РЕШЕНИЕ НА КОМИСИЯТА
от 7 декември 2011 година
относно помощите за обезщетение, изплатени от гръцката агенция за селскостопанско застраховане (ELGA) през 2008 г. и 2009 г.
(нотифицирано под номер C(2011) 7260)
(само текстът на гръцки език е автентичен)
(текст от значение за ЕИП)
(2012/157/ЕС)
ЕВРОПЕЙСКАТА КОМИСИЯ,
като взе предвид Договора за функционирането на Европейския съюз, и по-специално член 108, параграф 2, първа алинея от него,
като взе предвид Споразумението за Европейското икономическо пространство, и по-специално член 62, параграф 1, буква а) от него,
след като прикани заинтересованите страни да представят мненията си в съответствие с член 108, параграф 2, първа алинея от Договора (1),
като има предвид, че:
I. ПРОЦЕДУРА
(1)
След информацията, получена от Комисията чрез пресата, относно обезщетенията в размер на 425 млн. EUR, предвидени за изплащане от гръцката агенция за селскостопанско застраховане (наричана по-долу „ELGA“), както и след протестите през януари 2009 г. в Гърция на голям брой производители на селскостопански продукти заради понесената от тях загуба на доходи през 2008 г. в резултат на лоши климатични условия, на 4 февруари 2009 г. бе проведена двустранна среща с гръцките власти. След тази среща Постоянното представителство на Гърция към Европейския съюз предостави информация относно тази мярка с писмо от 9 февруари 2009 г.
(2)
С писмо от 23 февруари 2009 г. Комисията поиска допълнителна информация. С писмо от 20 март 2009 г. гръцките власти отговориха на Комисията, че ELGA е сключила заем за изплащане на въпросните обезщетения от 425 млн. EUR, както и друг заем от 444 млн. EUR, голяма част от който е била за изплащането през 2008 г. на обезщетения за вреди, нанесени на растениевъдната продукция и добитъка по причини, покрити от застраховката на ELGA.
(3)
Службите на Комисията поискаха допълнителна информация с писмо от 4 май 2009 г. Гръцките власти отговориха с писмо от 16 юни 2009 г. С писмо от 13 юли 2009 г. службите на Комисията уведомиха гръцките власти, че мярката за обезщетенията от 425 млн. EUR за 2009 г. е регистрирана като предполагаем случай под № СР 196/2009 и че мярката за обезщетенията от 444 млн. EUR, изплатени през 2008 г., се разглежда, в частта ѝ относно обезщетенията за вреди по причини, покрити от застраховката на ELGA, като неправомерна помощ по смисъла на член 1, буква е) от Регламент (ЕО) № 659/1999 на Съвета от 22 март 1999 г. за установяване на подробни правила за прилагането на член 93 (2) от Договора за ЕО (3) и е регистрирана под № NN 39/09.
(4)
След отговора на гръцките власти с писмо от 18 август 2009 г. службите на Комисията поискаха допълнителна информация с писмо от 14 септември 2009 г. С горепосоченото писмо Комисията освен това уведоми гръцките власти, че вследствие на информацията, предоставена от тези власти, съгласно която обезщетенията от 425 млн. EUR за 2009 г. са изплатени на съответните земеделски производители, въпросните обезщетения са регистрирани също като неправомерна помощ по смисъла на член 1, буква е) от Регламент (ЕО) № 659/1999 под същия № NN 39/09.
(5)
Решението на Комисията да започне процедурата беше публикувано в Официален вестник на Европейския съюз от 20 март 2010 г. (4) Комисията прикани заинтересованите страни да представят мненията си във връзка с въпросните мерки. Комисията получи мнения от трети страни, които бяха изпратени на гръцките власти на 6 май 2010 г. Гръцките власти изпратиха своите коментари относно мненията на третите страни на 21 юли 2010 г.
(6)
Гръцките власти предоставиха допълнителна информация относно въпросните помощи на 4 юни 2010 г., 10 септември 2010 г. и 14 септември 2010 г. Комисията поиска допълнителна информация с писмо от 17 ноември 2010 г. Гръцките власти отговориха с писмо от 9 март 2011 г.
(7)
По искане на гръцките власти на 31 март 2011 г. се състоя двустранна среща със службите на Комисията. След тази среща гръцките власти изпратиха допълнителна информация на 11 май 2011 г. и на 12 юли 2011 г. По искане на гръцките власти на 11 ноември 2011 г. се състоя втора двустранна среща със службите на Комисията.
II. ОПИСАНИЕ
(8)
С гръцкия закон № 1790/1988 относно организацията и функционирането на гръцката агенция за селскостопанско застраховане и други разпоредби (5) (наричан по-долу „Закон № 1790/1988“) се учредява агенция от обществен интерес, наречена „гръцка агенция за селскостопанско застраховане (ELGA)“. ELGA е частноправно юридическо лице, което е изцяло държавна собственост. Агенцията е под контрола на министъра на земеделието в съответствие с член 12 от посочения по-горе закон. ELGA управлява позициите на своя бюджет в съответствие с решенията на управителния съвет, чиито членове се назначават с решение на министъра на земеделието. ELGA има по-специално за цел застраховането на растениевъдната и животновъдната продукция и на растениевъдните и животновъдните активи на земеделските стопанства срещу вреди, причинени от природни бедствия.
(9)
В съответствие с член 3а (6) от Закон № 1790/1988 застрахователният режим в ELGA е задължителен; той покрива природни бедствия и по-специално наводнения, бури, слана, силен студ, сняг, градушка, високи температури и слънчево лъчение, силни дъждове или дъждове извън сезона, суша, ентомологични и фитопатологични болести по растителните култури, болести по животните, гръмотевици като причина за пожари, земетресение, рискове, свързани с морето, вреди на растениевъдството, причинени от диви животни, както и редица болести по говедата, овцете и козите.
(10)
В съответствие с член 5а (7) от Закон № 1790/1988 специална застрахователна вноска в полза на ELGA се налага на производителите на селскостопански продукти, които се ползват със застрахователния режим, описан в съображение 9. Тази вноска има характер на такса, наложена от законодателя, която засяга покупките и продажбите на националните селскостопански продукти и приходите от която са предназначени да финансират ELGA, която отговаря за предотвратяване и обезщетяване на вредите, причинени на земеделските стопанства от природни бедствия.
(11)
В съответствие с член 5а от Закон № 1790/1988 специалната застрахователна вноска е определена на 3 % за продуктите от растителен произход и на 0,5 % за продуктите от животински произход (8). Тези процентни ставки на вноските са определени от компетентните министри въз основа на предложение на ELGA до министъра на земеделието. Приходите на ELGA от специалната застрахователна вноска, събрани от агенцията за приходите, постъпват в държавния бюджет като държавни приходи и се вписват в специална приходна позиция. Тези приходи се изплащат на ELGA от бюджета на Министерството на земеделието, преименувано на Министерство на развитието на селските райони и храните, чрез вписване като годишни кредити в същия размер по предложение на ELGA до това министерство. ELGA не въздейства по друг начин върху размера на вноската, нито върху този на обезщетенията.
(12)
На застраховане в ELGA подлежат физическите и юридическите лица, които са собственици или оператори на селскостопански, животновъдни, птицевъдни, пчеларски, рибарски, аквакултурни или други подобни предприятия. Приходите на ELGA се състоят именно от постъпленията от специалната застрахователна вноска. Освен това в съответствие със Закон № 3147/2003 ELGA е компетентна да изплаща помощи по програмите за планиране в случай на крайна нужда за обезщетение на вредите, нанесени на растениевъдните активи и постоянните активи в резултат на природни бедствия, извънредни обстоятелства или лоши климатични условия. Тези помощи се финансират от държавния бюджет или от заеми. Тези програми се отнасят до държавни помощи, които са одобрени с решения на Комисията.
(13)
С Постановление № 262037 на министъра на икономиката и министъра на развитието на селските райони от 30 януари 2009 г. (наричано по-долу „междуведомственото постановление“) се предвижда на производителите да бъдат изплатени обезщетения в размер на 425 млн. EUR по изключение за вреди, настъпили през 2008 г. В съответствие с междуведомственото постановление въпросните обезщетения се изплащат от ELGA поради спад на производството по време на кампанията през 2008 г. на някои растителни култури, посочени в постановлението, причинен от лоши климатични условия, като суша, високи температури, дъждове и ентомологични и фитопатологични болести на въпросните култури. Вредите са нанесени на бадемови дървета, череши, кайсии, някои сортове праскови, сливи, круши и ябълки, аспержи, ориенталски тютюн, картофи, памук, маслинови насаждения и зърнени култури.
(14)
Според информациите, получени от гръцките власти, освен загубата на продукция, за някои продукти (зърнени култури, памук) при определяне на прага на вредите е взето предвид и влошаването на качеството на продукцията. Въпросните загуби или продукцията с влошено качество са резултат от съчетание на метеорологични явления и болести по растенията поради лошите климатични условия, на които са били изложени засегнатите култури в течение на въпросната година.
(15)
С оглед изплащането на съответните обезщетения ELGA е сключила банков заем в размер на 425 000 000 EUR. Заемът ще бъде върнат за десет години (от 2010 г. до 2019 г.). За първите три години (от 2010 г. до 2012 г.) по този заем се начисляват лихви и такси на гръцката държава в размер на 28 513 250 EUR годишно, а за следващите 7 години (от 2013 г. до 2019 г.) - лихви, амортизации и такси на гръцката държава, възлизащи през 2013 г. на 89 227 536 EUR, през 2014 г. - на 85 087 786 EUR, през 2015 г. - на 81 025 536 EUR, през 2016 г. - на 76 963 286 EUR, през 2017 г. - на 72 901 036 EUR, през 2018 г. - на 68 838 786 EUR и през 2019 г. - на 64 776 536 EUR. Заемът е сключен с гаранция на гръцката държава в полза на ELGA.
(16)
Съгласно информацията, предоставена от гръцките власти, обезщетенията, изплатени от ELGA през 2008 г. за вреди по причини, покрити от застраховката, възлизат на 386 986 648 EUR. Тази сума се състои отчасти от застрахователните вноски в размер на 88 353 000 EUR и отчасти от постъпленията на базата на заем от 444 млн. EUR.
(17)
ELGA е сключила банков заем в размер на 444 000 000 EUR на основание член 13 от гръцкия Закон № 3074/2002 и член 28, параграф 17 от гръцкия Закон № 3147/2003. Заемът ще бъде върнат за десет години (от 2009 г. до 2018 г.). За първите три години (от 2009 г. до 2011 г.) по този заем се начисляват лихви и такси на гръцката държава в размер на 23 709 600 EUR годишно, а за следващите 7 години (от 2012 г. до 2018 г.) - лихви, амортизации и такси на гръцката държава, възлизащи през 2012 г. на 87 138 171 EUR, през 2013 г. - на 83 789 143 EUR, през 2014 г. - на 80 395 714 EUR, през 2015 г. - на 77 002 286 EUR, през 2016 г. - на 73 608 857 EUR, през 2017 г. - на 70 215 429 EUR и през 2018 г. - на 66 822 000 EUR. Заемът е сключен с гаранция на гръцката държава в полза на ELGA.
(18)
Останалата част от заема в размер на 145 366 352 EUR е била предназначена за изплащането на държавни помощи, одобрени с решения на Комисията по програмите за планиране в случай на крайна нужда във връзка с пожарите през 2006 г. и 2007 г. Тази част от приходите на ELGA не е обект на разглеждане от настоящото решение.
III. СЪМНЕНИЯ, ИЗРАЗЕНИ ОТ КОМИСИЯТА В РАМКИТЕ НА ОТКРИВАНЕТО НА ОФИЦИАЛНА ПРОЦЕДУРА ПО РАЗСЛЕДВАНЕ
1. Относно наличието на държавна помощ по смисъла на член 107, параграф 1 от ДФЕС
(19)
Мерки, финансирани чрез държавни ресурси: Комисията счита, че това условие е изпълнено в конкретния случай, тъй като съответното национално законодателство (вж. съображение 11) определя ясно, че обезщетенията, предоставяни от ELGA, се финансират чрез държавни ресурси и че отговорността за тях се носи от държавата.
(20)
В рамките на допълнителната информация, предоставена преди откриването на процедурата, гръцките власти посочиха, че възнамеряват да увеличат ставката на специалната застрахователна вноска, за да се увеличат приходите на ELGA. От друга страна, сведенията за увеличаването на приходите на ELGA не бяха конкретизирани на този етап до степен, в която би могло да се счита, че едно такова увеличение ще бъде достатъчно за погасяването на въпросните заеми и за изплащането на обезщетения на производителите през съответните години. Не можеше следователно да се изключи, че въпросните мерки ще бъдат финансирани и чрез други държавни ресурси, до които ELGA има достъп.
(21)
Мерки, които водят до засягане на търговията и нарушават или заплашват да нарушат конкуренцията: Обезщетенията, изплатени през 2008 г. от ELGA по силата на задължителния застрахователен режим, са били за редица гръцки селскостопански продукти от растителен и животински произход, а изплатените през 2009 г. са били за различни растителни култури (вж. съображение 13). При откриването на процедурата Комисията констатира следователно, че въпросните обезщетения дават предимство на местните производители по отношение на други производители на Съюза, които не получават същото подпомагане. Селскостопанският сектор е отворен за конкуренцията на равнището на Съюза и поради това е чувствителен към всяка мярка в полза на производството в една или друга държава-членка. Ето защо има опасност разглежданите обезщетения да нарушат конкуренцията на вътрешния пазар и да засегнат търговията между държавите-членки.
(22)
Мерки, които поставят в по-благоприятно положение някои предприятия или производството на някои стоки: Що се отнася до въпроса дали плащанията на ELGA в контекста на задължителния застрахователен режим срещу природни бедствия предоставят избирателно предимство, Комисията счете, че по принцип избирателният характер на мярката се дължи на факта, че обезщетенията на ELGA са били ограничени до определени селскостопански производства.
Според Комисията може да се твърди, че специфичните характеристики на селскостопанския сектор и подчертаната му зависимост от определени климатични условия, както и уязвимостта му към природните бедствия в Гърция, правят необходимо въвеждането на държавен режим, осигуряващ минимално равнище на обезщетение въз основа на принципа на солидарност. Дотолкова, доколкото изплащаните от ELGA обезщетения в рамките на задължителния застрахователен режим се финансират от приходите от специалните застрахователни вноски, Комисията счете, че за тези обезщетения може евентуално да се приеме, че не предоставят неправомерно предимство на бенефициерите.
Въпреки това подобен аргумент въз основа на логиката и характера на режима не можеше да бъде отнесен към допълнителните финансови намеси от страна на гръцката държава за разглеждания режим (извън финансирането със задължителните вноски). При откриване на процедурата по разследване обаче Комисията не разполагаше с достатъчно елементи, за да достигне до заключението, че случаят е такъв. По-специално Комисията изпитваше съмнения, че разглежданите мерки са били финансирани без допълнителна намеса на държавата.
(23)
На тези основания при откриването на процедурата Комисията достигна до заключението, че не може да се изключи, че обезщетенията, изплатени от ELGA през 2008 г. и 2009 г. в рамката на задължителния застрахователен режим, попадат в обхвата на член 107, параграф 1 от Договора и представляват държавни помощи.
2. Квалификация на мерките като неправомерни помощи
(24)
Комисията счете, че тъй като помощите са предоставени и изплатени, без да е отправено предварително уведомление за тях, те са неправомерни по смисъла на член 1, буква е) от Регламент (ЕО) № 659/1999.
3. Предварителна оценка на съвместимостта на помощите
(25)
Предвид твърдението на гръцките власти, че въпросните мерки не представляват държавна помощ, при откриването на процедурата Комисията не разполагаше с необходимата информация, за да прецени съвместимостта на помощите с разпоредбите на правните текстове, приложими по времето на тяхното предоставяне, т.е. през 2008 г. и 2009 г. В случая става въпрос за Основните насоки на Общността относно държавните помощи за селскостопанския и горския сектор за периода 2007 г.-2013 г. (9) (наречени по-долу „основните насоки“) и по-специално за глава V.Б относно помощите за обезщетяване на вреди, нанесени на селскостопанската продукция или на средствата за производство.
(26)
На базата на предоставената информация изглеждаше, че обезщетенията, предвидени за по-голямата част от въпросните култури, са за вреди, достигнали минимален праг от 30 %, като се вземат предвид загубите на продукция или влошаването на качеството за някои производства, настъпили в течение на съответната година, поради съчетание на повече от едно неблагоприятно метеорологично явление, а за някои култури и поради болести по растенията. Сведенията, предоставени от гръцките власти, не съдържаха данни относно метода на изчисление на въпросните обезщетения.
(27)
Поради това Комисията имаше съмнения, че тези помощи могат да бъдат обявени за съвместими с глава V.Б от основните насоки.
IV. МНЕНИЯ, ПРЕДСТАВЕНИ ОТ ТРЕТИ СТРАНИ
(28)
Заинтересованите страни, които представиха своите мнения, са Comité européen de liaison des commerces agricoles et agro-alimentaires (Европейски комитет за връзка на търговците със селскостопански продукти и храни), наричан по-долу „CELCAA“, Comité du commerce des céréales, aliments du bétail, oléagineux, huile d’olive, huiles et graisses et agrofournitures de l’U.E. (Европейска асоциация по търговията със зърнени култури, фуражи, маслодайни култури, маслинено масло, масла и мазнини и селскостопански суровини), наричан по-долу „COCERAL“, както и трета заинтересована страна, която пожела самоличността ѝ да бъде запазена в тайна.
(29)
В качеството си на независими търговци (третата заинтересована страна), а по отношение на CELCAA и COCERAL - като страни, които имат за цел защитата на интересите на независимите търговци, заинтересованите страни считат, че настоящите помощи, предоставени първоначално на земеделски производители, стигат всъщност до селскостопански кооперативи и техните сдружения, които, притежавайки изключителните права за обработка на селскостопански продукти, са поради това конкуренти на независимите търговци.
(30)
Според заинтересованите страни Гърция не е дала доказателства, че въпросните обезщетения са били предоставени за загуби, причинени от лоши климатични условия. Гръцките власти не са представили аналитично описание на естеството на въпросните климатични условия, подкрепено от съответната метеорологична информация в съответствие с основните насоки.
(31)
Според гледната точка на заинтересованите страни гръцките власти не са уточнили нито използвания метод на изчисление на въпросните обезщетения, нито минималния праг на понесените загуби. Освен това въпросните обезщетения са били ограничени до някои селскостопански продукти, въпреки че производителите на други продукти, изключени от въпросните обезщетения, също са понесли загуби в съответните си производства.
(32)
Заинтересованите страни считат също така, че предоставянето на въпросните обезщетения е оказало въздействие върху ценообразуването на крайните продукти поради намалението на цената на продуктите, за които са изплатени тези обезщетения. По такъв начин настоящите помощи са предоставили икономическо предимство на съответните производители, като са им дали възможност да пуснат на пазара онези части от своята продукция, които не са били засегнати от неблагоприятните климатични условия, при обстоятелства, които са нарушили конкуренцията. От друга страна, частните търговски оператори (като търговци, мелници за брашно, мелници за фураж, птицевъди, свиневъди и пр.) са били принудени да следват ценова политика, наложена от селскостопанските кооперативи и техните сдружения, което е поставило тези кооперативи в монополно положение.
(33)
Освен това покритието, което ELGA предлага за рисковете, на които е изложен селскостопанският сектор, би трябвало да спазва принципите на пропорционалност и равнопоставеност. Заинтересованите страни считат за неприемливо, че обезщетенията, изплатени от ELGA през 2008 г. и 2009 г., са отговаряли на суми, надхвърлящи съответно три и четири пъти общите суми на застрахователните вноски за същите години.
(34)
Според заинтересованите страни чрез новия заем, сключен за 2009 г., ELGA е „ипотекирала“ прекомерно приходите, които агенцията ще получи през следващите 10 години, след като е била вече натоварена с връщането на заема, който е бил сключен от нея за 2008 г. и за който тя е „ипотекирала“ в аванс застрахователните вноски за следващите години. Заинтересованите страни съобщават също така за съществуването на два допълнителни заема, които ELGA е сключила през 2009 г., а именно заем от 350 млн. EUR, сключен от ELGA с банка „Пиреос“, както и заем от 112 млн. EUR, сключен от ELGA с Гръцката земеделска банка и Гръцката национална банка.
(35)
Заинтересованите страни считат също така, че заемите от 444 млн. EUR и 415 млн. EUR представляват приходи, които са допълнителни към застрахователните вноски, чието изплащане се предвижда от закона под формата на заеми, сключени с гаранцията на гръцката държава. Тези заеми трябва следователно да се разглеждат като държавни ресурси.
V. МНЕНИЯ, ПРЕДСТАВЕНИ ОТ ГЪРЦИЯ
1. Общи мнения относно помощите за обезщетение, изплатени през 2008 г. и 2009 г.
(36)
Според гръцките власти помощите за обезщетение, изплатени от ELGA през 2008 г. и 2009 г., не представляват държавни помощи.
Финансирането на въпросния застрахователен режим е осигурено от задължителните специални вноски, изплащани от земеделските производители. Като се има предвид, че този застрахователен режим се ръководи от принципа на социална солидарност, задължителните специални вноски, от една страна, не е необходимо да бъдат стриктно пропорционални на застрахователния риск, а от друга страна, размерът на изплатените обезщетения не трябва непременно да бъде пропорционален на доходите на застрахованото лице (10). Според гръцките власти в случая следователно става въпрос за действителни компенсации, изплатени за възмездяване на вредите, причинени на селскостопанската продукция вследствие на лоши климатични условия, в съответствие с гръцкото законодателство относно селскостопанските застраховки, изплащани от ELGA.
От друга страна, според гръцките власти ELGA е в състояние да изплати на падежа финансовите си задължения в рамките на системата за задължително застраховане. Тази способност на ELGA е засилена чрез прилагането на новия Закон № 3877/2010 относно системата за защита и застраховка на селскостопанската дейност, който предвижда допълнителни източници на финансиране в полза на ELGA. В този смисъл посоченият закон в повечето случаи повишава специалната осигурителна вноска (за вредите в растениевъдството от 3 % на 4 %, а за вредите в животновъдството от 0,50 % на 0,75 %). Освен това той въвежда доброволна застраховка за загубите, които не се покриват от задължителната застраховка, както и обща застраховка, която следва да бъде изплащана в полза на ELGA от физическите лица, които не са земеделски производители като основна дейност, както и от юридическите лица, чиято основна дейност не е дейността на земеделски производители.
(37)
Въпреки това, дори ако помощите за обезщетение би следвало да се разглеждат като държавни помощи, гръцките власти считат, че те са съвместими с член 107, параграф 3, буква в) от Договора и с основните насоки. Гръцките власти предоставиха на службите на Комисията подробни данни относно всяка помощ, изплатена от ELGA през 2008 г. и 2009 г., с посочване на името и идентификационния данъчен номер на съответния земеделски производител, окръга, в който се намира парцелът, вида на културата, измерителната единица за културата и броя на използваните единици, размера на помощта и датата на изплащане на помощта, описанието на вредата и нейната степен в сравнение с нормалното производство.
(38)
По отношение на помощите за обезщетение през 2008 г. и 2009 г. за вреди, унищожили повече от 30 % от нормалното производство на растениевъдна продукция, гръцките власти считат, че са изпълнени всички условия, предвидени в точки 124-130 от основните насоки, както и в член 11 от Регламент (ЕО) № 1857/2006 на Комисията от 15 декември 2006 г. за прилагане на членове 87 и 88 от Договора към държавната помощ за малки и средни предприятия, осъществяващи дейност в производството на селскостопански продукти (11) (наричан по-долу „регламентът за групово освобождаване“).
(39)
Според гръцките власти въпросните помощи са изплатени на съответните производители или на организации на производители, в които членуват производителите, в съответствие с основните насоки и горепосочения регламент за групово освобождаване. Гръцките власти потвърдиха по-специално:
а)
че размерът на помощта не е надхвърлил в нито един случай реалните загуби, понесени от производителите;
б)
относно интензитетите на помощите гръцките власти потвърдиха, че условията, определени в разпоредбите на член 11 от регламента за групово освобождаване, са спазени, тъй като ELGA не е изплатила никакви обезщетения, надвишаващи 74,8 % от намалението на приходите от продажбите на продукта в резултат на лошите климатични условия;
в)
че максималният размер на загубите с право на помощи е бил намален с всички суми, получени по силата на застрахователен режим, и с разходите, които не са направени поради неблагоприятното метеорологично явление;
г)
че загубите са изчислени на равнище отделно стопанство, и
д)
че вземането на решението за предоставяне на въпросните помощи, както и тяхното изплащане, са станали в сроковете съответно от три години след възникване на загубата и четири години след възникването, определени в член 11, параграф 10 от регламента за групово освобождаване.
е)
че въпросните помощи не са били кумулирани с други държавни помощи, нито с финансово участие, предоставено от държавите-членки или от Съюза, във връзка със същите приемливи разходи. Съответните производители не са получили въпросните помощи за възмездяване на същата загуба въз основа на повече от един правен текст, следователно тези помощи са били предоставени било по силата на основните насоки, било в съответствие с регламента за групово освобождаване, било по силата на Регламент (ЕО) № 1535/2007 на Комисията от 20 декември 2007 г. за прилагане на членове 87 и 88 от Договора за ЕО към помощите de minimis в сектора на производството на селскостопански продукти (12) (наричан по-долу „Регламент de minimis“) или на съобщението на Комисията от 22 януари 2009 г. за държавна помощ за подпомагане на достъпа до финансиране при настоящата финансова и икономическа криза (13) (наричано по-долу „съобщението за временната общностна рамка“).
(40)
Що се отнася до метода на изчисление на нормалното производство, гръцките власти предоставиха информация относно използвания метод и потвърдиха, че са спазени условията, предвидени в точка 128 от основните насоки, според които при използване на алтернативен метод същият следва да бъде представителен, а не основан на необичайно високи добиви. По-специално, оценката на загубите в резултат на лошите климатични условия е извършена на равнището на отделното стопанство от агрономи въз основа на оценки на място, както е предвидено от Правилника за застрахователната дейност на ELGA. При проверката на място агрономът оценител измерва площта на парцела чрез всички подходящи средства (ролетка, карта за идентификация на парцелите, устройство GPS), а при дървесни култури - броя на дърветата. След това агрономът оценява прогнозната продукция на парцела, като има предвид използваните техники на отглеждане (по-специално плътност на засаждане, система на подрязване при дървесни насаждения, ранни култури с използване на пластмасово фолио, система на напояване), сорта на отглежданите видове, предходната култура при едногодишни култури, агротехническите мероприятия (по-специално торене, борба с вредителите), производителността на почвата и евентуални характерни особености на годината на производство (като суша, проблеми със завързването на плод). Накрая се прави оценка на процента на нанесените вреди спрямо очакваната продукция на парцела. За да се определи процентът на вредите, се вземат проби на различни места от парцела, като се държи сметка за количествените загуби на очакваната продукция, влошаването на качеството в резултат на вредите, агротехническите мероприятия вследствие на настъпилите вреди (като допълнителна растителна защита, допълнително плевене, отделяне на повредените плодове).
2. Специфични мнения относно помощите за обезщетение, изплатени през 2008 г.
(41)
От помощите, които ELGA е предоставила през 2008 г., а именно 386 986 648 EUR, обезщетения в размер на 373 257 465,71 EUR са изплатени на производителите за възмездяване на загубите на растениевъдна продукция, причинени от лошите климатични условия. По отношение на тези помощи ELGA е приложила член 6 от Правилника за застрахователната дейност в растениевъдството във връзка с обезщетенията на производителите на селскостопански продукти за възмездяване на загубите, причинени от лоши метеорологични условия, както е предвидено в националния Закон № 1790/1988, с който се въвежда застрахователната система на ELGA.
(42)
За въпросните помощи Гърция предостави метеорологични данни относно лошите климатични условия, наблюдавани през стопанска година 2007-2008. Тези неблагоприятни метеорологични явления са били официално признати от публичните власти. Става въпрос по-специално за големите горещини, наблюдавани в края на месеците юни и юли 2007 г. в цялата страна, за силните дъждове в много райони на страната през октомври 2007 г., както и за сухите и горещи, духащи от височините ветрове през същия месец на остров Крит, за бурите и градушката в началото на месец август 2008 г. в някои окръзи в континентална Северозападна и Централна Гърция, както и за бурите в края на същия месец август в окръзите Магнисия, Виотия, Източна Атика и на островите Евбея и Крит.
По-специално въпросните обезщетения са изплатени за вреди, които са надхвърляли следните проценти от нормалното производство (14):
Минимален процент на вредите спрямо нормалното производство
Общ размер на обезщетенията
(EUR)
Брой селскостопански парцели, понесли загуби
% от общия размер на обезщетенията
20-29
26 063 999,19
101 162
6,98
30-100
347 193 466,52
565 244
93,02
Общо
373 257 465,71
666 406
100
Освен това ELGA е предоставила допълнителни обезщетения в размер на 2 472 785,97 EUR на производители, понесли през същата 2007-2008 стопанска година последователни загуби на същата растениевъдна продукция в резултат на лошите климатични условия. За 6,98 % от общия размер на тези обезщетения степента на вредите е достигнала също 20 %-30 % от нормалното производство, а за 93,02 % от общия размер на същите вредите са унищожили повече от 30 % от нормалното производство.
(43)
Освен това сред помощите, които ELGA е изплатила на земеделските производители през 2008 г., са предоставени и следните помощи:
а)
помощи в размер на 7 338 119,74 EUR за загуби на животновъдни активи. Сред тези загуби са: сума в размер на 1 860 279,67 EUR, отговаряща на загубите на животновъдни активи поради лошите климатични условия, сума от 3 188 825,78 EUR, представляваща загуби поради болести или увреждания на животните, и сума от 2 289 014,29 EUR, представляваща загуби, причинени от други вреди (като нападения на диви животни - мечки, вълци и безстопанствени кучета). Тези помощи се разглеждат от гръцките власти като действителни обезщетения в рамките на задължителната застрахователна система и не представляват държавни помощи по смисъла на член 107, параграф 1 от Договора;
б)
помощи в размер на 114 374,86 EUR за загуби на растениевъдна продукция, причинени от мечки. Тези помощи са предоставени в рамките на програмата на Общността „LIFE“ за защита на кафявата мечка в Гърция. Интензитетът на помощите е бил в размер на 100 %, и
в)
помощи в размер на 3 803 901,72 EUR за корективни действия вследствие на грешки по невнимание в докладите за оценка относно загубите на растениевъдна продукция и животновъдни активи. Тези грешки, установени след изплащането на помощите на земеделските производители, са представлявали задължения на ELGA към съответните получатели.
3. Специфични мнения относно помощите за обезщетение, изплатени през 2009 г.
(44)
Относно обезщетенията, изплатени през 2009 г. въз основа на междуведомственото решение от 30 януари 2009 г., в размер на 415 019 452 EUR, съответните продукти, климатичните условия, причинили вредите, и описанието на вредите са обобщени в следващата таблица.
Селскостопански продукт
Общ размер на обезщетенията
(EUR)
Лоши климатични условия
Описание на причинената вреда
1.
Бадеми
Череши
Кайсии (сорт Bebekou)
Ябълки
Сливи
Круши
56 580 555
(за всички продукти)
Високи температури и горещини
Топла и суха зима
Продължителна суша
Внезапни промени на температурата
Високите температури и горещините през лятото на 2007 г. са оказали неблагоприятно въздействие върху производството на тези продукти и по-специално върху образуването на пъпки при плодните култури. Продължителната суша през 2007 г. и внезапните промени на температурата са довели до спад на производството. Освен това поради топлата и суха зима времето за покой на редица дървесни култури е било недостатъчно.
2.
Праскови
10 970 348
Същите климатични условия, както при № 1
Същите причинени вреди, както при № 1.
3.
Аспержи
6 751 747
Топла и суха зима
Ниски температури
Топлата и суха зима през 2007-2008 г. е допринесла за засилената катаболична дейност на аспержите и е предизвикала загуби на натрупаните хранителни вещества. Тези условия са довели до внезапен спад на бъдещото производство на аспержи. Намаленото вече производство е било повлияно и от ниските температури през февруари 2008 г., които са забавили растежа. Това е довело до допълнителен спад на реколтата от аспержи през 2008 г. в Гърция.
4.
Ориенталски тютюн
13 817 834
Високи температури и горещини
Суша
Високите температури и горещините през лятото на 2007 г. в съчетание със сушата са затруднили третирането на паразитните и вирусните инфекции, причинени от трипс, и са довели до спад на производството на тютюн в цялата страна.
5.
Летни картофи
7 220 996
Високи температури
Високите температури през лятото на 2006 г. и 2008 г. са затруднили третирането на ентомологичните и фитопатологичните инфекции на насажденията от летни картофи в редица области на Гърция.
6.
Памук
109 564 462
Продължителна суша
Горещо лято
Студена есен
Дъждове
Продължителната суша е довела да намаление на водните запаси. Горещото лято, последвано от студена есен, в съчетание с прекомерни валежи към края на месец септември 2008 г. са довели до намаляване и влошаване на качеството на производството на памук в цялата страна.
7.
Маслини
72 026 112
Суша
Слана
Дъждове
Продължителната суша, сланата през февруари 2008 г. след меката зима, високите температури и прекомерните валежи през периода на цъфтежа на маслините са предизвикали голям спад на производството на маслини в цялата страна.
8.
Зърнени култури (царевица, мека пшеница, ечемик, овес, ръж, ориз)
138 087 394
Дъждове
Променливи температури
Дъждовете и променливите температури през пролетта и есента на 2008 г. са предизвикали влошаване на качеството на продукцията на зърнени култури и са улеснили развитието на фитопатологични инфекции. Влошаването на качеството се дължи също на недостига на необходими хранителни вещества (протеин, глутен) поради лошите климатични условия.
Общо
415 019 448
(45)
Според гръцките власти, от обезщетенията в размер на 415 019 452 EUR помощите в размер на 27 614 905 EUR, изплатени на 871 производители, се разглеждат като държавни помощи, съвместими с вътрешния пазар в съответствие с член 107, параграф 3, буква в) от Договора и с основните насоки.
(46)
Останалата част от сумата на тези помощи, възлизаща на 387 404 547 EUR, е изплатена на 784 408 производители. Според гръцките власти въпросните помощи са съвместими с вътрешния пазар в съответствие с член 107, параграф 3, буква в) от Договора и с регламента за групово освобождаване.
Гръцките власти считат, че по отношение на въпросните помощи са изпълнени всички условия, определени в член 11 от регламента за групово освобождаване. По-специално:
а)
брутният интензитет на помощите не е надвишавал 80 % от намалението на приходите от продажба на продукта, причинено от лошите климатични условия;
б)
загубите са изчислени на равнище отделно стопанство;
в)
размерът на загубите не е включвал разходите, които не са били направени поради лошите климатични условия, и производителите не са получили обезщетения от други застрахователни организации;
г)
въпросните обезщетения са изплатени пряко на земеделските производители;
д)
вземането на решението за предоставяне на въпросните помощи, както и тяхното изплащане, са станали в сроковете съответно от три години след възникване на загубата и четири години след възникването ѝ;
е)
методът на изчисление на нормалното производство е същият като описания в съображение 42 относно помощите, предоставени през 2008 г.
(47)
Освен това гръцките власти считат, че дори ако настоящите помощи не могат да бъдат разглеждани като действителни компенсации (вж. съображение 36), нито като съвместими с регламента за групово освобождаване (вж. съображение 46), те следва да бъдат разглеждани като съответстващи на член 107, параграф 3, буква б) от Договора и на съобщението за временната рамка.
Предоставянето на въпросните помощи е улеснило достъпа до финансиране за съответните земеделски производители. По този начин посочените обезщетения са осигурили финансова ликвидност на първичното производство в Гърция - единственият сектор, на който гръцката държава е могла да разчита през тези първи месеци на икономическа криза, за да бъдат избегнати рисковете в другите сектори на гръцкото стопанство. Въпреки това настоящите помощи не са предоставяни без прилагането на точни критерии. Точно обратното, те са предоставяни само при действителни икономически проблеми, свързани изключително с производството на селскостопански продукти, и по-конкретно при проблеми, причинени на селскостопанската продукция, които са свързани със съществуването на лоши климатични условия (вж. съображение 44). За по-голямата част от тези помощи не са определени прагове за интензитета и степента на проблема при всеки производител, тъй като целта е била да бъде подпомогнато гръцкото селско стопанство като цяло.
(48)
От друга страна, в съответствие с точка 7, буква а) от съобщението Комисията прилага по отношение на помощите, за които не е изпратено уведомление (15), посоченото съобщение, ако помощта е била изплатена след 17 декември 2008 г. Гръцките власти следователно считат, че точка 7, буква а) от посоченото съобщение се прилага по отношение на въпросните помощи, за които не е изпратено уведомление, тъй като същите са били изплатени на производителите след 17 декември 2008 г.
(49)
Гръцките власти считат, че по отношение на настоящите помощи, предвидени по изключение с междуведомственото постановление от 30 януари 2009 г., са изпълнени всички условия, определени в точка 4.2.2 от Съобщението за временната общностна рамка. По-специално:
а)
помощите са предоставени под формата на режим, тъй като са се основавали на посоченото по-горе междуведомствено постановление;
б)
те са дадени на предприятия, които не са били в затруднение към датата 1 юли 2008 г., в съответствие с основните насоки на Общността за държавните помощи за оздравяване и преструктуриране на предприятия в затруднение. Гръцките власти потвърдиха, че тези помощи са предоставени изключително на физически лица и че последните в по-голямата си част са били освободени от гръцкото законодателство от подаване на данъчна декларация, тъй като годишните им доходи са били под 12 000 EUR. Всички производители, които са получили въпросните обезщетения, са имали делови отношения с банки, тъй като тези помощи са били депозирани в банковите им сметки. Гръцките власти потвърждават, че въпросните производители са били платежоспособни и са имали достатъчна възможност за банково финансиране. Следователно тези производители не са били в затруднение при изплащането на настоящите помощи;
в)
режимът на помощ не е приложен към предприятията, действащи в сектора на рибарството;
г)
настоящите помощи не са били помощи за износ, нито помощи, даващи предимство на националните продукти пред вносните продукти;
д)
те са предоставени през 2009 г., следователно преди 31 декември 2010 г., както предвижда точка 4.2.2, буква е) от съобщението за временната общностна рамка, и
е)
размерът на помощта за един производител е варирала от 7 501 EUR до 15 000 EUR.
(50)
В съответствие с точка 4.2.2, буква ж) от съобщението за временната общностна рамка, изменена през октомври 2009 г., въпросните помощи, получени от всеки земеделски производител, не трябва да водят до повишение на общия размер на помощите, получени от съответния земеделски производител през периода от 1 януари 2008 г. до 31 декември 2010 г., до равнище, надхвърлящо тавана от 15 000 EUR. Според гръцките власти фактът, че ELGA не е получила от съответния земеделски производител декларация на хартиен носител или в електронен формат за другите помощи de minimis и за помощите въз основа на временната общностна рамка, които е получил през текущата данъчна година, е само една формалност. Следователно неспазването на тази формалност не следва да води до заключението, че условието, определено в точка 4.2.2, буква ж) от съобщението за временната общностна рамка, изменена през октомври 2009 г., не е било изпълнено, още повече че, както показва механографичната система на ELGA, през периода от 1 януари 2008 г. до 31 декември 2010 г. Гърция не е предоставяла помощи de minimis на производителите от първичния сектор на селскостопанските продукти, нито помощи въз основа на съобщението за временната общностна рамка.
(51)
Във всички случаи според гръцките власти, от тази сума от 387 404 547 EUR, помощи в размер на 75 382 500 EUR може да се отнесат към приложното поле на Регламента de minimis.
(52)
Гръцките власти считат, че по отношение на горепосочените помощи в размер на 75 382 500 EUR са изпълнени всички условия, определени в Регламент (ЕО) № 1535/2007 относно помощите de minimis. По-специално:
а)
в съответствие с член 3, параграф 2 от Регламент (ЕО) № 1535/2007 за горепосочените помощи съответните земеделски производители не са получили обезщетения, надвишаващи размера от 7 500 EUR на производител за периода от 2008 до 2010 данъчна година;
б)
кумулираният размер на помощите de minimis, предоставени от Гърция на селскостопанските предприятия през периода на трите данъчни години, не е надвишил размера от 75 382 500 EUR, който е максималният кумулиран размер за Гърция в съответствие с член 3, параграф 3 от Регламент (ЕО) № 1535/2007 и приложението към него.
4. Забележки относно мненията на трети страни
(53)
Гърция твърди, че заинтересованите страни не са предоставили доказателства, че въпросните обезщетения са оказали въздействие върху позициите на техните членове на вътрешния пазар.
(54)
Относно забележката, че не е предоставено описание на естеството на лошите климатични условия, гръцките власти подчертават, че такова описание не се изисква от междуведомственото решение относно обезщетенията, и че това, което е трябвало всъщност да се докаже, е било, от една страна, наличието на лоши климатични условия и, от друга страна, дали нанесените вреди са достигнали минималния праг от 30 % спрямо нормалното производство. Освен това в рамките на мненията, които е изпратила на службите на Комисията, Гърция е предоставила аналитични данни относно въпросните климатични условия, подкрепени от съответните метеорологични сведения.
(55)
Относно забележката, че Гърция не е уточнила нито използвания метод за изчисление на въпросните обезщетения, нито минималния праг на понесените загуби, гръцките власти напомнят, че в рамките на мненията, предоставени от тях на Комисията, Гърция е дала подробна информация по тези два въпроса.
(56)
Според гръцките власти изплащането на въпросните обезщетения не е оказало въздействие върху крайните потребители, тъй като намалението на цените на съответните селскостопански продукти не е довело до намаление на цените на дребно. В подкрепа на тази своя теза гръцките власти предоставиха статии в гръцкия печат, които показват, че цените на дребно за редица селскостопански продукти, включително продуктите, до които се отнася настоящият случай, са останали на високи равнища въпреки факта, че продажната цена на едро на тези селскостопански продукти е намаляла.
VI. ОЦЕНКА НА ПОМОЩТА
1. Наличие на държавна помощ по смисъла на член 107, параграф 1 от Договора
(57)
Член 107, параграф 1 от Договора обявява за несъвместима с вътрешния пазар всяка помощ, предоставена от държава-членка или чрез ресурси на държава-членка, под каквато и да било форма, която нарушава или заплашва да наруши конкуренцията чрез поставяне в по-благоприятно положение на определени предприятия или производството на някои стоки, доколкото засяга търговията между държавите-членки. Комисията счита, че горепосочените условия са изпълнени по отношение на мерките в разглеждания случай.
(58)
Мерки, финансирани чрез държавни ресурси
Както следва от съдебната практика на Съда с решение от 22 март 2003 г. по дело C-355/00 Freskot AE с/у Elliniko Dimosio (16) (наричано по-долу „делото Freskot“), това условие е изпълнено в конкретния случай, тъй като съответното национално законодателство определя ясно, че обезщетенията, предоставяни от ELGA, се финансират чрез държавни ресурси и че отговорността за тях се носи от държавата по смисъла на съдебната практика на Съда (17).
В настоящия случай, както и при делото Freskot, от член 5а от Закон № 1790/1988 (вж. също съображение 11) и от другите действащи разпоредби на действащото гръцко законодателство следва, че приходите на ELGA от специалната вноска се събират от агенцията за приходите, постъпват в държавния бюджет като държавни приходи и се изплащат на ELGA от бюджета на Министерството на земеделието (преименувано на Министерство на развитието на селските райони и храните). Следователно фактът, че въпросните вноски се осчетоводяват като държавни приходи е достатъчен, за да се приеме, че предоставените от ELGA обезщетения се вземат от държавни ресурси.
Освен това в съответствие с член 2 от Закон № 1790/1998 (18) с решение на министъра на земеделието ELGA може да изплаща помощи или обезщетения на получателите чрез прехвърляне на ресурси от държавния бюджет или чрез заеми, сключени от ELGA с гаранцията на гръцката държава и поетото от гръцката държава задължение да върне заема.
От съдебната практика на Съда обаче следва, че предимствата, които се предоставят пряко от държавата, както и тези, които се предоставят чрез посредничеството на публичен или частен орган, определен или създаден от държавата, представляват държавни ресурси по смисъла на член 107, параграф 1 от Договора (19). Следователно в случая двата заема на ELGA за обезщетенията, изплатени през 2008 г. и 2009 г. и сключени с гаранция на гръцката държава (вж. съображения 15 и 17), представляват държавни ресурси по смисъла на член 107, параграф 1 от Договора, тъй като същите са част от ресурсите на ELGA - частноправно юридическо лице, което е изцяло държавна собственост и е под контрола на министъра на земеделието (вж. също съображение 8).
(59)
Мерки, които водят до засягане на търговията и нарушават или заплашват да нарушат конкуренцията
Комисията констатира, че въпросните обезщетения дават предимство на националните производители спрямо други производители на Общността, които не получават същото подпомагане. Селскостопанският сектор е отворен за конкуренцията на равнището на Съюза (20) и поради това е чувствителен към всяка мярка в полза на производството в една или друга държава-членка (21). Ето защо има опасност разглежданите обезщетения да нарушат конкуренцията на вътрешния пазар и засягат търговията между държавите-членки.
(60)
Мерки, които поставят в по-благоприятно положение някои предприятия или производството на някои стоки
Съгласно съдебната практика на Съда, за помощи по-специално се считат намеси, облекчаващи под различна форма тежестите, които обичайно натоварват бюджета на едно предприятие и които, без да са субсидии в строгия смисъл на думата, имат същото естество и последици (22).
В решението си по делото Freskot Съдът е достигнал до заключението, че понятието „предприятие“ по смисъла на член 102 от Договора няма предвид организация като ELGA, що се отнася до нейната дейност в рамките на задължителния застрахователен режим срещу природни бедствия (вж. точки 79 и 88 от решението).
В действителност въпросният задължителен застрахователен режим преследва по същество цел на социалната политика, насочена към осигуряване на адекватна защита на всички земеделски стопанства, включително на тези, при които рискът от настъпване на природни бедствия е по-голям (вж. точки 66 и 67 от решението). Застрахователната вноска се отнася до всички селскостопански продукти с единни ставки, които не зависят от риска, на който реално е изложен производителят (въз основа на принципа на солидарност). ELGA се контролира от държавата, като се има предвид, че размерът на вноската, определящ приходите, както и процентите на обезщетение се определят от компетентните министри.
Както Съдът е установил в своето решение от 22 януари 2002 г. по дело C-218/00, Cisal/INAIL (23), в случая двата съществени елемента на застрахователния режим на ELGA, а именно размерът на обезщетенията и този на вноските, се контролират от държавата и задължителното членство, с което се характеризира режимът, е абсолютно необходимо за финансовата му стабилност, както и за прилагането на принципа на солидарност, който предполага, че обезщетенията, изплащани на застрахованото лице, не са пропорционални на вноските, направени от него.
За разлика от обстоятелствата по делото Cisal/INAIL обаче, получателите на застрахователните обезщетения от агенция ELGA са предприятия, осъществяващи стопанска дейност. Следователно фактът, че самата ELGA не осъществява стопанска дейност, не е достатъчен, за да се приеме, че получателите на застрахователните обезщетения, изплащани от тази агенция, не са предприятия по смисъла на Договора и не са потенциални получатели на държавна помощ (вж. решението по делото Freskot, точка 80).
Във връзка с въпроса за икономическото предимство Съдът просто посочва в точка 84 от решението по делото Freskot, че „при тези условия следва да се отговори, от една страна, на въпроса дали - и ако е така, то в каква степен - при липсата на задължително застраховане гръцките земеделски стопанства е трябвало и действително са могли да се застраховат в частни застрахователни дружества или да вземат други мерки, за да се защитят по адекватен начин срещу последиците, до каквито водят природните бедствия за тези стопанства, и, от друга страна, до каква степен вноската отговаря на действителната икономическа стойност на обезщетенията, предоставени от ELGA в рамките на задължителното застраховане, ако тази стойност може все пак да бъде изчислена“. В следващата точка обаче Съдът изтъква, че „…Съдът не разполага с фактически или правни обстоятелства, за да отговори на онази част от поставения въпрос, която се отнася до евентуалното определяне като държавна помощ на обезщетенията, предоставени от ELGA в рамките на задължителния застрахователен режим срещу природни бедствия…“ В точка 87 от решението по делото Freskot обаче Съдът изтъква, че „…Съдът не разполага с фактически или правни обстоятелства, за да отговори на онази част от поставения въпрос, която се отнася до евентуалното определяне като държавна помощ на обезщетенията, предоставени от ELGA в рамките на задължителния застрахователен режим срещу природни бедствия…“
(61)
Съдебната практика на Съда потвърждава, че нито социалният характер на мярката (24), нито фактът, че тя е изцяло или отчасти финансирана от вноски, наложени от публичните власти и събирани от съответните предприятия (25), не са достатъчни, за да не бъде мярката определена като помощ по смисъла на член 107, параграф 1 от Договора, който не разграничава мерките за държавна намеса в зависимост от причините или целите, а ги определя в зависимост от техните последици (26).
Обезщетенията, изплатени през 2008 г. от ELGA по силата на задължителния застрахователен режим, са били за определени гръцки селскостопански продукти от растителен и животински произход, а изплатените през 2009 г. са били за определени растителни култури. Оттук следва, че обезщетенията, изплатени от ELGA на местните производители на селскостопански продукти, могат да представляват избирателно финансово предимство за тези производители спрямо други производители от Съюза, които не получават същата помощ.
Освен това в случаи, представляващи по-голям риск по отношение на настъпването на вреди, причинени от природни бедствия, е съмнително дали земеделските стопанства ще могат да получат застрахователно покритие от частен застраховател при подобни условия. Комисията следователно счита, че при тези обстоятелства обезщетенията, изплатени от ELGA чрез въпросния режим, представляват избирателно финансово предимство за получателите.
(62)
С оглед на решението на Съда по делото Freskot (вж. точка 86) може все пак да се постави въпросът дали въпросната мярка не може да бъде обоснована с естеството или общата структура на системата, което следва да бъде доказано от съответната държава-членка (27). Следва да се прецени дали специфичните характеристики на селскостопанския сектор и подчертаната му зависимост от определени климатични условия, както и уязвимостта му към природните бедствия в Гърция, могат да направят необходимо въвеждането на държавен режим, осигуряващ минимално равнище на обезщетение въз основа на принципа на солидарност. Независимо от това една мярка, която предвижда изключения от прилагането на общата (пара)фискална система, може да бъде обоснована от естеството и общата структура на системата, ако съответната държава-членка може да докаже, че тази мярка произтича пряко от основните или ръководните принципи на тази система. Трябва да се разграничават, от една страна, целите, поставени на конкретен режим и които са външни за него, и от друга страна, вътрешно присъщите на самата система механизми, които са необходими за постигането на тези цели (28).
Тъй като става ясно, че ELGA не се финансира само от парафискални вноски, но и от преки държавни вноски, подобна аргументация, основаваща се на солидарността между производителите, не може да се приложи, така че режимът следва да бъде разглеждан като избирателен в своята цялост.
Следователно в случая обезщетенията, изплатени на производителите през 2008 г., а именно 386 986 648 EUR, не са финансирани в по-голямата си част от специалните задължителни застрахователни вноски, тъй като последните са в размер само на 88 353 000 EUR. В този случай обезщетенията, изплатени на застрахованите производители, не могат вече да бъдат разглеждани като финансирани единствено от застрахователните вноски (29).
(63)
Относно обезщетенията, изплатени през 2009 г., а именно 415 019 452 EUR, Комисията констатира, че последните не са финансирани от специалните задължителни застрахователни вноски, чийто размер през 2009 г. е възлизал на 57 015 388 EUR. Тези обезщетения са били предвидени с междуведомственото постановление от 30 януари 2009 г. като застрахователно покритие от изключителен характер поради загубите на растениевъдна продукция и не са част от обезщетенията, които ELGA е трябвало да изплати през 2009 г. на производителите за възмездяване на вредите в рамките на задължителната застрахователна система. Следователно твърдението на гръцките власти, че и тези обезщетения следва да бъдат разглеждани като същински компенсации, не може да бъде прието от Комисията.
(64)
За да може да изплати тези високи обезщетения на производителите на селскостопански продукти, ELGA е трябвало да сключи два заема, които ще бъдат погасени за десетгодишен период (вж. съображения 16 и 17). Въз основа на предоставените от гръцките власти данни във връзка с динамиката на годишните плащания на лихвите и главницата по тези два заема се налага констатацията, че ELGA няма да бъде в състояние да финансира погасителните си годишни вноски за десетгодишните периоди на заемите чрез приходите си от специалните застрахователни вноски на производителите, още повече че тези вноски трябва да послужат за изплащане на обезщетенията за вредите, които ще настъпят през посочените години.
(65)
В рамките на предоставената допълнителна информация гръцките власти посочиха, че новият Закон № 3877/2010 относно системата за защита и застраховка на селскостопанската дейност е приет с оглед повишаване на приходите на ELGA.
Комисията счита, че този закон може наистина да допринесе за оздравяване на дейността на ELGA в бъдеще. Едно увеличаване на приходите на ELGA в бъдеще не дава обаче основания да се направи заключението, че то ще бъде достатъчно за погасяването на въпросните заеми и за изплащането на обезщетенията на производителите през съответните години.
По този начин чрез новия заем, сключен за 2009 г., ELGA е натоварила прекомерно приходите, които агенцията ще получи през следващите 10 години, след като е била вече натоварена с връщането на заема, който е бил сключен от нея за 2008 г. и за който е ангажирала в аванс застрахователните вноски за следващите години. Както посочват заинтересованите страни (вж. съображения 34 и 35), този проблем може да бъде само утежнен от наличието на два допълнителни заема, които ELGA също е договорила през 2009 г. Не може следователно да се изключи, че въпросните мерки ще бъдат финансирани и чрез други държавни ресурси, до които ELGA има достъп.
(66)
Във всички случаи изглежда, че различните подходи, прилагани в рамките на режима на помощ, към предприятия, които се намират в подобно фактическо и правно положение, не могат да бъдат обосновани с целите за солидарност на въпросния режим, поставен в контекста на гръцкото законодателство относно обезщетяването на вредите, причинени от природни явления. Първо, подобни или съпоставими рискове са за сметка на самите предприятия в други сектори, които не са в обхвата на настоящия режим, и второ, очевидно е, че дори в селскостопанския сектор, обхванат от този режим, някои производители ще бъдат винаги изложени повече от други на определени рискове (поради характера на своето производство или географското си положение), така че изплатените помощи ще бъдат винаги изплащани предимно на някои категории производители за сметка на останалите.
(67)
На тези основания Комисията достига до заключението, че обезщетенията, изплатени на производителите на селскостопански продукти от ELGA през 2008 г. и 2009 г. в рамката на задължителния застрахователен режим, попадат в обхвата на член 107, параграф 1 от Договора и представляват държавни помощи.
(68)
Необходимо е следователно да се провери дали съществува възможност да се предостави дерогация от общия принцип на забрана на държавните помощи, установен в член 107, параграф 1 от Договора.
2. Квалификация на мерките като неправомерни помощи
(69)
Тъй като помощите са предоставени и изплатени, без да е отправено предварително уведомление за тях, същите са неправомерни по смисъла на член 1, буква е) от Регламент (ЕО) № 659/1999.
3. Оценка на съвместимостта на помощите в съответствие с член 107, параграф 3, буква в) от ДФЕС
(70)
В съответствие с член 107, параграф 3, буква в) от Договора помощите, които имат за цел да улеснят развитието на някои икономически дейности или на някои икономически региони, доколкото тези помощи не засягат по неблагоприятен начин условията на търговия до степен, която противоречи на общия интерес, могат да се приемат за съвместими с вътрешния пазар.
(71)
За да могат да се възползват от тази дерогация, въпросните помощи трябва да спазват разпоредбите на правните текстове, приложими по времето на тяхното предоставяне, т.е. през 2008 г. и 2009 г. В случая става въпрос за основните насоки на Общността относно държавните помощи за селскостопанския и горския сектор за периода 2007-2013 г. и по-специално за глава V.Б относно помощите за обезщетяване на вреди, нанесени на селскостопанската продукция или средствата за производство, и по-специално на разпоредбите на точка V.Б.3 относно помощите, предназначени за обезщетяване на земеделските производители за загубите, причинени от лоши климатични условия, както и на член 11 от регламента за групово освобождаване.
Следва да се отбележи, че разпоредбите на глава V.Б.4 от основните насоки относно помощите в полза на борбата срещу болестите по животните и по растенията трябва да се прилагат за някои производства, за които през 2009 г. е предоставена помощ на производителите (ориенталски тютюн, летни картофи). Въпреки това, тъй като гръцките власти доказаха, че болестите по тези производства са причинени от лошите климатични условия (вж. също съображение 44), в съответствие с бележка под линия 31 в глава V.Б.4 от основните насоки Комисията извърши оценка на мерките за помощ с оглед на разпоредбите на подглава V.Б.3.
(72)
Условията, предвидени в горепосочените разпоредби от основните насоки, които са от значение в случая, са следните:
а)
в съответствие с точка 125 от основните насоки метеорологичните явления, като слана, градушка, дъждове или суша, т.е. явления като тези в настоящия случай, причинили загуби на някои селскостопански продукции в Гърция през 2008 г. и 2009 г., могат да бъдат приравнени на природни бедствия, когато степента на вредите достигне определен праг от нормалното производство. Обезщетенията за тези приравнени явления допринасят за развитието на селскостопанския сектор и следва да бъдат разрешени в съответствие с член 107, параграф 3, буква в) от Договора.
По този начин, за да отговарят на условията за помощ, загубите вследствие на лошите климатични условия трябва да са не по-малко от 30 % от средното годишно производство на заинтересованото лице през предходния тригодишен период или от средния размер за трите години, който се базира на предходния петгодишен период, като от него се извадят най-високата и най-ниската стойност. В съответствие с точка 128 от основните насоки Комисията може да приеме други методи на изчисление на нормалното производство, в това число регионални референтни стойности, при условие че тези методи са представителни, а не се основават на необичайно високи добиви;
б)
уведомленията за мерките за помощ трябва да включват в своя подкрепа съответни метеорологични данни. Освен това неблагоприятното метеорологично явление, което може да бъде приравнено на природно бедствие, трябва да бъде официално признато от публичните власти;
в)
брутният интензитет на помощта не може да надвишава 80 % (90 % в необлагодетелстваните райони или в областите, посочени в член 36, буква а), подточки i), ii) и iii) от Регламент (ЕО) № 1698/2005 на Съвета от 20 септември 2005 г. относно подпомагане на развитието на селските райони от Европейския земеделски фонд за развитие на селските райони (ЕЗФРСР) (30), определени от държавите-членки в съответствие с членове 50 и 94 от същия регламент) от намалението на приходите от продажба на продукта, изчислено, като се извади:
i)
произведението на количеството, произведено през годината, когато е настъпило неблагоприятното метеорологично явление, и средната продажна цена, получена през същата година,
от
ii)
произведението на средното годишно количество, произведено през предходния тригодишен период (или средното количество за трите години, което се базира на предходния петгодишен период, като от него се извадят най-високата и най-ниската стойност), и получената средна продажна цена.
Размерът, даващ право за получаване на помощи, може да бъде увеличен с другите разходи, направени от земеделския производител специално поради несъбирането на реколта вследствие на неблагоприятното метеорологично явление;
г)
максималният размер на загубите с право на помощи трябва да бъде намален с всяка сума, получена по силата на застрахователен режим, и с разходите, които не са направени поради неблагоприятното метеорологично явление;
д)
загубите следва да се изчисляват на равнището на отделното стопанство, но Комисията може да приеме използването на средни стойности, при условие че са представителни и не водят до прекомерни обезщетения в полза на някой получател;
е)
получателят следва във всички случаи да понесе част от разходите (точка 125, буква г) от основните насоки);
ж)
режимите следва да бъдат въведени не по-късно от три години, а помощите да бъдат изплатени не по-късно от четири години след извършените разходи или загубите.
(73)
По отношение на помощите за обезщетение в размер на 373 257 465,71 EUR, които ELGA е предоставила на производителите за възмездяване на загубите на растениевъдна продукция, причинени от лошите климатични условия, Комисията констатира, че тези помощи отговарят в по-голямата си част, а именно за сумата от 347 193 466,52 EUR (вж. съображение 42), на разпоредбите на основните насоки и на регламента за групово освобождаване, посочени в съображение 72. Що се отнася до помощите за последователните загуби на същата растениевъдна продукция в размер на 2 472 785,97 EUR, те също отговарят в по-голямата си част, а именно за сумата от 2 300 185,51 EUR, на разпоредбите на основните насоки и на регламента за групово освобождаване, посочени в съображение 72.
(74)
По-специално, както показва таблицата в съображение 42, условието, изложено в съображение 72, буква а), е изпълнено, т.е. прагът на вредите е достигнал 30 % от нормалното производство по отношение на помощите за обезщетение в размер на 347 193 466,52 EUR. Що се отнася до помощите за последователните загуби, за 93,02 % от общия размер на тези помощи, т.е. за 2 300 185,51 EUR, степента на вредите е унищожила повече от 30 % от нормалното производство и следователно условието, изложено в съображение 72, буква а), също е изпълнено.
(75)
Въз основа на информацията, предоставена от гръцките власти (вж. съображение 39), брутните интензитети на въпросните помощи за обезщетение спрямо намалението на приходите от продажбата на продукта, спазват горните граници, определени от член 11 от регламента за групово освобождаване (вж. съображение 72, буква в). Въпреки това изчислението на интензитетите не се основава на средното количество, произведено през предходния тригодишен период (или на средното количество за три години), в съответствие с член 2 от регламента за групово освобождаване, тъй като за въпросните помощи за обезщетение е бил приложен друг метод за изчисление на нормалното производство (вж. съображение 40 относно описанието на метода на изчисление).
(76)
В съответствие с точка 128 от основните насоки Комисията може да приеме други методи на изчисление, освен предвидения в член 2, точка 8 от регламента за групово освобождаване, при условие че тези методи са представителни, а не са основани на необичайно високи добиви. След като анализира описанието на метода на изчисление, използван в случая, Комисията счита, че той отговаря на горепосочената разпоредба на основните насоки и че с оглед на интензитетите на настоящите помощи, няма риск от прекомерно обезщетение за понесените загуби.
(77)
Комисията констатира също така, че метеорологичните данни, предоставени от Гърция, относно събитията, настъпили по време на 2007-2008 стопанска година, доказват наличието на климатични събития, които могат да обосноват отпускането на въпросните обезщетения.
(78)
От друга страна, в съответствие с предоставената информация относно въпросните помощи (вж. съображение 39), последните са били намалени със сумите, които евентуално са получени от застрахователно дружество, и с разходите, които не са направени поради събитието, причинило загубите. Освен това загубите са изчислени на равнище отделно стопанство. И накрая, спазени са сроковете, посочени в съображение 72, буква ж), за изплащане на помощите след загубите.
(79)
С оглед на гореизложеното Комисията е в състояние да заключи, че по отношение на помощите за обезщетение в размер на 349 493 652,03 EUR, предоставени от ELGA на производителите през 2008 г. за възмездяване на загубите на растениевъдна продукция, от които 2 300 185,51 EUR се отнасят до помощи за последователни загуби на същата растениевъдна продукция, са изпълнени съответните разпоредби на основните насоки и на регламента за групово освобождаване и следователно могат да бъдат разглеждани като държавни помощи, съвместими с вътрешния пазар в съответствие с член 107, параграф 3, буква в) от Договора.
(80)
От друга страна, както показва таблицата в съображение 42, по отношение на помощите за обезщетение в размер на 26 063 999,19 EUR, предоставени през 2008 г. от ELGA на производителите на селскостопански продукти за възмездяване на загубите на растениевъдна продукция, не е спазена разпоредбата на член 2, точка 8 от регламента за групово освобождаване относно прага на вредите спрямо нормалното производство. Комисията констатира, че тези помощи за обезщетение не са съвместими с всички съответни условия на основните насоки и на регламента за групово освобождаване и следователно не могат да се възползват от дерогацията, посочена в член 107, параграф 3, буква в) от Договора.
(81)
Що се отнася до помощите за обезщетение в размер на 7 338 119,74 EUR, предоставени през 2008 г. от ELGA на земеделските производители за загуби на животновъдни активи, от съображение 43 следва, че според гръцките власти тези помощи са изплатени в рамките на специфичната задължителна застрахователна система, поради което те не представляват държавни помощи. Въпреки че посочените власти стигат до това заключение за всички помощи за обезщетение, предоставени от ELGA през 2008 г. и 2009 г., единствено по отношение на въпросните помощи те не са предоставили допълнителна информация, която би могла да квалифицира тези помощи като съвместими с основните насоки. Поради тази причина Комисията достига до заключението, че тези помощи не отговарят на съответните условия на основните насоки и на регламента за групово освобождаване и следователно не могат да се възползват от дерогацията, посочена в член 107, параграф 3, буква в) от Договора.
Във всички случаи Комисията държи да подчертае, че съответната държава-членка, за да изпълни задължението си за сътрудничество с Комисията, трябва да предостави всички данни, които биха позволили на тази институция да провери дали са изпълнени условията за дерогацията, от която държавата иска да се възползва (31). В конкретния случай гръцките власти така и не се позоваха на прилагането на основните насоки, нито предоставиха документ, който да позволи на Комисията да проучи данните в светлината на тези основни насоки, и то въпреки указанията, дадени от Комисията в точка 21 от решението за откриване на официалната процедура по разследване.
(82)
Що се отнася до помощите в размер на 114 374,86 EUR за загубите на растениевъдна продукция, причинени от мечки, тези помощи не попадат в обхвата на разпоредбите на глава V от основните насоки относно управлението на рискове и кризи. В съответствие с точка 23 от основните насоки, при мерките за помощ, които не попадат в обхвата на основните насоки, Комисията извършва проверка на всеки отделен случай и одобрява мерки от този вид само ако приносът за развитието на сектора компенсира до голяма степен опасностите от нарушаване на конкуренцията, свързани с тези мерки.
Съгласно точка 113 от основните насоки, когато става въпрос да се разреши държавна помощ за управление на рискове, следва да се предвиди изискването за минимално участие от страна на производителите в покриването на загубите, с оглед да бъде намалена опасността от нарушаване на конкуренцията и производителите да бъдат насърчени да сведат до минимум рисковете. В случая обаче интензитетът на предоставените помощи е бил 100 % и според Комисията пълната липса на участие от страна на производителите в покриването на загубите има вероятност да създаде опасност от нарушаване на конкуренцията. Поради тази причина Комисията счита, че в случая от производителите е трябвало да бъде поискано минимално участие в размер на 20 %. Ето защо тези помощи са съвместими с общия пазар до 80 % от своя интензитет, т.е. до 91 500 EUR. За останалата част от сумата обаче, отговаряща на 20 % от техния интензитет, въпросните помощи се разглеждат като несъвместими с вътрешния пазар.
(83)
Що се отнася до помощите за корективни действия вследствие на административни грешки по невнимание в докладите за оценка относно помощите за загубите на растениевъдна продукция и животновъдни активи, Гърция е предоставила само общия размер на тези помощи, а именно 3 803 901,72 EUR. Сумите за корективните действия във връзка с помощите за обезщетение за загубите на растениевъдна продукция и животновъдни активи, както и за загубите на растениевъдна продукция, причинени от мечки (вж. съображения 41, 42 и 43), не бяха обаче уточнени в рамките на допълнителната информация, изпратена от гръцките власти на Комисията. Като се има предвид, че корективните действия са били във връзка с административни грешки, представляващи задължения на ELGA към получателите на въпросните помощи, Комисията достига до заключението, че тези корективни помощи може да са били част от въпросните помощи за обезщетение. Въпреки това, като се има предвид, че само помощите за обезщетение за загубите на растениевъдна продукция в размер на 349 666 252,49 EUR (вж. съображение 75) сe считат за съвместими от Комисията, Комисията достига до заключението, че само корективните действия във връзка с посочените помощи за обезщетение могат да бъдат разглеждани като помощи, които изпълняват съответните условия на основните насоки и на регламента за групово освобождаване и могат да се ползват от дерогацията, посочена в член 107, параграф 3, буква в) от Договора.
(84)
От помощите за обезщетение в размер на 415 019 452 EUR, изплатени през 2009 г. от ELGA на земеделските производители, помощи в размер на 27 614 905 EUR отговарят на разпоредбите на основните насоки и на регламента за групово освобождаване, както са описани в съображение 73.
(85)
Въз основа на подробните данни, предоставени от гръцките власти за всяка помощ за обезщетение, изплатена от ELGA през 2009 г. (вж. съображение 37) Комисията можа да установи, че условието, изложено в съображение 73, буква а), а именно че прагът на вредите трябва да бъде не по-малко от 30 % от нормалното производство, е изпълнено по отношение на помощите за обезщетение в размер на 27 614 905 EUR.
(86)
Както следва от съображения 76-79 относно част от помощите, предоставени от ELGA през 2008 г., същите заключения могат да се приложат и относно помощите, предоставени през 2009 г. в размер на 27 614 905 EUR, а именно че последните отговарят и на всички други условия, определени в съответните разпоредби на основните насоки и на регламента за групово освобождаване.
(87)
По-специално въпросните интензитети на помощите, използваният в случая метод на изчисление, метеорологичните данни относно събитията, настъпили през 2008-2009 стопанска година (вж. таблицата в съображение 44), изключването на прекомерни обезщетения за понесените загуби, както и сроковете за изплащане на помощите след загубата, отговарят на съответните разпоредби на основните насоки и на регламента за групово освобождаване.
(88)
На базата на гореизложеното Комисията констатира, че помощите в размер на 27 614 905 EUR, изплатени от ELGA на земеделските производители през 2009 г., могат да бъдат разглеждани като съвместими със съответните разпоредби на основните насоки и на регламента за групово освобождаване. Те могат следователно да се възползват от дерогацията, посочена в член 107, параграф 3, буква в) от Договора.
(89)
По отношение на останалата сума от тези помощи, а именно 387 404 547 EUR, Комисията, противно на гледната точка на гръцките власти (вж. съображение 46), констатира, че същата не може да бъде разглеждана като съвместима с условията, изложени в член 11 от регламента за групово освобождаване.
(90)
Въз основа на подробните данни, предоставени от Гърция относно всяка помощ, предоставена през 2009 г., следва, че неблагоприятните метеорологични явления в случая не попадат в обхвата на определението за неблагоприятни метеорологични условия, които могат да бъдат приравнени на природно бедствие, изложено в член 2, точка 8 от регламента за групово освобождаване, тъй като въпросните неблагоприятни климатични условия са унищожили по-малко от 30 % от нормалното производство на засегнатите земеделски производители. Освен това нормалното производство в случая не е било определено в съответствие с член 2, точка 8 от регламента за групово освобождаване (32) и следователно въпросните интензитети на помощите не са били определени в съответствие с начина на изчисление, предвиден в член 11, параграф 2 от регламента за групово освобождаване.
(91)
От друга страна, гръцките власти считат, че въпросните помощи отговарят също така на всички условия, за да бъдат считани за съответстващи на член 107, параграф 3, буква б) от Договора и на съобщението за временната общностна рамка (вж. съображения 47-50).
(92)
Комисията счита, че по отношение на въпросните помощи, за които не е изпратено уведомление и които са били предоставени изцяло през 2009 г., член 107, параграф 3, буква б) от Договора не може да се приложи пряко, тъй като Комисията е приела съобщението за временната общностна рамка, което се прилага от 17 декември 2008 г., въз основа на тази разпоредба. В точка 4.2.2, буква з) от съобщението изрично се изключват от приложното поле на съобщението предприятията, занимаващи се с първично производство на селскостопански продукти. Съгласно съдебната практика в специфичната област на държавните помощи Комисията е обвързана от рамките и съобщенията, които тя приема, доколкото те не се отклоняват от нормите на Договора (33). Впрочем когато е преценила в точка 4.2.2, буква з) от временната рамка, че режимът на помощ (имащ за цел, нека напомним, да насърчи достъпа до финансиране в условията на икономическа и финансова криза) не се прилага за предприятия, занимаващи се с първично производство на селскостопански продукти, Комисията тогава е счела, че с оглед на значителните смущения на конкуренцията, които може да настъпят в този сектор, такива помощи не са необходими, нито пропорционални по смисъла на член 107, параграф 3, буква б) от Договора до влизането в сила на специфични правила и прагове, приети за този сектор (34). Гледната точка на Комисията е, че съобщението, такова каквото е било в сила към онзи момент, се прилага в случая към помощите, предоставени през периода от 17 декември 2008 г. до 27 октомври 2009 г.
Основните насоки, приложими към момента, когато са предоставени въпросните помощи, са Основните насоки на Общността относно държавните помощи за селскостопанския и горския сектор за периода 2007-2013 г. Както обаче следва от съображение 90, лошите климатични условия, настъпили в конкретния случай, са унищожили по-малко от 30 % от нормалното производство на засегнатите земеделски производители. Оттук следва, че съответните разпоредби на основните насоки не могат да се считат за изпълнени по отношение на въпросните помощи за обезщетение.
(93)
Както се вижда от съображение 48, гръцките власти считат, че точка 7, буква а) от съобщението се прилага по отношение на въпросните помощи, за които не е изпратено уведомление, тъй като същите са били отпуснати на производителите след 17 декември 2008 г.
Комисията обаче счита, че възможността за обявяване на помощите за селскостопанския сектор като съвместими по силата на съобщението за временната общностна рамка може да включва само помощите в селскостопанския сектор, отпуснати след 28 октомври 2009 г. - датата, на която е влязло в сила изменението на съобщението за временната общностна рамка, предвиждащо ограничен размер на съвместима помощ за предприятията, занимаващи се с първично производство на селскостопански продукти.
(94)
В случая от подробните данни, предоставени от гръцките власти за всяка помощ, отпусната от ELGA през 2009 г., следва, че почти всички въпросни помощи са предоставени на производителите на селскостопански продукти на дати, предхождащи горепосочената дата 28 октомври 2009 г. Всъщност по-голямата част от помощите е предоставена през периода от март 2009 г. до юли 2009 г., а друга част - през септември 2009 г.
(95)
Комисията достига следователно до заключението, че въпросните помощи не отговарят на изискванията на съобщението и следователно не могат да се възползват от дерогацията, посочена в член 107, параграф 3, буква б) от Договора.
(96)
Комисията признава обаче, че за помощите, предоставени от ELGA на производителите на селскостопански продукти на дати след горепосочената дата 28 октомври 2009 г. (много малко от тези помощи са предоставени през декември 2009 г. и през ноември 2010 г.), могат да бъдат приложени измененията, направени в съобщението по отношение на селскостопанския сектор.
(97)
Въпросните помощи отговарят на условията, определени в точка 4.2.2 от съобщението за временната общностна рамка. Въпреки това условието, установено в точка 4.2.2, буква ж) от посоченото съобщение, не е спазено, тъй като ELGA не е получила от засегнатите земеделски производители декларация относно другите помощи de minimis и относно помощите, основаващи се на мярката по силата на временната общностна рамка, които същите са получили през текущата данъчна година. Комисията обаче счита за основателен аргумента на гръцките власти, според който в случая това изискване е само формалност, тъй като през периода от 1 януари 2008 г. до 31 декември 2010 г. Гърция не е предоставяла на селскостопански предприятия помощи de minimis, нито помощи въз основа на съобщението за временната общностна рамка. Комисията следователно достига до заключението, че помощите, към които се прилага съобщението, отговарят на условията, определени в точка 4.2.2 от посоченото съобщение, и могат да се възползват от дерогацията, посочена в член 107, параграф 3, буква б) от Договора.
(98)
Освен това Комисията счита, че не е невъзможно част от посочените помощи в размер на 75 382 500 EUR да отговарят на всички условия, определени в Регламент (ЕО) № 1535/2007 (вж. съображения 51 и 52).
VII. ЗАКЛЮЧЕНИЯ
(99)
Обезщетенията, изплатени от ELGA на производителите през 2008 г. в размер на 386 986 648 EUR, са финансирани само отчасти от специалните задължителни вноски, изплатени от земеделските производители, тъй като през 2008 г. тези вноски са възлизали само на 88 353 000 EUR. Що се отнася до обезщетенията, изплатени през 2009 г. в размер на 415 019 452 EUR, те не са финансирани посредством използване на специалните задължителни вноски.
(100)
По отношение на двата заема, които ELGA е била принудена да сключи, за да изплати посочените обезщетения на производителите, се налага констатацията, че ELGA няма да бъде в състояние да финансира чрез приходите си от специалните застрахователни вноски на производителите годишните плащания на лихвите и главницата за десетгодишния период, предвиден за погасяването на тези заеми, още повече че тези вноски трябва да послужат за изплащане на обезщетенията за вредите, които ще настъпят през посочените години.
(101)
Оттук с оглед на гореизложеното следва, че обезщетенията, изплатени от ELGA през 2008 г. и 2009 г. в рамката на задължителния застрахователен режим, не могат да бъдат разглеждани като финансирани единствено от вноските, плащани от производителите като специални застрахователни вноски. На това основание Комисията достига до заключението, че обезщетенията, изплатени от ELGA през 2008 г. и 2009 г. в рамката на задължителния застрахователен режим, попадат в обхвата на член 107, параграф 1 от Договора и представляват държавни помощи.
(102)
Комисията констатира, че Република Гърция е привела в действие посочените помощи в нарушение на член 108, параграф 3 от Договора.
(103)
Относно помощите за обезщетение, предоставени през 2008 г. в рамката на специалния задължителен застрахователен режим, Комисията:
а)
достига до заключението за съвместимост на държавните помощи в размер на 349 493 652,03 EUR, които ELGA е предоставила на производителите за възмездяване на загубите на растениевъдна продукция, от които сума в размер на 2 300 185,51 EUR се отнася до помощи за последователни загуби на същата растениевъдна продукция. Комисията счита, че по отношение на посочените помощи са били изпълнени съответните разпоредби на основните насоки и на регламента за групово освобождаване и следователно посочените помощи могат да бъдат разглеждани като държавни помощи, съвместими с вътрешния пазар в съответствие с член 107, параграф 3, буква в) от Договора;
б)
счита, че по отношение на държавните помощи в размер на 33 402 118,93 EUR, които ELGA е предоставила на производителите за някои загуби на растениевъдна продукция и животновъдни активи, не са били изпълнени съответните разпоредби на основните насоки и на регламента за групово освобождаване и следователно посочените помощи са несъвместими с вътрешния пазар;
в)
счита, че държавните помощи в размер на 114 374,86 EUR, които ELGA е предоставила на производителите за загуби на растениевъдна продукция, причинени от мечки, могат да предизвикат опасност от нарушаване на конкуренцията и следователно са несъвместими с вътрешния пазар;
г)
счита, че от държавните помощи в размер на 3 803 901,72 EUR, предоставени за корективни действия вследствие на грешки в докладите за оценка, само корективните действия, отнасящи се до помощи за обезщетение в размер на 349 493 652,03 EUR за загубите на растениевъдна продукция, както и корективните действия, отнасящи се до помощи за обезщетение в размер на 91 500 EUR за загубите на растениевъдна продукция, причинени от мечки, отговарят на съответните условия на основните насоки и на регламента за групово освобождаване и следователно могат да се възползват от дерогацията, посочена в член 107, параграф 3, буква в) от Договора. От друга страна, останалите държавни помощи, предоставени за корективни действия, не отговарят на съответните условия на основните насоки и на регламента за групово освобождаване и следователно не могат да се възползват от дерогацията, посочена в член 107, параграф 3, буква в) от Договора.
(104)
Относно помощите за обезщетение, предоставени през 2009 г. по силата на междуведомственото решение, Комисията:
а)
достига до заключението за съвместимост на държавните помощи в размер на 27 614 905 EUR, които ELGA е предоставила на производителите за възмездяване на загубите на растениевъдна продукция. Комисията счита, че по отношение на посочените помощи са изпълнени съответните разпоредби на основните насоки и на регламента за групово освобождаване и следователно посочените помощи могат да бъдат разглеждани като държавни помощи, съвместими с вътрешния пазар в съответствие с член 107, параграф 3, буква в) от Договора;
б)
достига до заключението, че за държавните помощи в размер на 387 404 547 EUR, които ELGA е предоставила на производителите за възмездяване на загубите на растениевъдна продукция:
-
по отношение на помощите, които са били отпуснати на дати, предхождащи датата 28 октомври 2009 г. (35), на която е влязло в сила изменението на съобщението, имащо за цел включването на селскостопанските предприятия, не са изпълнени съответните разпоредби на съобщението, на основните насоки и на регламента за групово освобождаване и следователно посочените помощи са несъвместими с вътрешния пазар. Това заключение не засяга помощите, които към момента на предоставянето им са отговаряли на всички условия, определени в приложимия регламент de minimis,
-
по отношение на помощите, които са предоставени след 28 октомври 2009 г., Комисията достига до заключението, че те отговарят на всички условия, определени в съобщението, и следователно могат да бъдат разглеждани като държавни помощи, съвместими с вътрешния пазар в съответствие с член 107, параграф 3, буква в) от Договора,
ПРИЕ НАСТОЯЩОТО РЕШЕНИЕ:
Член 1
1. Обезщетенията, изплатени от гръцката агенция за селскостопанско застраховане (наричана по-долу „ELGA“) на производителите на селскостопански продукти през 2008 г. и 2009 г., представляват държавни помощи.
2. Помощите за обезщетение, предоставени през 2008 г. в рамката на специалния задължителен застрахователен режим, са съвместими с вътрешния пазар, що се отнася до помощите в размер на 349 493 652,03 EUR, които ELGA е предоставила на производителите за възмездяване на загубите на растениевъдна продукция, както и до помощите, свързани със загубите на растениевъдна продукция, причинени от мечки, в размер на 91 500 EUR и с корективни действия, предприети в рамките на горепосочените помощи. Помощите за обезщетение, възлизащи на останалата сума и изплатени през 2008 г. в рамката на специалния застрахователен режим, са несъвместими с вътрешния пазар.
3. Помощите за обезщетение в размер на 27 614 905 EUR, които са предоставени през 2009 г. по силата на Междуведомствено решение № 262037 на министрите на икономиката и на развитието на селските райони от 30 януари 2009 г., са съвместими с вътрешния пазар.
Помощите за обезщетение в размер на 387 404 547 EUR, които са предоставени на производителите на дати, предхождащи датата 28 октомври 2009 г., са несъвместими с вътрешния пазар. Това заключение не засяга помощите, които към момента на предоставянето им са отговаряли на всички условия, определени в Регламент (ЕО) № 1535/2007.
Член 2
1. Гърция предприема всички необходими мерки за възстановяване от получателите на несъвместимите помощи, посочени в член 1, които вече са им предоставени неправомерно.
2. Помощите, които следва да се възстановят, включват лихви, изчислени от датата, на която помощите са предоставени на получателите, до датата на възстановяването им.
3. Лихвите се изчисляват с натрупване в съответствие с разпоредбите на глава V от Регламент (ЕО) № 794/2004 на Комисията (36).
4. Възстановяването се извършва без забавяне и в съответствие с процедурите, предвидени от националното законодателство, при условие че те позволяват незабавното и ефективно изпълнение на настоящото решение.
Член 3
Възстановяването на помощта, посочена в член 1, параграфи 2 и 3, се извършва незабавно и ефективно. Гърция гарантира прилагането на настоящото решение в срок от четири месеца от датата на уведомяване за него.
Член 4
1. В срок от два месеца от уведомяването за настоящото решение Гърция предоставя на Комисията следната информация:
а)
общата сума (главница и лихви), подлежаща на възстановяване от получателите;
б)
подробно описание на вече предприетите или планираните мерки за изпълнение на настоящото решение;
в)
документи, доказващи, че на получателите е наредено да възстановят помощта.
2. Гърция уведомява Комисията за напредъка, постигнат вследствие на предприетите национални мерки за изпълнение на настоящото решение, до пълното възстановяване на помощта, посочена в член 1, параграфи 2 и 3.
3. След изтичане на двумесечния срок, посочен в параграф 1, при обикновено искане от страна на Комисията Гърция предава доклад относно вече предприетите и планираните мерки за спазване на настоящото решение. Този доклад предоставя също подробна информация относно сумите на помощта и лихвите, които вече са възстановени от получателите.
Член 5
Адресат на настоящото решение е Република Гърция.
Съставено в Брюксел на 7 декември 2011 година.
ΑΠΌΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΉΣ
της 7ης Δεκεμβρίου 2011
σχετικά με τις αντισταθμιστικές ενισχύσεις που καταβλήθηκαν από τον Οργανισμό Ελληνικών Γεωργικών Ασφαλίσεων (ΕΛ.Γ.Α.) κατά τα έτη 2008 και 2009
[κοινοποιηθείσα υπό τον αριθμό Ε(2011) 7260]
(Το κείμενο στην ελληνική γλώσσα είναι το μόνο αυθεντικό)
(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)
(2012/157/ΕΕ)
Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ,
Έχοντας υπόψη τη Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και ιδίως το άρθρο 108 παράγραφος 2 πρώτο εδάφιο,
Έχοντας υπόψη τη συμφωνία για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο, και ιδίως το άρθρο 62 παράγραφος 1 στοιχείο α),
Αφού κάλεσε τους ενδιαφερόμενους να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σύμφωνα με το άρθρο 108 παράγραφος 2 πρώτο εδάφιο της Συνθήκης (1),
Εκτιμώντας τα ακόλουθα:
I. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ
(1)
Μετά τις πληροφορίες που περιήλθαν σε γνώση της Επιτροπής μέσω του Τύπου σχετικά με αντισταθμιστικές πληρωμές ύψους 425 εκατ. ευρώ που προβλεπόταν να καταβληθούν από τον Οργανισμό Ελληνικών Γεωργικών Ασφαλίσεων (εφεξής ΕΛ.Γ.Α.) μετά από διαμαρτυρίες μεγάλου αριθμού παραγωγών γεωργικών προϊόντων στην Ελλάδα τον Ιανουάριο του 2009 λόγω των ζημιών που υπέστησαν στο εισόδημά τους κατά τη διάρκεια του έτους 2008 εξαιτίας δυσμενών καιρικών συνθηκών, πραγματοποιήθηκε στις 4 Φεβρουαρίου 2009 διμερής συνάντηση με τις ελληνικές αρχές. Μετά τη συνάντηση αυτή, η Μόνιμη Αντιπροσωπεία της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Ένωση διαβίβασε πληροφορίες σχετικά με το εν λόγω μέτρο με επιστολή της 9ης Φεβρουαρίου 2009.
(2)
Με επιστολή της με ημερομηνία 23 Φεβρουαρίου 2009, η Επιτροπή ζήτησε συμπληρωματικές πληροφορίες. Με επιστολή τους με ημερομηνία 20 Μαρτίου 2009, οι ελληνικές αρχές απάντησαν στην Επιτροπή ότι για τις εν λόγω αντισταθμιστικές πληρωμές ο ΕΛ.Γ.Α. είχε συνάψει δάνειο ύψους 425 εκατ. ευρώ καθώς και ένα ακόμη δάνειο ύψους 444 εκατ. ευρώ, μεγάλο μέρος του οποίου είχε ως στόχο την καταβολή αποζημιώσεων κατά τη διάρκεια του έτους 2008 για ζημίες στη φυτική παραγωγή και το ζωικό κεφάλαιο, οι οποίες προκλήθηκαν επίσης από αίτια που καλύπτονται από τον ΕΛ.Γ.Α.
(3)
Η Επιτροπή ζήτησε συμπληρωματικές πληροφορίες με επιστολή της 4ης Μαΐου 2009. Οι ελληνικές αρχές απάντησαν με επιστολή με ημερομηνία 16 Ιουνίου 2009. Με επιστολή με ημερομηνία 13 Ιουλίου 2009, η Επιτροπή ενημέρωσε τις ελληνικές αρχές ότι το μέτρο των αποζημιώσεων ύψους 425 εκατ. ευρώ για το έτος 2009 είχε καταχωρηθεί ως καταγγελία αριθ. CP 196/2009 και ότι το μέτρο των αποζημιώσεων ύψους 444 εκατ. ευρώ που καταβλήθηκαν το 2008 είχε θεωρηθεί, ως προς το τμήμα που αφορούσε τις αποζημιώσεις για ζημίες που προκλήθηκαν από αίτια που καλύπτονται από τον ΕΛ.Γ.Α., ως παράνομη ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 1 στοιχείο στ) του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999 του Συμβουλίου, της 22ας Μαρτίου 1999, για τη θέσπιση λεπτομερών κανόνων εφαρμογής του άρθρου 93 (2) της συνθήκης ΕΚ (3) και είχε καταχωρηθεί με αριθμό NN 39/09.
(4)
Μετά την επιστολή απάντησης που απέστειλαν οι ελληνικές αρχές με ημερομηνία 18 Αυγούστου 2009, η Επιτροπή ζήτησε συμπληρωματικές πληροφορίες με επιστολή της 14ης Σεπτεμβρίου 2009. Με την ανωτέρω επιστολή η Επιτροπή ενημέρωνε επίσης τις ελληνικές αρχές ότι, βάσει των πληροφοριών που είχαν παρασχεθεί από αυτές σύμφωνα με τις οποίες οι αποζημιώσεις ύψους 425 εκατ. ευρώ για το έτος 2009 είχαν καταβληθεί στους δικαιούχους γεωργούς, οι εν λόγω αποζημιώσεις είχαν καταχωρηθεί επίσης ως παράνομη ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 1 στοιχείο στ) του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999, επίσης με αριθμό NN 39/09.
(5)
Η απόφαση της Επιτροπής να κινήσει τη διαδικασία δημοσιεύτηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις 20 Μαρτίου 2010 (4). Η Επιτροπή κάλεσε τα ενδιαφερόμενα μέρη να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σχετικά με τα εν λόγω μέτρα. Η Επιτροπή έλαβε παρατηρήσεις εκ μέρους τρίτων, τις οποίες διαβίβασε στις ελληνικές αρχές στις 6 Μαΐου 2010. Οι ελληνικές αρχές απέστειλαν τα σχόλιά τους επί των παρατηρήσεων των ενδιαφερομένων μερών στις 21 Ιουλίου 2010.
(6)
Οι ελληνικές αρχές προσκόμισαν συμπληρωματικές πληροφορίες σχετικά με τις εν λόγω ενισχύσεις στις 4 Ιουνίου 2010, στις 10 Σεπτεμβρίου 2010 και στις 14 Σεπτεμβρίου 2010. Η Επιτροπή ζήτησε συμπληρωματικές πληροφορίες με επιστολή της με ημερομηνία 17 Νοεμβρίου 2010. Οι ελληνικές αρχές απάντησαν με επιστολή με ημερομηνία 9 Μαρτίου 2011.
(7)
Κατόπιν αιτήματος των ελληνικών αρχών, στις 31 Μαρτίου 2011 πραγματοποιήθηκε διμερής συνάντηση με τις υπηρεσίες της Επιτροπής. Μετά τη συνάντηση αυτή, οι ελληνικές αρχές απέστειλαν συμπληρωματικές πληροφορίες στις 11 Μαΐου 2011 και στις 12 Ιουλίου 2011. Κατόπιν αιτήματος των ελληνικών αρχών, μία δεύτερη διμερής συνάντηση με τις υπηρεσίες της Επιτροπής πραγματοποιήθηκε στις 11 Νοεμβρίου 2011.
II. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ
(8)
Με τον ελληνικό νόμο αριθ. 1790/1988, «οργάνωση και λειτουργία Οργανισμού Ελληνικών Γεωργικών Ασφαλίσεων και άλλες διατάξεις» (5) (εφεξής «νόμος 1790/1988»), ιδρύεται οργανισμός κοινής ωφέλειας με την επωνυμία «Οργανισμός Ελληνικών Γεωργικών Ασφαλίσεων (ΕΛ.Γ.Α.)». Ο ΕΛ.Γ.Α. αποτελεί νομικό πρόσωπο ιδιωτικού δικαίου και ανήκει εξ ολοκλήρου στο Δημόσιο. Τελεί υπό την εποπτεία του Υπουργού Γεωργίας σύμφωνα με το άρθρο 12 του προαναφερθέντος νόμου. Ο ΕΛ.Γ.Α. διαχειρίζεται τα κονδύλια που είναι εγγεγραμμένα στον προϋπολογισμό του σύμφωνα με τις αποφάσεις του διοικητικού του συμβουλίου, του οποίου τα μέλη ορίζονται με απόφαση του Υπουργού Γεωργίας. Σκοπός του ΕΛ.Γ.Α. είναι ειδικότερα η ασφάλιση της φυτικής και ζωικής παραγωγής και του φυτικού και ζωικού κεφαλαίου των αγροτικών εκμεταλλεύσεων για ζημίες από φυσικούς κινδύνους.
(9)
Σύμφωνα με το άρθρο 3α (6) του νόμου 1790/1988, το η ασφάλιση στον ΕΛ.Γ.Α. είναι υποχρεωτική και καλύπτει φυσικούς κινδύνους και ειδικότερα την πλημμύρα, την ανεμοθύελλα, τον παγετό και το υπερβολικό ψύχος, το χιόνι, το χαλάζι, τις υψηλές θερμοκρασίες και την ηλιακή ακτινοβολία, τις υπερβολικές ή άκαιρες βροχοπτώσεις, την ξηρασία, τις εντομολογικές και φυτοπαθολογικές προσβολές των καλλιεργειών, τις νόσους επιζωοτικής μορφής, τον κεραυνό ως αιτία πυρκαγιάς, τον σεισμό, τους κινδύνους από τη θάλασσα, τις ζημίες που προκαλούνται στη φυτική παραγωγή από άγρια ζώα καθώς και μια σειρά ασθενειών βοοειδών, αιγών και προβάτων.
(10)
Σύμφωνα με το άρθρο 5α (7) του νόμου 1790/1988, οι παραγωγοί γεωργικών προϊόντων που είναι δικαιούχοι του συστήματος ασφάλισης που περιγράφεται στην αιτιολογική σκέψη 9 βαρύνονται με ειδική ασφαλιστική εισφορά υπέρ του ΕΛ.Γ.Α. Η εισφορά αυτή έχει χαρακτήρα επιβάρυνσης την οποία επιβάλλει ο νομοθέτης επί των αγορών και πωλήσεων εγχώριων γεωργικών προϊόντων και της οποίας τα έσοδα προορίζονται για τη χρηματοδότηση του ΕΛ.Γ.Α., ο οποίος είναι επιφορτισμένος με την πρόληψη και την αντιστάθμιση των ζημιών που προξενούνται από φυσικούς κινδύνους στις γεωργικές εκμεταλλεύσεις.
(11)
Σύμφωνα με το άρθρο 5α του νόμου 1790/1988, η ειδική ασφαλιστική εισφορά ορίζεται σε ποσοστό 3 % για τα προϊόντα φυτικής προέλευσης και σε ποσοστό 0,5 % για τα προϊόντα ζωικής προέλευσης (8). Τα ποσοστά αυτά της εισφοράς καθορίζονται από τους αρμόδιους υπουργούς βάσει πρότασης του ΕΛ.Γ.Α. προς τον Υπουργό Γεωργίας Τα έσοδα του ΕΛ.Γ.Α. από την ειδική ασφαλιστική εισφορά, τα οποία εισπράττονται από τις δημόσιες οικονομικές υπηρεσίες, εισάγονται στον κρατικό προϋπολογισμό ως έσοδα του Δημοσίου και εμφανίζονται με ίδιο κωδικό αριθμό εσόδου. Τα έσοδα αυτά αποδίδονται στον ΕΛ.Γ.Α. μέσω του προϋπολογισμού του Υπουργείου Γεωργίας, (που μετονομάστηκε σε Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Διατροφής), με την εγγραφή κατ’ έτος ισόποσης πίστωσης, ύστερα από πρόταση του ΕΛ.Γ.Α. προς το υπουργείο αυτό. Ο ΕΛ.Γ.Α. δεν επηρεάζει με κανέναν άλλο τρόπο το ποσό της εισφοράς ή των αποζημιώσεων.
(12)
Στην ασφάλιση του ΕΛ.Γ.Α. υπάγονται τα φυσικά ή νομικά πρόσωπα που έχουν την κυριότητα ή εκμετάλλευση γεωργικών, κτηνοτροφικών, πτηνοτροφικών, μελισσοκομικών, αλιευτικών, υδατοκαλλιεργητικών ή άλλων σχετικών επιχειρήσεων. Τα έσοδα του ΕΛ.Γ.Α. αποτελούνται κυρίως από τα έσοδα από την ειδική ασφαλιστική εισφορά. Επιπλέον, σύμφωνα με τον νόμο αριθ. 3147/2003, στις αρμοδιότητες του ΕΛ.Γ.Α. εμπίπτει επίσης η καταβολή ενισχύσεων για προγράμματα σχεδιασμού έκτακτης ανάγκης για την αποζημίωση ζημιών στο φυτικό κεφάλαιο και το πάγιο κεφάλαιο που προξενούνται από θεομηνίες, έκτακτα συμβάντα ή δυσμενείς καιρικές συνθήκες. Οι ενισχύσεις αυτές χρηματοδοτούνται από τον κρατικό προϋπολογισμό ή από δάνεια. Τα εν λόγω προγράμματα αποτελούν κρατικές ενισχύσεις που εγκρίνονται με αποφάσεις της Επιτροπής.
(13)
Με την απόφαση αριθ. 262037 του Υπουργού Οικονομίας και Οικονομικών και του Υπουργού Αγροτικής Ανάπτυξης της 30ής Ιανουαρίου 2009 (εφεξής «διυπουργική απόφαση») προβλέφθηκε, η κατ’ εξαίρεση καταβολή κατά το 2009 ποσού ύψους 425 εκατ. ευρώ για ζημίες που προκλήθηκαν το 2008. Σύμφωνα με τη διυπουργική απόφαση οι εν λόγω αποζημιώσεις θα καταβάλλονταν από τον ΕΛ.Γ.Α. λόγω της μειωμένης παραγωγής ορισμένων φυτικών καλλιεργειών, η οποία παρατηρήθηκε την καλλιεργητική περίοδο 2008 συνεπεία δυσμενών καιρικών συνθηκών όπως ξηρασία, υψηλές θερμοκρασίες, βροχές, εντομολογικές και φυτοπαθολογικές προσβολές των εν λόγω καλλιεργειών. Οι ζημίες αφορούν καλλιέργειες αμυγδαλιών, κερασιών, βερικοκιών, ορισμένων ποικιλιών ροδακινιών, δαμασκηνιών, αχλαδιών και μηλιών, σπαραγγιών, καλλιέργειες ανατολικών καπνών, γεώμηλων, βαμβακιού, ελαιώνων και δημητριακών.
(14)
Σύμφωνα με τις πληροφορίες που διέθεσαν οι ελληνικές αρχές, εκτός από την απώλεια της παραγωγής, για ορισμένες καλλιέργειες (δημητριακά, βαμβάκι), λήφθηκε επίσης υπόψη για τον προσδιορισμό του κατώτατου ορίου των ζημιών η ποιοτική υποβάθμιση της παραγωγής. Η εν λόγω απώλεια ή ποιοτική υποβάθμιση προκλήθηκαν από τον συνδυασμό καιρικών φαινομένων και ασθενειών εξαιτίας δυσμενών καιρικών συνθηκών που προσέβαλαν τις σχετικές καλλιέργειες κατά τη διάρκεια του υπό εξέταση έτους.
(15)
Προκειμένου να καταβληθούν οι εν λόγω αποζημιώσεις, ο ΕΛ.Γ.Α. συνήψε τραπεζικό δάνειο ύψους 425 000 000 ευρώ. Το δάνειο θα αποπληρωθεί σε δέκα έτη (από το 2010 έως το 2019). Για τα 3 πρώτα έτη (από το 2010 έως το 2012) το δάνειο αυτό επιβαρύνεται με τόκους και κρατήσεις από το ελληνικό Δημόσιο που ανέρχονται σε 28 513 250 ευρώ ετησίως και για τα 7 επόμενα έτη (από το 2013 έως το 2019) με τόκους, χρεολύσια και κρατήσεις από το ελληνικό Δημόσιο που ανέρχονται το 2013 σε 89 227 536 ευρώ, το 2014 σε 85 087 786 ευρώ, το 2015 σε 81 025 536 ευρώ, το 2016 σε 76 963 286 ευρώ, το 2017 σε 72 901 036 ευρώ, το 2018 σε 68 838 786 ευρώ και το 2019 σε 64776536 ευρώ. Το δάνειο συνήφθη με εγγύηση του ελληνικού Δημοσίου υπέρ του ΕΛ.Γ.Α.
(16)
Σύμφωνα με τις πληροφορίες που παρείχαν οι ελληνικές αρχές, οι αποζημιώσεις που καταβλήθηκαν από τον ΕΛ.Γ.Α. στους παραγωγούς το 2008 για αιτίες που καλύπτονται από την ασφάλιση ανήλθαν σε 386 986 648 ευρώ. Το ποσό αυτό προέρχεται εν μέρει από ασφαλιστικές εισφορές ύψους 88 353 000 ευρώ, και εν μέρει από τα έσοδα που προέρχονταν από δάνειο ύψους 444 εκατ. ευρώ.
(17)
Ο ΕΛ.Γ.Α συνήψε το τραπεζικό δάνειο ύψους 444 000 000 ευρώ, βάσει του άρθρου 13 του ελληνικού νόμου αριθ. 3074/2002 και του άρθρου 28 παράγραφος 17 του ελληνικού νόμου αριθ. 3147/2003. Το δάνειο θα αποπληρωθεί σε δέκα έτη (από το 2009 έως το 2018). Για τα 3 πρώτα έτη (από το 2009 έως το 2011) το δάνειο αυτό επιβαρύνεται με τόκους και κρατήσεις από το ελληνικό Δημόσιο που ανέρχονται σε 23 709 600 ευρώ ετησίως και για τα 7 επόμενα έτη (από το 2012 έως το 2018) με τόκους, χρεολύσια και κρατήσεις από το ελληνικό Δημόσιο που ανέρχονται το 2012 σε 87 138 171 ευρώ, το 2013 σε 83 789 143 ευρώ, το 2014 σε 80 395 714 ευρώ, το 2015 σε 77 002 286 ευρώ, το 2016 σε 73 608 857 ευρώ, το 2017 σε 70 215 429 ευρώ και το 2018 σε 66 822 000 ευρώ. Το δάνειο συνήφθη με εγγύηση του ελληνικού Δημοσίου υπέρ του ΕΛ.Γ.Α.
(18)
Το υπόλοιπο μέρος του δανείου που ανέρχεται σε 145 366 352 ευρώ, διατέθηκε για τη χορήγηση των κρατικών ενισχύσεων που εγκρίθηκαν με αποφάσεις της Επιτροπής στο πλαίσιο των προγραμμάτων έκτακτης ανάγκης μετά τις πυρκαγιές του έτους 2006 και του έτους 2007. Η παρούσα απόφαση δεν αφορά το εν λόγω ισόποσο μέρος των εσόδων του ΕΛ.Γ.Α.
III. ΑΜΦΙΒΟΛΙΕΣ ΠΟΥ ΔΙΑΤΥΠΩΣΕ Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΚΙΝΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ
1. Σχετικά με την ύπαρξη ενίσχυσης κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης
(19)
Παροχές που χορηγούνται από κρατικούς πόρους: Κατά την άποψη της Επιτροπής, στην προκειμένη περίπτωση η προϋπόθεση αυτή πληρούται δεδομένου ότι η επίδικη εθνική νομοθεσία (βλέπε αιτιολογική σκέψη 11) προβλέπει σαφώς ότι οι παροχές που χορηγεί ο ΕΛ.Γ.Α. χρηματοδοτούνται από κρατικούς πόρους και ότι καταλογίζονται στο Δημόσιο.
(20)
Στις συμπληρωματικές πληροφορίες που υπέβαλαν οι ελληνικές αρχές πριν από την κίνηση της διαδικασίας επισημαίνεται ότι πρόκειται να αυξηθεί το ποσοστό της ειδικής ασφαλιστικής εισφοράς προκειμένου να αυξηθούν τα έσοδα του ΕΛ.Γ.Α. Όμως, οι πληροφορίες που δόθηκαν σχετικά με την αύξηση των εσόδων του ΕΛ.Γ.Α. δεν παρείχαν σε αυτό το στάδιο της διαδικασίας συγκεκριμένα στοιχεία από τα οποία να μπορεί να εξαχθεί το συμπέρασμα ότι μια τέτοια αύξηση θα επαρκούσε για την αποπληρωμή των εν λόγω δανείων και για τη χορήγηση αποζημιώσεων στους παραγωγούς κατά τη διάρκεια των συγκεκριμένων ετών. Κατά συνέπεια, δεν μπορούσε να αποκλειστεί ότι τα εν λόγω μέτρα ενδέχεται να χρηματοδοτούνταν επίσης από άλλους κρατικούς πόρους που θα διατίθεντο στον ΕΛ.Γ.Α.
(21)
Μέτρα που επηρεάζουν τις συναλλαγές και νοθεύουν ή απειλούν να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό: Οι αποζημιώσεις που καταβλήθηκαν το 2008 από τον ΕΛ.Γ.Α. στο πλαίσιο του συστήματος υποχρεωτικής ασφάλισης αφορούσαν διάφορα ελληνικά γεωργικά προϊόντα φυτικής και ζωικής προέλευσης, ενώ εκείνες που καταβλήθηκαν το 2009 αφορούσαν διάφορες φυτικές καλλιέργειες (βλέπε αιτιολογική σκέψη 13). Κατά συνέπεια, στο στάδιο κίνησης της διαδικασίας η Επιτροπή διαπίστωσε ότι οι εν λόγω αποζημιώσεις παρείχαν ένα πλεονέκτημα στους τοπικούς παραγωγούς σε σχέση με άλλους παραγωγούς της Ένωσης οι οποίοι δεν λαμβάνουν την ίδια στήριξη. Ο γεωργικός τομέας είναι ανοιχτός στον ανταγωνισμό σε επίπεδο Ένωσης και, ως εκ τούτου, ευαίσθητος σε κάθε μέτρο υπέρ της παραγωγής στο ένα ή το άλλο κράτος μέλος. Συνεπώς, οι εν λόγω αποζημιώσεις απειλούν να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό στην εσωτερική αγορά και να επηρεάσουν τις συναλλαγές μεταξύ κρατών μελών.
(22)
Μέτρα που ευνοούν ορισμένες επιχειρήσεις ή ορισμένους κλάδους παραγωγής: Όσον αφορά το ζήτημα του κατά πόσο οι πληρωμές του ΕΛ.Γ.Α. στο πλαίσιο του συστήματος υποχρεωτικής ασφάλισης έναντι φυσικών κινδύνων ήταν επιλεκτικές, η Επιτροπή θεωρεί ότι, εκ των προτέρων, η επιλεκτικότητα του μέτρου προκύπτει από το γεγονός ότι οι αποζημιώσεις του ΕΛ.Γ.Α. περιορίζονταν σε ορισμένα είδη γεωργικής παραγωγής.
Κατά την άποψη της Επιτροπής, θα μπορούσε να υποστηριχθεί ότι τα ειδικά χαρακτηριστικά του γεωργικού τομέα, η ιδιαίτερη εξάρτησή του από ορισμένες καιρικές συνθήκες και ο ευάλωτος χαρακτήρας του απέναντι στους φυσικούς κινδύνους στην Ελλάδα επιτάσσουν τη θέσπιση κρατικού καθεστώτος που να εξασφαλίζει ένα ελάχιστο επίπεδο αποζημίωσης βάσει της αρχής της αλληλεγγύης. Στο μέτρο που οι αποζημιώσεις οι οποίες καταβάλλονται από τον ΕΛ.Γ.Α. στο πλαίσιο του συστήματος υποχρεωτικής ασφάλισης χρηματοδοτούνται από έσοδα τα οποία προέρχονται από την ειδική ασφαλιστική εισφορά, η Επιτροπή εκτιμά ότι μπορεί ενδεχομένως να θεωρηθεί ότι δεν παρέχουν αθέμιτο πλεονέκτημα στους δικαιούχους.
Ωστόσο, η αιτιολόγηση αυτή βάσει της λογικής και της φύσης του συστήματος δεν θα μπορούσε να καλύψει τυχόν περαιτέρω οικονομικές παρεμβάσεις του ελληνικού Δημοσίου στο σύστημα (πέρα από τη χρηματοδότηση μέσω των υποχρεωτικών εισφορών). Ωστόσο, στο στάδιο κίνησης της διαδικασίας έρευνας, η Επιτροπή δεν διέθετε επαρκή στοιχεία για να αποφανθεί ότι συντρέχει τέτοια περίπτωση. Ειδικότερα, η Επιτροπή είχε αμφιβολίες ότι τα εν λόγω μέτρα χρηματοδοτήθηκαν χωρίς περαιτέρω κρατική παρέμβαση.
(23)
Με βάση τα προαναφερόμενα, στο στάδιο κίνησης της διαδικασίας έρευνας η Επιτροπή είχε καταλήξει στο συμπέρασμα ότι δεν μπορούσε να αποκλειστεί το ενδεχόμενο οι αποζημιώσεις που καταβλήθηκαν από τον ΕΛ.Γ.Α. το 2008 και το 2009 στο πλαίσιο του συστήματος υποχρεωτικής ασφάλισης να εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης και να συνιστούν κρατικές ενισχύσεις.
2. Χαρακτηρισμός των μέτρων ως παράνομων ενισχύσεων
(24)
Η Επιτροπή έκρινε ότι οι ενισχύσεις που χορηγήθηκαν και καταβλήθηκαν χωρίς προηγούμενη κοινοποίηση συνιστούν παράνομη ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 1 στοιχείο στ) του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999.
3. Προκαταρκτική εκτίμηση του συμβιβάσιμου των ενισχύσεων
(25)
Δεδομένου ότι οι ελληνικές αρχές υποστήριξαν ότι τα εν λόγω μέτρα δεν συνιστούν κρατικές ενισχύσεις, η Επιτροπή δεν διέθετε στο στάδιο κίνησης της διαδικασίας τις απαιτούμενες πληροφορίες ώστε να μπορεί να αξιολογήσει κατά πόσο οι ενισχύσεις συμμορφώνονταν με τα νομικά κείμενα που ήταν σε ισχύ κατά τον χρόνο χορήγησης των ενισχύσεων, ήτοι το 2008 και το 2009. Στην περίπτωση αυτή πρόκειται για τις κατευθυντήριες γραμμές για τις κρατικές ενισχύσεις στον τομέα της γεωργίας και της δασοκομίας 2007-2013 (9) (εφεξής «κατευθυντήριες γραμμές») και ειδικότερα η ενότητα V.B σχετικά με τις ενισχύσεις για την αντιστάθμιση ζημιών στη γεωργική παραγωγή ή στα μέσα γεωργικής παραγωγής.
(26)
Από τις πληροφορίες που παρασχέθηκαν φαίνεται να προκύπτει ότι οι προβλεπόμενες αποζημιώσεις για το μεγαλύτερο μέρος των σχετικών καλλιεργειών αφορούσαν ζημίες οι οποίες κάλυπταν ένα κατώτατο όριο ίσο με 30 % λαμβάνοντας υπόψη τις απώλειες της παραγωγής ή τη χειροτέρευση της ποιότητας για ορισμένες παραγωγές, που σημειώθηκαν καθ’ όλη τη διάρκεια του συγκεκριμένου έτους, λόγω του συνδυασμού περισσοτέρων του ενός δυσμενών καιρικών φαινομένων καθώς και, όσον αφορά άλλες καλλιέργειες, εξαιτίας φυτικών ασθενειών επίσης. Οι πληροφορίες που διαβίβασαν οι ελληνικές αρχές δεν παρείχαν στοιχεία σχετικά με τη μέθοδο υπολογισμού των εν λόγω αποζημιώσεων.
(27)
Ως εκ τούτου, η Επιτροπή διατηρούσε αμφιβολίες για το κατά πόσο οι εν λόγω ενισχύσεις μπορούν να θεωρηθούν συμβιβάσιμες με την ενότητα V.B των κατευθυντήριων γραμμών.
IV. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΠΟΥ ΥΠΟΒΛΗΘΗΚΑΝ ΑΠΟ ΤΡΙΤΟΥΣ
(28)
Τα ενδιαφερόμενα μέρη που υπέβαλαν τις παρατηρήσεις τους είναι η Ευρωπαϊκή Ένωση Εμπόρων Γεωργικών Προϊόντων και Γεωργικών Προϊόντων Διατροφής, εφεξής «CELCAA», η Επιτροπή Εμπορίου Σιτηρών, Ζωοτροφών, Ελαιούχων Καρπών, Ελαιολάδου, Ελαίων, Λιπών και Γεωργικών Προμηθειών, εφεξής COCERAL καθώς και ένα τρίτο ενδιαφερόμενο μέρος, το οποίο ζήτησε να παραμείνει η ταυτότητά του απόρρητη.
(29)
Δεδομένου ότι πρόκειται για ανεξάρτητους εμπόρους (το τρίτο ενδιαφερόμενο μέρος) και ότι η CELCAA και η COCERAL έχουν ως στόχο την προστασία των συμφερόντων ανεξάρτητων εμπόρων, τα ενδιαφερόμενα μέρη εκτιμούν ότι οι εν λόγω ενισχύσεις, οι οποίες αρχικά χορηγούνταν σε γεωργούς, στην πραγματικότητα κατέληγαν σε γεωργικούς συνεταιρισμούς και στις ενώσεις τους οι οποίες, έχοντας την αποκλειστική διακίνηση των γεωργικών προϊόντων, ανταγωνίζονται συνεπώς τους ανεξάρτητους εμπόρους.
(30)
Σύμφωνα με τα ενδιαφερόμενα μέρη, η Ελλάδα δεν προσκόμισε αποδείξεις που να καταδεικνύουν ότι οι εν λόγω αποζημιώσεις χορηγήθηκαν για ζημίες που προκλήθηκαν εξαιτίας δυσμενών καιρικών συνθηκών. Οι ελληνικές αρχές δεν υπέβαλαν αναλυτική περιγραφή της φύσης των εν λόγω καιρικών συνθηκών υποστηριζόμενη από τα σχετικά μετεωρολογικά στοιχεία σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές.
(31)
Κατά την άποψη των ενδιαφερομένων μερών, οι ελληνικές αρχές δεν είχαν διευκρινίσει ούτε τη μέθοδο υπολογισμού που είχε χρησιμοποιηθεί για τις εν λόγω αποζημιώσεις ούτε το κατώτατο όριο ζημιών. Επίσης, οι εν λόγω αποζημιώσεις περιορίζονταν σε συγκεκριμένα γεωργικά προϊόντα, ενώ οι παραγωγοί άλλων προϊόντων που είχαν αποκλειστεί από τις αποζημιώσεις αυτές είχαν υποστεί επίσης απώλειες στην αντίστοιχη παραγωγή τους.
(32)
Εξάλλου, τα ενδιαφερόμενα μέρη ήταν της άποψης ότι η χορήγηση των εν λόγω αποζημιώσεων είχε αντίκτυπο στη διαμόρφωση των τιμών των τελικών προϊόντων λόγω της μείωσης των τιμών των προϊόντων για τα οποία είχαν ληφθεί οι αποζημιώσεις. Έτσι, οι εν λόγω ενισχύσεις παρείχαν οικονομικό πλεονέκτημα στους εμπλεκόμενους παραγωγούς δίνοντάς τους τη δυνατότητα να εμπορευθούν το μέρος της παραγωγής τους που δεν είχε επηρεαστεί από τις δυσμενείς καιρικές συνθήκες υπό όρους που νοθεύουν τον ανταγωνισμό. Από την άλλη πλευρά, οι ιδιωτικοί εμπορικοί φορείς (όπως έμποροι, αλευρόμυλοι, μύλοι ζωοτροφών, πτηνοτρόφοι, χοιροτρόφοι κ.λπ.) ήταν υποχρεωμένοι να ακολουθήσουν μια πολιτική τιμολόγησης την οποία επέβαλαν οι γεωργικοί συνεταιρισμοί και οι ενώσεις τους, γεγονός που έθεσε τους εν λόγω συνεταιρισμούς σε μονοπωλιακή θέση.
(33)
Επιπλέον, η κάλυψη την οποία προσφέρει ο ΕΛ.Γ.Α. απέναντι στους κινδύνους στους οποίους είναι εκτεθειμένος ο γεωργικός τομέας θα έπρεπε να τηρεί τις αρχές της αναλογικότητας και της ισότητας. Κατά την άποψη των ενδιαφερομένων μερών δεν είναι αποδεκτό οι αποζημιώσεις που χορηγήθηκαν από τον ΕΛ.Γ.Α. το 2008 και το 2009 να αντιστοιχούν σε ποσά τα οποία υπερβαίνουν τρεις και τέσσερις φορές αντίστοιχα τα συνολικά ποσά των ασφαλιστικών εισφορών για τα ίδια έτη.
(34)
Σύμφωνα με τα ενδιαφερόμενα μέρη, με το νέο δάνειο που σύναψε για το έτος 2009, ο ΕΛ.Γ.Α. «υποθήκευσε» σε μεγάλο βαθμό τα έσοδα που θα έχει τα επόμενα 10 έτη, δεδομένου ότι έχει ήδη επιβαρυνθεί με την αποπληρωμή του δανείου που είχε συνάψει για το έτος 2008 και για το οποίο είχε «υποθηκεύσει» προκαταβολικά τις ασφαλιστικές εισφορές των επομένων ετών. Τα ενδιαφερόμενα μέρη επισημαίνουν επιπλέον ότι την ύπαρξη δύο συμπληρωματικών δανείων τα οποία συνήψε ο ΕΛ.Γ.Α. το 2009, ήτοι ένα δάνειο ύψους 350 εκατ. ευρώ το οποίο ο ΕΛ.Γ.Α. συνήψε με την Τράπεζα Πειραιώς καθώς και ένα δάνειο ύψους 112 εκατ. ευρώ το οποίο ο ΕΛ.Γ.Α. συνήψε με την Αγροτική Τράπεζα της Ελλάδος και την Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος.
(35)
Τα ενδιαφερόμενα μέρη εξέφρασαν επίσης την άποψη ότι τα δάνεια των 444 εκατ. ευρώ και των 415 εκατ. ευρώ τα οποία συνάπτονται με εγγύηση του ελληνικού Δημοσίου συνιστούν έσοδα συμπληρωματικά προς τα έσοδα των ασφαλιστικών εισφορών, Συνεπώς, τα δάνεια αυτά θα πρέπει να θεωρούνται κρατικοί πόροι.
V. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΠΟΥ ΥΠΟΒΛΗΘΗΚΑΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ
1. Γενικές παρατηρήσεις σχετικά με τις αντισταθμιστικές ενισχύσεις που χορηγήθηκαν το 2008 και το 2009
(36)
Σύμφωνα με τις ελληνικές αρχές, οι αντισταθμιστικές ενισχύσεις που χορηγήθηκαν από τον ΕΛ.Γ.Α. στη διάρκεια των ετών 2008 και 2009 δεν συνιστούν κρατικές ενισχύσεις.
Η χρηματοδότηση του εν λόγω συστήματος ασφάλισης εξασφαλίζεται από τις ειδικές υποχρεωτικές εισφορές που καταβάλλουν οι γεωργοί. Δεδομένου ότι το εν λόγω σύστημα ασφάλισης διέπεται από την αρχή της κοινωνικής αλληλεγγύης, αφενός οι ειδικές υποχρεωτικές εισφορές δεν είναι αναγκαίο να είναι αυστηρά ανάλογες με τον ασφαλιζόμενο κίνδυνο και αφετέρου το ποσό των χορηγούμενων παροχών δεν πρέπει να είναι αναγκαστικά ανάλογο με τα έσοδα του ασφαλιζόμενου (10). Κατά συνέπεια, σύμφωνα με τις ελληνικές αρχές, στη συγκεκριμένη περίπτωση πρόκειται για γνήσιες αποζημιώσεις που χορηγήθηκαν για την αντιστάθμιση ζημιών που προκλήθηκαν στη γεωργική παραγωγή εξαιτίας δυσμενών καιρικών συνθηκών, σύμφωνα με την ελληνική νομοθεσία για τις γεωργικές ασφαλίσεις που καταβάλλονται από τον ΕΛ.Γ.Α.
Επίσης, σύμφωνα με τις ελληνικές αρχές, ο ΕΛ.Γ.Α. μπορεί να εξοφλήσει εντός των προβλεπομένων προθεσμιών τις οικονομικές υποχρεώσεις του στο πλαίσιο του συστήματος υποχρεωτικής ασφάλισης. Η ικανότητα αυτή του ΕΛ.Γ.Α. ενισχύεται με την εφαρμογή του νέου νόμου 3877/2010 σχετικά με το σύστημα προστασίας και ασφάλισης της αγροτικής δραστηριότητας, ο οποίος προβλέπει συμπληρωματικούς πόρους χρηματοδότησης υπέρ του ΕΛ.Γ.Α. Έτσι, ο νόμος αυτός αυξάνει, στις περισσότερες περιπτώσεις, την ειδική ασφαλιστική εισφορά (για τις ζημίες στη φυτική παραγωγή από 3 % σε 4 % και για τις ζημίες στη ζωική παραγωγή από 0,50 % σε 0,75 %). Επιπλέον, θεσπίζει μία προαιρετική ασφάλιση για ζημίες οι οποίες δεν καλύπτονται από την υποχρεωτική ασφάλιση καθώς και μία γενική ασφάλιση η οποία καταβάλλεται υπέρ του ΕΛ.Γ.Α. από τα φυσικά πρόσωπα που δεν είναι κατά κύριο λόγο γεωργοί καθώς και από νομικά πρόσωπα των οποίων η πλειοψηφία των μετοχών δεν ανήκει σε κατά κύριο επάγγελμα γεωργούς.
(37)
Ωστόσο, ακόμη κι αν οι αντισταθμιστικές ενισχύσεις θα έπρεπε να θεωρούνται κρατικές ενισχύσεις, οι ελληνικές αρχές εκτιμούν ότι είναι συμβιβάσιμες με το άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της Συνθήκης και τις κατευθυντήριες γραμμές. Οι ελληνικές αρχές υπέβαλαν στις υπηρεσίες της Επιτροπής αναλυτικά στοιχεία σχετικά με κάθε ενίσχυση που χορηγήθηκε από τον ΕΛ.Γ.Α. το 2008 και το 2009, αναφέροντας το όνομα και τον αριθμό φορολογικού μητρώου του δικαιούχου γεωργού, το νομό όπου βρίσκεται το αγροτεμάχιο, το είδος της καλλιέργειας, τη μονάδα μέτρησης της καλλιέργειας και τον αριθμό μονάδων που χρησιμοποιήθηκαν, το ποσό της ενίσχυσης και την ημερομηνία χορήγησης της ενίσχυσης, την περιγραφή των ζημιών και το επίπεδό τους σε σχέση με την κανονική παραγωγή.
(38)
Όσον αφορά τις αντισταθμιστικές ενισχύσεις που χορηγήθηκαν κατά τα έτη 2008 και 2009 για ζημίες που κατέστρεψαν άνω του 30 % της κανονικής φυτικής παραγωγής, οι ελληνικές αρχές εκτιμούν ότι πληρούνται όλοι οι όροι που προβλέπονται στα σημεία 124 έως 130 των κατευθυντήριων γραμμών καθώς και στο άρθρο 11 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1857/2006 της Επιτροπής, της 15ης Δεκεμβρίου 2006, σχετικά με την εφαρμογή των άρθρων 87 και 88 της συνθήκης στις κρατικές ενισχύσεις προς μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στον τομέα της παραγωγής γεωργικών προϊόντων και για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 70/2001 (11) (εφεξής «κανονισμός απαλλαγής»).
(39)
Κατά την άποψη των ελληνικών αρχών οι εν λόγω ενισχύσεις καταβλήθηκαν στους δικαιούχους παραγωγούς ή σε οργανώσεις παραγωγών των οποίων οι παραγωγοί ήταν μέλη, σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές και τον κανονισμό απαλλαγής. Ειδικότερα, οι ελληνικές αρχές διαβεβαίωσαν:
α)
ότι το ποσό των ενισχύσεων δεν υπερέβη σε καμία περίπτωση τις πραγματικές ζημίες που υπέστησαν οι παραγωγοί·
β)
όσον αφορά την ένταση των ενισχύσεων, ότι τηρήθηκαν οι όροι που προβλέπει το άρθρο 11 του κανονισμού απαλλαγής, δεδομένου ότι ο ΕΛ.Γ.Α. δεν κατέβαλε καμία αποζημίωση που να υπερβαίνει το 74,8 % της μείωσης των εσόδων από την πώληση του προϊόντος λόγω των δυσμενών καιρικών συνθηκών·
γ)
ότι από το ανώτατο ποσό των ζημιών που ήταν επιλέξιμες για ενίσχυση αφαιρέθηκαν τα ποσά που ενδεχομένως είχαν εισπραχθεί στο πλαίσιο συστημάτων ασφάλισης και οι δαπάνες που δεν είχαν πραγματοποιηθεί λόγω του δυσμενούς καιρικού φαινομένου·
δ)
ότι ο υπολογισμός της ζημίας πραγματοποιήθηκε στο επίπεδο της μεμονωμένης εκμετάλλευσης·
ε)
ότι η απόφαση χορήγησης των εν λόγω ενισχύσεων καθώς και η καταβολή τους πραγματοποιήθηκαν εντός της προθεσμίας των τριών ετών μετά την επέλευση της ζημίας και τεσσάρων ετών μετά την επέλευση της ζημίας αντίστοιχα, όπως ορίζεται στο άρθρο 11 παράγραφος 10 του κανονισμού απαλλαγής·
στ)
ότι οι εν λόγω ενισχύσεις δεν σωρεύτηκαν με άλλες κρατικές ενισχύσεις ή με χρηματοδοτικές συνεισφορές των κρατών μελών ή της Ένωσης σε σχέση με τις ίδιες επιλέξιμες δαπάνες. Οι δικαιούχοι παραγωγοί δεν έλαβαν ενισχύσεις για την αποκατάσταση των ίδιων ζημιών βάσει περισσοτέρων της μιας νομικών πράξεων, επομένως οι ενισχύσεις αυτές είχαν χορηγηθεί είτε σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμών είτε σύμφωνα με τον κανονισμό απαλλαγής ή τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1535/2007 της Επιτροπής, της 20ής Δεκεμβρίου 2007, για την εφαρμογή των άρθρων 87 και 88 της συνθήκης ΕΚ στις ενισχύσεις ήσσονος σημασίας (de minimis) στον τομέα της παραγωγής γεωργικών προϊόντων (12) (εφεξής «κανονισμός ήσσονος σημασίας») ή σύμφωνα με την ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με το προσωρινό κοινοτικό πλαίσιο της 22ας Ιανουαρίου 2009 για τη λήψη μέτρων κρατικής ενίσχυσης με σκοπό να στηριχθεί η πρόσβαση στη χρηματοδότηση κατά τη διάρκεια της τρέχουσας χρηματοπιστωτικής και οικονομικής κρίσης (13) (εφεξής «η ανακοίνωση για το προσωρινό κοινοτικό πλαίσιο»).
(40)
Όσον αφορά τη μέθοδο υπολογισμού της κανονικής παραγωγής, οι ελληνικές αρχές απέστειλαν πληροφορίες σχετικά με τη μέθοδο που χρησιμοποιήθηκε και επιβεβαίωσαν ότι τηρήθηκε η παράγραφος 128 των κατευθυντήριων γραμμών, σύμφωνα με την οποία σε περίπτωση χρήσης εναλλακτικής μεθόδου, αυτή πρέπει να είναι αντιπροσωπευτική και να μη βασίζεται σε αφύσικα υψηλές αποδόσεις. Ειδικότερα, η εκτίμηση των ζημιών που προκλήθηκαν εξαιτίας δυσμενών καιρικών συνθηκών πραγματοποιήθηκε σε επίπεδο μεμονωμένης εκμετάλλευσης από γεωπόνους βάσει επιτόπιων εκτιμήσεων, όπως προβλέπεται από τον κανονισμό Ασφάλισης (Φυτικής Παραγωγής) του ΕΛ.Γ.Α. Κατά τον επιτόπιο έλεγχο, ο γεωπόνος-εκτιμητής υπολογίζει την έκταση του αγροτεμαχίου με όλα τα κατάλληλα μέσα (ταινία μέτρησης, χάρτες εντοπισμού των αγροτεμαχίων, συσκευή GPS) και στις περιπτώσεις δενδρωδών καλλιεργειών, μετρά τον αριθμό των δένδρων. Στη συνέχεια, ο γεωπόνος εκτιμά την αναμενόμενη παραγωγή του αγροτεμαχίου λαμβάνοντας υπόψη τις τεχνικές καλλιέργειας που χρησιμοποιήθηκαν (ειδικότερα την πυκνότητα της φύτευσης, το σύστημα κλάδευσης στη δενδροκομία, τις πρώιμες καλλιέργειες με τη χρήση πλαστικών φύλλων, το σύστημα άρδευσης), την ποικιλία των ειδών που καλλιεργήθηκαν, την προηγούμενη καλλιέργεια στην περίπτωση ετήσιων καλλιεργειών, την καλλιεργητική φροντίδα (ιδίως τη λίπανση και την καταπολέμηση των παρασίτων), την παραγωγικότητα του εδάφους και ενδεχόμενες ιδιαιτερότητες του έτους παραγωγής (όπως ξηρασία, προβλήματα καρπόδεσης). Τέλος, αξιολογείται το ποσοστό των ζημιών επί της αναμενόμενης παραγωγής του αγροτεμαχίου. Για να προσδιοριστεί το ποσοστό των ζημιών, πραγματοποιούνται δειγματοληψίες σε διαφορετικά σημεία του αγροτεμαχίου λαμβάνοντας υπόψη την ποσοτική απώλεια της αναμενόμενης παραγωγής, την ποιοτική υποβάθμιση εξαιτίας των ζημιών, την αναγκαία καλλιεργητική φροντίδα μετά την επέλευση των ζημιών (όπως συμπληρωματική φυτοπροστασία, συμπληρωματικό βοτάνισμα, αφαίρεση κατεστραμμένων φρούτων).
2. Ειδικές παρατηρήσεις σχετικά με τις αντισταθμιστικές ενισχύσεις που χορηγήθηκαν το 2008
(41)
Μεταξύ των ενισχύσεων που χορήγησε ο ΕΛ.Γ.Α. στη διάρκεια του 2008, ήτοι 386 986 648 ευρώ, καταβλήθηκαν στους παραγωγούς αποζημιώσεις της τάξεως των 373 257 465,71 για την αντιστάθμιση ζημιών που υπέστησαν στη φυτική τους παραγωγή εξαιτίας δυσμενών καιρικών συνθηκών. Όσον αφορά τις ενισχύσεις αυτές, ο ΕΛ.Γ.Α. εφάρμοσε το άρθρο 6 του κανονισμού Ασφάλισης Φυτικής Παραγωγής σχετικά με τις αποζημιώσεις σε παραγωγούς γεωργικών προϊόντων για την αντιστάθμιση ζημιών που προκλήθηκαν εξαιτίας δυσμενών καιρικών συνθηκών, όπως προβλέπονται στον νόμο 1790/1988 που θεσπίζει το σύστημα ασφάλισης του ΕΛ.Γ.Α.
(42)
Για τις εν λόγω ενισχύσεις, η Ελλάδα υπέβαλε μετεωρολογικά στοιχεία σχετικά με τις δυσμενείς κλιματικές συνθήκες που παρατηρήθηκαν κατά την καλλιεργητική περίοδο 2007-2008. Αυτά τα δυσμενή καιρικά φαινόμενα αναγνωρίστηκαν επισήμως από τις δημόσιες αρχές. Πρόκειται ειδικότερα για τον καύσωνα που παρατηρήθηκε στα τέλη Ιουνίου και Ιουλίου 2007 σε ολόκληρη τη χώρα, τις ισχυρές βροχοπτώσεις που σημειώθηκαν στις περισσότερες περιφέρειες της χώρας τον Οκτώβριο του 2007 και τους ξηρούς και θερμούς καθοδικούς ανέμους που παρατηρήθηκαν τον ίδιο μήνα στην Κρήτη, τις ανεμοθύελλες και το χαλάζι που έπληξαν στις αρχές Αυγούστου 2008 ορισμένους νομούς της βορειοδυτικής και της κεντρικής ηπειρωτικής Ελλάδας, καθώς και τους θυελλώδεις ανέμους που σημειώθηκαν στα τέλη Αυγούστου στις περιοχές της Μαγνησίας, της Βοιωτίας, της Ανατολικής Αττικής και στα νησιά της Εύβοιας και της Κρήτης.
Ειδικότερα, οι εν λόγω αποζημιώσεις χορηγήθηκαν για ζημίες που υπερέβαιναν τα ακόλουθα ποσοστά της κανονικής παραγωγής (14):
Ελάχιστο ποσοστό ζημιών σε σχέση με την κανονική παραγωγή
Συνολικό ποσό αποζημιώσεων
(ευρώ)
Αριθμός αγροτεμαχίων που υπέστησαν ζημίες
% επί του συνολικού ποσού των αποζημιώσεων
20 %-29 %
26 063 999,19
101 162
6,98 %
30 %-100 %
347 193 466,52
565 244
93,02 %
Σύνολο
373 257 465,71
666 406
100 %
Επιπλέον, ο ΕΛ.Γ.Α. χορήγησε συμπληρωματικές αποζημιώσεις της τάξεως των 2 472 785,97 ευρώ σε παραγωγούς που είχαν υποστεί στη διάρκεια της ίδιας καλλιεργητικής περιόδου 2007-2008 διαδοχικές ζημίες στην ίδια φυτική παραγωγή εξαιτίας δυσμενών καιρικών συνθηκών. Για το 6,98 % του συνολικού ποσού των εν λόγω αποζημιώσεων το επίπεδο ζημιών ανερχόταν επίσης σε 20 % έως 30 % της κανονικής παραγωγής ενώ για το 93,02 % του συνολικού ποσού των αποζημιώσεων οι ζημίες είχαν καταστρέψει πάνω από το 30 % της κανονικής παραγωγής.
(43)
Επιπλέον, μεταξύ των ενισχύσεων που κατέβαλε ο ΕΛ.Γ.Α. στους παραγωγούς στη διάρκεια του 2008 χορηγήθηκαν επίσης οι ακόλουθες ενισχύσεις:
α)
ενισχύσεις της τάξεως των 7 338 119,74 ευρώ για απώλειες ζωικού κεφαλαίου. Μεταξύ των απωλειών αυτών, ένα ποσό της τάξεως του 1 860 279,67 ευρώ αντιστοιχούσε σε απώλειες ζωικού κεφαλαίου εξαιτίας δυσμενών καιρικών συνθηκών, ένα ποσό 3 188 825,78 ευρώ αντιπροσώπευε απώλειες εξαιτίας ζωικών ασθενειών ή παθήσεων και ένα ποσό ύψους 2 289 014,29 αντιπροσώπευε απώλειες που προκλήθηκαν από άλλες ζημίες (όπως επιθέσεις από άγρια ζώα, αρκούδες, λύκους και αδέσποτους σκύλους). Οι ελληνικές αρχές θεωρούν ότι οι ενισχύσεις αυτές αποτελούν γνήσιες αποζημιώσεις στο πλαίσιο του συστήματος υποχρεωτικής ασφάλισης και ότι δεν συνιστούν κρατικές ενισχύσεις υπό την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης·
β)
ενισχύσεις της τάξεως των 114 374,86 ευρώ για ζημίες στη φυτική παραγωγή που προξένησε η αρκούδα. Οι ενισχύσεις αυτές χορηγήθηκαν στο πλαίσιο του προγράμματος της Ένωσης «LIFE» για την προστασία της καφέ αρκούδας στην Ελλάδα. Η ένταση των ενισχύσεων ήταν της τάξεως του 100 % και
γ)
ενισχύσεις ύψους 3 803 901,72 ευρώ για διορθωτικές ενέργειες κατόπιν εκ παραδρομής λανθασμένων καταχωρίσεων στις εκθέσεις εκτίμησης ζημιών στη φυτική παραγωγή και το ζωικό κεφάλαιο. Τα λάθη αυτά, τα οποία διαπιστώθηκαν μετά την καταβολή των ενισχύσεων στους γεωργούς, συνιστούσαν οφειλές του ΕΛ.Γ.Α. προς τους δικαιούχους.
3. Ειδικές παρατηρήσεις σχετικά με αντισταθμιστικές ενισχύσεις που χορηγήθηκαν το 2009
(44)
Όσον αφορά τις αποζημιώσεις που καταβλήθηκαν στη διάρκεια του 2009 βάσει της διυπουργικής απόφασης, ύψους 415 019 452 ευρώ, στον πίνακα που ακολουθεί παρατίθενται τα σχετικά προϊόντα, οι καιρικές συνθήκες που προκάλεσαν τις ζημίες και η περιγραφή των ζημιών.
Γεωργικό προϊόν
Συνολικό ποσό αποζημίωσης
(ευρώ)
Δυσμενείς καιρικές συνθήκες
Περιγραφή των ζημιών που προκλήθηκαν
1.
Αμύγδαλα
Κεράσια
Βερίκοκα (ποικιλία Μπεμπέκου)
Μήλα
Δαμάσκηνα
Αχλάδια
56 580 555
(για όλα τα προϊόντα)
Υψηλές θερμοκρασίες και καύσωνας
Θερμός και ξηρός χειμώνας
Ξηρασία μεγάλης διάρκειας
Αιφνίδιες μεταβολές θερμοκρασίας
Οι υψηλές θερμοκρασίες και ο καύσωνας στη διάρκεια του καλοκαιριού του 2007 είχαν αρνητικές επιπτώσεις στην παραγωγή των προϊόντων αυτών, ιδίως στον σχηματισμό των ανθοφόρων οφθαλμών των οπωροκαλλιεργειών. Η παρατεταμένη ξηρασία το 2007 και οι αιφνίδιες μεταβολές της θερμοκρασίας προκάλεσαν τη μείωση της παραγωγής. Επιπλέον, εξαιτίας του θερμού και ξηρού χειμώνα, οι ώρες λήθαργου πολλών δενδροκαλλιεργειών δεν ήταν επαρκείς
2.
Ροδάκινα
10 970 348
Ίδιες κλιματικές συνθήκες με τον αριθ. 1
Ίδιες ζημίες που προκλήθηκαν και στον αριθ. 1
3.
Σπαράγγια
6 751 747
Θερμός και ξηρός χειμώνας
Χαμηλές θερμοκρασίες
Ο θερμός και ξηρός χειμώνας της περιόδου 2007-2008 συνέβαλε στην αυξημένη καταβολική δραστηριότητα των σπαραγγιών και προκάλεσε την απώλεια των θρεπτικών ουσιών που είχαν αποθηκευθεί. Οι συνθήκες αυτές είχαν ως αποτέλεσμα την ξαφνική μείωση της μελλοντικής παραγωγής σπαραγγιών. Η ήδη μειωμένη παραγωγή επηρεάστηκε επίσης από τις χαμηλές θερμοκρασίες που επικράτησαν τον Φεβρουάριο του 2008 και οι οποίες επιβράδυναν την ανάπτυξη. Αυτό προκάλεσε επιπλέον μείωση της συγκομιδής σπαραγγιών το 2008 στην Ελλάδα.
4.
Ανατολικά καπνά
13 817 834
Υψηλές θερμοκρασίες και καύσωνας
Ξηρασία
Οι υψηλές θερμοκρασίες και ο καύσωνας στη διάρκεια του καλοκαιριού του 2007 σε συνδυασμό με την ξηρασία κατέστησαν δυσχερή την αντιμετώπιση των προσβολών από έντομα και των ιών που μεταδόθηκαν από θρίπες και οδήγησαν στη μείωση της παραγωγής καπνού στο σύνολο της χώρας.
5.
Θερινά γεώμηλα
7 220 996
Υψηλές θερμοκρασίες
Οι υψηλές θερμοκρασίες στη διάρκεια του καλοκαιριού του 2006 και του 2008 κατέστησαν δυσχερή την αντιμετώπιση εντομολογικών και φυτοπαθολογικών προσβολών της καλλιέργειας θερινών γεώμηλων σε πολλούς νομούς της Ελλάδας.
6.
Βαμβάκι
109 564 462
Ξηρασία μεγάλης διάρκειας
Θερμό καλοκαίρι
Ψυχρό φθινόπωρο
Βροχοπτώσεις
Η παρατεταμένη ξηρασία προκάλεσε τη μείωση των αποθεμάτων νερού. Το θερμό καλοκαίρι, το οποίο ακολούθησε ένα ψυχρό φθινόπωρο, σε συνδυασμό με τις έντονες βροχοπτώσεις προς τα τέλη Σεπτεμβρίου του 2008 προκάλεσαν τη μείωση και την υποβάθμιση της ποιότητας της παραγωγής βαμβακιού σε ολόκληρη τη χώρα.
7.
Ελιές
72 026 112
Ξηρασία
Παγετός
Βροχοπτώσεις
Η παρατεταμένη ξηρασία, ο παγετός που σημειώθηκε τον Φεβρουάριο του 2008 μετά από έναν ήπιο χειμώνα, οι υψηλές θερμοκρασίες και οι έντονες βροχοπτώσεις κατά την περίοδο άνθησης των ελαιόδεντρων προκάλεσαν σημαντική μείωση της παραγωγής ελιάς σε ολόκληρη τη χώρα.
8.
Σιτηρά (αραβόσιτος, σιτάρι μαλακό, κριθάρι, βρώμη, σίκαλη, ρύζι)
138 087 394
Βροχοπτώσεις
Μεταβολές θερμοκρασίας
Οι βροχοπτώσεις και οι μεταβολές της θερμοκρασίας στη διάρκεια της άνοιξης και του φθινοπώρου του 2008 προκάλεσαν υποβάθμιση της παραγωγής σιτηρών και διευκόλυναν την ανάπτυξη φυτοπαθολογικών προσβολών. Η υποβάθμιση της ποιότητας οφείλεται επίσης στην απουσία των απαραίτητων θρεπτικών ουσιών (πρωτεΐνη, γλουτένη) εξαιτίας δυσμενών καιρικών συνθηκών.
Σύνολο
415 019 448
(45)
Σύμφωνα με τις ελληνικές αρχές, μεταξύ των αποζημιώσεων της τάξεως των 415 019 452 ευρώ, οι ενισχύσεις ύψους 27 614 905 ευρώ που καταβλήθηκαν σε 871 παραγωγούς θεωρούνται ως κρατικές ενισχύσεις συμβιβάσιμες με την εσωτερική αγορά δυνάμει του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της Συνθήκης και των κατευθυντήριων γραμμών.
(46)
Το υπόλοιπο ποσό των ενισχύσεων αυτών, ήτοι 387 404 547 ευρώ, καταβλήθηκε σε 784 408 παραγωγούς. Σύμφωνα με τις ελληνικές αρχές, οι εν λόγω ενισχύσεις είναι συμβιβάσιμες με την εσωτερική αγορά δυνάμει του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της Συνθήκης και του κανονισμού απαλλαγής.
Κατά την άποψη των ελληνικών αρχών, οι εν λόγω ενισχύσεις πληρούσαν όλους τους όρους του άρθρου 11 του κανονισμού απαλλαγής. Ειδικότερα:
α)
η ακαθάριστη ένταση των ενισχύσεων δεν υπερέβη το 80 % της μείωσης των εσόδων από την πώληση του προϊόντος λόγω των δυσμενών καιρικών συνθηκών·
β)
ο υπολογισμός της ζημίας πραγματοποιήθηκε στο επίπεδο της μεμονωμένης εκμετάλλευσης·
γ)
το ποσό των ζημιών δεν περιλάμβανε δαπάνες οι οποίες δεν είχαν προκληθεί εξαιτίας δυσμενών καιρικών συνθηκών και οι παραγωγοί δεν είχαν λάβει αποζημιώσεις από άλλους οργανισμούς ασφάλισης·
δ)
οι εν λόγω αποζημιώσεις είχαν καταβληθεί απευθείας στους γεωργούς·
ε)
η απόφαση χορήγησης των εν λόγω ενισχύσεων καθώς και η καταβολή τους πραγματοποιήθηκαν εντός της προθεσμίας των τριών ετών μετά την επέλευση της ζημίας και τεσσάρων ετών μετά την επέλευση της ζημίας αντίστοιχα·
στ)
η μέθοδος υπολογισμού της κανονικής παραγωγής είναι η ίδια με εκείνη που περιγράφεται στην αιτιολογική σκέψη 42 για τις ενισχύσεις που χορηγήθηκαν το 2008.
(47)
Επιπλέον, οι ελληνικές αρχές εκτιμούν πως ακόμη κι αν οι ενισχύσεις αυτές δεν μπορούσαν να θεωρηθούν ως γνήσιες αποζημιώσεις (βλέπε αιτιολογική σκέψη 36) ή συμβιβάσιμες με τον κανονισμό απαλλαγής (βλέπε αιτιολογική σκέψη 46), θα έπρεπε να θεωρηθούν συμβιβάσιμες με το άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο β) της Συνθήκης και με την ανακοίνωση για το προσωρινό κοινοτικό πλαίσιο.
Η χορήγηση των εν λόγω ενισχύσεων διευκόλυνε την πρόσβαση των δικαιούχων γεωργών σε χρηματοδότηση. Έτσι, οι εν λόγω αποζημιώσεις διασφάλισαν χρηματοοικονομική ρευστότητα στην πρωτογενή παραγωγή στην Ελλάδα, τον μοναδικό τομέα στον οποίο το ελληνικό κράτος μπορούσε να βασιστεί κατά τη διάρκεια των πρώτων αυτών μηνών της οικονομικής κρίσης ώστε να αποφύγει κινδύνους σε άλλους τομείς της ελληνικής οικονομίας. Ωστόσο, οι ενισχύσεις αυτές δεν χορηγήθηκαν χωρίς να εφαρμοστούν συγκεκριμένα κριτήρια. Αντιθέτως, χορηγήθηκαν μόνο σε περιπτώσεις πραγματικών οικονομικών προβλημάτων που συνδέονταν αποκλειστικά με την παραγωγή γεωργικών προϊόντων και πιο συγκεκριμένα σε περιπτώσεις προβλημάτων στη γεωργική παραγωγή συνδεόμενων με την ύπαρξη δυσμενών καιρικών συνθηκών (βλέπε αιτιολογική σκέψη 44). Για το μεγαλύτερο μέρος των ενισχύσεων αυτών, δεν είχαν καθοριστεί κατώτατα όρια όσον αφορά την ένταση και τον βαθμό του προβλήματος κάθε παραγωγού, με στόχο να στηριχθεί η ελληνική γεωργική οικονομία γενικότερα.
(48)
Επιπλέον, σύμφωνα με το σημείο 7 στοιχείο α) της ανακοίνωσης για το προσωρινό κοινοτικό πλαίσιο, η Επιτροπή εφαρμόζει όσον αφορά τις μη κοινοποιημένες ενισχύσεις (15) την εν λόγω ανακοίνωση εάν η ενίσχυση χορηγήθηκε μετά τις 17 Δεκεμβρίου 2008. Συνεπώς, οι ελληνικές αρχές είναι της άποψης ότι το σημείο 7 στοιχείο α) της εν λόγω ανακοίνωση εφαρμόζεται όσον αφορά τις εν λόγω μη κοινοποιημένες ενισχύσεις, δεδομένου ότι χορηγήθηκαν στους παραγωγούς μετά τις 17 Δεκεμβρίου 2008.
(49)
Οι ελληνικές αρχές εκτιμούν ότι οι ενισχύσεις αυτές, οι οποίες προβλέφθηκαν κατ’ εξαίρεση, με τη διυπουργική απόφαση, συγκέντρωναν όλες τις προϋποθέσεις που ορίζονται στο σημείο 4.2.2 της ανακοίνωσης για το προσωρινό κοινοτικό πλαίσιο. Ειδικότερα:
α)
οι ενισχύσεις χορηγήθηκαν υπό τη μορφή καθεστώτος, δεδομένου ότι βασίζονταν στη διυπουργική απόφαση·
β)
χορηγήθηκαν μόνο σε επιχειρήσεις που δεν ήταν προβληματικές την 1η Ιουλίου 2008, σύμφωνα με τις κοινοτικές κατευθυντήριες γραμμές για τις κρατικές ενισχύσεις για τη διάσωση και αναδιάρθρωση προβληματικών επιχειρήσεων. Οι ελληνικές αρχές επιβεβαίωσαν ότι οι ενισχύσεις αυτές είχαν χορηγηθεί αποκλειστικά σε φυσικά πρόσωπα και ότι τα πρόσωπα αυτά, στο μεγαλύτερο μέρος τους, είχαν εξαιρεθεί βάσει της ελληνικής νομοθεσίας από την υποβολή φορολογικής δήλωσης καθώς τα ετήσια έσοδά τους ήταν κάτω των 12 000 ευρώ. Όλοι οι παραγωγοί οι οποίοι έλαβαν τις εν λόγω αποζημιώσεις είχαν τρέχουσες συναλλαγές με τράπεζες, καθώς οι πληρωμές των ενισχύσεων κατατέθηκαν στους τραπεζικούς τους λογαριασμούς. Οι ελληνικές αρχές βεβαιώνουν ότι οι εν λόγω παραγωγοί ήταν αξιόχρεοι και είχαν δυνατότητα επαρκούς τραπεζικής χρηματοδότησης. Συνεπώς, οι παραγωγοί αυτοί δεν αντιμετώπιζαν οικονομικά προβλήματα κατά τον χρόνο καταβολής των εν λόγω ενισχύσεων·
γ)
το καθεστώς ενισχύσεων δεν εφαρμόστηκε σε επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνταν στον τομέα της αλιείας·
δ)
οι εν λόγω ενισχύσεις δεν αποτέλεσαν εξαγωγικές ενισχύσεις ούτε ενισχύσεις που ευνοούν τα εγχώρια προϊόντα έναντι των εισαγομένων·
ε)
είχαν χορηγηθεί κατά τη διάρκεια του έτους 2009, συνεπώς πριν από τις 31 Δεκεμβρίου 2010, όπως προβλέπεται στο σημείο 4.2.2 στοιχείο στ) της ανακοίνωσης για το προσωρινό κοινοτικό πλαίσιο και
στ)
το ποσό της ενίσχυσης ανά γεωργό κυμάνθηκε μεταξύ 7 501 ευρώ και 15 000 ευρώ.
(50)
Σύμφωνα με το σημείο 4.2.2 στοιχείο ζ) της ανακοίνωσης για το προσωρινό κοινοτικό πλαίσιο, οι σχετικές ενισχύσεις που θα λάμβανε κάθε δικαιούχος γεωργός δεν έπρεπε να φέρουν το συνολικό ποσό των ενισχύσεων που ελήφθησαν από τον δικαιούχο γεωργό στη διάρκεια της περιόδου από 1ης Ιανουαρίου 2008 έως 31ης Δεκεμβρίου 2010, σε επίπεδο υψηλότερο του ανώτατου ορίου των 15 000 ευρώ. Κατά την άποψη των ελληνικών αρχών, το γεγονός ότι ο ΕΛ.Γ.Α. δεν έλαβε από τους ενδιαφερόμενους γεωργούς δήλωση σε γραπτή ή ηλεκτρονική μορφή σχετικά με οποιαδήποτε άλλη ενίσχυση ήσσονος σημασίας (de minimis) και ενίσχυση βάσει της ανακοίνωσης για το προσωρινό κοινοτικό πλαίσιο, η οποία ελήφθη εντός του τρέχοντος φορολογικού έτους, αποτελούσε απλώς ένα τυπικό ζήτημα. Έτσι, η μη τήρηση αυτής της τυπικής διαδικασίας δεν θα έπρεπε να οδηγήσει στο συμπέρασμα ότι δεν πληρούται η προϋπόθεση που ορίζεται στο σημείο 4.2.2 στοιχείο ζ) της ανακοίνωσης για το προσωρινό κοινοτικό πλαίσιο καθόσον, όπως μπορεί να αποδειχθεί από το μηχανογραφικό σύστημα του ΕΛ.Γ.Α., η Ελλάδα δεν είχε χορηγήσει κατά τη διάρκεια της περιόδου από 1ης Ιανουαρίου 2008 έως 31ης Δεκεμβρίου 2010 ενισχύσεις ήσσονος σημασίας στους παραγωγούς του πρωτογενούς τομέα γεωργικών προϊόντων ή ενισχύσεις βάσει της ανακοίνωσης για το προσωρινό κοινοτικό πλαίσιο.
(51)
Σε κάθε περίπτωση, κατά την άποψη των ελληνικών αρχών, από αυτό το ποσό των 387 404 547 ευρώ, ενισχύσεις ύψους 75 382 500 ευρώ μπορεί να θεωρηθεί ότι εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού ήσσονος σημασίας.
(52)
Οι ελληνικές αρχές εκτιμούν ότι οι ενισχύσεις ύψους 75 382 500 ευρώ συγκέντρωναν όλες τις προϋποθέσεις που ορίζονται στον κανονισμό ήσσονος σημασίας. Ειδικότερα:
α)
σύμφωνα με το άρθρο 3 παράγραφος 2 του κανονισμού ήσσονος σημασίας, για τις προαναφερόμενες ενισχύσεις, οι δικαιούχοι γεωργοί δεν έλαβαν αποζημιώσεις που υπερβαίνουν το ποσό των 7 500 ευρώ ανά γεωργό κατά την περίοδο των οικονομικών ετών 2008 έως 2010·
β)
το σωρευτικό ποσό των ενισχύσεων ήσσονος σημασίας που χορηγήθηκαν από την Ελλάδα στις γεωργικές επιχειρήσεις για περίοδο τριών οικονομικών ετών δεν υπερέβη το ποσό των 75 382 500 ευρώ, δηλαδή το ανώτατο σωρευτικό ποσό για την Ελλάδα σύμφωνα με το άρθρο 3 παράγραφος 3 και το παράρτημα του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1535/2007.
4. Παρατηρήσεις σχετικά με τις παρατηρήσεις που υπέβαλαν οι ενδιαφερόμενοι τρίτοι
(53)
Η Ελλάδα υποστηρίζει ότι τα ενδιαφερόμενα μέρη δεν προσκόμισαν στοιχεία που να καταδεικνύουν ότι οι εν λόγω αποζημιώσεις είχαν αντίκτυπο στη θέση των μελών τους στην εσωτερική αγορά.
(54)
Όσον αφορά την παρατήρηση ότι δεν υποβλήθηκε η περιγραφή της φύσης των δυσμενών καιρικών συνθηκών, οι ελληνικές αρχές υπογραμμίζουν ότι μια τέτοια περιγραφή δεν απαιτείται από τη σχετική διυπουργική απόφαση για τις αποζημιώσεις και ότι, αντιθέτως, αυτό που ήταν αναγκαίο να καταδειχθεί ήταν αφενός η ύπαρξη των δυσμενών καιρικών συνθηκών και αφετέρου εάν οι ζημίες που προκλήθηκαν κάλυπταν το κατώτατο όριο του 30 % σε σχέση με την κανονική παραγωγή. Επιπλέον, στο πλαίσιο των παρατηρήσεων που υπέβαλε στην Επιτροπή, η Ελλάδα παρουσίασε αναλυτικά στοιχεία σχετικά με τις εν λόγω καιρικές συνθήκες υποστηριζόμενα από κατάλληλα μετεωρολογικά στοιχεία.
(55)
Όσον αφορά την παρατήρηση ότι η Ελλάδα δεν διευκρίνισε ούτε τη μέθοδο υπολογισμού που χρησιμοποιήθηκε για τις εν λόγω αποζημιώσεις ούτε το κατώτατο όριο ζημιών, οι ελληνικές αρχές υπενθυμίζουν ότι στο πλαίσιο των παρατηρήσεων που υπέβαλαν στην Επιτροπή προσκόμισαν αναλυτικά στοιχεία και για τα δύο αυτά ζητήματα.
(56)
Σύμφωνα με τις ελληνικές αρχές, η χορήγηση των εν λόγω αποζημιώσεων δεν είχε αντίκτυπο στους τελικούς καταναλωτές δεδομένου ότι η μείωση των τιμών των σχετικών γεωργικών προϊόντων δεν οδήγησε σε μείωση των τιμών λιανικής πώλησης. Για να υποστηρίξουν την άποψη αυτή, οι ελληνικές αρχές προσκόμισαν άρθρα από τον ελληνικό Τύπο, τα οποία έδειχναν ότι οι τιμές λιανικής πολλών γεωργικών προϊόντων, συμπεριλαμβανομένων των εμπλεκομένων στην προκειμένη περίπτωση προϊόντων, παρέμειναν σε υψηλά επίπεδα παρά το γεγονός ότι η τιμή χονδρικής πώλησης αυτών των γεωργικών προϊόντων είχε μειωθεί.
VI. ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ
1. Ύπαρξη κρατικής ενίσχυσης κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης
(57)
Το άρθρο 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης ορίζει ότι ενισχύσεις που χορηγούνται υπό οποιαδήποτε μορφή από τα κράτη ή με κρατικούς πόρους και που νοθεύουν ή απειλούν να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό διά της ευνοϊκής μεταχειρίσεως ορισμένων επιχειρήσεων ή ορισμένων κλάδων παραγωγής είναι ασυμβίβαστες με την εσωτερική αγορά, κατά το μέτρο που επηρεάζουν τις μεταξύ κρατών μελών συναλλαγές. Η Επιτροπή εκτιμά ότι πληρούνται οι προαναφερθείσες προϋποθέσεις για τα σχετικά μέτρα.
(58)
Παροχές που χορηγούνται από κρατικούς πόρους
Όπως προκύπτει από την απόφαση του Δικαστηρίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (νυν Δικαστήριο) της 22ας Μαΐου 2003 στην υπόθεση C-355/00, Φρέσκοτ A.E. κατά Ελληνικού Δημοσίου (16) (εφεξής «υπόθεση Φρέσκοτ»), οι παροχές που χορηγεί ο ΕΛ.Γ.Α. χρηματοδοτούνται από κρατικούς πόρους και ότι καταλογίζονται στο Δημόσιο κατά την έννοια της νομολογίας του Δικαστηρίου (17).
Όπως και στην υπόθεση Φρέσκοτ έτσι και στη παρούσα υπόθεση, από το άρθρο 5α του νόμου 1790/1988 (βλέπε επίσης αιτιολογική σκέψη 11), και τις λοιπές ισχύουσες διατάξεις της ελληνικής ισχύουσας νομοθεσίας, προκύπτει ότι τα έσοδα του ΕΛ.Γ.Α. από την ειδική ασφαλιστική εισφορά εισπράττονται από την αρμόδια οικονομική υπηρεσία, εισάγονται στον κρατικό προϋπολογισμό ως έσοδα του Δημοσίου και αποδίδονται στον ΕΛ.Γ.Α. μέσω του προϋπολογισμού του Υπουργείου Γεωργίας. Κατά συνέπεια, το γεγονός ότι οι εν λόγω εισφορές καταχωρίζονται λογιστικά ως έσοδα του Δημοσίου αρκεί για να θεωρηθεί ότι οι παροχές που χορηγούνται από τον ΕΛ.Γ.Α. προέρχονται από κρατικούς πόρους.
Επιπλέον, σύμφωνα με το άρθρο 2 του νόμου 1790/1998 (18), με απόφαση του Υπουργού Γεωργίας, ο ΕΛ.Γ.Α. μπορεί να καταβάλει ενισχύσεις ή αποζημιώσεις στους δικαιούχους με μεταφορά πόρων από τον κρατικό προϋπολογισμό ή με δανεισμό εκ μέρους του ΕΛ.Γ.Α. με την εγγύηση του ελληνικού Δημοσίου και την υποχρέωση του Δημοσίου για την αποπληρωμή του δανείου.
Από τη νομολογία του Δικαστηρίου προκύπτει ότι τα πλεονεκτήματα που χορηγούνται άμεσα από το κράτος καθώς και τα πλεονεκτήματα που χορηγούνται από δημόσιους η ιδιωτικούς φορείς τους οποίους έχει ορίσει ή ιδρύσει το κράτος αυτό, συνιστούν κρατικούς πόρους κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης (19). Κατά συνέπεια, στην προκειμένη περίπτωση, τα δύο δάνεια που σύναψε ο ΕΛ.Γ.Α. για τις αποζημιώσεις που καταβλήθηκαν το 2008 και το 2009 με την εγγύηση του ελληνικού Δημοσίου. (βλέπε αιτιολογικές σκέψεις 15 και 17) συνιστούν κρατικούς πόρους κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης, δεδομένου ότι αποτελούν μέρος των πόρων του ΕΛ.Γ.Α., ο οποίος αποτελεί νομικό πρόσωπο ιδιωτικού δικαίου που ανήκει εξ ολοκλήρου στο Δημόσιο και τελεί υπό την εποπτεία του Υπουργού Γεωργίας (βλέπε επίσης αιτιολογική σκέψη 8).
(59)
Μέτρα που επηρεάζουν τις συναλλαγές και νοθεύουν ή απειλούν να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό
Η Επιτροπή διαπιστώνει ότι οι εν λόγω αποζημιώσεις παρέχουν ένα πλεονέκτημα στους εγχώριους παραγωγούς σε σχέση με τους λοιπούς παραγωγούς της Ένωσης οι οποίοι δεν λαμβάνουν την ίδια στήριξη. Ο γεωργικός τομέας είναι ανοιχτός στον ανταγωνισμό σε επίπεδο Ένωσης (20) και, ως εκ τούτου, ευαίσθητος σε κάθε μέτρο υπέρ της παραγωγής στο ένα ή το άλλο κράτος μέλος (21). Συνεπώς, οι εν λόγω αποζημιώσεις απειλούν να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό στην εσωτερική αγορά και να επηρεάσουν τις συναλλαγές μεταξύ κρατών μελών.
(60)
Μέτρα που ευνοούν ορισμένες επιχειρήσεις ή ορισμένους κλάδους παραγωγής
Σύμφωνα με τη νομολογία του Δικαστηρίου (22), θεωρούνται ως ενισχύσεις οι παρεμβάσεις οι οποίες, ανεξαρτήτως μορφής, ελαφρύνουν τις επιβαρύνσεις που κανονικώς βαρύνουν τον προϋπολογισμό μιας επιχειρήσεως και οι οποίες κατά συνέπεια, χωρίς να είναι επιδοτήσεις υπό τη στενή έννοια του όρου, είναι της ιδίας φύσεως ή έχουν τα ίδια αποτελέσματα.
Στην υπόθεση Φρέσκοτ, το Δικαστήριο απεφάνθη ότι η έννοια της επιχείρησης κατά το άρθρο 102 της Συνθήκης δεν καλύπτει έναν οργανισμό όπως ο ΕΛ.Γ.Α. όσον αφορά τις δραστηριότητες που ασκεί στο πλαίσιο του συστήματος υποχρεωτικής ασφαλίσεως έναντι των φυσικών κινδύνων (βλέπε σκέψεις 79 και 88 της απόφασης).
Πράγματι, το εν λόγω σύστημα υποχρεωτικής ασφάλισης επιδιώκει ουσιαστικά έναν στόχο κοινωνικής πολιτικής και αποβλέπει στην παροχή κατάλληλης ασφαλιστικής κάλυψης σε όλες τις γεωργικές εκμεταλλεύσεις, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που εμφανίζουν υψηλότερο βαθμό επικινδυνότητας όσον αφορά τις ζημίες που προξενούνται από φυσικές καταστροφές (βλέπε σκέψεις 66 και 67 της απόφασης). Η ασφαλιστική εισφορά επιβάλλεται στο σύνολο των γεωργικών προϊόντων με ενιαία ποσοστά τα οποία είναι ανεξάρτητα από τον πραγματικό κίνδυνο για τον παραγωγό (βάσει της αρχής της αλληλεγγύης). Ο ΕΛ.Γ.Α. τελεί υπό την εποπτεία του κράτους, δεδομένου ότι το ύψος της εισφοράς, όσον αφορά τα έσοδα, καθώς και τα ποσοστά αποζημίωσης καθορίζονται από τους αρμόδιους υπουργούς.
Όπως έκρινε το Δικαστήριο με την απόφαση της 22ας Ιανουαρίου 2002, στην υπόθεση C-218/00, Cisal κατά INAIL (23), και στην υπό εξέταση περίπτωση τα δύο ουσιώδη στοιχεία του συστήματος ασφάλισης του ΕΛ.Γ.Α., ήτοι το ποσό των αποζημιώσεων και το ποσό των εισφορών, υπόκεινται στην εποπτεία του κράτους, η δε υποχρεωτική υπαγωγή που χαρακτηρίζει αυτό το ασφαλιστικό σύστημα είναι εκ των ων ουκ άνευ για τη χρηματοοικονομική ισορροπία του καθώς και για την εφαρμογή της αρχής της αλληλεγγύης, η οποία προϋποθέτει ότι οι παροχές προς τον ασφαλισμένο δεν είναι ανάλογες προς τις εισφορές που αυτός καταβάλλει.
Η διάφορα σε σχέση με την υπόθεση Cisal κατά INAIL έγκειται στο γεγονός ότι οι αποδέκτες των υπηρεσιών ασφάλισης του ΕΛ.Γ.Α. είναι επιχειρήσεις που ασκούν οικονομική δραστηριότητα. Το γεγονός ότι ο ΕΛ.Γ.Α. δεν ασκεί ο ίδιος οικονομική δραστηριότητα δεν αρκεί για να θεωρηθεί ότι οι αποδέκτες των παροχών που χορηγεί ο οργανισμός αυτός δεν είναι δυνάμει αποδέκτες κρατικών ενισχύσεων κατά την έννοια της Συνθήκης (βλέπε υπόθεση Φρέσκοτ, σκέψη 80).
Όσον αφορά το ζήτημα του οικονομικού πλεονεκτήματος, το Δικαστήριο ανέφερε απλώς στη σκέψη 84 της απόφασης στην υπόθεση Φρέσκοτ ότι «Υπό τις συνθήκες αυτές, πρέπει να δοθεί απάντηση στο ερώτημα, αφενός, αν και, ενδεχομένως, σε ποιο βαθμό, ελλείψει υποχρεωτικής ασφαλιστικής καλύψεως, οι ελληνικές γεωργικές εκμεταλλεύσεις θα ήταν υποχρεωμένες και θα μπορούσαν πράγματι να ασφαλιστούν σε ιδιωτικές ασφαλιστικές εταιρείες ή να λάβουν άλλα μέτρα κατάλληλης προστασίας έναντι των συνεπειών που ενέχουν οι φυσικοί κίνδυνοι για τις εκμεταλλεύσεις αυτές και, αφετέρου, σε ποιο βαθμό η εισφορά αντιστοιχεί στο πραγματικό οικονομικό κόστος των παροχών που χορηγεί ο ΕΛ.Γ.Α. στο πλαίσιο της υποχρεωτικής ασφαλίσεως, αν πάντως αυτό το κόστος μπορεί να υπολογιστεί». Ωστόσο στη σκέψη 87, το Δικαστήριο στην υπόθεση Φρέσκοτ επισημαίνει ότι «…δεν διαθέτει τα αναγκαία πραγματικά και νομικά στοιχεία ώστε να απαντήσει στο σκέλος του υποβληθέντος ερωτήματος που αφορά τον ενδεχόμενο χαρακτηρισμό ως κρατικών των παροχών που χορηγεί ο ΕΛ.Γ.Α. στο πλαίσιο του συστήματος υποχρεωτικής ασφάλισης έναντι φυσικών κινδύνων)…».
(61)
Από τη νομολογία του Δικαστηρίου επιβεβαιώνεται ότι ούτε ο κοινωνικός χαρακτήρας του μέτρου (24) ούτε το γεγονός ότι χρηματοδοτείται πλήρως ή εν μέρει με εισφορές που επιβάλλει η δημόσια αρχή και εισπράττει από τις οικείες επιχειρήσεις (25) αρκεί για να αποκλεισθεί ο χαρακτηρισμός του μέτρου ως ενίσχυσης κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης, το οποίο δεν κάνει διάκριση των μέτρων κρατικής παρέμβασης ανάλογα με τις αιτίες ή τους σκοπούς τους αλλά τα ορίζει σε συνάρτηση με τα αποτελέσματά τους (26).
Οι αποζημιώσεις που καταβλήθηκαν το 2008 από τον ΕΛ.Γ.Α. στο πλαίσιο του συστήματος υποχρεωτικής ασφάλισης αφορούσαν ορισμένα ελληνικά γεωργικά προϊόντα φυτικής και ζωικής προέλευσης, ενώ εκείνες που καταβλήθηκαν το 2009 αφορούσαν ορισμένες φυτικές καλλιέργειες. Κατά συνέπεια, οι αποζημιώσεις που καταβάλλονται από τον ΕΛ.Γ.Α. στους τοπικούς παραγωγούς γεωργικών προϊόντων μπορεί να παρέχουν επιλεκτικό οικονομικό πλεονέκτημα για τους εν λόγω παραγωγούς σε σχέση με άλλους παραγωγούς της Ένωσης οι οποίοι δεν λαμβάνουν την ίδια στήριξη.
Επιπλέον, σε περιπτώσεις όπου υπάρχει υψηλότερος κίνδυνος πρόκλησης ζημιών από φυσικές καταστροφές, είναι αμφίβολο εάν οι γεωργικές εκμεταλλεύσεις θα μπορούσαν να εξασφαλίσουν ασφαλιστική κάλυψη από ιδιωτικό φορέα ασφάλισης με παρόμοιους όρους. Συνεπώς, η Επιτροπή θεωρεί ότι υπό τις συνθήκες αυτές οι αποζημιώσεις που χορηγήθηκαν από τον ΕΛ.Γ.Α. μέσω του εν λόγω συστήματος ασφάλισης συνιστούν επιλεκτικό οικονομικό πλεονέκτημα για τους δικαιούχους.
(62)
Υπό το φως της απόφασης στην υπόθεση Φρέσκοτ (βλέπε σκέψη 86), μπορεί ωστόσο να τεθεί το ερώτημα εάν το εν λόγω μέτρο θα μπορούσε να δικαιολογηθεί από τη φύση και την όλη οικονομία του συστήματος. Το ενδιαφερόμενο κράτος μέλος βαρύνεται να το αποδείξει (27). Θα πρέπει να εξετασθεί εάν τα ειδικά χαρακτηριστικά του γεωργικού τομέα και η ιδιαίτερη εξάρτησή του από ορισμένες καιρικές συνθήκες και ο ευάλωτος χαρακτήρας του απέναντι στους φυσικούς κινδύνους στην Ελλάδα επιτάσσουν τη θέσπιση κρατικού καθεστώτος που να εξασφαλίζει ένα ελάχιστο επίπεδο αποζημίωσης βάσει της αρχής της αλληλεγγύης. Ωστόσο, ένα μέτρο που συνιστά εξαίρεση από την εφαρμογή του γενικού συστήματος (οιονεί) φορολογικών επιβαρύνσεων μπορεί να δικαιολογείται από τη φύση και τη γενική οικονομία του/συστήματος αν το οικείο κράτος μέλος μπορεί να αποδείξει ότι το μέτρο αυτό απορρέει ευθέως από τις θεμελιώδεις ή κατευθυντήριες αρχές του συστήματος αυτού. Συναφώς, πρέπει να γίνεται διάκριση μεταξύ, αφενός, των στόχων τους οποίους έχει οριστεί να υπηρετεί ένα ειδικό καθεστώς και οι οποίοι είναι εξωγενείς σε σχέση προς το σύστημα αυτό και, αφετέρου, των μηχανισμών που είναι συμφυείς με το ίδιο το σύστημα και οι οποίοι είναι απαραίτητοι για την επίτευξη των στόχων αυτών (28).
Εφόσον προκύπτει ότι ο ΕΛ.Γ.Α δεν χρηματοδοτείται αποκλειστικά από τις εισφορές οιονεί φορολογικής επιβάρυνσης αλλά επίσης από άμεσες εισφορές του Κράτους, μια τέτοια αιτιολόγηση που βασίζεται στην αλληλεγγύη μεταξύ των παραγωγών δεν μπορεί να εφαρμοστεί και επομένως το καθεστώς πρέπει να θεωρηθεί επιλεκτικό στο σύνολό του.
Έτσι, στην προκειμένη περίπτωση, οι αποζημιώσεις που καταβλήθηκαν στους παραγωγούς το 2008, ήτοι 386 986 648 ευρώ, δεν είχαν χρηματοδοτηθεί κατά το μεγαλύτερο μέρος τους από τις υποχρεωτικές ειδικές εισφορές, καθώς οι τελευταίες ανέρχονταν μόλις σε 88 353 000 ευρώ. Στην περίπτωση αυτή, οι παροχές που χορηγήθηκαν στους ασφαλισμένους παραγωγούς δεν μπορούσαν πλέον να θεωρηθούν ως αποκλειστικά χρηματοδοτούμενες από εισφορές (29).
(63)
Όσον αφορά τις αποζημιώσεις που καταβλήθηκαν το 2009, ήτοι 415 019 452 ευρώ, η Επιτροπή επισημαίνει ότι δεν χρηματοδοτήθηκαν από τις υποχρεωτικές ειδικές εισφορές, το ποσό των οποίων ανήλθε το 2009 σε 57 015 388 ευρώ. Οι αποζημιώσεις αυτές προβλέφθηκαν με τη διυπουργική απόφαση ως κατ’ εξαίρεση ασφαλιστική κάλυψη για ζημίες που προκλήθηκαν στη φυτική παραγωγή και δεν αποτελούσαν μέρος των αποζημιώσεων τις οποίες ο ΕΛ.Γ.Α. όφειλε να καταβάλει στους παραγωγούς στη διάρκεια του 2009 για την αντιστάθμιση ζημιών στο πλαίσιο του συστήματος υποχρεωτικής ασφάλισης. Κατά συνέπεια, το επιχείρημα των ελληνικών αρχών ότι και αυτές οι αποζημιώσεις θα έπρεπε να θεωρηθούν γνήσιες αποζημιώσεις δεν μπορεί να υποστηριχθεί από την Επιτροπή.
(64)
Για να μπορέσει να καταβάλει αυτές τις υψηλές αποζημιώσεις στους παραγωγούς γεωργικών προϊόντων, ο ΕΛ.Γ.Α. χρειάστηκε να συνάψει δύο δάνεια τα οποία θα αποπληρωθούν σε δέκα έτη (βλέπε αιτιολογικές σκέψεις 16 και 17). Βάσει των στοιχείων που υποβλήθηκαν από τις ελληνικές αρχές σχετικά με την εξέλιξη των ετήσιων δόσεων τόκων και χρεολυσίου για τα δύο δάνεια, θα πρέπει να σημειωθεί ότι ο ΕΛ.Γ.Α. δεν θα είναι σε θέση να αποπληρώνει τις ετήσιες δόσεις επί δέκα έτη μέσω των ειδικών ασφαλιστικών εισφορών των παραγωγών, καθώς οι εισφορές αυτές θα πρέπει να χρησιμοποιηθούν για την καταβολή αποζημιώσεων για ζημίες που θα προκύψουν στη διάρκεια των ετών αυτών.
(65)
Στο πλαίσιο των συμπληρωματικών πληροφοριών που υπέβαλαν, οι ελληνικές αρχές επεσήμαναν ότι ο νέος νόμος 3877/2010ψηφίστηκε με σκοπό την αύξηση των εσόδων του ΕΛ.Γ.Α.
Η Επιτροπή θεωρεί ότι ο εν λόγω νόμος μπορεί πράγματι να συμβάλει στην εξυγίανση της λειτουργίας του ΕΛ.Γ.Α. στο μέλλον. Όμως η αύξηση των εσόδων του ΕΛ.Γ.Α. στο μέλλον δεν οδηγεί στο συμπέρασμα ότι θα αρκούσε για την εξόφληση των εν λόγω δανείων και για τη χορήγηση αποζημιώσεων στους γεωργούς κατά τη διάρκεια των εν λόγω ετών.
Το δάνειο που σύναψε ο ΕΛ.Γ.Α. για το έτος 2009 επιβάρυνε σε μεγάλο βαθμό τα έσοδα που θα έχει τα επόμενα 10 έτη, δεδομένου ότι έχει ήδη επιβαρυνθεί με την αποπληρωμή του δανείου που είχε συνάψει για το έτος 2008 και για το οποίο είχε δεσμεύσει προκαταβολικά τις ασφαλιστικές εισφορές των επομένων ετών. Όπως επισημαίνουν τα ενδιαφερόμενα μέρη (βλέπε αιτιολογικές σκέψεις 34 και 35), το πρόβλημα αυτό σαφώς επιδεινώνεται από την ύπαρξη δύο συμπληρωματικών δανείων τα οποία συνήψε επίσης ο ΕΛ.Γ.Α. το 2009. Κατά συνέπεια, δεν μπορεί να αποκλειστεί ότι τα εν λόγω μέτρα θα χρηματοδοτούνταν επίσης από άλλους κρατικούς πόρους που θα διατίθεντο στον ΕΛ.Γ.Α.
(66)
Σε κάθε περίπτωση δεν προκύπτει ότι οι διαφοροποιήσεις που γίνονται από τα καθεστώτα ενίσχυσης μεταξύ επιχειρήσεων που βρίσκονται σε συγκρίσιμη πραγματική και νομική κατάσταση μπορούν να δικαιολογηθούν βάσει των στόχων αλληλεγγύης του συστήματος, στο πλαίσιο της ελληνικής νομοθεσίας για την αποζημίωση λόγω φυσικών φαινομένων. Πρώτον παρόμοιοι κίνδυνοι αναλαμβάνονται από τις ίδιες τις επιχειρήσεις σε τομείς άλλους από αυτούς που καλύπτονται από το υπό εξέταση καθεστώς. Δεύτερον, είναι προφανές ότι και στο εσωτερικό του γεωργικού τομέα που καλύπτεται από το καθεστώς αυτό, ορισμένοι παραγωγοί είναι πάντοτε περισσότερο από άλλους εκτεθειμένοι σε ορισμένους κινδύνους (ως εκ του τύπου της παραγωγής ή της γεωγραφικής θέσης), κατά τρόπο ώστε οι ενισχύσεις να καταβάλλονται υπέρμετρα σε ορισμένους παραγωγούς εις βάρος άλλων.
(67)
Για τους λόγους αυτούς, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι οι αποζημιώσεις που καταβλήθηκαν στους παραγωγούς γεωργικών προϊόντων από τον ΕΛ.Γ.Α. το 2008 και το 2009 στο πλαίσιο του συστήματος υποχρεωτικής ασφάλισης εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης και συνιστούν κρατικές ενισχύσεις.
(68)
Ως εκ τούτου, θα πρέπει να εξεταστεί κατά πόσο είναι δυνατό να επιτραπεί παρέκκλιση από τη γενική αρχή απαγόρευσης της χορήγησης κρατικών ενισχύσεων που θεσπίζεται με το άρθρο 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης.
2. Χαρακτηρισμός των μέτρων ως παράνομων ενισχύσεων
(69)
Δεδομένου ότι οι εν λόγω ενισχύσεις χορηγήθηκαν και καταβλήθηκαν χωρίς να έχουν προηγουμένως κοινοποιηθεί, συνιστούν παράνομες ενισχύσεις κατά την έννοια του άρθρου 1 στοιχείο στ) του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999.
3. Εκτίμηση του συμβιβάσιμου των ενισχύσεων δυνάμει του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της Συνθήκης
(70)
Δυνάμει του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της Συνθήκης, οι ενισχύσεις για την προώθηση της ανάπτυξης ορισμένων οικονομικών δραστηριοτήτων ή οικονομικών περιοχών μπορούν να θεωρηθούν ότι συμβιβάζονται με την εσωτερική αγορά εφόσον δεν αλλοιώνουν τους όρους των συναλλαγών κατά τρόπο που θα αντέκειτο προς το κοινό συμφέρον.
(71)
Για να μπορούν να τύχουν της παρέκκλισης αυτής, οι εν λόγω ενισχύσεις πρέπει να τηρούν τις διατάξεις των νομικών κειμένων που ήταν σε ισχύ κατά τον χρόνο χορήγησης των ενισχύσεων, ήτοι το 2008 και το 2009. Στην περίπτωση αυτή πρόκειται για τις κατευθυντήριες γραμμές και ειδικότερα για την ενότητα V.B σχετικά με τις ενισχύσεις για την αντιστάθμιση ζημιών στη γεωργική παραγωγή ή στα μέσα γεωργικής παραγωγής και ιδίως το σημείο V.B.3 σχετικά με τις ενισχύσεις για την αποζημίωση γεωργών για απώλειες που προκαλούνται από δυσμενείς καιρικές συνθήκες, καθώς και το άρθρο 11 του κανονισμού απαλλαγής.
Θα πρέπει να σημειωθεί ότι οι διατάξεις της ενότητας V.B.4 των κατευθυντήριων γραμμών σχετικά με τις ενισχύσεις για την καταπολέμηση ζωικών και φυτικών ασθενειών θα έπρεπε να εφαρμοστούν για ορισμένους κλάδους παραγωγής που αποτελούν το αντικείμενο ενισχύσεων που χορηγήθηκαν στους παραγωγούς το 2009 (ανατολικά καπνά, θερινά γεώμηλα). Ωστόσο, δεδομένου ότι οι ελληνικές αρχές κατέδειξαν ότι οι ασθένειες στους εν λόγω κλάδους παραγωγής ήταν αποτέλεσμα δυσμενών καιρικών συνθηκών (βλέπε επίσης αιτιολογική σκέψη 44), σύμφωνα με την υποσημείωση αριθ. 31 της ενότητας V.B.4 των κατευθυντήριων γραμμών, η Επιτροπή αξιολόγησε τα μέτρα ενίσχυσης σύμφωνα με τις διατάξεις της ενότητας V.B.3.
(72)
Οι όροι που προβλέπονται στις προαναφερθείσες διατάξεις των κατευθυντήριων γραμμών που ισχύουν στην περίπτωση αυτή είναι οι ακόλουθοι:
α)
σύμφωνα με το σημείο 125 των κατευθυντήριων γραμμών, δυσμενείς καιρικές συνθήκες, όπως ο παγετός, το χαλάζι, η βροχή ή η ξηρασία, ήτοι φαινόμενα όπως αυτά που στην προκειμένη περίπτωση προκάλεσαν ζημίες σε ορισμένα είδη γεωργικής παραγωγής στην Ελλάδα στη διάρκεια των ετών 2008 και 2009, μπορούν να εξομοιωθούν προς θεομηνίες όταν το επίπεδο των ζημιών φθάνει ένα κατώτατο όριο σε σχέση με την κανονική παραγωγή. Η αποζημίωση για τα εν λόγω εξομοιούμενα συμβάντα συμβάλλει στην ανάπτυξη του γεωργικού τομέα και πρέπει να επιτρέπεται βάσει του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της Συνθήκης.
Συνεπώς, για να είναι επιλέξιμες για ενισχύσεις, οι ζημίες που προκαλούνται εξαιτίας δυσμενών καιρικών συνθηκών πρέπει να ανέρχονται στο 30 % της μέσης ετήσιας παραγωγής του γεωργού κατά την προηγούμενη τριετή περίοδο ή του μέσου όρου τριετίας που έχει υπολογιστεί με βάση την προηγούμενη πενταετία, αφαιρουμένων της υψηλότερης και χαμηλότερης τιμής. Σύμφωνα με το σημείο 128 των κατευθυντήριων γραμμών, η Επιτροπή μπορεί να δεχτεί εναλλακτικές μεθόδους υπολογισμού της κανονικής παραγωγής, συμπεριλαμβανομένων των περιφερειακών τιμών αναφοράς, εφόσον κρίνει ότι οι τιμές αυτές είναι αντιπροσωπευτικές και δεν βασίζονται σε αφύσικα υψηλές αποδόσεις·
β)
οι κοινοποιήσεις μέτρων ενίσχυσης πρέπει να περιλαμβάνουν μεταξύ των δικαιολογητικών τα κατάλληλα μετεωρολογικά στοιχεία. Επιπλέον, το δυσμενές καιρικό φαινόμενο που μπορεί να εξομοιωθεί με θεομηνία πρέπει να έχει αναγνωριστεί επίσημα από τις δημόσιες αρχές·
γ)
η ακαθάριστη ένταση της ενίσχυσης δεν πρέπει να υπερβαίνει το 80 % (90 % στις μειονεκτικές περιοχές ή στις περιοχές που αναφέρονται στο άρθρο 36 στοιχείο α) σημεία i), ii) και iii) του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1698/2005 του Συμβουλίου, της 20ής Σεπτεμβρίου 2005, για τη στήριξη της αγροτικής ανάπτυξης από το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης (ΕΓΤΑΑ) (30), όπως αυτές καθορίζονται από τα κράτη μέλη σύμφωνα με τα άρθρα 50 και 94 του εν λόγω κανονισμού) της μείωσης των εσόδων από την πώληση του προϊόντος, υπολογιζόμενης με αφαίρεση:
i)
του αποτελέσματος του πολλαπλασιασμού της ποσότητας του προϊόντος που παρήχθη το έτος στο οποίο συνέβη το δυσμενές καιρικό φαινόμενο επί τη μέση τιμή πώλησης που λήφθηκε κατά το εν λόγω έτος·
από
ii)
το αποτέλεσμα του πολλαπλασιασμού της μέσης ετήσιας ποσότητας που παρήχθη κατά την προηγηθείσα τριετή χρονική περίοδο (ή από ένα τριετή μέσο όρο βασισμένο στην προηγούμενη πενταετή περίοδο, μετά από αφαίρεση της ανώτατης και κατώτατης τιμής) επί τη μέση ληφθείσα τιμή πώλησης.
Το επιλέξιμο για ενίσχυση ποσό μπορεί να αυξηθεί με άλλες δαπάνες που επιβάρυναν ειδικά τον γεωργό λόγω μη συγκομιδής εξαιτίας του δυσμενούς καιρικού φαινομένου·
δ)
από το ανώτατο ποσό των ζημιών που είναι επιλέξιμες για ενίσχυση πρέπει να αφαιρούνται τα ποσά που ενδεχομένως έχουν εισπραχθεί στο πλαίσιο καθεστώτων ασφάλισης και οι δαπάνες που δεν πραγματοποιήθηκαν λόγω του δυσμενούς καιρικού φαινομένου·
ε)
ο υπολογισμός της ζημίας πρέπει να γίνεται στο επίπεδο της μεμονωμένης εκμετάλλευσης, όμως η Επιτροπή μπορεί να δεχτεί τον υπολογισμό βάσει μέσων απωλειών, υπό τον όρο ότι είναι αντιπροσωπευτικές και δεν οδηγούν σε σημαντική υπεραποζημίωση των δικαιούχων·
στ)
ο δικαιούχος οφείλει σε κάθε περίπτωση να καλύπτει ένα μέρος του κόστους [σημείο 125 δ)] των κατευθυντήριων γραμμών·
ζ)
τα καθεστώτα ενίσχυσης πρέπει να θεσπιστούν εντός τριών ετών και η ενίσχυση πρέπει να καταβληθεί εντός τεσσάρων ετών μετά την πραγματοποίηση της δαπάνης ή της ζημίας.
(73)
Όσον αφορά τις αντισταθμιστικές ενισχύσεις ύψους 373 257 465,71 ευρώ τις οποίες ο ΕΛ.Γ.Α. χορήγησε στους παραγωγούς για την αντιστάθμιση ζημιών που υπέστησαν στη φυτική τους παραγωγή εξαιτίας δυσμενών καιρικών συνθηκών, η Επιτροπή επισημαίνει ότι κατά το μεγαλύτερο μέρος τους, ήτοι ένα ποσό 347 193 466,52 ευρώ (βλέπε αιτιολογική σκέψη 42), τηρούν τις κατευθυντήριες γραμμές και τον κανονισμό απαλλαγής που αναφέρονται στην αιτιολογική σκέψη 72. Όσον αφορά τις ενισχύσεις για διαδοχικές ζημίες στην ίδια φυτική παραγωγή, ύψους 2 472 785,97 ευρώ, τηρούν και εκείνες, κατά το μεγαλύτερο μέρος τους, ήτοι για ένα ποσόν ύψους 2 300 185,51 ευρώ, τις κατευθυντήριες γραμμές και τον κανονισμό απαλλαγής που αναφέρονται στην αιτιολογική σκέψη 72.
(74)
Ειδικότερα, όπως δείχνει ο πίνακας στην αιτιολογική σκέψη 42, πληρούται η προϋπόθεση που αναφέρεται στην αιτιολογική σκέψη 72 στοιχείο α), ήτοι το κατώτατο όριο ζημιών ανερχόταν στο 30 % της κανονικής παραγωγής όσον αφορά τις αντισταθμιστικές ενισχύσεις ύψους 347 193 466,52 ευρώ. Όσον αφορά τις ενισχύσεις για διαδοχικές ζημίες, το κατώτατο όριο των ζημιών για το 93,02 % του συνολικού ποσού των ενισχύσεων αυτών, ήτοι 2 300 185,51 ευρώ, ανήλθε στο 30 % της κανονικής παραγωγής και, επομένως, πληρούται και για τις ενισχύσεις αυτές η προϋπόθεση που αναφέρεται στην αιτιολογική σκέψη 72 στοιχείο α).
(75)
Βάσει των πληροφοριών που υποβλήθηκαν από τις ελληνικές αρχές (βλέπε αιτιολογική σκέψη 39), η ακαθάριστη ένταση των εν λόγω αντισταθμιστικών ενισχύσεων σε σχέση με τη μείωση των εσόδων από την πώληση του προϊόντος τηρεί τα ανώτατα όρια που καθορίζονται στο άρθρο 11 του κανονισμού απαλλαγής [βλέπε αιτιολογική σκέψη 72 στοιχείο γ)]. Ωστόσο, ο υπολογισμός της έντασης δεν αναφέρεται στη μέση ποσότητα που παρήχθη κατά την προηγηθείσα τριετή χρονική περίοδο (ή σε έναν τριετή μέσο όρο) σύμφωνα με το άρθρο 2 σημείο 8) του κανονισμού απαλλαγής, δεδομένου ότι για τις εν λόγω αντισταθμιστικές ενισχύσεις εφαρμόστηκε άλλη μέθοδος υπολογισμού της κανονικής παραγωγής (βλέπε αιτιολογική σκέψη 40 για την περιγραφή της μεθόδου υπολογισμού).
(76)
Σύμφωνα με το σημείο 128 των κατευθυντήριων γραμμών, η Επιτροπή μπορεί να δεχτεί εναλλακτικές μεθόδους υπολογισμού αντί της μεθόδου που προβλέπεται στο άρθρο 2 σημείο 8) του κανονισμού απαλλαγής, εφόσον κρίνει ότι είναι αντιπροσωπευτικές και δεν βασίζονται σε αφύσικα υψηλές αποδόσεις. Αφού ανέλυσε την περιγραφή της μεθόδου υπολογισμού που χρησιμοποιήθηκε στην προκειμένη περίπτωση, η Επιτροπή θεωρεί ότι η εν λόγω μέθοδος εμπίπτει στο σημείο 128 των κατευθυντήριων γραμμών και ότι λαμβανομένης υπόψη της έντασης των σχετικών ενισχύσεων δεν υπήρξε κίνδυνος υπεραποζημίωσης των ζημιών που προκλήθηκαν.
(77)
Η Επιτροπή επισημαίνει επίσης ότι τα μετεωρολογικά στοιχεία που υπέβαλε η Ελλάδα σχετικά με τα συμβάντα που σημειώθηκαν στη διάρκεια της περιόδου εμπορίας 2007-2008 αποδεικνύουν την επέλευση καιρικών συνθηκών που αιτιολογούν τη χορήγηση των εν λόγω ενισχύσεων.
(78)
Επίσης, σύμφωνα με τις πληροφορίες που υποβλήθηκαν σχετικά με τις εν λόγω ενισχύσεις (βλέπε αιτιολογική σκέψη 39), αφαιρέθηκαν από αυτές ποσά που ενδεχομένως είχαν εισπραχθεί από ασφαλιστική εταιρεία και δαπάνες που δεν είχαν πραγματοποιηθεί εξαιτίας του συμβάντος που προκάλεσε τις ζημίες. Επιπλέον, ο υπολογισμός της ζημίας πραγματοποιήθηκε στο επίπεδο της μεμονωμένης εκμετάλλευσης. Τέλος, τηρήθηκαν οι προθεσμίες καταβολής ενισχύσεων μετά την επέλευση της ζημίας, οι οποίες μνημονεύονται στην αιτιολογική σκέψη 72 στοιχείο ζ).
(79)
Βάσει των όσων προηγήθηκαν, η Επιτροπή μπορεί να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι οι αντισταθμιστικές ενισχύσεις ύψους 349 493 652,03 ευρώ, οι οποίες χορηγήθηκαν από τον ΕΛ.Γ.Α. στους παραγωγούς στη διάρκεια του 2008 για την αντιστάθμιση ζημιών στη φυτική τους παραγωγή, εκ των οποίων 2 300 185,51 ευρώ αφορούν ενισχύσεις για διαδοχικές ζημίες στην ίδια φυτική παραγωγή, τηρούν τις σχετικές διατάξεις των κατευθυντήριων γραμμών και του κανονισμού απαλλαγής και μπορούν, κατά συνέπεια, να θεωρηθούν ως κρατικές ενισχύσεις συμβιβάσιμες με την εσωτερική αγορά κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της Συνθήκης.
(80)
Όμως, όπως δείχνει ο πίνακας στην αιτιολογική σκέψη 42, οι αντισταθμιστικές ενισχύσεις ύψους 26 063 999,19 ευρώ που χορηγήθηκαν από τον ΕΛ.Γ.Α. στους παραγωγούς γεωργικών προϊόντων στη διάρκεια του έτους 2008 για την αντιστάθμιση ζημιών στη φυτική τους παραγωγή δεν τηρούν τη διάταξη του άρθρου 2 σημείο 8) του κανονισμού απαλλαγής σχετικά με το κατώτατο όριο ζημιών σε σχέση με την κανονική παραγωγή. Η Επιτροπή διαπιστώνει ότι οι εν λόγω αντισταθμιστικές ενισχύσεις δεν είναι συμβιβάσιμες με τους σχετικούς όρους που περιέχονται στις κατευθυντήριες γραμμές και στο κανονισμού απαλλαγής και ως εκ τούτου δεν μπορούν να τύχουν της παρέκκλισης του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της Συνθήκης.
(81)
Όσον αφορά τις αντισταθμιστικές ενισχύσεις ύψους 7 338 119,74 ευρώ που χορηγήθηκαν στους γεωργούς από τον ΕΛ.Γ.Α. το 2008 για ζημίες στο ζωικό κεφάλαιο, από την αιτιολογική σκέψη 43 προκύπτει ότι, σύμφωνα με την ελληνικές αρχές, οι εν λόγω ενισχύσεις, δεδομένου ότι καταβλήθηκαν στο πλαίσιο του συστήματος υποχρεωτικής ασφάλισης, δεν συνιστούν κρατικές ενισχύσεις. Παρότι οι ανωτέρω αρχές καταλήγουν σε αυτό το συμπέρασμα για όλες τις αντισταθμιστικές ενισχύσεις που χορηγήθηκαν από τον ΕΛ.Γ.Α. το 2008 και το 2009, μόνο σχετικά με αυτές τις ενισχύσεις δεν υπέβαλαν συμπληρωματικές πληροφορίες βάσει των οποίων οι εν λόγω ενισχύσεις θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν συμβιβάσιμες με τις κατευθυντήριες γραμμές. Για τον λόγο αυτό, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι οι εν λόγω ενισχύσεις δεν πληρούν τους σχετικούς όρους των κατευθυντήριων γραμμών και του κανονισμού απαλλαγής και ως εκ τούτου δεν μπορούν να τύχουν της παρέκκλισης του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της Συνθήκης.
Σε κάθε περίπτωση, η Επιτροπή επιθυμεί να υπογραμμίσει ότι το οικείο κράτος μέλος, προκειμένου να ανταποκριθεί στο καθήκον συνεργασίας που υπέχει έναντι της Επιτροπής, έχει την υποχρέωση να παράσχει όλα τα στοιχεία που θα δώσουν τη δυνατότητα στο θεσμικό αυτό όργανο να ελέγξει αν πληρούνται οι προϋποθέσεις της παρέκκλισης της οποίας ζητεί να τύχει το εν λόγω κράτος (31). Στην προκειμένη περίπτωση, οι ελληνικές αρχές δεν επικαλέστηκαν ποτέ την εφαρμογή των κατευθυντήριων γραμμών ούτε προσκόμισαν οποιοδήποτε έγγραφο που να δίνει στην Επιτροπή τη δυνατότητα να εξετάσει τα στοιχεία υπό το φως των εν λόγω κατευθυντήριων γραμμών και αυτό παρά τις υποδείξεις της Επιτροπής στη στο σημείο 21 της απόφασης για την κίνηση της διαδικασίας έρευνας.
(82)
Όσον αφορά τις ενισχύσεις ύψους 114 374,86 ευρώ για ζημίες στη φυτική παραγωγή που προξένησε η αρκούδα, οι ενισχύσεις αυτές δεν καλύπτονται από την ενότητα V, «Διαχείριση κινδύνων και κρίσεων» των κατευθυντήριων γραμμών. Σύμφωνα με το σημείο 23 των κατευθυντήριων γραμμών, για τα μέτρα ενίσχυσης που δεν καλύπτονται από τις κατευθυντήριες γραμμές, η Επιτροπή προχωρεί σε εξέταση κατά περίπτωση και εγκρίνει μέτρα αυτού του είδους μόνο εφόσον η θετική συμβολή στην ανάπτυξη του τομέα αντισταθμίζει σε μεγάλο βαθμό τους κινδύνους στρέβλωσης τους ανταγωνισμού που παρουσιάζουν.
Σύμφωνα με το σημείο 113 των κατευθυντήριων γραμμών, όταν πρόκειται να εγκριθεί μία κρατική ενίσχυση για τη διαχείριση κινδύνων, πρέπει να προβλεφθεί να ζητείται από τους παραγωγούς μία ελάχιστη συνεισφορά στις ζημίες ώστε να αμβλύνεται ο κίνδυνος στρέβλωσης του ανταγωνισμού και να υπάρχει κίνητρο για την ελαχιστοποίηση των κινδύνων. Όμως, στην προκειμένη περίπτωση η ένταση των ενισχύσεων που χορηγήθηκαν ήταν της τάξεως του 100 % και, κατά την άποψη της Επιτροπής, η πλήρης απουσία συνεισφοράς εκ μέρους των παραγωγών στις ζημίες παρουσιάζει κινδύνους στρέβλωσης του ανταγωνισμού. Για τον λόγο αυτό η Επιτροπή θεωρεί ότι μία ελάχιστη συνεισφορά από τους παραγωγούς ύψους 20 % θα έπρεπε να είχε ζητηθεί στην προκειμένη περίπτωση. Επομένως, οι ενισχύσεις αυτές είναι συμβατές με την εσωτερική αγορά μέχρι το 80 % της έντασης της ενίσχυσης, ήτοι 91 500 ευρώ. Αντίθετα, για το υπόλοιπο ποσό των ενισχύσεων αυτών, το οποίο αντιστοιχεί στο 20 % της έντασης της ενίσχυσης, οι εν λόγω ενισχύσεις θεωρούνται ασυμβίβαστες με την εσωτερική αγορά.
(83)
Όσον αφορά τις ενισχύσεις για διορθωτικές ενέργειες κατόπιν εκ παραδρομής λαθών καταχώρισης στις εκθέσεις εκτίμησης των ενισχύσεων για ζημίες στη φυτική παραγωγή και το ζωικό κεφάλαιο, η Ελλάδα προσκόμισε μόνο το συνολικό ποσό των ενισχύσεων αυτών, δηλαδή 3 803 901,72 ευρώ. Ωστόσο τα ποσά που αφορούν τις διορθωτικές ενέργειες σε σχέση με τις αντισταθμιστικές ενισχύσεις για ζημίες στη φυτική παραγωγή και το ζωικό κεφάλαιο καθώς και για ζημίες στη φυτική παραγωγή που προξένησε η αρκούδα (βλέπε αιτιολογικές σκέψεις 41, 42 και 43) δεν συγκεκριμενοποιήθηκαν στο πλαίσιο των συμπληρωματικών πληροφοριών που απέστειλαν οι ελληνικές αρχές στην Επιτροπή. Δεδομένου ότι οι διορθωτικές ενέργειες αφορούσαν διοικητικά σφάλματα που συνίσταντο σε χρέη του ΕΛ.ΓΑ. έναντι των δικαιούχων των εν λόγω ενισχύσεων, η Επιτροπή συμπεραίνει ότι μόνο οι διορθωτικές αυτές ενισχύσεις θα μπορούσαν να αποτελέσουν τμήμα των σχετικών αντισταθμιστικών ενισχύσεων. Ωστόσο, δεδομένου ότι μόνο οι αντισταθμιστικές ενισχύσεις για ζημίες στη φυτική παραγωγή ύψους 349 666 252,49 ευρώ (βλέπε αιτιολογική σκέψη 75) κρίθηκαν από την Επιτροπή συμβιβάσιμες, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι μόνο οι διορθωτικές ενέργειες που αφορούν τις εν λόγω αντισταθμιστικές ενισχύσεις μπορούν να θεωρηθούν ως ενισχύσεις που πληρούν τους σχετικούς όρους των κατευθυντήριων γραμμών και του κανονισμού απαλλαγής και που μπορούν να τύχουν της παρέκκλισης του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της Συνθήκης.
(84)
Μεταξύ των αντισταθμιστικών ενισχύσεων ύψους 415 019 452 ευρώ που καταβλήθηκαν από τον ΕΛ.Γ.Α στους γεωργούς κατά τη διάρκεια του 2009, ενισχύσεις ύψους 27 614 905 ευρώ είναι συμβατές με τις κατευθυντήριες γραμμές και τον κανονισμό περί απαλλαγής όπως αναλύονται στην αιτιολογική σκέψη 73.
(85)
Βάσει λεπτομερών στοιχείων τα οποία προσκόμισαν οι ελληνικές αρχές για κάθε αντισταθμιστική ενίσχυση που καταβλήθηκε από τον ΕΛ.Γ.Α. το 2009 (βλέπε αιτιολογική σκέψη 37), η Επιτροπή διαπίστωσε ότι ο όρος που αναφέρεται στην αιτιολογική σκέψη 73 στοιχείο α), και συγκεκριμένα ότι το κατώτατο όριο των ζημιών πρέπει να ανέρχεται στο 30 % της κανονικής παραγωγής, πληρούται όσον αφορά τις αντισταθμιστικές ενισχύσεις ύψους 27 614 905 ευρώ.
(86)
Όπως προκύπτει από τις αιτιολογικές σκέψεις 76 έως 79 που αφορούν ένα μέρος των ενισχύσεων που χορηγήθηκαν από τον ΕΛ.Γ.Α. το 2008, τα ίδια συμπεράσματα ισχύουν επίσης για τις ενισχύσεις ύψους 27 614 905 ευρώ που χορηγήθηκαν το 2009, δηλαδή ότι οι τελευταίες τηρούν και όλους τους άλλους όρους που καθορίζονται στις κατευθυντήριες γραμμές και στο κανονισμό απαλλαγής.
(87)
Ειδικότερα, η ένταση των εν λόγω ενισχύσεων, η μέθοδος υπολογισμού που χρησιμοποιήθηκε στην προκειμένη περίπτωση, τα μετεωρολογικά στοιχεία σχετικά με τα συμβάντα που σημειώθηκαν στη διάρκεια της περιόδου εμπορίας 2008-2009 (βλέπε πίνακα στην αιτιολογική σκέψη 44), ο αποκλεισμός της υπεραποζημίωσης ζημιών που προκλήθηκαν καθώς και οι προθεσμίες καταβολής των ενισχύσεων μετά την επέλευση της ζημίας τηρούν τις διατάξεις των κατευθυντηρίων γραμμών και του κανονισμού απαλλαγής.
(88)
Βάσει των ανωτέρω, η Επιτροπή διαπιστώνει ότι οι ενισχύσεις ύψους 27 614 905 ευρώ που καταβλήθηκαν από τον ΕΛ.Γ.Α. στους γεωργούς στη διάρκεια του έτους 2009 μπορούν να θεωρηθούν συμβιβάσιμες με τις σχετικές διατάξεις των κατευθυντήριων γραμμών και του κανονισμού απαλλαγής. Επομένως, μπορούν να τύχουν της παρέκκλισης του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της Συνθήκης.
(89)
Όσον αφορά στο υπόλοιπο του ποσού των ενισχύσεων αυτών, ήτοι 387 404 547 ευρώ, η Επιτροπή διαπιστώνει, σε αντίθεση με τη γνώμη των ελληνικών αρχών (βλέπε αιτιολογική σκέψη 46), ότι αυτές δεν μπορούν να θεωρηθούν συμβιβάσιμες με τους όρους του άρθρου 11 του κανονισμού απαλλαγής.
(90)
Βάσει των λεπτομερών στοιχείων που προσκόμισε η Ελλάδα σχετικά με κάθε ενίσχυση που χορηγήθηκε το 2009, προκύπτει ότι τα επικαλούμενα καιρικά φαινόμενα δεν εμπίπτουν στον ορισμό των δυσμενών καιρικών φαινομένων τα οποία μπορούν να εξομοιωθούν με θεομηνία, όπως προβλέπεται στο άρθρο 2 σημείο 8 του κανονισμού απαλλαγής, δεδομένου ότι οι εν λόγω δυσμενείς καιρικές συνθήκες είχαν καταστρέψει λιγότερο από το 30 % της κανονικής παραγωγής των ενδιαφερομένων γεωργών. Επιπλέον, στην περίπτωση αυτή η κανονική παραγωγή δεν είχε υπολογιστεί σύμφωνα με το άρθρο 2 σημείο 8 του κανονισμού απαλλαγής (32) και συνεπώς η ένταση των εν λόγω ενισχύσεων δεν είχε καθοριστεί σύμφωνα με τον υπολογισμό που προβλέπεται στο άρθρο 11 παράγραφος 2 του κανονισμού απαλλαγής.
(91)
Εκτός αυτού, οι ελληνικές αρχές θεωρούν ότι οι εν λόγω ενισχύσεις πληρούν επίσης όλους τους όρους ώστε να θεωρείται ότι συμβιβάζονται με το άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο β) της Συνθήκης και την ανακοίνωση για το προσωρινό κοινοτικό πλαίσιο (βλέπε αιτιολογικές σκέψεις 47 έως 50).
(92)
Η Επιτροπή είναι της γνώμης ότι, όσον αφορά τις εν λόγω μη κοινοποιημένες ενισχύσεις, οι οποίες είχαν χορηγηθεί στο σύνολό τους κατά τη διάρκεια του έτους 2009, το άρθρο 107, παράγραφος 3 στοιχείο β) της Συνθήκης δεν μπορεί να εφαρμοσθεί άμεσα, δεδομένου ότι η Επιτροπή εξέδωσε την ανακοίνωση για το προσωρινό κοινοτικό πλαίσιο, η οποία εφαρμόζεται από τις 17 Δεκεμβρίου 2008 με βάση τη διάταξη αυτή. Η ανακοίνωση απέκλειε ρητά, στο σημείο 4.2.2 στοιχείο η), τις επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στην πρωτογενή παραγωγή γεωργικών προϊόντων από το πεδίο εφαρμογής της. Σύμφωνα με πάγια νομολογία, στον τομέα των κρατικών ενισχύσεων, η Επιτροπή δεσμεύεται από τα πλαίσια και τις ανακοινώσεις που θεσπίζει, στο μέτρο που δεν αποκλίνουν από τους κανόνες της Συνθήκης (33) Επομένως, εκτιμώντας την περίοδο εκείνη στο σημείο 4.2.2 στοιχείο η) της ανακοίνωσης ανακοίνωση για το προσωρινό κοινοτικό πλαίσιο ότι το καθεστώς ενίσχυσης (το οποίο, αξίζει να υπενθυμίσουμε, στόχευε στη στήριξη της πρόσβασης στη χρηματοδότηση κατά τη διάρκεια της χρηματοπιστωτικής και οικονομικής κρίσης) δεν εφαρμοζόταν στις επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στην πρωτογενή παραγωγή γεωργικών προϊόντων, η Επιτροπή θεώρησε ότι, ενόψει σημαντικών στρεβλώσεων του ανταγωνισμού που θα μπορούσαν να δημιουργηθούν στον τομέα αυτό, τέτοιες ενισχύσεις δεν θα ήταν απαραίτητες ή αναλογικές, κατά την έννοια του άρθρου 107, παράγραφος 3 στοιχείο β) της Συνθήκης, μέχρι τη θέση σε ισχύ κανόνων και ειδικών ορίων που θέσπισε για τον τομέα αυτόν (34). Σύμφωνα με τη γνώμη της Επιτροπής, η ανακοίνωση, όπως ίσχυε την περίοδο εκείνη, εφαρμόζεται ως εκ τούτου εν προκειμένω στις ενισχύσεις που χορηγούνται από τις 17 Δεκεμβρίου 2008 έως τις 27 Οκτωβρίου 2009.
Οι κατευθυντήριες γραμμές που ίσχυαν όταν χορηγήθηκαν οι εν λόγω ενισχύσεις είναι οι κοινοτικές κατευθυντήριες γραμμές για τις κρατικές ενισχύσεις στον τομέα της γεωργίας και της δασοκομίας 2007-2013. Όμως, όπως προκύπτει από την αιτιολογική σκέψη 91, στην προκειμένη περίπτωση οι δυσμενείς καιρικές συνθήκες είχαν καταστρέψει λιγότερο από το 30 % της κανονικής παραγωγής των εν λόγω γεωργών. Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι τηρήθηκαν οι σχετικές διατάξεις των κατευθυντήριων γραμμών για τις εν λόγω αντισταθμιστικές ενισχύσεις.
(93)
Όπως προκύπτει από την αιτιολογική σκέψη 48, οι ελληνικές αρχές είναι της άποψης ότι το σημείο 7 στοιχείο α) της ανακοίνωσης για το προσωρινό κοινοτικό πλαίσιο ισχύει όσον αφορά τις εν λόγω μη κοινοποιημένες ενισχύσεις, δεδομένου ότι χορηγήθηκαν στους παραγωγούς μετά την 17η Δεκεμβρίου 2008.
Όμως, η Επιτροπή θεωρεί ότι η δυνατότητα να χαρακτηριστούν ενισχύσεις στον γεωργικό τομέα συμβιβάσιμες δυνάμει της ανακοίνωσης για το προσωρινό κοινοτικό πλαίσιο μπορεί να καλύψει μόνο τις ενισχύσεις στον γεωργικό τομέα που χορηγήθηκαν από την 28η Οκτωβρίου 2009, ημερομηνία κατά την οποία τέθηκε σε ισχύ η τροποποίηση της ανακοίνωσης για το προσωρινό κοινοτικό πλαίσιο η οποία προέβλεπε ένα περιορισμένο ποσό συμβατής ενίσχυσης για τις επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στην πρωτογενή γεωργική παραγωγή.
(94)
Στην προκειμένη περίπτωση, σύμφωνα με τα λεπτομερή στοιχεία που προσκόμισαν οι ελληνικές αρχές για κάθε ενίσχυση που χορηγήθηκε από τον ΕΛ.Γ.Α. κατά τη διάρκεια του έτους 2009, προκύπτει ότι σχεδόν το σύνολο των εν λόγω ενισχύσεων είχε χορηγηθεί στους παραγωγούς γεωργικών προϊόντων σε ημερομηνίες προγενέστερες της προαναφερόμενης ημερομηνίας της 28ης Οκτωβρίου 2009. Συνεπώς, το μεγαλύτερο μέρος των ενισχύσεων χορηγήθηκε μεταξύ του Μαρτίου 2009 και του Ιουλίου 2009 ενώ οι υπόλοιπες ενισχύσεις χορηγήθηκαν τον Σεπτέμβριο του 2009.
(95)
Η Επιτροπή λοιπόν καταλήγει στο συμπέρασμα ότι οι εν λόγω ενισχύσεις δεν συμμορφώνονται με την ανακοίνωση για το προσωρινό κοινοτικό πλαίσιο και ως εκ τούτου δεν μπορούν να τύχουν της παρέκκλισης του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο β) της Συνθήκης.
(96)
Η Επιτροπή αναγνωρίζει ωστόσο ότι για τις ενισχύσεις που χορηγήθηκαν από τον ΕΛ.Γ.Α. στους παραγωγούς γεωργικών προϊόντων σε ημερομηνίες μεταγενέστερες της προαναφερόμενης ημερομηνίας της 28ης Οκτωβρίου 2009 (πολύ λίγες από αυτές τις ενισχύσεις είχαν χορηγηθεί τον Δεκέμβριο του 2009 και τον Νοέμβριο του 2010), οι σχετικές με τον αγροτικό τομέα τροποποιήσεις της ανακοίνωσης για το προσωρινό κοινοτικό πλαίσιο μπορούν να εφαρμοσθούν.
(97)
Οι ενισχύσεις αυτές πληρούν τους όρους που προβλέπονται στο σημείο 4.2.2 της ανακοίνωσης για το προσωρινό κοινοτικό πλαίσιο. Ωστόσο, ο όρος που προβλέπεται στο σημείο 4.2.2 στοιχείο ζ) της εν λόγω ανακοίνωσης δεν τηρήθηκε, αφού ο ΕΛ.Γ.Α. δεν έλαβε από τους ενδιαφερόμενους γεωργούς δήλωση σχετικά με οποιαδήποτε άλλη ενίσχυση ήσσονος σημασίας και ενίσχυση βάσει της ανακοίνωσης για το προσωρινό κοινοτικό πλαίσιο την οποία είχαν λάβει εντός του τρέχοντος φορολογικού έτους. Ωστόσο, η Επιτροπή θεωρεί βάσιμο το επιχείρημα των ελληνικών αρχών ότι στην προκειμένη περίπτωση αυτή η απαίτηση έπρεπε να αποτελεί μόνο τυπική διαδικασία, δεδομένου ότι η Ελλάδα δεν είχε χορηγήσει σε γεωργικές επιχειρήσεις κατά τη διάρκεια της περιόδου μεταξύ της 1ης Ιανουαρίου 2008 και της 31ης Δεκεμβρίου 2010 ενισχύσεις ήσσονος σημασίας ή ενισχύσεις βάσει της ανακοίνωσης για το προσωρινό κοινοτικό πλαίσιο. Συνεπώς, η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι ενισχύσεις στις οποίες εφαρμόζεται η ανακοίνωση για το προσωρινό κοινοτικό πλαίσιο πληρούν τους όρους που προβλέπονται στο σημείο 4.2.2 της εν λόγω ανακοίνωσης και μπορούν να τύχουν της παρέκκλισης του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο β) της Συνθήκης.
(98)
Εκτός αυτού, η Επιτροπή θεωρεί ότι είναι δυνατό ένα μέρος των εν λόγω ενισχύσεων, ύψους 75 382 500 ευρώ, να πληροί όλους τους όρους που προβλέπονται στον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1535/2007 (βλέπε αιτιολογικές σκέψεις 51 και 52).
VII. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ
(99)
Οι αποζημιώσεις που καταβλήθηκαν από τον ΕΛ.Γ.Α. στους παραγωγούς το 2008, ήτοι 386 986 648 ευρώ, είχαν χρηματοδοτηθεί μόνο εν μέρει από τις υποχρεωτικές ειδικές εισφορές που είχαν καταβάλει οι γεωργοί, δεδομένου ότι οι εισφορές αυτές ανέρχονταν σε μόλις 88 353 000 ευρώ το 2008. Όσον αφορά τις αποζημιώσεις που καταβλήθηκαν το 2009, ήτοι 415 019 452 ευρώ, αυτές δεν είχαν χρηματοδοτηθεί μέσω των υποχρεωτικών ειδικών εισφορών.
(100)
Όσον αφορά τα δύο δάνεια τα όποια είχε συνάψει ο ΕΛ.Γ.Α. για την καταβολή των εν λόγω αποζημιώσεων στους παραγωγούς, θα πρέπει να σημειωθεί ότι ο ΕΛ.Γ.Α. δεν θα είναι σε θέση να αποπληρώνει, μέσω των ειδικών ασφαλιστικών εισφορών των παραγωγών, τις ετήσιες δόσεις τόκων και χρεολυσίου επί δέκα έτη, περίοδος η οποία προβλέπεται για την αποπληρωμή αυτών των δανείων, καθώς οι εισφορές αυτές θα πρέπει να χρησιμοποιηθούν για την καταβολή αποζημιώσεων για ζημίες που θα προκύψουν στη διάρκεια των ετών αυτών.
(101)
Από την ανωτέρω ανάλυση προκύπτει ότι οι αποζημιώσεις που κατέβαλε ο ΕΛ.Γ.Α. κατά τα έτη 2008 και 2009 στο πλαίσιο του συστήματος υποχρεωτικής ασφάλισης δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι χρηματοδοτήθηκαν αποκλειστικά από τις εισφορές που έχουν καταβάλει οι παραγωγοί ως ειδική ασφαλιστική εισφορά. Για τον λόγο αυτό, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι οι αποζημιώσεις που κατέβαλε ο ΕΛ.Γ.Α. το 2008 και 2009 στο πλαίσιο του συστήματος υποχρεωτικής ασφάλισης εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης και συνιστούν κρατικές ενισχύσεις.
(102)
Η Επιτροπή διαπιστώνει ότι η Ελλάδα εφάρμοσε τις εν λόγω ενισχύσεις κατά παράβαση του άρθρου 108 παράγραφος 3 της Συνθήκης.
(103)
Για τις αντισταθμιστικές ενισχύσεις που χορηγήθηκαν το 2008 στο πλαίσιο του συστήματος ειδικής υποχρεωτικής ασφάλισης, η Επιτροπή:
α)
συμπεραίνει το συμβιβάσιμο των κρατικών ενισχύσεων ύψους 349 493 652,03 ευρώ που χορήγησε ο ΕΛ.Γ.Α. στους παραγωγούς για την αντιστάθμιση ζημιών στη φυτική τους παραγωγή, εκ των οποίων ποσό της τάξεως των 2 300 185,51 ευρώ αφορά ενισχύσεις για διαδοχικές ζημίες στην ίδια φυτική παραγωγή. Η Επιτροπή θεωρεί ότι οι εν λόγω ενισχύσεις πληρούν τους σχετικούς όρους των κατευθυντήριων γραμμών και του κανονισμού απαλλαγής και μπορούν, συνεπώς, να θεωρηθούν ως κρατικές ενισχύσεις συμβιβάσιμες με την εσωτερική αγορά βάσει του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της Συνθήκης·
β)
θεωρεί ότι οι κρατικές ενισχύσεις, ύψους 33 402 118,93 ευρώ τις οποίες χορήγησε ο ΕΛ.Γ.Α. στους παραγωγούς για ορισμένες ζημίες στη φυτική παραγωγή και το ζωικό κεφάλαιο δεν πληρούν τους σχετικούς όρους των κατευθυντήριων γραμμών και του κανονισμού απαλλαγής και, συνεπώς, είναι ασυμβίβαστες με την εσωτερική αγορά·
γ)
θεωρεί ότι οι κρατικές ενισχύσεις, ύψους 114 374,86 ευρώ τις οποίες χορήγησε ο ΕΛ.Γ.Α. στους παραγωγούς για ζημίες στη φυτική παραγωγή που προξένησε η αρκούδα ενδέχεται να παρουσιάσουν κινδύνους στρέβλωσης του ανταγωνισμού και, συνεπώς, είναι ασυμβίβαστες με την εσωτερική αγορά·
δ)
θεωρεί ότι, μεταξύ των κρατικών ενισχύσεων, ύψους 3 803 901,72 ευρώ, που χορηγήθηκαν για διορθωτικές ενέργειες μετά από λάθη στις εκθέσεις εκτίμησης ζημιών, μόνο οι διορθωτικές ενέργειες που αφορούσαν αντισταθμιστικές ενισχύσεις και οι οποίες ανέρχονταν σε 349 493 652,03 ευρώ για ζημίες στη φυτική παραγωγή καθώς και οι διορθωτικές ενέργειες που αφορούσαν αντισταθμιστικές ενισχύσεις και οι οποίες ανέρχονταν σε 91 500 ευρώ για ζημίες στη φυτική παραγωγή που προξένησε η αρκούδα πληρούν τους σχετικούς όρους των κατευθυντήριων γραμμών και του κανονισμού απαλλαγής και, συνεπώς, μπορούν να τύχουν της παρέκκλισης του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της Συνθήκης. Αντιθέτως, οι υπόλοιπες κρατικές ενισχύσεις που χορηγήθηκαν για διορθωτικές ενέργειες δεν πληρούν τους σχετικούς όρους των κατευθυντήριων γραμμών και του κανονισμού απαλλαγής και ως εκ τούτου δεν μπορούν να τύχουν της παρέκκλισης του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της Συνθήκης.
(104)
Για τις αντισταθμιστικές ενισχύσεις ύψους 425 000 000 ευρώ που χορηγήθηκαν το 2009 δυνάμει της διυπουργικής απόφασης, η Επιτροπή:
α)
συμπεραίνει το συμβιβάσιμο των κρατικών ενισχύσεων ύψους 27 614 905 ευρώ που χορήγησε ο ΕΛ.Γ.Α. στους παραγωγούς για την αντιστάθμιση ζημιών στη φυτική τους παραγωγή. Η Επιτροπή θεωρεί ότι οι εν λόγω ενισχύσεις πληρούν τους σχετικούς όρους των κατευθυντήριων γραμμών και του κανονισμού απαλλαγής και μπορούν, συνεπώς, να θεωρούνται ως κρατικές ενισχύσεις συμβατές με την εσωτερική αγορά βάσει του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της Συνθήκης·
β)
καταλήγει στο συμπέρασμα ότι όσον αφορά τις κρατικές ενισχύσεις, ύψους 387 404 547 ευρώ, τις οποίες χορήγησε ο ΕΛ.Γ.Α. στους παραγωγούς για αντιστάθμιση ζημιών στη φυτική τους παραγωγή:
-
οι μεν ενισχύσεις που είχαν χορηγηθεί σε ημερομηνίες προγενέστερες της 28ης Οκτωβρίου 2009 (35), δεν πληρούν τους σχετικούς όρους της ανακοίνωσης για το προσωρινό κοινοτικό πλαίσιο, των κατευθυντήριων γραμμών και του κανονισμού απαλλαγής και ως εκ τούτου είναι ασυμβίβαστες με την εσωτερική αγορά, με την επιφύλαξη των ενισχύσεων οι οποίες, κατά τον χρόνο χορήγησής τους, πληρούσαν όλους τους όρους που προβλέπονται στον κανονισμό ήσσονος σημασίας.
-
οι δε ενισχύσεις που είχαν χορηγηθεί μετά την 28η Οκτωβρίου 2009, πληρούν τους σχετικούς όρους που διατυπώνονται στην ανακοίνωση για το προσωρινό κοινοτικό πλαίσιο και μπορούν, συνεπώς, να θεωρηθούν ως κρατικές ενισχύσεις συμβιβάσιμες με την εσωτερική αγορά βάσει του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της Συνθήκης,
ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΠΟΦΑΣΗ:
Άρθρο 1
1. Οι αποζημιώσεις που καταβλήθηκαν από τον Οργανισμό Ελληνικών Γεωργικών Ασφαλίσεων (εφεξής ΕΛ.Γ.Α.) στους παραγωγούς γεωργικών προϊόντων στη διάρκεια των ετών 2008 και 2009 συνιστούν κρατικές ενισχύσεις.
2. Οι ενισχύσεις που χορηγήθηκαν το 2008 στο πλαίσιο του συστήματος ειδικής υποχρεωτικής ασφάλισης είναι συμβιβάσιμες με την εσωτερική αγορά σε ό,τι αφορά τις ενισχύσεις ύψους 349 493 652,03 ευρώ τις οποίες χορήγησε ο ΕΛ.Γ.Α. στους παραγωγούς για την αντιστάθμιση ζημιών στη φυτική τους παραγωγή καθώς και σε ό,τι αφορά τις ενισχύσεις για απώλειες στη φυτική παραγωγή που προξένησε η αρκούδα ύψους 91 500 ευρώ και σε ό,τι αφορά τις ενισχύσεις για διορθωτικές ενέργειες που πραγματοποιήθηκαν στα πλαίσιο των προαναφερομένων ενισχύσεων. Οι ενισχύσεις που αντιστοιχούν στο υπόλοιπο ποσό των αντισταθμιστικών ενισχύσεων που χορηγήθηκαν το 2008 στο πλαίσιο του συστήματος ειδικής υποχρεωτικής ασφάλισης είναι ασυμβίβαστες με την εσωτερική αγορά.
3. Οι ενισχύσεις ύψους 27 614 905 ευρώ που χορηγήθηκαν το 2009 δυνάμει της απόφασης αριθ. 262037 του Υπουργού Οικονομίας και Οικονομικών και του Υπουργού Αγροτικής Ανάπτυξης της 30ής Ιανουαρίου 2009 είναι συμβιβάσιμες με την εσωτερική αγορά.
Οι ενισχύσεις ύψους 387 404 547 ευρώ, που χορηγήθηκαν στους παραγωγούς σε ημερομηνίες προγενέστερες της 28ης Οκτωβρίου 2009, είναι ασυμβίβαστες με την εσωτερική αγορά με την επιφύλαξη των ενισχύσεων οι οποίες, κατά τον χρόνο χορήγησής τους, πληρούσαν όλους τους όρους που προβλέπονται στον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1535/2007.
Άρθρο 2
1. Η Ελλάδα λαμβάνει όλα τα αναγκαία μέτρα για την ανάκτηση, από τους δικαιούχους, των ασυμβίβαστων ενισχύσεων που αναφέρονται στο άρθρο 1 και που έχουν ήδη τεθεί στη διάθεσή τους παράνομα.
2. Τα ανακτώμενα ποσά περιλαμβάνουν τόκους από την ημερομηνία κατά την οποία τέθηκαν στη διάθεση του δικαιούχου μέχρι τον χρόνο της πραγματικής τους ανάκτησης.
3. Οι τόκοι υπολογίζονται σύμφωνα με τις διατάξεις του κεφαλαίου V του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 794/2004 της Επιτροπής (36).
4. Η ανάκτηση πραγματοποιείται χωρίς καθυστέρηση σύμφωνα με τις διαδικασίες του εθνικού δικαίου, στο μέτρο που επιτρέπουν την άμεση και πραγματική εφαρμογή της παρούσας απόφασης.
Άρθρο 3
Η ανάκτηση των ενισχύσεων που αναφέρονται στο άρθρο 1 παράγραφος 2 και 3 είναι άμεση και πραγματική. Η Ελλάδα διασφαλίζει την εκτέλεση της παρούσας απόφασης εντός τεσσάρων μηνών από την ημερομηνία κοινοποίησής της.
Άρθρο 4
1. Εντός δύο μηνών από την κοινοποίηση της παρούσας απόφασης, η Ελλάδα υποβάλλει στην Επιτροπή τις ακόλουθες πληροφορίες:
α)
το συνολικό ποσό (αρχικό κεφάλαιο και τόκοι ανάκτησης) που θα πρέπει να ανακτηθεί από κάθε δικαιούχο·
β)
λεπτομερή περιγραφή των μέτρων που έχει ήδη λάβει ή προγραμματίσει ώστε να συμμορφωθεί με την παρούσα απόφαση·
γ)
έγγραφα που αποδεικνύουν ότι έχουν κληθεί οι δικαιούχοι να επιστρέψουν την ενίσχυση.
2. Η Ελλάδα ενημερώνει την Επιτροπή σχετικά με την πρόοδο των εθνικών μέτρων που λαμβάνονται για την εφαρμογή της παρούσας απόφασης έως την πλήρη ανάκτηση των ενισχύσεων που αναφέρονται στο άρθρο 1 παράγραφος 2 και 3.
3. Μετά την παρέλευση της προθεσμίας των δύο μηνών που αναφέρεται στη παράγραφο 1, η Ελλάδα υποβάλλει, με απλή αίτηση της Επιτροπής, έκθεση για τα μέτρα που έχει ήδη λάβει ή προγραμματίσει ώστε να συμμορφωθεί με την παρούσα απόφαση. Η εν λόγω έκθεση παρέχει επίσης λεπτομερείς πληροφορίες σχετικά με τα ποσά της ενίσχυσης και τους τόκους που έχουν ήδη ανακτηθεί από τους δικαιούχους.
Άρθρο 5
Η παρούσα απόφαση απευθύνεται στην Ελληνική Δημοκρατία.
Βρυξέλλες, 7 Δεκεμβρίου 2011.