РЕШЕНИЕ НА КОМИСИЯТА
от 14 юли 2010 година
за освобождаване на производството и продажбата на едро на електроенергия в италианската макрозона Север и продажбата на дребно на електроенергия на крайните потребители, присъединени към мрежи под средно, високо и много високо напрежение в Италия, от прилагането на Директива 2004/17/ЕО на Европейския парламент и на Съвета относно координирането на процедурите за възлагане на поръчки от възложители, извършващи дейност в секторите на водоснабдяването, енергетиката, транспорта и пощенските услуги
(нотифицирано под номер C(2010) 4740)
(само текстът на италиански език е автентичен)
(текст от значение за ЕИП)
(2010/403/ЕС)
ЕВРОПЕЙСКАТА КОМИСИЯ,
като взе предвид Договора за функционирането на Европейския съюз,
като взе предвид Директива 2004/17/ЕО на Европейския парламент и на Съвета от 31 март 2004 г. относно координиране на процедурите за възлагане на обществени поръчки от възложители, извършващи дейност във водоснабдяването, енергетиката, транспорта и пощенските услуги (1), и по-специално член 30, параграфи 5 и 6 от нея,
като взе предвид искането, представено от дружеството Compagnia Valdostana delle Acque S.p.A. - Compagnie valdôtaine des eaux S.p.A. (наричано по-долу „CVA“) по електронен път на 15 февруари 2010 г.,
след консултации с Консултативния комитет по обществените поръчки,
като има предвид, че:
I. ФАКТИ
(1)
На 15 февруари 2010 г. CVA подаде по електронен път искане до Комисията в съответствие с член 30, параграф 5 от Директива 2004/17/ЕО. С електронно писмо от 15 април 2010 г. Комисията изиска допълнителна информация от италианските власти и от CVA. Италианските власти предоставиха допълнителна информация с електронни писма от 10 май 2010 г. и 20 май 2010 г., а CVA предостави информация на 7 май 2010 г. след удължаване на първоначалния краен срок за отговор.
(2)
Искането, изпратено от CVA - публично предприятие по смисъла на Директива 2004/17/ЕО, е свързано със следните дейности, описани в искането:
а)
производство и продажба на едро на електроенергия на цялата територия на Италианската република;
б)
като алтернативен вариант - производство и продажба на едро на електроенергия на територията на северната географска зона (наричана по-долу „макрозона Север“ (2)); и
в)
продажба на дребно на електроенергия на крайните потребители на свободния пазар на електроенергия на цялата територия на Италианската република.
II. ПРАВНА РАМКА
(3)
В член 30 от Директива 2004/17/ЕО се предвижда, че поръчките, предназначени да способстват за извършване на една от дейностите, за които се прилага тази директива, не са предмет на директивата, ако упражняваната в държавата-членка дейност е пряко изложена на конкуренция на пазари, до които достъпът не е ограничен. Прякото излагане на конкуренция се оценява въз основа на обективни критерии, като се отчитат характерните особености на съответния сектор. Достъпът се счита за неограничен, ако държавата-членка е въвела и прилага съответното законодателство на Общността относно пълното или частичното отваряне на дадения сектор. Въпросното законодателство е изброено в приложение XI към Директива 2004/17/ЕО, в което по отношение на електроенергийния сектор се съдържа позоваване на Директива 96/92/ЕО на Европейския парламент и на Съвета от 19 декември 1996 г. относно общите правила за вътрешния пазар на електроенергия (3). Директива 96/92/ЕО бе заменена от Директива 2003/54/ЕО на Европейския парламент и на Съвета от 26 юни 2003 г. относно общите правила за вътрешния пазар на електроенергия и отменяща Директива 96/92/ЕО (4).
(4)
Италия е въвела и прилага не само Директива 96/92/ЕО, но също и Директива 2003/54/ЕО, като е възприела правно и функционално разделяне на дейностите във връзка с електропреносните и електроразпределителните мрежи, с изключение на най-малките предприятия, които са освободени от изискването за функционално разделяне. В резултат на това и в съответствие с член 30, параграф 3, първа алинея достъпът до пазара не следва да се смята за ограничен на територията на Италианската република.
(5)
Прякото излагане на конкуренция следва да се оценява въз основа на различни показатели, нито един от които, per se, няма решаващо значение. По отношение на пазарите, обхванати от настоящото решение, пазарният дял на основните участници на даден пазар представлява критерий, който следва да бъде отчетен. Друг критерий е степента на концентрация на тези пазари. Като се имат предвид особеностите на въпросните пазари, следва да се вземат под внимание и други критерии, като например функционирането на балансиращия пазар, ценовата конкуренция и процентът на смяна на доставчиците от страна на клиентите.
(6)
Настоящото решение не засяга прилагането на правилата за защита на конкуренцията.
III. ОЦЕНКА
(7)
Въз основа на прецеденти (5) на Комисията в електроенергийния сектор могат да бъдат разграничени следните основни продуктови пазари: i) производство и доставка на едро; ii) пренос; iii) преразпределяне и iv) доставки на дребно. Следователно искането на CVA следва да бъде анализирано поотделно по отношение на производството и доставката на едро, от една страна, и доставката на дребно, от друга страна.
(8)
Както се посочва в съображение 2 по-горе, представеното от CVA искане се отнася до производството и продажбата на едро на електроенергия на цялата територия на Италианската република или само в макрозона Север.
(9)
Според наличната информация (6) поради претоварване на връзките между различните зони, цените в които са почти напълно съпоставими, националната територия на Италия следва да се разглежда като състояща се от четири регионални географски пазара по отношение на производството и доставките на едро на електроенергия: макрозона Север, макрозона Централен юг (7), макрозона Сицилия (8) и Сардиния. Италианските власти потвърдиха, че делимитирането на макрозона Север остава в сила като основен пазар, като допълниха обаче, че се извършват промени, така че делимитирането между оставащите макроикономически зони не е ясно към момента, докато се изчаква приключването на обстойни проучвания, поради което засега е невъзможно да се оцени категорично състоянието на конкуренцията на тези географски пазари. Въз основа на горепосоченото и като се има също предвид, че случайно всички електроцентрали на CVA се намират в макрозона Север, настоящото решение с цел оценка на условията, предвидени в член 30, параграф 1 от Директива 2004/17/ЕО, се ограничава до разглеждане на конкурентната ситуация в рамките на територията на макрозона Север по отношение на производството и доставките на едро на електроенергия. Въпреки че макрозона Север сама по себе си представлява важен пазар, тя не може да се разглежда като напълно изолирана от заобикалящите я държави и другите региони.
(10)
Вследствие на постоянната практика (9) по отношение на решенията на Комисията съгласно член 30, Комисията счита, че по отношение на производството на електроенергия „показател за интензивността на конкуренцията на националните пазари е делът от общия пазар, който притежават трите най-големи производителя“. Според италианските власти през 2009 г. делът на трите най-големи производители в макрозона Север е 49,7 %. Тази степен на концентрация, обхващаща общия пазарен дял на трите най-големи производители, е по-ниска от равнището (52,2 %), посочено в Решение 2008/585/ЕО по отношение на Австрия, както и по-ниско от равнището (58 % от общото производство), посочено в Решение 2008/741/ЕО по отношение на Полша, и значително по-ниско от съответните равнища в решения 2006/422/ЕО и 2007/706/ЕО съответно за Финландия (73,6 %) и Швеция (86,7 %). Отбелязва се обаче, че равнището е по-високо от съответния процент - 39, посочен в решения 2006/211/ЕО и 2007/141/ЕО по отношение на Обединеното кралство. Това равнище обаче се приема за задоволително ниско и следователно може да бъде взето като показател за излагане до известна степен на пряка конкуренция по отношение на производството и доставките на едро на електроенергия в макрозона Север.
(11)
Освен това през 2008 г. Италия внесе значителни количества електроенергия в размер на над 42 997 GWh. Италия е нетен вносител и внесената електроенергия представлява около 13,43 % от общите нужди (10). Както беше потвърдено от италианските власти (11), вносът повишава конкуренцията, по-конкретно в макрозона Север. Въпреки че този ефект от вноса зависи от техническите ограничения на междусистемния капацитет с други страни, се очаква ситуацията да се подобри допълнително с оглед на новоприетото законодателство (12). Вносът на електроенергия от страни извън Италия оказва обаче известни ограничения върху свързаното с ценообразуването поведение на водещите производители в макрозона Север. Затова тези фактори следва да се разглеждат като показател за известна степен на пряко излагане на конкуренция от други държави-членки на ЕС във връзка с производството и доставките на едро на електроенергия в макрозона Север.
(12)
От Съобщението на Комисията от 11 март 2010 г.„Доклад относно напредъка в създаването на вътрешен пазар за газ и електроенергия“ (13) става ясно, че в 14 държави-членки над 75 % от производствените мощности са контролирани от трите най-големи производители. Според доклада обаче италианският пазар за електроенергия попада в категорията „умерено концентриран“ пазар (14), при който индексът Herfindahl-Hirchman (HHI) има по-ниски стойности спрямо другите категории. Като се има предвид, че конкурентният натиск се чувства дори по-силно в макрозона Север, отколкото в другите зони, степента на концентрация може да се приеме за показател за пряко излагане на конкуренция в производството и доставките на едро на електроенергия в макрозона Север.
(13)
Освен това функционирането на балансиращите механизми следва също да се разглежда като допълнителен показател, въпреки че те представляват малка част от общото количество електроенергия, произведена и/или използвана в дадена държава-членка. Според наличната информация работата на балансиращия механизъм - по-специално пазарното ценообразуване и добре развитият дневен пазар - са такива, че не представляват препятствия за излагането на производството на електроенергия на пряка конкуренция.
(14)
По отношение на доставките на дребно може да бъде направено допълнително разграничаване на съответния продуктов пазар, а именно между: A. доставки на дребно на промишлени клиенти, присъединени към мрежи под средно, високо и много високо напрежение, и Б. доставки на дребно на малки промишлени, търговски и битови клиенти, присъединени към мрежа под ниско напрежение. Тези пазари ще бъдат анализирани поотделно.
(15)
Както беше потвърдено от италианските власти, пазарът на доставки на електроенергия на дребно на крайни потребители, присъединени към мрежи под средно, високо и много високо напрежение, е с национален мащаб.
(16)
Според наличната информация (15) общите пазарни дялове на трите най-големи дружества за продажба на дребно на крайните потребители, присъединени към мрежи под средно, високо и много високо напрежение, възлизат на 43,89 %, което е задоволително ниско равнище (16) и следва да се разглежда като показател за излагане на пряка конкуренция.
(17)
Предвид характеристиките на конкретния продукт (електроенергия) и оскъдността или липсата на подходящи продукти или услуги, които да могат да го заменят, тарифната конкуренция и ценообразуването придобиват по-голямо значение при оценяване на състоянието на конкуренцията на пазарите на електроенергия. Броят на клиентите, които сменят своя доставчик, може да служи за показател за тарифна конкуренция и по този начин непряко е „естествен показател за ефективността на конкуренцията. Ако малко на брой клиенти сменят доставчика си, има вероятност да е налице проблем във функционирането на пазара, въпреки че не трябва да се пренебрегват ползите от възможността да се извърши предоговаряне с досегашния доставчик“ (17).
(18)
Според последната налична информация (18) броят на клиентите, които при възможност сменят своите доставчици, през 2008 г. възлиза на 32,50 % за големите промишлени клиенти и 32,80 % за средните по големина промишлени предприятия в Италия. Въпреки че броят на клиентите, които сменят доставчиците, е по-нисък в сравнение с Австрия например, където 41,5 % (19) от големите и много големите промишлени клиенти сменят доставчиците си, съответният брой в Италия е все пак значителен, като включва почти една трета от големите и средните промишлени клиенти. Освен това пазарът на дребно за крайни потребители, присъединени към мрежи под средно, високо и много високо напрежение, не подлежи на ценово регулиране. Ето защо ситуацията в Италия е задоволителна, що се отнася до смяната на доставчици и контрола върху цените за крайния потребител, и следва да се приеме за показател за пряко излагане на конкуренция.
(19)
По отношение на съответния географски пазар за доставки на дребно, за него обикновено се смята, че е от национален мащаб. В своето заявление CVA използва националния пазар като съответен пазар за доставките на дребно на електроенергия.
(20)
Въз основа на допускането, че географският пазар е от национален мащаб, както и на наличната актуална информация (20), изглежда, че равнището на пазарна концентрация на италианския пазар за доставки на електроенергия на дребно е много високо. Съвкупните пазарни дялове на трите най-големи доставчици на дребно за клиентите, присъединени към мрежа под ниско напрежение, са 79,44 %, като само най-голямото дружество държи 71,11 % от тях. В тази връзка следва да се припомни утвърдената съдебна практика (21), според която „много големите пазарни дялове са сами по себе си, освен при извънредни обстоятелства, доказателство за съществуването на господстващо положение. Такъв е случаят при наличието на пазарен дял от 50 %“.
(21)
Освен това пазарът на дребно в Италия е разделен на три подкатегории, в първите две от които се прилагат регулирани цени:
а)
услуга за защитена тарифа за битовите клиенти и малките предприятия (с по-малко от 50 работници и оборот от най-много 10 млн. евро), присъединени към мрежа под ниско напрежение, които не са подписали договор за покупка на свободния пазар. Извършването на тези услуги е запазено право на дружеството Acquirente Unico SpA (наричано по-нататък „единичният купувач“);
б)
гарантирана услуга за всички клиенти, които не отговарят на условията за услугата за защитена тарифа и нямат договор за покупка на свободния пазар. Тази услуга се осигурява от доставчиците, избрани от единичния купувач чрез тръжна процедура; и
в)
свободен пазар, по-конкретно останалата част от пазара.
(22)
Тези пазари обаче не следва да се разглеждат като независими, важни пазари за целите на настоящото решение, тъй като клиентите може да променят подкатегорията си и понеже цените в трите подкатегории са определени на пазарен принцип (22). Според Годишния доклад за AEEG от 2009 г. делът на т.нар. „затворен пазар“, в който влизат „услугата за защитена тарифа“ и „гарантираната услуга“, е около 36 % от целия пазар на дребно. Освен това според същия доклад услугата за защитена тарифа се характеризира с много силно присъствие (83,4 %) на един конкретен доставчик, който участва активно и на свободния пазар. Според италианските власти потребителите смятат, че разходите за смяна на доставчиците са високи, като не виждат особени ползи от подобна смяна. Този факт, заедно с ниските цени при услугата за защитена тарифа затрудняват новите оператори за привличат достатъчно клиенти в тази подкатегория. Това на практика води до конкурентни предимства за операторите, предлагащи услугата за защитена тарифа, които участват и на свободния пазар, тъй като потребителите, които искат да сменят услугата за защитена тарифа с достъп до свободния пазар и обратно, често го правят, без да сменят доставчика.
(23)
Въз основа обаче на информацията, получена от съответните италиански власти (23), може да се заключи за целите на настоящото решение, че географският пазар за продажба на електроенергия на дребно в Италия не е с национален мащаб, както се смята обикновено и се предполага от заявителя, а е от местен мащаб, като територията му най-често не надхвърля общинско равнище.
(24)
При липсата на информация относно степента на конкуренция за всеки от така определените пазари за доставка на електроенергия на дребно за крайните потребители, присъединени към мрежа под ниско напрежение, и като се имат предвид горепосочените съмнения относно степента на конкуренция, разглеждана на национално равнище, на пазара на дребно за крайните потребители, присъединени към мрежа под ниско напрежение, както е обсъдено в съображения 19-22, не е възможно да се заключи, че са налице условията за предоставяне на освобождаване съгласно член 30, параграф 1 от Директива 2004/17/ЕО по отношение на доставките на дребно на електроенергия за крайните потребители, присъединени към мрежа под ниско напрежение в Италия.
(25)
Следователно Директива 2004/17/ЕО продължава да се прилага, когато възлагащите органи възлагат договори с цел извършване в Италия на доставки на дребно на електроенергия на крайните потребители, присъединени към мрежи под ниско напрежение, или когато организират конкурси за проекти за извършването на тази дейност в Италия.
IV. ЗАКЛЮЧЕНИЯ
(26)
По отношение на производството и продажбата на едро на електроенергия в макрозона Север ситуацията може да бъде обобщена, както следва: общите пазарни дялове на трите най-големи производители са сравнително ниски и същественото количество на внесената електроенергия води до засилване на конкуренцията в тази зона. Както се посочва в съображение 13, функционирането на балансиращия механизъм не представлява препятствие за пряка конкуренция на пазара на производство на електроенергия. Следователно може да се приеме, че всички посочени по-горе фактори са показателни за пряко изложение на конкуренция в макрозона Север.
(27)
Предвид факторите, разгледани в съображения 8-13, условията за пряка конкуренция, изброени в член 30, параграф 1 от Директива 2004/17/ЕО, следва да се смятат за изпълнени по отношение на производството и доставките на едро на електроенергия в макрозона Север.
(28)
Освен това, тъй като условието за неограничен достъп до пазара се счита за изпълнено, Директива 2004/17/ЕО не трябва да се прилага, когато възложителите на обществени поръчки възлагат договори, предназначени да способстват за производството и доставката на едро на електроенергия в макрозона Север, нито при организирането на конкурси за упражняване на такава дейност в тази географска област.
(29)
По отношение на продажбата на дребно на електроенергия на крайни потребители, присъединени към мрежи под средно, високо и много високо напрежение, ситуацията в Италия може да бъде обобщена по следния начин: общите пазарни дялове на трите най-големи предприятия за продажба на дребно са ниски, като броят на потребителите, които при възможност сменят доставчиците си, е задоволителен и липсва ценови контрол за електроенергията за крайния потребител. Тези заключения отговарят на становището на съответните италиански власти, според които този пазар е изложен на конкуренция от много години и степента на конкуренция е задоволителна.
(30)
Предвид факторите, разгледани в съображения 15-18, условията за пряка конкуренция, изброени в член 30, параграф 1 от Директива 2004/17/ЕО, трябва да се считат за изпълнени по отношение на продажбата на дребно на електроенергия на крайни потребители, присъединени към мрежи под средно, високо и много високо напрежение, на територията на Италианската република.
(31)
Освен това, тъй като условието за неограничен достъп до пазара се счита за изпълнено, Директива 2004/17/ЕО не трябва да се прилага, когато възложителите на обществени поръчки възлагат поръчки, предназначени да способстват за продажбата на дребно на електроенергия на крайни потребители, присъединени към мрежи под средно, високо и много високо напрежение, в Италия, нито при организирането на конкурси за упражняване на такава дейност в рамките на тази географска област.
(32)
С оглед на разгледаните в съображения 19-25 фактори и отчитайки съмненията относно наличието на достатъчно конкуренция на национално равнище по отношение на доставките на дребно на електроенергия за крайните потребители, присъединени към мрежа под ниско напрежение, както и липсата на подробна информация за всеки от важните местни пазари, както са определени от италианските власти, не е възможно да се заключи, че са налице условията за предоставяне на освобождаване съгласно член 30, параграф 1 от Директива 2004/17/ЕО по отношение на доставките на дребно на електроенергия за крайните потребители, присъединени към мрежа под ниско напрежение в Италия. Следователно Директива 2004/17/ЕО продължава да се прилага, когато възлагащите органи възлагат договори с цел извършване в Италия на доставки на дребно на електроенергия на крайните потребители, присъединени към мрежи под ниско напрежение, или когато организират конкурси за проекти за извършването на тази дейност в Италия. След като статистическите задължения съгласно член 67 ще продължат да са в сила, може да е необходимо да се гарантира, че съответните възлагащи органи вземат подходящи мерки, като разделяне на управлението и/или счетоводството, за да могат да докладват надлежно относно обществените поръчки, проведени с цел възлагане на съответните дейности, които не са получили освобождаване съгласно настоящото решение.
(33)
Припомня се също така, че по отношение на договорите, покриващи няколко дейности, се прилага член 9 от Директива 2004/17/ЕО. При съществуващите обстоятелства това означава, че когато възлагащият орган провежда „смесена“ обществена поръчка - т.е. обществена поръчка, която подпомага извършването както на дейности, освободени от прилагането на Директива 2004/17/ЕО, така и на дейности, които не са освободени - под внимание ще се вземат дейностите, за които договорът е основно предназначен. В случай на такива смесени обществени поръчки, когато целта основно е да се подпомогне доставката на дребно на електроенергия на крайни потребители, присъединени към мрежата под ниско напрежение, се прилагат разпоредбите на Директива 2004/17/ЕО. Ако действително е невъзможно да се определи за коя дейност е предназначен основно договорът, поръчката се възлага в съответствие с правилата, посочени в член 9, параграфи 2 и 3.
(34)
Настоящото решение се основава на правната и фактическата обстановка от февруари до май 2010 г. съгласно информацията, предоставена от Италианската република и от CVA, на съобщенията от 2005 г. и 2010 г. и на техническите приложения към тях, на документа на службите на Комисията от 2007 г., на заключителния доклад и на Годишния доклад за AEEG от 2009 г. То може да бъде преразгледано, ако настъпят съществени промени в правната или фактическата ситуация, вследствие на които вече не са в сила условията за прилагането на член 30, параграф 1 от Директива 2004/17/ЕО по отношение на доставката на едро на електроенергия в макрозона Север и доставката на дребно на крайните потребители, присъединени към мрежи под средно, високо и много високо напрежение,
ПРИЕ НАСТОЯЩОТО РЕШЕНИЕ:
Член 1
Директива 2004/17/ЕО не се прилага за поръчки, възложени от възложители на поръчки и предназначени да способстват за реализирането на следните услуги:
а)
производство и продажба на едро на електроенергия в макрозона Север;
б)
продажба на дребно на електроенергия на крайни потребители, присъединени към мрежи под средно, високо и много високо напрежение на цялата територия на Италианската република.
Член 2
Адресат на настоящото решение е Италианската република.
Съставено в Брюксел на 14 юли 2010 година.
ΑΠΌΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΉΣ
της 14ης Ιουλίου 2010
σχετικά με την εξαίρεση της παραγωγής και χονδρικής πώλησης ηλεκτρικής ενέργειας στη Βόρεια μακροζώνη της Ιταλίας και της λιανικής πώλησης ηλεκτρικής ενέργειας στους τελικούς πελάτες που είναι συνδεδεμένοι με το δίκτυο μέσης, υψηλής και πολύ υψηλής τάσης στην Ιταλία, από την εφαρμογή της οδηγίας 2004/17/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου περί συντονισμού των διαδικασιών σύναψης συμβάσεων στους τομείς του ύδατος, της ενέργειας, των μεταφορών και των ταχυδρομικών υπηρεσιών
[κοινοποιηθείσα υπό τον αριθμό Ε(2010) 4740]
(Το κείμενο στην ιταλική γλώσσα είναι το μόνο αυθεντικό)
(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)
(2010/403/ΕΕ)
Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ,
Έχοντας υπόψη:
τη συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης,
την οδηγία 2004/17/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 31ης Μαρτίου 2004, περί συντονισμού των διαδικασιών σύναψης συμβάσεων στους τομείς του ύδατος, της ενέργειας, των μεταφορών και των ταχυδρομικών υπηρεσιών (1), και ιδίως το άρθρο 30 παράγραφοι 5 και 6,
το αίτημα που υπέβαλε η Compagnia Valdostana delle Acque SpA - Compagnie Valdôtaine des eaux SpA (εφεξής «CVA») με ηλεκτρονικό ταχυδρομείο στις 15 Φεβρουαρίου 2010,
Κατόπιν διαβουλεύσεων με τη συμβουλευτική επιτροπή για τις δημόσιες συμβάσεις,
Εκτιμώντας τα ακόλουθα:
I. ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ
(1)
Στις 15 Φεβρουαρίου 2010, η CVA διαβίβασε με ηλεκτρονικό ταχυδρομείο στην Επιτροπή αίτημα δυνάμει του άρθρου 30 παράγραφος 5 της οδηγίας 2004/17/ΕΚ. Η Επιτροπή ζήτησε συμπληρωματικές πληροφορίες από τις ιταλικές αρχές με ηλεκτρονικό ταχυδρομείο στις 15 Απριλίου 2010 και από την CVA με ηλεκτρονικό ταχυδρομείο στις 15 Απριλίου 2010. Οι ιταλικές αρχές διαβίβασαν πρόσθετες πληροφορίες με ηλεκτρονικό ταχυδρομείο στις 10 Μαΐου 2010 και στις 20 Μαΐου 2010 και, κατόπιν παράτασης της αρχικής προθεσμίας, η CVA διαβίβασε τις εν λόγω πληροφορίες στις 7 Μαΐου 2010.
(2)
Το αίτημα που υπέβαλε η CVA, δημόσια επιχείρηση κατά την έννοια της οδηγίας 2004/17/ΕΚ, αφορά τις ακόλουθες δραστηριότητες, όπως περιγράφονται στο αίτημα:
α)
παραγωγή και χονδρική πώληση ηλεκτρικής ενέργειας σε ολόκληρη την επικράτεια της Ιταλικής Δημοκρατίας·
β)
εναλλακτικά, παραγωγή και χονδρική πώληση ηλεκτρικής ενέργειας στο έδαφος της βόρειας γεωγραφικής περιοχής [εφεξής «Βόρεια μακροζώνη» (2)]· και
γ)
λιανική πώληση ηλεκτρικής ενέργειας στους τελικούς πελάτες στην ελεύθερη αγορά ηλεκτρικής ενέργειας σε ολόκληρη την επικράτεια της Ιταλικής Δημοκρατίας.
II. ΝΟΜΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ
(3)
Το άρθρο 30 της οδηγίας 2004/17/ΕΚ προβλέπει ότι οι συμβάσεις που προορίζονται να επιτρέψουν την άσκηση δραστηριότητας που εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας δεν υπόκεινται στην οδηγία εάν η δραστηριότητα, στο κράτος μέλος όπου ασκείται, είναι απευθείας εκτεθειμένη στον ανταγωνισμό σε αγορές στις οποίες η πρόσβαση δεν είναι περιορισμένη. Η άμεση έκθεση στον ανταγωνισμό αξιολογείται με βάση αντικειμενικά κριτήρια, λαμβανομένων υπόψη των συγκεκριμένων χαρακτηριστικών του οικείου τομέα. Η πρόσβαση θεωρείται ότι δεν είναι περιορισμένη εάν το κράτος μέλος έχει ενσωματώσει και εφαρμόσει τη σχετική κοινοτική νομοθεσία για την απελευθέρωση ενός συγκεκριμένου τομέα ή μέρους του. Η νομοθεσία αυτή παρατίθεται στο παράρτημα XI της οδηγίας 2004/17/ΕΚ, το οποίο, για τον τομέα του ηλεκτρισμού, παραπέμπει στην οδηγία 96/92/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 19ης Δεκεμβρίου 1996, σχετικά με τους κοινούς κανόνες για την εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας (3). Η οδηγία 96/92/ΕΚ αντικαταστάθηκε από την οδηγία 2003/54/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 26ης Ιουνίου 2003, σχετικά με τους κοινούς κανόνες για την εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας και την κατάργηση της οδηγίας 96/92/ΕΚ (4).
(4)
Η Ιταλία έχει ενσωματώσει και εφαρμόσει όχι μόνον την οδηγία 96/92/ΕΚ, αλλά και την οδηγία 2003/54/ΕΚ, επιλέγοντας τον νομικό και λειτουργικό διαχωρισμό των δικτύων μεταφοράς και διανομής, εξαιρουμένων των πολύ μικρών επιχειρήσεων, οι οποίες εξαιρούνται από τις απαιτήσεις λειτουργικού διαχωρισμού. Κατά συνέπεια, και σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 30 παράγραφος 3 πρώτο εδάφιο, η πρόσβαση στην αγορά πρέπει να θεωρηθεί ότι δεν είναι περιορισμένη σε ολόκληρη την επικράτεια της Ιταλικής Δημοκρατίας.
(5)
Η άμεση έκθεση στον ανταγωνισμό πρέπει να αξιολογείται βάσει διαφόρων δεικτών, κανένας από τους οποίους δεν είναι εξ ορισμού καθοριστικός. Σχετικά με τις αγορές τις οποίες αφορά η παρούσα απόφαση, ένα κριτήριο που πρέπει να λαμβάνεται υπόψη είναι το μερίδιο αγοράς των κυριότερων παραγόντων σε δεδομένη αγορά. Άλλο κριτήριο αποτελεί ο βαθμός συγκέντρωσης σε αυτές τις αγορές. Δεδομένων των χαρακτηριστικών των εν λόγω αγορών, πρέπει επίσης να λαμβάνονται υπόψη και άλλα κριτήρια, όπως η λειτουργία της αγοράς εξισορρόπησης, ο ανταγωνισμός στις τιμές και ο βαθμός στον οποίο οι πελάτες αλλάζουν προμηθευτή.
(6)
Με την παρούσα απόφαση δεν θίγεται η εφαρμογή των κανόνων ανταγωνισμού.
III. ΕΚΤΙΜΗΣΗ
(7)
Βάσει προηγούμενων αποφάσεων της Επιτροπής (5), στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας μπορεί να γίνει διάκριση μεταξύ των ακόλουθων σχετικών αγορών προϊόντων: i) παραγωγή και χονδρική προμήθεια· ii) μεταφορά· iii) διανομή και iv) λιανική προμήθεια. Κατά συνέπεια, το αίτημα της CVA πρέπει να εξεταστεί χωριστά: αφενός όσον αφορά την παραγωγή και χονδρική προμήθεια και αφετέρου όσον αφορά τη λιανική αγορά.
(8)
Όπως αναφέρθηκε στην αιτιολογική σκέψη 2 ανωτέρω, το αίτημα που υπέβαλε η CVA αφορά την παραγωγή και χονδρική πώληση ηλεκτρικής ενέργειας σε ολόκληρη την επικράτεια της Ιταλικής Δημοκρατίας, ή εναλλακτικά στη Βόρεια μακροζώνη.
(9)
Σύμφωνα με τις διαθέσιμες πληροφορίες (6), η επικράτεια της Ιταλίας πρέπει να θεωρηθεί, λόγω συμφορήσεων σε συνδέσμους μεταξύ διαφορετικών ζωνών στις οποίες οι τιμές συσχετίζονται σχεδόν τέλεια, ότι αποτελείται από τέσσερις περιφερειακές γεωγραφικές αγορές σε ό,τι αφορά την παραγωγή και χονδρική προμήθεια ηλεκτρικής ενέργειας: Βόρεια Μακροζώνη, Κεντρική-Νότια Μακροζώνη (7), Μακροζώνη Σικελία (8) και Σαρδηνία. Οι ιταλικές αρχές επιβεβαίωσαν ότι η οριοθέτηση της Βόρειας Μακροζώνης εξακολουθεί να ισχύει ως σχετική αγορά· πρόσθεσαν, ωστόσο, ότι δεδομένου ότι πρόκειται να γίνουν αλλαγές, η οριοθέτηση μεταξύ των υπόλοιπων μακροζωνών δεν είναι επί του παρόντος σαφής και μέχρι την ολοκλήρωση εκτενών ερευνών δεν είναι συνεπώς προς το παρόν δυνατή μια οριστική αξιολόγηση της κατάστασης του ανταγωνισμού στις εν λόγω γεωγραφικές αγορές. Βάσει των ανωτέρω και λαμβανομένου επίσης υπόψη ότι οι σταθμοί ηλεκτροπαραγωγής της CVA είναι όλοι εγκαταστημένοι στη Βόρεια μακροζώνη, η παρούσα απόφαση θα περιοριστεί, για τους σκοπούς της αξιολόγησης των όρων του άρθρου 30 παράγραφος 1 της οδηγίας 2004/17/ΕΚ, σε εξέταση της ανταγωνιστικότητας στο έδαφος της Βόρειας μακροζώνης σε σχέση με την παραγωγή και χονδρική προμήθεια ηλεκτρικής ενέργειας. Παρότι η Βόρεια μακροζώνη αποτελεί αφεαυτή σχετική αγορά δεν μπορεί, ωστόσο, να θεωρηθεί ότι είναι πλήρως απομονωμένη από τις γειτονικές χώρες και τις άλλες περιοχές.
(10)
Όπως προκύπτει από την πάγια πρακτική (9) σχετικά με τις αποφάσεις της Επιτροπής κατ’ εφαρμογή του άρθρου 30, η Επιτροπή έκρινε ότι, όσον αφορά την ηλεκτροπαραγωγή, «το συνολικό μερίδιο αγοράς των τριών μεγαλύτερων παραγωγών αποτελεί δείκτη του βαθμού ανταγωνισμού που εκδηλώνεται στις εθνικές αγορές». Σύμφωνα με τις ιταλικές αρχές, για το 2009, το μερίδιο αγοράς των τριών μεγαλύτερων παραγωγών στη Βόρεια μακροζώνη ανέρχεται σε 49,7 %. Το υψηλό αυτό ποσοστό συγκέντρωσης, αν ληφθεί υπόψη το συνολικό μερίδιο που κατέχουν στην αγορά οι τρεις μεγαλύτεροι παραγωγοί, είναι χαμηλότερο από το ποσοστό (52,2 %) που αναφέρεται στην απόφαση 2008/585/ΕΚ στην περίπτωση της Αυστρίας, και χαμηλότερο από το ποσοστό (58 % της χονδρικής παραγωγής) που αναφέρεται στην απόφαση 2008/741/ΕΚ στην περίπτωση της Πολωνίας και πολύ χαμηλότερο από τα αντίστοιχα ποσοστά που αναφέρονται στις αποφάσεις 2006/422/ΕΚ και 2007/706/ΕΚ όσον αφορά αντίστοιχα τη Φινλανδία (73,6 %) και τη Σουηδία (86,7 %). Επισημαίνεται, ωστόσο, ότι το ποσοστό αυτό είναι υψηλότερο από το αντίστοιχο ποσοστό (39 %), το οποίο αναφέρουν οι αποφάσεις 2006/211/ΕΚ και 2007/141/ΕΚ όσον αφορά το Ηνωμένο Βασίλειο. Εντούτοις, το ποσοστό αυτό θεωρείται ικανοποιητικά χαμηλό και, συνεπώς, θα μπορούσε να εκληφθεί ως δείκτης κάποιου βαθμού άμεσης έκθεσης στον ανταγωνισμό όσον αφορά την παραγωγή και χονδρική προμήθεια ηλεκτρικής ενέργειας στη Βόρεια μακροζώνη.
(11)
Επιπλέον, η Ιταλία πραγματοποίησε επίσης το 2008 σημαντικές εισαγωγές ηλεκτρικής ενέργειας της τάξεως άνω των 42 997 GWh. Η Ιταλία είναι καθαρός εισαγωγέας και η εισαγόμενη ηλεκτρική ενέργεια αντιπροσώπευε περίπου το 13,43 % των συνολικών αναγκών της (10). Όπως επιβεβαιώθηκε από τις ιταλικές αρχές (11), οι εισαγωγές ευνοούν τον ανταγωνισμό, ιδίως στη Βόρεια μακροζώνη. Μολονότι το αποτέλεσμα αυτό εξαρτάται από τους τεχνικούς περιορισμούς της διασύνδεσης με άλλες χώρες, αναμένεται να βελτιωθεί περαιτέρω η κατάσταση ενόψει της νέας ισχύουσας νομοθεσίας (12). Υπάρχει, επομένως, κάποιος βαθμός περιορισμού στην τιμολογιακή πρακτική των κυριότερων παραγωγών της Βόρειας μακροζώνης, μέσω των εισαγωγών ηλεκτρικής ενέργειας από το εξωτερικό του ιταλικού εδάφους. Επομένως, αυτοί οι παράγοντες πρέπει να εκληφθούν ως δείκτης κάποιου βαθμού άμεσης έκθεσης στον ανταγωνισμό από άλλα κράτη μέλη της ΕΕ όσον αφορά την παραγωγή και χονδρική προμήθεια ηλεκτρικής ενέργειας στη Βόρεια μακροζώνη.
(12)
Η ανακοίνωση της Επιτροπής «Έκθεση σχετικά με τη συντελεσθείσα πρόοδο στη δημιουργία της εσωτερικής αγοράς αερίου και ηλεκτρισμού» (13) αποκάλυψε ότι οι τρεις μεγαλύτεροι παραγωγοί εξακολουθούν να ελέγχουν πάνω από το 75 % της δυναμικότητας ηλεκτροπαραγωγής σε 14 κράτη μέλη. Ωστόσο, η έκθεση τοποθετεί την ιταλική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας στην κατηγορία των αγορών «μέτριας συγκέντρωσης» (14), στις οποίες ο δείκτης Herfindahl-Hirchman Index (HHI) παρουσιάζει χαμηλότερες αξίες σε σχέση με άλλες κατηγορίες. Δεδομένου ότι η ανταγωνιστική πίεση γίνεται ακόμη πιο αισθητή στη Βόρεια μακροζώνη από ό,τι στις άλλες ζώνες, ο βαθμός συγκέντρωσης μπορεί να θεωρηθεί ως δείκτης άμεσης έκθεσης στον ανταγωνισμό όσον αφορά την παραγωγή και χονδρική πώληση ηλεκτρικής ενέργειας στη Βόρεια μακροζώνη.
(13)
Επιπλέον, ακόμη και αν οι μηχανισμοί εξισορρόπησης αντιπροσωπεύουν μικρό μέρος της συνολικής ποσότητας ηλεκτρικής ενέργειας που παράγεται ή/και καταναλώνεται σε κάποιο κράτος μέλος, η λειτουργία τους θα πρέπει επίσης να θεωρηθεί πρόσθετος δείκτης. Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, η λειτουργία του μηχανισμού εξισορρόπησης και ιδιαίτερα η τιμολόγηση βάσει της αγοράς, καθώς και η καλά αναπτυγμένη ολιγόωρη (intra-day) αγορά, είναι τέτοια που δεν αποτελεί εμπόδιο στην άμεση έκθεση της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας στον ανταγωνισμό.
(14)
Όσον αφορά τη λιανική προμήθεια, θα μπορούσε να γίνει περαιτέρω διάκριση της σχετικής αγοράς προϊόντων μεταξύ: A. λιανικής προμήθειας σε βιομηχανικούς πελάτες που είναι συνδεδεμένοι με το δίκτυο μέσης, υψηλής και πολύ υψηλής τάσης και B. λιανικής προμήθειας σε μικρότερους βιομηχανικούς, εμπορικούς πελάτες και νοικοκυριά που είναι συνδεδεμένοι με το δίκτυο χαμηλής τάσης. Οι αγορές αυτές θα αποτελέσουν το αντικείμενο χωριστής περαιτέρω ανάλυσης.
(15)
Όπως επιβεβαιώθηκε από τις ιταλικές αρχές, η αγορά λιανικής προμήθειας ηλεκτρικής ενέργειας στους τελικούς πελάτες που είναι συνδεδεμένοι με το δίκτυο μέσης, υψηλής και πολύ υψηλής τάσης είναι εθνική.
(16)
Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία (15), το συνολικό μερίδιο αγοράς των τριών μεγαλύτερων λιανοπωλητών ηλεκτρικής ενέργειας στους τελικούς πελάτες που είναι συνδεδεμένοι με το δίκτυο μέσης, υψηλής και πολύ υψηλής τάσης αντιπροσωπεύει 43,89 %, το οποίο είναι ικανοποιητικά χαμηλό (16) και πρέπει να εκληφθεί ως δείκτης άμεσης έκθεσης στον ανταγωνισμό.
(17)
Δεδομένων των χαρακτηριστικών του εν λόγω προϊόντος (εν προκειμένω ηλεκτρική ενέργεια) και της ανεπάρκειας ή έλλειψης κατάλληλων υποκατάστατων προϊόντων ή υπηρεσιών, ο ανταγωνισμός ως προς τις τιμές και η διαμόρφωση των τιμών αποκτούν μεγαλύτερη σημασία κατά την αξιολόγηση του ανταγωνισμού στις αγορές ηλεκτρικής ενέργειας. Ο αριθμός των πελατών που αλλάζουν προμηθευτή μπορεί συνεπώς να αποτελέσει δείκτη ανταγωνισμού ως προς τις τιμές και επομένως, εμμέσως, «φυσικό δείκτη της αποτελεσματικότητας του ανταγωνισμού. Εάν είναι ολιγάριθμοι οι πελάτες που αλλάζουν προμηθευτή, πιθανότατα υπάρχει πρόβλημα με τη λειτουργία της αγοράς, έστω και αν τα οφέλη από τη δυνατότητα αναδιαπραγμάτευσης με τον παραδοσιακό κατεστημένο προμηθευτή δεν πρέπει να αγνοηθούν» (17).
(18)
Σύμφωνα με τα πλέον πρόσφατα διαθέσιμα στοιχεία (18), το ποσοστό αλλαγής προμηθευτή ανά επιλέξιμο σημείο το 2008 στην Ιταλία ανέρχεται σε 32,50 % για τους μεγάλους βιομηχανικούς πελάτες και σε 32,80 % για τους βιομηχανικούς πελάτες μεσαίου μεγέθους. Παρότι χαμηλότερο από τον βαθμό αλλαγής προμηθευτή π.χ. στην Αυστρία, όπου ο βαθμός αλλαγής για μεγάλους και πολύ μεγάλους βιομηχανικούς πελάτες ανέρχεται στο 41,5 % (19), ο βαθμός αλλαγής προμηθευτή στην Ιταλία είναι ακόμη σημαντικός, διότι αντιπροσωπεύει σχεδόν ένα τρίτο των μεγάλων και μεσαίου μεγέθους βιομηχανικών πελατών. Επιπλέον, οι τιμές στην αγορά λιανικής στους τελικούς πελάτες που είναι συνδεδεμένοι με το δίκτυο μέσης, υψηλής και πολύ υψηλής τάσης δεν υπόκεινται σε ρύθμιση. Η κατάσταση στην Ιταλία είναι, επομένως, ικανοποιητική όσον αφορά την αλλαγή προμηθευτή και τον έλεγχο των τιμών για τον τελικό χρήστη και θα πρέπει να θεωρηθεί ως δείκτης άμεσης έκθεσης στον ανταγωνισμό.
(19)
Όσον αφορά τη σχετική γεωγραφική αγορά λιανικής προμήθειας, αυτή θεωρούνταν ανέκαθεν ότι είναι εθνική. Στην αίτησή της, η CVA χρησιμοποιεί την εθνική αγορά ως σχετική αγορά λιανικής προμήθειας ηλεκτρικής ενέργειας.
(20)
Με βάση την υπόθεση ότι η γεωγραφική αγορά είναι εθνικών διαστάσεων και σύμφωνα με τα στοιχεία που είναι διαθέσιμα επί του παρόντος (20), φαίνεται ότι το επίπεδο συγκέντρωσης της αγοράς λιανικής προμήθειας ηλεκτρικής ενέργειας στην ιταλική αγορά είναι πολύ υψηλό. Σωρευτικά, τα μερίδια της αγοράς των τριών μεγαλύτερων εταιρειών λιανικής σε πελάτες που είναι συνδεδεμένοι με το δίκτυο χαμηλής τάσης ανέρχονται σε 79,44 %, ενώ η μεγαλύτερη εταιρεία κατέχει από μόνη της μερίδιο 71,11 %. Σχετικά με το θέμα αυτό θα πρέπει επίσης να υπενθυμίσουμε (21) ότι, σύμφωνα με πάγια νομολογία, «τα ιδιαιτέρως σημαντικά μερίδια αγοράς συνιστούν από μόνα τους, πλην εξαιρετικών περιστάσεων, την απόδειξη της ύπαρξης δεσπόζουσας θέσης. Τούτο ισχύει στην περίπτωση μεριδίου αγοράς 50 %».
(21)
Επιπλέον, η λιανική αγορά στην Ιταλία υποδιαιρείται σε τρεις υποκατηγορίες, εκ των οποίων οι δύο πρώτες υπόκεινται σε ρυθμιζόμενες τιμές:
α)
υπηρεσία ενισχυμένης προστασίας για τους εγχώριους πελάτες και τις μικρές επιχειρήσεις (με λιγότερους από 50 υπαλλήλους και κύκλο εργασιών μικρότερο από 10 εκατ. ευρώ) που είναι συνδεδεμένοι με το δίκτυο χαμηλής τάσης και δεν έχουν συνάψει σύμβαση αγορών στην ελεύθερη αγορά. Η εταιρεία Acquirente Unico SpA (εφεξής αναφερόμενη ως «Μοναδικός αγοραστής») είναι η μόνη που εξουσιοδοτείται να εκμεταλλεύεται τις εν λόγω υπηρεσίες·
β)
ασφαλή υπηρεσία για όλους τους πελάτες οι οποίοι δεν είναι επιλέξιμοι για την υπηρεσία ενισχυμένης προστασίας και δεν έχουν συνάψει σύμβαση εφοδιασμού στην ελεύθερη αγορά. Η υπηρεσία αυτή παρέχεται από προμηθευτές που έχει επιλέξει ο Μοναδικός αγοραστής με διαγωνισμό· και
γ)
ελεύθερη αγορά, δηλαδή το υπόλοιπο της λιανικής αγοράς.
(22)
Για τους σκοπούς της παρούσας απόφασης, οι αγορές αυτές δεν θα πρέπει, ωστόσο, να θεωρηθούν ανεξάρτητες σχετικές αγορές, διότι οι πελάτες μπορούν να αλλάξουν από μία υποκατηγορία σε άλλη και οι τιμές εντός όλων αυτών των υποκατηγοριών καθορίζονται με βάση τις δυνάμεις της αγοράς (22). Ωστόσο, σύμφωνα με την ετήσια έκθεση της AEEG του 2009, η καλούμενη «δεσμευμένη αγορά» η οποία περιλαμβάνει την «υπηρεσία ενισχυμένης προστασίας» και την «ασφαλή υπηρεσία» αντιπροσωπεύει περίπου το 36 % της συνολικής λιανικής αγοράς. Επιπλέον, σύμφωνα με την ίδια έκθεση, η υπηρεσία ενισχυμένης προστασίας χαρακτηρίζεται από πολύ ισχυρή παρουσία (84,3 %) ενός συγκεκριμένου προμηθευτή, ο οποίος δραστηριοποιείται επίσης στην ελεύθερη αγορά. Σύμφωνα με τις ιταλικές αρχές, οι πελάτες εκτιμούν ότι το κόστος αλλαγής προμηθευτή είναι υψηλό και τα οφέλη που αποκομίζονται μικρά. Αυτό, σε συνδυασμό με χαμηλές τιμές στο πλαίσιο της υπηρεσίας ενισχυμένης προστασίας καθιστά δυσχερές για τους νεοεισερχόμενους στην αγορά να αποκτήσουν επαρκή πελατεία εντός της εν λόγω υποκατηγορίας. Βασικά αυτό έχει ως αποτέλεσμα την ύπαρξη ανταγωνιστικού πλεονεκτήματος για τους φορείς εκμετάλλευσης στο πλαίσιο της υπηρεσίας ενισχυμένης προστασίας οι οποίοι δραστηριοποιούνται επίσης στην ελεύθερη αγορά, δεδομένου ότι οι πελάτες που επιθυμούν να αλλάξουν και να μεταβούν από την υπηρεσία ενισχυμένης προστασίας στην ελεύθερη αγορά ή αντίθετα συχνά το πράττουν χωρίς να αλλάξουν προμηθευτή.
(23)
Ωστόσο, με βάση τις πληροφορίες που ελήφθησαν από τις αρμόδιες ιταλικές αρχές (23), μπορεί να συναχθεί το συμπέρασμα ότι για τους σκοπούς της παρούσας απόφασης η γεωγραφική αγορά λιανικής πώλησης ηλεκτρικής ενέργειας στην Ιταλία δεν είναι εθνικών διαστάσεων όπως θεωρούνταν παραδοσιακά και όπως υποθέτει ο αιτών, αλλά τοπικών διαστάσεων με έδαφος που συχνά δεν υπερβαίνει το επίπεδο του δήμου.
(24)
Λόγω έλλειψης στοιχείων για το βαθμό ανταγωνισμού σε καθεμία από τις έτσι καθορισθείσες ως τοπικές αγορές λιανικής προμήθειας ηλεκτρικής ενέργειας στους τελικούς χρήστες που είναι συνδεδεμένοι με το δίκτυο χαμηλής τάσης και λαμβανομένων υπόψη των προαναφερόμενων αμφιβολιών σχετικά με τον βαθμό ανταγωνισμού στη λιανική αγορά για πελάτες που είναι συνδεδεμένοι με το δίκτυο χαμηλής τάσης, η οποία θεωρείται γενικά εθνική, (βλέπε αιτιολογικές σκέψεις 19 έως 22), δεν είναι δυνατό να συναχθεί το συμπέρασμα ότι πληρούνται οι όροι χορήγησης εξαίρεσης σύμφωνα με το άρθρο 30 παράγραφος 1 της οδηγίας για τη λιανική προμήθεια ηλεκτρικής ενέργειας στους τελικούς πελάτες που είναι συνδεδεμένοι με το δίκτυο χαμηλής τάσης στην Ιταλία.
(25)
Επομένως, η οδηγία 2004/17/ΕΚ συνεχίζει να εφαρμόζεται όταν οι αναθέτοντες φορείς συνάπτουν συμβάσεις με στόχο να επιτρέψουν τη λιανική προμήθεια ηλεκτρικής ενέργειας στους τελικούς πελάτες που είναι συνδεδεμένοι με το δίκτυο χαμηλής τάσης στην Ιταλία και όταν οργανώνουν διαγωνισμούς μελετών για την άσκηση μιας τέτοιας δραστηριότητας στην Ιταλία.
IV. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ
(26)
Όσον αφορά την παραγωγή και χονδρική πώληση ηλεκτρικής ενέργειας στη Βόρεια μακροζώνη, η κατάσταση μπορεί, επομένως, να συνοψισθεί ως εξής: το συνολικό μερίδιο των τριών μεγαλύτερων παραγωγών στην αγορά είναι ελαφρώς χαμηλό και οι μεγάλες ποσότητες εισαγόμενης ηλεκτρικής ενέργειας ευνοούν τον ανταγωνισμό στη ζώνη αυτή. Όπως διευκρινίζεται στην αιτιολογική σκέψη 13, η λειτουργία του μηχανισμού εξισορρόπησης δεν αποτελεί εμπόδιο για την άμεση έκθεση της αγοράς παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας στον ανταγωνισμό. Κατά συνέπεια, μπορεί να θεωρηθεί ότι όλοι οι ανωτέρω παράγοντες είναι δείκτες άμεσης έκθεσης στον ανταγωνισμό στη Βόρεια μακροζώνη.
(27)
Λαμβάνοντας υπόψη τους παράγοντες που εξετάζονται στις αιτιολογικές σκέψεις 8 έως 13, ο όρος της άμεσης έκθεσης στον ανταγωνισμό, που ορίζεται στο άρθρο 30 παράγραφος 1 της οδηγίας 2004/17/ΕΚ πρέπει να θεωρηθεί ότι πληρούται όσον αφορά την παραγωγή και χονδρική προμήθεια ηλεκτρικής ενέργειας στη Βόρεια μακροζώνη.
(28)
Συν τοις άλλοις, δεδομένου ότι θεωρείται ότι πληρούται ο όρος της χωρίς περιορισμό πρόσβασης στην αγορά, η οδηγία 2004/17/ΕΚ δεν θα πρέπει να εφαρμόζεται όταν οι αναθέτοντες φορείς συνάπτουν συμβάσεις που έχουν σκοπό να επιτρέψουν την ηλεκτροπαραγωγή και χονδρική προμήθεια ηλεκτρικής ενέργειας στη Βόρεια μακροζώνη, ούτε όταν διοργανώνουν διαγωνισμούς μελετών για την άσκηση αυτής της δραστηριότητας στην εν λόγω γεωγραφική περιοχή.
(29)
Όσον αφορά τη λιανική πώληση ηλεκτρικής ενέργειας στους τελικούς πελάτες που είναι συνδεδεμένοι με το δίκτυο μέσης, υψηλής και πολύ υψηλής τάσης στην Ιταλία, η κατάσταση συνοψίζεται ως εξής: το συνολικό μερίδιο των τριών μεγαλύτερων εταιρειών λιανικής είναι χαμηλό, το ποσοστό αλλαγής προμηθευτή ανά σημείο αποχώρησης είναι ικανοποιητικό και δεν υπάρχει έλεγχος τιμών στον τελικό χρήστη. Τα συμπεράσματα αυτά είναι επίσης σύμφωνα με τη γνώμη των αρμόδιων ιταλικών αρχών, σύμφωνα με τις οποίες η αγορά αυτή είναι ανοικτή στον ανταγωνισμό επί πολλά έτη και ο βαθμός ανταγωνισμού που προκύπτει είναι ικανοποιητικός.
(30)
Λαμβάνοντας υπόψη τους παράγοντες που εξετάζονται στις αιτιολογικές σκέψεις 15 έως 18, ο όρος της άμεσης έκθεσης στον ανταγωνισμό, που ορίζεται στο άρθρο 30 παράγραφος 1 της οδηγίας 2004/17/ΕΚ, πρέπει να θεωρηθεί ότι πληρούται όσον αφορά τη λιανική προμήθεια ηλεκτρικής ενέργειας στους τελικούς πελάτες που είναι συνδεδεμένοι με το δίκτυο μέσης, υψηλής και πολύ υψηλής τάσης σε ολόκληρη την επικράτεια της Ιταλικής Δημοκρατίας.
(31)
Επιπλέον, δεδομένου ότι θεωρείται ότι πληρούται ο όρος της χωρίς περιορισμό πρόσβασης στην αγορά, η οδηγία 2004/17/ΕΚ δεν θα πρέπει να εφαρμόζεται όταν οι αναθέτοντες φορείς συνάπτουν συμβάσεις που έχουν σκοπό να επιτρέψουν τη λιανική προμήθεια ηλεκτρικής ενέργειας στους τελικούς πελάτες που είναι συνδεδεμένοι με το δίκτυο μέσης, υψηλής και πολύ υψηλής τάσης στην Ιταλία, ούτε όταν διοργανώνουν διαγωνισμούς μελετών για την άσκηση αυτής της δραστηριότητας στην εν λόγω γεωγραφική περιοχή.
(32)
Λαμβανομένων υπόψη των όσων εξετάστηκαν στις αιτιολογικές σκέψεις 19 έως 25 και λόγω των αμφιβολιών σχετικά με την ύπαρξη επαρκούς ανταγωνισμού σε εθνικό επίπεδο όσον αφορά τη λιανική προμήθεια στους τελικούς πελάτες που είναι συνδεδεμένοι με το δίκτυο χαμηλής τάσης, και επιπλέον ελλείψει λεπτομερών στοιχείων για καθεμία από τις σχετικές τοπικές αγορές, όπως καθορίζονται από τις ιταλικές αρχές, δεν είναι δυνατό να συναχθεί το συμπέρασμα ότι πληρούνται οι όροι χορήγησης εξαίρεσης σύμφωνα με το άρθρο 30 παράγραφος 1 της οδηγίας 2004/17/ΕΚ για τη λιανική προμήθεια ηλεκτρικής ενέργειας στους τελικούς πελάτες που είναι συνδεδεμένοι με το δίκτυο χαμηλής τάσης στην Ιταλία. Επομένως, η οδηγία 2004/17/ΕΚ συνεχίζει να εφαρμόζεται όταν οι αναθέτοντες φορείς συνάπτουν συμβάσεις που έχουν σκοπό να επιτρέψουν τη λιανική προμήθεια ηλεκτρικής ενέργειας στους τελικούς πελάτες που είναι συνδεδεμένοι με το δίκτυο χαμηλής τάσης στην Ιταλία και όταν οργανώνουν διαγωνισμούς μελετών για την άσκηση μιας τέτοιας δραστηριότητας στην Ιταλία. Δεδομένου ότι οι στατιστικές υποχρεώσεις που προβλέπονται στο άρθρο 67 θα εξακολουθήσουν να ισχύουν, ενδέχεται να είναι ανάγκη να διασφαλιστεί ότι οι ενδιαφερόμενοι αναθέτοντες φορείς λαμβάνουν κατάλληλα μέτρα όπως ο διαχειριστικός και/ή λογιστικός διαχωρισμός έτσι ώστε να είναι σε θέση να παρέχουν ορθές πληροφορίες όσον αφορά τη σύναψη συμβάσεων για τη συνέχιση των σχετικών δραστηριοτήτων οι οποίες δεν έχουν εξαιρεθεί δυνάμει της παρούσας απόφασης.
(33)
Επίσης, υπενθυμίζεται ότι οι συμβάσεις που αφορούν διάφορες δραστηριότητες εξετάζονται σύμφωνα με το άρθρο 9 της οδηγίας 2004/17/ΕΚ. Στο παρόν πλαίσιο αυτό σημαίνει ότι όταν ένας αναθέτων φορέας δεσμεύεται σε «μεικτή» σύναψη συμβάσεων, δηλαδή σε σύμβαση για τη στήριξη τόσο των δραστηριοτήτων που εξαιρούνται από την εφαρμογή της οδηγίας 2004/17/ΕΚ όσο και των δραστηριοτήτων που δεν εξαιρούνται, πρέπει να δίνεται προσοχή στις δραστηριότητες για τις οποίες προορίζεται κυρίως η σύμβαση. Στην περίπτωση μεικτής σύμβασης που προορίζεται κυρίως να στηρίξει τη λιανική πώληση ηλεκτρικής ενέργειας στους τελικούς πελάτες που είναι συνδεδεμένοι με το δίκτυο χαμηλής τάσης, εφαρμόζεται η διάταξη της οδηγίας 2004/17/ΕΚ. Εάν είναι αντικειμενικά αδύνατο να προσδιοριστεί για ποια δραστηριότητα προορίζεται κυρίως η σύμβαση, η σύμβαση συνάπτεται σύμφωνα με τους κανόνες που αναφέρονται στο άρθρο 9 παράγραφοι 2 και 3.
(34)
Η παρούσα απόφαση βασίζεται στη νομική και πραγματική κατάσταση από τον Φεβρουάριο έως τον Μάιο του 2010, όπως αυτή προκύπτει από τις πληροφορίες που διαβίβασαν η Δημοκρατία της Ιταλίας, η CVA, από τις ανακοινώσεις του 2005 και του 2010 και τα τεχνικά τους παραρτήματα, και από το έγγραφο των υπηρεσιών του 2007, την τελική έκθεση καθώς και από την ετήσια έκθεση της AEEG του 2009. Είναι δυνατό να αναθεωρηθεί, εφόσον, λόγω σημαντικών μεταβολών στη νομική ή πραγματική κατάσταση, κριθεί ότι δεν πληρούνται πλέον οι όροι για την εφαρμογή του άρθρου 30 παράγραφος 1 της οδηγίας 2004/17/ΕΚ για τη χονδρική προμήθεια ηλεκτρικής ενέργειας στη Βόρεια μακροζώνη και τη λιανική προμήθεια στους τελικούς πελάτες που είναι συνδεδεμένοι με το δίκτυο μέσης, υψηλής και πολύ υψηλής τάσης,
ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΠΟΦΑΣΗ:
Άρθρο 1
Η οδηγία 2004/17/ΕΚ δεν εφαρμόζεται στις συμβάσεις που συνάπτουν οι αναθέτοντες φορείς και οι οποίες έχουν σκοπό να επιτρέψουν την παροχή των κατωτέρω υπηρεσιών:
α)
παραγωγή και χονδρική προμήθεια ηλεκτρικής ενέργειας στη Βόρεια μακροζώνη·
β)
λιανική προμήθεια ηλεκτρικής ενέργειας στους τελικούς πελάτες που είναι συνδεδεμένοι με το δίκτυο μέσης, υψηλής και πολύ υψηλής τάσης σε ολόκληρη την επικράτεια της Ιταλικής Δημοκρατίας.
Άρθρο 2
Η παρούσα απόφαση απευθύνεται στην Ιταλική Δημοκρατία.
Βρυξέλλες, 14 Ιουλίου 2010.