядъка на 95 000-101 000 EUR за периода 1997-2000 г. Следователно, макар и с относително малък оборот, ÅI е в състояние да извършва печеливша стопанска дейност.
(63)
Според Финландия тези увеличения на капитала са били усвоени за закупуване на индустриална собственост (C-VIII) и за изграждане на хангар на летище Jomala извън Мариехам (C-IX).
(64)
Въпреки че не са непосредствено обосновани от проекта iTiden, тези мерки са приложени при напълно различни от обстоятелствата от оказалите въздействие върху коментираните по-горе мерки C-II и C-III. Увеличения на капитала под номера C-VIII и C-IX са предприети респективно през 2004 и през 2005 г. По това време ÅI работи на загуба от 2001 г. насам. Решаващо е и обстоятелството, че тези инвестиции са направени в момент, когато МП вече е инвестирало над 2,25 млн. EUR в ÅI от 2001 г. насам с разбирането, че тази инвестиция няма да осигури възвращаемост, приемлива за пазарен инвеститор.
(65)
Недостатъчната възвращаемост по проекта iTiden неизбежно е щяла да даде отрицателно отражение върху резултатите на ÅI като цяло. Собственият капитал не е обвързан с конкретна дейност, а е заменяем и трябва да получава възвращаемост от резултатите на цялата дейност на предприятието. Следователно към момента на осъществяване на мерки C-VIII и C-IX МП трябва да е било наясно с факта, че е малко вероятно допълнително увеличение на капитала на ÅI да генерира достатъчна възвращаемост в предвидимото бъдеще. Пазарен инвеститор би бил готов да направи капиталовите инжекции, при условие че такива инвестиции ще позволят възвращаемост на пазара по отношение на резултатите от цялата дейност на предприятието (т.e. възвращаемост, която би компенсирала ниската възвращаемост на други увеличения на капитала), но нищо не предполага, че това се е очаквало в настоящия случай. Финландия не е представила конкретна информация относно тези мерки, която би могла да промени това становище. Следователно Комисията счита, че при тези обстоятелства частен инвеститор не би предоставил на ÅI допълнителен капитал. Оттук следва, че увеличения на капитала под номера C-VIII и C-IX са предоставили на ÅI предимство, което предприятието не би могло да получи на пазара.
5.1.2.2. Гаранциите по заеми
(66)
При оценката на възможно наличие на държавна помощ при гаранциите Комисията прилага принципите, установени в нейното известие за гаранциите. В раздел 3.2 от известието са определени условията, които обикновено са достатъчни за изключване на наличието на държавна помощ в гаранция, предоставена от публични органи. По отношение на гаранции под номера G-I, G-II и G-III обаче тези условия не са изпълнени (достатъчно е да се отбележи, че тези гаранции покриват 100 % от съответните заеми, вж. раздел 3.2, буква в) от известието относно гаранциите).
(67)
На първо място Комисията отбелязва, че финансовото състояние на ÅI през периода, през който са отпуснати гаранциите, е достатъчно стабилно, за да не изключва способността на предприятието да получи заеми на пазара при липса на гаранции. Предприятието не е предприятие в затруднение по смисъла на Насоките на Комисията за оздравяване и преструктуриране (21). Въз основа на наличните доказателства не може да се заключи, че ÅI е предприятие, което изобщо не би оцеляло без подкрепата на държавата. В годините, предхождащи капиталовите инжекции, т.е. преди стартирането на проекта iTiden, финансовите резултати на ÅI са стабилни и неговата стопанска дейност показва умерени положителни резултати. Причината, поради която публичните органи започват активно да инжектират капитал през 2001 г., не е оздравяването на предприятието, а финансирането на неговия растеж. При отсъствие на помощ под формата на увеличения на капитала ÅI не би изпаднало в несъстоятелност, а би останало по-малко предприятие, което при все това би имало достъп до финансовите пазари. Ето защо Комисията не може да заключи, че без гаранциите ÅI е нямало да има достъп до кредитните пазари. Тогава остава въпросът дали гаранциите са осигурили на предприятието предимство под формата на по-ниски разходи за заеми, отколкото то би плащало при пазарни условия в отсъствието на гаранции.
(68)
Въпросът, който трябва да бъде разгледан на второ място, е дали за гаранциите е наложена достатъчна премия, съпоставима с премията, която би наложил частен доставчик на гаранции. В настоящия случай Комисията не е открила частни гаранции, които позволяват пряка съпоставка. При тези обстоятелства Комисията ще сравни общия финансов разход по гарантирания заем, включително лихвения процент по заема и премията за гаранцията, с пазарната премия за подобен негарантиран заем (22).
(69)
На 9 октомври 2003 г. […] (23), търговска банка, предоставя на ÅI заем в размер на […] EUR срещу обезпечение […]. Лихвеният процент е определен на […] % годишно до 15 януари 2007 г. (24)
(70)
При все че този заем съвпада във времето с гаранция под номер G-I, Комисията не счита, че е подходящо сравнение по отношение на разхода за тази мярка. На практика между юни 2000 г. и март 2003 г. ÅI получава пет капиталови инжекции с общ размер от 2 208 595,01 EUR. Държавно подпомагане от такава величина неизбежно би повлияло на оценката на риска, проведена от […] преди отпускането на заема, и така би подобрило условията на заема, включително разходите по него, в сравнение с условията, които предприятието би могло да получи на пазарите в отсъствието на елемента на държавна помощ в увеличенията на капитала. Ето защо Комисията не може да приеме, че лихвеният процент за негарантирания заем от 2003 г. (или всички по-късни заеми) отразява коректно условията за кредитиране на ÅI в отсъствието на държавна помощ и не може да го използва като достоверен и надежден съпоставим показател за разходите по заемите, обхванати от предоставените от МП гаранции.
(71)
Комисията счита, че в отсъствието на други надеждни доказателства относно съпоставими заеми при пазарни условия Съобщението относно референтния процент (25) предлага приложим, външен за получателя, съпоставим показател за оценка дали мерки G-I, G-II и G-III са предоставени при пазарни условия. Съобщението относно референтния лихвен процент осигурява заместител за пазарния лихвен процент и за изчисляване на елемента на помощ в мерките за държавна помощ. Методиката за определяне на референтен лихвен процент се основава на следните два фактора: основния лихвен процент (в настоящия случай едногодишния EURIBOR), към който се прибавя марж на заема. Маржът на заема, който трябва да се прибави към основния лихвен процент, зависи от два фактора: рейтинга на предприятието, което получава заема, и предложеното ниво на обезпеченост за заема. В съобщението се разграничават пет рейтинг категории (силен [AAA-A], добър [BBB], задоволителен [BB], слаб [B] и лош [CCC и по-нисък]) и три нива на обезпеченост (висока, нормална и ниска) за всяка рейтинг категория.
(72)
На 18 юни 2010 г. Финландия представи на Комисията доклад от консултантското дружество […], в който е представен годишен рейтинг на ÅI за декември всяка година. Рейтингът е изготвен ретроспективно и се основава на наличните цифри към края на финансовата година (т.е. рейтингът, даден през декември 2002 г., разглежда ретроспективно жизнеспособността на дружеството през 2002 г.). Дружеството […] представя рейтинговия доклад, в който се описва общото финансово състояние и развитието на дружеството и обхваща следните сектори на оценка: растеж, рентабилност, парични потоци, ликвидност, платежоспособност и задължения. Приложената рейтингова скала има пет рейтинг категории: отличен (A + и A), добър (A- и B+), задоволителен (B и B-), достатъчен (C + и C) и лош (C- и D), като позволява директно сравнение с рейтинговата скала на съобщението относно референтния лихвен процент.
(73)
През декември 2002, 2003 и 2004 г. […] класира ÅI респективно като C+, C + и C, с което поставя дружеството в категория „достатъчен“. Тази категория съответства на рейтинг категория „слаб“ по смисъла на съобщението относно референтния лихвен процент. За дружество, класирано като „слабо“, маржовете на заемите, които следва да се добавят към основния лихвен процент съгласно съобщението относно референтния лихвен процент варират в зависимост от предложеното обезпечение от 220 базисни пункта при висока обезпеченост до 650 базисни пункта при ниска обезпеченост. През декември 2005 г. […] класира ÅI в категория B- (задоволителен), което съответства на рейтинга „задоволителен“ по смисъла на съобщението относно референтния лихвен процент.
(74)
На 27 юни 2011 г. Финландия предоставя допълнителна информация относно рейтинга и обезпечеността на заемите. Рейтингът е определен от […], банката, която е отпуснала на ÅI негарантираните заеми и двата гарантирани заема. При рейтинга на […] за годините 2000-2003 се използва буквена система, която се допълва с по едно дума за всяка категория. Рейтингът може пряко да се съпоставя с рейтинговата скала на съобщението относно референтния лихвен процент. От 2005 г. нататък рейтингът се определя от […], консултантско дружество, подобно на […]. През 2003 и 2004 г. […] класира ÅI в категория B- (задоволителен) и А (задоволителен), което съответства на рейтинга „задоволителен“ по смисъла на съобщението относно референтния лихвен процент. Това означава, че за 2003 и 2004 г. […] класира ÅI една категория по-високо от рейтинга на […]. За 2005 г. […]класира ÅI като A (задоволителен), което отговаря на рейтинга „задоволителен“ по смисъла на съобщението относно референтния лихвен процент, и следователно поставя ÅI в същата категория като определената от […].
(75)
Комисията е на мнение, че при оценяването дали гаранции под номера G-I, G-II и G-III са предоставени при пазарни условия следва да се приложи рейтингът на […]. Не трябва да се забравя, че преди отпускането на първата гаранция под номер G-I през октомври 2003 г. ÅI вече е получило пет капиталови инжекции на обща стойност 2 208 595,01 EUR, тогава съществува вероятност всеки рейтинг на дружеството през 2003 г. да е повлиян от значителното по размери държавно подпомагане. Поради това Комисията счита за уместно да приложи по-консервативния рейтинг, определен от […]. Това оказва влияние за годините 2003 и 2004, тъй като за тези две години […] е класирало ÅI една категория по-ниско от […]. Следва да се отбележи, че […] е предоставило на ÅI заеми, гарантирани от МП, като същевременно е определило и рейтинга на ÅI, което би могло да се отрази на оценката. […] не е участвало във финансовите дела и следователно е по-малко вероятно неговата оценка да е пряко повлияна от незаконни съображения, свързани с държавната помощ.
(76)
Следователно Комисията приема следните рейтинги на ÅI за целите на прилагането на съобщението относно референтния лихвен процент: слаб (B) през 2003 и 2004 г. и задоволителен (BB) през 2005 г.
(77)
Що се отнася до обезпечението, ÅI е предоставило обезпечение с номиналната стойност на гаранциите под формата на ипотеки върху недвижим имот, върху който е построен проектът iTiden. Финландия не е предоставила информация, свързана със загубата в случай на неизпълнение (Loss Given Default - LGD) съгласно бележка под линия 2 на съобщението относно референтния лихвен процент. Тази информация помага да се установи нивото на обезпеченост и маржовете на заемите, които да се прибавят към основния лихвен процент. Поради това Комисията е поискала информация относно приоритета на обещаните ипотеки и стойността на имота към момента на предоставяне на гаранциите. Финландия не разполага с оценки, които показват стойността на имота към момента на гаранционните мерки. Финландските власти обаче твърдят, че стойността на имота е нараснала във времето с развитието на проекта. Според Финландия през 2010 г. имотът се оценява на […] EUR.
(78)
Що се отнася до първостепенния ранг на обезпечението, Комисията отбелязва, че по отношение на гаранции G-I и G-II обезпечението на МП е с най-първостепенен ранг от всички предоставени ипотеки върху имота. Комисията отбелязва, че търговските банки са предоставили на ÅI негарантирани заеми и са приели като обезпечение ипотеки върху същия имот, които са с по-нисък ранг (и следователно са по-несигурно обезпечение) от обезпечението, получено от МП. Предвид този факт и при отсъствието на по-подходящи доказателства Комисията приема, че нивото на обезпеченост на гаранциите е „нормално“ за целите на прилагането на известието относно гаранциите.
(79)
Въз основа на гореизложеното референтният лихвен процент ще се оценява поотделно за всяка гаранция, която ÅI е получило от МП.
(80)
Комисията отбелязва, че премиите за всички предоставени на ÅI гаранции се формират от две части: i) периодична премия, която се плаща ежегодно и се изразява като процент от неизплатената главница по заема и ii) еднократна такса, която също се изразява като процент от размера на заема, но се плаща само веднъж при издаването на гаранцията. В представената по-долу оценка общият финансов разход по гарантираните заеми включва само периодичната премия, която се плаща всяка година. В съответствие с точка 4.2 от известието относно гаранциите елементът на помощта в гаранцията трябва да бъде изчислен като разликата между пазарната цена на гаранцията (в настоящия случай референтния лихвен процент) и реално платената цена. Реално платената от ÅI цена включва периодичната премия, заплащана ежегодно, и еднократната премия, платена само веднъж. По практически причини еднократната премия ще бъде разгледана в точка 8.2 по-долу във връзка с възстановяването, тъй като е по-лесно размерът на еднократната такса да се приспадне от сумата на помощта, подлежаща на възстановяване. При всички случаи, дори ако еднократните премии се добавят към общите финансови разходи по гарантираните заеми, заключението относно наличието на помощ не би се променило. Еднократната премия оказва влияние единствено върху сумата на помощта, предоставена на ÅI.
(81)
Гаранция под номер G-I е предоставена от МП на 9 октомври 2003 г. за покриване на заем от […] в полза на ÅI в размер на […] EUR (кредит номер […]). Като обезпечение за всякакви искове по гаранцията ÅI предоставя ипотека върху недвижим имот. Лихвеният процент по заема е определен на […] % до 15 януари 2007 г. (26) Премията по гаранцията е […] % от размера на заема годишно (27). Така общият финансов разход по гарантирания заем към момента на отпускане на заема достига […]% годишно, което трябва да се сравни с референтния лихвен процент за гаранцията, изчислен на базата на основния лихвен процент и маржа, който зависи от рейтинга на ÅI и нивото на обезпеченост на заема. Основният лихвен процент (едногодишен EURIBOR) на 9 октомври 2003 г. е 2,235 %. Към този момент рейтингът на ÅI е „слаб“ по смисъла на съобщението относно референтния лихвен процент. Съгласно определеното по-горе Комисията приема, че нивото на обезпеченост на заема е нормално, което означава, че маржът на заема, който трябва да се прибави към основния лихвен процент, е 400 базисни пункта. Следователно референтният лихвен процент за този заем възлиза на 6,235 %, което надвишава общия финансов разход по G-I от […] % годишно.
(82)
Освен това, считано от 6 септември 2004 г. МП е намалило премията по гаранцията за G-I на […] %. Съответно общият финансов разход по гарантирания заем е спаднал на […] %, т.е. […] базисни пункта под референтния лихвен процент, като по този начин е създадено съответно предимство за ÅI.
(83)
На 2 ноември 2004 г. ÅI взема заем в размер на […] EUR от […] (кредит номер […]). Този заем е осигурен с гаранция от МП, за която ÅI предоставя гаранция под формата на обезпечение върху недвижим имот. Лихвеният процент е определен на […]+[…] базисни пункта и гаранционна такса в размер на […] % от размера на заема годишно, което означава, че общия финансов разход по този гарантиран заем е бил […]% годишно (28).
(84)
Референтният лихвен процент за G-II трябва да се изчисли на база едногодишния Euribor на 2 ноември 2004 г., който е бил 2,314 %. Към този момент рейтингът на ÅI е „слаб“ по смисъла на съобщението относно референтния лихвен процент. Ако се приеме, че нивото на обезпеченост е нормално, референтният лихвен процент за този заем достига 6,314 % годишно, което е повече от общия финансов разход по G-II в размер на […]% годишно. Сравнението на разходите по този нов гарантиран заем с референтния лихвен процент показва, че общият финансов разход по заема, покрит от гаранцията G-II, е най-малко […] базисни пункта под референтния лихвен процент, с което се предоставя финансово предимство на ÅI. Според информацията, с която разполага Комисията, лихвеният процент по гарантирания заем не се е променил след издаването му.
(85)
На 13 декември 2005 г. МП издава нова гаранция в полза на ÅI. Тази гаранция е трябвало да покрие „референтния заем“, т.е. заема от 9 октомври 2003 г., който първоначално не е бил гарантиран, с което условията по този заем се променят. Лихвеният процент по заема към този момент е променен на […] % годишно. Гаранционната такса е определена на […] % от размера на заема, което означава общ финансов разход от […] % годишно (29) (приложимите от тази дата условия са еднакви с описаните по-горе приложими условия за заема, покрит от гаранция G-I, включително измененията на лихвения процент във времето.)
(86)
Референтният лихвен процент за G-III трябва да се изчисли на база едногодишния Euribor на 12 декември 2005 г., който е бил 2,769 %. Към този момент рейтингът на ÅI е „задоволителен“ по смисъла на съобщението относно референтния лихвен процент. Като се отчита нормално ниво на обезпеченост, референтният лихвен процент по този заем достига 4,969 % годишно. Това е повече от общия финансов разход по G-III в размер на […] % годишно. Следователно МП е предоставило на ÅI съответно финансово предимство от най-малко […] % годишно.
5.2. НАРУШАВАНЕ НА КОНКУРЕНЦИЯТА И ВЪЗДЕЙСТВИЕ ВЪРХУ ТЪРГОВИЯТА
(87)
Финландските власти твърдят, че въпросните мерки не се отразяват на търговията между държавите-членки и следователно не представляват държавна помощ по смисъла на член 107, параграф 1 от ДФЕС. В подкрепа на този аргумент Финландия по същество твърди, че ÅI е само едно от няколко предприятия, които осъществяват дейност на пазара на недвижими имоти, и не е най-голямото сред тях. Следователно няма доказателства, че мерките, ако се счете, че те представляват държавна помощ, биха затвърдили положението на ÅI в ущърб на конкурентите.
(88)
Комисията не може да приеме това становище. Фактът, че на ÅI е предоставено финансово предимство, което не е било достъпно за неговите конкуренти (а както потвърждава Финландия на пазара на недвижими имоти в Оланд присъстват няколко други оператори), означава, че ÅI е имало възможност да направи големи инвестиции и да разшири своята дейност при финансови условия, които са били по-благоприятни от предоставените на неговите конкуренти (които биха могли да решат да направят подобни инвестиции при отсъствие на предимството, предоставено на ÅI). Не е необходимо да се доказва, че мерките са позволили на ÅI да отнеме пазарни дялове от определен конкурент.
(89)
Също така, предоставеното на ÅI предимство е можело да засегне търговията между държавите-членки. Вярно е, че Оланд представлява малък пазар, разположен на архипелаг, до който има достъп единствено по море или въздух, и че по силата на Договора за присъединяване на Финландия към ЕС там се прилагат специални ограничения върху правото на установяване. При все това остава фактът, че няма абсолютни пречки пред чуждестранните предприятия, които осъществяват дейност в Оланд, и със сигурност няма пречки за такива предприятия, които инвестират в местния пазар на недвижими имоти. Комисията отбелязва също, че Финландия не е оспорила твърдението в решението за откриване, че в миналото в Оланд са придобивани недвижими имоти от предприятия, установени в други държави-членки. Следователно всяко предимство, предоставено на ÅI чрез тези мерки, би имало най-малкото потенциала да засегне търговията между държавите-членки чрез неоправдано засилване на позицията на ÅI спрямо потенциалните чуждестранни конкуренти или инвеститори.
5.3. ЗАКЛЮЧЕНИЕ ОТНОСНО ОПРЕДЕЛЯНЕТО КАТО ДЪРЖАВНА ПОМОЩ
(90)
Поради гореизложените причини Комисията счита, че всички увеличения на капитала (с изключение на C-I, C-II и C-III) и гаранции по заеми с номера G-I, G-II и G-III представляват държавна помощ по смисъла на член 107 от ДФЕС.
6. ПРЕДПОЛАГАЕМА ПРАВОМЕРНОСТ НА МЯРКАТА
(91)
Според твърденията на Финландия както капиталовите инжекции, така и гаранциите, в случай че представляват държавна помощ, са правомерни в рамките на схемите за помощ, които са били въведени преди членството на Финландия в ЕС и надлежно внесени в Надзорния орган на ЕАСТ преди присъединяването към ЕС под референтни номера 93-074 (увеличения на капитала) и 93-079 (гаранции).
(92)
Този аргумент следва да се разгледа в контекста на разпоредбите на Регламент (ЕО) № 659/1999. Съгласно член 1, буква г) „схема за помощ“ означава „всеки акт, на базата на който и без да се изискват допълнителни мерки за прилагане, може да се предостави индивидуална помощ на предприятията, определени в акта по общ и абстрактен начин и всеки акт, на базата на който помощ, която не е свързана с конкретен проект, може да бъде предоставена на едно или няколко предприятия за неопределен период от време и/или в неопределен размер“. Освен това съгласно член 1, буква б) от Регламент (ЕО) № 659/1999 „съществуваща помощ“ означава: „i) без да се засягат членове 144 и 172 от Акта за присъединяване на Австрия, Финландия и Швеция всяка помощ, която съществува в съответната държава-членка преди влизането в сила на Договора, т.е. схеми за помощ и индивидуална помощ, които са били въведени в действие преди и продължават да се прилагат след влизането в сила на Договора“.
(93)
Финландия се присъедини към Европейската общност на 1 януари 1995 г. Освен това съгласно член 172, параграф 5 от Договора за присъединяване на Австрия, Финландия и Швеция „[…] държавни помощи, отпуснати от новите държави-членки през 1994 г., за които Надзорният орган на ЕАСТ не е бил нотифициран или е бил нотифициран, но помощта е била отпусната преди решението на Надзорния орган на ЕАСТ в нарушение на Споразумението за ЕИП или условията, предвидени в него, не се разглеждат в резултат на това нарушение като съществуващи държавни помощи по смисъла на член 93, параграф 1 от Договора за създаване на ЕО […]“.
(94)
Освен това съгласно член 1, буква в) от Регламент (ЕО) № 659/1999, „нова помощ“ означава всяка помощ, т.е. схеми за помощ и индивидуална помощ, които не са съществуваща помощ, включително измененията на съществуваща помощ (30).
(95)
На последно място, член 4, параграф 1 от Регламент (ЕО) № 794/2004 на Комисията от 21 април 2004 година за прилагането от Регламент (ЕО) № 659/1999 на Съвета относно определянето на подробни правила за прилагането на член 93 от Договора за създаване на Европейската общност (31) определя изменението на съществуваща помощ като „всякакво изменение, различно от промени от чисто формален или административен характер, което не оказва влияние върху оценката на съвместимостта на мярката за помощ с общия пазар. Увеличение на първоначалния бюджет на дадена съществуваща схема за помощ до 20 % няма да се счита за промяна на съществуваща помощ.“
(96)
От горното следва, че мярка, която предхожда присъединяването и продължава схема за държавна помощ, може да бъде счетена за съществуваща помощ, ако са изпълнени две условия. Първото е схемата да е приведена в действие преди влизането в сила на Договора за ЕО, а второто е от този момент нататък естеството на схемата да не е съществено изменено.
(97)
Комисията ще оцени аргумента на Финландия относно правомерността на мярката поотделно за всяка от предполагаемите схеми.
6.1. ПРЕДПОЛАГАЕМАТА ГАРАНЦИОННА СХЕМА (93-079)
(98)
Комисията най-напред ще оцени дали тези мерки представляват държавна помощ по смисъла на член 1, буква б) от Регламент (ЕО) № 659/1999.
(99)
Националното правно основание за гаранционната схема е провинциалният Закон относно провинциалните гаранции за промишлеността и някои други сектори на предприемачеството (ÅFS 1966:14) (32), който е приет през 1966 г. и е изменен с ÅFS 1979:84, 1982:37, 1988:53, 1992:9, 1994:29, 1996:56 и 2002:23. По отношение на бюджета или финансовия пакет към момента на присъединяване на Финландия към ЕС провинциалният закон от 1966 г. гласи, че „размерът на неизплатените гаранции или заеми (33) в който и да е момент не може да надвишава 20 000 000 FIM“. От друга страна въпросната мярка не предвижда каквото и да е ограничение на прилагането им във времето.
(100)
Предвид гореизложеното и разпоредбите на националния закон, на пръв поглед изглежда, че мерките отговарят на определението за схема за помощ, тъй като изглежда законът позволява помощ, която не е свързана с конкретен проект, да се предостави на едно или повече предприятия за неограничен период от време. Въпросната предполагаема схема е въведена на 1 септември 1982 г., т.е. много преди 1 януари 1994 г., и е съобщена на Надзорния орган на ЕАСТ. Следователно първото условие за съществуваща помощ изглежда е удовлетворено, тъй като първоначалната схема е въведена преди влизането в сила на Договора във Финландия и дори преди 1 януари 1994 г., което означава, че в този случай член 172, параграф 5 от Договора за присъединяване на Австрия, Финландия и Швеция не е приложим.
(101)
Комисията обаче трябва да оцени и дали мерките са претърпели някакви съществени изменения от 1 януари 1994 г.
(102)
След 1 януари 1994 г. и преди отпускането на първата гаранция на 14 август 2003 г. регионалните органи са постановили най-малко три изменения на гаранционната схема (с провинциални закони 1994:29, 1996:56 и 2002:23). Тези изменения предвиждат съществено увеличаване на бюджета по схемата (т.е. увеличаване на общата сума на гаранциите, които могат да бъдат отпуснати във всеки един момент). Тъй като настоящият случай засяга предоставянето на гаранция по заем, следва да се оцени дали измененията по отношение на бюджета по схемата, въведени преди разглежданата мярка, следва да се считат за съществени и разграничими от съществуващата схема.
(103)
Както беше описано, съгласно член 4 от Регламент (ЕО) № 794/2004 изменения на бюджета над 20 % представляват промяна на съществуваща схема за помощ. Две от гореспоменатите изменения (34) са увеличили първоначалния бюджет на схемата респективно с 50 % и 150 %. Тези увеличения на бюджета представляват съществени изменения на схемата, за които Комисията не е уведомена.
(104)
Ефектът от тези съществени изменения не може да се разглежда като разграничим от предполагаемата схема, в резултат на което схемата в нейната цялост се превръща в нова схема. Първоначалната схема за помощ е ограничена единствено по отношение на общата сума на допустимите неизплатени гаранциите във всеки един момент. При тази особена конфигурация едно много съществено увеличаване на бюджета (без каквото и да е друго изменение на схемата) оказва влияние върху самото естество на съществуващите правила.
(105)
В допълнение Комисията отбелязва, че от документацията относно гаранциите, представена от Финландия, не проличава правното основание за тези гаранции да е била предполагаемата схема за помощ.
(106)
Следователно гаранциите, обхванати от настоящото решение, трябва да се считат за нова помощ. С оглед на факта, че помощта е приведена в действие без предварителното съгласие на Комисията, изисквано съгласно член 108 от ДФЕС, тя е неправомерна.
6.2. ПРЕДПОЛАГАЕМАТА СХЕМА ЗА ЗАПИСВАНЕ НА АКЦИИ (93-079)
(107)
Националните правила относно тази предполагаема схема са обявени пред Надзорния орган на ЕАСТ като разпоредби за помощ относно записване на акции. От представените по това време документи проличава, че като национално правно основание е посочен „годишният бюджет за Оланд“. Под заглавието „максимален допустим интензитет на помощта, която (…) може да бъде получена за който и да е проект“ Финландия е посочила „30 %“. Освен това под заглавието „Бюджет/разходи“ Финландия е посочила бюджети за годините 1992-1994, но е оставила непопълнено полето под заглавието „Общ разчетен бюджет за целия планов период по схемата“.
(108)
В процеса на разследването Финландия обясни, че формалното правно основание за предполагаемата схема е Законът за автономност на Оланд (1144/1991), който е приет през 1991 г. Съгласно точка 18, параграф 22 органите на местната власт в Оланд имат „общи правомощия“ да приемат различни видове мерки, насочени към насърчаване на икономиката на Оланд. Тези правомощия се прилагат (например чрез заеми, капиталови инжекции, гаранции) чрез разпоредби в годишния общ бюджет за МП.
(109)
Комисията отбелязва следното:
(110)
Независимо от факта, че Финландия може да квалифицира правомощията на местните органи за предоставяне на такива капиталови инжекции (в рамките на предоставените им от Закона за автономността общи правомощия) като „схема“, Комисията трябва да провери дали разпоредбите на националното законодателство, установяващи тези правомощия, отговарят на определението за „схема“ съгласно член 1, буква г) от Регламент (ЕО) № 659/1999. В това отношение правно основание (точка 18, параграф 22 от Закон 1144/1991) изглежда се явяват правилата, свързани с разпределението на правомощия между различните органи в правния ред на Финландия, и изглежда те не отговарят на изискванията, за да представляват схема за помощ (която наред с останалото се определя като „… акт, на базата на който и без да се изискват допълнителни мерки за прилагане, може да се предостави индивидуална помощ …“). За всяко разпределяне на капитал за индивидуален получател първо би бил необходим бюджетен кредит в годишния бюджет на МП (гласуван по усмотрение на областния съвет на Оланд), а след това - изпълнението на решения, взети от МП. Следователно изглежда капиталовите инжекции, предоставени в рамките на тези правомощия, трябва да се разглеждат по-скоро като следствие на индивидуални решения отколкото като схема за помощ.
(111)
При всички случаи Комисията отбелязва и че предполагаемата схема се отнася единствено за годините 1992-1994, тъй като под заглавие „Бюджет/разходи“ не е посочена друга информация, въпреки че правното основание е „годишният бюджет за Оланд“.
(112)
На последно място Комисията отбелязва, че Финландия е посочила 30 % като максимален интензитет на помощта, която може „да бъде получена за който и да е проект“. При всички случаи това може да се разбира единствено в смисъл, че е предвидено капиталовите инжекции по линия на тази предполагаема схема да се използват заедно със значително частно участие (най-малко 70 %) в „проекти“, предназначени да способстват за целите на предполагаемата схема, представени като „Туризъм, промишленост, научноизследователска и развойна дейност“. Увеличенията на капитала, разглеждани в настоящото решение, не отговарят на това формално условие и следователно не могат да бъдат обхванати от националните законови разпоредби, които са представени на Надзорния орган на ЕАСТ, независимо дали тези мерки представляват същинска схема за помощ и, ако това е така, дали тя е била приложима преди 1994 г.
(113)
Следователно държавната помощ, предоставена под формата на увеличения на капитала на ÅI, представлява нова помощ. Тъй като помощта е приведена в действие без предварителното съгласие на Комисията, изисквано съгласно член 108 от ДФЕС, тя е неправомерна.
6.3. ДОПЪЛНИТЕЛЕН КОМЕНТАР ПО СКОРОШНИ РЕШЕНИЯ НА ФИНЛАНДСКИЯ ВЪРХОВЕН АДМИНИСТРАТИВЕН СЪД
(114)
Следва да се отбележи, че наскоро две мерки, предоставени от МП на ÅI, са отменени от национален финландски съд. Мерките са i) увеличение на капитала под номер C-XI, изплатено на ÅI през 2007 г. (вж. коментара в съображение 16 по-горе) и ii) гаранция по заем от 2006 г., която никога не е приведена в действие. С решение от 6 април 2011 г. Върховният административен съд се произнася дали решенията на МП са взети в съответствие с националните административни правила. В това свое решение обаче съдът оценява и дали е имало достатъчно признаци че мерките представляват държавна помощ, като има предвид, че местните органи е трябвало да уведомят Комисията за тях, преди да ги приведат в действие. Съдът установява, че на пръв поглед всички критерии за държавна помощ са изпълнени. Съдът анализира също твърдението на Финландия, че мерките - в случай че представляват държавна помощ - биха попаднали в обхвата на приложимите преди присъединяването национални правила и следователно отговарят на критериите за „съществуваща помощ“. При анализа Съдът прави задълбочена оценка на националните правила и констатира, че независимо дали тези правила постигат изискванията за същински схеми за държавна помощ, решенията на местните органи не отговарят на формалното изискване съгласно националните правила основно поради причините, представени по-горе от Комисията. Следователно заключенията на националния Върховен административен съд са в съгласие с тези на Комисията, че разследваната капиталова инжекция под номер C-XI включва нова държавна помощ. Върховният съд достига до същото заключение по отношение на гаранцията по заем от 2006 г. Тъй като гаранцията не е приведена в действие, тя не е разгледана в настоящото решение.
7. СЪВМЕСТИМОСТ
(115)
В общи линии Финландия твърди, че мерките, в случай че бъдат квалифицирани като държавна помощ, все пак са съвместими с вътрешния пазар, тъй като целта на дейността на ÅI, финансирана от помощта, е била улесняване на развитието на региона и разкриване на нови работни места.
(116)
Въпреки че по принцип е забранена, държавната помощ все пак ще бъде счетена за съвместима с вътрешния пазар при обстоятелствата, посочени в член 107, параграф 2 от ДФЕС и е възможно да бъде счетена за съвместима, ако е използвана за постигане на посочените в член 107, параграф 3 цели. Единственото основание за съвместимост, което може да се предвижда в този случай, е член 107, параграф 3, буква а) от ДФЕС, който разрешава помощ за насърчаване на икономическото развитие на региони, където жизненото равнище е необичайно ниско или където има високо равнище на непълна заетост, или член 107, параграф 3, буква в) от ДФЕС, който предвижда че държавна помощ може да се разреши с оглед улесняване на развитието на някои икономически региони.
(117)
Съгласно правилата за регионална помощ, приложими за Финландия към онзи момент (Карти на регионалните помощи за периода 2000-2006 г. и 2007-2013 г.), град Мариехам, на чиято територия се намира проектът iTiden, при всички случаи не отговаря на изискванията за регионална помощ. Това означава, че дори ако може да се твърди, че помощта е предназначена за този проект, тя не може да се счита за съвместима. Освен това Комисията отбелязва, че Финландия не е посочила изпълнение на което и да било от условията за съвместимост съгласно правилата за регионална помощ (например относно форма на помощта, допустими разходи или максимални интензитети на помощта).
(118)
Освен това помощта не може да бъде разглеждана като съвместима с вътрешния пазар съгласно които и да било от останалите насоки и съобщения, приети от Комисията във връзка с прилагането на член 107, параграф 3, буква в) от ДФЕС, нито непосредствено съгласно този член. Финландските власти не са представили конкретен аргумент или доказателство, позволяващи на Комисията да одобри тези мерки като съвместими съгласно някоя от разпоредбите на ДФЕС.
8. ВЪЗСТАНОВЯВАНЕ НА ПОМОЩТА
8.1. АРГУМЕНТИ НА ФИНЛАНДИЯ
(119)
Член 14, параграф 1 от Регламент (ЕО) № 659/1999 предвижда, че „когато са взети отрицателни решения в случаи с неправомерна помощ, Комисията решава съответната държава-членка да вземе всички необходими мерки за възстановяване на помощта от получателя […]. Комисията не изисква възстановяване на помощта, ако това противоречи на общ принцип на правото на Общността.“ Следователно естественото следствие е мерките, които представляват неправомерна държавна помощ за ÅI, да бъдат възстановени.
(120)
Финландия обаче твърди, че в този случай Комисията не следва да разпореди възстановяване, тъй като Финландия има оправдани очаквания помощта да се окаже правомерна съгласно предполагаемите схеми преди присъединяването и че възстановяването би било в противоречие с даден принцип на правото на Общността. Комисията отбелязва, че официално Финландия е изтъкнала оправдани очаквания само по отношение на МП. Оправдани очаквания не са изрично изразени по отношение на получателя.
(121)
При всички случаи Комисията не може да приеме този аргумент.
(122)
По отношение на увеличенията на капитала Комисията доказва по-горе, че независимо какво има причина да счита ÅI или който и да е друг относно правния статут на предполагаемата схема за записване на акции във връзка с правилата за държавна помощ, увеличенията не отговарят дори на формалните условия на предполагаемата схема, за която е уведомен Надзорният орган на ЕАСТ. Следователно не може да се твърди, че ÅI може да се ползва от оправдано очакване за правомерност на увеличенията на капитала, тъй като те не попадат в обхвата на националните правила, във връзка с които Финландия изтъква оправдани очаквания.
(123)
По отношение на гаранциите по заеми Комисията доказва, че гаранционната схема е била съществено изменена още преди отпускането на разглежданите в настоящото решение гаранции. Тези изменения, направени от властите на Оланд, не са съобщени на Комисията. Като следствие всички гаранции, предоставени съгласно националните правила, които формират първоначалната схема, трябва да се считат за нова помощ. Добре установен факт е, че получател на помощ не може да има оправдано очакване за правомерна да се счита помощ, която е трябвало да бъде съобщена на Комисията съгласно член 108 от ДФЕС, но това не е направено (35).
(124)
Накратко, както гаранциите, така и увеличенията на капитала представляват нова държавна помощ, за която Комисията е трябвало да бъде уведомена преди нейното привеждане в действие.
(125)
Според установената съдебна практика (36) държава-членка, чиито власти са предоставили помощ в нарушение на процедурните правила, установени в член 108 от ДФЕС, не може да се обоснове с оправданите очаквания на получателите на помощта, за да оправдае неизпълнението на задължението за предприемане на необходимите стъпки за изпълнение на решение на Комисията, с което се разпорежда възстановяване на помощта. Ако националните власти могат да се обосноват със собственото си неправомерно поведение, това напълно би обезсилило членове 107 и 108 от ДФЕС и би лишило от ефективност решенията на Комисията, взети в съответствие с тези разпоредби.
(126)
Същият принцип се прилага по необходимост, когато националните власти твърдят, че самите те са имали оправдано очакване относно законосъобразността на мерките, но не са уведомили Комисията за тях, въпреки че мерките представляват нова помощ (37).
(127)
По същия начин, по отношение на оправданите очаквания на ÅI Комисията отбелязва, че в съответствие с установената съдебна практика и с оглед на задължителния характер на надзора над държавната помощ от страна на Комисията съгласно член 108 от ДФЕС, предприятията, на които е отпусната помощ, като правило не могат да имат оправдано очакване помощта да е правомерна, ако тя не е предоставена в съответствие с процедурата, постановена в този член. При нормални условия добросъвестният предприемач трябва да е в състояние да установи дали тази процедура е спазена (38).
(128)
Комисията изтъква, че ÅI е предприятието с най-добри позиции да разполага с поглед върху действията на МП във връзка с предполагаемите схеми за помощ, тъй като МП е неговият главен акционер и е представен в управителния съвет на ÅI от лица, които са също и членове на изпълнителния орган на МП. Този аргумент се потвърждава от факта, че както беше показано по-горе във връзка с увеличенията на капитала, представителите на ÅI и на МП редовно обменят информация. Следователно Комисията счита, че в настоящия случай ÅI не може да претендира за оправдано очакване независимо от факта, че Финландия не изразява изрично оправдано очакване от името на получателя на помощта.
(129)
На последно място, Комисията никога не е дала конкретни гаранции на Финландия или на получателя на помощта, че разглежданите мерки не са държавна помощ или са съвместима помощ, които биха могли да създадат очаквания в този смисъл (39).
(130)
Освен това Финландия твърди, че в случай на възстановяване на помощта, предоставена като увеличения на капитала, не е задължително елементът на помощ да представлява целия размер на предоставения капитал, а по-скоро (по аналогия с изчисляването на елемента на помощ при гаранциите) да възлиза на разходите на ÅI за намиране на алтернативни инвестиции на пазарите. В този смисъл Финландия предлага цената на такова алтернативно финансиране да се установи чрез отнасяне към очакваната възвращаемост на инвестицията за административни сгради в размер на 7 %, установена в доклада на KPMG.
(131)
Комисията не може да приеме това становище.
(132)
Със сигурност е правилно общото съждение, че в даден случай държавната помощ се изразява в разликата между предимството (под формата на финансиране), което предприятието в действителност е получило от държавните ресурси, и това, което би могло да получи на капиталовите пазари. Следователно „чрез възстановяването на помощта получателят се лишава от предимството пред конкурентите си на пазара и предходното положението се възстановява“ (40).
(133)
Всеки, който осъществява инвестиция, било чрез отпускане на кредит или чрез участие в капитала на дадено предприятие, се стреми да получи съизмерима с риска възвращаемост на инвестицията си.
(134)
Когато помощта се предоставя под формата на кредит на цена под пазарните цени (какъвто е случаят с гарантиран заем, когато общият финансов разход е по-нисък от лихвения процент на заема при пазарни условия) за предприятие, което не е изключено от пазара на заеми и следователно би могло, като алтернатива на помощта, да вземе заем при пазарен лихвен процент, е видно, че коригиращата цел на възстановяването може да се постигне чрез плащане на разликата (с начислена лихва) от предприятието, което ще го приведе в равнопоставено положение с неговите конкуренти.
(135)
Положението е различно при инвестиции в собствен капитал. Тук възвращаемостта не зависи от готовността на предприятието за плащане (какъвто е случаят при заема), а е изцяло функция на присъщата рентабилност на модела на стопанска дейност на предприятието. Ако частният инвеститор не е убеден, че стопанската дейност ще донесе достатъчна доходност за присъщия ѝ риск, той няма да направи инвестицията, а ще насочи парите си другаде. С други думи Комисията не може да приеме, че за увеличаване на своя капитал дружеството е можело да спечели същите пари на капиталовия пазар, като предложи по-висока доходност, тъй като очакваните резултати не са му позволявали да предложи по-висока доходност на инвеститора в капитал. Следователно служещото за сравнение положение, т.е. положението при отсъствие на помощ, до което трябва да доведе или да се възпроизведе от възстановяването на помощта, означава липса на каквато и да е инвестиция в капитал. Следователно помощта, подлежаща на възстановяване, е пълният размер на увеличенията на капитала.
(136)
Следователно Комисията не може да приеме становището на Финландия във връзка с елемента на помощ в увеличенията на капитала.
8.2. ПОМОЩ ЗА ВЪЗСТАНОВЯВАНЕ
(137)
В резултат на това установената от Комисията неправомерна и несъвместима помощ, която Финландия трябва да си възстанови от ÅI, е както следва:
(138)
Увеличения на капитала:
а)
Увеличение на капитала C-IV: 353 199,00 EUR. Тази помощ е предоставена на ÅI на 20 юли 2001 г.
б)
Увеличение на капитала C-V: 599 933,78 EUR. Тази помощ е предоставена на ÅI на 15 август 2002 г.
в)
Увеличение на капитала C-VI: 799 911,64 EUR. Тази помощ е предоставена на ÅI на 13 март 2003 г.
г)
Увеличение на капитала C-VII: 515 165,97 EUR. Тази помощ е предоставена на ÅI на 6 май 2004 г.
д)
Увеличение на капитала C-VIII: 669 896,95 EUR. Тази помощ е предоставена на ÅI на 30 септември 2004 г.
е)
Увеличение на капитала C-IХ: 199 977,91 EUR. Тази помощ е предоставена на ÅI на 16 юни 2005 г.
ж)
Увеличение на капитала C-Х: 234 961,43 EUR. Тази помощ е предоставена на ÅI на 16 юни 2005 г.
з)
Увеличение на капитала C-ХI: 1 379 998,95 EUR. Тази помощ е предоставена на ÅI на 15 февруари 2007 г.
(139)
Гаранции по заеми: съгласно точка 4.2 от известието относно гаранциите (подробни обяснения са дадени в съображения 66-80) елементът на помощ за всички гаранции се изчислява като разликата между референтния лихвен процент, приложен като съпоставим показател за разходи по заем, които дружество с финансово състояние, сравнимо с това на ÅI, би понесло без гаранцията, от една страна, и лихвения процент, получен чрез държавната гаранция, след приспадане на платените премии, от друга страна.
а)
По отношение на гаранция G-I елементът на помощ се формира от разликата между референтния лихвен процент за заем за предприятие от рейтингова категория „слаб (B)“ при нормална обезпеченост и общия финансов разход по заема, покрит от гаранцията (който се равнява на платените премии по гаранцията плюс лихвата по заема). Тази помощ е предоставена на ÅI на 9 октомври 2003 г. (както е пояснено в съображения 81 и 82). От тази сума трябва да се приспадне еднократната премия по гаранцията в размер на 19 500 EUR (41).
б)
По отношение на гаранция G-II елементът на помощ се формира от разликата между референтния лихвен процент за заем за предприятие от рейтингова категория „слаб (B)“ при нормална обезпеченост и общия финансов разход по заема, покрит от гаранцията (който се равнява на платените премии по гаранцията плюс лихвата по заема). Тази помощ е предоставена на ÅI на 2 ноември 2004 г. От тази сума трябва да се приспадне еднократната премия по гаранцията в размер на 2 900 EUR (42).
в)
По отношение на гаранция G-III елементът на помощ се формира от разликата между референтния лихвен процент за заем за предприятие от рейтингова категория „задоволителен (ВB)“ при нормална обезпеченост и общия финансов разход по заема, покрит от гаранцията (който се равнява на платените премии по гаранцията плюс лихвата по заема). Тази помощ е предоставена на ÅI на 13 декември 2005 г. От тази сума трябва да се приспадне еднократната премия по гаранцията в размер на 6 500 EUR (43).
(140)
Точната обща сума на помощта, подлежаща на възстановяване, ще се определи от финландските власти в сътрудничество с Комисията в рамките на процедура по възстановяване, в съответствие с методиката, описана в съображения 138-139 по-горе. Към размера на помощта, който предстои да се определи, се прибавя лихвата от датата на предоставяне на получателя до датата на възстановяване на помощта. Комисията призовава финландските власти, в съответствие със задължението им за честно сътрудничество, да съдействат при определянето на точната сума на помощта, подлежаща на възстановяване,
ПРИЕ НАСТОЯЩОТО РЕШЕНИЕ:
Член 1
Увеличението на капитала в размер на 84 094,39 EUR, предоставено от Финландия в полза на Ålands Industrihus AB на 18 юни 1997 г., не представлява държавна помощ по смисъла на член 107, параграф 1 от Договора за функционирането на Европейския съюз.
Член 2
Мерките за държавна помощ, изброени в точка 8.2 от настоящото решение, неправомерно предоставени от Финландия в нарушение на член 108, параграф 3 от Договора за функционирането на Европейския съюз в полза на Ålands Industrihus AB, са несъвместими с вътрешния пазар.
Член 3
1. Финландия си възстановява от получателя държавната помощ, посочена в член 2.
2. Върху сумите, подлежащи на възстановяване, се начисляват лихви от датата, на която са били предоставени на разположение на получателя, до датата на действителното възстановяване.
3. Лихвата се изчислява с натрупване в съответствие с глава V от Регламент (ЕО) № 794/2004.
4. Финландия анулира всички останали плащания на помощта, посочена в член 2, считано от датата на приемане на настоящото решение.
Член 4
1. Възстановяването на помощта, посочена в член 2, се извършва незабавно и ефективно.
2. Финландия гарантира изпълнението на настоящото решение в срок от четири месеца от датата, на която е уведомена за него.
Член 5
1. В срок от два месеца след уведомлението за настоящото решение Финландия изпраща следната информация на Комисията:
а)
общата сума (главница и лихви), подлежаща на възстановяване от получателя;
б)
подробно описание на вече предприетите или планирани мерки за спазване на настоящото решение;
в)
документи, доказващи, че на получателя е наредено да възстанови помощта.
2. Финландия информира Комисията за напредъка по националните мерки, предприети за изпълнение на настоящото решение, до пълното възстановяване на помощта, посочена в член 2. При поискване от страна на Комисията тя незабавно представя информация за вече предприетите и планираните мерки за спазване на настоящото решение. Тя предоставя също подробна информация относно сумите на помощта и лихвите, които вече са възстановени от получателя.
Член 6
Адресат на настоящото решение е Република Финландия.
Съставено в Брюксел на 13 юли 2011 година.
ΑΠΌΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΉΣ
της 13ης Ιουλίου 2011
σχετικά με την κρατική ενίσχυση C 6/08 (πρώην NN 69/07) που χορήγησε η Φινλανδία στην Ålands Industrihus Ab
[κοινοποιηθείσα υπό τον αριθμό Ε(2011) 4905]
(Τα κείμενα στη φινλανδική και σουηδική γλώσσα είναι τα μόνα αυθεντικά)
(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)
(2012/252/ΕΕ)
Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ,
Έχοντας υπόψη τη Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και ιδίως το άρθρο 108 παράγραφος 2, πρώτο εδάφιο,
Έχοντας υπόψη τη συμφωνία για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο, και ιδίως το άρθρο 62 παράγραφος 1 στοιχείο α),
Αφού κάλεσε τα ενδιαφερόμενα μέρη να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σύμφωνα με τα ανωτέρω άρθρα (1),
Εκτιμώντας τα ακόλουθα:
1. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ
(1)
Μέσω καταγγελίας που υποβλήθηκε στις 5 Σεπτεμβρίου 2006, η Επιτροπή ενημερώθηκε για ένα σύνολο μέτρων που έλαβε η τοπική κυβέρνηση της επαρχίας Åland («ΤΚ») προς όφελος της κτηματομεσιτικής εταιρείας Ålands Industrihus Ab («ÅI»). Με επιστολές της 25ης Οκτωβρίου 2006 και της 14ης Φεβρουαρίου 2007, η Επιτροπή ζήτησε πληροφορίες από τη Φινλανδία, οι οποίες παρασχέθηκαν με επιστολές της 11ης Ιανουαρίου 2007 και της 3ης Απριλίου 2007. Οι φινλανδικές αρχές υπέβαλαν πρόσθετα στοιχεία την 31η Μαΐου 2007 και την 12η Ιουλίου 2007. Ο καταγγέλλων υπέβαλε συμπληρωματικά στοιχεία τον Νοέμβριο του 2006 και τον Μάιο του 2007.
(2)
Με επιστολή της 30ής Ιανουαρίου 2008, η Επιτροπή ενημέρωσε τη Φινλανδία ότι αποφάσισε να κινήσει τη διαδικασία του άρθρου 108 παράγραφος 2 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης («ΣΛΕΕ») (2) σε σχέση με την εν λόγω ενίσχυση («απόφαση για την κίνηση της διαδικασίας»).
(3)
Η απόφαση της Επιτροπής για την κίνηση διαδικασίας δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. (3) Η Επιτροπή κάλεσε τα ενδιαφερόμενα μέρη να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σχετικά με την ενίσχυση.
(4)
Η Επιτροπή δεν έλαβε παρατηρήσεις από ενδιαφερόμενα μέρη.
(5)
Μετά την κίνηση της διαδικασίας, η Φινλανδία υπέβαλε πληροφορίες με επιστολές που πρωτοκολλήθηκαν από την Επιτροπή στις 6 Μαΐου 2008, 21 Ιανουαρίου 2010, 26 Φεβρουαρίου 2010, 21 Μαΐου 2010, 26 Φεβρουαρίου 2010, 21 Μαΐου 2010, 18 Ιουνίου 2010, 18 Απριλίου 2011, 27 Ιουνίου 2011 και 28 Ιουνίου 2011. Στις 4 Ιουνίου 2010, πραγματοποιήθηκε συνεδρίαση μεταξύ των υπηρεσιών της Επιτροπής, των φινλανδικών αρχών και αντιπροσώπων της ÅI.
2. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ
2.1. Ο ΔΙΚΑΙΟΥΧΟΣ
(6)
Η ÅI είναι εγγεγραμμένη στην πόλη Mariehamn, πρωτεύουσα της επαρχίας Åland, στο αρχιπέλαγος της Βαλτικής Θάλασσας μεταξύ της ηπειρωτικής Φινλανδίας και της Σουηδίας, με συνολικό πληθυσμό περίπου 28 000 κατοίκων. Οι νήσοι Åland είναι επαρχία της Φινλανδίας με υψηλό βαθμό αυτονομίας. Η ÅI ανήκει στην ιδιοκτησία κυρίως της ΤΚ (κατά 84,43 %) και του Δήμου Mariehamn (κατά 15,01 %). Οι υπόλοιποι μέτοχοι είναι άλλες τοπικές αρχές του Åland (4).
(7)
Η επιχειρηματική δραστηριότητα της ÅI συνίσταται στην κατασκευή, ιδιοκτησία και μίσθωση κτιρίων για βιομηχανική και εμπορική χρήση. Κατά τις φινλανδικές αρχές, οι δραστηριότητες της εταιρείας αποσκοπούν στη διάθεση κτιρίων σε επιχειρήσεις του Åland για να συμβάλουν στη διαφοροποίηση και την ανταγωνιστικότητα της οικονομίας.
(8)
Μέχρι το 1999, οι δραστηριότητες της ÅI ήταν περιορισμένης κλίμακας (5). Ο ισολογισμός της ÅI παρουσίαζε πολύ αργή ή και μηδενική αύξηση (6). Έτσι, το Διοικητικό Συμβούλιο της ÅI αποφάσισε να διερευνήσει νέες επιχειρηματικές ευκαιρίες για την επέκτασή της. Συγχρόνως, η τοπική επιχειρηματική κοινότητα (που αποτελείται σχεδόν κατ’ αποκλειστικότητα από μικρές επιχειρήσεις) εξέφρασε την επιθυμία να δημιουργηθεί «τεχνολογικό πάρκο», δηλαδή κτιριακό συγκρότημα γραφείων στα οποία θα μπορούσαν να συστεγαστούν οι τοπικές επιχειρήσεις, με στόχο τη διευκόλυνση της συνεργασίας, την παραγωγή νέων ιδεών και, εν γένει, την προώθηση της επιχειρηματικότητας. Έτσι, δημιουργήθηκε σταδιακά το επιχειρηματικό πάρκο «iTiden» (kvarteret iTiden). Η δημιουργία του έργου εξηγείται αναλυτικότερα στο τμήμα 2.2.
2.2. ΤΟ ΕΠΕΝΔΥΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ iTiden (7)
(9)
Οι συζητήσεις ανάμεσα στους αντιπροσώπους της τοπικής επιχειρηματικής κοινότητας και την ΤΚ σχετικά με τη δυνατότητα δημιουργίας ενός «τεχνολογικού πάρκου» άρχισαν το 1999. Είχαν πραγματοποιηθεί κοινά ταξίδια σε παρόμοιες εγκαταστάσεις στη Σουηδία.
(10)
Το 2000 το έργο ανατέθηκε σε ομάδα εργασίας η οποία υπέβαλε πρόταση στην ΤΚ και τον Δήμο Mariehamn την άνοιξη του 2000. Το έργο και τα σχέδια της ΤΚ για την κατασκευή και τη χρηματοδότησή του αναφέρονταν στον προϋπολογισμό της ΤΚ του 2000 (8) και επιβεβαιώθηκαν στον προϋπολογισμό του 2001, στον οποίο η ΤΚ ζήτησε επίσης κεφάλαια για πιθανές αυξήσεις κεφαλαίου για έργα υποδομών, συμπεριλαμβανομένης της ÅI (παρόμοια αίτηση υπήρχε στον προϋπολογισμό του 2000) (9).
(11)
Στις 12 Ιουλίου 2001, επωφελούμενη από την αύξηση κεφαλαίου, η ÅI αγόρασε έκταση στην περιοχή «Västra Klinten» του Mariehamn, όπου επρόκειτο να κατασκευαστεί το iTiden. Σε συνδυασμό με αυτή την αγορά, η ÅI εξασφάλισε και τις αναγκαίες αλλαγές για το έργο iTiden στον πολεοδομικό σχεδιασμό.
(12)
Στον προϋπολογισμό του 2002, η ΤΚ δήλωσε ότι η ÅI θα άρχιζε την κατασκευή του έργου iTiden το 2002 και ότι, προς τον σκοπό αυτό, θα απαιτούνταν, κατά πάσα πιθανότητα αύξηση κεφαλαίου (για την οποία η ΤΚ ζήτησε τις αναγκαίες πιστώσεις του προϋπολογισμού) (10).
(13)
Στις αρχές του 2002, ορίστηκε ομάδα εργασίας για την κατασκευή του iTiden και το έργο ανατέθηκε σε έναν αρχιτέκτονα. Ζητήθηκε από δυνητικούς μισθωτές να εκφράσουν ενδιαφέρον για μίσθωση ακινήτου στο iTiden. Τα προπαρασκευαστικά χωματουργικά έργα εκτελέστηκαν την άνοιξη του 2003 και η κατασκευή του τμήματος 1 (το έργο σχεδιάστηκε να υλοποιηθεί σε δύο διαδοχικά στάδια κατασκευής) άρχισε το θέρος του 2003. Την 1η Δεκεμβρίου 2004 εγκαταστάθηκαν οι πρώτοι ένοικοι στο «τμήμα 1» του iTiden που είχε ολοκληρωθεί.
(14)
Η κατασκευή του τμήματος 2 του iTiden ξεκίνησε το φθινόπωρο του 2006 και ολοκληρώθηκε το 2007.
2.3. ΤΑ ΜΕΤΡΑ ΚΡΑΤΙΚΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ
(15)
Η επίσημη έρευνα της Επιτροπής κάλυψε διάφορες εισφορές κεφαλαίου («αυξήσεις κεφαλαίου») και εγγυήσεις για τραπεζικά δάνεια («εγγυήσεις δανείων») που χορήγησε η ΤΚ στην ÅI από το 1997 έως το 2007. Τα μέτρα παρατίθενται στον κατωτέρω πίνακα (οι εισφορές κεφαλαίου απαριθμούνται από C-I έως C-XI και οι εγγυήσεις από G-I έως G-III).
Μέτρο
Ημερομηνία του μέτρου
Αυξήσεις κεφαλαίου
(σε ευρώ)
Εγγυήσεις δανείων
(σε ευρώ)
C-I (11)
18.6.1997
84 094,39
C-II (11)
22.6.2000
340 582,27
C-III (11)
10.10.2000
114 368,37
C-IV
20.7.2001
353 199,00
C-V
15.8.2002
599 933,73
C-VI
13.3.2003
799 911,64
G-I
9.10.2003
2 600 000,00
C-VII
6.5.2004
515 165,97
C-VIII
30.9.2004
669 896,95
G-II
2.11.2004
1 160 000,00
C-IX
16.6.2005
199 977,91
C-X
16.6.2005
234 961,43
G-III
13.12.2005
2 600 000,00
C-XI
15.2.2007
1 379 998,95
ΣΥΝΟΛΟ
5 292 090,61
6 360 000,00
(16)
Σε σύγκριση με τον πίνακα των μέτρων στην αιτιολογική σκέψη 7 της απόφασης για την κίνηση διαδικασίας, απαλείφθηκε εγγύηση δανείου ύψους 2 587 500 ευρώ της 26ης Οκτωβρίου 2006, διότι δεν εκτελέστηκε ποτέ (με απόφαση φινλανδικών δικαστηρίων). Ακόμη, η αύξηση κεφαλαίου C-XI, με ημερομηνία 12 Ιουνίου 2006 στην απόφαση για την κίνηση διαδικασίας, χρονολογείται στην παρούσα απόφαση με ημερομηνία 15 Φεβρουαρίου 2007, διότι διαπιστώθηκε κατά την έρευνα ότι το μέτρο αυτό τέθηκε σε εφαρμογή σε αυτήν τη μεταγενέστερη ημερομηνία. Η απόφαση της ΤΚ να πραγματοποιήσει αυτή την εισφορά κεφαλαίου ακυρώθηκε πρόσφατα (6 Απριλίου 2011) από το ανώτατο διοικητικό δικαστήριο της Φινλανδίας (βλέπε αιτιολογική σκέψη 114 κατωτέρω). Εντούτοις, επειδή το κεφάλαιο που χορηγήθηκε στην ÅI το 2007 δεν επιστράφηκε, η Επιτροπή θεωρεί ότι η απόφαση του εθνικού δικαστηρίου δεν εξαιρεί αυτό το μέτρο από το πεδίο της έρευνάς της.
(17)
Σύμφωνα με τις φινλανδικές αρχές, όλες οι αυξήσεις κεφαλαίου χορηγήθηκαν για τη χρηματοδότηση του έργου iTiden, με εξαίρεση τις ακόλουθες:
C-I) Εισφορά κεφαλαίου της 18ης Ιουνίου 1997 (84 094,39 ευρώ)
C-II) Εισφορά κεφαλαίου της 22ας Ιουνίου 2000 (340 582,27 ευρώ)
C-III) Εισφορά κεφαλαίου της 10ης Οκτωβρίου 2000 (114 368,37 ευρώ)
C-VIII) Εισφορά κεφαλαίου της 30ής Σεπτεμβρίου 2004 (669 896,95 ευρώ)
C-IX) Εισφορά κεφαλαίου της 16ης Ιουνίου 2005 (199 977,91 ευρώ).
(18)
Όλες οι εγγυήσεις δανείων, σύμφωνα με τις φινλανδικές αρχές, εκδίδονταν με σκοπό τη χρηματοδότηση του έργου iTiden. Αναλυτικότερα στοιχεία για τις εγγυήσεις δανείων παρατίθενται στις αιτιολογικές σκέψεις 66 έως 86 κατωτέρω.
3. ΛΟΓΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΙΝΗΣΗ ΤΗΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ ΒΑΣΕΙ ΤΟΥ ΑΡΘΡΟΥ 108 ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΣ 2 ΤΗΣ ΣΛΕΕ
(19)
Στην απόφασή της για την κίνηση της διαδικασίας, η Επιτροπή έθεσε το ερώτημα αν οι αυξήσεις κεφαλαίου και οι εγγυήσεις δανείων ήταν συμβατές με την εσωτερική αγορά για τους κατωτέρω λόγους.
(20)
Όσον αφορά την ύπαρξη κρατικής ενίσχυσης κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ, η Επιτροπή επισήμανε ότι τα μέτρα ενείχαν κρατικούς πόρους, διότι ελήφθησαν από τις κρατικές αρχές και ήταν επιλεκτικά, εφόσον είχαν ως αποδέκτη την ÅI. Αναφορικά με το κριτήριο του αν τα μέτρα παρείχαν «πλεονέκτημα που δεν θα παρεχόταν σε κανονικές συνθήκες της αγοράς», διότι ένας ιδιώτης επενδυτής που ενεργεί με γνώμονα την προσδοκία κέρδους μακροπρόθεσμα δεν θα χορηγούσε την ίδια ενίσχυση, η Επιτροπή αμφέβαλε αν ο ιδιώτης επενδυτής χορηγούσε κεφάλαια, όπως έπραξε η ΤΚ, δεδομένου του ιστορικού ζημιών της ÅI ή, στην καλύτερη περίπτωση των πολύ περιορισμένων κερδών. Όσον αφορά ειδικότερα τις εγγυήσεις δανείων, η Επιτροπή αμφισβητούσε ότι η ÅI θα ήταν σε θέση να λάβει συγκρίσιμη χρηματοδοτική στήριξη στις αγορές και ότι, κατά συνέπεια, η ΤΚ παρείχε πλεονέκτημα στην ÅI. Η Επιτροπή έκρινε επίσης ότι κάθε τέτοιο πλεονέκτημα θα μπορούσε να προκαλέσει τη νόθευση του ανταγωνισμού και των ενδοκοινοτικών συναλλαγών.
(21)
Εάν κρινόταν ότι τα μέτρα συνιστούν κρατική ενίσχυση, η Επιτροπή αμφισβητούσε ότι αυτή θα μπορούσε να θεωρηθεί συμβιβάσιμη με την εσωτερική αγορά.
(22)
Τέλος, η Επιτροπή αμφισβήτησε τον ισχυρισμό της Φινλανδίας ότι, σε περίπτωση που τα μέτρα θεωρούνταν πράγματι κρατική ενίσχυση, αυτή είχε χορηγηθεί σύμφωνα με τα καθεστώτα ενισχύσεων που εφαρμόζονταν ήδη πριν την προσχώρηση της Φινλανδίας στην ΕΕ και, ως εκ τούτου, ήταν νόμιμα.
4. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΦΙΝΛΑΝΔΙΑΣ
4.1. ΤΑ ΜΕΤΡΑ ΔΕΝ ΣΥΝΙΣΤΟΥΝ ΚΡΑΤΙΚΗ ΕΝΙΣΧΥΣΗ
(23)
Η Φινλανδία εξέφρασε την άποψη ότι η ΤΚ ενήργησε σύμφωνα με την αρχή του επενδυτή σε οικονομία αγοράς, δηλαδή ότι τα μέτρα είχαν ως γνώμονα τις προσδοκίες της ΤΚ να αποκομίσει κέρδος από την επένδυσή της. Η Φινλανδία ισχυρίστηκε ότι οι επενδυτικές αποφάσεις είχαν ως κίνητρο το πρόγραμμα νέων επενδύσεων της εταιρείας, ιδίως το έργο iTiden. Σκοπός των μέτρων δεν ήταν, συνεπώς, να καλύψουν προηγούμενες ζημίες ή να στηρίξουν μια ζημιογόνο επιχείρηση. Οι επενδύσεις της ΤΚ έλαβαν συγκεκριμένη αξία σε νέες μετοχές στην ÅI, εφόσον το κεφάλαιο της εταιρείας αυξήθηκε με την έκδοση μετοχών. Η ÅI δεν αποκόμισε, συνεπώς, κανένα πλεονέκτημα που δεν θα ήταν σε θέση να αποκτήσει από έναν ιδιώτη επενδυτή.
(24)
Ανεξάρτητα από οποιοδήποτε πιθανό πλεονέκτημα, η Φινλανδία υποστήριξε επίσης ότι τα μέτρα δεν μπορούν να χαρακτηριστούν ως κρατική ενίσχυση, διότι δεν υπάρχει συγκεκριμένη απόδειξη ότι είχαν σημαντική επίπτωση στον ανταγωνισμό στην αγορά ακινήτων του Åland.
4.2. ΕΑΝ ΥΠΗΡΞΕ ΚΡΑΤΙΚΗ ΕΝΙΣΧΥΣΗ, ΑΥΤΗ ΕΙΝΑΙ ΝΟΜΙΜΗ ΒΑΣΕΙ ΤΩΝ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΩΝ ΚΑΘΕΣΤΩΤΩΝ ΕΝΙΣΧΥΣΕΩΝ
(25)
Εντούτοις, εάν κριθεί ότι τα μέτρα ενέχουν στοιχείο κρατικής ενίσχυσης, η ενίσχυση, σύμφωνα με τις φινλανδικές αρχές, πρέπει να θεωρηθεί νόμιμη. Η Φινλανδία υποστήριξε ότι τόσο οι εισφορές κεφαλαίου όσο και οι εγγυήσεις καλύπτονταν από τα υφιστάμενα καθεστώτα ενισχύσεων τα οποία τέθηκαν σε εφαρμογή πριν την προσχώρηση της Φινλανδίας στην ΕΕ.
4.3. ΕΑΝ ΠΡΟΚΕΙΤΑΙ ΓΙΑ ΝΕΑ ΚΡΑΤΙΚΗ ΕΝΙΣΧΥΣΗ, ΑΥΤΗ ΕΙΝΑΙ ΣΥΜΒΙΒΑΣΙΜΗ ΜΕ ΤΗΝ ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΑΓΟΡΑ
(26)
Εάν κριθεί ότι τα μέτρα συνιστούν παράνομη κρατική ενίσχυση, πρέπει, παρ’ όλα αυτά, να θεωρηθούν συμβιβάσιμα με την εσωτερική αγορά βάσει του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της ΣΛΕΕ, διότι σκοπός τους είναι η ανάπτυξη της περιοχής και η δημιουργία νέων θέσεων απασχόλησης, ιδίως μέσω της συμβολής τους στη διαφοροποίηση της οικονομίας της περιοχής, η οποία βασίζεται σε υπερβολικά μεγάλο βαθμό στο ναυτιλιακό κλάδο.
4.4. ΠΙΘΑΝΗ ΑΝΑΚΤΗΣΗ
(27)
Σε περίπτωση που η Επιτροπή κρίνει ότι η ενίσχυση είναι παράνομη και ασυμβίβαστη και πρέπει να ανακτηθεί, η Φινλανδία προβάλλει τα ακόλουθα επιχειρήματα.
(28)
Βάσει του άρθρου 14 παράγραφος 1 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999 του Συμβουλίου, της 22ας Μαρτίου 1999, για τη θέσπιση λεπτομερών κανόνων εφαρμογής του άρθρου 93 της Συνθήκης ΕΚ (12), η Επιτροπή δεν απαιτεί ανάκτηση της ενίσχυσης, εάν αυτό αντίκειται σε γενική αρχή του κοινοτικού δικαίου. Αυτός ο λόγος συντρέχει στην παρούσα περίπτωση, εφόσον η Φινλανδία είχε θεμιτούς λόγους να θεωρεί ότι τα προαναφερθέντα καθεστώτα ενισχύσεων, τα οποία υπήρχαν πριν την προσχώρηση, ήταν και εξακολουθούν να είναι έγκυρα και, ως εκ τούτου, κάθε ενίσχυση που χορηγήθηκε βάσει αυτών των κανόνων είναι νόμιμη.
(29)
Εάν, παρ’ όλα αυτά, η Επιτροπή κρίνει ότι η ενίσχυση πρέπει να ανακτηθεί, η Φινλανδία υποστηρίζει ότι το στοιχείο ενίσχυσης στις εισφορές κεφαλαίου δεν είναι αναγκαστικά το πλήρες ονομαστικό ποσό των συναλλαγών που περιέχουν κρατική ενίσχυση. Όσον αφορά τις εγγυήσεις, το ποσό της κάθε ενίσχυσης που πρέπει να ανακτηθεί δεν είναι δυνατό να είναι μεγαλύτερο από το πλεονέκτημα των τόκων που αποκόμισε η επιχείρηση ως αποτέλεσμα της εγγύησης (σε σύγκριση με τα δάνεια χωρίς εγγυήσεις). Παρομοίως, όσον αφορά τις εισφορές κεφαλαίου, το ποσό καμίας ενίσχυσης δεν μπορεί να υπερβαίνει τα έξοδα με τα οποία θα επιβαρυνόταν η ÅI για να λάβει ισοδύναμο κεφάλαιο στην αγορά.
5. ΕΚΤΙΜΗΣΗ
5.1. ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ ΩΣ ΚΡΑΤΙΚΗ ΕΝΙΣΧΥΣΗ
(30)
Σύμφωνα με το άρθρο 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ, «ενισχύεις που χορηγούνται υπό οποιαδήποτε μορφή από τα κράτη ή με κρατικούς πόρους και που νοθεύουν ή απειλούν να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό διά της ευνοϊκής μεταχειρίσεως ορισμένων επιχειρήσεων ή ορισμένων κλάδων παραγωγής είναι ασυμβίβαστες με την εσωτερική αγορά, κατά το μέτρο που επηρεάζουν τις μεταξύ κρατών μελών συναλλαγές».
(31)
Για να χαρακτηριστεί ένα μέτρο ως κρατική ενίσχυση πρέπει να πληρούνται οι ακόλουθοι όροι: α) πρέπει να χρηματοδοτείται από κράτος μέλος ή με κρατικούς πόρους· β) πρέπει να παρέχει επιλεκτικό πλεονέκτημα που μπορεί να ευνοήσει ορισμένες επιχειρήσεις ή συγκεκριμένους κλάδους παραγωγής· και γ) πρέπει να νοθεύει ή να υπάρχει κίνδυνος να νοθεύσει τον ανταγωνισμό και να μπορεί να επηρεάσει τις συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών. Οι όροι αυτοί πρέπει να πληρούνται σωρευτικά και να συντρέχουν όλοι για να χαρακτηριστεί ένα μέτρο ως κρατική ενίσχυση.
5.1.1. ΚΡΑΤΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ ΚΑΙ ΕΠΙΛΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ
(32)
Για τους λόγους που αναφέρονται στην απόφαση για την κίνηση της διαδικασίας (και τους οποίους δεν αμφισβήτησε η Φινλανδία), αυτά τα δύο κριτήρια πληρούνται. Τα μέτρα εφαρμόστηκαν με χωριστές αποφάσεις τις οποίες έλαβε η ΤΚ για τη χρήση των κεφαλαίων που διατέθηκαν στον επίσημο προϋπολογισμό της από την περιφερειακή συνέλευση του Åland. Τα μέτρα χρηματοδοτούνται λοιπόν σαφώς από το κράτος και έχουν ως αποκλειστικό αποδέκτη την ÅI.
5.1.2. ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑ
(33)
Η Φινλανδία ισχυρίστηκε ότι τα μέτρα δεν συνιστούν κρατική ενίσχυση, διότι δεν παρέχουν στην ÅI πλεονέκτημα το οποίο δεν θα μπορούσε να αποκομίσει στις αγορές, είτε από έναν ιδιώτη μέτοχο είτε από ένα ιδιώτη πιστωτή.
(34)
Κατά την πάγια αρχή του δικαίου των κρατικών ενισχύσεων (η οποία αναφέρεται συνήθως ως κριτήριο του ιδιώτη επενδυτή σε οικονομία αγοράς, ή ΚΙΕΟΑ), μια επένδυση του δημοσίου στο κεφάλαιο επιχειρήσεων συνιστά κρατική ενίσχυση, εκτός εάν, σε παρόμοιες περιστάσεις, ένας ιδιώτης επενδυτής, λαμβάνοντας ιδίως υπόψη τις προοπτικές να αποκομίσει κέρδος, θα μπορούσε να διαθέσει το ίδιο κεφάλαιο (13). Παρομοίως, βάσει του σημείο 3.1 της ανακοίνωσης της Επιτροπής σχετικά με την εφαρμογή των άρθρων 87 και 88 της Συνθήκης ΕΚ στις κρατικές ενισχύσεις υπό μορφή εγγυήσεων (14) («Ανακοίνωση για τις εγγυήσεις»), μια εγγύηση που παρέχεται από δημόσιες αρχές, συνιστά κρατική ενίσχυση, εκτός εάν η χρηματοδότηση διατίθεται με όρους αποδεκτούς από έναν ιδιώτη επιχειρηματία υπό τους συνήθεις όρους μιας οικονομίας της αγοράς.
(35)
Στην απόφασή της να κινήσει διαδικασία, η Επιτροπή εξέφρασε αμφιβολίες αν ικανοποιείται το ΚΙΕΟΑ σε σχέση με τις εισφορές κεφαλαίου και τις εγγυήσεις, βασιζόμενη ιδίως σε δύο παρατηρήσεις που αφορούν την ÅI:
α)
Το μακρύ ιστορικό ζημιών της ÅI ή των αμελητέων κερδών κατά τη διάρκεια των ετών στα οποία χορηγήθηκε η ενίσχυση. Πράγματι, η ÅI παρουσίαζε ζημία κάθε έτος από το 2001 έως το 2005. Τα κέρδη από το 1998 έως το 2000 ήταν μικρά και φθίνοντα (ανέρχονταν αντίστοιχα σε 38 000, 28 000 και 9 000 ευρώ). Παρομοίως, όταν η ÅI παρουσίασε εκ νέου κέρδος το 2006, αυτό ήταν μόλις 557,43 ευρώ. Η πρόβλεψη κέρδους το 2006 για το 2007 (δηλαδή οι προβλέψεις όταν ελήφθη η απόφαση για τη λήψη των τελευταίων μέτρων) ήταν μόλις 5 868,46 ευρώ (15).
β)
Επιπλέον, η Επιτροπή θεωρεί ότι από το 2000 οι ταμειακές ροές της ÅI ήταν ανεπαρκείς για να καλύψουν τα έξοδά της. Για τον λόγο αυτό, θεωρήθηκε ότι τα μέτρα ήταν αναγκαία για να καλυφθεί η έλλειψη ρευστότητας (16).
(36)
Η Φινλανδία αντέκρουσε αυτή την άποψη. Τα επιχειρήματά της εξετάζονται στη συνέχεια χωριστά για τις αυξήσεις κεφαλαίου και τις εγγυήσεις δανείων.
5.1.2.1. Οι εισφορές κεφαλαίου
(37)
Καταρχάς, η Φινλανδία απορρίπτει την άποψη ότι η ÅI αντιμετώπιζε πρόβλημα ρευστότητας. Πράγματι, αν και οι συναλλαγές της εταιρείας ήταν περιορισμένες πριν από το έργο iTiden, το λειτουργικό αποτέλεσμα και η ρευστότητά της ήταν ικανοποιητικά καθ’ όλη τη διάρκεια της περιόδου η οποία καλύπτεται από την έρευνα. Τα μέτρα, συνεπώς, δεν ήταν αναγκαία για την κάλυψη των λειτουργικών εξόδων. Σκοπός τους ήταν μάλλον να χρηματοδοτηθεί η επέκταση της εταιρείας και, ως εκ τούτου, έπρεπε να θεωρηθούν επενδύσεις. Με βάση τους όρους αυτών των επενδύσεων, ήταν δικαιολογημένα βάσει του κριτηρίου του ιδιώτη επενδυτή σε οικονομία αγοράς και, κατά συνέπεια, δεν συνιστούν κρατική ενίσχυση.
(38)
Με βάση τα ανωτέρω, η Φινλανδία υποστηρίζει ότι οι περισσότερες αυξήσεις κεφαλαίου χρησιμοποιήθηκαν για τη χρηματοδότηση του έργου iTiden, ενώ οι υπόλοιπες προορίζονταν για άλλα έργα της ÅI (βλέπε αιτιολογική σκέψη 17 ανωτέρω).
(39)
Η εκτίμηση της Επιτροπής είναι η ακόλουθη.
(40)
Ως προκαταρκτική παρατήρηση, η Επιτροπή αμφισβητεί το επιχείρημα ότι το κεφάλαιο που διαθέτει ένας μέτοχος σε μια εταιρεία δεν προορίζεται εξ ορισμού για μια συγκεκριμένη χρήση, αλλά αποτελεί μέρος του ίδιου κεφαλαίου της επιχείρησης. Είναι, συνεπώς, φυσιολογικό, όταν μια επένδυση πραγματοποιείται υπό μορφή ιδίων κεφαλαίων, να εκτιμάται κατά πόσο αυτό είναι σύμφωνο με το ΚΙΕΟΑ σε σχέση με τις προοπτικές των γενικών επιδόσεων της εταιρείας συνολικά. Αυτό δεν αποκλείει, όταν υπάρχουν αποδεικτικά στοιχεία, την εκτίμηση του προσδοκώμενου κέρδους από ειδικά προγραμματισμένες επενδύσεις, υπό την προϋπόθεση, ασφαλώς, ότι τα στοιχεία αυτά είναι γνωστά όταν λαμβάνεται η απόφαση για την πραγματοποίηση της επένδυσης.
(41)
Όσον αφορά τις γενικές χρηματοοικονομικές επιδόσεις της ÅI, η Επιτροπή δέχεται, βάσει των στοιχείων που υποβλήθηκαν κατά την έρευνα, ότι το λειτουργικό αποτέλεσμα της ÅI κάλυπτε τις ζημίες της και εξασφάλιζε τη ρευστότητα. Τα διαθέσιμα αποδεικτικά στοιχεία δεν επιτρέπουν να εξαχθεί το συμπέρασμα ότι οι αυξήσεις κεφαλαίου (ή τα δάνεια που λαμβάνονταν μέσω των εγγυήσεων) χρησιμοποιούνταν για την κάλυψη ζημιών από τις δραστηριότητες της ÅI).
(42)
Εντούτοις, είναι γεγονός ότι η ΤΚ διέθεσε στην ÅI σημαντικό πρόσθετο κεφάλαιο που εκ πρώτης όψεως δεν απέφερε κανένα κέρδος ή απέφερε ελάχιστα κέρδη από το1997 έως το 2006. Το καθοριστικό στοιχείο, συνεπώς, κατά τους ισχυρισμούς της ίδιας της Φινλανδίας, είναι αν η ΤΚ είχε λόγο να προσδοκά κέρδος για το κεφάλαιο που διέθετε, το οποίο θα ήταν επαρκές για να πραγματοποιήσει την ίδια επένδυση ένας ιδιώτης επενδυτής. Αυτό πρέπει να εκτιμηθεί βάσει των στοιχείων που γνώριζε η ΤΚ όταν πραγματοποίησε τις αυξήσεις κεφαλαίου.
(43)
Η Φινλανδία ισχυρίζεται ότι η μερίδα του λέοντος των αυξήσεων κεφαλαίου προοριζόταν για τη χρηματοδότηση των τμημάτων 1 και 2 του έργου iTiden, ενώ οι υπόλοιπες αυξήσεις κεφαλαίου προορίζονταν για διάφορες άλλες επενδύσεις. Για λόγους σαφήνειας, η κατωτέρω ανάλυση εξετάζει πρώτα τις αυξήσεις κεφαλαίου που χρησιμοποιήθηκαν για τη χρηματοδότηση του έργου iTiden.
(44)
Η Φινλανδία ισχυρίζεται ότι όλες οι αυξήσεις κεφαλαίου, με εξαίρεση τις C-I, C-II, C-III, C-VIII και C-IX πραγματοποιήθηκαν με σκοπό τη χρηματοδότηση του έργου iTiden, το οποίο ήταν μακράν το μεγαλύτερο αυτοτελές επενδυτικό σχέδιο της ÅI. Η πρώτη αύξηση κεφαλαίου που προοριζόταν για το έργο iTiden πραγματοποιήθηκε το 2001 (C-IV).
(45)
Όσον αφορά τους όρους με τους οποίους η ΤΚ πραγματοποίησε αυτές τις αυξήσεις κεφαλαίου, και κατά κύριο λόγο την αναμενόμενη απόδοση κατά τον χρόνο λήψης της απόφασης, η Φινλανδία κοινοποίησε τα ακόλουθα στοιχεία:
(46)
Οι αποφάσεις της ΚΠ να προβεί σε αυξήσεις κεφαλαίου σε σχέση με το iTiden βασίζονταν στα στοιχεία που παρέχονταν σε άτυπες συνεδριάσεις μεταξύ της ΤΚ και αντιπροσώπων της ÅI. Η Φινλανδία αναφέρει ότι δεν τηρούνταν πρακτικά αυτών των συνεδριάσεων. Η Φινλανδία, κοινοποίησε, ωστόσο, στην Επιτροπή εισηγήσεις που έγιναν σε παρόμοιες άτυπες συνεδριάσεις ή σε συνεδριάσεις του διοικητικού συμβουλίου της ÅI. Οι εισηγήσεις αυτές παρουσιάζουν συνοπτικά το ιστορικό και τα κύρια στοιχεία του έργου iTiden και τους υπολογισμούς της αποδοτικότητας για τα τμήματα 1 και 2 του έργου iTiden. Βάσει αυτών των στοιχείων η Επιτροπή είναι σε θέση να υπολογίσει την απόδοση που ανέμενε η ΤΚ όταν πραγματοποιούσε τις αυξήσεις κεφαλαίου σε σχέση με το έργο iTiden.
(47)
Στις 31 Ιανουαρίου 2002, η ÅI πραγματοποίησε άτυπη συνεδρίαση με την ΤΚ για να εξασφαλίσει την έγκρισή της, ώστε να ξεκινήσει την κατασκευή του iTiden το 2002 (μετά την αγορά του γηπέδου που πραγματοποιήθηκε το 2001). Σε αυτήν τη συνεδρίαση, η ÅI υπέβαλε υπολογισμό αποδοτικότητας, με βάση την παραδοχή ετήσιας απόδοσης 3 % των ιδίων κεφαλαίων της ÅI.
(48)
Μια άλλη άτυπη συνεδρίαση της ÅI και της ΤΚ πραγματοποιήθηκε στις 4 Μαρτίου 2003 για να προετοιμαστεί η γενική συνέλευση της ÅI στις 5 Μαρτίου 2003. Η γενική συνέλευση επρόκειτο να αποφασίσει την έναρξη της κατασκευής του τμήματος 1 του έργου iTiden που δεν είχε εκτελεστεί το 2002. Προσκομίστηκε και επικαιροποιημένος υπολογισμός της αποδοτικότητας, βάσει του οποίου εκτιμήθηκε ότι το τμήμα 1 του έργου θα απέφερε πλεόνασμα μόλις 700 ευρώ σε περίπτωση μηδενικής απόδοσης των ιδίων κεφαλαίων της ÅI.
(49)
Στις 2 Ιανουαρίου 2006, συνεδρίασε το διοικητικό συμβούλιο της ÅI για να συζητήσει την έναρξη της κατασκευής του τμήματος 2 και τη δημοσίευση πρόσκλησης για αύξηση του μετοχικού κεφαλαίου για τη χρηματοδότησή του. Με βάση τον υπολογισμό της αποδοτικότητας που παρουσιάστηκε στη συνεδρίαση, το κόστος του έργου θα καλύπτονταν με απόδοση ιδίων κεφαλαίων 3 %. Εντούτοις, ο υπολογισμός αυτός έπρεπε να αναθεωρηθεί για να ληφθεί υπόψη το αυξημένο κόστος προσαρμογής των κτιρίων στις ανάγκες των ενοίκων. Για τον λόγο αυτό, στις 10 Ιανουαρίου 2006, καταρτίστηκε αναθεωρημένος υπολογισμός που θα αποτελούσε τη βάση για την αύξηση κεφαλαίου η οποία αποφασίστηκε στη γενική συνέλευση της 12ης Ιουνίου 2006 (μολονότι η αύξηση κεφαλαίου καταβλήθηκε στις 15 Φεβρουαρίου 2007 για τεχνικούς λόγους - πρόκειται για την αύξηση κεφαλαίου C-XI). Σε αυτό τον υπολογισμό, η εκτιμώμενη ετήσια απόδοση ιδίων κεφαλαίων για το τμήμα 2 του έργου iTiden ορίστηκε στο 1 %.
(50)
Η Φινλανδία υπέβαλε αυτά τα στοιχεία και δηλώνει ότι αυτό αντιπροσωπεύει με ακρίβεια τις τότε προσδοκίες αποδοτικότητας βάσει των οποίων η ΤΚ αποφάσισε να πραγματοποιήσει τις αυξήσεις κεφαλαίου για το έργο iTiden, δηλαδή τις C-IV, C-V, C-VI, C-VII και C-X για το τμήμα 1 και την C-XI για το τμήμα 2. Αυτοί οι υπολογισμοί της αποδοτικότητας βασίζονται στα προβλεπόμενα έσοδα (δηλαδή μισθώματα) από το iTiden. Η Φινλανδία ισχυρίστηκε ότι η απόδοση της επένδυσης της ΤΚ θα έπρεπε επίσης να λαμβάνει υπόψη την προοπτική των κεφαλαιακών αποδόσεων από την αύξηση της αξίας των ακινήτων με την πάροδο του χρόνου. Η Φινλανδία δεν υπέβαλε, ωστόσο, συγκεκριμένα στοιχεία που να το αποδεικνύουν. Οι εκτιμήσεις αυτές δεν ενσωματώνονται στους υπολογισμούς της αποδοτικότητας, οι οποίοι αναφέρουν ότι δεν ελήφθησαν υπόψη κατά τη λήψη των επενδυτικών αποφάσεων. Με βάση τα ανωτέρω, η Επιτροπή κρίνει ότι ένας ιδιώτης επενδυτής δεν θα πραγματοποιούσε παρόμοιες επενδύσεις με αυτή την αναμενόμενη απόδοση.
(51)
Κάθε επενδυτής που επενδύει χρήματα σε ένα επενδυτικό σχέδιο το οποίο ενέχει στοιχείο κινδύνου (όπως η εμπορική αξιοποίηση ακινήτων) απαιτεί απόδοση που να αντανακλά επαρκώς τον εγγενή κίνδυνο της επένδυσης. Αναμένει, λοιπόν, ένα «ασφάλιστρο κινδύνου» που να υπερβαίνει τη γνωστή απόδοση την οποία μπορεί να του αποφέρει ένα άλλο στοιχείο ενεργητικού χωρίς κίνδυνο («επιτόκιο χωρίς κίνδυνο»). Ένα κοινό μέτρο σύγκρισης για το επιτόκιο χωρίς κίνδυνο είναι τα βραχυπρόθεσμα κρατικά ομόλογα διαβάθμισης ΑΑΑ. Για τον σκοπό της παρούσας εκτίμησης, χρησιμοποιείται η απόδοση των διετών κρατικών ομολόγων της Φινλανδίας, εφόσον η Φινλανδία δεν εξέδωσε ομόλογα μικρότερης διάρκειας. Το επιτόκιο χωρίς κίνδυνο αυτών των ομολόγων κυμαινόταν μεταξύ 2,7 και 4,2 % το 2002, μεταξύ 2,2 % και 2,7 % το 2003 και μεταξύ 2,8 % και 3,8 % το 2006.
(52)
Σε σύγκριση με την απόδοση ιδίων κεφαλαίων που ανέμενε η ΤΚ όταν αποφάσισε τις αυξήσεις κεφαλαίων για το iTiden, η Επιτροπή παρατηρεί ότι η ΤΚ θα είχε επιτύχει τις ίδιες, αν όχι υψηλότερες αποδόσεις, χωρίς κανέναν από τους κινδύνους που συνδέονται με τα επενδυτικά σχέδια αξιοποίησης ακινήτων. Πράγματι, ακόμα και με το πλέον αισιόδοξο σενάριο, το «ασφάλιστρο κινδύνου» (δηλαδή η απόδοση που υπερβαίνει το επιτόκιο χωρίς κίνδυνο) δεν θα υπερέβαινε το 0,3 % για τις αυξήσεις κεφαλαίου C-IV και C-V (δηλαδή τις αυξήσεις κεφαλαίου του 2001 και του 2002). Για τις αυξήσεις κεφαλαίου που έγιναν μετά την απόφαση του 2003 για την έναρξη της κατασκευής του τμήματος 2 του έργου iTiden (και συνεπώς βάσει των αναμενόμενων αποδόσεων που παρουσιάστηκαν στην άτυπη συνεδρίαση της 4ης Μαρτίου 2003, βλέπε αιτιολογική σκέψη 48 ανωτέρω), δηλαδή C-VI, C-VII και C-X, η αναμενόμενη απόδοση ήταν μηδενική, στοιχείο που σημαίνει ότι θα μπορούσε να επιτευχθεί απείρως καλύτερη απόδοση χωρίς την ανάληψη κανενός κινδύνου. Παρομοίως, για την αύξηση κεφαλαίου για το τμήμα 2, την C-XI, η αναμενόμενη απόδοση του 1 % ήταν κατά πολύ χαμηλότερο από το επιτόκιο χωρίς κίνδυνο που ήταν διαθέσιμο εκείνη την περίοδο.
(53)
Είναι προφανές ότι κανένας ιδιώτης επενδυτής δεν θα ικανοποιούνταν με το αρνητικό ή οριακό ασφάλιστρο κινδύνου το οποίο ήταν έτοιμη να αποδεχτεί η ΤΚ για τις αυξήσεις κεφαλαίων που αναφέρονται στις αιτιολογικές σκέψεις 47 έως 49 ανωτέρω. Εάν είναι απαραίτητο, αυτό μπορεί να επιβεβαιωθεί από εμπειρικά στοιχεία για τις αναμενόμενες αποδόσεις στην αγορά ακινήτων του Åland.
(54)
Σύμφωνα με έκθεση (17) της KPMG της 10ης Ιουλίου 2007, που πραγματοποιήθηκε κατ’ ανάθεση των φινλανδικών αρχών και υποβλήθηκε στην Επιτροπή στις 17 Ιουλίου 2007, η απόδοση που απαιτούσαν οι ιδιώτες επενδυτές για επενδύσεις σε κτιριακές εγκαταστάσεις γραφείων στο Åland είναι 7 % (και 8 % για βιομηχανική χρήση). Μολονότι η έκθεση αυτή συντάχθηκε μετά τη λήψη των επενδυτικών αποφάσεων της ΤΚ που εξετάζονται στην παρούσα απόφαση, είναι παρ’ όλα αυτά συναφής, εφόσον η έκθεση βασίζεται σε παρατηρήσεις προηγούμενων επενδύσεων και δεν υπάρχει εμφανής λόγος να θεωρηθεί ότι η απαιτούμενη απόδοση θα ήταν σημαντικά χαμηλότερη κατά τα προηγούμενα έτη. Σε κάθε περίπτωση, παρέχει πειστικές ενδείξεις ότι οι αποδόσεις τις οποίες ανέμενε η ÅI δεν θα ήταν επαρκείς για έναν ιδιώτη επενδυτή.
(55)
Η Φινλανδία ισχυρίστηκε ότι, παρά τη χαμηλή ή μηδενική αναμενόμενη απόδοση, οι επενδύσεις είναι σύμφωνες με το ΚΙΕΟΑ, διότι i) πριν από την έναρξη της κατασκευής, η ÅI είχε προσεγγίσει δυνητικούς μισθωτές και ήταν βέβαιη ότι θα επιτύγχανε ποσοστό εγκατάστασης τουλάχιστον 80 % και ii) ενόψει των χρηματοοικονομικών επιδόσεων της ÅI (και κατ’ εξοχήν του έργου iTiden) τα έτη από το 2004 και μετά και των αποδόσεων κεφαλαίου που θα επιτυγχάνονταν, οι επενδύσεις θα ήταν αποδοτικές.
(56)
Ως προς αυτό, χωρίς να είναι αναγκαίο να αξιολογηθούν οι χρηματοοικονομικές επιδόσεις της ÅI τα επόμενα έτη, αρκεί να επαναληφθεί ότι το ζήτημα δεν είναι αν τα σημερινά αποτελέσματα της εταιρείας είναι επαρκή, αλλά αν, βάσει των στοιχείων που ήταν γνωστά και θα μπορούσαν να ληφθούν υπόψη κατά τον χρόνο που η ΤΚ αποφάσισε να διαθέτει κρατικούς πόρους στην ÅI (σε σχέση με το αναμενόμενο ποσοστό εγκατάστασης του 80 %), ένας ιδιώτης επενδυτής που ενεργεί με τους όρους της αγοράς θα είχε διαθέσει τα ίδια κεφάλαια στην εταιρεία. Για τους ανωτέρω λόγους, η Επιτροπή θεωρεί ότι ένας ιδιώτης επενδυτής δεν θα το είχε πράξει.
(57)
Κατά συνέπεια, η Επιτροπή κρίνει ότι οι αυξήσεις κεφαλαίου C-IV, C-V, C-VI, C-VII, C-X και C-XI απέφεραν στην ÅI πλεονέκτημα το οποίο δεν θα μπορούσε να εξασφαλίσει με τους όρους της αγοράς (18).
(58)
Η Επιτροπή θα εξετάσει στη συνέχεια τις υπόλοιπες αυξήσεις κεφαλαίου που καλύπτονταν από την απόφαση για την κίνηση της διαδικασίας οι οποίες, σύμφωνα με τις φινλανδικές αρχές, δεν συνδέονταν με το έργο iTiden.
(59)
Βάσει των κανόνων για τις ενισχύσεις ήσσονος σημασίας που ίσχυαν την περίοδο που πραγματοποιήθηκε η υπό εξέταση εισφορά κεφαλαίου, οι επιχορηγήσεις ποσού κατώτερου των 100 000 ECU σε μια επιχείρηση σε διάστημα 3 ετών δεν συνιστούσαν κρατική ενίσχυση (19). Η παρούσα αύξηση κεφαλαίου αφορά ποσό 84 094,30 ευρώ, δηλαδή κατά πολύ χαμηλότερο από το όριο de minimis των 100 000 ECU. Η ÅI δεν ωφελήθηκε από άλλο μέτρο σε διάστημα 3 ετών (20). Ως εκ τούτου, η εισφορά κεφαλαίου του 1997 δεν συνιστούσε σε καμία περίπτωση κρατική ενίσχυση, ανεξάρτητα από τις περιστάσεις υπό τις οποίες πραγματοποιήθηκε.
(60)
Η Φινλανδία ανέφερε ότι σκοπός αυτών των μέτρων ήταν η κατασκευή ενός βιομηχανικού κτιρίου στο Norrböle, η ανακαίνιση ενός κτιρίου στο Mariehamn (C-II) και η αγορά βιομηχανικού ακινήτου στο ανατολικό τμήμα του Åland (C-III). Δεν υφίσταται, συνεπώς, σαφής σύνδεση με το επενδυτικό σχέδιο iTiden, το οποίο την περίοδο εκείνη δεν είχε ακόμη διαμορφωθεί με σαφήνεια (αυτό συνέβη το 2001 με την αγορά του γηπέδου).
(61)
Μολονότι τα συνολικά κέρδη της ÅI ήταν χαμηλά ή αρνητικά την περίοδο 1998-2007, αυτή παρουσίασε μέτριο κέρδος το 2000 και τα δύο προηγούμενα έτη και οι ζημίες άρχισαν το 2001. Η έρευνα έδειξε ότι η εταιρεία κάλυπτε τα έξοδά της και ότι διέθετε επαρκή ρευστότητα. Οι επενδύσεις που ήταν το κίνητρο γι’ αυτές τις δύο αυξήσεις κεφαλαίου κρίνονται αναλογικές προς το μέγεθος και το «παραδοσιακό» επιχειρηματικό μοντέλο της ÅI πριν την επέκταση που συνδέεται με το έργο iTiden. Δεν υφίσταται, συνεπώς, επιτακτικός λόγος να θεωρηθεί ότι ένας ιδιώτης επενδυτής δεν θα αναλάμβανε τις ίδιες αυξήσεις κεφαλαίου και δεν υπάρχουν σαφή στοιχεία που να αποδεικνύουν την ύπαρξη πλεονεκτήματος προς όφελος της ÅI.
(62)
Μέχρι το 2000, οι επιχειρηματικές συναλλαγές της ÅI παρουσίαζαν χαμηλές, αλλά θετικές αποδόσεις (της τάξης των 9 000 ευρώ έως 38 000 ευρώ την περίοδο 1997-2000). Οι δραστηριότητες της ÅI ήταν σύμφωνες με το σχέδιο της επιχείρησης εκείνης της περιόδου. Η ÅI ήταν ιδιοκτήτης και μίσθωσε αποθήκες και γραφεία στις νήσους Åland. Τα ακίνητα που ανήκαν στην ιδιοκτησία της ÅI απέφεραν πολύ σταθερά έσοδα μέχρι το 2000, γεγονός που εξηγεί και τις σταθερές οικονομικές επιδόσεις της εταιρείας. Ο κύκλος εργασιών της ÅI ήταν της τάξης των 95 000 - 101 000 ευρώ την περίοδο 1997-2000. Συνεπώς, αν και με σχετικά χαμηλό κύκλο εργασιών, η ÅI ήταν σε θέση να διατηρεί μια αποδοτική δραστηριότητα.
(63)
Κατά τις φινλανδικές αρχές, αυτές οι αυξήσεις κεφαλαίου χρησιμοποιήθηκαν για την αγορά βιομηχανικού ακινήτου (C-VIII) και για την κατασκευή στεγάστρου στο αεροδρόμιο Jomala στα περίχωρα του Mariehamn (C-IX).
(64)
Αν και δεν αιτιολογούνταν άμεσα από το έργο iTiden, τα μέτρα αυτά εφαρμόστηκαν σε περιστάσεις τελείως διαφορετικές από αυτές των μέτρων C-II και C-III που εξετάστηκαν προηγουμένως. Οι αυξήσεις κεφαλαίου C-VIII και C-IX πραγματοποιήθηκαν το 2004 και το 2005 αντίστοιχα. Την περίοδο εκείνη, η ÅI λειτουργούσε με ζημία από το 2001. Αποτελεί κρίσιμο στοιχείο, επίσης, ότι η ΤΚ είχε ήδη πραγματοποιήσει επενδύσεις ποσού άνω των 2,25 εκατ. ευρώ στην ÅI από το 2001 γνωρίζοντας ότι η επένδυση αυτή δεν θα παρείχε απόδοση αποδεκτή από επενδυτή σε οικονομία αγοράς.
(65)
Η ανεπαρκής απόδοση της επένδυσης στο έργο iTiden, θα είχε αναπόφευκτα αρνητική επίπτωση στο συνολικό αποτέλεσμα της ÅI. Πράγματι, τα ίδια κεφάλαια μιας επιχείρησης δεν είναι ειδικού σκοπού, αλλά ανταλλάξιμα στοιχεία και πρέπει να αντισταθμίζονται από τη συνολική επίδοση της εταιρείας. Πρέπει, συνεπώς, να ήταν σαφές στην ΤΚ, όταν έλαβε τα μέτρα C-VIII και C-IX, ότι κάθε πρόσθετη αύξηση κεφαλαίου της ÅI θα ήταν απίθανο να αποφέρει επαρκή απόδοση στο προβλέψιμο μέλλον. Ένας επενδυτής σε οικονομία αγοράς θα ήταν διατεθειμένος να πραγματοποιήσει αυτές τις εισφορές κεφαλαίου, εάν οι εν λόγω επενδύσεις επέτρεπαν μια απόδοση της αγοράς από τη συνολική επίδοση της επιχείρησης (δηλαδή απόδοση που θα αντιστάθμιζε τις χαμηλές αποδόσεις άλλων αυξήσεων κεφαλαίου), αλλά δεν υπάρχει κανένα στοιχείο που να υποδηλώνει ότι αναμένονταν να συμβεί αυτό. Η Φινλανδία δεν έδωσε καμία ειδική πληροφορία αναφορικά με τα εν λόγω μέτρα η οποία θα μπορούσε να μεταβάλει αυτή την άποψη. Συνεπώς, η Επιτροπή θεωρεί ότι κανένας ιδιώτης επενδυτής δεν θα χορηγούσε πρόσθετα κεφάλαια στην ÅI υπό αυτές τις περιστάσεις. Οι αυξήσεις κεφαλαίων C-VIII και C-IX απέφεραν, συνεπώς, στην ÅI πλεονέκτημα το οποίο δεν θα μπορούσε να λάβει στην αγορά.
5.1.2.2. Οι εγγυήσεις δανείων
(66)
Όταν εκτιμά αν εγγυήσεις ενέχουν στοιχεία κρατικής ενίσχυσης, η Επιτροπή εφαρμόζει τις αρχές που ορίζονται στην ανακοίνωσή της για τις εγγυήσεις. Το σημείο 3.2 της ανακοίνωσης ορίζει τους όρους που συνήθως είναι επαρκείς για να αποκλειστεί η ύπαρξη κρατικής ενίσχυσης σε μια εγγύηση η οποία παρέχεται από δημόσιες αρχές. Εντούτοις, οι όροι αυτοί δεν πληρούνται όσον αφορά τις εγγυήσεις G-I, G-II και G-III (αρκεί να αναφερθεί ότι οι εγγυήσεις αυτές κάλυπταν το 100 % των υφισταμένων δανείων [βλέπε σημείο 3.2 γ) της ανακοίνωσης περί εγγυήσεων].
(67)
Η Επιτροπή καταρχήν επισημαίνει ότι η χρηματοοικονομική κατάσταση της ÅI την περίοδο κατά την οποία χορηγήθηκαν οι εγγυήσεις ήταν αρκετά ισχυρή, ώστε να μην αποκλειστεί η δυνατότητα της εταιρείας να λάβει δάνεια στην αγορά χωρίς εγγυήσεις. Η εταιρεία δεν ήταν προβληματική επιχείρηση κατά την έννοια των κατευθυντήριων γραμμών της Επιτροπής για τις ενισχύσεις διάσωσης και αναδιάρθρωσης (21). Δεν μπορεί να κριθεί με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία ότι η ÅI ήταν επιχείρηση που δεν θα επιβίωνε χωρίς κρατική ενίσχυση. Κατά τη διάρκεια των ετών πριν τις εισφορές κεφαλαίου, δηλαδή πριν την έναρξη της υλοποίησης του έργου iTiden, οι χρηματοοικονομικές επιδόσεις της ÅI ήταν σταθερές και οι επιχειρηματικές δραστηριότητές της παρουσίαζαν μετρίως θετικά αποτελέσματα. Ο λόγος για τον οποίο οι δημόσιες αρχές άρχισαν τις μαζικές εισφορές κεφαλαίου το 2001 δεν ήταν η διάσωση της επιχείρησης, αλλά η χρηματοδότηση της ανάπτυξής της. Χωρίς την ενίσχυση με μορφή αυξήσεων κεφαλαίου η ÅI δεν θα πτώχευε, αλλά θα ήταν μια μικρότερη επιχείρηση που θα εξακολουθούσε να έχει πρόσβαση στις χρηματαγορές. Η Επιτροπή δεν μπορεί, συνεπώς, να θεωρήσει ότι η ÅI δεν θα είχε πρόσβαση στις αγορές πιστώσεων χωρίς εγγυήσεις. Το ερώτημα είναι, λοιπόν, αν οι εγγυήσεις προσέδωσαν στην επιχείρηση πλεονέκτημα υπό μορφή χαμηλότερου δανειακού κόστους από αυτό με το οποίο θα επιβαρυνόταν με τους όρους της αγοράς, εάν δεν υπήρχε εγγύηση.
(68)
Το επόμενο ζήτημα που πρέπει να εξεταστεί είναι αν εφαρμοζόταν ικανοποιητική προμήθεια για τις εγγυήσεις, συγκρίσιμη με αυτήν που θα χρέωνε ένας ιδιώτης πάροχος εγγύησης. Στην παρούσα περίπτωση, η Επιτροπή δεν εντόπισε ιδιωτικές εγγυήσεις που να επιτρέπουν απευθείας σύγκριση. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η Επιτροπή συγκρίνει το συνολικό χρηματοοικονομικό κόστος του δανείου με εγγύηση, περιλαμβανομένου του επιτοκίου του δανείου και της προμήθειας της εγγύησης, με την προμήθεια της αγοράς για ένα παρόμοιο δάνειο χωρίς εγγύηση (22).
(69)
Στις 9 Οκτωβρίου 2003, μια εμπορική τράπεζα, […] (23), χορήγησε στην ÅI δάνειο ποσού […] ευρώ έναντι εξασφάλισης με μορφή […]. Το επιτόκιο ορίστηκε σε […]% ετησίως έως τις 15 Ιανουαρίου 2007 (24).
(70)
Μολονότι το δάνειο αυτό χορηγήθηκε ταυτόχρονα με την εγγύηση G-1, η Επιτροπή δεν θεωρεί ότι είναι κατάλληλο για σύγκριση με το κόστος αυτού του μέτρου. Πράγματι, από τον Ιούνιο του 2000 έως τον Μάρτιο του 2003, η ÅI έλαβε πέντε εισφορές κεφαλαίου συνολικού ύψους 2 208 595,01 ευρώ. Μια κρατική στήριξη αυτού του μεγέθους επηρέασε αναπόφευκτα την εκτίμηση κινδύνου από την […] πριν χορηγήσει το δάνειο και, κατά συνέπεια, βελτίωσε τους όρους του δανείου, συμπεριλαμβανομένου του κόστους, σε σύγκριση με τους όρους που θα μπορούσε να επιτύχει η επιχείρηση στις αγορές, εάν οι αυξήσεις κεφαλαίου δεν ενείχαν στοιχείο κρατικής ενίσχυσης. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή δεν μπορεί να θεωρήσει ότι το επιτόκιο για το χωρίς εγγύηση δάνειο του 2003 (ή οποιοδήποτε μεταγενέστερο δάνειο) αντανακλά με ακρίβεια τους όρους πίστωσης της ÅI, εάν δεν υπήρχε κρατική ενίσχυση, και δεν μπορεί να το χρησιμοποιήσει ως αξιόπιστο και ασφαλές στοιχείο σύγκρισης για το κόστος των δανείων που καλύπτονταν από τις εγγυήσεις που παρείχε η ΤΚ.
(71)
Η Επιτροπή θεωρεί ότι, εάν δεν υπάρχει κανένα άλλο αξιόπιστο στοιχείο σε σχέση με συγκρίσιμα δάνεια με τους όρους της αγοράς, η ανακοίνωση για τα επιτόκια αναφοράς (25) παρέχει το κατάλληλο στοιχείο σύγκρισης, ανεξαρτήτως δικαιούχου, για να εκτιμηθεί αν τα μέτρα G-I, G-II και G-III ήταν σύμφωνα με τους όρους της αγοράς. Η ανακοίνωση για το επιτόκιο αναφοράς παρέχει αντιπροσωπευτικό επιτόκιο της αγοράς, επιτόκιο για τον υπολογισμό του στοιχείου της ενίσχυσης στα μέτρα ενισχύσεων. Η μέθοδος καθορισμού του επιτοκίου αναφοράς βασίζεται στους εξής δύο συντελεστές: στη βαθμολογία της δανειολήπτριας επιχείρησης και το επίπεδο των παρεχόμενων εξασφαλίσεων για το δάνειο. Η ανακοίνωση διακρίνει πέντε κατηγορίες βαθμολόγησης (υψηλή [AAA-A], καλή [BBB], ικανοποιητική [BB], χαμηλή [B] και κακή [CCC και κάτω]) και τρία επίπεδα εξασφαλίσεων (υψηλές, συνήθεις και χαμηλές) για κάθε κατηγορία βαθμολογίας.
(72)
Στις 18 Ιουνίου 2010, η Φινλανδία υπέβαλε στην Επιτροπή έκθεση της εταιρείας συμβούλων […] η οποία παρέχει ετήσια βαθμολόγηση της ÅI για τον μήνα Δεκέμβριο κάθε έτους. Η βαθμολογία έχει αναδρομικό χαρακτήρα και βασίζεται στα στοιχεία που είναι διαθέσιμα στο τέλος κάθε οικονομικού έτους (δηλαδή η βαθμολογία που δόθηκε τον Δεκέμβριο του 2002 εξετάζει αναδρομικά την κατάσταση της επιχείρησης το 2002). Η […] συνέταξε την έκθεση βαθμολόγησης περιγράφοντας τη συνολική χρηματοοικονομική κατάσταση και την ανάπτυξη της εταιρείας και καλύπτοντας τους ακόλουθους τομείς αξιολόγησης: ανάπτυξη, αποδοτικότητα, ταμειακές ροές, ρευστότητα, φερεγγυότητα και υποχρεώσεις. Η εφαρμοζόμενη κλίμακα βαθμολόγησης έχει πέντε κατηγορίες βαθμολογίας: άριστη (Α + και Α), καλή (Α- και Β+), ικανοποιητική (Β και Β-), επαρκή (C + και C) και κακή (C- και D), επιτρέποντας απευθείας σύγκριση με την κλίμακα βαθμολόγησης της ανακοίνωσης για τα επιτόκια αναφοράς.
(73)
Τον Δεκέμβριο του 2002, 2003 και 2004, η […] βαθμολόγησε την ÅI αντίστοιχα στις κατηγορίες C+, C + και C, τοποθετώντας την εταιρεία στην κατηγορία «επαρκής». Η κατηγορία αυτή αντιστοιχεί στην κατηγορία βαθμολογίας «χαμηλή» της ανακοίνωσης για τα επιτόκια αναφοράς. Για μια επιχείρηση με «χαμηλή» βαθμολογία, τα περιθώρια δανείου που πρέπει να προστίθενται στο βασικό επιτόκιο βάσει της ανακοίνωσης για το επιτόκιο αναφοράς κυμαίνονται, ανάλογα με την παρεχόμενη εξασφάλιση, από 220 μονάδες βάσης για υψηλές εξασφαλίσεις έως 650 μονάδες βάσης για χαμηλές εξασφαλίσεις. Τον Δεκέμβριο του 2005, η […] κατέταξε την ÅI στην κατηγορία Β- (ικανοποιητική), η οποία αντιστοιχεί σε βαθμολογία «ικανοποιητική» σύμφωνα με την ανακοίνωση για το επιτόκιο αναφοράς.
(74)
Στις 27 Ιουνίου 2011, η Φινλανδία υπέβαλε συμπληρωματικά στοιχεία σχετικά με τη βαθμολόγηση και τις εξασφαλίσεις των δανείων. Η βαθμολόγηση έγινε από την […], την τράπεζα που χορήγησε τα χωρίς εγγυήσεις δάνεια στην ÅI και δύο από τα δάνεια με εγγυήσεις. Το σύστημα βαθμολόγησης της […] χρησιμοποιεί ένα σύστημα γραμμάτων για τα έτη 2000 έως 2003, το οποίο συμπληρώνεται με μονολεκτικούς χαρακτηρισμούς. Η βαθμολογία είναι απευθείας συγκρίσιμη με την κλίμακα βαθμολόγησης της ανακοίνωσης για τα επιτόκια αναφοράς. Για την περίοδο από το 2005 και μετά, η βαθμολογία παρέχεται από την […], εταιρεία συμβούλων παρόμοια με την […]. Το 2003 και το 2004, η […] βαθμολόγησε την ÅI με Β- (ικανοποιητική) και Α (ικανοποιητική), η οποία αντιστοιχεί σε βαθμολογία «ικανοποιητική» κατά την έννοια της ανακοίνωσης για επιτόκια αναφοράς. Αυτό σημαίνει ότι, για το 2003 και το 2004, η […] βαθμολόγησε τη ÅI μία κατηγορία υψηλότερα απ’ ό,τι η […]. Για το 2005, η […] βαθμολόγησε την ÅI με Α (ικανοποιητική), η οποία αντιστοιχεί σε βαθμολογία «ικανοποιητική» σύμφωνα με την ανακοίνωση για τα επιτόκια αναφοράς και, με τον τρόπο αυτό, κατατάσσει την ÅI στην ίδια κατηγορία που την κατατάσσει και η […].
(75)
Η Επιτροπή έχει την άποψη ότι, για να εκτιμηθεί αν οι εγγυήσεις G-1, G-II και G-III χορηγήθηκαν με τους όρους της αγοράς, πρέπει να εφαρμοστεί ή βαθμολογία της […]. Λαμβάνοντας υπόψη ότι πριν από τη χορήγηση της πρώτης εγγύησης G-I τον Οκτώβριο του 2003, η ÅI είχε ήδη λάβει πέντε εισφορές κεφαλαίου συνολικού ύψους 2 208 595,01 ευρώ, κάθε βαθμολογία της επιχείρησης το 2003 είναι πιθανό να επηρεάστηκε από το σημαντικό ποσό της κρατικής στήριξης. Κατά συνέπεια, η Επιτροπή θεωρεί σκόπιμο να εφαρμόσει την πιο συντηρητική βαθμολογία που έδωσε η […]. Αυτό έχει αντίκτυπο για το 2003 και το 2004, εφόσον για αυτά τα δύο έτη η […] βαθμολόγησε την ÅI μία κατηγορία χαμηλότερα απ’ ό,τι η […]. Πρέπει επίσης να επισημανθεί, ότι η […] χορήγησε στην ÅI δάνεια με την εγγύηση της ΤΚ, ενώ συγχρόνως παρείχε και τη βαθμολογία της ÅI, γεγονός το οποίο θα μπορούσε να επηρεάσει την εκτίμηση. Η […] δεν συμμετείχε στις χρηματοοικονομικές συναλλαγές και, συνεπώς, είναι λιγότερο πιθανό να επηρεάστηκε άμεσα η εκτίμησή της από μη δέουσες εκτιμήσεις που συνδέονται με την κρατική ενίσχυση.
(76)
Κατά συνέπεια, η Επιτροπή λαμβάνει υπόψη τις ακόλουθες βαθμολογίες της ÅI για την εφαρμογή της ανακοίνωσης για το επιτόκιο αναφοράς: χαμηλή (Β) το 2003 και 2004 και ικανοποιητική (ΒΒ) το 2005.
(77)
Όσον αφορά τις εξασφαλίσεις, η ÅI παρείχε εξασφαλίσεις στην ονομαστική αξία των εγγυήσεων υπό μορφή υποθηκών για τα ακίνητα στα οποία κατασκευάστηκε το έργο iTiden. Η Φινλανδία δεν υπέβαλε τα στοιχεία βάσει της υποσημείωσης 2 της ανακοίνωσης για το επιτόκιο αναφοράς σχετικά με τη ζημία σε περίπτωση αθέτησης υποχρεώσεων (ΖΑΥ). Τα στοιχεία αυτά βοηθούν στον καθορισμό του επιπέδου των εξασφαλίσεων και των δανειακών περιθωρίων που πρέπει να προστεθούν στο βασικό επιτόκιο. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή ζήτησε πληροφορίες σχετικά με την προτεραιότητα των υποθηκών και την αξία των περιουσιακών στοιχείων κατά τον χρόνο παροχής των εγγυήσεων. Η Φινλανδία δεν διαθέτει αποτιμήσεις της αξίας του ακινήτου όταν ελήφθησαν τα μέτρα εγγυήσεων. Οι φινλανδικές αρχές ισχυρίστηκαν, ωστόσο, ότι η αξία του ακινήτου αυξήθηκε με την πάροδο του χρόνου, όσο προχωρούσε το έργο. Σύμφωνα με τη Φινλανδία, η τιμή του ακινήτου το 2010 ανερχόταν σε […] ευρώ.
(78)
Όσον αφορά την προτεραιότητα της εξασφάλισης, η Επιτροπή επισημαίνει ότι, για τις εγγυήσεις G-1 και G-1, η ΚΠ είχε τον υψηλότερη προτεραιότητα εξασφάλισης έναντι όλων των υποθηκών στο ακίνητο. Η Επιτροπή επισημαίνει ότι οι εμπορικές τράπεζες χορήγησαν μη εγγυημένα δάνεια στην ÅI και δέχθηκαν ως εξασφαλίσεις υποθήκες χαμηλότερης προτεραιότητας για το ίδιο ακίνητο (και κατ’ επέκταση λιγότερο ισχυρές εξασφαλίσεις) από την εξασφάλιση που έλαβε η ΤΚ. Με βάση τα ανωτέρω, και ελλείψει καλύτερων αποδεικτικών στοιχείων, η Επιτροπή τεκμαίρει ότι το επίπεδο εξασφάλισης των εγγυήσεων ήταν «φυσιολογικό» για τον σκοπό της εφαρμογής της ανακοίνωσης για τις εγγυήσεις.
(79)
Με βάση τα ανωτέρω, το επιτόκιο αναφοράς θα εκτιμηθεί χωριστά για κάθε εγγύηση την οποία έλαβε η ÅI από την ΤΚ.
(80)
Η Επιτροπή επισημαίνει ότι, για όλες τις εγγυήσεις που παραχωρήθηκαν στην ÅI, οι προμήθειες αποτελούνταν από δύο μέρη: i) μια τακτική προσαύξηση, που καταβάλλεται ετησίως και εκφράζεται ως ποσοστό του υπόλοιπου άληκτου κεφαλαίου του δανείου και ii) μια «εφάπαξ» προμήθεια, επίσης εκφρασμένη ως ποσοστό του ποσού του δανείου, αλλά καταβάλλεται άπαξ, με την έκδοση της εγγύησης. Στην κατωτέρω εκτίμηση, το συνολικό χρηματοοικονομικό κόστος των εγγυημένων δανείων περιλαμβάνει μόνο την ετήσια προσαύξηση. Σύμφωνα με το σημείο 4.2 της ανακοίνωσης για τις εγγυήσεις, το στοιχείο της ενίσχυσης μιας εγγύησης πρέπει να υπολογίζεται ως η διαφορά μεταξύ της αγοραίας τιμής (στην προκειμένη περίπτωση το επιτόκιο αναφοράς) και της τιμής που καταβάλλεται πράγματι. Η τιμή που κατέβαλε πράγματι η ÅI περιλαμβάνει την ετήσια προσαύξηση και μια άπαξ προμήθεια που καταβλήθηκε μία φορά. Για πρακτικούς λόγους, η εφάπαξ προμήθεια θα εξεταστεί κατωτέρω στο τμήμα 8.2 που αφορά την ανάκτηση, εφόσον είναι ευκολότερο να αφαιρεθεί το ποσό της εφάπαξ προμήθειας από το ποσό της ενίσχυσης που πρέπει να ανακτηθεί. Σε κάθε περίπτωση, ακόμη και αν οι εφάπαξ προμήθειες προστίθεντο στο συνολικό χρηματοοικονομικό κόστος των εγγυημένων δανείων, το συμπέρασμα ως προς την παρουσία ενίσχυσης δεν θα άλλαζε. Η εφάπαξ προμήθεια επηρεάζει μόνο το ποσό της ενίσχυσης που χορηγήθηκε στην ÅI.
(81)
Η εγγύηση G-1 παρασχέθηκε από την ΤΚ στις 9 Οκτωβρίου 2003 για δάνειο ύψους […] ευρώ της […] στην ÅI (πίστωση υπ’ αριθ. […]). Ως εξασφάλιση για ενδεχόμενες απαιτήσεις βάσει της εγγύησης, η ÅI έθεσε το ακίνητο σε υποθήκη. Το επιτόκιο του δανείου ορίστηκε στο […]% μέχρι τις 15 Ιανουαρίου 2007 (26). Η προμήθεια εγγύησης ήταν […]% του ποσού του δανείου ετησίως (27). Συνεπώς, το συνολικό χρηματοοικονομικό κόστος του εγγυημένου δανείου όταν χορηγήθηκε το δάνειο ανερχόταν στο […] % ετησίως, το οποίο έπρεπε να συγκριθεί με επιτόκιο αναφοράς υπολογιζόμενο για την εγγύηση βάσει του βασικού επιτοκίου και ενός περιθωρίου που εξαρτάται από τη βαθμολογία της ÅI και το επίπεδο εξασφαλίσεων του δανείου. Το ετήσιο βασικό επιτόκιο ΕURIBOR στις 9 Οκτωβρίου 2003 ήταν 2,35 %. Εκείνη τη χρονική στιγμή, η βαθμολογία της ÅI ήταν «χαμηλή» κατά την έννοια της ανακοίνωσης για το επιτόκιο αναφοράς. Με βάση τα ανωτέρω, η Επιτροπή θεωρεί ότι το επίπεδο εξασφάλισης του δανείου ήταν φυσιολογικό, από την άποψη ότι το δανειακό περιθώριο που πρέπει να προστεθεί στο βασικό επιτόκιο είναι 400 μονάδες βάσης. Κατά συνέπεια, το επιτόκιο αναφοράς για το δάνειο αυτό ανέρχεται σε 6,235 %, το οποίο είναι υψηλότερο από το συνολικό χρηματοοικονομικό κόστος της G-1 που ανέρχεται σε […] % ετησίως.
(82)
Επιπλέον, από τις 6 Σεπτεμβρίου 2004, η ΤΚ μείωσε την προμήθεια εγγύησης για την G-1 σε […] %. Έτσι, το συνολικό χρηματοοικονομικό κόστος του εγγυημένου δανείου ανήλθε σε […] %, δηλαδή κατά […] μονάδες βάσης κάτω από το επιτόκιο αναφοράς, δημιουργώντας με τον τρόπο αυτό αντίστοιχο πλεονέκτημα για την ÅI.
(83)
Στις 2 Νοεμβρίου 2004, η ÅI έλαβε δάνειο ύψους […] ευρώ από την […] (αριθμός πίστωσης […]). Το δάνειο αυτό εξασφαλίστηκε με εγγύηση της ΤΚ, για την οποία η ÅI παρείχε ασφάλεια υπό μορφή εμπράγματου δικαιώματος επί ακίνητης περιουσίας. Το επιτόκιο ορίστηκε σε […] +[…] μονάδες βάσης και η προμήθεια εγγύησης σε […]% του ποσού του δανείου ετησίως, οπότε το συνολικό χρηματοοικονομικό κόστος αυτού του εγγυημένου δανείου ήταν […]% ετησίως (28).
(84)
Το επιτόκιο αναφοράς για την G-II έπρεπε να υπολογιστεί βάσει του ετήσιου Eurobor στις 2 Νοεμβρίου 2004, το οποίο ήταν 2,314 %. Εκείνη τη χρονική στιγμή, η βαθμολογία της ÅI ήταν «χαμηλή» κατά την έννοια της ανακοίνωσης για το επιτόκιο αναφοράς. Λαμβάνοντας υπόψη ένα φυσιολογικό επίπεδο εξασφάλισης, το επιτόκιο αναφοράς για το δάνειο αυτό ανέρχεται σε 6,314 % ετησίως, το οποίο είναι υψηλότερο από το συνολικό χρηματοοικονομικό κόστος της G-II που ανέρχεται σε […] % ετησίως. Από τη σύγκριση του κόστους αυτού του νέου εγγυημένου δανείου με το επιτόκιο αναφοράς συνάγεται ότι το συνολικό χρηματοοικονομικό κόστος του καλυπτόμενου από την εγγύηση G-II δανείου ήταν τουλάχιστον κατά […] μονάδες βάσης χαμηλότερο από το επιτόκιο αναφοράς, με αποτέλεσμα να παρέχεται οικονομικό πλεονέκτημα στην ÅI. Σύμφωνα με τα στοιχεία που έχει στη διάθεσή της η Επιτροπή, το επιτόκιο του εγγυημένου δανείου παρέμεινε αμετάβλητο από την έκδοσή του.
(85)
Στις 13 Δεκεμβρίου 2005, η ΤΚ εξέδωσε νέα εγγύηση προς όφελος της ÅI. Η εγγύηση αυτή επρόκειτο να καλύψει το «δάνειο αναφοράς», δηλαδή το αρχικώς μη εγγυημένο δάνειο της 9ης Οκτωβρίου 2003, οι όροι του οποίου τροποποιήθηκαν με αυτό τον τρόπο. Το επιτόκιο του δανείου μεταβλήθηκε εκείνη τη στιγμή σε […] % ετησίως. Η προμήθεια εγγύησης ορίστηκε στο […] % του ποσού του δανείου, που συνεπάγεται συνολικό χρηματοοικονομικό κόστος […]% ετησίως (29) (οι όροι που εφαρμόζονται από την ημερομηνία αυτή είναι ταυτόσημοι με εκείνους, που περιγράφονται ανωτέρω, οι οποίοι εφαρμόζονται στο δάνειο που καλύπτεται από την εγγύηση G-I, συμπεριλαμβανομένων των τροποποιήσεων του επιτοκίου με την πάροδο του χρόνου).
(86)
Το επιτόκιο αναφοράς για την G-ΙΙΙ πρέπει να υπολογιστεί βάσει του ετήσιου Euribor στις 12 Δεκεμβρίου 2005, το οποίο ήταν 2,769 %. Εκείνη τη χρονική στιγμή, η βαθμολογία της ÅI ήταν «ικανοποιητική» σύμφωνα με την ανακοίνωση για το επιτόκιο αναφοράς. Λαμβάνοντας υπόψη ένα φυσιολογικό επίπεδο εξασφάλισης, το επιτόκιο για το δάνειο αυτό είναι 4,969 % ετησίως. Το επιτόκιο αυτό είναι υψηλότερο από το συνολικό χρηματοοικονομικό κόστος της G-III που ανέρχεται σε […] % ετησίως. Κατά συνέπεια, η ΤΚ πρόσφερε στην ÅI χρηματοοικονομικό πλεονέκτημα τουλάχιστον […] % ετησίως.
5.2. ΝΟΘΕΥΣΗ ΤΟΥ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΕΠΙΠΤΩΣΗ ΣΤΙΣ ΣΥΝΑΛΛΑΓΕΣ
(87)
Οι φινλανδικές αρχές ισχυρίστηκαν ότι τα υπό εξέταση μέτρα δεν επηρεάζουν τις συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών και, κατά συνέπεια, δεν συνιστούν κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ. Για να υποστηρίξουν αυτό το επιχείρημα, οι φινλανδικές αρχές στην ουσία ισχυρίστηκαν ότι η ÅI είναι μία μόνο από αρκετές εταιρείες που δραστηριοποιούνται στην αγορά ακινήτων και όχι η μεγαλύτερη από αυτές. Δεν υπάρχει συνεπώς απόδειξη ότι τα υπό εξέταση μέτρα, εάν θεωρηθεί ότι συνιστούν κρατική ενίσχυση, θα μπορούσαν να ενισχύσουν τη θέση της ÅI σε βάρος των ανταγωνιστών της.
(88)
Η Επιτροπή δεν μπορεί να αποδεχθεί αυτό το επιχείρημα. Το γεγονός ότι η ÅI έχει αποκομίσει οικονομικό πλεονέκτημα που δεν είχαν οι ανταγωνιστές της (και, όπως η Φινλανδία έχει επιβεβαιώσει, υπάρχουν αρκετοί άλλοι ανταγωνιστές στην αγορά ακινήτων του Åland) σημαίνει ότι η ÅI ήταν σε θέση να πραγματοποιήσει μεγάλες επενδύσεις και να επεκτείνει τις δραστηριότητές της με χρηματοοικονομικούς όρους πλεονεκτικότερους από αυτούς που ήταν διαθέσιμοι στους ανταγωνιστές της (οι οποίοι, χωρίς την ύπαρξη του πλεονεκτήματος που παρασχέθηκε στην ÅI, θα μπορούσαν να αποφασίσουν να πραγματοποιήσουν παρόμοιες επενδύσεις). Δεν είναι απαραίτητο να αποδειχθεί ότι τα μέτρα επέτρεψαν στην ÅI να αποσπάσει μερίδια αγοράς από έναν συγκεκριμένο ανταγωνιστή της.
(89)
Παρομοίως, το πλεονέκτημα που παραχωρήθηκε στην ÅI μπορούσε να επηρεάσει τις συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών. Είναι αλήθεια ότι το Åland είναι μια μικρή αγορά ενός αρχιπελάγους στο οποίο η πρόσβαση είναι δυνατή μόνο με θαλάσσια ή αεροπορικά μέσα και ότι εφαρμόζονται σε αυτήν ειδικοί περιορισμοί ως προς το δικαίωμα εγκατάστασης βάσει της Συνθήκης προσχώρησης της Φινλανδίας στην ΕΕ. Εντούτοις, εξακολουθεί να ισχύει το γεγονός ότι δεν υπάρχει απόλυτο εμπόδιο στις ξένες επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στο Åland και ασφαλώς κανένα εμπόδιο στο να πραγματοποιήσουν οι επιχειρήσεις αυτές επενδύσεις στην τοπική αγορά ακινήτων. Η Επιτροπή επισημαίνει επίσης ότι η Φινλανδία δεν αμφισβήτησε τη δήλωση που περιέχει η απόφαση για την κίνηση διαδικασίας ότι επιχειρήσεις με έδρα άλλα κράτη μέλη έχουν αγοράσει ακίνητα στο Åland. Κάθε πλεονέκτημα που παρασχέθηκε στην ÅI μέσω αυτών των μέτρων θα μπορούσε, τουλάχιστον δυνητικά, να έχει επίπτωση στις συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών με την παράνομη ενίσχυση της θέσης της ÅI σε σχέση με τους δυνητικούς αλλοδαπούς ανταγωνιστές ή επενδυτές.
5.3. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟ ΤΗΣ ΚΡΑΤΙΚΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ
(90)
Για τους ανωτέρω λόγους, η Επιτροπή διαπιστώνει ότι όλες οι αυξήσεις κεφαλαίου (με εξαίρεση τις C-I, C-II και C-III) και οι εγγυήσεις δανείων G-I, G-II και G-III συνιστούν κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107 της ΣΛΕΕ.
6. ΕΙΚΑΖΟΜΕΝΗ ΝΟΜΙΜΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ
(91)
Η Φινλανδία ισχυρίστηκε ότι τόσο οι εισφορές κεφαλαίου όσο και εγγυήσεις, εάν χαρακτηριστούν κρατικές ενισχύσεις, ήταν νόμιμες βάσει των καθεστώτων ενισχύσεων που είχαν τεθεί σε εφαρμογή πριν την προσχώρηση της Φινλανδίας στην ΕΕ και κοινοποιήθηκαν δεόντως στην Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ («ΕΕΕ») πριν την προσχώρηση στην ΕΕ με τα στοιχεία 93-074 (αυξήσεις κεφαλαίου) και 93-079 (εγγυήσεις).
(92)
Το επιχείρημα αυτό πρέπει να εξεταστεί βάσει των διατάξεων του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999. Σύμφωνα με το άρθρο 1 στοιχείο δ), «καθεστώς ενισχύσεων» είναι «κάθε πράξη βάσει της οποίας, χωρίς να απαιτούνται περαιτέρω μέτρα εκτέλεσης, μπορούν να χορηγούνται ατομικές ενισχύσεις σε επιχειρήσεις οι οποίες ορίζονται στην εν λόγω πράξη κατά τρόπο γενικό και αφηρημένο και κάθε πράξη βάσει της οποίας μπορεί να χορηγείται ενίσχυση μη συνδεόμενη με συγκεκριμένο σχέδιο σε μία ή περισσότερες επιχειρήσεις για αόριστο χρονικό διάστημα ή/και για απροσδιόριστο ποσό». Επιπλέον, σύμφωνα με το άρθρο 1 στοιχείο β) του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999, «υφιστάμενη ενίσχυση» είναι «i) με την επιφύλαξη των άρθρων 144 και 172 της πράξης προσχώρησης της Αυστρίας, της Φινλανδίας και της Σουηδίας, όλες οι ενισχύσεις οι οποίες υφίσταντο πριν από την έναρξη ισχύος της Συνθήκης στο οικείο κράτος μέλος, δηλαδή καθεστώτα ενισχύσεων και ατομικές ενισχύσεις που είχαν τεθεί σε εφαρμογή και εξακολουθούν να εφαρμόζονται και μετά την έναρξη ισχύος της Συνθήκης».
(93)
Η Φινλανδία προσχώρησε στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα την 1η Ιανουαρίου 1995. Επιπλέον, σύμφωνα με την παράγραφο 5 του άρθρου 172 της πράξης προσχώρησης της Αυστρίας, της Φινλανδίας και της Σουηδίας «[…]κρατικές ενισχύσεις χορηγούμενες από νέα κράτη μέλη κατά το 1994, οι οποίες όμως κατά παράβαση της συμφωνίας για τον ΕΟΧ και των διακανονισμών που έγιναν βάσει αυτής είτε δεν κοινοποιήθηκαν στην Εποπτεύουσα Αρχή ή κοινοποιήθηκαν μεν αλλά χορηγήθηκαν προτού ακόμη η Εποπτεύουσα Αρχή ΕΖΕΣ λάβει απόφαση, δεν πρέπει κατά συνέπεια να θεωρούνται ως υφιστάμενες κρατικές ενισχύσεις σύμφωνα με το άρθρο 93 παράγραφος 1 της Συνθήκης ΕΚ […]».
(94)
Ακόμη, σύμφωνα με το άρθρο 1 στοιχείο γ) του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999, «νέα ενίσχυση» είναι «κάθε ενίσχυση, δηλαδή τα καθεστώτα ενισχύσεων και οι ατομικές ενισχύεις, οι οποίες δεν αποτελούν υφιστάμενη ενίσχυση, καθώς και οι μεταβολές υφισταμένων ενισχύσεων» (30).
(95)
Τέλος, το άρθρο 4 παράγραφος 1 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 794/2004, της Επιτροπής, της 21ης Απριλίου 2004, σχετικά με την εφαρμογή του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999 του Συμβουλίου για τη θέσπιση λεπτομερών κανόνων εφαρμογής του άρθρου 93 της συνθήκης ΕΚ (31) ορίζει τη μεταβολή υφιστάμενης ενίσχυσης ως «κάθε αλλαγή, πλην των τροποποιήσεων καθαρά τυπικού ή διοικητικού χαρακτήρα, που δεν είναι ικανή να επηρεάσει την εκτίμηση του συμβιβάσιμου του εκάστοτε μέτρου ενίσχυσης με την κοινή αγορά. Ωστόσο, η αύξηση του αρχικού προϋπολογισμού ενός υφισταμένου καθεστώτος ενισχύσεων κατά ποσοστό έως 20 % δεν λογίζεται ως μεταβολή υφιστάμενης ενίσχυσης».
(96)
Από τα ανωτέρω συνάγεται ότι ένα μέτρο που ελήφθη πριν την προσχώρηση και συνιστά καθεστώς κρατικής ενίσχυσης μπορεί να θεωρηθεί υφιστάμενη ενίσχυση εάν πληρούνται δύο όροι. Ο πρώτος όρος είναι το καθεστώς ενίσχυσης να έχει τεθεί σε εφαρμογή πριν την έναρξη της ισχύος της Συνθήκης ΕΚ και ο δεύτερος όρος είναι να μην έχει επέλθει ουσιαστική τροποποίηση της ενίσχυσης.
(97)
Η Επιτροπή θα εκτιμήσει το επιχείρημα της Φινλανδίας σχετικά με τη νομιμότητα της ενίσχυσης χωριστά για τα δύο εικαζόμενα συστήματα ενισχύσεων.
6.1. ΤΟ ΕΙΚΑΖΟΜΕΝΟ ΚΑΘΕΣΤΩΣ ΕΝΙΣΧΥΣΕΩΝ (93-079)
(98)
Η Επιτροπή θα εκτιμήσει πρώτα αν τα μέτρα συνιστούν καθεστώς ενισχύσεων κατά την έννοια του άρθρου 1 στοιχείο β) του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999.
(99)
Η εθνική νομική βάση για το καθεστώς εγγυήσεων είναι ο περιφερειακός νόμος για τις περιφερειακές εγγυήσεις στη βιομηχανία και ορισμένους άλλους τομείς επιχειρηματικότητας (ÅFS 1966:14) (32) που εκδόθηκε το 1966 και τροποποιήθηκε με τους νόμους ÅFS 1979:84, 1982:37, 1988:53, 1992:9, 1994:29, 1996:56 και 2002:23. Όσον αφορά τον προϋπολογισμό ή «το σύνολο των πιστώσεων» κατά το χρόνο προσχώρησης της Φινλανδίας στην ΕΚ, ο περιφερειακός νόμος του 1966 όριζε ότι «το ποσό των εκκρεμών εγγυήσεων ή δανείων (33) δεν μπορεί σε καμία στιγμή να υπερβαίνει τα 20 000 000 FIM». Από την άλλη πλευρά, το εν λόγω μέτρο δεν προβλέπει προσωρινό περιορισμό στην εφαρμογή τους.
(100)
Με βάση τα ανωτέρω και τις διατάξεις του εθνικού νόμου, τα μέτρα φαίνεται εκ πρώτης όψεως ότι ικανοποιούν τον ορισμό του καθεστώτος ενισχύσεων, εφόσον φαίνεται ότι ο νόμος επιτρέπει τις ενισχύσεις οι οποίες δεν συνδέονται με ένα συγκεκριμένο έργο το οποίο ανατίθεται σε μία ή περισσότερες επιχειρήσεις για απεριόριστο διάστημα. Το εν λόγω εικαζόμενο καθεστώς ενισχύσεων τέθηκε σε εφαρμογή την 1η Σεπτεμβρίου 1982, δηλαδή πολύ πριν την 1η Ιανουαρίου 1994, και κοινοποιήθηκε στην ΕΕ. Έτσι, ικανοποιείται ο πρώτος όρος για τις υφιστάμενες ενισχύσεις, διότι το αρχικό καθεστώς τέθηκε σε εφαρμογή πριν τεθεί σε ισχύ η Συνθήκη στη Φινλανδία, ακόμα πριν την 1η Ιανουαρίου 1994, το οποίο σημαίνει ότι δεν εφαρμόζεται στην προκειμένη περίπτωση το άρθρο 172 παράγραφος 5 της πράξης προσχώρησης της Αυστρίας, της Φινλανδίας και της Σουηδίας.
(101)
Εντούτοις, η Επιτροπή πρέπει επίσης να εκτιμήσει αν υπήρξαν ουσιαστικές τροποποιήσεις αυτών των μέτρων από την 1η Ιανουαρίου 1994.
(102)
Οι περιφερειακές αρχές επέφεραν τουλάχιστον τρεις τροποποιήσεις στο καθεστώς ενισχύσεων μετά την 1η Ιανουαρίου 1994 (με τους περιφερειακούς νόμους 1994:29, 1996:56 και 2002:23) και πριν τη χορήγηση της πρώτης εγγύησης, στις 14 Αυγούστου 2003. Οι τροποποιήσεις αυτές προέβλεπαν ουσιαστική αύξηση του προϋπολογισμού του καθεστώτος, δηλαδή αύξηση του συνολικού ποσού των εγγυήσεων που θα μπορούσαν να χορηγηθούν ανά πάσα στιγμή. Εφόσον η παρούσα υπόθεση αφορά τη χορήγηση εγγύησης δανείου, πρέπει να εκτιμηθεί αν οι τροποποιήσεις που αφορούν τον προϋπολογισμό του καθεστώτος, οι οποίες επήλθαν πριν τη λήψη των υπό εξέταση μέτρων, πρέπει να θεωρηθούν ουσιαστικές και αποσπάσιμες από το υφιστάμενο καθεστώς.
(103)
Όπως αναφέρθηκε, σύμφωνα με το άρθρο 4 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 794/2004, οι αυξήσεις σε ποσοστό άνω του 20 % συνιστούν τροποποίηση ενός υφισταμένου καθεστώτος ενισχύσεων. Δύο από τις προαναφερόμενες τροποποιήσεις (34) αύξησαν τον αρχικό προϋπολογισμό του καθεστώτος κατά 50 % και 150 % αντίστοιχα. Αυτές οι αυξήσεις του προϋπολογισμού αποτελούν ουσιαστικές μεταβολές του καθεστώτος οι οποίες ουδέποτε κοινοποιήθηκαν στην Επιτροπή.
(104)
Η επίπτωση αυτών των ουσιαστικών μεταβολών δεν μπορεί να θεωρηθεί αποσπάσιμη από το εικαζόμενο καθεστώς, με αποτέλεσμα το καθεστώς να συνιστά εξ ολοκλήρου νέα ενίσχυση. Πράγματι, το αρχικό καθεστώς ενισχύσεων περιοριζόταν μόνο όσον αφορά το συνολικό ποσό των εγγυήσεων που θα μπορούσαν να είναι εκκρεμείς ανά πάσα στιγμή. Με αυτή την ειδική διάταξη, μια πολύ σημαντική αύξηση του προϋπολογισμού (ακόμη και χωρίς καμία άλλη τροποποίηση του καθεστώτος) άπτεται του πυρήνα των ισχυουσών διατάξεων.
(105)
Επιπλέον, η Επιτροπή επισημαίνει ότι από τα έγγραφα που υπέβαλε η Φινλανδία δεν συνάγεται ότι η νομική βάση αυτών των εγγυήσεων ήταν το εικαζόμενο καθεστώς εγγυήσεων.
(106)
Κατά συνέπεια, οι εγγυήσεις που καλύπτονται από την παρούσα απόφαση πρέπει να θεωρηθούν νέα ενίσχυση. Δεδομένου ότι η ενίσχυση τέθηκε σε εφαρμογή χωρίς την προηγούμενη έγκριση της Επιτροπής, όπως απαιτεί το άρθρο 108 της ΣΛΕΕ, είναι παράνομη.
6.2. ΤΟ ΕΙΚΑΖΟΜΕΝΟ ΚΑΘΕΣΤΩΣ ΕΚΔΟΣΗΣ ΜΕΤΟΧΩΝ (93-079)
(107)
Οι εθνικοί κανόνες που διέπουν αυτό το εικαζόμενο καθεστώς δηλώθηκαν στην Εποπτεύουσα Αρχή ως καθεστώς ενισχύσεων για εγγραφή στο κεφάλαιο. Βάσει των εγγράφων που υποβλήθηκαν την περίοδο εκείνη, ο «ετήσιος προϋπολογισμός για το Åland» δηλώθηκε ως εθνική νομική βάση. Κάτω από τον τίτλο «Ανώτατη επιτρεπόμενη ένταση ενίσχυσης που […] μπορεί να ληφθεί για οποιοδήποτε επενδυτικό σχέδιο», η Φινλανδία δήλωσε «30 %». Επιπλέον, στον τίτλο «Προϋπολογισμός/έξοδα», η Φινλανδία ανέφερε προϋπολογισμούς για τα έτη 1992 έως 1994, αλλά άφησε κενό κάτω από τον τίτλο «Εκτίμηση συνολικού προϋπολογισμού για το σύνολο της περιόδου προγραμματισμού του συστήματος».
(108)
Κατά τη διάρκεια της έρευνας, η Φινλανδία εξήγησε ότι η επίσημη νομική βάση του συστήματος είναι ο νόμος για την αυτονομία του Åland (1144/1991), ο οποίος ψηφίστηκε το 1991. Σύμφωνα με το τμήμα 18(22), οι τοπικές αρχές του Åland έχουν «γενικές εξουσίες» να λαμβάνουν διάφορα είδη μέτρων που εστιάζονται στην προώθηση της οικονομίας του Åland. Οι εξουσίες αυτές εφαρμόζονται (π.χ. μέσω δανείων, εισφορών κεφαλαίου, εγγυήσεων) με προβλέψεις στον ετήσιο γενικό προϋπολογισμό της ΤΚ.
(109)
Η Επιτροπή επισημαίνει τα ακόλουθα:
(110)
Ανεξάρτητα από το γεγονός ότι η Φινλανδία μπορεί να χαρακτηρίζει τις εξουσίες των τοπικών αρχών να παρέχουν παρόμοιες εισφορές κεφαλαίου (στο πλαίσιο των γενικών εξουσιών που τους έχουν παραχωρηθεί με το νόμο περί αυτονομίας) ως «καθεστώς», η Επιτροπή πρέπει να επαληθεύσει αν οι διατάξεις της εθνικής νομοθεσίας για τον καθορισμό αυτών των εξουσιών πληρούν τον ορισμό ενός «καθεστώτος» βάσει του άρθρου 1 στοιχείο δ) του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999. Φαίνεται από αυτή την άποψη ότι η νομική βάση [τμήμα 18(22) του νόμου 1144/1991] αποτελείται από κανόνες που αφορούν την κατανομή εξουσιών μεταξύ των διαφόρων αρχών εντός της φινλανδικής έννομης τάξης και ότι δεν πληρούν τις απαιτήσεις για να χαρακτηριστούν καθεστώς ενισχύσεων (το οποίο ορίζεται μεταξύ άλλων ως «… μια πράξη βάσει της οποίας, χωρίς να απαιτείται η εφαρμογή περαιτέρω μέτρων, μπορεί να χορηγούνται μεμονωμένες ενισχύσεις …»). Κάθε διάθεση κεφαλαίου σε ένα μεμονωμένο δικαιούχο θα απαιτούσε πρώτα πίστωση στον ετήσιο προϋπολογισμό της ΤΚ (που ψηφίζεται από την περιφερειακή συνέλευση του Åland κατά τη διακριτική ευχέρειά της) και, στη συνέχεια, την εφαρμογή των αποφάσεων που λαμβάνει η ΤΚ. Φαίνεται, λοιπόν, ότι οι εισφορές κεφαλαίου που πραγματοποιήθηκαν βάσει αυτών των εξουσιών πρέπει να θεωρηθούν ως διαδοχικές ατομικές αποφάσεις και όχι ως καθεστώς ενισχύσεων.
(111)
Σε κάθε περίπτωση, η Επιτροπή επισημαίνει επίσης ότι το υπό εξέταση καθεστώς αφορούσε μόνο τα έτη 1992 έως 1994, εφόσον δεν δόθηκε καμία άλλη πληροφορία για τον τίτλο «προϋπολογισμός/έξοδα», μολονότι η νομική βάση ήταν ο «ετήσιος προϋπολογισμός για το Åland».
(112)
Τέλος, η Επιτροπή τονίζει ότι η Φινλανδία είχε δηλώσει ότι η ανώτατη ένταση ενίσχυσης που θα μπορούσε να «ληφθεί για ένα μεμονωμένο έργο» ήταν 30 %. Σε κάθε περίπτωση, αυτό σημαίνει αναγκαστικά ότι οι εισφορές κεφαλαίου βάσει αυτού του εικαζόμενου καθεστώτος θα χρησιμοποιούνταν μαζί με σημαντικές ιδιωτικές συνεισφορές (τουλάχιστον κατά 70 %) σε «επενδυτικά σχέδια» που αποσκοπούν στην προώθηση των στόχων του εικαζόμενου καθεστώτος, όπως «τουρισμός, βιομηχανία, Ε & Α». Οι αυξήσεις κεφαλαίου που εξετάζονται στην παρούσα απόφαση δεν πληρούν αυτόν τον επίσημο όρο και δεν είναι, συνεπώς, δυνατό να καλύπτονται από τις εθνικές νομικές διατάξεις οι οποίες υποβλήθηκαν στην Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ, ανεξάρτητα αν τα μέτρα αυτά συνιστούσαν καθαυτό καθεστώς ενισχύσεων και, σε αυτή την περίπτωση, εάν εφαρμόζονταν μετά το 1994.
(113)
Κατά συνέπεια, η κρατική ενίσχυση που χορηγήθηκε υπό μορφή αυξήσεων κεφαλαίου στην ÅI συνιστά νέα ενίσχυση. Εφόσον η ενίσχυση τέθηκε σε εφαρμογή χωρίς την προηγούμενη έγκριση της Επιτροπής, όπως απαιτεί το άρθρο 108 της ΣΛΕΕ, είναι παράνομη.
6.3. ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΠΡΟΣΦΑΤΕΣ ΑΠΟΦΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΑΝΩΤΑΤΟΥ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ ΤΗΣ ΦΙΝΛΑΝΔΙΑΣ
(114)
Πρέπει επίσης να επισημανθεί ότι τα δύο μέτρα που έλαβε η ΤΚ προς όφελος της ÅI ακυρώθηκαν πρόσφατα από εθνικό φινλανδικό δικαστήριο. Τα μέτρα είναι i) η αύξηση κεφαλαίου C-XI που καταβλήθηκε στην ÅI το 2007 (βλέπε παρατήρηση στην αιτιολογική σκέψη 16 ανωτέρω) και ii) η εγγύηση δανείου του 2006 που δεν τέθηκε ποτέ σε εφαρμογή. Με απόφαση της 6ης Απριλίου 2011, το Ανώτατο Διοικητικό Δικαστήριο έκρινε αν οι αποφάσεις της ΤΚ ήταν σύμφωνες με τις εθνικό διοικητικό δίκαιο. Εντούτοις, στην απόφαση αυτή, το Δικαστήριο εκτίμησε επίσης αν υπήρχαν επαρκείς ενδείξεις ότι τα μέτρα συνιστούσαν κρατική ενίσχυση, από την άποψη ότι οι τοπικές αρχές έπρεπε να τα είχαν κοινοποιήσει στην Επιτροπή πριν τα θέσουν σε εφαρμογή. Το Δικαστήριο έκρινε ότι, εκ πρώτης όψεως, πληρούνται όλα τα κριτήρια κρατικής ενίσχυσης. Το Δικαστήριο ανέλυσε επίσης τον ισχυρισμό της Φινλανδίας ότι τα μέτρα, εάν πράγματι συνιστούσαν κρατική ενίσχυση, έπρεπε να καλύπτονται από εθνικές διατάξεις που εφαρμόζονταν πριν από την προσχώρηση και, κατά συνέπεια, να αποτελούν «υφιστάμενη ενίσχυση». Με αυτό τον τρόπο, το Δικαστήριο εξέτασε σε βάθος τις εθνικές διατάξεις και διαπίστωσε ότι, ανεξάρτητα από το αν οι κανόνες αυτοί ισοδυναμούσαν με αυθεντικά καθεστώτα κρατικής ενίσχυσης ή όχι, οι αποφάσεις των τοπικών αρχών δεν ήταν σύμφωνες με την επίσημη απαίτηση βάσει των εθνικών διατάξεων, κυρίως για τους λόγους που παρέθεσε προηγουμένως η Επιτροπή. Συνεπώς, τα συμπεράσματα του εθνικού Ανώτατου Διοικητικού Δικαστηρίου είναι σύμφωνα με το συμπέρασμα της Επιτροπής ότι η υπό εξέταση εισφορά κεφαλαίου C-XI ενέχει στοιχεία νέας κρατικής ενίσχυσης. Το Ανώτατο Δικαστήριο κατέληξε στο ίδιο συμπέρασμα αναφορικά με την εγγύηση δανείου του 2006. Επειδή η εγγύηση δεν τέθηκε ποτέ σε εφαρμογή, δεν εκτιμήθηκε στην παρούσα απόφαση.
7. ΤΟ ΣΥΜΒΙΒΑΣΙΜΟ
(115)
Η Φινλανδία ισχυρίστηκε σε γενικές γραμμές ότι τα μέτρα, εάν κριθεί ότι συνιστούν νέα κρατική ενίσχυση, είναι παρ’ όλα αυτά συμβιβάσιμα με την εσωτερική αγορά, διότι σκοπός των δραστηριοτήτων της ÅI, οι οποίες χρηματοδοτήθηκαν από την ενίσχυση, ήταν να διευκολυνθεί η ανάπτυξη της περιοχής και να δημιουργηθούν νέες θέσεις απασχόλησης.
(116)
Η κρατική ενίσχυση, μολονότι καταρχήν απαγορεύεται, θεωρείται παρ’ όλα αυτά συμβιβάσιμη με την εσωτερική αγορά στις περιπτώσεις που προβλέπονται στο άρθρο 107 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ και μπορεί να θεωρηθούν συμβιβάσιμες, εάν χρησιμοποιούνται για την επίτευξη των στόχων του άρθρου 107 παράγραφος 3. Ο μόνος λόγος συμβιβάσιμου που μπορεί να ληφθεί υπόψη στην παρούσα περίπτωση είναι αυτός του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο α) της ΣΛΕΕ, που επιτρέπει να προωθεί η ενίσχυση την οικονομική ανάπτυξη περιοχών στις οποίες το βιοτικό επίπεδο είναι ασυνήθιστα χαμηλό ή στις οποίες επικρατεί σοβαρή υποαπασχόληση, ή το άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της ΣΛΕΕ, το οποίο προβλέπει ότι η κρατική ενίσχυση μπορεί να επιτρέπεται για την προώθηση της ανάπτυξης ορισμένων τομέων οικονομικής δραστηριότητας.
(117)
Βάσει των κανόνων για τις περιφερειακές ενισχύσεις που εφαρμόζονταν στη Φινλανδία εκείνη την περίοδο (χάρτες περιφερειακών ενισχύσεων 2000-2006 και 2007-2013), η πόλη Mariehamn στην οποία βρίσκεται το έργο iTiden δεν ήταν σε καμία περίπτωση επιλέξιμη για παρόμοια ενίσχυση. Αυτό σημαίνει ότι, ακόμη και αν θεωρηθεί ότι η ενίσχυση χορηγήθηκε για εκείνο το έργο, δεν θα μπορούσε να θεωρηθεί συμβιβάσιμη. Επιπλέον, η Επιτροπή επισημαίνει ότι η Φινλανδία δεν απέδειξε ότι ικανοποιείται κάποιος από τους όρους συμβατότητας βάσει των κανόνων για τις περιφερειακές ενισχύσεις (όσον αφορά π.χ. τη μορφή της ενίσχυσης, τις επιλέξιμες δαπάνες ή τις ανώτατες εντάσεις ενίσχυσης).
(118)
Η ενίσχυση δεν μπορεί να θεωρηθεί συμβιβάσιμη ούτε με την εσωτερική αγορά βάσει άλλων κατευθυντήριων γραμμών και ανακοινώσεων της Επιτροπής σχετικών με την εφαρμογή του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της ΣΛΕΕ ή απευθείας βάσει του εν λόγω άρθρου. Οι φινλανδικές αρχές δεν παρέθεσαν κανένα συγκεκριμένο επιχείρημα ή αποδεικτικό στοιχείο που να επιτρέπει στην Επιτροπή να εγκρίνει τα εν λόγω μέτρα ως συμβιβάσιμα βάσει άλλης διάταξης της ΣΛΕΕ.
8. ΑΝΑΚΤΗΣΗ ΤΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ
8.1. ΤΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΦΙΝΛΑΝΔΙΑΣ
(119)
Το άρθρο 14 παράγραφος 1 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999 προβλέπει ότι «σε περίπτωση αρνητικής απόφασης για υπόθεση παράνομων ενισχύσεων, η Επιτροπή αποφασίζει την εκ μέρους του οικείου κράτους μέλους λήψη όλων των αναγκαίων μέτρων για την ανάκτηση της ενίσχυσης από τον δικαιούχο […]. Η Επιτροπή δεν απαιτεί ανάκτηση της ενίσχυσης, εάν αυτό αντίκειται σε κάποια γενική αρχή του κοινοτικού δικαίου». Είναι, συνεπώς, φυσικό επακόλουθο να ανακτηθούν τα ποσά που συνιστούν παράνομη κρατική ενίσχυση προς την ÅI.
(120)
Η Φινλανδία ισχυρίστηκε, ωστόσο, ότι η Επιτροπή πρέπει να μην διατάξει την ανάκτηση στην παρούσα περίπτωση, διότι η Φινλανδία είχε δικαιολογημένη εμπιστοσύνη ότι η ενίσχυση ήταν νόμιμη βάσει των εικαζόμενων καθεστώτων ενισχύσεων πριν την προσχώρηση και ότι η ανάκτηση θα ήταν αντίθετη με μια αρχή του κοινοτικού δικαίου. Η Επιτροπή επισημαίνει ότι ή Φινλανδία διατύπωσε επίσημα το επιχείρημα της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης μόνο όσον αφορά την ΤΚ. Δεν διατυπώθηκε ρητά επιχείρημα δικαιολογημένης εμπιστοσύνης για λογαριασμό του δικαιούχου.
(121)
Σε κάθε περίπτωση, η Επιτροπή δεν μπορεί να αποδεχθεί αυτό το επιχείρημα.
(122)
Όσον αφορά τις αυξήσεις κεφαλαίου, η Επιτροπή απέδειξε ήδη ότι, ανεξάρτητα από το τι θα είχε λόγο να πιστεύει η ÅI ή οιοσδήποτε άλλος σχετικά με το νομικό καθεστώς του εικαζόμενου συστήματος εγγραφής σε μετοχές σε σχέση με τους κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις, αυτές δεν πληρούσαν ούτε τους επίσημους όρους του υπό εξέταση καθεστώτος, όπως αυτό είχε κοινοποιηθεί στην ΕΑΕ. Δεν είναι, συνεπώς, δυνατό να προβάλλεται το επιχείρημα ότι η ÅI μπορούσε να ωφεληθεί από το ευεργέτημα της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης στη νομιμότητα των αυξήσεων κεφαλαίου, εφόσον αυτές δεν θα μπορούσαν να καλυφθούν από τις εθνικές διατάξεις για τις οποίες η Φινλανδία ισχυρίζεται ότι είχε δικαιολογημένη εμπιστοσύνη.
(123)
Όσον αφορά τις εγγυήσεις δανείων, η Επιτροπή απέδειξε ότι το καθεστώς εγγυήσεων τροποποιήθηκε ουσιαστικά ακόμη και πριν τη χορήγηση των εγγυήσεων που εξετάζονται στην παρούσα απόφαση. Οι τροποποιήσεις αυτές, που πραγματοποιήθηκαν από τις αρχές του Åland δεν κοινοποιήθηκαν στην Επιτροπή. Συνεπώς, κάθε νέα εγγύηση που χορηγήθηκε βάσει των εθνικών κανόνων που αποτελούσαν το αρχικό καθεστώς πρέπει να θεωρηθεί νέα ενίσχυση. Κατά πάγια νομολογία, κανένας δικαιούχος ενίσχυσης δεν μπορεί να έχει εύλογη προσδοκία ότι είναι νόμιμη μια ενίσχυση η οποία θα έπρεπε να είχε κοινοποιηθεί στην Επιτροπή βάσει του άρθρου 108 της ΣΛΕΕ αλλά δεν κοινοποιήθηκε (35).
(124)
Εν ολίγοις, τόσο οι εγγυήσεις όσο και οι αυξήσεις κεφαλαίου συνιστούν νέα κρατική ενίσχυση η οποία θα έπρεπε να είχε κοινοποιηθεί στην Επιτροπή πριν την εφαρμογή της.
(125)
Κατά πάγια νομολογία (36), ένα κράτος μέλος οι αρχές του οποίου έχουν χορηγήσει ενίσχυση κατά παράβαση των διαδικαστικών κανόνων που ορίζονται στο άρθρο 108 της ΣΛΕΕ δεν μπορεί να επικαλείται τη δικαιολογημένη εμπιστοσύνη των δικαιούχων της ενίσχυσης για να δικαιολογήσει τη μη συμμόρφωση με την υποχρέωση να λάβει τα αναγκαία μέτρα για την εφαρμογή της απόφασης της Επιτροπής που δίνει εντολή να ανακτηθεί η ενίσχυση. Εάν οι εθνικές αρχές μπορούσαν να εμμένουν στην παράνομη συμπεριφορά τους, θα ακύρωναν πλήρως τα άρθρα 107 και 108 της ΣΛΕΕ και θα καταστούσαν αναποτελεσματικές τις αποφάσεις που λαμβάνει η Επιτροπή βάσει αυτών των αποφάσεων.
(126)
Η ίδια αρχή πρέπει αναγκαστικά να εφαρμόζεται όταν οι εθνικές αρχές ισχυρίζονται ότι είχαν οι ίδιες δικαιολογημένη εμπιστοσύνη ως προς τη νομιμότητα των μέτρων, αλλά δεν τις κοινοποίησαν στην Επιτροπή, μολονότι τα μέτρα συνιστούσαν νέα ενίσχυση (37).
(127)
Παρομοίως, όσον αφορά τη δικαιολογημένη εμπιστοσύνη της ÅI, η Επιτροπή επισημαίνει ότι, κατά πάγια νομολογία, εφόσον βάσει του άρθρου 108 της ΣΛΕΕ η Επιτροπή ασκεί υποχρεωτική εποπτεία στις κρατικές ενισχύσεις, οι επιχειρήσεις στις οποίες έχει χορηγηθεί ενίσχυση δεν μπορούν, καταρχήν, να επικαλούνται δικαιολογημένη εμπιστοσύνη ότι η ενίσχυση είναι νόμιμη, εκτός εάν αυτή χορηγείται σύμφωνα με τη διαδικασία που ορίζεται στο εν λόγω άρθρο. Ένας συνετός επιχειρηματίας πρέπει να είναι σε θέση να γνωρίζει αν ακολουθείται η διαδικασία (38).
(128)
Η Επιτροπή επισημαίνει ότι καμία επιχείρηση δεν βρισκόταν σε πλεονεκτικότερη θέση από την ÅI να γνωρίζει τις ενέργειες της ΤΚ σχετικά με τα εξεταζόμενα καθεστώτα ενισχύσεων, εφόσον η ΤΚ είναι ο κύριος μέτοχος και εκπροσωπείται στο διοικητικό συμβούλιο της ÅI με πρόσωπα τα οποία είναι επίσης μέλη του εκτελεστικού οργάνου της ΚΠ. Το επιχείρημα αυτό επιβεβαιώνεται από το γεγονός ότι, όπως αποδείχθηκε προηγουμένως για τις αυξήσεις κεφαλαίου, οι αντιπρόσωποι της ÅI και της ΤΚ αντάλλασσαν συχνά πληροφορίες. Κατά συνέπεια, ακόμη και αν οι φινλανδικές αρχές δεν είχαν εκφράσει ρητά το επιχείρημα της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης για λογαριασμό του δικαιούχου της ενίσχυσης, η Επιτροπή θεωρεί ότι η ÅI δεν μπορεί να επικαλεστεί καμία δικαιολογημένη εμπιστοσύνη στην παρούσα περίπτωση.
(129)
Τέλος, η Επιτροπή δεν έδωσε ποτέ ούτε στη Φινλανδία ούτε στον δικαιούχο της ενίσχυσης καμία συγκεκριμένη διαβεβαίωση ότι το υπό εξέταση μέτρο δεν ήταν κρατική ενίσχυση ή θα ήταν συμβιβάσιμη ενίσχυση, γεγονός που θα μπορούσε να δημιουργήσει δικαιολογημένη εμπιστοσύνη ως προς αυτό (39).
(130)
Η Φινλανδία ισχυρίστηκε επίσης ότι, σε περίπτωση ανάκτησης ενίσχυσης που χορηγείται μέσω αυξήσεων κεφαλαίου, το στοιχείο της ενίσχυσης δεν πρέπει κατ’ ανάγκη να είναι το συνολικό ποσό του χορηγηθέντος κεφαλαίου, αλλά μάλλον (κατ’ αναλογία προς τον υπολογισμό του στοιχείου της ενίσχυσης που ενέχουν οι εγγυήσεις) το κόστος που θα συνεπαγόταν για την ÅI η εξεύρεση εναλλακτικής επένδυσης στις αγορές. Ως προς αυτό, η Φινλανδία ισχυρίστηκε ότι το κόστος μιας εναλλακτικής χρηματοδότησης θα μπορούσε να προσδιοριστεί με αναφορά στην αναμενόμενη απόδοση της ενίσχυσης του 7 % για τα κτιριακά συγκροτήματα γραφείων, όπως ορίστηκε στην έκθεση της KPMG.
(131)
Η Επιτροπή δεν μπορεί να αποδεχθεί αυτή την άποψη.
(132)
Είναι ασφαλώς σωστό, ως γενική παρατήρηση, ότι η κρατική ενίσχυση σε μια συγκεκριμένη περίπτωση συνίσταται στη διαφορά ανάμεσα στο πλεονέκτημα (με μορφή χρηματοδότησης) το οποίο πράγματι έχει αποκομίσει η επιχείρηση από κρατικούς πόρους και σε αυτό που θα μπορούσε να αποκτήσει στις χρηματαγορές. Κατά συνέπεια, «με την επιστροφή της ενίσχυσης, ο δικαιούχος χάνει το πλεονέκτημα που απολάμβανε στην αγορά έναντι των ανταγωνιστών του και επανέρχεται η προτέρα κατάσταση» (40).
(133)
Κάθε επενδυτής που είτε χορηγεί πίστωση είτε αποκτά συμμετοχή στο κεφάλαιο μιας επιχείρησης επιδιώκει απόδοση της επένδυσής του ανάλογη προς τον κίνδυνο που αναλαμβάνει.
(134)
Όταν η ενίσχυση χορηγείται υπό μορφή πίστωσης με κόστος χαμηλότερο από το κόστος της αγοράς (το οποίο συμβαίνει στην περίπτωση ενός εγγυημένου δανείου, όταν το συνολικό χρηματοοικονομικό κόστος είναι χαμηλότερο από το επιτόκιο των δανείων στην αγορά) σε μια επιχείρηση η οποία δεν είναι αποκλεισμένη από τα δάνεια της αγοράς και η οποία θα μπορούσε, εναλλακτικά προς την ενίσχυση να λάβει δάνειο με το επιτόκιο της αγοράς, είναι σαφές ότι ο επανορθωτικός σκοπός της ανάκτησης μπορεί να επιτευχθεί με το να υποχρεωθεί η επιχείρηση να επιστρέψει τη διαφορά (εντόκως), και με τον τρόπο αυτό τηρείται η ίση μεταχείρισή της με τους ανταγωνιστές της.
(135)
Η κατάσταση είναι διαφορετική για τις επενδύσεις σε ίδια κεφάλαια. Η απόδοση σε αυτή την περίπτωση δεν εξαρτάται από την προθυμία της επιχείρησης να πληρώσει (όπως στην περίπτωση ενός δανείου), αλλά είναι εξ ολοκλήρου παράγοντας της εσωτερικής αποδοτικότητας του επιχειρηματικού μοντέλου της επιχείρησης. Εάν ο ιδιώτης επενδυτής δεν πιστεύει ότι η επιχείρηση θα ανταμείψει ικανοποιητικά τον κίνδυνο τον οποίο αναλαμβάνει, δεν θα πραγματοποιήσει την επένδυση, αλλά θα επενδύσει τα χρήματά του αλλού. Με άλλα λόγια, η Επιτροπή δεν μπορεί να δεχθεί ότι η επιχείρηση θα μπορούσε να εξασφαλίσει το ίδιο χρηματικό ποσό στη χρηματαγορά για την αύξηση του κεφαλαίου της προσφέροντας υψηλότερη αμοιβή, διότι η προσδοκώμενη αποδοτικότητα της δεν της επέτρεψε να προσφέρει αυτή την υψηλότερο αμοιβή σε κανέναν επενδυτή σε ίδια κεφάλαια. Το αντιπαράδειγμα, δηλαδή η κατάσταση χωρίς ενίσχυση την οποία προτίθεται να αποκαταστήσει η ανάκτηση της ενίσχυσης, είναι ότι δεν θα υπήρχε καμία επένδυση κεφαλαίου. Κατά συνέπεια, η προς ανάκτηση ενίσχυση είναι το συνολικό ποσό των αυξήσεων κεφαλαίου.
(136)
Η Επιτροπή δεν μπορεί, κατά συνέπεια, να αποδεχθεί την άποψη της Φινλανδίας όσον αφορά το στοιχείο της ενίσχυσης στις αυξήσεις κεφαλαίου
8.2. ΤΟ ΠΡΟΣ ΑΝΑΚΤΗΣΗ ΠΟΣΟ ΤΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ
(137)
Κατά συνέπεια, η παράνομη και μη συμβιβάσιμη ενίσχυση που έχει εντοπιστεί από την Επιτροπή και την οποία οφείλει να ανακτήσει η Φινλανδία είναι η ακόλουθη:
(138)
Αυξήσεις κεφαλαίου:
α)
Αύξηση κεφαλαίου C-IV: 353 199,00 ευρώ. Η ενίσχυση αυτή χορηγήθηκε στην ÅI στις 20 Ιουλίου 2001.
β)
Αύξηση κεφαλαίου C-V: 599 933,78 ευρώ. Η ενίσχυση αυτή χορηγήθηκε στην ÅI στις 15 Αυγούστου 2002.
γ)
Αύξηση κεφαλαίου C-VI: 799 911,64 ευρώ. Η ενίσχυση αυτή χορηγήθηκε στην ÅI στις 13 Μαρτίου 2003.
δ)
Αύξηση κεφαλαίου C-VII: 515 165,97 ευρώ. Η ενίσχυση αυτή χορηγήθηκε στην ÅI στις 6 Μαΐου 2004.
ε)
Αύξηση κεφαλαίου C-VIII: 669 896,95 ευρώ. Η ενίσχυση αυτή χορηγήθηκε στην ÅI στις 30 Σεπτεμβρίου 2004.
στ)
Αύξηση κεφαλαίου C-IX: 199 977,91 ευρώ. Η ενίσχυση αυτή χορηγήθηκε στην ÅI στις 16 Ιουνίου 2005.
ζ)
Αύξηση κεφαλαίου C-X: 234 961,43 ευρώ. Η ενίσχυση αυτή χορηγήθηκε στην ÅI στις 16 Ιουνίου 2005.
η)
Αύξηση κεφαλαίου C-XI: 1 379 998,95 ευρώ. Η ενίσχυση αυτή χορηγήθηκε στην ÅI στις 15 Φεβρουαρίου 2007.
(139)
Εγγυήσεις δανείου: το στοιχείο της ενίσχυσης για όλες τις εγγυήσεις λογίζεται ως η διαφορά ανάμεσα, αφενός, στο επιτόκιο αναφοράς που εφαρμόστηκε ως σημείο σύγκρισης για το δανειακό κόστος με το οποίο θα επιβαρυνόταν μια επιχείρηση συγκρίσιμης χρηματοοικονομικής ισχύος με αυτήν της ÅI, χωρίς την εγγύηση και, αφετέρου, στο επιτόκιο που λαμβάνεται με την κρατική ενίσχυση μετά από προμήθειες που καταβάλλονται, σύμφωνα με το τμήμα 4.2 της ανακοίνωσης περί εγγυήσεων (όπως εξηγείται διεξοδικά στις αιτιολογικές σκέψεις 66 έως 80).
α)
Όσον αφορά την εγγύηση G-1, το στοιχείο της ενίσχυσης αποτελείται από τη διαφορά μεταξύ του επιτοκίου αναφοράς για δάνειο σε επιχείρηση της κατηγορίας βαθμολογίας «χαμηλή (Β)» και με συνήθη εξασφάλιση και στο συνολικό χρηματοοικονομικό κόστος του δανείου που καλύπτεται από την εγγύηση (θεωρείται ως οι προμήθειες που καταβάλλονται για την εγγύηση συν το επιτόκιο του δανείου). Η ενίσχυση αυτή τέθηκε στη διάθεση της ÅI στις 9 Οκτωβρίου 2003 (όπως εξηγείται στις αιτιολογικές σκέψεις 81 και 82). Από το ποσό αυτό αφαιρείται η εφάπαξ προμήθεια εγγύησης ύψους 19 500 ευρώ (41).
β)
Όσον αφορά την εγγύηση G-II, το στοιχείο της ενίσχυσης αποτελείται από τη διαφορά μεταξύ του επιτοκίου αναφοράς για δάνειο σε επιχείρηση της κατηγορίας βαθμολογίας «χαμηλή (Β)» και με συνήθη εξασφάλιση και στο συνολικό χρηματοοικονομικό κόστος του δανείου που καλύπτεται από την εγγύηση (θεωρείται ως οι προμήθειες που καταβάλλονται για την εγγύηση συν το επιτόκιο του δανείου). Η ενίσχυση αυτή τέθηκε στη διάθεση της ÅI στις 2 Νοεμβρίου 2004. Από το ποσό αυτό αφαιρείται η εφάπαξ προμήθεια εγγύησης ύψους 2 900 ευρώ (42).
γ)
Όσον αφορά την εγγύηση G-III, το στοιχείο της ενίσχυσης αποτελείται από τη διαφορά μεταξύ του επιτοκίου αναφοράς για δάνειο σε επιχείρηση της κατηγορίας βαθμολογίας «χαμηλή (Β)» και με συνήθη εξασφάλιση και στο συνολικό χρηματοοικονομικό κόστος του δανείου που καλύπτεται από την εγγύηση (θεωρείται ως οι προμήθειες που καταβάλλονται για την εγγύηση συν το επιτόκιο του δανείου). Η ενίσχυση αυτή τέθηκε στη διάθεση της ÅI στις 13 Δεκεμβρίου 2005. Από το ποσό αυτό αφαιρείται η εφάπαξ προμήθεια εγγύησης ύψους 6 500 ευρώ (43).
(140)
Το ακριβές ποσό της ενίσχυσης που πρέπει να ανακτηθεί θα καθοριστεί από τις φινλανδικές αρχές σε συνεργασία με την Επιτροπή, στο πλαίσιο της διαδικασίας ανάκτησης σύμφωνα με τη μεθοδολογία που περιγράφεται στις αιτιολογικές σκέψεις 138 και 139 ανωτέρω. Στο ποσό της ενίσχυσης που θα καθοριστεί προστίθεται τόκος από την ημερομηνία διάθεσης της ενίσχυσης στον δικαιούχο μέχρι την ημερομηνία της ανάκτησής της. Η Επιτροπή καλεί τις φινλανδικές αρχές, σύμφωνα με την υποχρέωση ειλικρινούς συνεργασίας τους, να συνεργαστούν μαζί της για να καθορίσουν το προς ανάκτηση ακριβές ποσό της ενίσχυσης,
ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΠΟΦΑΣΗ:
Άρθρο 1
Η αύξηση κεφαλαίου με ποσό 84 094,39 ευρώ που χορήγησε η Φινλανδία στην Ålands Industrihus AB στις 18 Ιουνίου 1997 δεν συνιστά κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Άρθρο 2
Τα μέτρα κρατικής ενίσχυσης που παρατίθενται στο τμήμα 8.2 της παρούσας απόφασης και χορηγήθηκαν παράνομα από τη Φινλανδία, κατά παράβαση του άρθρου 108 παράγραφος 3 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στην Ålands Industrihus AB είναι ασυμβίβαστα με την εσωτερική αγορά.
Άρθρο 3
1. Η Φινλανδία οφείλει να ανακτήσει την αναφερόμενη στο άρθρο 2 κρατική ενίσχυση από τον δικαιούχο.
2. Τα προς ανάκτηση ποσά βαρύνονται με τόκους από την ημερομηνία κατά την οποία τέθηκαν στη διάθεση του δικαιούχου μέχρι την ημερομηνία της πραγματικής ανάκτησής τους.
3. Οι τόκοι υπολογίζονται με τη μέθοδο του ανατοκισμού σύμφωνα με τις διατάξεις του κεφαλαίου V του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 794/2004.
4. Η Φινλανδία ακυρώνει όλες τις εκκρεμείς πληρωμές της αναφερόμενης στο άρθρο 2 ενίσχυσης από την ημερομηνία έκδοσης της παρούσας απόφασης.
Άρθρο 4
1. Η ανάκτηση της αναφερόμενης στο άρθρο 2 ενίσχυσης είναι άμεση και πραγματική.
2. Η Φινλανδία διασφαλίζει την εφαρμογή της παρούσας απόφασης εντός τεσσάρων μηνών από την ημερομηνία κοινοποίησης της παρούσας απόφασης.
Άρθρο 5
1. Εντός δύο μηνών από την κοινοποίηση της παρούσας απόφασης, η Φινλανδία υποβάλλει τα ακόλουθα στοιχεία στην Επιτροπή:
α)
το συνολικό ποσό (κεφάλαιο και τόκοι ανάκτησης) που πρέπει να ανακτηθεί από τον δικαιούχο·
β)
λεπτομερή περιγραφή των μέτρων που έχουν ήδη ληφθεί και αυτών που προτίθεται να λάβει για να συμμορφωθεί με την παρούσα απόφαση·
γ)
έγγραφα που αποδεικνύουν ότι ο δικαιούχος έχει διαταχθεί να επιστρέψει την ενίσχυση.
2. Η Φινλανδία ενημερώνει την Επιτροπή για την πρόοδο της εφαρμογής των εθνικών μέτρων που λαμβάνονται για την εκτέλεση της παρούσας απόφασης μέχρι να ολοκληρωθεί η ανάκτηση της αναφερόμενης στο άρθρο 2 ενίσχυσης. Υποβάλλει άμεσα, κατόπιν απλής αιτήσεως της Επιτροπής, πληροφορίες σχετικά με τα μέτρα που έχουν ήδη ληφθεί και αυτά που προτίθεται να εφαρμόσει για να συμμορφωθεί με την παρούσα απόφαση. Παρέχει επίσης αναλυτική ενημέρωση σχετικά με τα ποσά της ενίσχυσης και τους τόκους ανάκτησης που έχουν ήδη ανακτηθεί από τον δικαιούχο.
Άρθρο 6
Η παρούσα απόφαση απευθύνεται στη Δημοκρατία της Φινλανδίας.
Βρυξέλλες, 13 Ιουλίου 2011.