РЕШЕНИЕ НА КОМИСИЯТА
от 13 юли 2011 година
относно схема на държавна помощ C 3/09 (ex NN 41 A-B/03), приведена в действие от Португалия, за събиране, транспортиране, обработка и унищожаване на кланични отпадъци
(нотифицирано под номер C(2011) 4888)
(само текстът на португалски език е автентичен)
(2011/677/ЕС)
ЕВРОПЕЙСКАТА КОМИСИЯ,
като взе предвид Договора за функционирането на Европейския съюз, и по-специално член 108, параграф 2, първа алинея от него,
като има предвид, че:
I. ПРОЦЕДУРА
(1)
Вследствие на жалба Комисията изпрати на 15 ноември 2002 г. искане за информация на португалските власти относно въвеждането на парафискална такса, имаща за цел финансиране на събирането, транспортирането, преработката и унищожаването на страничните продукти, получени при клането на преживни животни и птици, в съответствие с Наредба-закон № 197/2002 от 25 септември 2002 г. (1). Португалските власти отговориха с писмо от 20 януари 2003 г.
(2)
Тъй като от предоставената информация следва, че въпросната схема е приведена в действие без предварително разрешение на Комисията, тя е вписана в регистъра на помощите, за които не е постъпило уведомление, под номер NN 41 A-B/03.
(3)
С писма от 16 и 30 април 2003 г. службите на Комисията изискаха от португалските власти нова информация относно разглежданата схема. Последните имаха срок от четири седмици, за да изпратят своя отговор.
(4)
С писма от 5 май и 6 юни 2003 г., заведени съответно на 5 май и на 10 юни 2003 г., постоянното представителство на Португалия при Европейския съюз поиска, от името на португалските власти, допълнителен срок за предоставяне на всички поискани данни, като се има предвид времето, необходимо за събиране на последните.
(5)
С писмо от 25 юли 2003 г. службите на Комисията разрешиха удължаване на срока с четири седмици.
(6)
След като не бе получен отговор в срока от четири седмици, определен в последното посочено писмо, службите на Комисията изпратиха напомняне на португалските власти с писмо от 19 декември 2003 г., като изтъкнаха, че при липса на реакция от страна на тези власти те си запазват правото да предложат на Комисията да изпрати разпореждане за информация в съответствие с член 10, параграф 3 от Регламент (ЕО) № 659/1999 на Съвета от 22 март 1999 г. за установяване на подробни правила за прилагането на член 93 от Договора за ЕО (понастоящем член 108 от ДФЕС) (2).
(7)
С писмо от 5 февруари 2004 г., заведено същия ден, постоянното представителство на Португалия при Европейския съюз съобщи на Комисията отговора на португалските власти на писмата на службите на Комисията от 16 и 30 април 2003 г.
(8)
С писмо от 11 ноември 2004 г. службите на Комисията изискаха от португалските власти нова информация относно разглежданата схема. Последните имаха срок от четири седмици, за да изпратят своя отговор.
(9)
С писмо от 30 декември 2004 г., заведено на 5 януари 2005 г., постоянното представителство на Португалия при Европейския съюз поиска, от името на португалските власти, допълнителен срок от един месец за предоставяне на всички поискани данни, като се има предвид времето, необходимо за събиране на последните.
(10)
С писмо от 17 януари 2005 г. службите на Комисията разрешиха за втори път исканото удължаване на срока.
(11)
След като не получиха отговор на своите въпроси в дадения нов срок, с писмо от 12 април 2005 г. службите на Комисията изпратиха ново напомняне на португалските власти, като им обърнаха отново внимание на факта, че в случай на неспазване на срока от четири седмици, даден за изпращането на отговор, те си запазват правото да предложат на Комисията да изпрати разпореждане за информация в съответствие с член 10, параграф 3 от Регламент (ЕО) № 659/1999.
(12)
Посоченият срок за отговор изтече през май 2005 г. След като не беше получен отговор след изтичането на този срок, със свое решение от 21 февруари 2006 г. (3) Комисията изиска от португалските власти да ѝ съобщят цялата поискана информация, като уточни, че при липса на отговор от тяхна страна тя си запазва правото да открие процедурата, предвидена в член 108, параграф 2 от Договора за ДФЕС (вж. точка 80 от разпореждането за информация).
(13)
След като не бе предоставено нищо от поисканата информация, на 28 януари 2009 г. Комисията реши да открие процедурата, предвидена в член 108, параграф 2 от ДФЕС. Решението бе публикувано в Официален вестник на Европейския съюз (4). Комисията прикани другите държави-членки и заинтересованите трети страни да представят своите мнения относно въпросната помощ.
(14)
След като не бяха получени мнения от страна на Португалия в предписания срок, Комисията изпрати напомняне на Португалия с писмо от 18 март 2009 г. На 14 април 2009 г. Португалия предостави своите мнения на Комисията, като предаде също копие от Наредба-закон № 393-B/98 и Наредба-закон № 244/2003. Други мнения бяха получени на 15 юни 2009 г. от ETSA - Empresa de Transformação de Subprodutos Animais, SA.
(15)
На 1 юли 2009 г. Комисията препрати на Португалия мненията на ETSA. Португалия не предостави на Комисията забележки във връзка с тях.
(16)
Във връзка с мненията, получени от ETSA, службите на Комисията поискаха от португалските власти с писмо от 19 февруари 2010 г. да дадат допълнителни пояснения. Португалските власти отговориха с писмо от 27 април 2010 г.
(17)
С писмо от 1 февруари 2011 г. службите на Комисията поискаха от португалските власти да дадат пояснения и да отговорят на въпросите, зададени вече на по-ранен етап от службите на Комисията, на които португалските власти не бяха дали пълни отговори.
(18)
С писмо от 24 февруари 2011 г. португалските власти поискаха продължаване с 30 дни на определения срок за отговор.
(19)
С писмо от 28 февруари 2011 г. службите на Комисията разрешиха продължаване с 30 дни на срока за отговор. Португалските власти отговориха с писмо от 1 април 2011 г. на въпросите, поставени от службите на Комисията.
(20)
С писмо от 20 юни 2011 г. службите на Комисията уведомиха португалските власти, че ще предложат на Комисията да вземе условно положително решение, като изложи условията за него.
II. ОПИСАНИЕ
(21)
Според информацията на португалските власти, през периода от 1 януари до 14 октомври 1998 г. в Португалия са установени 66 случая на спонгиформна енцефалопатия по говедата (наричана по-долу „СЕГ“). Във връзка с тази заплаха за общественото здраве и здравето на животните Комисията прие Решение 98/653/ЕО от 18 ноември 1998 г. относно някои спешни мерки, станали необходими поради случаите на спонгиформна енцефалопатия по говедата в Португалия (5), и наложи необходими мерки поради случаите на СЕГ в Португалия, като забрани по-специално изпращането на някои животни и странични животински продукти от територията на Португалия към други държави-членки.
(22)
С цел да смекчи последиците от приетите мерки в рамките на борбата срещу спонгиформната енцефалопатия по говедата (СЕГ), португалската държава, считано от 1999 г., пое всички разходи, свързани със събиране, преработка и унищожаване на странични продукти от месо от бозайници и от птици. С Наредба-закон № 393-B/98 от 4 декември 1998 г. (6) (наричана по-долу „Наредбата-закон от 1998 г.“) португалската държава пое ефективно отговорността и разходите за събиране, преработка и унищожаване на страничните продукти.
(23)
Наредбата-закон от 1998 г. предвиждаше в своя член 4, параграф 3 възможността за налагане на такса на кланиците за финансиране на унищожаването на някои суровини. Според информацията, получена от португалските власти, тази такса не е била наложена на кланиците.
(24)
Португалските власти обясниха, че не са разполагали с достатъчно специализирано оборудване, за да осигурят адекватна обработка на остатъчните продукти, и че поради това са били принудени да се обърнат към частни доставчици на услуги за осигуряване на тези услуги, които по своето естество са отговорност на държавата.
(25)
Португалските власти уточниха, че тази задача, която се осъществява в интерес на обществото, е била възложена на частния сектор при спазване на предписанията, установени с Наредба-закон № 197/99 от 8 юни 1999 г. (7), която е националният инструмент за транспониране на Директива 97/52/ЕО на Европейския парламент и на Съвета от 13 октомври 1997 г. за изменение на директиви 92/50/ЕИО, 93/36/ЕИО и 93/37/ЕИО съответно относно координиране на процедурите за възлагане на обществени поръчки за услуги, на обществени поръчки за доставки и на обществени поръчки за строителство (8). Частните предприятия, на които е било възложено да извършат въпросните услуги, са подбрани с оглед на тяхната компетентност и техническия им капацитет да осигурят добро изпълнение на възложената им задача от общ интерес и на спешността, с която е трябвало да се реагира, за да бъдат тези продукти обработени по сигурен, бърз и ефикасен начин. Португалските власти представиха примерен договор за услуги за периода от 1 септември 2004 г. до 31 декември 2004 г.
(26)
Според информацията на португалските власти параметрите, на базата на които е била изчислена компенсацията за услугите, са били предварително определени със съвместно постановление № 96/99 от 25 януари 1999 г. (9) Това постановление е преглеждано периодично и изменено със съвместно постановление № 324/2001 от 6 април 2001 г. (10) и съвместно постановление № 124/2002 от 19 февруари 2002 г. (11).
(27)
С Решение 2000/766/ЕО (12) Съветът забрани използването на животински странични продукти от почти всички видове при храненето на животните и наложи тяхното унищожаване във всички държави-членки, включително в Португалия.
(28)
Португалските власти обясниха, че вследствие на това решение количеството остатъци, засегнати от тази процедура, се е увеличило, а оттам и разходите, свързани със съответните операции.
(29)
С Решение 2001/376/ЕО (13) Комисията реши да запази действието на Решение 98/653/ЕО, прието за Португалия.
(30)
Регламент (ЕО) № 1774/2002 на Европейския парламент и на Съвета от 3 октомври 2002 г. за установяване на здравни правила относно странични животински продукти, непредназначени за консумация от човека (14), предвижда специфични правила за събиране, преработка и унищожаване на животински странични продукти, приложими към различни категории странични продукти.
(31)
Португалските власти уточниха, че за да изпълнят своите задължения в този контекст, са решили да извършат прехвърляне на разходите за въпросните дейности на икономическите оператори в сектора при строго спазване на принципа „замърсителят плаща“ и без да пренебрегват грижата за защитата на общественото здраве, чието гарантиране е основна задача, за която отговорността носят те. Властите са приели също така режима, предвиден от Наредба-закон № 197/2002 от 25 септември 2002 г.
(32)
От октомври 2002 г., датата на влизане в сила на Наредба-закон № 197/2002, финансирането на разходите, свързани с операциите по събиране, транспортиране, преработка и унищожаване на странични животински продукти от месо от бозайници и от птици, се осигурява от постъпленията от парафискална такса, налагана на кланиците, на вносителите на необезкостено говеждо, телешко и свинско месо и на вътрешните оператори в Общността, т.е. операторите/получателите на доставки от необезкостено говеждо, телешко и свинско месо.
(33)
С писмо от 20 януари 2003 г. португалските власти посочиха, че от заплащане на таксата са освободени следните оператори:
-
кланиците, извършващи събирането, преработката и унищожаването на всички въпросни странични продукти, с изключение на материалите със специфичен риск (наричани по-долу „МСР“), както в собствените си помещения, така и в цеховете за разфасовка, тъй като тези предприятия са създали условия на автономност при обработката на своите собствени странични продукти (вж. точка 2 от приложение 2 към Наредба-закон № 197/2002),
-
вносителите и вътрешните оператори в Общността на обезкостено месо, тъй като от последното не се получават странични продукти, подлежащи на задължителна обработка по силата на общностното и националното законодателство.
(34)
Що се отнася до точното предназначение на приходите от събирането на таксите, португалските власти заявиха, че те са били насочвани само за финансиране на операциите, свързани с услугите по събиране, транспортиране, преработка и унищожаване на странични продукти от месо от бозайници и от птици, в това число на МСР.
(35)
В приложение 1 към Наредба-закон № 197/2002 размерът на таксата, посочен по-долу, е определен пропорционално на теглото и в зависимост от съответния вид:
(В евро)
Вид/тип
Говеда
Свине
Овце/кози
Домашни птици
Други
Такса/1 kg кланичен труп
0,05
0,04
0,03
0,06
0,06
(36)
Във връзка с финансирането на услугите по събиране, транспортиране, преработка и унищожаване на МСР член 2, параграф 2 от Наредба-закон № 197/2002 предвижда специално и единствено за кланиците да се прилага такса с фиксиран размер от 0,30 EUR/kg МСР.
(37)
Всички такси се заплащат, чрез процедура за самоначисляване, на публичен орган: Националния институт за интервенция и гарантиране на селското стопанство (INGA). Таксите, наложени на операторите, представляват приходи на INGA и са били изплатени пряко на този институт.
(38)
Както е посочено в съображения 32 и 33 на настоящото решение, в член 4 от Наредба-закон № 197/2002 се уточнява, че кланиците имат също възможността да се организират, било като наемат пряко услугите на трети страни за извършване на операциите по събиране, транспортиране, преработка и унищожаване на страничните продукти, било като ги извършват сами, но винаги при спазване на действащите правни разпоредби и с изключение на МСР. Ако кланиците извършват събирането, преработката и унищожаването на страничните продукти, получени в собственото им предприятие (с изключение на МСР), дължимата такса се определя от приложение 2 към Наредба-закон № 197/2002, както следва:
(В евро)
Вид/тип
Говеда
Свине
Овце/кози
Домашни птици
Други
Такса/1 kg кланичен труп
0,03
0,02
0,00
0,00
0,00
(39)
Ако кланиците извършват събирането, преработката и унищожаването на всички странични продукти, получени както в собственото им предприятие, така и в цеховете за разфасовка, с изключение на МСР, те се освобождават напълно от заплащането на тази такса.
(40)
Съгласно член 5 от Наредба-закон № 197/2002 INGA е органът, отговорен за контрола върху плащането на таксите от кланиците, и за тази цел поддържа актуализирани регистри на бройките и теглото на кланичните трупове. В компетенциите на INGA влиза също контролът върху плащането на дължимите такси за вноса и получаването на продукти с произход от Европейския съюз, докато задължение на операторите и получателите на доставки е да поддържат актуализирани регистри за извършените операции.
(41)
Ако кланиците предпочетат последната алтернатива, те трябва предварително да представят проекти за одобрение от INGA и да приемат всички евентуални проверки, каквито реши да осъществи компетентният орган.
(42)
Португалските власти гарантираха, че размерът на таксата се ограничава до поемане на разходите на посочените предприятия за тези операции и че тази услуга ще бъде предоставена само на предприятията, произвеждащи странични продукти, чието унищожаване е задължително.
(43)
Относно съответствието между приходите от таксата и разходите за финансираните от тях услуги, португалските власти заявиха, че таксите, предвидени в приложения I и II към Наредба-закон № 197/2002, както и таксата, предвидена в член 2, параграф 2 за МСР, са изчислени въз основа на реалните разходи за услугите, които трябва да бъдат предоставени, като се държи сметка за естеството на получените странични продукти от всеки животински вид и за това дали са засегнати, или не.
(44)
За португалските власти това финансиране е напълно идентично с компенсация от ползвателите на обществена услуга от общ интерес. Сумите, изплатени от подлежащите на това задължение оператори, са правопропорционални на количествата отпадъци, реално предадени за обществена услуга, и на действителните разходи за унищожаването на тези отпадъци. В подкрепа на тези твърдения португалските власти представиха документи с числени данни за периода 1999-2005 г., доказващи стойността на услугите, а за 2003 г. - документ с числени данни за приходите от таксата за различните видове вносни странични продукти и за всички национални продукти.
(45)
Относно въпроса дали вносните продукти могат наистина да се ползват от схемата по същия начин, както националните продукти, португалските власти уверяват, че в съответствие с принципа „замърсителят плаща“ таксите, приложими към кланиците, при вноса и при вътреобщностния обмен на необезкостено месо, отразяват разходите, свързани с обработката на всички странични продукти, получени във веригата, до равнището на крайния потребител.
(46)
Вносът на необезкостено месо предполага за португалските власти наличие на странични продукти и следователно той има право на услугата по събиране, транспортиране, преработка и унищожаване, което обосновава прилагането на въпросните такси.
(47)
Португалските власти смятат, че финансираните дейности са в интерес на обществото, тъй като причинената от СЕГ криза показа, че обезвреждането на санитарни кланични конфискати следва да бъде задължение за предоставяне на обществена услуга от страна на държавата поради значението си за опазване на здравето на хората и на животните, както и за опазване на околната среда.
(48)
Системата, установена с Наредба-закон № 197/2002, е отменена с Наредба-закон № 244/2003 от 7 октомври 2003 г. (15), влязла в сила на 22 октомври 2003 г. Последната установява общ режим и преходен режим за животинските странични продукти, негодни за консумация от човека.
(49)
Общият режим предвижда, че кланиците, цеховете за разфасовка, инкубационните центрове, предприятията за яйчни продукти трябва, по своя собствена инициатива или чрез възлагане на трети страни, да насърчават събирането, транспорта, складирането, обработката, преработката и унищожаването на материалите от категории 1, 2 и 3, произведени в конкретния обект, в съответствие с Регламент (ЕО) № 1774/2002 на Европейския парламент и на Съвета посредством прилагането на план, представен за предварително одобрение на ГД „Ветеринарна медицина“ (DG V).
(50)
Кланиците, цеховете за разфасовка, инкубационните центрове, предприятията за яйчни продукти трябва да изготвят план за унищожаване или използване на материалите от категория 3, който трябва да бъде одобрен от DG V не по-късно от 90 дни, считано от датата на влизане в сила на Наредба-закон № 244/2003 или от началото на дейността. Що се отнася до категория 3, до одобряването на плановете от DG V, INGA осигурява услугите по събиране, транспортиране, преработка, временно складиране или разрушаване на страничните продукти в съответствие с Наредба-закон № 197/2002. Преди да бъде одобрен планът за материалите от категория 3, собствениците на кланици, цехове за разфасовка, инкубационни центрове и предприятия за яйчни продукти дължат таксите, определени в приложение 1 към Наредба-закон № 197/2002, с изключение на субектите, ползващи се от алтернативния режим, предвиден от тази наредба, които дължат таксите, определени в приложение 2 към Наредба-закон № 197/2002.
(51)
По силата на преходния режим, INGA продължава също да оказва тези услуги за материалите от категории 1 и 2.
(52)
За материалите от категории 1 и 2 кланиците и цеховете за разфасовка трябва да представят план за унищожаване или използване не по-късно от 30 дни след изтичането на преходния режим през ноември 2005 г. Преди одобрението на плана те дължат по 0,35 EUR на 1 kg материали от категория 1 или 2. От друга страна, същите се освобождават от заплащането на такса, след като бъде одобрен планът за унищожаване или използване.
(53)
Когато кланиците и цеховете за разфасовка представят план на DG V, като посочат операциите, необходими за отстраняване на материалите от категории 1 и 2, с това те поемат отговорността за покриване на разходите, свързани с тези дейности, и подлежат на проверки от страна на компетентния орган. По силата на член 3, параграф 4 от Наредба-закон № 244/2003 режимът завършва две години след влизане в сила на тази наредба-закон.
(54)
Преходният режим съгласно Наредба-закон № 244/2003 изтече през ноември 2005 г. Португалските власти заявиха в писмото си от 1 април 2011 г., че след изтичането на преходния режим съгласно Наредба-закон № 244/2003 разходите за дейностите по унищожаване на страничните продукти от кланиците и цеховете за разфасовка се поемат от операторите, като остатъците се оползотворяват чрез преработването им в биогориво и износ на брашна.
(55)
В решението си за откриване на процедура Комисията изрази следните съмнения относно наличието на помощ и евентуалната съвместимост на последната в полза на предприятията доставчици на услуги по събиране, транспортиране, преработка и унищожаване на въпросните материали, на кланиците и цеховете за разфасовка, на вносителите на необезкостено говеждо, телешко и свинско месо и на месо от птици, и на вътрешните оператори в Общността, както и на животновъдите.
(56)
По-специално Комисията повтори въпросите, поставени в първото разпореждане за информация. Що се отнася до помощта в полза на предприятията доставчици на услуги по събиране, транспортиране, преработка и унищожаване на въпросните материали, Комисията изрази съмнения относно характера на услугата от общ интерес, който португалските власти искаха да придадат на въпросните дейности, по-специално във връзка с решението по дело Altmark (16). Относно помощта в полза на кланиците и цеховете за разфасовка, на вносителите на необезкостено говеждо, телешко и свинско месо и на месо от птици, и на вътрешните оператори от сектора в Общността, Комисията изрази съмнения в това дали компенсацията, изплащана от сектора посредством таксата, съответства на действителната икономическа стойност на услугите, предоставени за събиране, и поиска числени данни в това отношение. И накрая, по отношение на помощта за животновъдите Комисията изрази съмнения относно предимствата, които въведената система може да им предостави, като се има предвид, че те не подлежат на плащане на въпросната такса.
(57)
След това Комисията направи предварително разследване на съвместимостта на въпросните мерки с насоките, приложими от 1998 г. нататък, и заключи на етапа на решението за откриване, че не притежава достатъчно информация, за да достигне до заключение, че въпросните мерки са съвместими.
III. МНЕНИЯ, ПРЕДСТАВЕНИ ОТ ПОРТУГАЛИЯ
(58)
В своите мнения Португалия започва с напомняне на специфичното положение на португалската държава през 1998 г. заради СЕГ. По-специално тя се позовава на Решение 98/653/ЕО за забрана на изпращането от португалска територия към други държави-членки или към трети държави на някои продукти, между които месни и костни брашна като такива или в състава на други продукти. В този контекст план за надзор, контрол и ликвидиране на СЕГ е изготвен от Португалия и одобрен от Постоянния ветеринарен комитет при Комисията. На 18 април 2001 г. Комисията реши да запази ембаргото за Португалия. Едва през 2004 г. последното бе отменено с Регламент (ЕО) № 1993/2004 (17).
(59)
Португалия следователно подчертава факта, че през периода 1998-2004 г. всички предприети мерки са имали за цел справяне с извънредно положение, представляващо опасност за общественото здраве. Португалските административни органи са искали по този начин да дадат възможност за незабавно прилагане на мерките, докато операторите не се организират, за да изпълняват сами тези задачи, оставайки под контрола на държавата. Португалия смята, че защитата на общественото здраве е най-голямата правна ценност, която дава основание за изключение от разпоредбите за държавна помощ.
(60)
Според Португалия приемането на Решение 98/653/ЕО и по-късните продължавания на действието му са попречили мерките, приети от португалската държава за справяне с кризата на СЕГ, да причинят смущения на пазара и да засегнат търговията между държавите-членки. Португалия посочва, че тъй като е съществувало ембарго върху изпращането на посочените по-горе продукти, не е имало търговия, което значи, че не е било възможно да има нарушаване на конкуренцията.
(61)
На първо място Португалия посочва, че през 1998 г. не е предоставяна помощ и го доказва чрез датата на влизане в сила на Наредба-закон № 393-В/98 от 4 декември 1998 г.). Едва тогава португалската държава е поела, по изключение и временно, отговорността за дейностите по събиране, преработка и унищожаване на страничните продукти.
(62)
Считано от влизането в сила на Наредба-закон от 1998 г., португалската държава е поела разходите за операциите по събиране, преработка и унищожаване на страничните продукти, и то до влизане в сила на Наредба-закон № 197/2002. Португалия заявява по този повод, че приемането на тези мерки от португалската държава следва да се разглежда като краткосрочна стъпка, тъй като по-късно режимът е променен и е въведена такса като начин за прехвърляне върху сектора на финансирането на дейностите по събиране, транспортиране, преработка и унищожаване на страничните продукти от месо от бозайници и от птици, включително материалите със специфичен риск (МСР).
(63)
Що се отнася до разходите за посочените мерки, Португалия посочва, че параметрите, на чиято база е изчислена компенсацията, са били определени предварително с наредба, публикувана в официалния вестник. Португалските власти посочват три постановления (18). В тези постановления са определени цените на услугите (събиране, транспортиране, преработка и опаковане в големи торби („big bags“) на 1 kg продукти). Взети са предвид разходите за тези операции, направени от предприятията за преработка на страничните продукти от животински произход, които не са част от кланиците. Текущите разходи, като разходите за енергия, гориво, заплати, осигуровки и пр., също са взети предвид. Тези параметри са едни и същи за всички доставчици на услуги. Португалските власти посочиха, че печалбите са от 30 % до 39,5 %, което според тях е умерено или дори по-малко от средната печалба при извършване на икономическа дейност. Португалските власти приложиха отчетите за параметрите, въз основа на които са определени цените в постановленията.
(64)
В заключение португалската държава смята, че предоставената помощ може да бъде обявена за съвместима чрез прилагане на изключение от принципа „замърсителят плаща“, тъй като помощта отговаря на стойността на предоставените услуги и приложимите тогава насоки (Насоки относно държавната помощ за изследвания за ТСЕ, мъртви животни и кланични отпадъци (19) разрешаваха помощ до 100 % от действителните разходи поради краткосрочния ѝ характер.
(65)
Считано от октомври 2002 г., правното основание за изплащане на разходите е Наредба-закон № 197/2002. Според португалските власти тези такси отчитат стойностите за заплащане на дейностите, извършвани от предприятията за преработка на страничните продукти. Въпреки това, поради продължаващата криза португалските власти смятат, че намесата на държавата като посредник е все така оправдана.
(66)
При извършените тогава тестове са взети предвид общите разходи, понасяни от предприятията, както и разумна печалба. Португалските власти представиха отчета, изготвен въз основа на разходите и финансовите тежести за 2003 г., който според тях доказва изравняване на баланса между приходите и финансовите тежести, свързани с действието на въведения нов правен режим, и който определя таксите за финансирането на услугите.
(67)
Португалските власти заявиха също, че финансирането на услугите по събиране, транспортиране, преработка и унищожаване на страничните продукти от месо от птици не идва от таксите, събрани от кланиците и вносителите на кланични трупове, половинки кланични трупове и други необезкостени разфасовки на говеда, телета и свине. Те уточниха, че тъй като тълкуването на разпоредбите на член 2, параграф 1 от Наредба-закон № 197/2002 следва да се извърши във връзка с разпоредбите на приложение 1, посочени там, установено е, че финансирането на услугите по събиране, транспортиране, преработка и унищожаване на страничните продукти от месото е извършено по три категории оператори: кланиците за говеда, телета, свине, овце/кози, домашни птици и други, вносителите на кланични трупове, половинки кланични трупове и други необезкостени разфасовки на говеда, телета и свине, и вътрешните оператори в Общността на същите продукти. Така в приложение 1 има колона със сумите, дължими от кланиците на птици, които не насърчават събирането, транспортирането, преработката и унищожаването на страничните продукти, получени при клането на птици, като се има предвид, че повечето вносни кланични трупове на птици не дават странични продукти.
(68)
Португалските власти заявиха също, че разликата между двете такси, определени в приложение 2 към Наредба-закон № 197/2002, е обоснована поради разходите, свързани със страничните продукти, получени в цеховете за разфасовка.
(69)
Португалските власти заявиха, че в съответствие с Наредба-закон № 197/2002 и Наредба-закон № 244/2003 не се предвижда прехвърляне на таксите върху животновъдите, въпреки че тези разходи за операциите по събиране, транспортиране, преработка и унищожаване са били в действителност прехвърлени върху целия сектор на производство на месо. Португалските власти представиха в това отношение две фактури за услуги от 22 октомври 2002 г. и 28 октомври 2003 г., които според тях доказват, че разходите за дейностите по събиране, транспортиране, преработка и унищожаване са прехвърлени от кланиците върху животновъдите.
(70)
Накрая португалските власти уверяват, че от предприятията доставчици на услуги не са били отклонени ресурси в полза на евентуални конкурентни дейности, тъй като тези предприятия изпълняват само дейностите по събиране, транспортиране, преработка и унищожаване на животински странични продукти.
(71)
Португалия посочва също факта, че преходният режим, установен с Наредба-закон № 244/2003, е приключил през ноември 2005 г. и че оттогава предприятията, произвеждащи странични продукти, са поели изцяло отговорността, с която държавата се е натоварила временно вместо тях. От ноември 2005 г. нататък всички разходи се покриват от операторите, като остатъците се оползотворяват чрез преработването им в биогориво и износ на брашна.
(72)
В заключение португалските власти считат, че са изпълнили условията на приложимите насоки, тъй като операторите, произвеждащи странични продукти, са започнали да заплащат постепенно за дейностите по унищожаване на страничните продукти посредством таксата.
IV. МНЕНИЯ ОТ ЗАИНТЕРЕСОВАНИ СТРАНИ
(73)
ETSA представи своите мнения в писмото си от 15 юни 2009 г. Групата ETSA се състои от дружествата ITS - Indústria Transformadora de Subprodutos Animais, SA и SEBOL - Comércio e Indústria de Sebo, SA. Те извършват услуги по събиране, транспортиране, преработка и унищожаване на страничните продукти от животински произход, отнасящи се към категории 1, 2 и 3 в Португалия, и са част от предприятията, на които държавата е възложила доставката на посочените услуги през разглеждания период. Следователно ETSA се разглежда като получател на държавните плащания, така че би могла да бъде заинтересована от процедурата С 3/09.
(74)
Като предварителна стъпка ETSA припомня контекста на кризата със СЕГ, принудила португалската държава да вземе превантивни мерки (сред които услугата по събиране, транспортиране, преработка и унищожаване на страничните продукти от животински произход от категории 1, 2 и 3), насочени към борба срещу болестта и намаляване на опасността от заразяване, с цел опазване на общественото здраве и околната среда. Приемането на тези мерки е обусловено до голяма степен от законодателството на Общността.
(75)
През периода 1998-2005 г. INGA извърши пряко възлагане на услугите по събиране, транспортиране, преработка и унищожаване на отпадъците на дружествата ITS и SEBOL. ETSA посочва, че всички предприятия, отговарящи на условията за доставка на необходимите услуги, са били одобрени при същите условия. До 10 октомври 2002 г. на INGA е било възложено да се обръща към предприятията, одобрени за този вид услуги, като е покривала свързаните с това разходи в съответствие с член 6 от Наредба-закон от 1998 г. Параметрите за изчисляване на заплащането са определени от Съвместно постановление № 96/99, като цената е определена в зависимост от теглото на суровината. Тя е подлежала на преразглеждане при промяна на условията за оказване на услугата. Цената, заплатена на SEBOL и ITS, е била съобразена с очакваните разходи за оказване на услугата, по-специално с теглото и обема на отпадъците, подлежащи на събиране и обработка, както и с внедряването и управлението на системата за събиране на мъртви животни в стопанствата, предвиждаща, наред с други неща, бързо събиране след получаване на съобщение за смърт на животно.
(76)
ETSA подчертава, че макар възлагането на услугата да не е извършено чрез тръжна процедура, заплатената сума е покривала съответните разходи, като се има предвид комбинираният характер на приходите им, така че групата е успяла едва да реализира разумна и правомерна печалба. ETSA посочва, че въпреки това размерът на заплащането винаги е бил според нея в съответствие с принципа на ефективност, тъй като платената от INGA цена е около средната европейска цена за равностойни услуги, а заплащаните до 2005 г. цени са били според ETSA в действителност по-ниски от прилаганите по-късно в договорите за доставка на същите услуги, сключени чрез възлагане на обществена поръчка и имащи за цел да улеснят определянето на заплащането в зависимост от пазарните условия.
(77)
От 2005 г. нататък договорите за услуги са възлагани в рамките на международни обществени поръчки. Обявени са били три тръжни процедури: говеда/еднокопитни животни на национално равнище, овце/кози (юг) и овце/кози (север). Дружеството ITS е подало оферта чрез посредничеството на консорциум, на който е била възложена поръчката. Три договора за доставка на услуги са били сключени за трите посочени партиди. Сред условията ETSA посочва по-специално събирането, транспортирането, преработката и унищожаването на отпадъците, воденето на постоянни регистър и архиви, актуализирани в зависимост от извършваните операции. Контролът за спазване на условията се е осъществявал от IFAP (Институт за финансиране на земеделието и рибарството).
(78)
ETSA подчертава, че цените са били определени предварително по обективен и прозрачен начин в сключените договори в зависимост от тонажа и вида на съответните животни. Тези цени са установени според ETSA при пазарни условия и дават гаранция за достатъчно покриване на разходите, направени във връзка със спазването на задълженията за обществена услуга, предвидени в договорите за доставка на услугите и в съответното законодателство.
(79)
Въз основа на тези елементи ETSA достига до заключението, че групата не е получила неправомерна помощ, а всички средства представляват само правомерно заплащане за предоставяне на обществена услуга.
V. ОЦЕНКА НА ПОМОЩТА
1. НАЛИЧИЕ НА ПОМОЩ В СЪОТВЕТСТВИЕ С ЧЛЕН 107, ПАРАГРАФ 1 ОТ ДФЕС
(80)
В съответствие с член 107, параграф 1 от ДФЕС, освен изключенията, определени от посочения Договор, всяка помощ, предоставена от държава-членка или чрез ресурси на държава-членка, под каквато и да било форма, която нарушава или заплашва да наруши конкуренцията чрез поставяне в по-благоприятно положение на определени предприятия или производството на някои стоки, доколкото засяга търговията между държавите-членки, е несъвместима с вътрешния пазар.
(81)
Членове 107-109 от ДФЕС са приложими в сектора на свинското месо по силата на член 21 от Регламент (ЕИО) № 2759/75 на Съвета от 29 октомври 1975 г. относно общата организация на пазара на тези продукти (20), последно изменен с Регламент (ЕО) № 1913/2005 на Съвета (21). Те са приложими в сектора на говеждото и телешкото месо по силата на член 40 от Регламент (ЕО) № 1254/1999 на Съвета от 17 май 1999 г. относно общата организация на пазара на тези продукти (22), последно изменен с Регламент (ЕО) № 1152/2007 на Съвета (23). Преди приемането на последния регламент членовете бяха приложими в същия сектор по силата на член 24 от Регламент (ЕИО) № 805/68 на Съвета (24). Те са приложими в сектора на овчето и козето месо по силата на член 22 от Регламент (ЕО) № 2467/98 на Съвета от 3 ноември 1998 г. относно общата организация на пазара на тези продукти (25), последно изменен с Регламент (ЕО) № 1913/2005. Те са приложими в сектора на овчето и козето месо по силата на член 19 от Регламент (ЕО) № 2777/75 на Съвета от 29 октомври 1975 г. относно общата организация на пазара на тези продукти (26), последно изменен с Регламент (ЕО) № 679/2006 на Съвета (27). Регламент (ЕО) № 1234/2007 на Съвета от 22 октомври 2007 г. за установяване на обща организация на селскостопанските пазари и относно специфични разпоредби за някои земеделски продукти („Общ регламент за ООП“) (28) отмени тези отделни регламенти и предвижда в член 180, че правилата в областта на държавната помощ се прилагат за посочените по-горе продукти.
(82)
Що се отнася до естеството на помощта, то следва да бъде определено за всички получатели на услугите по събиране, транспортиране, преработка и унищожаване на кланичните отпадъци и по тяхното финансиране. Комисията установи следните категории потенциални получатели по системата, въведена в Португалия:
-
предприятията доставчици на услуги по събиране, транспортиране и унищожаване на съответните материали;
-
кланиците и цеховете за разфасовка, вносителите на необезкостено говеждо, телешко и свинско месо и месо от птици и вътрешните оператори в Общността, т.е. операторите/получателите на доставки от необезкостено говеждо, телешко и свинско месо;
-
животновъдите.
(83)
Що се отнася до оценката за потенциална помощ в течение на времето, в своето решение за откриване на процедура Комисията разграничи четири периода, имайки предвид прилагането на различните действащи разпоредби на Общността за анализа на евентуалните мерки за помощ. Комисията взе предвид периода от 1998 г. до 31 декември 1999 г., датата преди влизане в сила на Насоките за държавната помощ в земеделието; периода от 1 януари 2000 г. до 31 декември 2002 г., датата преди влизане в сила на Насоките относно държавната помощ за унищожаването на отпадъци от кланици и мъртви животни, както и за разходите за тестове за трансмисивни спонгиформни енцефалопатии (ТСЕ); периода от 1 януари 2003 г. до 31 декември 2006 г., датата преди влизане в сила на новите Насоки за земеделието 2007-2013 г. (29), и периода от 1 януари 2007 г. до днес.
(84)
С оглед на новата информация, предоставена от португалските власти, по-специално относно прилагането на посочената по-горе Наредба-закон № 244/2003 и различните начини на финансиране на потенциалната помощ, Комисията ще внесе известно изменение в разграничаването на отделните периоди и ще вземе предвид за всяка група потенциални получатели следните периоди:
-
периода от 9 декември 1998 г. до 9 октомври 2002 г., през който е била в сила Наредбата-закон от 1998 г.;
-
периода от 10 октомври 2002 г. до 21 октомври 2003 г., дата на влизане в сила на Наредба-закон № 197/2002 с изключение на приложение 2, чието действие е било продължено във връзка с преходния режим, предвиден от Наредба-закон № 244/2003;
-
периода от 22 октомври 2003 г. до ноември 2005 г., период на прилагане на преходния режим, предвиден от Наредба-закон № 244/2003.
1.1. НАЛИЧИЕ НА ИЗБИРАТЕЛНО ПРЕДИМСТВО
(85)
Съгласно практиката на Съда на ЕС за държавни помощи се считат намесите, които под каквато и да било форма са в състояние пряко или непряко да поставят определени предприятия в по-благоприятно положение или които трябва да се считат за икономическо предимство, което предприятието получател не би получило в нормални пазарни условия (30). Освен това за държавни помощи се считат намеси, облекчаващи под различна форма тежестите, които обичайно натоварват бюджета на едно предприятие и които, без да са субсидии в строгия смисъл на думата, имат същото естество и последици (31).
1.1.1. Избирателно предимство за предприятията получатели на услугите
(86)
Комисията отбелязва, че дейността по събиране, транспортиране, преработка и унищожаване на въпросните материали е икономическа дейност, тъй като представлява доставка на услуги срещу заплащане и може да бъде осъществявана от многобройни икономически оператори на пазара на Общността. Тези изводи се подкрепят по-специално от информацията, предоставена от ETSA и изложена в съображение 73 и следващите от настоящото решение.
(87)
Що се отнася до тази икономическа дейност, португалските власти заявяват, че въпросните предприятия, предоставили услуги, са извършили обществена услуга от общ интерес, обоснована с мотива за защита на общественото здраве и опазване на околната среда. Португалия изтъква в този контекст специфичното си положение поради кризата със СЕГ. Португалия подчертава следователно факта, че всички предприети мерки са имали за цел справяне с извънредно положение, представляващо опасност за общественото здраве. Португалските административни органи са искали по този начин да дадат възможност за незабавно прилагане на мерките, докато операторите не се организират, за да изпълнят сами тези задачи, оставайки под контрола на държавата (вж. съображения 21 и 59 от настоящото решение).
(88)
В своите мнения ETSA изразява становището, че групата не е получила неправомерна помощ, а всички средства представляват само правомерно заплащане за предоставяне на обществена услуга (вж. съображение 79 от настоящото решение).
(89)
От решението на Съда на ЕС по дело Altmark (32) следва, че към държавни субсидии, насочени към създаване на възможност за ползване на обществени услуги, не се прилага член 107 от ДФЕС, доколкото такива субсидии следва да се разглеждат като компенсация за услугите, осъществени от предприятията получатели за изпълнение на задължения за обществена услуга. Все пак Съдът на ЕС предвижда да бъдат изпълнени всички посочени по-долу условия:
-
първо, на предприятието получател трябва да е било действително възложено изпълнението на задължения за обществена услуга и тези задължения да са били ясно определени,
-
второ, параметрите, въз основа на които е изчислена компенсацията, да са били предварително определени по обективен и прозрачен начин,
-
трето, компенсацията да не надхвърля необходимото за покриване на всички или на част от разходите, направени поради изпълнението на задълженията за обществена услуга, като се имат предвид свързаните с това приходи, както и разумна печалба за изпълнението на тези задължения,
-
четвърто, когато изборът на предприятието, на което се възлага изпълнението на задължения за обществена услуга, не е направен в рамките на процедура за обществена доставка, размерът на необходимата компенсация да е определен въз основа на анализ на разходите на средно предприятие, добре управлявано и с необходимото оборудване, за да отговори на съответните изисквания за обществена услуга, които то би понесло за изпълнението на тези задължения, като се имат предвид свързаните с това приходи, както и разумна печалба за изпълнението на тези задължения.
(90)
Във връзка с прилагането на съдебната практика по дело Altmark в конкретния случай Комисията изказва следните съображения:
а) Наличие на реална услуга от общ икономически интерес по смисъла на член 106, параграф 2 от ДФЕС
(91)
Преди всичко е уместно да се разследва дали в конкретния случай има наличие на реална услуга от общ икономически интерес по смисъла на член 106, параграф 2 от ДФЕС.
(92)
От практиката на Съда на ЕС следва, че с изключение на секторите, в които този въпрос е вече регулиран от правилата на Общността, държавите-членки имат големи правомощия да преценяват характера на услугите, които биха могли да бъдат определени като такива от общ икономически интерес. Следователно задача на Комисията е да следи тази преценка да се прилага без явна грешка при определяне на услугите от общ икономически интерес.
(93)
От последното десетилетие на миналия век се наблюдава появата на различни трансмисивни спонгиформни енцефалопатии (ТСЕ) отделно при хора и при животни. От 1996 г. нататък се натрупаха доказателства за сходството на причинителя на СЕГ (спонгиформна енцефалопатия по говедата) и новия вариант на болестта на Кройцфелд-Якоб. От 1990 г. нататък Общността прие редица мерки за защита на здравето на хората и животните срещу риска от СЕГ. Тези мерки се основават на защитните разпоредби на директивите относно мерките за здравето на животните и опазване на 77 околната среда. С Решение 2000/766/ЕО държавите-членки бяха задължени да осигурят животинските отпадъци по смисъла на Директива 90/667/ЕИО (33) да бъдат събирани, транспортирани, преработвани, съхранявани или унищожавани в съответствие с тази директива, с Решение 97/735/ЕО на Комисията (34) и с Решение 1999/534/ЕО на Съвета (35). В този смисъл Регламент (ЕО) № 1774/2002 определи здравните изисквания, приложими към животински странични продукти, непредназначени за консумация от човека, и установи задължения за държавите-членки да следят за въвеждането на подходящи мерки и наличието на достатъчна инфраструктура за събиране, транспортиране и унищожаване на животинските странични продукти.
(94)
Тъй като Съдът на ЕС е потвърдил, че управлението на някои отпадъци може да бъде предмет на услуга от общ икономически интерес (36), и с оглед на специфичното положение поради кризата със СЕГ, Комисията няма възражения срещу заявеното желание на португалските власти да определят като услуга в общ икономически интерес тази дейност по събиране и последвало унищожаване на мъртви животни и други животински отпадъци, негодни за консумация, през периода 1999-2005 г., през който португалската държава е поела изцяло (1999-2003 г.) или отчасти (2003-2005 г.) отговорността за тези операции. Става въпрос за решение, обосновано от съображения за защита на общественото здраве и опазване на околната среда, което поради това отговаря на понятието за общ икономически интерес по смисъла на член 106, параграф 2 от ДФЕС.
б) Изпълнение на задължението за обществена услуга
(95)
Решението по дело Altmark изисква мандат под формата на един или редица официални документи, имащи задължителна правна стойност съгласно националното право. Що се отнася до първото условие, поставено от решението по дело Altmark, установено е, че събирането, транспортирането, преработката и унищожаването на животински странични продукти, негодни за консумация от човека, са въведени задължително в Португалия с Наредбата-закон от 1998 г. и Наредба-закон № 244/2003. Член 6 от Наредбата-закон от 1998 г. предвижда INGA, който отговаря за събирането, преработката и унищожаването на животински странични продукти, негодни за консумация от човека, да извършва подбора на предприятията, на които се възлага да извършат тази услуга. Съвместно постановление № 95/99 е определило предварително параметрите, въз основа на които е изчислено заплащането за обществената услуга, както и други задължения, свързани с предоставянето на услугата, като задължението на предприятието да събира всички странични продукти на цялата национална територия в съответствие със законодателно определените здравни и технически норми.
(96)
Португалските власти заявяват, че задълженията на предприятията доставчици на услуги са ясно определени в договорите за услуги. Като пример те предоставиха на Комисията договор за извършване на услуги от 2003 г., сключен в съответствие с Наредбата-закон от 1998 г.
(97)
Според Комисията задълженията на предприятието доставчик на услуги са били ясно определени в договора за услуги, който португалските власти предоставиха на Комисията. С оглед на разпоредбите на Наредба-закон № 393-B/98 и на съвместното постановление, както и на договора за извършване на услуги, предоставен като пример, Комисията достига до заключението, че първото условие на решението по дело Altmark е изпълнено.
в) Параметри, определени предварително по обективен и прозрачен начин
(98)
Що се отнася до второто условие, Комисията счита - въз основа на информацията, с която разполага - че параметрите, въз основа на които е изчислена компенсацията, са били определени предварително по обективен и прозрачен начин. В този смисъл съвместните постановления, предоставени от португалските власти, определят начина на изчисляване и допустимите разходи (вж. съображение 26 от настоящото решение). Тези данни са били проверявани редовно по отношение на предходните финансови години. От 2005 г. нататък са прилагани процедури за възлагане на обществени поръчки. Като има предвид информацията, с която разполага, Комисията счита, че второто условие на решението по дело Altmark е изпълнено.
г) Компенсация за покриване на разходите за услугата
(99)
Що се отнася до третото условие, португалските власти и третата страна заявиха, че компенсацията не надхвърля необходимото за покриване на всички или на част от разходите, направени поради изпълнението на задълженията за обществена услуга, като се имат предвид свързаните с това приходи, както и разумна печалба за изпълнението на тези задължения.
(100)
Неколкократно и по-специално при откриването на процедурата по разследване Комисията поиска от португалските власти да ѝ предоставят подробности относно метода на изчисляване на действителните разходи за услугите. Португалските власти представиха документи за разходите, направени от доставчиците на услуги по години за периода 1999-2005 г., и ги съпоставиха със сумите, изплатени от INGA на доставчиците за извършване на услугите. Тези документи доказват, че компенсацията, изплатена от INGA на предприятията доставчици на услуги, не надхвърля необходимото за покриване на всички или на част от разходите, направени поради изпълнението на услугата. Представените документи доказват, че компенсацията е взела също предвид печалба от 30 % до 39,5 % в зависимост от съответната година (вж. съображение 62 от настоящото решение).
(101)
Португалските власти увериха, че е било невъзможно ресурсите да бъдат отклонени към евентуални конкурентни дейности, които предприятията биха могли да извършват (кръстосано субсидиране), тъй като избраните доставчици на услуги не са извършвали други дейности.
(102)
Въпреки това, с оглед на предоставената от португалските власти информация, Комисията не може да достигне до заключение, че взетата предвид печалба е била „разумна“ по смисъла на решението по дело Altmark.
(103)
ETSA потвърди в своите мнения, че заплащането за доставената услуга отразява адекватно понесените разходи при реализиране на печалба, която не дава специално предимство, и че през периода до 2005 г. размерът на заплащането за обществената услуга е отговарял на средната европейска стойност и е бил по-малък от размера на заплащане, определен в обществената поръчка за услуги, възложена чрез тръжна процедура.
(104)
По този въпрос Комисията трябва да отбележи, че нито португалските власти, нито третата страна са представили документи в подкрепа на тези твърдения.
(105)
Следователно Комисията не може да достигне до заключение, че третото условие, поставено от решението по дело Altmark, е изпълнено в конкретния случай.
д) Оценка на разходите на средно предприятие
(106)
Тъй като до 2005 г. предприятията доставчици на услуги не са били подбирани в рамките на процедури за обществени поръчки, решението по дело Altmark изисква сравнителна оценка с разходите на средно предприятие. Португалските власти не предоставиха елементи, доказващи, че оценката на разходите е направена въз основа на оценка на разходите на средно предприятие.
(107)
Следователно Комисията стига до заключението, че четирите критерия на решението по дело Altmark не са изпълнени в конкретния случай и че не може да се изключи възможността за предимство за предприятията доставчици на услуги през периода от влизането в сила на Наредба-закон № 393-B/98 и 2005 г. - дата на изтичане на действието на преходния режим, установен с Наредба-закон № 244/2003.
(108)
Държавните плащания са получили определени предприятия, т.е. предприятията, на които са били възложени поръчки за услугите По този начин въпросната мярка може да бъде разглеждана като специфична.
(109)
Следователно Комисията достига до заключението, че не може да се изключи избирателно предимство за доставчиците на услуги през периода 1998-2005 г. - дата на изтичане на действието на преходния режим, установен с Наредба-закон № 244/2003.
1.1.2. Избирателно предимство за кланиците и цеховете за разфасовка, вносителите на необезкостено говеждо, телешко и свинско месо и месо от птици и вътрешните оператори в Общността, т.е. операторите/получателите на доставки от необезкостено говеждо, телешко и свинско месо
(110)
Съгласно решението на Съда на ЕС по дело GEMO (37) фактът, че дейността по събиране и унищожаване на мъртви животни и кланични отпадъци в полза на кланиците и животновъдите се извършва от частни предприятия, не може да попречи на евентуалното определяне като държавна помощ, тъй като публичните органи са установили режима на тази дейност.
(111)
В настоящия случай португалските власти са установили и режима на дейността, и неговото финансиране, определени с Наредба-закон № 393-B/98, Наредба-закон № 197/2002 и Наредба-закон № 244/2003. На този етап Комисията достига до заключението, че тези режими могат да бъдат приписани на държавата.
(112)
Съдът на ЕС уточнява по дело GEMO, че финансовата тежест, породена от унищожаването на мъртви животни и кланични отпадъци, следва да се разглежда като разход, присъщ на икономическата дейност на животновъдите и кланиците (38). Съдът на ЕС следователно е решил, че член 107, параграф 1 от ДФЕС трябва да се тълкува в смисъл, че схема, която осигурява безплатно за животновъдите и кланиците събирането на мъртви животни и кланични отпадъци, следва да бъде определена като държавна помощ в полза на земеделските производители и кланиците.
(113)
В конкретния случай може да се приеме, че унищожаването на мъртви животни и кланични отпадъци води до разходи, присъщи на дейността не само за кланиците и цеховете за разфасовка, но и за вносителите на необезкостено говеждо, телешко и свинско месо и месо от птици, както и за операторите/получателите на доставки от необезкостено говеждо, телешко и свинско месо. Комисията счита, че описаното финансиране на разходите по събиране, преработка и унищожаване на странични продукти от месо на бозайници и птици чрез средства от държавния бюджет преди влизането в сила на Наредба-закон № 197/2002 е довело до освобождаване на ползвателите на тази услуга от тежест, присъща на тяхната дейност.
(114)
Комисията достига до заключението, че има наличие на предимство за периода преди въвеждането на парафискална такса.
(115)
Що се отнася до периода след влизане в сила на Наредба-закон № 197/2002 и Наредба-закон № 244/2003, финансирането на описаните по-горе дейности е било осигурено чрез парафискална такса, въведена с Наредба-закон № 197/2002 и изменена с Наредба-закон № 244/2003. Съгласно схемата на Наредба-закон № 197/2002 от заплащането на таксата са били освободени кланиците, осигуряващи събирането, транспортирането, преработката и унищожаването на всички въпросни странични продукти, с изключение на МСР, независимо дали то се извършва в техни собствени помещения или в цеховете за разфасовка, тъй като тези предприятия са създали условия на автономност при обработката на своите собствени странични продукти (вж. точка 2 от приложение 2 към посочената наредба-закон), както и вносителите и вътрешните оператори в Общността на обезкостено месо, тъй като последното не дава странични продукти, подлагани на задължителна обработка по силата на общностното и националното законодателство. Наредба-закон № 244/2003 предвижда освобождаване на посочените по-горе оператори при условие че е одобрен план за унищожаване или използване в съответствие със специфичните условия, изисквани за различните категории материали.
(116)
За да може да се направи оценка дали съществува предимство за кланиците и цеховете за разфасовка, вносителите на необезкостено говеждо, телешко и свинско месо и месо от птици и вътрешните оператори в Общността, т.е. облаганите оператори/получатели на доставки от необезкостено говеждо, телешко и свинско месо, следва да се провери доколко компенсацията чрез таксата отговаря на действителната икономическа стойност на услугите, предоставени за събиране.
(117)
Комисията отбелязва, че португалските власти заявиха в писмото си от 20 януари 2003 г., че таксите, предвидени в приложения 1 и 2 към Наредба-закон № 197/2002, както и таксата, предвидена в член 2, параграф 2 за МСР, са изчислени въз основа на реалните разходи за услугите, които трябва да бъдат предоставени, като се държи сметка за естеството на получените странични продукти от всеки животински вид и за това дали те са засегнати, или не.
(118)
За португалските власти това финансиране е напълно идентично с компенсация от ползвателите на обществена услуга от общ интерес. Сумите, изплатени от подлежащите на това задължение оператори, съвсем не са фиксирани, а са правопропорционални на количествата отпадъци, реално предадени за обществена услуга, и на действителните разходи за унищожаването на тези отпадъци.
(119)
В подкрепа на тези твърдения португалските власти представиха документи с числени данни за 2003 г., съпоставящи действителните икономически разходи за извършените услуги и компенсациите чрез съответната такса. За останалата част от 2002 г. след влизане в сила на Наредба-закон № 197/2002 през октомври 2002 г., португалските власти не представиха документи с числени данни за приходите в резултат на събраната такса.
(120)
За 2004 и 2005 година португалските власти представиха документи с числени данни относно разходите за извършените операции, но не и за приходите от таксата, събрана от операторите, останали дотогава без одобрение на плановете си за унищожаване и използване, които поради това са дължали все още таксата, установена с преходния режим на Наредба-закон № 244/2003.
(121)
За 2002, 2004 и 2005 година Комисията не може, въз основа на документите, представени от португалските власти, да достигне до заключението, че внесените от задължените оператори суми са правопропорционални на количествата отпадъци, реално предадени за събиране, и на действителните разходи за унищожаването на тези отпадъци.
(122)
Комисията достига до заключението, че за 2003 г. няма предимство, тъй като внесените от задължените лица суми са били правопропорционални на разходите, направени за получените услуги.
(123)
Комисията, напротив, не може да изключи наличието на предимство за кланиците и цеховете за разфасовка, вносителите на необезкостено говеждо, телешко и свинско месо и месо от птици и вътрешните оператори в Общността, т.е. операторите/получателите на доставки от необезкостено говеждо, телешко и свинско месо, задължени през периода от октомври 2002 г. и 1 януари 2003 г., както и през 2004 и 2005 година.
1.1.3. Избирателно предимство за животновъдите
(124)
В конкретния случай може да се приеме, че унищожаването на мъртви животни и кланични отпадъци представлява разходи, присъщи на дейността не само за кланиците и цеховете за разфасовка, но и за животновъдите, на които по силата на пазарните закони би била прехвърлена поне част от тежестта на посочените услуги. В съответствие с посочената по-горе съдебна практика по дело GEMO Комисията счита, че описаното финансиране на разходите по събиране, преработка и унищожаване на странични продукти от месо на бозайници и от птици чрез средства от държавния бюджет преди влизането в сила на Наредба-закон № 197/2002 е довело до освобождаване на ползвателите на тази услуга от тежест, присъща на тяхната дейност.
(125)
Комисията достига до заключението, че има наличие на предимство за периода преди въвеждането на парафискалната такса.
(126)
Както е посочено по-горе, мерките, приложени от португалските власти за събиране, транспортиране, преработка и унищожаване на страничните продукти от месо от бозайници и от птици, могат да освободят животновъдите от тежестите, които при нормални обстоятелства щяха да бъдат отчасти за тяхна сметка. От Наредба-закон № 197/2002 и от преходния режим, предвиден от Наредба-закон № 244/2003, следва, че животновъдите не се облагат с въпросната такса. Португалските власти заявиха, че до края на 2005 г. разходите по събирането са били прехвърляни върху целия сектор. Комисията отбелязва, че двете фактури, представени от португалските власти, действително предвиждат въз основа на Наредба-закон № 197/2002 и Наредба-закон № 244/2003 прехвърлянето на таксата от една от кланиците през октомври 2002 г. и октомври 2003 г. Твърдението на португалските власти, че в съответствие с пазарните закони разходите са били прехвърлени върху целия сектор, в това число върху животновъдите, е подкрепено от представените документи. Комисията достига до заключението, че животновъдите са поели разходите, свързани с тяхната дейност, и поради това не са се ползвали със специфично предимство.
(127)
Комисията отбелязва, че животновъдите са получили предимство само през периода, предшестващ прилагането на таксата.
(128)
С оглед на гореизложеното Комисията достига до заключението за наличие на предимство по отношение на събирането, транспорта, преработката и унищожаването на животински странични продукти в полза на кланиците и вносителите за всички периоди, с изключение на 2003 г., и в полза на животновъдите само през периода, предшестващ прилагането на таксата.
1.2. ПРЕДИМСТВА, ФИНАНСИРАНИ ЧРЕЗ ДЪРЖАВНИ РЕСУРСИ
(129)
Член 107, параграф 1 от ДФЕС се отнася до помощта, предоставена от държава-членка или чрез ресурси на държава-членка. С други думи, разглежданата мярка трябва да може да бъде приписана на държавата и предоставена чрез държавни ресурси.
(130)
В конкретния случай финансирането на разходите, свързани с операциите по събиране, преработка и унищожаване на странични животински продукти от месо от бозайници и от птици, е било осигурено през периода от 1999 г. до октомври 2002 г. чрез преките приходи на държавата, а от октомври 2002 г. нататък - чрез постъпленията от парафискална такса, налагана на кланиците, на вносителите на необезкостено говеждо, телешко и свинско месо и на вътрешните оператори в Общността, т.е. операторите/получателите на доставки от необезкостено говеждо, телешко и свинско месо.
(131)
Плащанията на доставчиците на услуги, извършени от преките приходи на държавата, са предимство, финансирано чрез държавни ресурси. Фактът, че от 1999 г. до прилагането на таксата през 2002 г. тази обществена услуга е финансирана от държавния бюджет, означава, че предприятията, които извършват тази услуга, използват държавни ресурси за покриване на разходите, свързани с въпросната услуга.
(132)
Таксите, прилагани от септември 2002 г. до ноември 2005 г, не попадат в приложното поле на разпоредбите на ДФЕС относно държавната помощ, освен ако не представляват начин на финансиране на мярка за помощ и не са по този начин част от тази мярка (39).
(133)
Всички такси се заплащат на INGA чрез процедура за самоначисляване. Таксите, наложени на операторите, представляват приходи на INGA и са били изплатени пряко на този институт.
(134)
За да бъде една тежест разглеждана като неразделна част от мярка за помощ, трябва да съществува задължителна връзка между тежестта и мярката за помощ съгласно приложимата национална правна уредба, в смисъл че приходите от таксата задължително се насочват към финансиране на помощта (40).
(135)
Като се има предвид, че таксите представляват приходи на INGA, изплатени пряко на този институт, Комисията счита, че таксата е неразделна част от мярката за помощ.
(136)
Що се отнася до въпроса да се знае дали приходите от парафискалните такси в конкретния случай могат да бъдат разглеждани като държавни ресурси, важно е да се отбележи, че за държавните ресурси не трябва да се прави разлика между случаите, когато помощта е предоставена пряко от държавата, и тези, при които тя се предоставя от публични или частни органи, определени или създадени от държавата. На 15 юли 2004 г. в своето решение по дело Pearl e a. (41) Съдът на ЕС определи, че задължителните плащания, събирани чрез междинно звено от всички предприятия в даден браншови сектор, не се считат за държавни ресурси, само ако са едновременно изпълнени следните четири условия:
а)
разглежданата мярка е въведена от браншови орган, който представлява предприятията и работниците в даден браншови сектор, и не служи като инструмент за провеждане на политики, определени от държавата;
б)
целите на разглежданата мярка са финансирани изцяло чрез вноски на предприятия от сектора;
в)
начинът на финансиране и процентът/размерът на вноските се решават в рамките на браншовия орган от представителите на работодателите и работниците, без държавна намеса;
г)
вноските се използват задължително за финансирането на мярката, без възможност за държавна намеса.
(137)
От разполагаемата информация следва, че първото условие на решението по дело Pearle e. a. не е изпълнено, тъй като мярката е въведена с наредба-закон, имаща за цел осъществяването на политика, определена от държавата и насочена към борба срещу СЕГ.
(138)
Освен това третото и четвъртото условие също не са изпълнени, тъй като начинът на финансиране е определен от посочените наредби-закон. Следователно португалските власти имат възможност да се намесват при определяне на начините за финансиране на мярката.
(139)
Тъй като не са изпълнени всички условия на решението по дело Pearle e.a. и държавата, както изглежда, има решаваща роля при определяне на начините на финансиране на мярката за помощ, Комисията счита, че приходите от парафискалните такси представляват в действителност държавни ресурси, които могат да бъдат приписани на държавата.
1.3. НАРУШАВАНЕ НА КОНКУРЕНЦИЯТА/ЗАСЯГАНЕ НА ТЪРГОВИЯТА
(140)
Според практиката на Съда на ЕС засилването на конкурентните позиции на дадено предприятие в резултат на държавна помощ представлява по принцип доказателство, че е нарушена конкуренцията с другите предприятия, които не са получили подобна помощ (42).
(141)
Мярката може да окаже въздействие върху позициите на Португалия в сектора на месото (43). Тъй като португалските предприятия действат на силно конкурентен международен пазар, мярката нарушава или има опасност да наруши конкуренцията. Мярката може също така да засегне търговията между държавите-членки.
(142)
Португалските власти изтъкнаха, че поради ембаргото върху изпращането по-специално на живи говеда и телета, на месни и костни брашна като такива или в състава на други продукти, търговия не е имало, което означава, че не би могло да има нарушаване на конкуренцията.
(143)
В това отношение следва да се напомни, че според съдебната практика (44) дадена помощ може да бъде от такова естество, че да засегне търговията между държавите-членки и да наруши конкуренцията, дори ако предприятието получател, като конкурент на производители от други държави-членки, не участва самото то в износа; в действителност, когато една държава-членка предоставя помощ на дадено предприятие, вътрешното предлагане може да се окаже запазено или увеличено, в резултат на което възможностите на предприятията, установени в други държави-членки, да предлагат своите услуги на пазара на тази държава-членка намаляват.
(144)
При тези условия Комисията счита, че забраната за изпращането на посочените по-горе продукти от Португалия в други държави-членки не е от значение за факта, че помощта може да наруши конкуренцията и да засегне търговията.
1.4. ЗАКЛЮЧЕНИЯ
(145)
Комисията счита, че мярката, установена с посочените по-горе наредби-закон от 1998 г., 2002 г. и 2003 г. относно събиране, транспортиране, преработка и унищожаване на животински странични продукти, съставлява държавна помощ в полза на кланиците и вносителите през периода на прилагане на Наредба-закон № 393-B/98 до края на прилагането на преходния режим, установен с Наредба-закон № 244/2003, с изключение на 2003 г., за която португалските власти можаха да докажат, че не е имало предимство.
(146)
Що се отнася до животновъдите, Комисията счита, че мярката съставлява държавна помощ, попадаща в обхвата на член 107, параграф 1 за периода, предшестващ прилагането на таксата.
(147)
Що се отнася до предприятията доставчици на услуги Комисията достига до заключението, че през периода от влизането в сила на Наредба-закон № 393-B/98 до 2005 г., датата на изтичане на действието на преходния режим, установен с Наредба-закон № 244/2003, не може да се изключи евентуалното наличие на държавна помощ.
2. НЕПРАВОМЕРНОСТ НА ПОМОЩТА
(148)
Комисията отбелязва, че Португалия не е информирала, по смисъла на член 108, параграф 3 от ДФЕС, за мерките за помощ, предоставени от 1999 г. нататък, нито за режимите, установени от Наредба-закон № 197/2002 и Наредба-закон № 244/2003. Член 1, буква е) от Регламент (ЕО) № 659/1999 на Съвета определя понятието „неправомерна помощ“ като нова помощ, която е въведена в действие в нарушение на член 93, параграф 3 от Договора.
(149)
От факта, че мерките, приложени от Португалия, съдържат елементи на държавна помощ, следва, че става въпрос за нова помощ, за която Комисията не е информирана, и поради това е неправомерна по смисъла на ДФЕС.
(150)
Разследването на съвместимостта на евентуалната помощ ще бъде разделено на две части: в първата част Комисията ще разследва съвместимостта на помощта, предоставена на предприятията доставчици на услуги, а във втората ще разследва съвместимостта на евентуалната помощ, предоставена на кланиците, цеховете за разфасовка, вносителите и вътрешните оператори в Общността от сектора, както и на животновъдите.
(151)
Тъй като става въпрос за помощ, финансирана чрез парафискална такса от 2002 г. нататък, както финансираните мерки, т.е. помощта, така и нейното финансиране трябва да бъдат разследвани от Комисията, когато финансирането е неразделна част от мярката за помощ. Така според Съда на ЕС, когато начинът на финансиране на една помощ, посредством по-специално задължителни плащания, е неразделна част от мярката за помощ, разследването на последната от страна на Комисията трябва задължително да вземе предвид този начин на финансиране (45). Както е показано в съображение 135 от настоящото решение, начинът на финансиране на помощта трябва да се разглежда като неразделна част от мярката за помощ.
3. РАЗСЛЕДВАНЕ НА СЪВМЕСТИМОСТТА НА ПОМОЩТА
3.1. АНАЛИЗ В КОНТЕКСТА НА РАЗПОРЕДБИТЕ, ПРИЛОЖИМИ КЪМ ПОМОЩ, ЗА КОЯТО НЕ Е ИЗПРАТЕНО УВЕДОМЛЕНИЕ
3.1.1. Помощ в полза на предприятията доставчици на услуги
а) Съвместимост на помощта съгласно член 106, параграф 2 от ДФЕС
(152)
Забраната, посочена в член 107, параграф 1 от ДФЕС, предвижда изключения.
(153)
От практиката на Съда на ЕС следва, че компенсациите за обществени услуги не съставляват държавна помощ по смисъла на член 107, параграф 1 от ДФЕС, ако отговарят на определени условия (вж. съображение 89 от настоящото решение). Ако обаче компенсациите за обществена услуга не отговарят на тези условия и ако общите критерии за приложимост на член 107, параграф 1 от ДФЕС са изпълнени, тези компенсации съставляват държавна помощ, която може все пак да бъде обявена за съвместима с ДФЕС в съответствие с член 106, параграф 2 от ДФЕС, ако е необходима за функционирането на услугите от общ икономически интерес и не засяга развитието на търговията до степен, която е в противоречие с интересите на Съюза. Комисията уточни условията, които трябва да бъдат изпълнени, за да се постигне този баланс. Още в своето „Съобщение относно услугите от общ интерес в Европа през 2001 г.“ (46) Комисията изтъкна, че е необходимо да се гарантира всички ограничения, наложени на разпоредбите на Договора за ЕО, и по-специално ограниченията на конкуренцията и на свободите, свързани с вътрешния пазар, да не надхвърлят строго необходимото за осигуряване на добро изпълнение на задачата за обществена услуга. Това означава по-специално заплащането да не надхвърля допълнителните нетни разходи, направени поради задачата, поверена на съответното предприятие. Комисията уточни тези условия по-късно в „Рамка на Общността за държавна помощ под формата на компенсации за обществени услуги“ (47), както и в решението си от 28 ноември 2005 г. относно прилагането на член 86, параграф 2 от Договора за ЕО (48). Що се отнася до изчисляването на компенсацията, Комисията посочи, че размерът на компенсацията не може да надхвърля необходимото за покриване на разходите, направени поради изпълнението на задълженията за обществена услуга, като се имат предвид свързаните с това приходи, както и разумна печалба за изпълнението на тези задължения. Разумната печалба може по-специално да включва целия или част от ръста на производствената ефективност, постигнат от въпросните предприятия през определен съгласуван и ограничен период, без да се намали качественото равнище на услугите, възложени на предприятието от държавата.
(154)
В точка 18 от „Рамка на Общността за държавна помощ под формата на компенсации за обществени услуги“ е посочено, че под „разумна печалба“ следва да се разбира коефициент на възвръщаемост на собствения капитал с отчитане на риска - или липсата на риск - за предприятието във връзка с интервенцията от страна на държавата-членка, особено ако последната предоставя изключителни или специални права. По принцип този коефициент не надвишава средния коефициент за съответния сектор през последните години. Ако в сектора няма предприятия, съпоставими с това, на което е възложена услугата от общ икономически интерес, може да се направи съпоставка с предприятия в други държави-членки, или - ако е необходимо - с предприятия от други сектори, като се отчитат специфичните особености на всяко предприятие. При определяне на това, кое представяла разумна печалба, държавата-членка може да въведе стимулиращи критерии, свързани например с качеството на предоставяната услуга и с повишаването на производствената ефективност.
(155)
Както бе изложено в съображение 99 и следващите от настоящото решение, Комисията не може да достигне до заключение въз основа на елементите, предоставени от португалските власти, че компенсацията е била изчислена, като се има предвид разумна печалба, която не надвишава средната стойност за сектора. Службите на Комисията поискаха неколкократно от португалските власти да предоставят необходимите елементи, за да дадат възможност да се определи дали всички условия за изключение от държавна помощ, предоставена под формата на услуга от общ икономически интерес, са изпълнени в конкретния случай. В действителност в елементите, предоставени от португалските власти, изобщо не се посочва, че е направена съпоставка с други предприятия, за да се установи средната стойност в разглеждания сектор.
(156)
Комисията не може следователно да достигне до заключение относно съвместимостта на помощта в полза на доставчиците на услуги по смисъла на член 106, параграф 2 от ДФЕС.
б) Съвместимост на помощта съгласно член 107, параграф 3, буква в) от ДФЕС
(157)
Член 107, параграф 3, буква в) от ДФЕС предвижда, че за съвместима с общия пазар може да се приеме помощта, която има за цел да улесни развитието на някои икономически дейности или на някои икономически региони, доколкото тази помощ не засяга по неблагоприятен начин условията на търговия до степен, която противоречи на общия интерес. За да може да се възползва от изключението, посочено в цитираната точка, помощта трябва да допринася за развитието на въпросния сектор.
(158)
В конкретния случай португалските власти заявяват, че са поели всички разходи, свързани с дейностите по събиране, преработка и унищожаване на страничните продукти от месо от бозайници и от птици от 1999 г. нататък. Считано от октомври 2002 г., финансирането на разходите, свързани със същите дейности по събиране, транспортиране, преработка и унищожаване на страничните продукти от месо от бозайници и от птици, се осигурява чрез постъпленията от такса, налагана на кланиците, вносителите на необезкостено говеждо, телешко и свинско месо и на вътрешните оператори в Общността, т.е. на операторите/получателите на доставки от необезкостено говеждо, телешко и свинско месо, когато те самите не извършват тези дейности.
(159)
В съответствие с точка 23.3 от Насоките на Общността за държавната помощ в земеделието относно периода 2000-2006 г. (49) (наричани по-долу: „Насоките за земеделието 2000-2006 г.“) и на Известието на Комисията за определяне на приложимите правила при оценка на незаконосъобразната държавна помощ (50), всяка незаконосъобразна помощ по смисъла на член 1, буква е) от Регламент (ЕО) № 659/1999 трябва да се оценява в съответствие с правилата и насоките, действащи към момента, когато помощта е предоставена. През 2002 г. Комисията прие Насоки на Общността за държавна помощ за тестове за ТСЕ, мъртви животни и отпадъци от кланици. Тези насоки бяха в сила от 1 януари 2003 г. до 31 декември 2006 г. (51) Точка 44 от Насоките за ТСE предвижда изключение от принципа, че неправомерната помощ трябва да се оценява в съответствие с правилата, действащи към момента, когато помощта е била предоставена, за случаите, отнасящи се по-специално до кланичните отпадъци. Съгласно точка 47 от Насоките за ТСE Комисията ще приложи принципите, основаващи се на точка 11.4 от Насоките за неправомерната помощ във връзка с кланичните отпадъци, предоставена преди края на 2002 г. Следователно точка 47 от Насоките за ТСE е правното основание за оценката на помощта, предоставена от 1999 г. нататък.
(160)
В съответствие с точка 194, буква в) от Насоките на Общността за държавната помощ в земеделието и горското стопанство през 2007-2013 г., след влизането в сила на тези насоки на 1 януари 2007 г. Комисията не прилага вече Насоките за ТСE, освен за неправомерната помощ, предоставена преди 1 януари 2007 г. и посочена в точка 43 и следващите от тези насоки. Следователно точка 47 от Насоките за ТСE остава разпоредбата, приложима към неправомерната помощ относно кланичните отпадъци, считано от 1 януари 2003 г.
(161)
Точка 47 от Насоките за ТСE съдържа редица разпоредби относно кланичните отпадъци.
(162)
Съгласно точка 47 от Насоките за ТСE, що се отнася до държавната помощ, свързана с кланичните отпадъци, редица отделни решения бяха приети от Комисията след януари 2001 г. за разрешаване на държавна помощ, покриваща до 100 % от разходите, направени поради унищожаване на материали със специфичен риск, месно и костно брашно и храни за животни, съдържащи такива продукти, които следва да бъдат унищожавани по силата на новото законодателство на Общността относно трансмисивните спонгиформни енцефалопатии (ТСЕ). Тези решения се основаваха по-специално на точка 11.4 от Насоките за земеделието, като се има предвид краткосрочният характер на помощта и необходимостта от спазване в дългосрочен план на принципа „замърсителят плаща“. По изключение Комисията прие такава държавна помощ да се предоставя и на други оператори, освен на работещите в производството на живи животни, например на кланици. Комисията ще прилага същите принципи по отношение на неправомерната държавна помощ, предоставена до края на 2002 г., за съпоставимите разходи, свързани с новото законодателство на Общността относно ТСЕ, без да се засяга спазването на други разпоредби на правото на Общността.
(163)
В точка 47 от Насоките за ТСE се припомня, че по изключение Комисията прие такава държавна помощ да се предоставя и на други оператори, освен на работещите в производството на живи животни, например на кланици. По-рано Комисията реши, че това изключение следва да включва и други предприятия, изпълняващи задачи, които са тясно свързани с производството на живи животни, като например предприятията за екарисаж.
(164)
Въз основа на точка 11.4 от Насоките за земеделието Комисията разреши помощ в размер до 100 % от действителните разходи, направени за мерки, като ветеринарно-санитарен контрол, тестове и други мерки за диагностициране, закупуване и прием на медицински и фитосанитарни продукти и унищожаване на насаждения, при условие че:
-
има подходяща програма, установена на общностно, национално или регионално равнище за предотвратяване, надзор или ликвидиране на въпросната болест,
-
болестите са причина за загриженост на публичните власти,
-
мерките за помощ са насочени към профилактика и/или изплащане на обезщетение,
-
помощта е съвместима с ветеринарното и фитосанитарното законодателство на Общността.
(165)
Съгласно точка 47 от Насоките за ТСE се прилагат същите принципи.
(166)
ТСЕ е заразна болест, която представлява заплаха за здравето на човека. Става въпрос за болест по животните, чието първично огнище трябва да бъде обявено пряко пред Комисията и пред другите държави-членки (52). Целта на мярката за помощ бе да се осигури въвеждането на необходимите мерки за профилактика във връзка със събирането, транспортирането, преработката и унищожаването в съответствие с ветеринарното законодателство, действащо през периода 1999-2005 г. в сектора на месото.
(167)
Комисията отбелязва по този повод, че Португалия е заявила, че е поела всички разходи, свързани с дейностите по събиране, преработка и унищожаване на страничните продукти от месо от бозайници и от птици от 1999 г. до края на 2002 г. в контекста на неотложните мерки, одобрени от Комисията в рамките на Решение 98/653/ЕО, което забранява износа на месни брашна, костни брашна и месни и костни брашна, произхождащи от бозайници. Тя отбелязва също, че мерките за ембарго върху говеждото и телешкото месо, наложено на Португалия, бяха отменени едва с приемането на Регламент (ЕО) № 1993/2004.
(168)
Комисията подчертава освен това, че в съответствие с точки 33 и 34 от Насоките за ТСE предприятията са били подбрани и са получили заплащане съгласно пазарните принципи по недискриминационен начин (вж. съображение 21 и следващите от настоящото решение). Комисията може в конкретния случай, имайки предвид неотложния характер на мерките, които следва да бъдат взети, да приеме, че португалските власти са подбрали доставчиците на услуги в съответствие с Наредба-закон № 197/99 от 8 юни 1999 г., която според информацията, предоставена от португалските власти, е националният инструмент за транспониране на Директива 97/52/ЕО, без да прибягват до възлагане на обществени поръчки (вж. съображение 24 от настоящото решение).
(169)
Португалските власти заявиха, че с Наредба-закон № 197/2002 са имали за цел да спазят поетите от тях задължения в контекста на Решение 2000/766/ЕО на Съвета, като се спазва принципът „замърсителят плаща“ (вж. съображения 65 и 66 от настоящото решение). Те потвърдиха, че ресурсите на са били отклонени към евентуални конкурентни дейности, които предприятията доставчици на услуги биха могли да извършват, защото единствената дейност на тези предприятия е било единствено събирането, преработката, транспортирането и унищожаването на животински странични продукти.
(170)
Комисията отбелязва също, че отговорността за услугата и нейното финансиране е била прехвърлена на операторите след определен преходен етап чрез системата, установена с Наредба-закон № 244/2003.
(171)
Като се имат предвид специфичните обстоятелства и извънредното положение вследствие на риска от разпространение на СЕГ през периода 1999-2004 г. и на факта, че системата, установена с Наредба-закон № 244/2003, предвижда постепенно прехвърляне на отговорността и финансирането на услугите върху операторите от сектора, Комисията счита, че помощта може да бъде определена като краткосрочна и спазваща принципа „замърсителят плаща“ в дългосрочен план.
(172)
Следователно въз основа на информацията, с която разполага, Комисията може да достигне до заключението, че помощта, предоставена през периода от 1999 г. до края на 2002 г., може да се ползва от изключението, предвидено в член 107, параграф 3, буква в) от ДФЕС.
(173)
За помощта, предоставена за времето от 2003 г. до ноември 2005 г., Комисията, като има предвид извънредното положение, преобладаващо до края на 2004 г., и факта, че режимът на наредбата-закон е предвиждал постепенно прехвърляне на отговорността и финансирането за услугите, както е посочено по-горе, счита, че помощта може да бъде определена като съвместима и в съответствие с точка 47 от Насоките за ТСE, ако съответства на действителните разходи за получените услуги.
(174)
Както е посочено в съображение 100 от настоящото решение, португалските власти доказаха, че помощта съответства на действителните разходи за услугите на предприятията доставчици на услуги за периода от 1999 до 2005 г.
(175)
Следователно въз основа на информацията, с която разполага, Комисията може да достигне до заключението, че помощта, предоставена през периода от 2003 г. до края на 2005 г. на доставчиците на услуги, може да се ползва от изключението, предвидено в член 107, параграф 3, буква в) от ДФЕС.
3.1.2. Помощ на кланиците и цеховете за разфасовка, на вносителите и вътрешните оператори от сектора в Общността, както и на животновъдите
(176)
Както Комисията отбеляза в съображение 166 от настоящото решение, през периода от 1999 до 2004 г. рискът от разпространение на СЕГ в Португалия е довел до специфични обстоятелства и извънредно положение. Като се има предвид извънредното положение и това, че системата, установена с Наредба-закон № 244/2003, предвижда постепенно прехвърляне на отговорността и финансирането на услугите върху операторите от сектора, Комисията счита, че помощта може да бъде определена като краткосрочна и спазваща принципа „замърсителят плаща“ в дългосрочен план. В съответствие с досегашната си практика Комисията в конкретния случай счита, че помощ съгласно точка 47 от Насоките за ТСE може да бъде по изключение предоставена на други оператори от сектора, и по-специално на кланиците и цеховете за разфасовка, на вносителите и вътрешните оператори от сектора в Общността.
(177)
Както Комисията отбеляза за предприятията доставчици на услуги, помощта е била предоставена в съответствие с принципите, изложени в точка 47 от Насоките за ТСE.
(178)
Що се отнася до кланиците и цеховете за разфасовка, вносителите и вътрешните оператори от сектора в Общността, Комисията може следователно да достигне до заключението, че предоставената помощ може да се ползва от изключението, предвидено в член 107, параграф 3, буква в) от ДФЕС.
(179)
Относно животновъдите Комисията също достига до заключението, че с оглед на изложеното в съображение 160 и следващите от настоящото решение, помощта е била предоставена в съответствие с принципите, изложени в точка 47 от Насоките за ТСE, и може да се ползва от изключението, предвидено в член 107, параграф 3, буква в) от ДФЕС.
3.2. ФИНАНСИРАНЕ НА ПОМОЩТА
(180)
От октомври 2002 г., датата на влизане в сила на Наредба-закон № 197/2002, финансирането на разходите, свързани с операциите по събиране, транспортиране, преработка и унищожаване на странични животински продукти от месо от бозайници и от птици, се осигурява от постъпленията от парафискална такса, налагана на кланиците, на вносителите на необезкостено говеждо, телешко и свинско месо и на вътрешните оператори в Общността, т.е. операторите/получателите на доставки от необезкостено говеждо, телешко и свинско месо.
(181)
Съгласно практиката на Съда на ЕС (53) Комисията обикновено приема, че финансирането на държавна помощ посредством задължителни такси може да окаже влияние върху помощта, като има защитен ефект, който надхвърля самата помощ. Въпросните такси наистина представляват задължителен налог. Според същата съдебна практика Комисията счита, че помощ не може да бъде финансирана с парафискални такси, които се прилагат и върху вноса на продуктите от други държави-членки.
(182)
Като се има предвид тази съдебна практика, както и фактът, че мярката е предоставена посредством държавни ресурси и следователно съставлява държавна помощ по смисъла на член 107 от ДФЕС, трябва да се провери дали тя има дискриминационен характер в нарушение на член 110 от ДФЕС, доколкото продуктите на други държави-членки също подлежат на плащането на таксата.
(183)
Португалските власти обосноваха облагането с такса на вносните необезкостени меса с факта, че тези вносни продукти може да се ползват от системата по същия начин, както и националните продукти, тъй като наличието на необезкостено месо предполага наличието на странични продукти, които се ползват от услугите по събиране, транспортиране, преработка и унищожаване.
(184)
С оглед на информацията, с която разполага Комисията, таксите са наложени на кланиците, вносителите на кланични трупове, половинки кланични трупове и други необезкостени разфасовки на говеда, телета и свине (вж. член 2, параграф 2 от Наредба-закон № 197/2002) и имат за цел да осигурят услугите по събиране, транспортиране, преработка и унищожаване на страничните продукти от месо от бозайници и от птици (член 1, параграф 1 от Наредба-закон № 197/2002).
(185)
Тази информация породи у Комисията съмнения относно съответствието между таксите, събирани от задължените лица, и ползваните от тях услуги. Комисията установи, че не може да изключи наличието на система на евентуална дискриминация спрямо продуктите, внесени от другите държави-членки, за които трябва да се заплаща такса.
(186)
Впоследствие португалските власти увериха, че финансирането на услугите по събиране, транспортиране, преработка и унищожаване на страничните продукти от месо от птици не идва от такси, наложени на кланиците и вносителите на кланични трупове, половинки кланични трупове и други необезкостени разфасовки на говеда, телета и свине, а в съответствие с приложение 1 към Наредба-закон № 197/2002 от такси, наложени на кланиците на птици, които не насърчават събирането, транспортирането, преработката и унищожаването на страничните продукти, получени при клането на птици. Вносителите и операторите на кланични трупове на птици са освободени от таксата поради факта, че от по-голямата част от вносните кланични трупове на птици не се получават странични продукти.
(187)
Напротив, що се отнася до вносителите и операторите на кланични трупове, половинки кланични трупове и други необезкостени разфасовки на говеда, телета и свине, португалските власти посочиха, че от тези вносни необезкостени разфасовки се получават странични продукти.
(188)
Още при разпореждането за информация и по-късно, при откриването на процедурата, Комисията поиска от португалските власти да гарантират, че вносните продукти могат да се възползват от механизма по същия начин, както и националните продукти, и да докажат с числени данни, че за референтния период е имало парична равностойност между сумите, събрани от необезкостените продукти от говеждо, телешко и свинско месо, внесени от други държави-членки, и разходите за услугите, от които се ползват изключително тези продукти (вж. параграф 37, буква з) от решението за откриване на процедура).
(189)
Португалските власти увериха, че необезкостените вносни разфасовки се ползват по същия начин от услугите по събиране, транспортиране, преработка и унищожаване на страничните продукти от месо, по какъвто и националните продукти, но не представиха точни и съвпадащи числени данни в това отношение.
(190)
Поради това информацията, предоставена на Комисията, не ѝ дава възможност да достигне до заключението, че таксата, въведена с Наредба-закон № 197/2002 и налагана върху вносните продукти, съответства на сумата за услугите, от които се ползват страничните продукти, получени от тези вносни продукти, и че следователно вносните продукти са могли да се ползват от услугите, финансирани чрез мярката за помощ, по същия начин, както националните продукти.
(191)
По силата на член 3, параграф 2 от Наредба-закон № 244/2003 кланиците, цеховете за разфасовка, инкубационните центрове и предприятията за яйчни продукти са дължали таксите, определени в приложение 1 към Наредба-закон № 197/2002, с изключение на субектите, ползващи се от алтернативния режим, предвиден от тази наредба, които дължат таксите, определени в приложение 2, до одобряването на плана за унищожаване на материалите от категория 3. За материалите от категории 1 и 2 те са дължали, преди одобрението на съответен план, по 0,35 EUR на 1 kg материал (член 5, параграф 1 от Наредба-закон № 244/2003).
(192)
Що се отнася до измененията, направени чрез въвеждане на Наредба-закон № 244/2003 в системата на таксуване, Комисията поиска от португалските власти да докажат, че вносните продукти са могли да се възползват от посочените услуги по същия начин, както националните продукти.
(193)
Португалските власти потвърдиха, че таксата, въведена с Наредба-закон № 244/2003, се е основавала на действително получени странични продукти и че вносните продукти са могли да се възползват по същия начин от тези услуги. Комисията обаче отбелязва, че португалските власти не са представили числени данни в подкрепа на тези твърдения.
(194)
Без елементи за проверка Комисията не може да достигне до заключението, че таксата, въведена от Наредба-закон № 244/2003, съответства на сумата за услугите, от които се ползват страничните продукти, получени от тези вносни продукти, и че следователно вносните продукти са могли да се ползват от услугите, финансирани чрез мярката за помощ, по същия начин, както националните продукти.
(195)
Комисията отбелязва, че системата на таксуване, въведена въз основа на Наредба-закон № 197/2002 и на преходния режим, установен с член 3, параграф 2 и член 5, параграф 2 от Наредба-закон № 244/2003, не е в съответствие с член 110 от ДФЕС поради наличието на система, която е потенциално дискриминационна спрямо продуктите, внесени от други държави-членки, които се оказват също длъжни да заплащат таксата.
VI. ЗАКЛЮЧЕНИЯ
(196)
Комисията съжалява, че Португалия е предоставила неправомерно помощ в полза на събиране, транспортиране, преработка и унищожаване на кланични отпадъци в нарушение на член 108, параграф 3 от ДФЕС.
(197)
Помощта в полза на събиране, транспортиране, преработка и унищожаване на кланични отпадъци е предоставена при спазване на разпоредбите на Общността, приложими към получателите. От друга страна, финансирането на тази помощ посредством системата на таксуване, въведена въз основа на Наредба-закон № 197/2002 и на преходния режим, установен с член 3, параграф 2 и член 5, параграф 2 от Наредба-закон № 244/2003, е несъвместима с вътрешния пазар поради потенциално дискриминационните последици за продуктите, внесени от други държави-членки, които се оказват също длъжни да заплащат таксата.
(198)
Комисията счита за уместно в конкретния случай да приеме условно решение, като използва възможността, предоставена от член 7, параграф 4 от Регламент (ЕО) № 659/1999, според който Комисията може да прибави към положителното си решение условия, съгласно които дадена помощ може да се счита за съвместима с Общия пазар, и може да определи задължения, които да ѝ позволят да контролира спазването на своето решение.
(199)
С цел да коригира нарушението на член 110 от ДФЕС и по този начин да премахне дискриминацията от по-задна дата, Португалия трябва да възстанови частта от таксата, събрана за продукти, произхождащи от други държави-членки, в срока и при условията, определени от Комисията. Коригирането на това нарушение ще направи въпросната помощ съвместима с Договора.
(200)
Комисията определя условията, които трябва да бъдат спазени при горепосоченото възстановяване. Следователно Португалия трябва да възстанови на платилите тази такса лица частта от таксата, събрана за продуктите, произхождащи от други държави-членки, от датата на въвеждане на таксата, предвидена от Наредба-закон № 197/2002, до датата на последното прилагане на тази такса преди изтичането на преходния режим, въведен с Наредба-закон № 244/2003. За тази цел Португалия ще осигури спазването на следните условия:
-
ако могат да представят доказателство, че таксата е била наложена върху продуктите, внесени от други държави-членки, задължените с тази такса лица могат да изискат да им бъде възстановена пропорционална част от приходите от таксата, предназначена за финансиране на част от помощта, която е в полза изключително на националните продукти. Тези молби за възстановяване се подават в срок, определен в съответствие с националното право, но в никакъв случай не по-малко от шест месеца, считано от публикуването на настоящото решение,
-
Португалия ще установи степента на евентуалната дискриминация, на която са подложени вносните продукти. За тази цел Португалия ще провери за определен референтен период паричната равностойност между общо събраните суми от разглежданата такса за националните продукти и предимствата, от които се ползват изключително тези продукти,
-
възстановяването трябва да стане в срок от максимум шест месеца, считано от датата на подаване на молбата,
-
възстановените суми следва да бъдат актуализирани, като се вземат предвид лихвите, считано от датата на събирането на тези суми до датата на тяхното действително възстановяване. Лихвите се изчисляват на базата на референтния лихвен процент на Комисията, предвиден по метода на определяне на референтните и сконтовите лихвени проценти (54),
-
португалските власти трябва да приемат всякакви разумни доказателства от страна на задължените лица, които доказват частта от платената такса върху продукти, произхождащи от други държави-членки,
-
правото на възстановяване не може да бъде предмет на други условия, по-специално на условието таксата да не е била прехвърляна,
-
когато задълженото лице още не е платило таксата, португалските власти категорично трябва да откажат плащането на пропорционалната част от нея, наложена върху продуктите, внесени от други държави-членки, за която е доказано, че е предназначена за финансиране на частта от помощта, която е в полза изключително на националните продукти. Те трябва да откажат плащането и на свързаните с нея евентуални лихви за забава,
-
при поискване от страна на Комисията, Португалия се задължава да представи пълен отчет, доказващ правилното изпълнение на мярката за възстановяване,
-
ако в друга държава-членка е била наложена такса със сходни цели върху същите продукти, които са били облагани с таксата в Португалия, португалските власти поемат задължението да върнат на задължените лица частта от таксата върху продуктите, произхождащи от тази друга държава-членка,
-
Португалия поема задължението да сведе настоящото решение до знанието на всички потенциално задължени с тази такса лица,
ПРИЕ НАСТОЯЩОТО РЕШЕНИЕ:
Член 1
Държавната помощ, предоставена от Португалия въз основа на Наредба-закон № 393-В/98 от 4 декември 1998 г., е съвместима с вътрешния пазар.
Член 2
1. Държавната помощ, предоставена от Португалия въз основа на Наредба-закон № 197/2002 от 25 септември 2002 г. и на преходния режим, установен с член 3, параграф 2 от Наредба-закон № 244/2003 от 7 октомври 2003 г., е съвместима с вътрешния пазар, при условие че Португалия възстанови на задължените с тази такса лица частта от таксата, събрана за продуктите, произхождащи от други държави-членки, от датата на въвеждане на таксата с Наредба-закон № 197/2002 до датата на последното прилагане на тази такса преди изтичането на преходния режим, въведен с Наредба-закон № 244/2003.
2. За тази цел Португалия ще осигури спазването на следните условия:
-
ако могат да представят доказателство, че таксата е била наложена върху продуктите, внесени от други държави-членки, задължените с тази такса лица могат да изискат да им бъде възстановена пропорционална част от приходите от таксата, предназначена за финансиране на част от помощта, която е в полза изключително на националните продукти. Тези молби за възстановяване се подават в срок, определен в съответствие с националното право, но в никакъв случай не по-малко от шест месеца, считано от публикуването на настоящото решение,
-
Португалия ще установи степента на евентуалната дискриминация, на която са подложени вносните продукти. За тази цел Португалия ще провери за определен референтен период паричната равностойност между общо събраните суми от разглежданата такса за националните продукти и предимствата, от които се ползват изключително тези продукти,
-
възстановяването трябва да стане в срок от максимум шест месеца, считано от датата на подаване на молбата,
-
възстановените суми следва да бъдат актуализирани, като се вземат предвид лихвите, считано от датата на събирането на тези суми до датата на тяхното действително възстановяване. Лихвите се изчисляват на базата на референтния лихвен процент на Комисията, предвиден по метода на определяне на референтните и сконтовите лихвени проценти (55),
-
португалските власти приемат всякакви разумни доказателства от страна на задължените лица, които доказват частта от платената такса върху продукти, произхождащи от други държави-членки,
-
правото на възстановяване не може да бъде предмет на други условия, по-специално на условието таксата да не е била прехвърляна,
-
когато задълженото лице още не е платило таксата, португалските власти категорично трябва да откажат плащането на пропорционалната част от нея, наложена върху продуктите, внесени от други държави-членки, за която е доказано, че е предназначена за финансиране на частта от помощта, която е в полза изключително на националните продукти. Те трябва да откажат плащането и на свързаните с нея евентуални лихви за забава,
-
при поискване от страна на Комисията, Португалия се задължава да представи пълен отчет, доказващ правилното изпълнение на мярката за възстановяване,
-
ако в друга държава-членка е била наложена такса със сходни цели върху същите продукти, които са били облагани с таксата в Португалия, португалските власти поемат задължението да върнат на задължените лица частта от таксата върху продуктите, произхождащи от тази друга държава-членка,
-
Португалия поема задължението да сведе настоящото решение до знанието на всички потенциално задължени с тази такса лица.
Член 3
Португалия информира Комисията в срок от два месеца от датата на уведомлението за настоящото решение за предприетите мерки за неговото изпълнение.
Член 4
Адресат на настоящото решение е Португалската република.
Съставено в Брюксел на 13 юли 2011 година.
ΑΠΌΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΉΣ
της 13ης Ιουλίου 2011
σχετικά με το καθεστώς κρατικών ενισχύσεων C 3/09 (πρώην NN 41 A-B/03) που εφαρμόζει η Πορτογαλία για την αποκομιδή, τη μεταφορά, την επεξεργασία και την καταστροφή των αποβλήτων σφαγείων
[κοινοποιηθείσα υπό τον αριθμό Ε(2011) 4888]
(Το κείμενο στην πορτογαλική γλώσσα είναι το μόνο αυθεντικό)
(2011/677/ΕΕ)
Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ,
Έχοντας υπόψη τη συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και ιδίως το άρθρο 108 παράγραφος 2 πρώτο εδάφιο,
Εκτιμώντας τα ακόλουθα:
I. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ
(1)
Κατόπιν καταγγελίας, η Επιτροπή απηύθυνε στις 15 Νοεμβρίου 2002 αίτηση παροχής πληροφοριών στις πορτογαλικές αρχές σχετικά με τη θέσπιση μιας επιβάρυνσης φορολογικού χαρακτήρα που αποσκοπούσε στη χρηματοδότηση της αποκομιδής, της μεταφοράς, της μεταποίησης και της καταστροφής υποπροϊόντων που λαμβάνονται από τη σφαγή θηλαστικών και πουλερικών, σύμφωνα με το νομοθετικό διάταγμα αριθ. 197/2002 της 25.9.2002 (1) (στο εξής «νομοθετικό διάταγμα του 2002»). Οι πορτογαλικές αρχές απάντησαν με επιστολή της 20ής Ιανουαρίου 2003.
(2)
Επειδή από τις παρασχεθείσες πληροφορίες συνάγεται ότι ο εν λόγω μηχανισμός τέθηκε σε εφαρμογή χωρίς προηγούμενη έγκριση της Επιτροπής, καταχωρήθηκε στο μητρώο των μη κοινοποιηθεισών ενισχύσεων με τους αριθμούς ΝΝ 41 A-B/03.
(3)
Με επιστολές της 16ης και 30ής Απριλίου 2003, οι υπηρεσίες της Επιτροπής ζήτησαν από τις πορτογαλικές αρχές συμπληρωματικές πληροφορίες σχετικά με το υπό εξέταση καθεστώς. Δόθηκε στις πορτογαλικές αρχές προθεσμία τεσσάρων εβδομάδων για να κοινοποιήσουν την απάντησή τους.
(4)
Με επιστολές της 5ης Μαΐου και της 6ης Ιουνίου 2003, που πρωτοκολλήθηκαν στις 5 Μαΐου και στις 10 Ιουνίου 2003 αντίστοιχα, η Μόνιμη Αντιπροσωπεία της Πορτογαλίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση ζήτησε, εξ ονόματος των πορτογαλικών αρχών, συμπληρωματική προθεσμία για να κοινοποιήσει όλες τις αιτηθείσες πληροφορίες, λαμβανομένου υπόψη του χρόνου που απαιτείται για τη συλλογή αυτών των πληροφοριών.
(5)
Με επιστολή της 25ης Ιουλίου 2003, οι υπηρεσίες της Επιτροπής παραχώρησαν παράταση τεσσάρων εβδομάδων.
(6)
Επειδή δεν έλαβαν απάντηση εντός της προθεσμίας των τεσσάρων εβδομάδων που ορίστηκε στην προαναφερθείσα τελευταία επιστολή, οι υπηρεσίες της Επιτροπής απέστειλαν ειδοποίηση στις πορτογαλικές αρχές με επιστολή της 19ης Δεκεμβρίου 2003, δηλώνοντας ότι, σε περίπτωση που δεν λάβουν απάντηση από τις εν λόγω αρχές, επιφυλάσσονταν να προτείνουν στην Επιτροπή να εκδώσει διαταγή παροχής πληροφοριών κατ’ εφαρμογή του άρθρου 10 παράγραφος 3 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999 του Συμβουλίου, της 22ας Μαρτίου 1999, για τη θέσπιση λεπτομερών κανόνων εφαρμογής του άρθρου 93 (μετέπειτα άρθρου 108 της ΣΛΕΕ) της συνθήκης ΕΚ (2).
(7)
Με επιστολή της 5ης Φεβρουαρίου 2004, που πρωτοκολλήθηκε αυθημερόν, η Μόνιμη Αντιπροσωπεία της Πορτογαλίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση κοινοποίησε στην Επιτροπή την απάντηση των πορτογαλικών αρχών στις επιστολές των υπηρεσιών της Επιτροπής της 16ης και 30ής Απριλίου 2003.
(8)
Με επιστολή της 11ης Νοεμβρίου 2004, οι υπηρεσίες της Επιτροπής ζήτησαν από τις πορτογαλικές αρχές την παροχή συμπληρωματικών πληροφοριών σχετικά με το υπό εξέταση καθεστώς. Για τον σκοπό αυτό, δόθηκε στις πορτογαλικές αρχές προθεσμία τεσσάρων εβδομάδων να κοινοποιήσουν την απάντησή τους.
(9)
Με επιστολή της 30ής Δεκεμβρίου 2004, που πρωτοκολλήθηκε στις 5 Ιανουαρίου 2005, η Μόνιμη Αντιπροσωπεία της Πορτογαλίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση ζήτησε, εξ ονόματος των πορτογαλικών αρχών, συμπληρωματική προθεσμία ενός μηνός για να κοινοποιήσουν όλες τις αιτηθείσες πληροφορίες, λαμβανομένου υπόψη του χρόνου που απαιτείται για τη συλλογή αυτών των πληροφοριών.
(10)
Με επιστολή της 17ης Ιανουαρίου 2005, οι υπηρεσίες της Επιτροπής παραχώρησαν για δεύτερη φορά την αιτηθείσα παράταση της προθεσμίας.
(11)
Επειδή δεν έλαβαν απάντηση στις αιτήσεις τους εντός της νέας ορισθείσας προθεσμίας, οι υπηρεσίες της Επιτροπής απέστειλαν, με επιστολή της 12ης Απριλίου 2005, νέα ειδοποίηση στις πορτογαλικές αρχές, εφιστώντας για μία ακόμη αφορά την προσοχή τους στο γεγονός ότι, σε περίπτωση που δεν θα τηρούσαν την προθεσμία των τεσσάρων εβδομάδων που ορίστηκε για την αποστολή απάντησης, επιφυλάσσονταν να προτείνουν στην Επιτροπή την έκδοση διαταγής παροχής πληροφοριών κατ’ εφαρμογή του άρθρου 10 παράγραφος 3 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999.
(12)
Η εν λόγω προθεσμία έληξε τον Μάιο του 2005. Επειδή δεν έλαβε απάντηση μέχρι τη λήξη της ανωτέρω προθεσμίας, η Επιτροπή διέταξε την Πορτογαλία, με απόφαση της 21ης Φεβρουαρίου 2006 (3) να της κοινοποιήσει όλα τα στοιχεία που τους είχε ζητήσει, διευκρινίζοντας ότι, εάν δεν λάβει απάντηση από τις πορτογαλικές αρχές, επιφυλασσόταν να κινήσει τη διαδικασία του άρθρου 108 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ (βλέπε παράγραφο 80 της διαταγής παροχής πληροφοριών).
(13)
Επειδή δεν της κοινοποιήθηκε καμία πληροφορία, η Επιτροπή αποφάσισε, στις 28 Ιανουαρίου 2009, να κινήσει τη διαδικασία του άρθρου 108 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ. Η απόφαση δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης (4). Η Επιτροπή κάλεσε τα άλλα κράτη μέλη και τα ενδιαφερόμενα τρίτα μέρη να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σχετικά με τις εν λόγω ενισχύσεις.
(14)
Επειδή δεν έλαβε τις παρατηρήσεις της Πορτογαλίας εντός της ταχθείσας προθεσμίας, η Επιτροπή απηύθυνε ειδοποίηση στην Πορτογαλία με επιστολή της 18ης Μαρτίου 2009. Στις 14 Απριλίου 2009, η Πορτογαλία υπέβαλε τις παρατηρήσεις της στην Επιτροπή παρέχοντας επίσης αντίγραφο των νομοθετικών διαταγμάτων αριθ. 393-B/98 και αριθ. 244/2003. Η Επιτροπή έλαβε και άλλες παρατηρήσεις στις 15 Ιουνίου 2009 από την ETSA - Empresa de Transformação de Subptos Animais, SA.
(15)
Η Επιτροπή διαβίβασε τις παρατηρήσεις της ETSA στην Πορτογαλία την 1η Ιουλίου 2009. Η Πορτογαλία δεν κοινοποίησε στην Επιτροπή παρατηρήσεις γι’ αυτό το θέμα.
(16)
Μετά την παραλαβή των παρατηρήσεων της ETSA, οι υπηρεσίες της Επιτροπής ζήτησαν από τις πορτογαλικές αρχές, με επιστολή της 19ης Φεβρουαρίου 2010, να δώσουν συμπληρωματικές διευκρινίσεις. Οι πορτογαλικές αρχές απάντησαν με επιστολή της 27ης Απριλίου 2010.
(17)
Με επιστολή της 1ης Φεβρουαρίου 2011, οι υπηρεσίες της Επιτροπής παρακάλεσαν τις πορτογαλικές αρχές να δώσουν διευκρινίσεις και να απαντήσουν στις ερωτήσεις που είχαν ήδη θέσει προηγουμένως οι υπηρεσίες της Επιτροπής, στις οποίες δεν είχαν δώσει ολοκληρωμένη απάντηση οι πορτογαλικές αρχές.
(18)
Με επιστολή της 24ης Φεβρουαρίου 2011, οι πορτογαλικές αρχές ζήτησαν να παραταθεί κατά 30 ημέρες η ορισθείσα προθεσμία απάντησης.
(19)
Με επιστολή της 28ης Φεβρουαρίου 2011, οι υπηρεσίες της Επιτροπής παραχώρησαν παράταση 30 ημερών στην προθεσμία απάντησης. Οι πορτογαλικές αρχές απάντησαν με επιστολή της 1ης Απριλίου 2011 στις ερωτήσεις που έθεσαν οι υπηρεσίες της Επιτροπής.
(20)
Με επιστολή της 20ής Ιουνίου 2011, οι υπηρεσίες της Επιτροπής ενημέρωσαν τις πορτογαλικές αρχές ότι επρόκειτο να προτείνουν στην Επιτροπή να εκδώσει υπό όρους θετική απόφαση παραθέτοντας τους εφαρμοζόμενους όρους.
II. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ
(21)
Σύμφωνα με τις πληροφορίες των πορτογαλικών αρχών, από την 1η Ιανουαρίου έως τις 14 Οκτωβρίου 1998 ανιχνεύθηκαν στην Πορτογαλία 66 κρούσματα σπογγώδους εγκεφαλοπάθειας των βοοειδών (στο εξής «ΣΕΒ»). Λόγω αυτής της επικίνδυνης κατάστασης για τη δημόσια υγεία και την υγεία των ζώων, η Επιτροπή εξέδωσε την απόφαση 98/653/ΕΚ, της 18ης Νοεμβρίου 1998, σχετικά με επείγοντα μέτρα που κατέστησαν αναγκαία από την επέλευση της σπογγώδους εγκεφαλοπάθειας των βοοειδών (ΣΕΒ) στην Πορτογαλία (5) και επέβαλε τα αναγκαία επείγοντα μέτρα εξαιτίας των κρουσμάτων της ΣΕΒ που εκδηλώθηκαν στην Πορτογαλία, απαγορεύοντας ιδίως την αποστολή ορισμένων ζώων και ζωικών υποπροϊόντων από το έδαφος της Πορτογαλία προς άλλα κράτη μέλη.
(22)
Για να μετριάσει τις επιπτώσεις των μέτρων που ελήφθησαν στο πλαίσιο της καταπολέμησης της σπογγώδους εγκεφαλοπάθειας των βοοειδών (ΣΕΒ), το πορτογαλικό κράτος ανέλαβε από το 1999 το σύνολο των εξόδων που συνδέονται με τις εργασίες αποκομιδής, μεταποίησης και καταστροφής των υποπροϊόντων κρέατος θηλαστικών και πουλερικών. Με το νομοθετικό διάταγμα αριθ. 393-Β/98 της 4ης Δεκεμβρίου 1998 (6) (στο εξής «νομοθετικό διάταγμα του 1998»), το πορτογαλικό κράτος ανέλαβε πράγματι την ευθύνη και τα έξοδα των εργασιών αποκομιδής, μεταποίησης και καταστροφής των υποπροϊόντων κρέατος.
(23)
Το άρθρο 4 παράγραφος 3 του νομοθετικού διατάγματος του 1998 προέβλεπε τη δυνατότητα επιβολής φόρου στα σφαγεία για τη χρηματοδότηση της καταστροφής ορισμένων πρώτων υλών. Σύμφωνα με τις πληροφορίες που κοινοποίησαν οι πορτογαλικές αρχές, ο φόρος αυτός δεν επιβλήθηκε στα σφαγεία.
(24)
Οι πορτογαλικές αρχές εξήγησαν ότι δεν διέθεταν επαρκείς ειδικούς μηχανισμούς ώστε να είναι σε θέση να διασφαλίσουν την αποτελεσματική επεξεργασία των αποβλήτων και, ως εκ τούτου, αναγκάστηκαν να προσφύγουν σε ιδιωτικούς φορείς παροχής υπηρεσιών για να εξασφαλίσουν αυτές τις υπηρεσίες οι οποίες, από τη φύση τους, υπάγονται στην αρμοδιότητα του κράτους.
(25)
Οι πορτογαλικές αρχές διευκρίνισαν ότι αυτή η αποστολή δημοσίου συμφέροντος μεταβιβάστηκε στον ιδιωτικό τομέα στο πλαίσιο της τήρησης των επιταγών που θέσπισε το νομοθετικό διάταγμα αριθ. 197/99 της 8ης Ιουνίου 1999 (7), το οποίο είναι η εθνική νομοθετική πράξη που ενσωματώνει την οδηγία 97/52/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 13ης Οκτωβρίου 1997 περί τροποποιήσεως των οδηγιών 92/50/ΕΟΚ, 93/36/ΕΟΚ και 93/37/ΕΟΚ περί συντονισμού των διαδικασιών σύναψης δημοσίων συμβάσεων υπηρεσιών, συμβάσεων δημοσίων προμηθειών και συμβάσεων δημοσίων έργων, αντιστοίχως (8). Οι ιδιωτικές επιχειρήσεις στις οποίες ανατέθηκε η παροχή των εν λόγω υπηρεσιών επελέγησαν με γνώμονα την επάρκεια και την τεχνική τους ικανότητα να εξασφαλίσουν τη σωστή εκτέλεση της αποστολής δημοσίου συμφέροντος που τους ανατέθηκε και τον επείγοντα χαρακτήρα της κατάστασης στην οποία έπρεπε να δράσουν για να χειριστούν τα προϊόντα αυτά με ασφάλεια, ταχύτητα και αποτελεσματικότητα. Οι πορτογαλικές αρχές κοινοποίησαν υπόδειγμα σύμβασης υπηρεσιών που ίσχυε από την 1η Σεπτεμβρίου 2004 έως τις 31 Δεκεμβρίου 2004.
(26)
Σύμφωνα με τις πληροφορίες που κοινοποίησαν οι πορτογαλικές αρχές, οι παράμετροι που αποτέλεσαν τη βάση υπολογισμού της αντιστάθμισης για την παροχή των υπηρεσιών είχαν καθορισθεί εκ των προτέρων με το κοινό διάταγμα αριθ. 96/99 της 25ης Ιανουαρίου 1999 (9). Το διάταγμα αυτό επαληθευόταν σε τακτά διαστήματα και τροποποιήθηκε με το κοινό διάταγμα αριθ. 324/2001 της 6ης Απριλίου 2011 (10) και με το κοινό διάταγμα αριθ. 124/2002 της 19ης Φεβρουαρίου 2002 (11).
(27)
Με την απόφαση 2000/766/ΕΚ (12), το Συμβούλιο απαγόρευσε τη χρήση ζωικών υποπροϊόντων σχεδόν όλων των ειδών στη διατροφή των ζώων και επέβαλε την καταστροφή τους σε όλα τα κράτη μέλη, συμπεριλαμβανομένης της Πορτογαλίας.
(28)
Οι πορτογαλικές αρχές εξήγησαν ότι, μετά την έκδοση της εν λόγω απόφασης, αυξήθηκε η ποσότητα των αποβλήτων που υποβάλλονταν σε αυτή τη διαδικασία και, κατά συνέπεια, το κόστος αυτών των εργασιών.
(29)
Με την απόφαση 2001/376/ΕΚ (13), η Επιτροπή αποφάσισε να παρατείνει την ισχύ της απόφασης 98/653/ΕΚ που εκδόθηκε για την Πορτογαλία.
(30)
Ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1774/2002 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 3ης Οκτωβρίου 2002, για τον καθορισμό υγειονομικών κανόνων σχετικά με τα ζωικά υποπροϊόντα που δεν προορίζονται για κατανάλωση από τον άνθρωπο (14) προβλέπει τους ειδικούς κανόνες για τη συλλογή, μεταποίηση και καταστροφή των ζωικών υποπροϊόντων που εφαρμόζονται σε διαφορετικές κατηγορίες υποπροϊόντων.
(31)
Οι πορτογαλικές αρχές διευκρίνισαν ότι, για να τηρήσουν τις δεσμεύσεις τους σε αυτό το πλαίσιο, αποφάσισαν να μεταθέσουν το κόστος των εν λόγω εργασιών στους οικονομικούς παράγοντες του τομέα, στο πλαίσιο της αυστηρής τήρησης της αρχής ο ρυπαίνων πληρώνει και με γνώμονα την προστασία της δημόσιας υγείας, η διασφάλιση της οποίας εξακολουθεί να έχει θεμελιώδη σημασία και υπάγεται στην αρμοδιότητά τους. Ως εκ τούτου, υιοθέτησαν το καθεστώς που προβλέπει το νομοθετικό διάταγμα αριθ. 197/2002 της 25ης Σεπτεμβρίου 2002.
(32)
Από τον Οκτώβριο του 2002, ημερομηνία που τέθηκε σε ισχύ το νομοθετικό διάταγμα του 2002, η χρηματοδότηση των εξόδων για τις εργασίες αποκομιδής, επεξεργασίας και καταστροφής των υποπροϊόντων κρέατος θηλαστικών και πουλερικών καλύπτεται από τα έσοδα επιβάρυνσης φορολογικού χαρακτήρα που επιβάλλεται στα σφαγεία, στους εισαγωγείς βοείου και χοιρινού κρέατος με κόκαλο και στους ενδοκοινοτικούς εμπόρους, δηλαδή στους εμπόρους/παραλήπτες βοείου και χοιρινού κρέατος με κόκαλο.
(33)
Με επιστολή της 20ής Ιανουαρίου 2003, οι πορτογαλικές αρχές ανέφεραν ότι απαλλάσσονται από την καταβολή του φόρου οι ακόλουθοι οικονομικοί παράγοντες:
-
τα σφαγεία που εκτελούν την αποκομιδή, μεταποίηση και καταστροφή του συνόλου των σχετικών υποπροϊόντων, με εξαίρεση τα υλικά ειδικού κινδύνου (στο εξής «ΥΕΚ»), είτε στις δικές τους εγκαταστάσεις είτε σε μονάδες τεμαχισμού, που έχουν δημιουργηθεί σε συνθήκες αυτονομίας όσον αφορά την επεξεργασία των δικών τους υποπροϊόντων (βλέπε σημείο 2 του παραρτήματος 2 του νομοθετικού διατάγματος του 2002)·
-
οι εισαγωγείς και οι ενδοκοινοτικοί έμποροι κρέατος χωρίς κόκαλο, εφόσον το κρέας αυτό δεν παράγει υποπροϊόντα που υπόκεινται σε υποχρεωτική επεξεργασία βάσει της κοινοτικής και εθνικής νομοθεσίας.
(34)
Όσον αφορά τον ακριβή προορισμό των εσόδων που προέρχονται από την είσπραξη των φόρων, οι πορτογαλικές αρχές δήλωσαν ότι τα έσοδα αυτά διατέθηκαν αποκλειστικά στη χρηματοδότηση των εργασιών που αφορούν τις υπηρεσίες αποκομιδής, μεταφοράς, μεταποίησης και καταστροφής των υποπροϊόντων κρεάτων θηλαστικών και πουλερικών, συμπεριλαμβανομένων των ΥΕΚ.
(35)
Στο παράρτημα 1 του νομοθετικού διατάγματος του 2002, το ποσό του φόρου, που παρουσιάζεται κατωτέρω, καθορίζεται κατ’ αναλογία προς το βάρος και σε συνάρτηση με το εξεταζόμενο είδος ζώου:
(σε ευρώ)
Είδος/τύπος
Βοοειδή
Χοιροειδή
Αιγοπρόβατα
Πουλερικά
Άλλα
Φόρος/kg σφαγίου
0,05
0,04
0,03
0,06
0,06
(36)
Όσον αφορά τη χρηματοδότηση των υπηρεσιών αποκομιδής, μεταφοράς, μεταποίησης και καταστροφής των ΥΕΚ, το άρθρο 2 παράγραφος 2 του νομοθετικού διατάγματος αριθ. 197/2002 προβλέπει την εφαρμογή, ειδικά και αποκλειστικά στα σφαγεία, φόρου σταθερού ποσού 0,30 ευρώ ανά χιλιόγραμμο ΥΕΚ.
(37)
Όλοι οι φόροι καταβάλλονται με βάση ένα μηχανισμό αντιστροφής της επιβάρυνσης σε έναν δημόσιο οργανισμό: το Εθνικό Ίδρυμα Γεωργικών Παρεμβάσεων και Εγγυήσεων (INGA). Οι εισπραττόμενοι από τους εμπόρους φόροι αποτελούσαν τα έσοδα του INGA και καταβάλλονταν άμεσα σε αυτό.
(38)
Όπως αναφέρεται στις αιτιολογικές σκέψεις 32 και 33 της παρούσας απόφασης, το άρθρο 4 του νομοθετικού διατάγματος του 2002 ορίζει ότι τα σφαγεία έχουν επίσης τη δυνατότητα να οργανώνουν είτε προσφεύγοντας απευθείας σε υπηρεσίες τρίτων την εκτέλεση των εργασιών αποκομιδής, μεταφοράς, μεταποίησης και καταστροφής των υποπροϊόντων, είτε εκτελώντας τις εργασίες αυτές από μόνα τους, πάντοτε στο πλαίσιο της τήρησης των ισχυουσών νομοθετικών διατάξεων, με εξαίρεση τα ΥΕΚ. Όταν οι εργασίες αποκομιδής, μεταποίησης και καταστροφής των υποπροϊόντων που παράγονται στις εγκαταστάσεις τους εκτελούνται από τα ίδια τα σφαγεία, με εξαίρεση τα ΥΕΚ, ο καταβλητέος φόρος καθορίστηκε ως εξής από το παράρτημα 2 του νομοθετικού διατάγματος του 2002:
(σε ευρώ)
Είδος/τύπος
Βοοειδή
Χοιροειδή
Αιγοπρόβατα
Πουλερικά
Άλλα
Φόρος/kg σφαγίου
0,03
0,02 ευρώ
0,00
0,00
0,00
(39)
Σε περίπτωση που τα σφαγεία εκτελούν τις εργασίες αποκομιδής, μεταποίησης και καταστροφής του συνόλου των υποπροϊόντων που παράγονται τόσο στις δικές τους εγκαταστάσεις όσο και στις μονάδες τεμαχισμού, με εξαίρεση τα ΥΕΚ, απαλλάσσονται εξ ολοκλήρου από την καταβολή αυτού του φόρου.
(40)
Σύμφωνα με το άρθρο 5 του νομοθετικού διατάγματος 2002, το INGA είναι ο υπεύθυνος οργανισμός για τον έλεγχο της καταβολής των φόρων από τα σφαγεία και, προς τον σκοπό αυτό, τα σφαγεία τηρούν ενημερωμένα βιβλία με τις ποσότητες των σφαγίων και του βάρους τους. Στην αρμοδιότητα του INGA υπάγεται επίσης ο έλεγχος της καταβολής των οφειλόμενων φόρων για την εισαγωγή και την παραλαβή των προϊόντων προελεύσεως της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ενώ οι έμποροι και οι αποδέκτες κρεάτων οφείλουν να τηρούν ενημερωμένα βιβλία για τις εκτελούμενες εργασίες.
(41)
Εάν τα σφαγεία επιλέξουν την τελευταία εναλλακτική δυνατότητα, οφείλουν να υποβάλουν εκ των προτέρων τα αντίστοιχα σχέδια για αξιολόγηση στο INGA και να υποβάλλονται σε κάθε έλεγχο που ενδεχομένως θα αποφασίσει η αρμόδια αρχή.
(42)
Οι πορτογαλικές αρχές διαβεβαίωσαν ότι το ποσό του φόρου περιορίζεται στην κάλυψη των εξόδων για την εκτέλεση αυτών των εργασιών στα εν λόγω σφαγεία και ότι η υπηρεσία αυτή θα παρέχεται μόνο στα σφαγεία που παράγουν υποπροϊόντα υποχρεωτικής διάθεσης.
(43)
Όσον αφορά την αντιστοιχία ανάμεσα στα έσοδα από τον φόρο και το κόστος των υπηρεσιών που χρηματοδοτούνται από αυτά, οι πορτογαλικές αρχές δήλωσαν ότι οι φόροι οι οποίοι προβλέπονται στα παραρτήματα I και ΙΙ του νομοθετικού διατάγματος του 2002 καθώς και ο φόρος που προβλέπεται στο άρθρο 2 παράγραφος 2 για τα ΥΕΚ, υπολογίστηκαν με βάση το πραγματικό κόστος των υπηρεσιών που πρέπει να παρέχονται, λαμβανομένης υπόψη της φύσης των υποπροϊόντων που παράγονται από κάθε είδος ζώου και από το αν τα εν λόγω υποπροϊόντα υπόκεινται ή όχι στην είσπραξη του εν λόγω φόρου.
(44)
Για τις πορτογαλικές αρχές, η χρηματοδότηση αυτή προσομοιάζει από κάθε άποψη με αντιστάθμιση εκ μέρους των χρηστών της παροχής μιας δημόσιας υπηρεσίας κοινής ωφέλειας. Τα ποσά που καταβάλλουν οι υπόχρεοι επιχειρηματίες είναι ευθέως ανάλογα προς τις ποσότητες αποβλήτων που υπόκεινται στην παροχή της δημόσιας υπηρεσίας και το πραγματικό κόστος της διάθεσης αυτών των αποβλήτων. Για να τεκμηριώσουν αυτούς τους ισχυρισμούς, οι πορτογαλικές αρχές προσκόμισαν έγγραφα με στοιχεία για τα έτη 1999 έως 2005 που αποδεικνύουν το κόστος των υπηρεσιών και, για το 2003, ένα έγγραφο με στοιχεία που αφορούν τα έσοδα από την επιβολή του φόρου αδιακρίτως στους διάφορους τύπους εισαγόμενων υποπροϊόντων και εγχώριων προϊόντων.
(45)
Όσον αφορά το ερώτημα αν τα εισαγόμενα προϊόντα μπορούν πράγματι να επωφελούνται από το σύστημα αυτό κατά τον ίδιο τρόπο με τα εγχώρια προϊόντα, οι πορτογαλικές αρχές διαβεβαιώνουν ότι, σύμφωνα με το πνεύμα της αρχής ο ρυπαίνων πληρώνει, οι φόροι που εφαρμόζονται στα σφαγεία, κατά την εισαγωγή και στις ενδοκοινοτικές συναλλαγές κρεάτων με κόκαλο αντανακλούν τα έξοδα επεξεργασίας του συνόλου των υποπροϊόντων που παράγονται στο κύκλωμα μέχρι το στάδιο του τελικού καταναλωτή.
(46)
Η εισαγωγή κρέατος με κόκαλο συνεπάγεται για τις πορτογαλικές αρχές την ύπαρξη υποπροϊόντων και, ως εκ τούτου, επωφελείται από την υπηρεσία της αποκομιδής, μεταφοράς, μεταποίησης και καταστροφής, γεγονός που δικαιολογεί την εφαρμογή των εν λόγω φόρων.
(47)
Οι πορτογαλικές αρχές θεωρούν ότι τα χρηματοδοτούμενα μέτρα είναι προς το δημόσιο συμφέρον δεδομένου ότι, συνεπεία της κρίσης της ΣΕΒ, διαπιστώθηκε ότι η διάθεση του κατασχόμενου για λόγους υγείας υλικού στα σφαγεία πρέπει να υπόκειται στην υποχρέωση παροχής δημόσιας υπηρεσίας από το κράτος λόγω της σημασίας της για την προστασία της υγείας του ανθρώπου και των ζώων και για την προστασία του περιβάλλοντος.
(48)
Το σύστημα που θεσπίστηκε με το νομοθετικό διάταγμα του 2002 καταργήθηκε με το νομοθετικό διάταγμα αριθ. 244/2003 της 7ης Οκτωβρίου 2003 (15) (στο εξής «νομοθετικό διάταγμα του 2003») που τέθηκε σε ισχύ στις 22 Οκτωβρίου 2003. Το διάταγμα αυτό θεσπίζει ένα γενικό καθεστώς και ένα μεταβατικό καθεστώς για τα ζωικά υποπροϊόντα που είναι ακατάλληλα για κατανάλωση από τον άνθρωπο.
(49)
Το γενικό καθεστώς προβλέπει ότι τα σφαγεία, οι μονάδες τεμαχισμού, τα κέντρα επώασης, οι μονάδες παραγωγής αυγών πρέπει, με δική τους πρωτοβουλία ή με ανάθεση σε τρίτους, να προωθούν την αποκομιδή, μεταφορά, αποθήκευση, τον χειρισμό, τη μεταποίηση και την καταστροφή των υλικών των κατηγοριών 1, 2 και 3 που παράγονται στην ειδική μονάδα, σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1774/2002 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, μέσω της εφαρμογής ενός σχεδίου που υποβάλλεται για προηγούμενη έγκριση στην αρμόδια για κτηνιατρικά θέματα ΓΔ (ΓΔ V).
(50)
Τα σφαγεία, οι μονάδες τεμαχισμού, τα κέντρα επώασης, οι μονάδες παραγωγής αυγών πρέπει να καταρτίσουν σχέδιο καταστροφής ή χρησιμοποίησης υλικών της κατηγορίας 3, το οποίο πρέπει να εγκρίνεται από τη ΓΔ V εντός προθεσμίας 90 ημερών από την ημερομηνία που τέθηκε σε ισχύ το νομοθετικό διάταγμα του 2003 ή από την έναρξη της δραστηριότητας. Όσον αφορά την κατηγορία 3, μέχρι να εγκριθούν τα σχέδια από τη ΓΔ V, το INGA εξασφαλίζει την παροχή υπηρεσιών αποκομιδής, μεταφοράς, μεταποίησης, προσωρινής αποθήκευσης και καταστροφής των υποπροϊόντων, σύμφωνα με το νομοθετικό διάταγμα του 2002. Πριν εγκριθεί το σχέδιο για τα υλικά της κατηγορίας 3, οι ιδιοκτήτες των σφαγείων, των μονάδων τεμαχισμού, των κέντρων επώασης και των μονάδων παραγωγής αυγών οφείλουν να καταβάλλουν τους φόρους που ορίζονται στο παράρτημα 1 του διατάγματος του 2002, με εξαίρεση τους οργανισμούς που επωφελούνται από το προβλεπόμενο στο ίδιο διάταγμα εναλλακτικό καθεστώς και οι οποίοι οφείλουν να καταβάλλουν τους φόρους που προβλέπονται στο παράρτημα 2 του νομοθετικού διατάγματος του 2002.
(51)
Δυνάμει του νομοθετικού καθεστώτος, το INGA συνεχίζει επίσης να εξασφαλίζει την εκτέλεση αυτών των υπηρεσιών για τα υλικά των κατηγοριών 1 και 2.
(52)
Όσον αφορά τα υλικά των κατηγοριών 1 και 2, τα σφαγεία και οι μονάδες τεμαχισμού όφειλαν να υποβάλουν σχέδιο καταστροφής ή χρήσεων εντός προθεσμίας 30 ημερών από τη λήξη του μεταβατικού καθεστώτος τον Νοέμβριο του 2005. Πριν την έγκριση του σχεδίου, οφείλουν να καταβάλουν 0,35 ευρώ ανά χιλιόγραμμο υλικού των κατηγοριών 1 ή 2. Αντίθετα, οι υπόχρεοι απαλλάσσονται από την καταβολή του φόρου αμέσως μόλις εγκριθεί το σχέδιο καταστροφής ή χρήσεων.
(53)
Όταν τα σφαγεία και οι μονάδες τεμαχισμού υποβάλλουν σχέδιο στην ΓΔ V, αναφέρουν τις απαραίτητες εργασίες για τη διάθεση των υλικών των κατηγοριών 1 και 2, αναλαμβάνουν την ευθύνη κάλυψης των εξόδων γι’ αυτές τις δραστηριότητες και υπόκεινται στους ελέγχους της αρμόδιας αρχής. Βάσει του άρθρου 3 παράγραφος 4 του νομοθετικού διατάγματος του 2003, η εφαρμογή αυτού του καθεστώτος λήγει δύο έτη μετά τη θέση σε ισχύ αυτού του νομοθετικού διατάγματος.
(54)
Το μεταβατικό καθεστώς του νομοθετικού διατάγματος του 2003 έληξε τον Νοέμβριο του 2005. Οι πορτογαλικές αρχές δήλωσαν στην επιστολή τους της 1ης Απριλίου 2011 ότι, από τότε που έληξε το μεταβατικό καθεστώς που προέβλεπε το νομοθετικό διάταγμα του 2003, το κόστος των εργασιών καταστροφής των υποπροϊόντων των σφαγείων και των μονάδων τεμαχισμού βαρύνει τους εμπόρους μέσω της αξιοποίησης των αποβλήτων που μεταποιούνται σε βιοκαύσιμα και της εξαγωγής αλεύρων.
(55)
Στην απόφασή της για την κίνηση διαδικασίας, η Επιτροπή διατύπωσε τις ακόλουθες παρατηρήσεις σχετικά με την ύπαρξη ενίσχυσης, και την ενδεχόμενη συμβατότητα αυτής της ενίσχυσης, προς όφελος των επιχειρήσεων παροχής υπηρεσιών αποκομιδής, μεταφοράς, μεταποίησης και καταστροφής του εν λόγω υλικού, των σφαγείων και των μονάδων τεμαχισμού, των εισαγωγέων βοείου και χοιρινού κρέατος με κόκαλο και πουλερικών καθώς και των ενδοκοινοτικών εμπόρων και των κτηνοτρόφων.
(56)
Συγκεκριμένα, η Επιτροπή επανέλαβε τις ερωτήσεις που είχε θέσει στην πρώτη διαταγή παροχής πληροφοριών. Αναφορικά με την ενίσχυση υπέρ των επιχειρήσεων παροχής υπηρεσιών αποκομιδής, μεταφοράς, μεταποίησης και καταστροφής του εν λόγω υλικού, η Επιτροπή εξέφρασε αμφιβολίες ως προς τον χαρακτήρα υπηρεσίας γενικού συμφέροντος τον οποίο οι πορτογαλικές αρχές επιδίωξαν να προσδώσουν στις εξεταζόμενες δραστηριότητες, ιδίως σε σχέση με την απόφαση στην υπόθεση Altmark (16). Σε σχέση με την ενίσχυση υπέρ των σφαγείων και μονάδων τεμαχισμού, των εισαγωγέων βοείου και χοιρινού κρέατος με κόκαλο και πουλερικών και των ενδοκοινοτικών εμπόρων που δραστηριοποιούνται σε αυτόν τον τομέα, η Επιτροπή διατύπωσε αμφιβολίες αν η εισφορά που καταβάλλουν οι φορείς αυτού του τομέα μέσω της φορολογικής επιβάρυνσης αντιστοιχεί στο πραγματικό οικονομικό κόστος των υπηρεσιών αποκομιδής και ζητούσε τα σχετικά αριθμητικά στοιχεία. Τέλος, όσον αφορά την ενίσχυση στους κτηνοτρόφους, η Επιτροπή εξέφρασε αμφιβολίες σχετικά με τα πλεονεκτήματα που θα μπορούσε να τους παραχωρήσει η εφαρμογή αυτού του συστήματος, δεδομένου ότι αυτοί δεν ήταν υποκείμενοι σε αυτόν τον φόρο.
(57)
Η Επιτροπή στη συνέχεια εξέτασε, προκαταρκτικά, τη συμβατότητα των εν λόγω μέτρων από την άποψη των εφαρμοστέων από το 1998 κατευθυντήριων γραμμών και κατέληξε στο συμπέρασμα, στο στάδιο της απόφασης για την κίνηση της διαδικασίας, ότι δεν διέθετε επαρκείς πληροφορίες για να αποφανθεί ως προς τη συμβατότητα των υπό εξέταση μέτρων.
III. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΥΠΟΒΛΗΘΕΙΣΕΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΟΡΤΟΓΑΛΙΑ
(58)
Στις παρατηρήσεις της, η Πορτογαλία υπενθύμισε αρχικά την ιδιαιτερότητα της κατάστασης που επικρατούσε στην Πορτογαλία κατά τη διάρκεια του 1998 λόγω της ΣΕΒ. Ειδικότερα, ανέφερε την απόφαση 98/653/ΕΚ η οποία απαγόρευε την αποστολή από το πορτογαλικό έδαφος προς άλλα κράτη μέλη ή τρίτες χώρες ορισμένων προϊόντων, μεταξύ των οποίων τα κρεατάλευρα και τα οστεάλευρα, ως έχουν ή στη σύνθεση άλλων προϊόντων. Σε αυτό το πλαίσιο, η Πορτογαλία έθεσε σε εφαρμογή ένα σχέδιο επιτήρησης, καταπολέμησης και εξάλειψης της ΣΕΒ, το οποίο εγκρίθηκε από τη μόνιμη κτηνιατρική επιτροπή της Επιτροπής. Στις 18 Απριλίου 2001, η Επιτροπή αποφάσισε να παρατείνει την απαγόρευση των συναλλαγών με την Πορτογαλία. Η άρση της απαγόρευσης αυτής επήλθε το 2004 με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1993/2004 της Επιτροπής (17).
(59)
Η Πορτογαλία επιμένει, συνεπώς, στο γεγονός ότι, από το 1998 έως το 2004, όλα τα μέτρα που ελήφθησαν είχαν σκοπό την αντιμετώπιση μιας κατάστασης έκτακτης ανάγκης που έθετε σε κίνδυνο τη δημόσια υγεία. Κατά συνέπεια, στόχος της πορτογαλικής κυβέρνησης ήταν να τεθούν άμεσα σε εφαρμογή μέτρα, μέχρι να οργανωθούν οι επιχειρηματίες να εκτελέσουν από μόνοι τους αυτά τα καθήκοντα, πάντοτε υπό τον έλεγχο του κράτους. Η Πορτογαλία εκτιμά ότι η προστασία της δημόσιας υγείας είναι αγαθό που νομικά υπερισχύει σε σχέση με οτιδήποτε άλλο, γεγονός που δικαιολογεί μια παρέκκλιση από τους ισχύοντες κανόνες περί κρατικών ενισχύσεων.
(60)
Κατά την άποψη των πορτογαλικών αρχών, η έκδοση της απόφασης 98/653/ΕΚ και οι διαδοχικές παρατάσεις της ισχύος της απέτρεψαν το ενδεχόμενο τα μέτρα που εξέδωσε το πορτογαλικό κράτος για την επίλυση της κρίσης της ΣΕΒ να προκαλέσουν στρεβλώσεις της αγοράς και να παρεμποδίσουν τις μεταξύ των κρατών μελών συναλλαγές. Η Πορτογαλία δηλώνει ότι, δεδομένης της απαγόρευσης της αποστολής των προαναφερθέντων προϊόντων, δεν υπήρχαν εμπορικές συναλλαγές, γεγονός που σημαίνει ότι δεν ήταν δυνατό να προκληθεί στρέβλωση του ανταγωνισμού.
(61)
Καταρχάς, η Πορτογαλία αναφέρει ότι καμία ενίσχυση δεν χορηγήθηκε το 1998 και το αποδεικνύει με την ημερομηνία που τέθηκε σε ισχύ το νομοθετικό διάταγμα αριθ. 393-Β/98 της 4ης Δεκεμβρίου 1998. Μόνο από εκείνη τη στιγμή και μετά το πορτογαλικό κράτος ανέλαβε, εκτάκτως και για ένα μεταβατικό στάδιο, την ευθύνη των εργασιών αποκομιδής, μεταποίησης και καταστροφής των υποπροϊόντων.
(62)
Από τότε που τέθηκε σε ισχύ το νομοθετικό διάταγμα του 1998, το πορτογαλικό κράτος ανέλαβε τα έξοδα των εργασιών αποκομιδής, μεταποίησης και καταστροφής των υποπροϊόντων μέχρι να τεθεί σε ισχύ το νομοθετικό διάταγμα αριθ. 197/2002. Η Πορτογαλία αναφέρει ως προς αυτό ότι η ανάληψη του κόστους αυτών των μέτρων από το πορτογαλικό κράτος πρέπει να θεωρηθεί ότι είχε προσωρινό χαρακτήρα, εφόσον το καθεστώς τροποποιήθηκε στη συνέχεια και ο φόρος θεσπίστηκε ως μέσο για να μετατεθεί στον τομέα το βάρος της χρηματοδότησης των εργασιών αποκομιδής, μεταφοράς, μεταποίησης και καταστροφής των υποπροϊόντων κρέατος θηλαστικών και πουλερικών, συμπεριλαμβανομένων των υλικών ειδικού κινδύνου (ΥΕΚ).
(63)
Όσον αφορά το κόστος των προαναφερθέντων μέτρων, η Πορτογαλία αναφέρει ότι οι παράμετροι που αποτέλεσαν τη βάση υπολογισμού της αντιστάθμισης θεσπίστηκαν εκ των προτέρων με διάταγμα που δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα. Οι πορτογαλικές αρχές ανέφεραν τρία διατάγματα (18). Τα διατάγματα αυτά αναφέρουν τις τιμές των υπηρεσιών (αποκομιδή, μεταφορά, μεταποίηση και συσκευασία σε «big bags» ανά χιλιόγραμμο προϊόντος). Ελήφθησαν υπόψη τα έξοδα των εργασιών που βαρύνουν τις μονάδες μεταποίησης των υποπροϊόντων ζωικής προέλευσης που δεν είναι προσαρτημένες στα σφαγεία. Ελήφθησαν επίσης υπόψη τα λειτουργικά έξοδα, όπως τα έξοδα ηλεκτρικού, καυσίμων, οι μισθοί, ασφάλειες κ.λπ. Αυτές οι παράμετροι είναι κοινές για όλους τους φορείς παροχής υπηρεσιών. Οι πορτογαλικές αρχές ανέφεραν ότι τα κέρδη κυμαίνονται από 30 έως 39,5 %, γεγονός που συνιστά κατά την άποψή τους ένα λογικό περιθώριο, ακόμη και κατώτερο από το μέσο όρο από την άσκηση οικονομικών δραστηριοτήτων. Περιέλαβαν στα διατάγματα τους τρόπους εφαρμογής των παραμέτρων βάσει των οποίων καθορίστηκαν οι τιμές.
(64)
Εν κατακλείδι, το πορτογαλικό κράτος θεωρεί ότι οι χορηγηθείσες ενισχύσεις μπορούν να θεωρηθούν συμβατές με την εφαρμογή μιας παρέκκλισης από την αρχή ο ρυπαίνων πληρώνει, εφόσον αντιστοιχούσαν στο κόστος των παρεχόμενων υπηρεσιών και ότι οι κατευθυντήριες γραμμές που ίσχυαν εκείνη την περίοδο [κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με κρατικές ενισχύσεις για εξετάσεις ΜΣΕ, νεκρά ζώα και τα σφαγειοαπορρίμματα ( (19))] επέτρεπαν να ανέρχονται οι ενισχύσεις μέχρι ποσοστό 100 % των πραγματικών εξόδων, λόγω του βραχυπρόθεσμου χαρακτήρα τους.
(65)
Από τον Οκτώβριο του 2002, η νομική βάση για την πληρωμή των εξόδων είναι το νομοθετικό διάταγμα του 2002. Οι πορτογαλικές αρχές θεωρούν ότι οι φόροι αυτοί έλαβαν υπόψη το κόστος αμοιβής των εργασιών που έπρεπε να εκτελούν οι μονάδες μεταποίησης υποπροϊόντων. Εντούτοις, δεδομένου του γεγονότος ότι η κρίση εξακολουθούσε να υφίσταται, οι πορτογαλικές αρχές έκριναν ότι μια παρέμβαση του κράτους ως ενδιάμεσου ήταν δικαιολογημένη.
(66)
Στις προσομοιώσεις που πραγματοποιήθηκαν στην περίοδο εκείνη, ελήφθησαν υπόψη οι συνολικές επιβαρύνσεις των επιχειρήσεων καθώς και ένα εύλογο κέρδος. Οι πορτογαλικές αρχές κοινοποίησαν την άσκηση που πραγματοποίησαν βάσει των εξόδων και των επιβαρύνσεων για το 2003 η οποία αποδεικνύει, κατά την άποψή τους, την ισοσκέλιση ανάμεσα στα έσοδα και τις επιβαρύνσεις που είναι εγγενείς στη λειτουργία του νέου νομικού καθεστώτος που θεσπίστηκε και καθορίζει τους φόρους για τη χρηματοδότηση των υπηρεσιών.
(67)
Οι πορτογαλικές αρχές δήλωσαν επίσης ότι η χρηματοδότηση των υπηρεσιών αποκομιδής, μεταφοράς, μεταποίησης και καταστροφής των υποπροϊόντων κρέατος πουλερικών δεν προέρχονταν από τους φόρους που εισπράττονταν από τα σφαγεία και τους εισαγωγείς σφαγίων, ημιμορίων σφαγίων και άλλων τεμαχίων βοοειδών και χοιροειδών με κόκαλο. Διευκρίνισαν ότι, εφόσον οι διατάξεις του άρθρου 2, σημείο 1 του διατάγματος του 2002 πρέπει να ερμηνεύονται σε συνδυασμό με τις διατάξεις του παραρτήματος 1 στο οποίο αναφέρονται, διαπιστώνεται ότι η χρηματοδότηση των υπηρεσιών αποκομιδής, μεταφοράς, μεταποίησης και καταστροφής των υποπροϊόντων κρέατος προερχόταν από τρεις κατηγορίες επιχειρηματικών φορέων: τα σφαγεία βοοειδών, χοιροειδών, αιγοπροβάτων, πουλερικών και άλλων, τους εισαγωγείς σφαγίων, ημιμορίων σφαγίων και άλλων τεμαχίων βοοειδών και χοιροειδών με κόκαλο και τους ενδοκοινοτικούς εμπόρους των ίδιων προϊόντων. Έτσι, το παράρτημα 1 περιείχε στήλη που απαριθμούσε τα ποσά που έπρεπε να επιβάλλονται στα σφαγεία πουλερικών τα οποία δεν ενθάρρυναν την αποκομιδή, τη μεταφορά, τη μεταποίηση και την καταστροφή των υποπροϊόντων που παράγονταν κατά τη σφαγή των πουλερικών, λαμβανομένου υπόψη του γεγονότος ότι τα περισσότερα εισαγόμενα σφάγια πουλερικών δεν παράγουν υποπροϊόντα.
(68)
Οι πορτογαλικές αρχές δήλωσαν επίσης ότι η διαφορά ανάμεσα στους δύο φόρους που ορίστηκαν στο παράρτημα 2 του διατάγματος του 2002 δικαιολογείται λόγω των εξόδων που συνδέονται με τα υποπροϊόντα τα οποία παράγονται στις μονάδες τεμαχισμού.
(69)
Οι πορτογαλικές αρχές δήλωσαν ότι, σύμφωνα με τα νομοθετικά διατάγματα του 2002 και του 2003, δεν προβλέφθηκε καμία επίπτωση των φόρων στους κτηνοτρόφους, αν και το κόστος των εργασιών αποκομιδής, μεταφοράς, μεταποίησης και καταστροφής μετακυλίσθηκε, πράγματι, στο σύνολο του κλάδου του κρέατος. Οι πορτογαλικές αρχές υπέβαλαν δύο τιμολόγια παροχής υπηρεσιών της 22ας Οκτωβρίου 2002 και της 28ης Οκτωβρίου 2003 τα οποία αποδεικνύουν ότι, κατά την άποψή τους, τα σφαγεία μετακύλησαν στους κτηνοτρόφους το κόστος των εργασιών αποκομιδής, μεταφοράς, μεταποίησης και καταστροφής.
(70)
Τέλος, οι πορτογαλικές αρχές διαβεβαιώνουν ότι δεν υπήρξε καμία εκτροπή πόρων από τις επιχειρήσεις παροχής υπηρεσιών προς όφελος δυνητικών ανταγωνιστικών δραστηριοτήτων, εφόσον οι επιχειρήσεις αυτές ασκούσαν κατ’ αποκλειστικότητα τις δραστηριότητες αποκομιδής, μεταφοράς, μεταποίησης και καταστροφής των ζωικών υποπροϊόντων.
(71)
Η Πορτογαλία αναφέρθηκε επίσης στο γεγονός ότι το μεταβατικό καθεστώς που θεσπίστηκε με το νομοθετικό διάταγμα του 2003 έληξε τον Νοέμβριο του 2005 και ότι, έκτοτε, οι εγκαταστάσεις που παράγουν υποπροϊόντα ανέλαβαν εξ ολοκλήρου την ευθύνη με την οποία είχε επιφορτιστεί προσωρινά το κράτος αντί γι’ αυτές. Από τον Νοέμβριο του 2005, το σύνολο των εξόδων βαρύνει τους οικονομικούς παράγοντες μέσω της αξιοποίησης των αποβλήτων που μεταποιούνται σε βιοκαύσιμα και της εξαγωγής αλεύρων.
(72)
Εν κατακλείδι, οι πορτογαλικές αρχές θεωρούν ότι τήρησαν τους όρους των εφαρμοστέων κατευθυντήριων γραμμών, δεδομένου ότι οι επιχειρήσεις που παράγουν υποπροϊόντα άρχισαν να καταβάλλουν μέσω του φόρου σταδιακά το κόστος των εργασιών που προκύπτει από την καταστροφή των υποπροϊόντων.
IV. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΜΕΝΩΝ ΤΡΙΤΩΝ ΜΕΡΩΝ
(73)
Η ETSA υπέβαλε τις παρατηρήσεις της στην επιστολή της 15ης Ιουνίου 2009. Ο όμιλος ETSA αποτελείται από τις εταιρείες ITS -Indústria Transformadora de Subprodutos Animais, SA et SEBOL - Comércio e Indústria de Sebo, SA. Παρέχουν υπηρεσίες αποκομιδής, μεταφοράς, μεταποίησης και καταστροφής των υποπροϊόντων ζωικής προέλευσης που υπάγονται στις κατηγορίες 1, 2 και 3 και συγκαταλέγονται στις επιχειρήσεις στις οποίες ανέθεσε το κράτος την παροχή των προαναφερόμενων υπηρεσιών κατά την εξεταζόμενη περίοδο. Κατά συνέπεια, η ETSA θεωρείται ως αποδέκτης των πληρωμών του κράτους και μπορεί να είναι ενδιαφερόμενη για τη διαδικασία C 3/09.
(74)
Καταρχάς, η ETSA υπενθυμίζει το πλαίσιο της κρίσης της ΣΕΒ που ανάγκασε το πορτογαλικό κράτος να λάβει προληπτικά μέτρα (μεταξύ των οποίων η υπηρεσία αποκομιδής, μεταφοράς, μεταποίησης και καταστροφής των υποπροϊόντων ζωικής προέλευσης των κατηγοριών 1, 2 και 3) με στόχο την καταπολέμηση της ασθένειας και τον περιορισμό του κινδύνου μόλυνσης για την προστασία της δημόσιας υγείας και του περιβάλλοντος. Η λήψη αυτών των μέτρων απορρέει σε μεγάλο βαθμό από την κοινοτική νομοθεσία.
(75)
Κατά τη διάρκεια της περιόδου 1998-2005, το INGA ανέθεσε, με απευθείας ανάθεση, τις υπηρεσίες αποκομιδής, μεταφοράς, μεταποίησης και καταστροφής των αποβλήτων στις εταιρείες ITS και SEBOL. Η ETSA επισημαίνει ότι όλες οι επιχειρήσεις που πληρούσαν τους όρους για να παράσχουν τις απαιτούμενες υπηρεσίες ελήφθησαν υπόψη με τους ίδιους όρους. Μέχρι τις 10 Οκτωβρίου 2002, το INGA ήταν υπεύθυνο να προσφεύγει σε συγκεκριμένες επιχειρήσεις γι’ αυτόν τον τύπο υπηρεσίας και επιβαρυνόταν με τα σχετικά έξοδα, σύμφωνα με το άρθρο 6 του νομοθετικού διατάγματος του 1998. Οι παράμετροι του υπολογισμού της αμοιβής καθορίστηκαν με το κοινό διάταγμα αριθ. 96/99, και η τιμή καθορίστηκε σε συνάρτηση με το βάρος της πρώτης ύλης. Θα μπορούσε να αναθεωρηθεί σε περίπτωση τροποποίησης των όρων παροχής της υπηρεσίας. Η τιμή που καταβάλλονταν στην SEBOL και την ITS ελάμβανε υπόψη το κατ’ εκτίμηση κόστος της παροχής της υπηρεσίας, και ιδίως το βάρος και τον όγκο των αποβλήτων που έπρεπε να αποκομιστούν για να υποβληθούν σε επεξεργασία καθώς και την εφαρμογή και τη διαχείριση του συστήματος αποκομιδής σφαγίων στην εκμετάλλευση, το οποίο προέβλεπε, μεταξύ άλλων, την ταχεία αποκομιδή μετά την κοινοποίηση του θανάτου του ζώου.
(76)
Η ETSA επισημαίνει ότι, αν και η ανάθεση της υπηρεσίας δεν πραγματοποιήθηκε με διαδικασία υποβολής προσφορών, το ποσό της αμοιβής κάλυπτε τα αντίστοιχα έξοδα, λαμβανομένων υπόψη των ακαθάριστων εσόδων, που μόλις τους επέτρεπε να επιτύχουν ένα εύλογο και νόμιμο περιθώριο κέρδους. Παρ’ όλα αυτά, η ETSA αναφέρει ότι θεωρούσε πάντοτε ότι το επίπεδο της αμοιβής ήταν σύμφωνο με την αρχή της αποτελεσματικότητας, διότι η τιμή που κατέβαλε το INGA ήταν παραπλήσια με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο των τιμών των ισοδύναμων υπηρεσιών και οι τιμές που καταβάλλονταν μέχρι το 2005 ήταν στην πραγματικότητα, κατά την άποψη της ETSA, κατώτερες από αυτές που εφαρμόζονταν αργότερα στις συμβάσεις παροχής ταυτόσημων υπηρεσιών που συνάπτονταν για την ανάθεση δημοσίων συμβάσεων, με σκοπό να διευκολύνουν τον καθορισμό της αμοιβής σε συνάρτηση με τα κριτήρια της αγοράς.
(77)
Από το 2005, η ανάθεση των συμβάσεων υπηρεσιών πραγματοποιούνταν στο πλαίσιο διεθνών δημοσίων συμβάσεων. Προκηρύχθηκαν τρεις προσκλήσεις υποβολής προσφορών: για βοοειδή/ιπποειδή σε εθνικό επίπεδο, για αιγοπρόβατα (Νότος) και αιγοπρόβατα (Βορράς). Η ITS υπέβαλε προσφορά μέσω κοινοπραξίας στην οποία ανατέθηκε η σύμβαση. Συνάφθηκαν τρεις συμβάσεις παροχής υπηρεσιών για τις τρεις προαναφερόμενες παρτίδες προϊόντων. Ως σημαντικότερους όρους η ETSA αναφέρει την αποκομιδή, τη μεταφορά, τη μεταποίηση και την καταστροφή των αποβλήτων, την τήρηση μητρώου και μόνιμων και ενημερωμένων αρχείων των εργασιών της. Το IFAP (Instituto de Financiamento da Agricultura e Pescas) διενεργούσε ελέγχους για την τήρηση των όρων.
(78)
Η ETSA επισημαίνει ότι οι τιμές καθορίστηκαν εκ των προτέρων στις συναφθείσες συμβάσεις με αντικειμενικό και διαφανή τρόπο, σε συνάρτηση με το βάρος και το είδος των ζώων. Οι τιμές αυτές καθορίστηκαν, κατά την άποψη της ETSA, με τους όρους της αγοράς και παρείχαν εγγύηση επαρκούς κάλυψης των εξόδων για την τήρηση των υποχρεώσεων παροχής δημόσιας υπηρεσίας, οι οποίες προβλέπονται στις συμβάσεις παροχής υπηρεσιών και από τη σχετική νομοθεσία.
(79)
Με βάση αυτά τα στοιχεία, η ETSA καταλήγει στο συμπέρασμα ότι δεν έλαβε καμία παράνομη ενίσχυση, αλλά και ότι όλα τα κεφάλαια συνιστούσαν απλά την εύλογη αμοιβή για την παροχή μιας δημόσιας υπηρεσίας.
V. ΕΚΤΙΜΗΣΗ
1. ΥΠΑΡΞΗ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ 107 ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΣ 1 ΤΗΣ ΣΛΕΕ
(80)
Σύμφωνα με το άρθρο 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ, ενισχύσεις που χορηγούνται υπό οποιαδήποτε μορφή από τα κράτη μέλη ή με κρατικούς πόρους και που νοθεύουν ή απειλούν να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό διά της ευνοϊκής μεταχειρίσεως ορισμένων επιχειρήσεων ή ορισμένων κλάδων παραγωγής είναι ασυμβίβαστες με την εσωτερική αγορά κατά το μέτρο που επηρεάζουν τις μεταξύ των κρατών μελών συναλλαγές, εκτός εάν η συνθήκη προβλέπει εξαιρέσεις.
(81)
Τα άρθρα 107 έως 109 της ΣΛΕΕ κατέστησαν εφαρμοστέα στον τομέα του χοιρείου κρέατος με το άρθρο 21 του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 2759/75 του Συμβουλίου, της 29ης Οκτωβρίου 1975, περί κοινής οργανώσεως αγοράς στον τομέα του χοιρείου κρέατος (20), όπως τροποποιήθηκε τελευταία από τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1913/2005 (21). Κατέστησαν εφαρμοστέα στον τομέα του βοείου κρέατος με το άρθρο 40 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1254/1999 της 17ης Μαΐου 1999 του Συμβουλίου περί κοινής οργανώσεως αγοράς στον τομέα του βοείου κρέατος (22), όπως τροποποιήθηκε τελευταία από τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1152/2007 (23). Πριν την έκδοση του τελευταίου κανονισμού, τα άρθρα είχαν τεθεί σε εφαρμογή στον ίδιο τομέα με το άρθρο 24 του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 805/68 του Συμβουλίου (24). Κατέστησαν εφαρμοστέα στους τομείς του κρέατος αιγοπροβάτων με το άρθρο 22 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 2467/98 της 3ης Νοεμβρίου 1998 για την κοινή οργάνωση αγορών στον τομέα του προβείου και αιγείου κρέατος (25), όπως τροποποιήθηκε τελευταία από τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1913/2005. Κατέστησαν εφαρμοστέα στον τομέα του κρέατος πουλερικών με το άρθρο 19 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 2777/75 της 29ης Οκτωβρίου 1975 του Συμβουλίου περί κοινής οργανώσεως αγοράς στον τομέα του κρέατος πουλερικών (26), όπως τροποποιήθηκε τελευταία από τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 679/2006 (27). Ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1234/2007 του Συμβουλίου, της 22ας Οκτωβρίου 2007, για τη θέσπιση κοινής οργάνωσης των γεωργικών αγορών και ειδικών διατάξεων για ορισμένα γεωργικά προϊόντα («ενιαίος κανονισμός ΚΟΑ») (28), κατάργησε αυτούς τους διαφορετικούς κανονισμούς και το άρθρο 180 προβλέπει ότι τα προαναφερόμενα προϊόντα υπόκεινται στους κανόνες περί κρατικών ενισχύσεων.
(82)
Όσον αφορά τον χαρακτήρα της ενίσχυσης, αυτός πρέπει να καθοριστεί στο επίπεδο όλων των δικαιούχων των υπηρεσιών αποκομιδής, μεταφοράς, μεταποίησης και καταστροφής των αποβλήτων σφαγείων και της χρηματοδότησής τους. Η Επιτροπή εντόπισε τις ακόλουθες κατηγορίες δυνητικών δικαιούχων του συστήματος που θεσπίστηκε στην Πορτογαλία:
-
τις επιχειρήσεις παροχής υπηρεσιών αποκομιδής, μεταφοράς και καταστροφής των εν λόγω υλικών·
-
τα σφαγεία και τις μονάδες τεμαχισμού, τους εισαγωγείς βοείου και χοιρινού κρέατος και κρέατος πουλερικών και τους ενδοκοινοτικούς εμπόρους, δηλαδή τους εμπόρους/παραλήπτες βοείου και χοιρινού κρέατος με κόκαλο·
-
τους κτηνοτρόφους.
(83)
Όσον αφορά την αξιολόγηση της πιθανής ύπαρξης ενίσχυσης κατά την εξεταζόμενη περίοδο, στην απόφασή της για την κίνηση της διαδικασίας, η Επιτροπή έκανε διάκριση ανάμεσα σε τέσσερις περιόδους, εξετάζοντας την εφαρμογή διαφόρων κοινοτικών διατάξεων συναφών με την ανάλυση των ενδεχόμενων μέτρων ενισχύσεων. Η Επιτροπή είχε λάβει υπόψη την περίοδο από το 1998 έως τις 31 Δεκεμβρίου 1999, τελευταία ημέρα πριν τεθούν σε ισχύ οι κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις στον γεωργικό τομέα, την περίοδο από 1ης Ιανουαρίου 2000 έως 31 Δεκεμβρίου 2002, τελευταία ημέρα πριν τεθούν σε ισχύ οι κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις για τη διάθεση των αποβλήτων σφαγείων και των ζώων που βρίσκονται νεκρά, καθώς και για έξοδα ανίχνευσης μεταδοτικών σπογγωδών εγκεφαλοπαθειών (ΜΣΕ), την περίοδο από 1ης Ιανουαρίου 2003 έως 31 Δεκεμβρίου 2006, τελευταία ημέρα πριν τεθούν σε ισχύ οι νέες κατευθυντήριες γραμμές για τις κρατικές ενισχύσεις στη γεωργία 2007-2013 (29) και την περίοδο από την 1η Ιανουαρίου 2007 μέχρι σήμερα.
(84)
Με βάση τα νέα στοιχεία που υπέβαλαν οι πορτογαλικές αρχές, ιδίως σε σχέση με την εφαρμογή του νομοθετικού διατάγματος του 2003 και τους διάφορους τρόπους χρηματοδότησης των δυνητικών ενισχύσεων, η Επιτροπή θα τροποποιήσει ελαφρώς τη διάκριση ανάμεσα στις διάφορες περιόδους και θα λάβει υπόψη στην αξιολόγησή της για κάθε ομάδα δυνητικών δικαιούχων τις ακόλουθες περιόδους:
-
την περίοδο από την 9η Δεκεμβρίου 1998 έως τις 9 Οκτωβρίου 2002, κατά την οποία εφαρμοζόταν το νομοθετικό διάταγμα του 1998,
-
την περίοδο από 10 Οκτωβρίου 2002 έως 21 Οκτωβρίου 2003, ημερομηνία εφαρμογής του νομοθετικού διατάγματος του 2002, με εξαίρεση το παράρτημα αριθ. 2 η εφαρμογή του οποίου παρατάθηκε στο πλαίσιο του μεταβατικού καθεστώτος που προέβλεπε το νομοθετικό διάταγμα του 2003,
-
την περίοδο από 22 Οκτωβρίου 2003 έως τον Νοέμβριο του 2005, όταν τέθηκε σε εφαρμογή το μεταβατικό καθεστώς που προβλέπεται στο νομοθετικό διάταγμα του 2003.
1.1. ΥΠΑΡΞΗ ΕΠΙΛΕΚΤΙΚΟΥ ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΟΣ
(85)
Κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, θεωρούνται ενισχύσεις οι παρεμβάσεις εκείνες οι οποίες, υπό οποιαδήποτε μορφή, ενδέχεται να ευνοήσουν επιχειρήσεις άμεσα ή έμμεσα ή οι οποίες πρέπει να θεωρηθούν ως οικονομικό όφελος το οποίο δεν θα είχε αποκομίσει η δικαιούχος επιχείρηση υπό τις συνήθεις συνθήκες της αγοράς (30). Επίσης, θεωρούνται ενισχύσεις οι παρεμβάσεις οι οποίες, ανεξαρτήτως μορφής, ελαφρύνουν τις επιβαρύνσεις που κανονικώς βαρύνουν τον προϋπολογισμό μιας επιχειρήσεως και οι οποίες κατά συνέπεια, χωρίς να είναι επιδοτήσεις υπό τη στενή έννοια του όρου, είναι της ίδιας φύσεως ή έχουν τα ίδια αποτελέσματα (31).
1.1.1. Επιλεκτικό πλεονέκτημα για τις επιχειρήσεις παροχής υπηρεσιών
(86)
Η Επιτροπή διαπιστώνει ότι η δραστηριότητα αποκομιδής, μεταφοράς, μεταποίησης και καταστροφής του εν λόγω υλικού είναι μια οικονομική δραστηριότητα, διότι συνίσταται στην παροχή υπηρεσιών έναντι αμοιβής και μπορεί να πραγματοποιηθεί από πολλούς οικονομικούς παράγοντες στην κοινοτική αγορά. Οι διαπιστώσεις αυτές ενισχύονται ιδίως από τις πληροφορίες που έδωσε η ETSA και παρατίθενται στις αιτιολογικές σκέψεις 73 και επόμενες της παρούσας απόφασης.
(87)
Όσον αφορά την εν λόγω οικονομική δραστηριότητα, οι πορτογαλικές αρχές υποστηρίζουν ότι οι υπό εξέταση επιχειρήσεις παροχής υπηρεσιών εκτελούσαν αποστολή δημόσιας υπηρεσίας γενικού συμφέροντος, που δικαιολογείται από λόγους δημόσιας υγείας και προστασίας του περιβάλλοντος. Η Πορτογαλία υπογράμμισε σε αυτό το πλαίσιο την ειδική κατάσταση σε σχέση με την κρίση της ΣΕΒ. Η Πορτογαλία εμμένει, κατά συνέπεια, στο γεγονός ότι όλα τα μέτρα ελήφθησαν με σκοπό την αντιμετώπιση μιας κατάστασης έκτακτης ανάγκης που έθετε σε κίνδυνο τη δημόσια υγεία. Σκοπός της πορτογαλικής διοίκησης ήταν, κατά συνέπεια, να επιτρέψει την άμεση εφαρμογή των μέτρων, μέχρι να οργανωθούν οι οικονομικοί παράγοντες, ώστε να αναλάβουν οι ίδιοι αυτά τα καθήκοντα, παραμένοντας υπό τον έλεγχο του κράτους (βλέπε αιτιολογικές σκέψεις 21 και 59 της παρούσας απόφασης).
(88)
Στις παρατηρήσεις της η ETSA υποστηρίζει ότι δεν έλαβε καμία παράνομη ενίσχυση, αλλά τα κεφάλαια αποτελούσαν τη νόμιμη αμοιβή για την παροχή δημόσιας υπηρεσίας (βλέπε αιτιολογική σκέψη 79 της παρούσας απόφασης).
(89)
Από την απόφαση του Δικαστηρίου στην υπόθεση Altmark (32) συνάγεται ότι οι δημόσιες επιδοτήσεις που επιτρέπουν την εκμετάλλευση της δημόσιας υπηρεσίας δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 107 της ΣΛΕΕ, εφόσον οι επιδοτήσεις αυτές πρέπει να θεωρηθούν αντιστάθμιση αποτελούσα την αντιπαροχή έναντι παρεχόμενων εκ μέρους των δικαιούχων επιχειρήσεων υπηρεσιών προς εκπλήρωση υποχρεώσεων δημόσιας υπηρεσίας. Το Δικαστήριο ορίζει, ωστόσο, ότι πρέπει να πληρούνται οι ακόλουθες προϋποθέσεις:
-
πρώτον, η δικαιούχος επιχείρηση πρέπει να είναι πράγματι επιφορτισμένη με την εκπλήρωση υποχρεώσεως παροχής δημόσιας υπηρεσίας, ενώ η υποχρέωση αυτή πρέπει να είναι σαφώς καθορισμένη·
-
δεύτερον, οι βασικές παράμετροι βάσει των οποίων θα υπολογιστεί η αντιστάθμιση πρέπει να έχουν προσδιοριστεί προηγουμένως αντικειμενικά και με διαφάνεια·
-
τρίτον, η αντιστάθμιση δεν μπορεί να υπερβαίνει το μέτρο του αναγκαίου για την κάλυψη του συνόλου ή μέρους των δαπανών που πραγματοποιούνται για την εκπλήρωση υποχρέωσης δημόσιας υπηρεσίας, λαμβανομένων υπόψη των σχετικών εσόδων και ενός εύλογου κέρδους σχετικού με την εκπλήρωση των υποχρεώσεων αυτών·
-
τέταρτον, όταν η επιλογή της επιχειρήσεως στην οποία πρόκειται να ανατεθεί η εκπλήρωση υποχρεώσεως παροχής δημόσιας υπηρεσίας δεν πραγματοποιείται στο πλαίσιο διαδικασίας συνάψεως δημοσίας συμβάσεως, το επίπεδο της απαραίτητης αντισταθμίσεως πρέπει να καθορίζεται βάσει αναλύσεως των δαπανών στις οποίες θα προέβαινε μια μέση επιχείρηση με χρηστή διαχείριση και κατάλληλα εξοπλισμένη με μεταφορικά μέσα προς ικανοποίηση των απαιτήσεων σχετικά με την παροχή δημόσιας υπηρεσίας, προκειμένου να εκπληρώσει τις ως άνω υποχρεώσεις, λαμβάνοντας υπόψη τα σχετικά έσοδα και ένα εύλογο κέρδος από την εκπλήρωση των υποχρεώσεων αυτών.
(90)
Η εφαρμογή της νομολογίας Altmark στην προκειμένη περίπτωση οδηγεί την Επιτροπή στις ακόλουθες εκτιμήσεις:
α) Πραγματική υπηρεσία γενικού οικονομικού συμφέροντος κατά την έννοια του άρθρου 106 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ
(91)
Πρωτίστως, πρέπει να εξεταστεί αν στην προκειμένη περίπτωση υφίσταται πράγματι πραγματική υπηρεσία γενικού οικονομικού συμφέροντος κατά την έννοια του άρθρου 106 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ.
(92)
Από τη νομολογία του Δικαστηρίου συνάγεται ότι, με εξαίρεση τους τομείς στους οποίους το ζήτημα αυτό έχει ήδη υπαχθεί σε κοινοτική ρύθμιση, τα κράτη μέλη διαθέτουν ευρεία ευχέρεια εκτιμήσεως ως προς τον χαρακτήρα των υπηρεσιών που θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν υπηρεσίες γενικού οικονομικού συμφέροντος. Ως εκ τούτου, καθήκον της Επιτροπής είναι να μεριμνά ώστε η άσκηση αυτής της ευρείας ευχέρειας εκτιμήσεως να μην υπόκειται σε πρόδηλο σφάλμα όσον αφορά τον ορισμό των υπηρεσιών γενικού οικονομικού συμφέροντος.
(93)
Από τη δεκαετία του 1990, η εκδήλωση διαφόρων μορφών μεταδοτικών σπογγωδών εγκεφαλοπαθειών (ΜΣΕ) διαπιστώθηκε χωριστά στον άνθρωπο και στα ζώα. Ήδη από το 1996 συσσωρεύτηκαν αποδεικτικά στοιχεία ως προς την ομοιότητα του παράγοντα της ΣΕΒ (σπογγώδης εγκεφαλοπάθεια των βοοειδών) και της νέας παραλλαγής της νόσου Creutzfeldt-Jakob. Από το 1990, η Κοινότητα έλαβε ένα σύνολο μέτρων για την προστασία της υγείας του ανθρώπου και των ζώων από τον κίνδυνο της ΣΕΒ. Τα εν λόγω μέτρα βασίζονται στις διατάξεις διασφάλισης των οδηγιών σχετικά με τα μέτρα υγειονομικής και περιβαλλοντικής προστασίας. Με την απόφαση 2000/766/ΕΚ της 4ης Δεκεμβρίου 2000 περί ορισμένων μέτρων προστασίας σχετικά με τις μεταδοτικές σπογγώδεις εγκεφαλοπάθειες και τη χρησιμοποίηση ζωικών πρωτεϊνών στη διατροφή των ζώων, επιβλήθηκε στα κράτη μέλη η υποχρέωση αποκομιδής, μεταφοράς, μεταποίησης, αποθήκευσης ή διάθεσης των ζωικών αποβλήτων κατά την έννοια της οδηγίας 90/677/ΕΟΚ (33), σύμφωνα με τις διατάξεις της εν λόγω οδηγίας, της απόφασης 97/735/ΕΚ της Επιτροπής (34) και της απόφασης 1999/534/ΕΚ του Συμβουλίου (35). Υπό αυτό το πρίσμα, ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1774/2002 θέσπισε υγειονομικούς κανόνες σχετικά με τα ζωικά υποπροϊόντα που δεν προορίζονται για κατανάλωση από τον άνθρωπο και όρισε τις υποχρεώσεις των κρατών μελών να μεριμνούν για τη λήψη των απαιτούμενων μέτρων και την ύπαρξη επαρκούς υποδομής για την αποκομιδή, τη μεταφορά και τη διάθεση των ζωικών υποπροϊόντων.
(94)
Δεδομένου ότι το Δικαστήριο αναγνώρισε ότι η διαχείριση ορισμένων αποβλήτων μπορεί να είναι αντικείμενο παροχής υπηρεσίας γενικού οικονομικού συμφέροντος (36) και δεδομένης της προαναφερθείσας ειδικής κατάστασης λόγω της κρίσης της ΣΕΒ, η Επιτροπή δεν έχει καμία αντίρρηση ως προς τον χαρακτήρα υπηρεσίας γενικού οικονομικού συμφέροντος τον οποίο οι πορτογαλικές αρχές δηλώνουν ότι είχαν την πρόθεση να προσδώσουν σε αυτή τη δραστηριότητα της αποκομιδής και της μετέπειτα καταστροφής των σφαγίων και άλλων ακατάλληλων για κατανάλωση ζωικών αποβλήτων το διάστημα από το 1999 έως το 2005, κατά το οποίο το πορτογαλικό κράτος ανέλαβε πλήρως (από το 1999 έως το 2003) ή εν μέρει (από το 2003 έως το 2005) την ευθύνη της εκτέλεσης αυτών των εργασιών. Πρόκειται για δικαιολογημένη απόφαση για λόγους δημόσιας υγείας και προστασίας του περιβάλλοντος και, ως εκ τούτου, εμπίπτει στην έννοια του γενικού οικονομικού συμφέροντος κατά την έννοια του άρθρου 106 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ.
β) Εκτέλεση της υποχρέωσης παροχής δημόσιας υπηρεσίας
(95)
Η απόφαση Altmark απαιτεί την ύπαρξη εντολής υπό μορφή μιας ή περισσότερων επίσημων πράξεων που έχουν δεσμευτική νομική ισχύ κατά το εθνικό δίκαιο. Όσον αφορά την πρώτη προϋπόθεση που όρισε η απόφαση Altmark, διαπιστώνεται ότι η αποκομιδή, μεταφορά, μεταποίηση και η καταστροφή των ζωικών υποπροϊόντων που είναι ακατάλληλα για κατανάλωση από τον άνθρωπο θεσπίστηκε υποχρεωτικά στην Πορτογαλία με το νομοθετικό διάταγμα του 1998 και το νομοθετικό διάταγμα του 2003. Το άρθρο 6 του νομοθετικού διατάγματος του 1998 προβλέπει ότι το ΙΝGA, που είναι υπεύθυνο για την αποκομιδή, τη μεταποίηση και την καταστροφή των ακατάλληλων για κατανάλωση ζωικών υποπροϊόντων, επιλέγει τις επιχειρήσεις στις οποίες ανατίθεται η παροχή αυτής της υπηρεσίας. Το κοινό διάταγμα αριθ. 95/99 καθόρισε εκ των προτέρων τις παραμέτρους βάσει των οποίων υπολογίστηκε η αμοιβή της δημόσιας υπηρεσίας καθώς και άλλες υποχρεώσεις που συνδέονται με την παροχή της υπηρεσίας, όπως η υποχρέωση της επιχείρησης να συλλέγει όλα τα υποπροϊόντα από ολόκληρη την εθνική επικράτεια τηρώντας τα προβλεπόμενα από τη νομοθεσία υγειονομικά και τεχνικά πρότυπα.
(96)
Οι πορτογαλικές αρχές υποστηρίζουν ότι οι υποχρεώσεις των επιχειρήσεων παροχής υπηρεσιών ορίστηκαν με σαφήνεια στις συμβάσεις παροχής υπηρεσιών. Ενδεικτικά αναφέρεται ότι υπέβαλαν στην Επιτροπή σύμβαση παροχής υπηρεσιών του έτους 2003, η σύναψη της οποίας πραγματοποιήθηκε σύμφωνα με το νομοθετικό διάταγμα του 1998.
(97)
Η Επιτροπή διαπιστώνει ότι οι υποχρεώσεις της επιχείρησης παροχής υπηρεσιών καθορίστηκαν με σαφήνεια στη σύμβαση υπηρεσιών την οποία οι πορτογαλικές αρχές κοινοποίησαν στην Επιτροπή. Βάσει των διατάξεων του νομοθετικού διατάγματος του 1998 και του κοινού διατάγματος καθώς και της σύμβασης παροχής υπηρεσιών που κοινοποιήθηκε ενδεικτικά, η Επιτροπή συμπεραίνει ότι ικανοποιείται η πρώτη προϋπόθεση που όρισε η απόφαση Altmark.
γ) Εκ των προτέρων καθορισμός των παραμέτρων με αντικειμενικό και διαφανή τρόπο
(98)
Όσον αφορά τη δεύτερη προϋπόθεση, η Επιτροπή θεωρεί, με βάση τις πληροφορίες που έχει στη διάθεσή της, ότι οι παράμετροι βάσει των οποίων υπολογίστηκε η αντιστάθμιση καθορίστηκαν εκ των προτέρων με αντικειμενικό και διαφανή τρόπο. Έτσι, τα κοινοποιηθέντα από τις πορτογαλικές αρχές κοινά διατάγματα προβλέπουν τη μέθοδο υπολογισμού των επιλέξιμων δαπανών (βλέπε αιτιολογική σκέψη 26 της παρούσας απόφασης). Τα στοιχεία αυτά επαληθεύονταν σε τακτά διαστήματα κατά τα προηγούμενα έτη. Από το 2005, εφαρμόστηκαν διαδικασίες ανάθεσης δημοσίων συμβάσεων. Με βάση τις πληροφορίες που έχει στη διάθεσή της, η Επιτροπή θεωρεί ότι ικανοποιείται και η δεύτερη προϋπόθεση που ορίστηκε στην απόφαση Altmark.
δ) Αντιστάθμιση απαραίτητη για την κάλυψη του κόστους παροχής της υπηρεσίας
(99)
Όσον αφορά την τρίτη προϋπόθεση, οι πορτογαλικές αρχές και το ενδιαφερόμενο τρίτο μέρος δήλωσαν ότι η αντιστάθμιση δεν υπερέβαινε το μέτρο του αναγκαίου για την κάλυψη του συνόλου ή μέρους των δαπανών που πραγματοποιήθηκαν για την εκπλήρωση της υποχρέωσης παροχής δημόσιας υπηρεσίας, λαμβανομένων υπόψη των σχετικών εσόδων και ενός ευλόγου κέρδους σχετικού με την εκπλήρωση αυτών των υποχρεώσεων.
(100)
Επανειλημμένα, και ιδίως κατά την κίνηση της διαδικασίας έρευνας, η Επιτροπή ζήτησε από τις πορτογαλικές αρχές να της κοινοποιήσουν λεπτομερή στοιχεία σχετικά με τη μέθοδο υπολογισμού του πραγματικού οικονομικού κόστους της παροχής υπηρεσιών. Οι πορτογαλικές αρχές προσκόμισαν έγγραφα με τις πραγματοποιηθείσες δαπάνες από τις επιχειρήσεις παροχής των υπηρεσιών σε ετήσια βάση για την περίοδο 1999-2005 και τη συνέκριναν με τα ποσά που κατέβαλε το INGA στους παρόχους για την εκτέλεση των υπηρεσιών. Τα έγγραφα αυτά αποδεικνύουν ότι η αντιστάθμιση που κατέβαλε το INGA στις επιχειρήσεις παροχής υπηρεσιών δεν υπερέβαινε το αναγκαίο για την κάλυψη του συνόλου ή μέρους των δαπανών που πραγματοποιήθηκαν για την εκπλήρωση παροχής της υπηρεσίας. Τα κοινοποιηθέντα έγγραφα αποδεικνύουν ότι η αντιστάθμιση έλαβε επίσης υπόψη περιθώριο κέρδους κυμαινόμενο από 30 έως 39,5 % ανάλογα με το εξεταζόμενο έτος (βλέπε αιτιολογική σκέψη 62 της παρούσας απόφασης).
(101)
Οι πορτογαλικές αρχές διαβεβαίωσαν ότι δεν ήταν δυνατό να υπάρξει εκτροπή πόρων προς δυνάμει ανταγωνιστικές δραστηριότητες τις οποίες θα μπορούσαν να ασκήσουν οι εν λόγω επιχειρήσεις (διασταυρούμενες επιδοτήσεις), διότι οι επιχειρήσεις που επιλέχθηκαν για την παροχή των υπηρεσιών δεν ασκούσαν άλλες δραστηριότητες.
(102)
Εντούτοις, με βάση τις πληροφορίες που υπέβαλαν οι πορτογαλικές αρχές, η Επιτροπή διαπιστώνει ότι δεν μπορεί να συμπεράνει ότι το περιθώριο κέρδους που ελήφθη υπόψη ήταν «εύλογο» με βάση την απόφαση Altmark.
(103)
Η ETSA ισχυρίστηκε στις παρατηρήσεις της ότι η αμοιβή της παρεχόμενης υπηρεσίας αντανακλούσε επαρκώς το κόστος, προβλέποντας ένα περιθώριο κέρδους που δεν συνεπαγόταν κανένα ειδικό πλεονέκτημα και ότι, κατά τη διάρκεια της περιόδου πριν το 2005, το επίπεδο της αμοιβής για την παροχή δημόσιας υπηρεσίας αντιστοιχούσε στον ευρωπαϊκό μέσο όρο και ήταν κατώτερο από το επίπεδο της αμοιβής που καθορίστηκε στη δημόσια σύμβαση υπηρεσιών η οποία ανατέθηκε με διαδικασία υποβολής προσφορών.
(104)
Ως προς αυτό, η Επιτροπή οφείλει να διαπιστώσει ότι ούτε οι πορτογαλικές αρχές ούτε το τρίτο ενδιαφερόμενο μέρος προσκόμισαν έγγραφα που να τεκμηριώνουν αυτούς τους ισχυρισμούς.
(105)
Κατά συνέπεια, η Επιτροπή δεν μπορεί να συμπεράνει ότι στην προκειμένη περίπτωση ικανοποιείται η τρίτη προϋπόθεση που όρισε η απόφαση Altmark.
ε) Αξιολόγηση των εξόδων μιας μέσης επιχείρησης
(106)
Δεδομένου ότι πριν από το 2005 οι επιχειρήσεις παροχής υπηρεσιών δεν επιλέχθηκαν με διαδικασία διαγωνισμού, η απόφαση Altmark απαιτεί τη διενέργεια συγκριτικής αξιολόγησης με τις δαπάνες μιας μεσαίας επιχείρησης. Οι πορτογαλικές αρχές δεν προσκόμισαν στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι η αξιολόγηση των δαπανών πραγματοποιήθηκε βάσει της αξιολόγησης των δαπανών μιας μεσαίας επιχείρησης.
(107)
Ως εκ τούτου, η Επιτροπή οδηγείται στο συμπέρασμα ότι δεν ικανοποιείται το τέταρτο κριτήριο της απόφασης Altmark στην προκειμένη περίπτωση και ότι δεν μπορεί να αποκλείσει την πιθανότητα ύπαρξης πλεονεκτήματος προς όφελος των επιχειρήσεων παροχής υπηρεσιών κατά το διάστημα από τότε που τέθηκε σε ισχύ το νομοθετικό διάταγμα του 1998 έως το 2005 που έληξε η εφαρμογή του μεταβατικού καθεστώτος το οποίο θεσπίστηκε με το νομοθετικό διάταγμα του 2003.
(108)
Οι δημόσιες πληρωμές καταβάλλονται σε καθορισμένες επιχειρήσεις, δηλαδή στις επιχειρήσεις στις οποίες ανατίθεται η παροχή της υπηρεσίας. Έτσι, το υπό εξέταση μέτρο μπορεί να θεωρηθεί ως ειδικό μέτρο.
(109)
Κατά συνέπεια, η Επιτροπή συμπεραίνει ότι δεν μπορεί να αποκλείσει την ύπαρξη επιλεκτικού πλεονεκτήματος προς όφελος των επιχειρήσεων παροχής υπηρεσιών κατά το διάστημα από το 1998 έως το 2005 που έληξε η εφαρμογή του μεταβατικού καθεστώτος το οποίο θεσπίστηκε με το νομοθετικό διάταγμα του 2003.
1.1.2. Επιλεκτικό πλεονέκτημα για τα σφαγεία και τις μονάδες τεμαχισμού, τους εισαγωγείς βοείου και χοιρείου κρέατος και πουλερικών με κόκαλο και τους ενδοκοινοτικούς εμπόρους, δηλαδή τους εμπόρους/παραλήπτες βοείου και χοιρείου κρέατος με κόκαλο.
(110)
Το Δικαστήριο έκρινε, στην υπόθεση GEMO (37), ότι το γεγονός ότι η δραστηριότητα αποκομιδής και διάθεσης πτωμάτων ζώων και αποβλήτων σφαγείων από τα σφαγεία και τους κτηνοτρόφους ασκείται από ιδιωτικές επιχειρήσεις δεν μπορεί να αποκλείσει τον πιθανό χαρακτηρισμό ως κρατική ενίσχυση, εφόσον ο καθορισμός του καθεστώτος αυτής της δραστηριότητας πραγματοποιείται από τις δημόσιες αρχές.
(111)
Στην παρούσα υπόθεση, οι πορτογαλικές αρχές καθόρισαν επίσης το καθεστώς της δραστηριότητας και τη χρηματοδότησή της με τα νομοθετικά διατάγματα του 1998, του 2002 και του 2003. Η Επιτροπή συμπεραίνει στο παρόν στάδιο ότι τα καθεστώτα αυτά πρέπει να καταλογιστούν στο κράτος.
(112)
Το Δικαστήριο διευκρίνισε στην υπόθεση GEMO ότι η οικονομική επιβάρυνση που απορρέει από τη διάθεση των πτωμάτων ζώων και αποβλήτων σφαγείων πρέπει να θεωρηθεί ως κόστος εγγενές της οικονομικής δραστηριότητας των κτηνοτρόφων και των σφαγείων (38). Το Δικαστήριο συμπέρανε, συνεπώς, ότι το άρθρο 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ πρέπει να ερμηνευθεί κατά τρόπο ώστε ένα καθεστώς που εξασφαλίζει δωρεάν για τους κτηνοτρόφους και τα σφαγεία τη συλλογή και αποκομιδή των πτωμάτων ζώων και των αποβλήτων σφαγείων πρέπει να χαρακτηριστεί ως κρατική ενίσχυση προς όφελος των γεωργών και των σφαγείων.
(113)
Στην προκειμένη περίπτωση, μπορεί να θεωρηθεί ότι η διάθεση των πτωμάτων ζώων και των αποβλήτων σφαγείων συνεπάγεται ένα εγγενές κόστος της δραστηριότητας όχι μόνο για τα σφαγεία και τις μονάδες τεμαχισμού, αλλά και για τους εισαγωγείς βοείου και χοιρείου κρέατος και πουλερικών με κόκαλο και για τους εμπόρους/παραλήπτες βοείου και χοιρείου κρέατος με κόκαλο. Η Επιτροπή θεωρεί ότι η περιγραφείσα χρηματοδότηση των εξόδων αποκομιδής, μεταποίησης και καταστροφής των υποπροϊόντων κρέατος θηλαστικών και πουλερικών με κονδύλια του κρατικού προϋπολογισμού πριν τεθεί σε ισχύ το νομοθετικό διάταγμα του 2002 θα μπορούσε να έχει ως αποτέλεσμα την απαλλαγή των χρηστών αυτής της υπηρεσίας από μια επιβάρυνση εγγενή της δραστηριότητάς τους.
(114)
Η Επιτροπή διαπιστώνει ως προς αυτό την ύπαρξη πλεονεκτήματος για την περίοδο πριν την επιβολή φορολογικής επιβάρυνσης.
(115)
Όσον αφορά την περίοδο μετά τη θέση σε ισχύ του νομοθετικού διατάγματος του 2002 και του νομοθετικού διατάγματος του 2003, η χρηματοδότηση των προαναφερόμενων δραστηριοτήτων εξασφαλιζόταν με φορολογική επιβάρυνση που θεσπίστηκε με το νομοθετικό διάταγμα του 2002 και τροποποιήθηκε με το νομοθετικό διάταγμα του 2003. Σύμφωνα με το καθεστώς του νομοθετικού διατάγματος του 2002, απαλλάχτηκαν από την καταβολή του φόρου τα σφαγεία που πραγματοποιούν την αποκομιδή, τη μεταφορά, τη μεταποίηση και την καταστροφή του συνόλου των εξεταζόμενων υποπροϊόντων, με εξαίρεση τα ΥΕΚ, είτε στις δικές τους εγκαταστάσεις είτε στις μονάδες τεμαχισμού οι οποίες δημιούργησαν συνθήκες αυτονομίας για την επεξεργασία των δικών τους υποπροϊόντων (βλέπε παράγραφο 2 του παραρτήματος 2 του προαναφερθέντος νομοθετικού διατάγματος), καθώς και οι εισαγωγείς και οι ενδοκοινοτικοί έμποροι κρέατος χωρίς κόκαλο, εφόσον δεν παράγονται από αυτό υποπροϊόντα που υπόκεινται σε υποχρεωτική επεξεργασία κατ’ εφαρμογή της κοινοτικής και της εθνικής νομοθεσίας. Το νομοθετικό διάταγμα του 2003 προβλέπει την απαλλαγή των προαναφερόμενων οικονομικών παραγόντων, υπό την προϋπόθεση της έγκρισης ενός σχεδίου καταστροφής ή χρησιμοποίησης με βάση τους ειδικούς όρους που απαιτούνται για τις διάφορες κατηγορίες υλικών.
(116)
Για να είναι δυνατό να διαπιστωθεί η ύπαρξη πλεονεκτήματος για τα σφαγεία και τις μονάδες τεμαχισμού, τους εισαγωγείς βοείου και χοιρείου κρέατος και κρέατος πουλερικών χωρίς κόκαλο και τους ενδοκοινοτικούς εμπόρους, δηλαδή τους εμπόρους/παραλήπτες βοείου και χοιρείου κρέατος χωρίς κόκαλο, πρέπει να επαληθευθεί σε ποιο βαθμό η συνεισφορά που προέρχεται από τη φορολογική επιβάρυνση αντιστοιχεί στο πραγματικό οικονομικό κόστος των παρεχόμενων υπηρεσιών από την υπηρεσία αποκομιδής.
(117)
Η Επιτροπή επισημαίνει ότι οι πορτογαλικές αρχές δήλωσαν στην επιστολή τους της 20ής Ιανουαρίου 2003 ότι οι φόροι που προβλέπονται στα παραρτήματα 1 και 2 του διατάγματος του 2002 καθώς και ο φόρος που προβλέπεται στο άρθρο 2 παράγραφος 2 για τα ΥΕΚ υπολογίστηκαν βάσει του πραγματικού κόστους των υπηρεσιών που έπρεπε να παρασχεθούν, λαμβάνοντας υπόψη τη φύση των υποπροϊόντων που παράγονται από κάθε είδος ζώου και από το αν τα αφορά ή όχι η ενίσχυση.
(118)
Κατά την άποψη των πορτογαλικών αρχών, η χρηματοδότηση αυτή εξομοιώνεται από κάθε άποψη με αντιστάθμιση εκ μέρους των χρηστών της παροχής δημόσιας υπηρεσίας γενικού συμφέροντος. Τα ποσά που κατέβαλαν οι υποκείμενοι στον φόρο οικονομικοί παράγοντες δεν ήταν κατ’ αποκοπή ποσά, αλλά ευθέως ανάλογα με τις ποσότητες των αποβλήτων που πράγματι υπόκειντο στην παροχή δημόσιας υπηρεσίας και στο πραγματικό κόστος διάθεσης αυτών των αποβλήτων.
(119)
Με βάση αυτά τα επιχειρήματα, οι πορτογαλικές αρχές κοινοποίησαν έγγραφα με αριθμητικά στοιχεία για το έτος 2003, συγκρίνοντας το πραγματικό οικονομικό κόστος των παρεχόμενων υπηρεσιών με τις εισφορές που προέρχονταν από τον αντίστοιχο φόρο. Για το υπόλοιπο του έτους 2002, μετά την έναρξη της ισχύος του νομοθετικού διατάγματος του 2002 τον Οκτώβριο του 2002, οι πορτογαλικές αρχές δεν υπέβαλαν έγγραφα με τα στοιχεία των εσόδων από την είσπραξη του φόρου.
(120)
Για τα έτη 2004 και 2005, οι πορτογαλικές αρχές διαβίβασαν αριθμητικά στοιχεία που αφορούν το κόστος των εκτελούμενων εργασιών, αλλά όχι τα έσοδα από τον φόρο που επιβλήθηκε στις επιχειρήσεις οι οποίες δεν είχαν υποβάλει ακόμη προς έγκριση το σχέδιό τους για την καταστροφή και τη χρησιμοποίηση των υποπροϊόντων και οι οποίες ήταν, ως εκ τούτου, υπόχρεες για τον φόρο που θεσπίστηκε με το μεταβατικό καθεστώς του νομοθετικού διατάγματος του 2003.
(121)
Για τα έτη 2002, 2004 και 2005, η Επιτροπή δεν μπορεί, με βάση τα έγγραφα που διαβίβασαν οι πορτογαλικές αρχές, να διαπιστώσει αν οι εισφορές των υπόχρεων είναι ευθέως ανάλογες προς τις ποσότητες των αποβλήτων που αποτέλεσαν πράγματι αντικείμενο υπηρεσίας αποκομιδής και προς το πραγματικό κόστος της καταστροφής αυτών των αποβλήτων.
(122)
Η Επιτροπή συμπεραίνει ότι δεν υφίσταται πλεονέκτημα για το έτος 2003, διότι οι εισφορές των υπόχρεων του φόρου ήταν ευθέως ανάλογες προς το κόστος των υπηρεσιών των οποίων ήταν αποδέκτες.
(123)
Αντίθετα, η Επιτροπή δεν μπορεί να αποκλείσει το ενδεχόμενο ύπαρξης πλεονεκτήματος για τα σφαγεία και τις μονάδες τεμαχισμού, τους εισαγωγείς βοείου και χοιρείου κρέατος με κόκαλο και κρέατος πουλερικών και τους ενδοκοινοτικούς εμπόρους, δηλαδή τους εμπόρους/παραλήπτες βοείου και χοιρείου κρέατος με κόκαλο που ήταν υπόχρεοι των φόρων κατά το διάστημα από τον Οκτώβριο του 2002 μέχρι την 1η Ιανουαρίου 2003 και το 2004 και 2005.
1.1.3. Επιλεκτικό πλεονέκτημα για τους κτηνοτρόφους
(124)
Στην προκειμένη περίπτωση, μπορεί να θεωρηθεί ότι η διάθεση των πτωμάτων ζώων και των αποβλήτων σφαγείων συνιστά εγγενές κόστος της δραστηριότητας όχι μόνο των σφαγείων και των μονάδων τεμαχισμού, αλλά και των κτηνοτρόφων οι οποίοι, με βάση τους κανόνες της αγοράς, υφίσταντο τουλάχιστον ένα μέρος της επιβάρυνσης των εν λόγω υπηρεσιών. Σύμφωνα με την προαναφερθείσα απόφαση του Δικαστηρίου στην υπόθεση GEMO, η Επιτροπή θεωρεί ότι η εν λόγω χρηματοδότηση των δαπανών αποκομιδής, μεταποίησης και καταστροφής των υποπροϊόντων κρέατος θηλαστικών και πουλερικών με κονδύλια του κρατικού προϋπολογισμού πριν τεθεί σε ισχύ το νομοθετικό διάταγμα του 2002 είχε ως αποτέλεσμα να απαλλαγούν οι χρήστες αυτής της υπηρεσίας από μια επιβάρυνση εγγενή της δραστηριότητάς τους.
(125)
Ως προς αυτό, η Επιτροπή εξάγει το συμπέρασμα ότι υφίσταται πλεονέκτημα για την περίοδο πριν από την επιβολή της φορολογικής επιβάρυνσης.
(126)
Όπως προαναφέρθηκε, τα μέτρα που έθεσαν σε εφαρμογή οι πορτογαλικές αρχές για την αποκομιδή, τη μεταφορά, τη μεταποίηση και την καταστροφή των υποπροϊόντων κρέατος θηλαστικών και πουλερικών θα μπορούσαν να απαλλάξουν κτηνοτρόφους από επιβαρύνσεις οι οποίες, υπό φυσιολογικές συνθήκες, θα τους επιβάρυναν εν μέρει. Από το νομοθετικό διάταγμα του 2002 και το μεταβατικό καθεστώς που προβλέπεται στο νομοθετικό διάταγμα του 2003 προκύπτει ότι οι κτηνοτρόφοι δεν υπόκειντο στον εν λόγω φόρο. Οι πορτογαλικές αρχές δήλωσαν ότι το κόστος της συλλογής πριν τα τέλη του 2005 μετατέθηκε σε όλους τους παράγοντες του κλάδου. Η Επιτροπή διαπιστώνει ότι τα δύο τιμολόγια που προσκόμισαν οι πορτογαλικές αρχές προβλέπουν πράγματι τη μετακύλιση του φόρου βάσει του νομοθετικού διατάγματος του 2002 και του νομοθετικού διατάγματος του 2003 από ένα σφαγείο τον Οκτώβριο του 2002 και τον Οκτώβριο του 2003. Ο ισχυρισμός των πορτογαλικών αρχών ότι, σύμφωνα με τους νόμους της αγοράς, το κόστος μετατέθηκε σε όλους τους παράγοντες του κλάδου, μεταξύ των οποίων και στους κτηνοτρόφους, τεκμηριώνεται από τα προσκομισθέντα έγγραφα. Η Επιτροπή συμπεραίνει ως προς αυτό ότι οι κτηνοτρόφοι επιβαρύνθηκαν με τα έξοδα που αφορούν τη δραστηριότητά τους και, ως εκ τούτου, δεν επωφελήθηκαν από ειδικό πλεονέκτημα.
(127)
Η Επιτροπή διαπιστώνει ότι οι κτηνοτρόφοι επωφελήθηκαν από πλεονέκτημα μόνο κατά την περίοδο πριν την εφαρμογή του φόρου.
(128)
Με βάση τα ανωτέρω, η Επιτροπή διαπιστώνει την ύπαρξη πλεονεκτήματος όσον αφορά την αποκομιδή, τη μεταφορά, τη μεταποίηση και τη μετατροπή των ζωικών υποπροϊόντων, προς όφελος των σφαγείων, των μονάδων τεμαχισμού και των εισαγωγέων για όλες τις περιόδους, με εξαίρεση το έτος 2003, και προς όφελος των κτηνοτρόφων αποκλειστικά κατά το διάστημα πριν την εφαρμογή του φόρου.
1.2. ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΩΝ ΜΕ ΚΡΑΤΙΚΟΥΣ ΠΟΡΟΥΣ
(129)
Το άρθρο 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ αφορά τις ενισχύσεις που χορηγούνται από τα κράτη μέλη ή με κρατικούς πόρους. Με άλλους όρους, το εν λόγω μέτρο πρέπει να καταλογιστεί στο κράτος και να χρηματοδοτείται με κρατικούς πόρους.
(130)
Στην προκειμένη περίπτωση, η χρηματοδότηση των δαπανών για τις εργασίες αποκομιδής, μεταποίησης και καταστροφής των υποπροϊόντων κρέατος θηλαστικών και πουλερικών εξασφαλίστηκε κατά το διάστημα από το 1999 μέχρι τον Οκτώβριο του 2002 από άμεσα έσοδα του κράτους και, από τον Οκτώβριο του 2002 και μετά, από έσοδα φορολογικής επιβάρυνσης που εφαρμόστηκε στα σφαγεία, τους εισαγωγείς βοείου και χοιρείου κρέατος με κόκαλο και τους ενδοκοινοτικούς εμπόρους, δηλαδή στους εμπόρους/παραλήπτες βοείου και χοιρείου κρέατος με κόκαλο.
(131)
Οι πληρωμές στους παρόχους υπηρεσιών που εξασφαλίζονταν με άμεσα έσοδα του κράτους συνιστούν πλεονεκτήματα χρηματοδοτούμενα με κρατικούς πόρους. Το γεγονός ότι αυτή η δημόσια υπηρεσία χρηματοδοτούνταν από τον κρατικό προϋπολογισμό από το 1999 και πριν την εφαρμογή του φόρου το 2002 σημαίνει ότι οι επιχειρήσεις που παρέχουν αυτή την υπηρεσία λαμβάνουν δημόσια κεφάλαια για να καλύψουν δαπάνες που προκύπτουν από την παροχή αυτής της υπηρεσίας.
(132)
Οι φόροι που εφαρμόστηκαν από τον Σεπτέμβριο του 2002 έως τον Νοέμβριο του 2005 δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής των διατάξεων της ΣΛΕΕ σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις, εκτός εάν αποτελούν τον τρόπο χρηματοδότησης ενός μέτρου ενίσχυσης και είναι αναπόσπαστο μέρος αυτού του μέτρου (39).
(133)
Όλοι οι φόροι πληρώνονται με βάση ένα μηχανισμό αντιστροφής της επιβάρυνσης στο INGA. Οι εισπραττόμενοι από τους εμπόρους φόροι αποτελούσαν τα έσοδα του INGA και καταβάλλονταν σε αυτό απευθείας.
(134)
Για να θεωρηθεί ότι ένας φόρος ή μέρος του φόρου αποτελεί αναπόσπαστο μέρος του μέτρου ενισχύσεως, πρέπει να υφίστανται οπωσδήποτε δεσμευτική σχέση χορήγησης μεταξύ του φόρου και της ενισχύσεως βάσει της συναφούς εθνικής νομοθεσίας, υπό την έννοια ότι το προϊόν φόρου πρέπει να διατίθεται απαραίτητα για τη χρηματοδότηση της ενισχύσεως (40).
(135)
Δεδομένου ότι οι φόροι αποτελούσαν έσοδα του INGA και καταβάλλονταν απευθείας σε αυτό, η Επιτροπή θεωρεί ότι ο φόρος αποτελεί αναπόσπαστο μέρος του μέτρου ενίσχυσης.
(136)
Όσον αφορά το ζήτημα αν τα έσοδα από τις φορολογικές επιβαρύνσεις στην προκειμένη περίπτωση μπορούν να θεωρηθούν ή όχι έσοδα του κράτους, πρέπει να επισημανθεί ότι, για τους πόρους του κράτους, δεν πρέπει να γίνεται καμία διάκριση ανάμεσα στις περιπτώσεις κατά τις οποίες η ενίσχυση χορηγείται απευθείας από το κράτος ή από δημόσιους ή ιδιωτικούς οργανισμούς οι οποίοι ορίστηκαν ή συστάθηκαν από το κράτος. Στην απόφασή του της 15ης Ιουλίου 2004 στην υπόθεση Pearl κ.α. (41), το Δικαστήριο αποφάνθηκε ότι η είσπραξη εκ μέρους ενός ενδιάμεσου οργανισμού υποχρεωτικών εισφορών από όλες τις επιχειρήσεις ενός δεδομένου επαγγελματικού κλάδου δεν θεωρούνται κρατικοί πόροι μόνο εφόσον πληρούνται οι ακόλουθες τέσσερις προϋποθέσεις:
α)
το εξεταζόμενο μέτρο θεσπίστηκε από τον επαγγελματικό φορέα που εκπροσωπεί τις επιχειρήσεις και τους εργαζόμενους ενός επαγγελματικού κλάδου και δεν αποτελεί μέσο εφαρμογής πολιτικών που καθορίζονται από το κράτος·
β)
οι στόχοι του εξεταζόμενου μέτρου χρηματοδοτούνται εξ ολοκλήρου από τις εισφορές των επιχειρήσεων του κλάδου·
γ)
ο τρόπος χρηματοδότησης και το ποσοστό/ποσό των εισφορών αποφασίζονται στο πλαίσιο του επαγγελματικού φορέα του τομέα από τους εκπροσώπους των εργοδοτών και των εργαζομένων, χωρίς καμία παρέμβαση του κράτους·
δ)
οι εισφορές χρησιμοποιούνται υποχρεωτικά για τη χρηματοδότηση του μέτρου, χωρίς τη δυνατότητα παρέμβασης του κράτους.
(137)
Από τις διαθέσιμες πληροφορίες συνάγεται ότι δεν ικανοποιείται η πρώτη προϋπόθεση της απόφασης Pearle κ.ά., από την άποψη ότι το μέτρο θεσπίστηκε με νομοθετικό διάταγμα με στόχο να θέσει σε εφαρμογή μια πολιτική που καθορίστηκε από το κράτος, η οποία αφορά την καταπολέμηση της ΣΕΒ.
(138)
Επιπλέον, δεν πληρούνται η τρίτη και τέταρτη προϋπόθεση, εφόσον ο τρόπος χρηματοδότησης ρυθμίζεται από τα προαναφερθέντα νομοθετικά διατάγματα. Κατά συνέπεια, οι πορτογαλικές αρχές είχαν δυνατότητα παρέμβασης στον καθορισμό των τρόπων χρηματοδότησης του μέτρου.
(139)
Εφόσον δεν πληρούνται όλες οι προϋποθέσεις της απόφασης Pearle κ.ά. και το κράτος ασκεί καθοριστικό έλεγχο στους τρόπους χρηματοδότησης του μέτρου ενίσχυσης, η Επιτροπή θεωρεί ότι τα έσοδα από τις φορολογικές επιβαρύνσεις συνιστούν πράγματι κρατικούς πόρους που καταλογίζονται στο κράτος.
1.3. ΣΤΡΕΒΛΩΣΗ ΤΟΥ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΥ/ΕΠΗΡΕΑΣΜΟΣ ΤΩΝ ΣΥΝΑΛΛΑΓΩΝ
(140)
Σύμφωνα με τη νομολογία του Δικαστηρίου, η ενίσχυση της ανταγωνιστικής θέσης μιας επιχείρησης μετά τη χορήγηση κρατικής ενίσχυσης συνιστά κατά κανόνα στρέβλωση του ανταγωνισμού σε σχέση με άλλες ανταγωνιστικές επιχειρήσεις οι οποίες δεν λαμβάνουν αυτή την ενίσχυση (42).
(141)
Το μέτρο μπορεί να έχει επίπτωση στη θέση της Πορτογαλίας στον τομέα του κρέατος (43). Εφόσον οι πορτογαλικές επιχειρήσεις δραστηριοποιούνται σε μια εξόχως ανταγωνιστική διεθνή αγορά, το εν λόγω μέτρο νοθεύει ή απειλεί να νοθεύσει τον ανταγωνισμό. Το μέτρο μπορεί επίσης να επηρεάσει τις μεταξύ των κρατών μελών συναλλαγές.
(142)
Οι πορτογαλικές αρχές ισχυρίστηκαν ότι, εξαιτίας της επιβολής αποκλεισμού στις αποστολές ιδίως ζωντανών βοοειδών, κρεατάλευρων και οστεάλευρων, ως έχουν ή στη σύνθεση άλλων προϊόντων, δεν υπήρχαν εμπορικές συναλλαγές, γεγονός που σημαίνει ότι δεν ήταν δυνατό να υπάρξει στρέβλωση του ανταγωνισμού.
(143)
Ως προς αυτό πρέπει να επισημανθεί ότι, σύμφωνα με τη νομολογία, (44) μια ενίσχυση είναι δυνατό να επηρεάζει το ενδοκοινοτικό εμπόριο και να νοθεύει τον ανταγωνισμό, έστω και αν η δικαιούχος επιχείρηση που ανταγωνίζεται παραγωγούς από άλλα κράτη μέλη δεν μετέχει η ίδια στις εξαγωγές· συγκεκριμένα, όταν ένα κράτος μέλος χορηγεί ενίσχυση σε μια επιχείρηση, η εσωτερική παραγωγή μπορεί να διατηρείται στο ίδιο επίπεδο ή και να αυξάνεται, με συνέπεια να μειώνονται οι δυνατότητες επιχειρήσεων εγκατεστημένων σε άλλα κράτη μέλη να εξάγουν τα προϊόντα τους προς την αγορά του εν λόγω κράτους μέλους.
(144)
Υπό αυτές τις συνθήκες, η Επιτροπή θεωρεί ότι το γεγονός της απαγόρευσης της αποστολής των προαναφερόμενων προϊόντων από την Πορτογαλία προς άλλα κράτη μέλη δεν έχει επίπτωση στο γεγονός ότι η ενίσχυση μπορεί να νοθεύσει τον ανταγωνισμό και να επηρεάσει τις συναλλαγές.
1.4. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ
(145)
Η Επιτροπή θεωρεί ότι το μέτρο που τέθηκε σε εφαρμογή με τα νομοθετικά διατάγματα του 1998, του 2002 και του 2003 σχετικά με την αποκομιδή, τη μεταφορά, τη μεταποίηση και την καταστροφή ζωικών υποπροϊόντων συνιστά κρατική ενίσχυση προς όφελος των σφαγείων, των μονάδων τεμαχισμού και των εισαγωγέων κατά την περίοδο της εφαρμογής του νομοθετικού διατάγματος του 1998 μέχρι το τέλος της εφαρμογής του μεταβατικού καθεστώτος που τέθηκε σε εφαρμογή με το νομοθετικό διάταγμα του 2003, με εξαίρεση το έτος 2003 για το οποίο οι πορτογαλικές αρχές μπόρεσαν να αποδείξουν ότι δεν υπήρχε πλεονέκτημα.
(146)
Όσον αφορά τους κτηνοτρόφους, η Επιτροπή θεωρεί ότι το μέτρο συνιστά κρατική ενίσχυση που εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 107 παράγραφος 1 για την περίοδο πριν από την εφαρμογή του φόρου.
(147)
Όσον αφορά τις επιχειρήσεις παροχής υπηρεσιών, η Επιτροπή συνάγει ότι για την περίοδο από την έναρξη της ισχύος του νομοθετικού διατάγματος του 1998 έως το 2005 που έληξε η εφαρμογή του μεταβατικού καθεστώτος το οποίο θεσπίστηκε με το νομοθετικό διάταγμα του 2003, δεν μπορεί να αποκλειστεί το ενδεχόμενο κρατικής ενίσχυσης.
2. ΤΟ ΠΑΡΑΝΟΜΟ ΤΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ
(148)
Η Επιτροπή διαπιστώνει ότι η Πορτογαλία δεν κοινοποίησε, κατά την έννοια του άρθρου 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ, τα μέτρα ενισχύσεων που χορηγήθηκαν από το 1999, ούτε τα καθεστώτα που προβλέπονται από τα νομοθετικά διατάγματα του 2002 και του 2003. Το άρθρο 1 στοιχείο στ) του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999 του Συμβουλίου ορίζει ως «παράνομη ενίσχυση» μια νέα ενίσχυση που τίθεται σε εφαρμογή κατά παράβαση του άρθρου 93 παράγραφος 3 της συνθήκης.
(149)
Εφόσον τα μέτρα που έθεσε σε εφαρμογή η Πορτογαλία περιέχουν στοιχεία ενίσχυσης, συνάγεται ότι πρόκειται για νέες ενισχύσεις που δεν κοινοποιήθηκαν στην Επιτροπή και οι οποίες, ως εκ τούτου, είναι παράνομες κατά τη έννοια της ΣΛΕΕ.
(150)
Η εξέταση της συμβατότητας των ενδεχόμενων ενισχύσεων θα γίνει σε δύο στάδια: σε ένα πρώτο στάδιο, η Επιτροπή θα εξετάσει τη συμβατότητα των ενισχύσεων που χορηγήθηκαν στις επιχειρήσεις παροχής υπηρεσιών, και σε ένα δεύτερο μέρος θα εξετάσει τη συμβατότητα των ενδεχόμενων ενισχύσεων που χορηγήθηκαν στα σφαγεία και τις μονάδες τεμαχισμού, στους εισαγωγείς και τους ενδοκοινοτικούς εμπόρους του τομέα καθώς και τους κτηνοτρόφους.
(151)
Επειδή πρόκειται για ενίσχυση χρηματοδοτούμενη με τη βοήθεια μιας φορολογικής επιβάρυνσης από το 2002, η Επιτροπή πρέπει να εξετάσει και τις χρηματοδοτούμενες δράσεις, δηλαδή τις ενισχύεις, και τη χρηματοδότησή τους, εφόσον η χρηματοδότηση αποτελεί αναπόσπαστο μέρος του μέτρου ενίσχυσης. Έτσι, κατά το Δικαστήριο, όταν ο τρόπος χρηματοδότησης μιας ενίσχυσης, ιδίως μέσω υποχρεωτικών εισφορών, αποτελεί αναπόσπαστο μέρος του μέτρου ενίσχυσης, κατά την εξέταση της ενίσχυσης η Επιτροπή οφείλει υποχρεωτικά να λάβει υπόψη αυτό τον τρόπο χρηματοδότησης (45). Όπως αποδείχτηκε στην αιτιολογική σκέψη 135 της παρούσας απόφασης, ο τρόπος χρηματοδότησης της ενίσχυσης πρέπει να θεωρηθεί αναπόσπαστο μέρος του μέτρου ενίσχυσης.
3. ΕΞΕΤΑΣΗ ΤΗΣ ΣΥΜΒΑΤΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΕΝΙΣΧΥΣΕΩΝ
3.1. ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΙΣ ΕΦΑΡΜΟΣΤΕΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΣΤΙΣ ΜΗ ΚΟΙΝΟΠΟΙΗΘΕΙΣΕΣ ΕΝΙΣΧΥΣΕΙΣ
3.1.1. Ενισχύσεις υπέρ των επιχειρήσεων παροχής υπηρεσιών
α) Συμβατότητα των ενισχύσεων κατ’ εφαρμογή του άρθρου 106 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ
(152)
Η απαγόρευση του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ υπόκειται σε εξαιρέσεις.
(153)
Από τη νομολογία του Δικαστηρίου συνάγεται ότι οι αντισταθμίσεις για την παροχή δημόσιας υπηρεσίας δεν συνιστούν κρατικές ενισχύσεις κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ, εάν πληρούν ορισμένες προϋποθέσεις (βλέπε αιτιολογική σκέψη 89 της παρούσας απόφασης). Εντούτοις, εάν οι αντισταθμίσεις της παροχής δημόσιας υπηρεσίας δεν πληρούν τις προϋποθέσεις και εάν δεν πληρούνται τα γενικά κριτήρια εφαρμογής του άρθρου 107 παράγραφος 1, οι αντισταθμίσεις αυτές συνιστούν κρατικές ενισχύσεις, οι οποίες μπορούν παρ’ όλα αυτά να κριθούν συμβατές με την ΣΛΕΕ κατ’ εφαρμογή του άρθρου 106 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ, εάν είναι απαραίτητες για τη λειτουργία των υπηρεσιών γενικού οικονομικού συμφέροντος και δεν επηρεάζουν την ανάπτυξη των συναλλαγών σε βαθμό αντίθετο προς το συμφέρον της Ένωσης. Η Επιτροπή διευκρίνισε τους όρους οι οποίοι πρέπει να πληρούνται για την επίτευξη αυτής της ισορροπίας. Ήδη στην ανακοίνωσή της σχετικά με τις υπηρεσίες κοινής ωφέλειας στην Ευρώπη του 2001 (46), η Επιτροπή διευκρινίζει ότι πρέπει να διασφαλιστεί ότι όλοι οι περιορισμοί που επιβάλλονται σε σχέση με τους κανόνες της συνθήκης ΕΚ, και ιδίως οι περιορισμοί του ανταγωνισμού και των ελευθεριών που συνδέονται με την εσωτερική αγορά δεν υπερβαίνουν το επίπεδο που είναι αυστηρά απαραίτητο για τη διασφάλιση της ορθής εκτέλεσης της αποστολής δημόσιας υπηρεσίας. Αυτό συνεπάγεται κυρίως ότι η αμοιβή δεν είναι ανώτερη από το καθαρό πρόσθετο κόστος που προκύπτει από την αποστολή η οποία έχει ανατεθεί στην εξεταζόμενη επιχείρηση. Η Επιτροπή διευκρίνισε επίσης αυτούς τους όρους αργότερα στο κοινοτικό πλαίσιο για τις κρατικές ενισχύσεις υπό μορφή αντιστάθμισης για την παροχή δημόσιας υπηρεσίας (47) και στην απόφαση της 28ης Νοεμβρίου 2005 σχετικά με την εφαρμογή του άρθρου 86 παράγραφος 2 (48). Όσον αφορά τον υπολογισμό του ύψους της αντιστάθμισης, η Επιτροπή διευκρινίζει ότι το ύψος της αντιστάθμισης δεν δύναται να υπερβαίνει το ποσό που απαιτείται για να καλυφθούν οι δαπάνες που προκύπτουν από την εκτέλεση των υποχρεώσεων δημόσιας υπηρεσίας, λαμβανομένων υπόψη των σχετικών εσόδων καθώς και ενός ευλόγου κέρδους για την εκτέλεση των εν λόγω υποχρεώσεων. Το εύλογο κέρδος δύναται να περιλαμβάνει το σύνολο ή μέρος των κερδών από την αύξηση της παραγωγικότητας των οικείων επιχειρήσεων κατά τη διάρκεια συμφωνηθείσας και περιορισμένης περιόδου, χωρίς να επιδεινώνει ποιοτικά το επίπεδο των υπηρεσιών που έχουν ανατεθεί από το κράτος στην επιχείρηση.
(154)
Η παράγραφος 18 του κοινοτικού πλαισίου για τις κρατικές ενισχύσεις υπό μορφή αντιστάθμισης για την παροχή δημόσιας υπηρεσίας διευκρινίζει ότι με τον όρο «εύλογο κέρδος» νοείται ποσοστό απόδοσης του ιδίου κεφαλαίου που λαμβάνει υπόψη τον κίνδυνο ή την έλλειψη κινδύνου για την επιχείρηση λόγω της κρατικής παρέμβασης, ιδίως εάν το κράτος παρέχει αποκλειστικά ή ειδικά δικαιώματα. Κανονικά, το ποσοστό αυτό δεν πρέπει να υπερβαίνει το μέσο ποσοστό στον σχετικό τομέα τα τελευταία έτη. Στους τομείς όπου δεν υπάρχει επιχείρηση αντίστοιχη με την ανάδοχο επιχείρηση της υπηρεσίας γενικού οικονομικού συμφέροντος, η σύγκριση μπορεί να γίνει με επιχειρήσεις που βρίσκονται σε άλλα κράτη μέλη, ή αν κριθεί απαραίτητο, σε άλλους τομείς, υπό την προϋπόθεση ότι λαμβάνονται υπόψη τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του κάθε τομέα. Για να προσδιοριστεί το εύλογο κέρδος, το κράτος μέλος μπορεί να θεσπίσει κριτήρια παροχής κινήτρων, σε συνάρτηση μεταξύ άλλων με την ποιότητα της παρεχόμενης υπηρεσίας και τα οφέλη όσον αφορά την αύξηση της παραγωγικότητας.
(155)
Όπως αναλύεται στις αιτιολογικές σκέψεις 99 και επόμενες της παρούσας απόφασης, η Επιτροπή δεν μπορεί να διαπιστώσει με βάση τα στοιχεία που έχουν κοινοποιήσει οι πορτογαλικές αρχές ότι το ύψος της αντιστάθμισης υπολογίστηκε λαμβάνοντας υπόψη ένα εύλογο κέρδος που δεν υπερβαίνει τον μέσο συντελεστή του τομέα. Οι υπηρεσίες της Επιτροπής ζήτησαν από τις πορτογαλικές αρχές επανειλημμένα να υποβάλουν όλα τα απαραίτητα στοιχεία που θα επέτρεπαν να διαπιστωθεί αν πληρούνται στην προκειμένη περίπτωση οι προϋποθέσεις εξαίρεσης από τις διατάξεις περί κρατικών ενισχύσεων οι οποίες χορηγούνται υπό μορφή υπηρεσίας οικονομικού συμφέροντος. Πράγματι, τα στοιχεία που κοινοποίησαν οι πορτογαλικές αρχές δεν αναφέρουν πουθενά ότι έγινε σύγκριση με άλλες επιχειρήσεις για να προσδιοριστεί το διαπιστωθέν μέσο ποσοστό στον εξεταζόμενο τομέα.
(156)
Η Επιτροπή δεν μπορεί, συνεπώς, να αποφανθεί ως προς τη συμβατότητα των ενισχύσεων υπέρ των επιχειρήσεων παροχής υπηρεσιών κατά την έννοια του άρθρου 106 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ.
β) Η συμβατότητα των ενισχύσεων κατ’ εφαρμογή του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της ΣΛΕΕ
(157)
Το άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της ΣΛΕΕ προβλέπει ότι μπορεί να θεωρηθούν ότι συμβιβάζονται με την κοινή αγορά οι ενισχύσεις για την προώθηση της ανάπτυξης ορισμένων οικονομικών δραστηριοτήτων ή οικονομικών περιοχών, εφόσον δεν αλλοιώνουν τους όρους των συναλλαγών κατά τρόπο αντίθετο προς το κοινό συμφέρον. Για να μπορέσουν να υπαχθούν στην εξαίρεση που προβλέπεται στο συγκεκριμένο σημείο, οι ενισχύσεις πρέπει να συμβάλουν στην ανάπτυξη του υπό εξέταση τομέα.
(158)
Στην προκειμένη περίπτωση, οι πορτογαλικές αρχές δηλώνουν ότι ανέλαβαν εξ ολοκλήρου το κόστος των εργασιών αποκομιδής, μεταποίησης και καταστροφής των υποπροϊόντων κρέατος θηλαστικών και πουλερικών από το 1999. Από τον Οκτώβριο του 2002, η χρηματοδότηση του κόστους αυτών των ίδιων εργασιών αποκομιδής, μεταφοράς και μεταποίησης και καταστροφής των υποπροϊόντων κρέατος θηλαστικών και πουλερικών εξασφαλίζεται με τα έσοδα φόρου που επιβάλλεται στα σφαγεία, τους εισαγωγείς βοείου και χοιρείου κρέατος με κόκαλο και στους ενδοκοινοτικούς εμπόρους, δηλαδή τους εμπόρους/παραλήπτες βοείου και χοιρείου κρέατος με κόκαλο, όταν δεν εκτελούν οι ίδιοι αυτές τις εργασίες.
(159)
Σύμφωνα με το σημείο 23.3 των Κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών για τις κρατικές ενισχύσεις στον τομέα της γεωργίας 2000-2006 (49) (στο εξής «κατευθυντήριες γραμμές») και την Ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τον καθορισμό των κανόνων που εφαρμόζονται για την αξιολόγηση των παράνομων κρατικών ενισχύσεων, κάθε παράνομη ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 1 στοιχείο στ) του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999 πρέπει να αξιολογείται σύμφωνα με τους κανόνες και τις κατευθυντήριες γραμμές που ισχύουν κατά τον χρόνο χορήγησης της ενίσχυσης. Η Επιτροπή εξέδωσε, το 2002, τις κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις για εξετάσεις ΜΣΕ, νεκρά ζώα και σφαγειοαπορρίμματα (50). Οι εν λόγω κατευθυντήριες γραμμές εφαρμόστηκαν από την 1η Ιανουαρίου 2003 έως τις 31 Δεκεμβρίου 2006 (51). Η παράγραφος 44 των κατευθυντήριων γραμμών για εξετάσεις ΜΣΕ προβλέπει εξαίρεση από την αρχή ότι οι παράνομες ενισχύσεις πρέπει να αξιολογούνται σύμφωνα με τους ισχύοντες κανόνες κατά τον χρόνο χορήγησης της ενίσχυσης για περιπτώσεις που αφορούν ιδίως απόβλητα σφαγείων. Σύμφωνα με την παράγραφο 47 των κατευθυντήριων γραμμών για εξετάσεις ΜΣΕ, η Επιτροπή εφαρμόζει τις αρχές που βασίζονται στο σημείο 11.4 των κατευθυντήριων γραμμών για τις παράνομες ενισχύσεις σχετικά με τα απόβλητα σφαγείων που χορηγήθηκαν πριν από το τέλος του 2002. Κατά συνέπεια, η παράγραφος 47 των κατευθυντήριων γραμμών για εξετάσεις ΜΣΕ αποτελεί την κατάλληλη νομική βάση για την αξιολόγηση των ενισχύσεων που χορηγήθηκαν από το 1999.
(160)
Σύμφωνα με την παράγραφο 194 στοιχείο γ) των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών για τις κρατικές ενισχύσεις στον τομέα της γεωργίας και της δασοκομίας 2007-2013, από τότε που τέθηκαν σε ισχύ αυτές οι κατευθυντήριες γραμμές, την 1η Ιανουαρίου 2007, η Επιτροπή δεν εφαρμόζει πλέον τις κατευθυντήριες γραμμές για εξετάσεις ΜΣΕ, παρά μόνο στις παράνομες ενισχύσεις που χορηγήθηκαν πριν από την 1η Ιανουαρίου 2007 και προβλέπονται στις παραγράφους 43 και επόμενες αυτών των κατευθυντήριων γραμμών. Κατά συνέπεια, η παράγραφος 47 των κατευθυντήριων γραμμών για εξετάσεις ΜΣΕ εξακολουθεί να αποτελεί τον εφαρμοστέο κανόνα για τις παράνομες ενισχύσεις σχετικά με τα απόβλητα σφαγείων από την 1η Ιανουαρίου του 2003.
(161)
Η παράγραφος 47 των κατευθυντήριων γραμμών για εξετάσεις ΜΣΕ προβλέπει ένα σύνολο διατάξεων που αφορούν τα απόβλητα σφαγείων.
(162)
Σύμφωνα με την παράγραφο 47 των κατευθυντήριων γραμμών για εξετάσεις ΜΣΕ, όσον αφορά τις κρατικές ενισχύσεις που αφορούν τα απόβλητα σφαγείων, η Επιτροπή εξέδωσε ένα σύνολο επιμέρους αποφάσεων από τον Ιανουάριο του 2001 με τις οποίες επιτρέπει τη χορήγηση κρατικής ενίσχυσης μέχρι και για το 100 % του κόστους διάθεσης ειδικών υλικών κινδύνου, κρεατοστεάλευρων και ζωοτροφών που περιέχουν αυτά τα προϊόντα, τα οποία έπρεπε να διατεθούν βάσει της πρόσφατα θεσπισθείσας κοινοτικής νομοθεσίας σχετικά με τις μεταδοτικές σπογγώδεις εγκεφαλοπάθειες (ΜΣΕ). Οι αποφάσεις αυτές βασίστηκαν ειδικά στο σημείο 11.4 των κατευθυντήριων γραμμών για τη γεωργία, λαμβανομένου υπόψη του βραχυπρόθεσμου χαρακτήρα των ενισχύσεων αυτών και της ανάγκης να τηρηθεί η αρχή ο ρυπαίνων πληρώνει μακροπρόθεσμα. Κατ’ εξαίρεση, η Επιτροπή έχει αποδεχθεί τη χορήγηση παρόμοιων κρατικών ενισχύσεων και σε άλλες επιχειρήσεις εκτός από τις επιχειρήσεις παραγωγής ζώντων ζώων, όπως τα σφαγεία. Η Επιτροπή θα εφαρμόσει τις ίδιες αρχές στις παράνομες ενισχύσεις που χορηγήθηκαν πριν το τέλος του 2002 για συγκρίσιμες δαπάνες σε σχέση με την προσφάτως θεσπισθείσα κοινοτική νομοθεσία για τις ΜΣΕ, με την επιφύλαξη της τήρησης άλλων διατάξεων του δικαίου της Ένωσης.
(163)
Η παράγραφος 47 των κατευθυντήριων γραμμών για εξετάσεις ΜΣΕ αναφέρει ότι, κατ’ εξαίρεση, η Επιτροπή δέχθηκε τη χορήγηση παράνομων κρατικών ενισχύσεων και σε άλλους οικονομικούς παράγοντες εκτός από αυτούς που δραστηριοποιούνται στην παραγωγή ζώντων ζώων, παραδείγματος χάρη στα σφαγεία. Στο παρελθόν, η Επιτροπή αποφάσισε ότι η εξαίρεση αυτή έπρεπε επίσης να καλύπτει και άλλες επιχειρήσεις οι οποίες εκτελούν καθήκοντα που συνδέονται άμεσα με την παραγωγή ζώντων ζώων, όπως οι επιχειρήσεις εκδοράς.
(164)
Βάσει του σημείου 11.4 των κατευθυντήριων γραμμών για τη γεωργία, η Επιτροπή επέτρεψε τη χορήγηση ενισχύσεων μέχρι ποσοστό 100 % των πραγματικών δαπανών για μέτρα όπως οι υγειονομικοί έλεγχοι, η διενέργεια δοκιμών και άλλα μέτρα ανίχνευσης, για αγορά και χορήγηση εμβολίων, φαρμάκων και φυτοπροστατευτικών προϊόντων και για την καταστροφή καλλιεργειών υπό την προϋπόθεση ότι:
-
υπάρχει πρόγραμμα επαρκές που καθορίζεται σε κοινοτικό, εθνικό ή περιφερειακό επίπεδο για την πρόληψη, την επιτήρηση ή την εξάλειψη της εν λόγω ασθένειας·
-
οι ασθένειες αποτελούν πηγή ανησυχίας για τις δημόσιες αρχές·
-
τα μέτρα ενίσχυσης έχουν στόχο την πρόληψη ή/και την αποζημίωση·
-
οι ενισχύσεις είναι συμβατές με τη νομοθεσία της Ένωσης στον κτηνιατρικό και φυτοϋγειονομικό τομέα.
(165)
Σύμφωνα με την παράγραφο 47 των κατευθυντήριων γραμμών για εξετάσεις ΜΣΕ, εφαρμόζονται επίσης οι εν λόγω αρχές.
(166)
Η ΣΕΒ είναι μεταδοτική ασθένεια που συνιστά απειλή για την υγεία του ανθρώπου. Πρόκειται για ζωονόσο η αρχική εστία της οποίας πρέπει να κοινοποιείται στην Επιτροπή και στα άλλα κράτη μέλη (52). Στόχος του μέτρου της ενίσχυσης ήταν να εξασφαλιστεί η εφαρμογή των απαραίτητων προληπτικών μέτρων όσον αφορά την αποκομιδή, τη μεταφορά, τη μεταποίηση και την καταστροφή, σύμφωνα με την κτηνιατρική νομοθεσία που ίσχυε το διάστημα από το 1999 έως το 2005 στον τομέα του κρέατος.
(167)
Ως προς αυτό, η Επιτροπή επισημαίνει πως η Πορτογαλία ανέφερε ότι ανέλαβε το σύνολο των δαπανών για τις εργασίες αποκομιδής, μεταποίησης και καταστροφής των υποπροϊόντων κρέατος θηλαστικών και πουλερικών από το 1999 μέχρι τα τέλη του 2002, στο πλαίσιο έκτακτων μέτρων που ενέκρινε η Επιτροπή βάσει της απόφασης 98/653/ΕΚ η οποία απαγορεύει την εξαγωγή κρεατάλευρων, οστεάλευρων και κρεατοστεάλευρων που προέρχονται από θηλαστικά. Τονίζει επίσης ότι τα μέτρα απαγόρευσης των συναλλαγών βοείου κρέατος προς την Πορτογαλία ανακλήθηκαν μόνο όταν εκδόθηκε ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1993/2004.
(168)
Η Επιτροπή επισημαίνει επίσης ότι, σύμφωνα με τις παραγράφους 33 και 34 των κατευθυντήριων γραμμών για εξετάσεις ΜΣΕ, η επιλογή και η αμοιβή των επιχειρήσεων έγιναν σύμφωνα με τους κανόνες της αγοράς, χωρίς διακρίσεις (βλέπε αιτιολογική σκέψη 21 και επόμενες της παρούσας απόφασης). Η Επιτροπή μπορεί στην προκειμένη περίπτωση να αποδεχτεί, λόγω του έκτακτου χαρακτήρα των μέτρων που έπρεπε να ληφθούν, ότι οι πορτογαλικές αρχές επέλεξαν τις επιχειρήσεις παροχής υπηρεσιών με βάση το νομοθετικό διάταγμα αριθ. 197/99 της 8ης Ιουνίου 1999 το οποίο, σύμφωνα με τα στοιχεία που κοινοποίησαν οι πορτογαλικές αρχές, αποτελεί την εθνική νομοθετική πράξη ενσωμάτωσης της οδηγίας 97/52/ΕΚ, χωρίς διαδικασία ανάθεσης δημοσίων συμβάσεων (βλέπε αιτιολογική σκέψη 24 της παρούσας απόφασης).
(169)
Οι πορτογαλικές αρχές ανέφεραν ότι το νομοθετικό διάταγμα αριθ. 197/2002 είχε προβλεφθεί για την τήρηση των δεσμεύσεων στο πλαίσιο της απόφασης 2000/766/ΕΚ του Συμβουλίου, με την πλήρη τήρηση της αρχής ο ρυπαίνων πληρώνει (βλέπε αιτιολογικές σκέψεις 65 και 66 της παρούσας απόφασης). Επιβεβαίωσαν ότι δεν υπήρξε εκτροπή πόρων προς πιθανές ανταγωνιστικές δραστηριότητες τις οποίες θα μπορούσαν να είχαν ασκήσει οι επιχειρήσεις παροχής υπηρεσιών, διότι η μοναδική δραστηριότητα αυτών των επιχειρήσεων ήταν πράγματι η αποκομιδή, η μεταποίηση, η μεταφορά και η καταστροφή των ζωικών υποπροϊόντων.
(170)
Η Επιτροπή διαπιστώνει επίσης ότι η ευθύνη για την παροχή της υπηρεσίας και της χρηματοδότησής της μεταβιβάστηκε στους οικονομικούς παράγοντες, με την τήρηση μιας μεταβατικής περιόδου, από το σύστημα που τέθηκε σε εφαρμογή βάσει του νομοθετικού διατάγματος του 2003.
(171)
Δεδομένων των ειδικών περιστάσεων και της κατάστασης έκτακτης ανάγκης που προκλήθηκε από τον κίνδυνο της εξάπλωσης της ΣΕΒ την περίοδο από το 1999 έως το 2004 και του γεγονότος ότι το σύστημα που τέθηκε σε εφαρμογή με το νομοθετικό διάταγμα του 2003 προέβλεπε τη σταδιακή μεταβίβαση της ευθύνης χρηματοδότησης των υπηρεσιών στους οικονομικούς παράγοντες του υπό εξέταση τομέα, η Επιτροπή θεωρεί ότι οι ενισχύσεις μπορούν να χαρακτηριστούν ως σύντομης διάρκειας και ότι τήρησαν την αρχή ο ρυπαίνων πληρώνει μακροπρόθεσμα.
(172)
Ως εκ τούτου, η Επιτροπή μπορεί να διαπιστώσει ότι, βάσει των πληροφοριών που έχει στη διάθεσή της, οι ενισχύσεις που χορηγήθηκαν το διάστημα από το 1999 έως τα τέλη του 2002 μπορούν να ωφεληθούν από την εξαίρεση που προβλέπεται στο άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της ΣΛΕΕ.
(173)
Για τις ενισχύσεις που χορηγήθηκαν από το 2003 έως τον Νοέμβριο του 2005, η Επιτροπή θεωρεί, λόγω της κατάστασης έκτακτης ανάγκης που επικρατούσε μέχρι τα τέλη του 2004 και επειδή, όπως προαναφέρθηκε, το νομοθετικό διάταγμα προέβλεπε τη σταδιακή μεταβίβαση της ευθύνης και της χρηματοδότησης των υπηρεσιών, ότι οι ενισχύσεις μπορούν να χαρακτηριστούν συμβατές και σύμφωνες με την παράγραφο 47 των κατευθυντήριων γραμμών για εξετάσεις ΜΣΕ, εάν είναι σύμφωνες με το πραγματικό κόστος των υπηρεσιών που παρασχέθηκαν.
(174)
Όπως αναφέρεται στην αιτιολογική σκέψη 100 αυτής της απόφασης, οι πορτογαλικές αρχές απέδειξαν ότι οι ενισχύσεις αντιστοιχούν στα πραγματικά έξοδα των υπηρεσιών τις οποίες παρείχαν οι επιχειρήσεις κατά την περίοδο από το 1999 έως το 2005.
(175)
Ως εκ τούτου, η Επιτροπή διαπιστώνει ότι βάσει των πληροφοριών που έχει στη διάθεσή της, οι ενισχύσεις οι οποίες χορηγήθηκαν από το 2003 έως τον Νοέμβριο του 2005 στις επιχειρήσεις παροχής υπηρεσιών μπορούν να υπαχθούν στην εξαίρεση του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της ΣΛΕΕ.
3.1.2. Ενισχύσεις στα σφαγεία και τις μονάδες τεμαχισμού, στους εισαγωγείς και τους ενδοκοινοτικούς εμπόρους του τομέα καθώς και τους κτηνοτρόφους
(176)
Όπως διαπίστωσε η Επιτροπή στην αιτιολογική σκέψη 166 της παρούσας απόφασης, κατά το διάστημα από το 1999 έως το 2004, ο κίνδυνος εξάπλωσης της ΣΕΒ στην Πορτογαλία δημιούργησε ειδικές περιστάσεις και κατάσταση έκτακτης ανάγκης. Λαμβανομένης υπόψη αυτής της έκτακτης κατάστασης και δεδομένου ότι το σύστημα που τέθηκε σε εφαρμογή με το νομοθετικό διάταγμα του 2003 προέβλεπε τη σταδιακή μεταβίβαση της αρμοδιότητας και της χρηματοδότησης των υπηρεσιών στους οικονομικούς παράγοντες του τομέα, η Επιτροπή θεωρεί ότι οι ενισχύσεις μπορούν να θεωρηθούν ως ενισχύσεις μικρής διάρκειας που τηρούν την αρχή ο ρυπαίνων πληρώνει μακροπρόθεσμα. Σύμφωνα με την πρακτική της στο παρελθόν, η Επιτροπή θεωρεί στην προκειμένη περίπτωση ότι οι ενισχύσεις μπορούσαν, βάσει της παραγράφου 47 των κατευθυντήριων γραμμών για τις εξετάσεις ΜΣΕ, να χορηγηθούν εκτάκτως και σε άλλους οικονομικούς παράγοντες του τομέα, ιδίως τα σφαγεία και τις μονάδες τεμαχισμού, τους εισαγωγείς και τους ενδοκοινοτικούς εμπόρους του τομέα.
(177)
Όπως διαπίστωσε η Επιτροπή για τις επιχειρήσεις παροχής των εξεταζόμενων υπηρεσιών, οι ενισχύσεις χορηγήθηκαν σύμφωνα με τις αρχές που ορίζονται στην παράγραφο 47 των κατευθυντήριων γραμμών για τις εξετάσεις ΜΣΕ.
(178)
Όσον αφορά τα σφαγεία και τις μονάδες τεμαχισμού, τους εισαγωγείς και τους ενδοκοινοτικούς εμπόρους του τομέα, η Επιτροπή δύναται να συμπεράνει ότι οι χορηγηθείσες ενισχύσεις μπορούν να υπαχθούν στην εξαίρεση που προβλέπει το άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) τα της ΣΛΕΕ.
(179)
Σε σχέση με τους κτηνοτρόφους, η Επιτροπή διαπιστώνει επίσης ότι, με βάση τις εκτιμήσεις στην αιτιολογική σκέψη 160 και επόμενες της παρούσας απόφασης, οι ενισχύσεις χορηγήθηκαν σύμφωνα με τις αρχές που ορίζονται στην παράγραφο 47 των κατευθυντήριων γραμμών για τις εξετάσεις ΜΣΕ και μπορούν να υπαχθούν στην εξαίρεση που προβλέπει το άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της ΣΛΕΕ.
3.2. Η ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗ ΤΩΝ ΕΝΙΣΧΥΣΕΩΝ
(180)
Από τον Οκτώβριο του 2002, ημερομηνία που τέθηκε σε ισχύ το νομοθετικό διάταγμα του 2002, η χρηματοδότηση των δαπανών για τις εργασίες αποκομιδής, μεταφοράς, μεταποίησης και καταστροφής υποπροϊόντων κρέατος θηλαστικών και πουλερικών εξασφαλίζεται από τα έσοδα φορολογικής επιβάρυνσης που επιβλήθηκε στα σφαγεία, τους εισαγωγείς βοείου και χοιρείου κρέατος με κόκαλο και τους ενδοκοινοτικούς εμπόρους, δηλαδή τους εμπόρους/παραλήπτες βοείου και χοιρείου κρέατος με κόκαλο.
(181)
Σύμφωνα με τη νομολογία του Δικαστηρίου (53), η Επιτροπή θεωρεί κανονικά ότι η χρηματοδότηση μιας κρατικής ενίσχυσης μέσω της επιβολής υποχρεωτικών εισφορών μπορεί να έχει επίπτωση στην ενίσχυση, εφόσον παράγει προστατευτικό αποτέλεσμα που υπερβαίνει την καθαυτό ενίσχυση. Οι εν λόγω εισφορές συνιστούν πράγματι υποχρεωτικές επιβαρύνσεις. Με βάση την ίδια απόφαση, η Επιτροπή θεωρεί ότι μια ενίσχυση μπορεί να χρηματοδοτηθεί με φορολογικές επιβαρύνσεις επίσης σε προϊόντα που εισάγονται από τα άλλα κράτη μέλη.
(182)
Λαμβάνοντας υπόψη αυτή τη νομολογία και το γεγονός ότι το μέτρο εφαρμόστηκε με πόρους του κράτους και ότι, ως εκ τούτου, αποτελεί κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107 της ΣΛΕΕ, πρέπει να διαπιστωθεί αν συνιστά διάκριση κατά παράβαση του άρθρου 110 της ΣΛΕΕ, στο βαθμό που ο εν λόγω φόρος επιβλήθηκε και σε προϊόντα προελεύσεως άλλων κρατών μελών.
(183)
Οι πορτογαλικές αρχές δικαιολόγησαν τη φορολόγηση εισαγόμενων κρεάτων με κόκαλο με βάση το γεγονός ότι τα εν λόγω εισαγόμενα προϊόντα μπορούσαν να αποκομίσουν το ίδιο όφελος από την εφαρμογή του συστήματος όπως και τα εγχώρια προϊόντα, εφόσον η ύπαρξη κρέατος με κόκαλο συνεπάγεται την ύπαρξη υποπροϊόντων τα οποία επωφελούνται από τις υπηρεσίες αποκομιδής, μεταφοράς, μεταποίησης και καταστροφής.
(184)
Βάσει των πληροφοριών που έχει στη διάθεσή της η Επιτροπή, οι φόροι επιβλήθηκαν στα σφαγεία, στους εισαγωγείς σφαγίων, ημιμορίων σφαγίων και άλλων τεμαχίων βοοειδών και χοιροειδών με κόκαλο (βλέπε άρθρο 2 παράγραφος 2 του νομοθετικού διατάγματος του 2002) και αποσκοπούσαν στην εξασφάλιση της παροχής υπηρεσιών αποκομιδής, μεταφοράς, μεταποίησης και καταστροφής των υποπροϊόντων κρέατος θηλαστικών και πουλερικών (άρθρο 1 παράγραφος 1 του διατάγματος του 2002).
(185)
Με βάση τις πληροφορίες αυτές η Επιτροπή είχε αμφιβολίες αν υπήρχε αντιστοιχία ανάμεσα στους εισπραττόμενους φόρους από τους υπόχρεους και στις υπηρεσίες τις οποίες λαμβάνουν. Η Επιτροπή διαπίστωσε ότι δεν μπορούσε να αποκλείσει την ύπαρξη συστήματος που εν δυνάμει συνιστούσε διάκριση σε βάρος προϊόντων εισαγόμενων από άλλα κράτη μέλη για τα οποία πρέπει να καταβάλλεται ο φόρος.
(186)
Στη συνέχεια οι πορτογαλικές αρχές έδωσαν διαβεβαίωση ότι η χρηματοδότηση των υπηρεσιών αποκομιδής, μεταφοράς, μεταποίησης και καταστροφής των υποπροϊόντων κρέατος πουλερικών δεν προερχόταν από πόρους που εισπράττονταν από τα σφαγεία και τους εισαγωγείς σφαγίων, ημιμορίων σφαγίων και άλλων τεμαχίων βοοειδών και χοιροειδών με κόκαλο, αλλά σύμφωνα με το παράρτημα 1 του νομοθετικού διατάγματος του 2002, από σφαγεία πουλερικών τα οποία δεν ενθάρρυναν την αποκομιδή, μεταφορά, μεταποίηση και καταστροφή υποπροϊόντων που παράγονται από τη σφαγή των πουλερικών. Οι εισαγωγείς και οι έμποροι σφαγίων πουλερικών απαλλάσσονται από τον φόρο, λαμβανομένου υπόψη και του γεγονότος ότι τα περισσότερα σφάγια των εισαγόμενων πουλερικών δεν παράγουν υποπροϊόντα.
(187)
Αντίθετα, όσον αφορά τους εισαγωγείς και εμπόρους σφαγίων, ημιμορίων σφαγίων και άλλων τεμαχίων βοοειδών και χοιροειδών με κόκαλο, οι πορτογαλικές αρχές προέβαλαν την αιτιολόγηση ότι τα εν λόγω εισαγόμενα τεμάχια κρέατος με κόκαλο παρήγαν υποπροϊόντα.
(188)
Ήδη με την παροχή της εν λόγω πληροφορίας και, στη συνέχεια, κατά την κίνηση της διαδικασίας έρευνας, η Επιτροπή ζήτησε από τις πορτογαλικές αρχές να επιβεβαιώσουν ότι τα εισαγόμενα προϊόντα μπορούσαν να ωφεληθούν από τον μηχανισμό κατά τον ίδιο τρόπο όπως και τα εθνικά προϊόντα και, έτσι, να αποδείξουν με συγκεκριμένα αριθμητικά στοιχεία ότι, κατά τη διάρκεια μιας συγκεκριμένης περιόδου αναφοράς, υπήρχε ισοδυναμία ανάμεσα στα ποσά που εισπράττονταν από τα προϊόντα βοείου και χοιρείου κρέατος με κόκαλο τα οποία προέρχονταν από άλλα κράτη μέλη και στο κόστος των υπηρεσιών οι οποίες παρέχονταν αποκλειστικά γι’ αυτά τα προϊόντα [βλέπε παράγραφο 37 στοιχείο η) της απόφασης για την κίνηση της διαδικασίας].
(189)
Οι πορτογαλικές αρχές διαβεβαίωσαν ότι τα εισαγόμενα τεμάχια κρέατος με κόκαλο επωφελούνταν κατά τον ίδιο τρόπο από τις υπηρεσίες αποκομιδής, μεταφοράς, μεταποίησης και καταστροφής των υποπροϊόντων των κρεάτων όπως και τα εθνικά προϊόντα, αλλά δεν έδωσαν συγκεκριμένα αριθμητικά στοιχεία που το επιβεβαιώνουν.
(190)
Τα στοιχεία που υποβλήθηκαν στην Επιτροπή δεν της επιτρέπουν, συνεπώς, να διαπιστώσει αν ο φόρος που θεσπίστηκε με το νομοθετικό διάταγμα του 2002 και εισπράττεται επί των εισαγόμενων προϊόντων ισούται με το ποσό που αντιστοιχεί στις υπηρεσίες οι οποίες παρέχονται στα υποπροϊόντα που παράγονται από αυτά τα εισαγόμενα προϊόντα και, κατά συνέπεια, αν τα εισαγόμενα προϊόντα μπορούσαν να επωφεληθούν από τις χρηματοδοτούμενες από το μέτρο ενίσχυσης υπηρεσίες στον ίδιο βαθμό που επωφελούνται τα εθνικά προϊόντα.
(191)
Βάσει του άρθρου 3 παράγραφος 2 του νομοθετικού διατάγματος του 2003, τα σφαγεία, οι μονάδες τεμαχισμού, τα κέντρα επώασης και οι μονάδες παραγωγής αυγών όφειλαν να καταβάλουν τους φόρους που καθορίστηκαν στο παράρτημα 1 του νομοθετικού διατάγματος του 2002, με εξαίρεση τους οργανισμούς που επωφελούνται από το προβλεπόμενο στο ίδιο διάταγμα εναλλακτικό καθεστώς, οι οποίοι υπόκεινται στους φόρους που ορίζει το παράρτημα 2 μέχρι την έγκριση του σχεδίου καταστροφής των υλικών της κατηγορίας 3. Για τα υλικά των κατηγοριών 1 και 2 όφειλαν, πριν την έγκριση σχεδίου, να καταβάλλουν ποσό 0,35 ευρώ ανά χιλιόγραμμο υλικών (άρθρο 5 παράγραφος 1 του νομοθετικού διατάγματος του 2003).
(192)
Όσον αφορά τις τροποποιήσεις που επέφερε η θέσπιση του νομοθετικού διατάγματος του 2003 στο σύστημα φορολόγησης, η Επιτροπή ζήτησε από τις πορτογαλικές αρχές να αποδείξουν ότι τα εισαγόμενα προϊόντα επωφελήθηκαν από τις εν λόγω υπηρεσίες εξίσου με τα εθνικά προϊόντα.
(193)
Οι πορτογαλικές αρχές επιβεβαίωσαν ότι ο φόρος που θεσπίστηκε με το νομοθετικό διάταγμα του 2003 βασιζόταν στα υποπροϊόντα που πράγματι παράγονταν και ότι τα εισαγόμενα προϊόντα μπορούσαν να επωφεληθούν κατά τον ίδιο βαθμό από τις εν λόγω υπηρεσίες. Η Επιτροπή διαπιστώνει ότι οι πορτογαλικές αρχές δεν υπέβαλαν αριθμητικά στοιχεία που να τεκμηριώνουν αυτούς τους ισχυρισμούς.
(194)
Εφόσον δεν διαθέτει στοιχεία που θα επέτρεπαν την επαλήθευση, η Επιτροπή δεν μπορεί να διαπιστώσει αν ο φόρος που θεσπίστηκε με το νομοθετικό διάταγμα του 2003 ήταν ίσος με το ποσό που αντιστοιχεί στο κόστος των παρεχόμενων υπηρεσιών για τα υποπροϊόντα που παράγονταν από τα εισαγόμενα προϊόντα και, κατά συνέπεια, ότι τα εισαγόμενα προϊόντα μπορούσαν να επωφεληθούν από τις υπηρεσίες οι οποίες χρηματοδοτούνταν από το μέτρο ενίσχυσης κατά τον ίδιο βαθμό όπως και τα εθνικά προϊόντα.
(195)
Η Επιτροπή διαπιστώνει ότι το σύστημα φορολόγησης που τέθηκε σε εφαρμογή βάσει του νομοθετικού διατάγματος του 2002 και του μεταβατικού καθεστώτος που θεσπίστηκε με το άρθρο 3 παράγραφος 2 και το άρθρο 5 παράγραφος 2 του νομοθετικού διατάγματος του 2003 δεν είναι σύμφωνο με το άρθρο 110 της ΣΛΕΕ λόγω της ύπαρξης συστήματος που συνιστά εν δυνάμει διάκριση σε βάρος των εισαγόμενων προϊόντων από άλλα κράτη μέλη στα οποία επίσης επιβάλλονταν η καταβολή του φόρου.
VI. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ
(196)
Η Επιτροπή εκφράζει την απογοήτευσή της για την παράνομη χορήγηση ενισχύσεων από την Πορτογαλία για την αποκομιδή, τη μεταφορά, τη μεταποίηση και την καταστροφή των αποβλήτων σφαγείων, κατά παράβαση του άρθρου 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ.
(197)
Οι ενισχύσεις για την αποκομιδή, τη μεταφορά, τη μεταποίηση και την καταστροφή των αποβλήτων σφαγείων τηρούσαν τις εφαρμοστέες κοινοτικές διατάξεις στο επίπεδο των δικαιούχων. Αντίθετα, η χρηματοδότηση αυτών των ενισχύσεων από το σύστημα φορολόγησης, που τέθηκε σε εφαρμογή βάσει του νομοθετικού διατάγματος του 2002 και του μεταβατικού καθεστώτος που θεσπίστηκε με το άρθρο 3 παράγραφος 2 και το άρθρο 5 παράγραφος 2 του νομοθετικού διατάγματος αριθ. 244/2003, είναι ασυμβίβαστη με την εσωτερική αγορά εξαιτίας της εν δυνάμει διακριτικής επίπτωσης που θα μπορούσε να έχει σε βάρος εισαγόμενων προϊόντων από τα άλλα κράτη μέλη, τα οποία υποχρεώνονταν επίσης να καταβάλουν τον φόρο.
(198)
Η Επιτροπή θεωρεί σκόπιμο να εκδώσει στην προκειμένη περίπτωση υπό όρους απόφαση κάνοντας χρήση της δυνατότητας που παρέχει το άρθρο 7 παράγραφος 4 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999, σύμφωνα με το οποίο η Επιτροπή μπορεί να συνοδεύσει τη θετική απόφασή της με όρους υπό τους οποίους μπορεί να θεωρηθεί μια ενίσχυση συμβιβάσιμη με την κοινή αγορά και μπορεί να θεσπίσει υποχρεώσεις που της επιτρέπουν να ελέγχει την τήρηση της εν λόγω απόφασης.
(199)
Προς επανόρθωση της παραβάσεως του άρθρου 110 της ΣΛΕΕ και για να εξαλειφθεί αναδρομικά η δυνητική διάκριση, η Πορτογαλία πρέπει να επιστρέψει το μέρος του φόρου που έπληξε τα προϊόντα προέλευσης των άλλων κρατών μελών εντός προθεσμίας και υπό τους όρους που καθορίζει η Επιτροπή. Η επανόρθωση αυτής της παράβασης θα καθιστούσε τις εξεταζόμενες ενισχύσεις συμβιβάσιμες με τη συνθήκη.
(200)
Η Επιτροπή καθορίζει τους όρους που πρέπει να τηρηθούν για την εν λόγω επιστροφή του φόρου. Συνεπώς, η Πορτογαλία οφείλει να επιστρέψει στα πρόσωπα τα οποία κατέβαλαν τον φόρο το μέρος του φόρου το οποίο έπληξε τα προϊόντα προελεύσεως άλλων κρατών μελών από την ημερομηνία που τέθηκε σε εφαρμογή ο φόρος που προέβλεπε το νομοθετικό διάταγμα του 2002 έως την ημερομηνία της τελευταίας εφαρμογής αυτού του φόρου πριν από τη λήξη του μεταβατικού καθεστώτος το οποίο τέθηκε σε εφαρμογή με το νομοθετικό διάταγμα του 2003. Προς τούτο, η Πορτογαλία οφείλει να μεριμνήσει για την τήρηση των ακόλουθων όρων:
-
εάν μπορούν να αποδείξουν ότι ο φόρος επιβλήθηκε σε εισαγόμενα προϊόντα άλλων κρατών μελών, οι υπόχρεοι που είναι υπεύθυνοι για την καταβολή του φόρου μπορούν να διεκδικήσουν την επιστροφή ενός αναλογούντος μέρους του ποσού του φόρου που προορίζονταν για τη χρηματοδότηση του σκέλους της ενίσχυσης που ωφελούσε αποκλειστικά τα εθνικά προϊόντα. Οι εν λόγω αιτήσεις επιστροφής υποβάλλονται εντός προθεσμίας που ορίζεται σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο και σε καμία περίπτωση εντός προθεσμίας μικρότερης των έξι μηνών από τη δημοσίευση της παρούσας απόφασης,
-
η Πορτογαλία θα προσδιορίσει το μέγεθος της πιθανής διάκρισης σε βάρος των εισαγόμενων προϊόντων. Προς τούτο, η Πορτογαλία θα επαληθεύσει, κατά τη διάρκεια μιας περιόδου αναφοράς, το χρηματικό ισοδύναμο ανάμεσα στα ποσά που εισπράχθηκαν συνολικά για τα εθνικά προϊόντα βάσει του εξεταζόμενου φόρου και στα πλεονεκτήματα από τα οποία επωφελήθηκαν κατ’ αποκλειστικότητα τα εν λόγω προϊόντα,
-
η επιστροφή πρέπει να πραγματοποιηθεί εντός μέγιστης προθεσμίας έξι μηνών από την υποβολή της αίτησης,
-
τα επιστρεφόμενα ποσά πρέπει να αναχθούν στην παρούσα αξία, λαμβάνοντας υπόψη τους τόκους από την ημερομηνία κατά την οποία εισπράχθηκε ο φόρος μέχρι την ημερομηνία της πραγματικής επιστροφής. Οι τόκοι υπολογίζονται βάσει του επιτοκίου αναφοράς της Επιτροπής που προβλέπεται από τη μέθοδο καθορισμού των επιτοκίων αναφοράς και προεξόφλησης (54),
-
οι πορτογαλικές αρχές αποδέχονται κάθε εύλογη απόδειξη εκ μέρους των υπόχρεων του φόρου για να αποδείξουν τα ποσά τα οποία κατέβαλαν ως φόρο επί προϊόντων προελεύσεως άλλων κρατών μελών,
-
δεν είναι δυνατόν να επιβληθούν άλλοι όροι στο δικαίωμα επιστροφής, ιδίως η προϋπόθεση να μην έχει γίνει μετακύλιση του φόρου,
-
σε περίπτωση που ένας υπόχρεος δεν έχει καταβάλει ακόμη τον φόρο, οι πορτογαλικές αρχές παραιτούνται επίσημα από την είσπραξη του αναλογούντος τμήματος του φόρου που πλήττει τα εισαγόμενα προϊόντα από άλλα κράτη μέλη για τα οποία αποδεικνύεται ότι ο φόρος προορίζεται να χρηματοδοτήσει το μέρος της ενίσχυσης που ωφελεί αποκλειστικά τα εθνικά προϊόντα. Παραιτούνται επίσης από τους σχετικούς ενδεχόμενους τόκους υπερημερίας,
-
εάν το ζητήσει η Επιτροπή, η Πορτογαλία αναλαμβάνει τη δέσμευση να υποβάλει πλήρη έκθεση που να αποδεικνύει τη σωστή εφαρμογή του μέτρου της επιστροφής,
-
εάν έχει επιβληθεί σε ένα άλλο κράτος μέλος φόρος με παρόμοιους στόχους για τα ίδια προϊόντα στα οποία επιβλήθηκε φόρος στην Πορτογαλία, οι πορτογαλικές αρχές αναλαμβάνουν τη δέσμευση να επιστρέψουν στους υπόχρεους το μέρος του φόρου που έπληξε τα προϊόντα προελεύσεως αυτού του άλλου κράτους μέλους,
-
η Πορτογαλία δεσμεύεται να κοινοποιήσει την παρούσα απόφαση σε όλους τους υπόχρεους του φόρου,
ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΠΟΦΑΣΗ:
Άρθρο 1
Η κρατική ενίσχυση που χορήγησε η Πορτογαλία βάσει του νομοθετικού διατάγματος αριθ. 393-B/98 της 4ης Δεκεμβρίου 1998 είναι συμβιβάσιμη με την εσωτερική αγορά.
Άρθρο 2
1. Η κρατική ενίσχυση που χορήγησε η Πορτογαλία, βάσει του νομοθετικού διατάγματος αριθ. 197/2002 της 25ης Σεπτεμβρίου 2002 και του μεταβατικού καθεστώτος που θεσπίστηκε με το άρθρο 3 παράγραφος 2 του νομοθετικού διατάγματος αριθ. 244/2003 της 7ης Οκτωβρίου 2003, είναι συμβιβάσιμη με την εσωτερική αγορά, υπό την προϋπόθεση ότι η Πορτογαλία θα επιστρέψει στους υπόχρεους του φόρου το τμήμα του φόρου το οποίο έπληξε τα προϊόντα προελεύσεως άλλων κρατών μελών από την ημερομηνία που τέθηκε σε εφαρμογή ο φόρος βάσει του νομοθετικού διατάγματος του 2002 μέχρι την ημερομηνία της τελευταίας εφαρμογής αυτού του φόρου πριν από τη λήξη του μεταβατικού καθεστώτος το οποίο τέθηκε σε εφαρμογή με το νομοθετικό διάταγμα του 2003.
2. Προς τούτο η Πορτογαλία μεριμνά για την τήρηση των ακόλουθων όρων:
-
εάν μπορούν να αποδείξουν ότι ο φόρος επιβλήθηκε σε εισαγόμενα προϊόντα άλλων κρατών μελών, οι υπόχρεοι που είναι υπεύθυνοι για την καταβολή του φόρου μπορούν να διεκδικήσουν την επιστροφή ενός αναλογούντος μέρους του ποσού του φόρου που προοριζόταν για τη χρηματοδότηση του σκέλους της ενίσχυσης που ωφελούσε αποκλειστικά τα εθνικά προϊόντα. Οι εν λόγω αιτήσεις επιστροφής υποβάλλονται εντός προθεσμίας που ορίζεται σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο και σε καμία περίπτωση εντός προθεσμίας μικρότερης των έξι μηνών από τη δημοσίευση της παρούσας απόφασης,
-
η Πορτογαλία θα προσδιορίσει το μέγεθος της πιθανής διάκρισης σε βάρος των εισαγόμενων προϊόντων. Προς τούτο, η Πορτογαλία θα επαληθεύσει, κατά τη διάρκεια μιας περιόδου αναφοράς, το χρηματικό ισοδύναμο ανάμεσα στα ποσά που εισπράχθηκαν συνολικά για τα εθνικά προϊόντα βάσει του εξεταζόμενου φόρου και στα πλεονεκτήματα από τα οποία επωφελήθηκαν κατ’ αποκλειστικότητα τα εν λόγω προϊόντα,
-
η επιστροφή πρέπει να πραγματοποιηθεί εντός μέγιστης προθεσμίας έξι μηνών από την υποβολή της αίτησης,
-
πρέπει να πραγματοποιηθεί αναγωγή των επιστρεφόμενων ποσών στην παρούσα αξία, λαμβάνοντας υπόψη τους τόκους από την ημερομηνία κατά την οποία εισπράχθηκε ο φόρος μέχρι την ημερομηνία της πραγματικής επιστροφής. Οι τόκοι υπολογίζονται βάσει του επιτοκίου αναφοράς της Επιτροπής που προβλέπεται από τη μέθοδο καθορισμού των επιτοκίων αναφοράς και προεξόφλησης (55),
-
οι πορτογαλικές αρχές αποδέχονται κάθε εύλογη απόδειξη εκ μέρους των υπόχρεων του φόρου για να αποδείξουν τα ποσά τα οποία κατέβαλαν για το φόρο επί προϊόντων προελεύσεως άλλων κρατών μελών,
-
δεν είναι δυνατόν να επιβληθούν άλλοι όροι στο δικαίωμα επιστροφής, ιδίως η προϋπόθεση να μην έχει γίνει μετακύλιση του φόρου,
-
σε περίπτωση που ένας υπόχρεος δεν έχει καταβάλει ακόμη τον φόρο, οι πορτογαλικές αρχές παραιτούνται επίσημα από την είσπραξη του αναλογούντος τμήματος του φόρου που πλήττει τα εισαγόμενα προϊόντα από άλλα κράτη μέλη για τα οποία αποδεικνύεται ότι ο φόρος προορίζεται να χρηματοδοτήσει το μέρος της ενίσχυσης που ωφελεί αποκλειστικά τα εθνικά προϊόντα. Παραιτούνται επίσης από τους σχετικούς ενδεχόμενους τόκους υπερημερίας·
-
εάν το ζητήσει η Επιτροπή, η Πορτογαλία αναλαμβάνει τη δέσμευση να υποβάλει πλήρη έκθεση που να αποδεικνύει τη σωστή εφαρμογή του μέτρου της επιστροφής·
-
εάν έχει επιβληθεί σε ένα άλλο κράτος μέλος φόρος με παρόμοιους στόχους για τα ίδια προϊόντα στα οποία επιβλήθηκε φόρος στην Πορτογαλία, οι πορτογαλικές αρχές αναλαμβάνουν τη δέσμευση να επιστρέψουν στους υπόχρεους το μέρος του φόρου που έπληξε τα προϊόντα προελεύσεως αυτού του άλλου κράτους μέλους·
-
η Πορτογαλία δεσμεύεται να κοινοποιήσει την παρούσα απόφαση σε όλους τους υπόχρεους του φόρου.
Άρθρο 3
Η Πορτογαλία ενημερώνει την Επιτροπή, εντός προθεσμίας δύο μηνών από την ημερομηνία κοινοποίησης της παρούσας απόφασης, σχετικά με τα μέτρα που έλαβε για να συμμορφωθεί με αυτήν.
Άρθρο 4
Η παρούσα απόφαση απευθύνεται στην Πορτογαλική Δημοκρατία.
Βρυξέλλες, 13 Ιουλίου 2011.