РЕШЕНИЕ НА КОМИСИЯТА
от 24 май 2011 година
относно мярка за частична приватизация C 15/10 (ex NN 21/10), приведена в действие от Гърция в полза на казино Mont Parnès
(нотифицирано под номер C(2011) 3505)
(само текстът на гръцки език е автентичен)
(текст от значение за ЕИП)
(2011/647/ЕС)
ЕВРОПЕЙСКАТА КОМИСИЯ,
като взе предвид Договора за функционирането на Европейския съюз, и по-специално член 108, параграф 2, първа алинея от него,
като взе предвид Споразумението за Европейското икономическо пространство, и по-специално член 62, параграф 1, буква а) от него,
като покани заинтересованите страни да представят мненията си в съответствие с посочените по-горе разпоредби и като взе предвид техните мнения (1),
като има предвид, че:
1. ПРОЦЕДУРА
(1)
С писмо от 23 юни 2002 г. предприятието Egnatia AE, което бе придобито след сливане от предприятието Athinaiki Techniki и което е член на консорциума Casino Attikis (CA или „жалбоподателят“), подаде жалба пред Европейската комисия за предполагаемо нарушение на правилата на Европейския съюз за вътрешния пазар, относно предполагаема непрозрачна и дискриминационна тръжна процедура, към която са се придържали гръцките органи при продажбата на 49 % от капитала на Elliniko Kazino Parnithas AE (казино „Mont Parnès“) на участника, спечелил търга, консорциумът Hyatt Regency („HR“ или „предполагаемият получател“) (2).
(2)
С писмо от 3 октомври 2002 г. Генерална дирекция „Вътрешен пазар“ на Европейската комисия (ГД „Вътрешен пазар“) предаде копие от документа на Генерална дирекция „Конкуренция“ (ГД „Конкуренция“) за паралелен анализ на делото съгласно правилата на ЕС за държавна помощ.
(3)
С писмо по електронната поща от 9 декември 2002 г. законният представител на жалбоподателя предостави на съответните отдели на Комисията допълнителни разяснения относно делото.
(4)
С писмо от 24 януари 2003 г. Комисията съобщи на гръцките органи за жалбата във връзка с държавна помощ и призова Гърция да разясни въпросите, повдигнати в нея. Гръцките органи отговориха на 4 март 2003 г.
(5)
На 27 януари 2003 г. служители на Комисията се срещнаха със законния представител на жалбоподателя.
(6)
На 12 февруари 2003 г. и 22 август 2003 г. законният представител на предполагаемия получател предостави на службите на Комисията подкрепящи документи.
(7)
С писма от 31 март 2003 г. и 16 май 2003 г. жалбоподателят предостави на ГД „Конкуренция“ допълнителна информация.
(8)
На 10 април 2003 г. служители на Комисията се срещнаха с представителя на предполагаемия получател.
(9)
В периода между 15 юли 2003 г. и 16 септември 2003 г. Комисията обмени няколкократно информация с жалбоподателя относно отделно направена оценка на въпроси, свързани с държавната помощ, и напомни на жалбоподателя практиката си за вземане на решения, според която прехвърлянето на публична собственост в рамките на процедура за възлагане на обществена поръчка не представлява държавна помощ, когато тази процедура е проведена прозрачно и без дискриминация. Поради това Комисията уведоми жалбоподателя, че няма да се произнесе преди ГД „Вътрешен пазар“ да приключи прегледа на процедурата за възлагане на въпросната обществена поръчка.
(10)
С писма от 22 януари 2004 г. и 4 август 2004 г. ГД „Вътрешен пазар“ приключи разследването, като счете, че процедурата за възлагане на поръчката е редовна. С писмо от 2 юни 2004 г. ГД „Конкуренция“ информира жалбоподателя, че е прекратила разглеждането на жалбата във връзка с държавната помощ в съответствие с член 20, параграф 2 от Регламент (ЕО) № 659/1999 на Съвета от 22 март 1999 г. за установяване на подробни правила за прилагането на член 93 от Договора за ЕО (3).
(11)
На 18 февруари 2005 г. жалбоподателят подаде пред Първоинстанционния съд (сега Общия съд) жалба за отмяна на решението на Комисията за приключване на делото.
(12)
С определение от 26 септември 2006 г. Първоинстанционният съд отхвърли жалбата като недопустима, тъй като прецени, че писмото не представлява обжалваем акт съгласно член 230 от Договора за създаване на Европейската Общност (Договора за ЕО) (понастоящем член 263 от Договора за функционирането на Европейския съюз (ДФЕС) (4).
(13)
На 18 декември 2006 г. жалбоподателят подаде жалба пред Съда на Европейския съюз срещу определението на Първоинстанционния съд.
(14)
С решение от 17 юли 2008 г. (5) Съдът на Европейския съюз отмени определението. Съдът установи, че оспореният акт представлява обжалваем акт, което не е в съответствие със задълженията на Комисията съгласно процедурния регламент, и върна делото на Първоинстанционния съд.
(15)
С писмо от 26 септември 2008 г. ГД „Конкуренция“ оттегли писмото за приключване на процедурата от 2 юни 2004 г. и поднови делото.
(16)
С определение от 29 юни 2009 г. Първоинстанционният съд установи, че след оттегляне на писмото вече няма нужда от издаване на решение (6). Това определение на Първоинстанционния съд беше обжалвано от жалбоподателя на 7 септември 2009 г. на основание, че Съдът е следвало да счете изтеглянето на писмото за незаконно и следователно е трябвало да го отмени.
(17)
С писмо по електронната поща от 11 септември 2009 г. жалбоподателят предостави допълнителна информация на Комисията.
(18)
На 14 октомври 2009 г. служители на Комисията се срещнаха с представители на жалбоподателя. След срещата жалбоподателят няколкократно предостави допълнителна информация на Комисията.
(19)
С писмо от 21 октомври 2009 г. Комисията поиска от Гърция допълнителна информация. С писмо от 13 ноември 2009 г. Гърция поиска повече време, за да отговори, което ѝ беше предоставено от Комисията с писмо по електронната поща от 18 ноември 2009 г. На 11 и 14 януари 2010 г. Гърция изпрати отговор до Комисията.
(20)
С решение от 6 май 2010 г. Съдът на Европейския съюз отговори на преюдициално запитване, отправено на основание член 234 от ДЕО (понастоящем член 267 от ДФЕС) от Συμβουλίου της Επικρατείας („Държавен съвет“), по-специално по отношение на прилагането на правилата на ЕС за обществените поръчки за въпросната тръжна процедура. Съдът достигна до заключение, inter alia, че като цяло поръчка като тази, която трябва да бъде възложена след въпросния търг, не попада в приложното поле на директивите за обществените поръчки (7). В допълнение Съдът отбеляза, че това заключение не изключва факта, че при такава поръчка трябва да се вземат под внимание основните правила и общи принципи на Договора, и по-специално тези относно свободата на установяване и свободното движение на капитал.
(21)
С писмо от 6 юли 2010 г. Комисията информира Гърция, че е взела решение за откриване на процедурата, предвидена в член 108, параграф 2 от ДФЕС, по отношение на съответната мярка („решението за откриване на процедурата“).
(22)
Решението на Комисията да се открие процедура беше публикувано в Официален вестник на Европейския съюз (8). Комисията покани заинтересованите страни да представят мненията си относно мярката.
(23)
След откриване на процедурата Комисията получи мнения от две заинтересовани страни, а именно от представителите на предполагаемия получател (Athens Resort Casino Holdings (9), от името на HR) (10) и от представителите на жалбоподателя (Club Hotel Casino Loutraki, от името на CA) (11). С писмо от 6 август 2010 г. Гърция представи мненията си. Мненията на двете заинтересовани страни бяха изпратени на Гърция с писмо от 29 октомври 2010 г., а Гърция отговори с писмо от 25 ноември 2010 г.
(24)
На 16 декември 2010 г. (12) Съдът на Европейския съюз постанови, че Общият съд (бивш Първоинстанционен съд) неправилно е определил, че липсва основание за първоначалното обжалване на „административното приключване“ на делото от страна на Комисията.
2. ОПИСАНИЕ НА МЯРКАТА
(25)
През октомври 2001 г. гръцките органи откриха процедура за възлагане на обществена поръчка, за да продадат 49 % от капитала на казино Mont Parnès (13). Имало е двама кандидати, а именно Kazino Attikis (Casino Attikis или CA) и консорциумът Hyatt Regency - Elliniki Technodomiki (консорциумът Hyatt Regency или HR), които са избрани да участват във втория етап на тръжната процедура (14) съгласно условията на съответните национални разпоредби. След процедура, за която се твърди, че е недействителна, поръчката е възложена на HR. В следващите параграфи 26-29 се описват събитията, довели до това решение за възлагане на поръчката, съгласно информацията, с която разполага Комисията.
(26)
В съответствие с приложимите национални разпоредби спечелилият кандидат се обявява чрез наддаване (възходяща тръжна цена), a първоначалната цена за продажба е определена на 80 млн. EUR. Тръжната комисия разпечатва пликовете, подадени от кандидатите, в които се съдържат финансовите оферти на всеки един от тях, и ги обявява по ред. Кандидатът, предложил най-ниската оферта, има право да предложи нова оферта в следващия кръг, която ще бъде в запечатан плик. Новата оферта трябва да бъде равна поне на първоначалната по-висока оферта, увеличена с 1 % (15). Това последващо наддаване продължава неопределено време в няколко различни етапа, докато един от участниците се оттегли, като в този случай последният участник се обявява за предложил временно най-високата цена. Протокол, съдържащ наименованието на участника, предложил временно най-високата цена, се предоставя от тръжната комисия на Съвета на директорите на Hellenic Tourism Development Authority (ETA).
(27)
По време на първия етап на 31 май 2002 г. двамата кандидати представиха офертите си по едно и също време в запечатани пликове в централата на ETA. Офертата на CA беше за 91 183 652 EUR, докато офертата на HR беше 80 075 000 EUR. В писмото на последния обаче освен офертата се съдържаше и изявление, оспорващо законността на участието на консорциума CA в тръжната процедура. CA възрази срещу това изявление, като посочи, че изразяването на резерви прави финансовата оферта на HR недопустима. Възражението на CA беше отхвърлено от Комисията по възражения, която реши, че изявлението на HR не оказва влияние върху валидността на офертата на предприятието.
(28)
През втория етап HR подаде своята оферта от 92 105 888 EUR в запечатан плик, в който отново се съдържаше същото писмено изявление. След приключване на втория етап законният представител на CA представи плик, съдържащ финансовата оферта за третия етап, като едновременно с това подаде и отделно изявление до Съвета на директорите на ETA относно нарушаване на условията за провеждане на търга по отношение на изискванията за валидност на тръжната процедура. Тръжната комисия отхвърли тази теза въз основа на това, че е допустимо да бъде изложена само ако е подадена под формата на възражение, което е от компетентността на Комисията по възраженията. В резултат на това законният представител на CA помоли Тръжната комисия за петминутно удължаване на срока, за да обмислят по-нататъшните си действия и след предоставянето му от масата на комисията бяха взети както писменото изявление, така и плика с офертата. След завръщането им в рамките на тези пет минути, те заявиха, че не възнамеряват да внасят възражение и подадоха офертата си. Впоследствие HR подаде възражение и поиска третият етап от търга да се счита за недопустим въз основа на това, че предприятието CA е подало оферта, която е оттеглило и в последствие е подало отново. Възражението на HR беше прието от Комисията по възраженията и офертата на CA (16) беше изключена от процедурата.
(29)
След изключването на офертата на CA в третия етап Тръжната комисия изпрати (17) до Съвета на директорите на ETA копие от протокола от осмата си среща, в който HR се определя за участника в търга, предложил временно най-висока цена (с оферта от 92 105 888 EUR), а CA - за участника в търга, предложил временно втора най-висока цена. Тръжната комисия очевидно не беше отворила офертата на CA за третия етап и не върна запечатания плик на CA, а го предостави на ETA, за да бъде съхраняван в техния сейф (18). Съветът на директорите на ETA свика извънредно общо събрание, в резултат на което на 5 юни 2002 г. управителят на ETA и законният представител на Kantor Capital, икономически съветник, отговарящ за съдебните производства, бяха упълномощени да поискат от HR да подобри офертата си. Съответно HR увеличи предложената сума на 110 млн. EUR. На 12 юни 2002 г. CA предостави на Съвета на директорите на ETA писмо, съдържащо оферта от 162 млн. EUR, която в последствие беше отхвърлена, тъй като беше направена след закриване на тръжната процедура. В заключение офертата на HR беше подобрена допълнително и достигна сумата от 120 млн. EUR (19).
3. РЕШЕНИЕ ЗА ОТКРИВАНЕ НА ОФИЦИАЛНАТА ПРОЦЕДУРА ПО РАЗСЛЕДВАНЕ
(30)
Комисията откри официалната процедура по разследване, тъй като продължаваше да се съмнява, че делът от 49 % от капитала на казино Mont Parnès е бил продаден от гръцката държава на участника с най-висока оферта при процедура за продажба, която отговаря на изискванията за откритост, прозрачност и недискриминация. По-специално, Комисията не беше сигурна дали при продажбата на купувача не е било предоставено незаконно преференциално третиране и дали впоследствие е била платена пазарната цена. Комисията счете, че изключването на CA от търга и на офертата им от 162 млн. EUR, направена след края на тръжната процедура, е възможно да е доказателство за продажба под стойността и следователно за съществуването на помощ под формата на съществуващи държавни средства.
4. МНЕНИЕ НА ГЪРЦИЯ
(31)
С писмо от 6 август 2010 г. Гърция представи становището си. Гърция оспорва съществуването на държавна помощ въз основа на това, че тръжната процедура за продажбата на нейния дял от капитала на казино Mont Parnès е проведена в съответствие с приложимото законодателство и че този дял от 49 % от казиното е продаден на пазарна цена.
(32)
На първо място гръцките органи подчертават, че изборът на участниците в търга и цялата тръжна процедура са напълно законни и проведени в съответствие с правилата относно поканите за участие в търг (20), които се уреждат от действащото законодателство, както и че поканите за участие в търга са били приети и от двамата кандидати без възражения.
(33)
Също така гръцките органи обясняват, че изявлението, направено от HR, което е поставено в плика с финансовата им оферта и на първия, и на втория етап на процедурата за подаване на оферти, не засяга валидността на финансовите оферти на HR, а се отнася само по себе си единствено до участието на CA в тръжната процедура и следователно финансовите оферти на HR съвсем правилно се счетени за законни от Комисията по възраженията.
(34)
Освен това гръцките органи по-подробно твърдят, че офертата, внесена от CA на третия етап на тръжната процедура, за която жалбоподателят твърди, че е в размер на 107 млн. EUR, е изключена, тъй като пликът е бил изнесен извън полезрението на Тръжната комисия. При тези обстоятелства Тръжната комисия не би могла да е сигурна, че офертата не е била променена. При всички случаи повторното представяне на офертата би означавало повторно подаване по време на същия етап, което противоречи на правилата.
(35)
Гръцките органи разясняват, че офертата от 92 105 888 EUR, направена от HR на втория етап, която е по-висока от първоначалната оферта от 91 183 652 EUR, направена от CA на първия етап, е в съответствие с правилата за провеждане на търга, тъй като съгласно правилата относно поканите за участие в търг всяка нова оферта трябва да бъде повишена с 1 %, а не с 10 %, както се предполага в решението на Комисията за откриване на процедурата. Следователно правилата за провеждане на търга са били спазени в това отношение.
(36)
Гръцките органи също твърдят, че последната оферта на CA за 162 млн. EUR - сума, която предприятието CA твърди, че е готово да плати, е невалидна, защото е направена след тръжната процедура и извън нея. Приемането на тази оферта би означавало нарушаване на принципа на законността, като се има предвид, че целта на публичната тръжна процедура не е само да обслужва финансовите интереси на страната, но и да служи и на широкия обществен интерес, т.е. да се осигури възможно най-високата цена при спазване на принципа на законност (т.е. законовите разпоредби, предвидени в правилата за поканите за участие в търг и в тръжните досиета, както и в други приложими законодателни актове).
(37)
Гръцките органи поясняват още, че те не просто са отменили търга и не са започнали нов, защото това би означавало да започнат отначало цялата процедура за четвърти път в рамките на осем години, което би увредило международната репутация на Гърция, без да е сигурно, че подновяването на тръжната процедура би осигурило цена от 162 млн. EUR. Във връзка с това Гърция дори поставя под въпрос надеждността на офертата от 162 млн. EUR, тъй като предприятието CA е било наясно, че приемането ѝ само би предизвикало отмяна на процедурата и започването на нова такава.
(38)
Освен това гръцките органи потвърждават (21), че окончателно платената цена (120 млн. EUR) е приемлива, тъй като е с 25,5 % по-висока от експертната оценката за 95,4 млн. EUR, направена преди тръжната процедура от независим оценител и държана запечатана до приключване на процедурата. Те твърдят, че тази оценка - която дори не е била необходима за тръжната процедура - е поискана, за да се защитят в по-голяма степен интересите на Гърция (22).
(39)
Що се отнася до твърденията на жалбоподателя, че първоначалните условия относно поканите за участие в търг са подобрени от последващия Закон № 3139/2003, с който се потвърждава приватизацията, гръцките органи разясняват, че уведомленията за поканите за участие в търг не са изменени нито от Закон 3139/2003, нито по някакъв друг начин. Според Гърция този закон просто регулира различни разрешения, които са свързани с инвестирането и управлението на казиното, и включва мерки за защита на работниците след приватизацията. Този закон не освобождава HR от задължението да инвестира 44 млн. EUR в казино Mont Parnès, а договорната клауза в договора относно връщането на HR на 70 % от цената, в случай че оперативният лиценз се предостави на друго казино преди 2012 г., вече е била изрична разпоредба в поканите за участие в търг.
(40)
Следователно гръцките органи отбелязват, че продажната цена представлява пазарната стойност на дяла от 49 % от капитала на казино Mont Parnès.
(41)
За да подсилят своето твърдение, че не се наблюдават нередности при тръжната процедура, гръцките органи посочват няколко решения на националните съдилища, в които се анализира законността на тръжната процедура съгласно националното законодателство. Към днешна дата националните съдилища не са открили нередности в търга и затова са отхвърлили различните молби, които са внесени от CA по този въпрос (23). Сред съдебните решения на националните съдилища, които потвърждават правилността на тръжната процедура, гръцките органи посочват по-специално следните:
а) Съдебно производство пред граждански съдилища:
(42)
В своето решение 8118/2002 (24) Атинският първоинстанционен съд отхвърли подадена от CA жалба и постанови, че:
-
Тръжната комисия и Комисията по възраженията считат с право, че офертите от HR на първия и втория етап са в съответствие с поканите за участие в търг. Изложението на HR, което е приложено към офертите им, не е засегнало безусловния им характер.
-
CA представя своя оферта в 15.30 ч., т.е. в началото на третия етап, както е определено от Тръжната комисия в края на втория етап. Офертата е взета обратно от представителя на CA по негово собствено желание, въпреки че председателят на Тръжната комисия се е опитал да го разубеди. Ако председателят на Тръжната комисия беше предупредил изрично представителя на CA за връщането на офертата, това би довело до дискриминационно третиране в полза на CA и срещу HR.
-
Втората оферта на CA на третия етап с право е счетена за недопустима от Комисията по възраженията. Всеки участник може да участва в търга само с една оферта на всеки етап. Освен това, ако втората оферта на CA на третия етап е била счетена за приемлива, това би довело до нарушаване на принципите на прозрачност. Представителят на CA е взел обратно първия запечатан плик, напуснал е мястото, където се е провеждал търга, и при завръщането си е представил запечатан плик, за който не може да се потвърди, че е същият като първия (25).
б) Съдебно производство пред административни съдилища
(43)
Според гръцките органи понастоящем пред Държавния съвет (Върховния административен съд) се гледа дело, отнасящо се до друга молба на CA, в която се твърди, че тръжната процедура (26) е незаконосъобразна, а окончателното решение предстои да бъде произнесено. Гръцките органи обаче отбелязват, че съдията докладчик е предложил молбата на CA да се отхвърли като недопустима въз основа на съдебната компетентност и неоснователна по същество (27).
в) Съдебно производство пред наказателни съдилища
(44)
След жалба, заведена през 2002 г. от CA срещу членове на Тръжната комисия, Комисията по възраженията, ETA, консултанта по оценяване (American Appraisal Hellas Ltd) и финансовия съветник (Kantor), относно поведението им по време на тръжната процедура, Съветът на съдиите от Апелативния съд, към който е препратено делото за отсъждане, издаде оправдателно решение (28) и по-конкретно установи, че:
-
И двете решения на Комисията по възражения са законни и няма достатъчно доказателства за неправомерно поведение от страна на членовете ѝ. Членовете на Комисията по възражения, като отхвърлят възражението на CA на първия и втория етап и приемат, от друга страна, това на HR на третия етап, не са нарушили условията на поканите за участие в търг и не са третирали по различен начин двамата участници.
-
Решенията на Тръжната комисия са законни и членовете ѝ не са третирали по различен начин двамата участници. Освен това Тръжната комисия е била длъжна съгласно условията на поканите за участие в търг да се придържа към констатациите на Комисията по възражения.
-
Представителят на ETA не е нарушил съответните национални разпоредби, като е помолилил участника, предложил временно най-висока оферта (HR), да я повиши. Представителят на ETA не е бил упълномощен да преговаря и не е имал правомощия да анулира или да прекрати тръжната процедура.
(45)
Горепосоченото оправдателно решение впоследствие е оспорено пред националните съдилища (29), а съвсем скоро Атинският апелативен съд издаде решение, с което оправдава всички обвинени лица (решение 466/2011). Пълният текст на решението все още не е достъпен.
(46)
В заключение, като се имат предвид всички горепосочени коментари, гръцките органи продължават да твърдят, че мярката, която се оценява, не включва държавна помощ по смисъла на член 107 от ДФЕС.
5. МНЕНИЯ НА ЗАИНТЕРЕСОВАНИТЕ СТРАНИ
(47)
С писмо от 4 август 2010 г. представителите на предполагаемия получател (т.е. Athens Resort Casino Holdings от името на HR) се включиха в откритото от Комисията производство като заинтересована страна. Предполагаемият получател представи същите мнения като Гърция, които са обобщени в раздел 4.
(48)
В допълнение предполагаемият получател твърди, че реално платената цена за дела в казиното е 120 млн. EUR, което е с 10 млн. EUR повече от първоначално договорената (30). Следователно тази сума е по-висока дори от професионалната оценка от 95,4 млн. EUR, направена преди започването на тръжната процедура (но която не е оповестена).
(49)
Предполагаемият получател също така твърди, че предприятието ETA не само не е било задължено, но дори е нямало право да покани участника в търга, предложил временно втора най-висока цена, защото това би означавало начало на нови етапи на наддаване, което е в нарушение на условията на поканите за участие в търг. Също така той твърди, че офертата от 162 млн. EUR, представена от CA извън тръжната процедура, не е можело да бъде приета сериозно и е била представена единствено, за да се стигне до отмяна на цялата процедура. Това потвърждава, че той със сигурност би оспорил всяко решение за приемане на тази оферта, като рискува отмяната на цялата процедура. Във връзка с това той посочва мнението на Правния държавен съвет, който потвърждава, че офертата на CA не би могла да бъде взета под внимание или да бъде приета (31).
(50)
Предполагаемият получател също така поставя под въпрос предположението на Комисията, изложено в решението за откриване на процедурата, относно нарушаване на конкуренцията и ефекта върху търговията, че хазартът е световна търговска дейност и дружествата в тази област упражняват икономическа дейност на международен пазар. Предполагаемият получател твърди, че Mont Parnès не развива международна дейност, а действа само на местно ниво и следователно не се конкурира с казината извън граница.
(51)
С писмо от 29 септември 2010 г. Club Hotel Casino Loutraki AE (от името на CA) (32) се включи в откритото от Комисията производство като заинтересована страна. В това писмо предприятието твърди, че по отношение на количественото определяне на предполагаемата помощ трябва също да се вземе под внимание разликата между офертите и въздействието на ратифицирания закон върху задълженията на купувача съгласно условията на публичната тръжна процедура.
6. ОЦЕНКА НА МЯРКАТА
6.1. Наличие на държавна помощ при прехвърляне на дялове чрез търговска продажба
(52)
В член 107, параграф 1 от ДФЕС се посочва, че освен когато е предвидено друго в Договора, всяка помощ, предоставена от държава-членка или чрез ресурси на държава-членка, която нарушава или заплашва да наруши конкуренцията чрез поставяне в по-благоприятно положение на определени предприятия или производството на някои стоки, доколкото засяга търговията между държавите-членки, е несъвместима с вътрешния пазар.
(53)
В съответствие с установената съдебна практика на Съда на Европейския съюз (33) и правилата и практиката на Комисията относно държавната помощ в контекста на приватизационни сделки (34), когато държава-членка придобива или продава дялове от предприятия, предимство не е налице, ако държавата-членка действа като частен инвеститор в условията на пазарна икономика.
(54)
По-специално, когато продажбата на дялове се реализира на фондовата борса, по правило се приема, че тя е осъществена при пазарни условия и не включва каквото и да е предимство. Когато обаче прехвърлянето е осъществено посредством търговска продажба, може да се приеме, че не е налице предимство, ако са изпълнени следните условия: първо, дяловото участие е продадено чрез прозрачен и недискриминационен търг, който е открит за участие на всички кандидати; второ, към продажбата не са наложени условия, които са необичайни при подобни сделки между частноправни субекти и които биха могли да понижат продажната цена; трето, дяловото участие е продадено на кандидата, предложил най-висока цена, и четвърто, на кандидатите в търга трябва да се предостави достатъчно време и информация, за да направят съответна оценка на активите, въз основа на която те изготвят своите оферти.
(55)
С други думи, когато приватизацията е реализирана посредством търговска продажба, показателят, с който се прави оценка дали една сделка с държавни активи включва предимство, е дали икономически оператор в условията на пазарна икономика, действащ при сходни обстоятелства, би постъпил по същия начин, т.е. дали би продал дружеството на същата цена. Неикономически съображения, като например причини, свързани с индустриалната политика, съображения, свързани със заетостта, или цели на регионалното развитие, които не биха били приемливи за оператор в условията на пазарна икономика, не могат да се приемат като основания за приемане на по-ниска цена, а напротив, свидетелстват за наличието на предимство. Този принцип многократно е излаган от Комисията и последователно потвърждаван от Съда (35).
(56)
Поради това, ако някое от горепосочените изисквания не е изпълнено, Комисията счита, че публичната продажба трябва да бъде разгледана за възможно наличие на елементи на помощ, поради което за нея трябва да бъде отправено уведомление. Като се изпълняват тези изисквания, е възможно да се гарантира, че държавата получава възможно най-високата цена, т.е. пазарната цена за своите активи, и следователно, че няма наличие на държавна помощ.
6.2. Продажбата на дял от 49 % от капитала на казино Mont Parnès
(57)
При откриване на производството съгласно член 108, параграф 2 от ДФЕС Комисията имаше съмнения дали продажбата на Mont Parnès е извършена чрез открита, прозрачна и недискриминационна тръжна процедура. Съгласно наличната информация на този етап Комисията счете, че са били налице значителни трудности да се определи дали е било незаконно предоставено някакво преференциално третиране и дали е била платена пазарната цена. Комисията беше загрижена, че нередностите в тръжната процедура може да са причина за наличие на държавна помощ.
(58)
След това Комисията извърши оценка на съответните факти в рамките на официално разследване. Тази оценка се основава на съвкупността от наличните доказателства по отношение на тази мярка.
(59)
През различните етапи на процедурата Комисията получи информация за редицата правни действия на национално ниво, които оправдават първоначалната тръжна процедура. Комисията отбелязва, че към днешна дата различните решения на национално ниво не подкрепят наблюденията на жалбоподателя относно нередности и неравно третиране при тръжната процедура (вж. също параграфи 41-46 по-горе). Досега националните съдилища по-скоро потвърждават законността и липсата на дискриминация в тръжната процедура, която се основава на национални правила.
(60)
Въпреки че оценката на Комисията не зависи от констатациите на националните съдилища, тя ги взима под внимание като един от факторите в своя анализ. Комисията обаче отбелязва, че с настоящата оценка по никакъв начин не се цели тълкуване на националното право, което е единствено от компетентността на държавата-членка.
(61)
В този контекст Комисията счита, че законността на тръжната процедура съгласно националното право, както е описано и обосновано чрез обстойно и задълбочено проучване, извършено дотук от различни национални съдилища, представлява важен признак за редовността и недискриминационното естество на тръжната процедура. Това явно потвърждаване на тръжната процедура съгласно националните правила може да бъде взето под внимание от Комисията наред с други фактори при нейната оценка съгласно правилата на ЕС за държавна помощ, че тръжната процедура е открита, безусловна и недискриминационна.
(62)
По отношение на повдигнатия в решението за откриване на процедурата въпрос, че една от офертите изглежда нарушава правилото в поканата за провеждане на търг относно минималното увеличаване в сравнение с предишната оферта, Комисията отбелязва, че този въпрос е решен, тъй като изискваното увеличение е било 1 %, а не 10 %, както е било обяснено на Комисията. Следователно Комисията счита, че правилата на тръжната процедура са били спазени в това отношение.
(63)
По отношение на предполагаемото различно третиране на различните възражения, повдигнати по време на тръжната процедура, Комисията отбелязва, че гръцките органи са предоставили приемливо обяснение за изключването на офертата на CA от тръжната процедура с оглед на приложимите правила, които забраняват второ представяне на оферта в един и същи етап на наддаване.
(64)
По отношение на предполагаемото неравностойно третиране на различните оферти, направени след приключване на тръжната процедура, Комисията счита, че различието в третирането при договаряне на по-висока цена с участника, спечелил търга, докато същевременно не се взема под внимание офертата на жалбоподателя от 162 млн. EUR, може, предвид съществуващите съмнения на законосъобразността на тази оферта, да бъде приета като допустима практика при тръжната процедура. Освен това Комисията не може да определи като надеждна недопустимата оферта от 162 млн. EUR на жалбоподателя, защото е направена едва след приключване на тръжната процедура, което е в нарушение на процедурните правила.
(65)
По отношение на предложението цялата процедура да бъде отменена гръцките органи заявиха, че това би означавало повторно започване на процедурата, като така потенциално се рискува допълнително намаляване на цената, която ще бъде получена.
(66)
Гръцките органи също така твърдят, че спецификациите на договора за обществена поръчка не са изменени със Закон 3139/2003 или по друг начин.
(67)
По отношение на получената цена Комисията отбелязва, че окончателно платената цена за казиното, която е 120 млн. EUR (36), е по-ниска от недопустимата оферта от 162 млн. EUR, която жалбоподателят твърди, че е бил готов да предложи след изключването си от процедурата, но все пак по-висока както от най-високата оферта от 107 млн. EUR, с която жалбоподателят изглежда е участвал в търга, така и дори с по-голяма разлика (25,5 %), от експертната оценка на дела за 95,4 млн. EUR, извършена преди процедурата.
6.3. Заключение
(68)
След откриването на официалната процедура за разследване гръцките органи опровергаха по задоволителен начин предварителните съмнения, изразени от Комисията в решението за откриване на процедурата. По-специално, Комисията не откри доказателство, което да води до заключението, че предполагаемият получател е получил преференциално третиране, което да доведе до предоставяне на някакво предимство. Чрез продажбата на дяловете си в казиното на участника, предложил най-висока цена в рамките на открита, безусловна и недискриминационна тръжна процедура, се предполага, че Гърция е получила възможно най-високата пазарна цена и не се е лишила от държавни ресурси. Следователно Комисията може да приеме, че при подобни обстоятелства оператор в условията на пазарна икономика би продал съответния дял от казиното на подобна цена. В резултат на това Комисията счита, че продажбата от страна на Гърция на притежаваните от нея 49 % от капитала на казино Mont Parnès не включва предимство и следователно не представлява държавна помощ.
7. ЗАКЛЮЧЕНИЕ
(69)
Комисията счита, че продажбата от страна на Гърция на дяла от 49 %, който Гърция притежава в капитала на казино Mont Parnès, не представлява помощ,
ПРИЕ НАСТОЯЩОТО РЕШЕНИЕ:
Член 1
Продажбата от страна на Гърция на дяла от 49 %, който Гърция притежава в капитала на казино Mont Parnès, не представлява помощ по смисъла на член 107, параграф 1 от Договора за функционирането на Европейския съюз.
Член 2
Адресат на настоящото решение е Република Гърция.
Съставено в Брюксел на 24 май 2011 година.
ΑΠΌΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΉΣ
της 24ης Μαΐου 2011
σχετικά με μέτρο μερικής ιδιωτικοποίησης C 15/10 (πρώην NN 21/10) το οποίο έθεσε σε εφαρμογή η Ελλάδα για το Καζίνο Πάρνηθας (Mont Parnès)
[κοινοποιηθείσα υπό τον αριθμό Ε(2011) 3505]
(Το κείμενο στην ελληνική γλώσσα είναι το μόνο αυθεντικό)
(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)
(2011/647/ΕΕ)
Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ,
Έχοντας υπόψη τη συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και ιδίως το άρθρο 108 παράγραφος 2 πρώτο εδάφιο,
Έχοντας υπόψη τη συμφωνία για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο, και ιδίως το άρθρο 62 παράγραφος 1 στοιχείο α),
Αφού, σύμφωνα με τις προαναφερόμενες διατάξεις, κάλεσε τους ενδιαφερόμενους να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους (1) και έχοντας υπόψη τις παρατηρήσεις αυτές,
Εκτιμώντας τα ακόλουθα:
1. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ
(1)
Με επιστολή της 23ης Ιουνίου 2002, η Εγνατία ΑΕ, η οποία, μετά από συγχώνευση, εξαγοράστηκε από την Αθηναϊκή Τεχνική και η οποία είναι μέλος της κοινοπραξίας Καζίνο Αττικής (στο εξής «ΚΑ» ή «η καταγγέλλουσα»), υπέβαλε καταγγελία στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή (στο εξής «Επιτροπή») σχετική με παράβαση, κατά τους ισχυρισμούς της, των κανόνων εσωτερικής αγοράς της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όσον αφορά μια καθ’ υπόθεση αδιαφανή και εισάγουσα διακρίσεις διαδικασία διαγωνισμού την οποία ακολούθησαν οι ελληνικές αρχές στο πλαίσιο εκποίησης μεριδίου 49 % του κεφαλαίου της εταιρείας Ελληνικό Καζίνο Πάρνηθας ΑΕ (στο εξής «Καζίνο Mont Parnès») με πώλησή του στον τελικό πλειοδότη, την κοινοπραξία Hyatt Regency (2) (στο εξής «HR» ή «ο εικαζόμενος ως αποδέκτης ενίσχυσης»).
(2)
Με επιστολή της 3ης Οκτωβρίου 2002, η Γενική Διεύθυνση «Εσωτερική Αγορά και Υπηρεσίες» (στο εξής «ΓΔ Εσωτερικής Αγοράς») της Επιτροπής διαβίβασε αντίγραφο του φακέλου στη Γενική Διεύθυνση «Ανταγωνισμός» (στο εξής «ΓΔ Ανταγωνισμού») για παράλληλη εξέταση της υπόθεσης με βάση τους κανόνες της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τις κρατικές ενισχύσεις.
(3)
Με μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου της 9ης Δεκεμβρίου 2002, ο νόμιμος εκπρόσωπος της καταγγέλλουσας παρέσχε στις αρμόδιες υπηρεσίες της Επιτροπής πρόσθετες εξηγήσεις για την υπόθεση.
(4)
Με επιστολή της 24ης Ιανουαρίου 2003, η Επιτροπή κοινοποίησε στις ελληνικές αρχές την καταγγελία κρατικής ενίσχυσης και κάλεσε την Ελλάδα να διευκρινίσει τα ζητήματα που έθετε η καταγγελία. Οι ελληνικές αρχές απάντησαν στις 4 Μαρτίου 2003.
(5)
Στις 27 Ιανουαρίου 2003 οι υπηρεσίες της Επιτροπής είχαν συνάντηση με τον νόμιμο εκπρόσωπο της καταγγέλλουσας.
(6)
Στις 12 Φεβρουαρίου 2003 και στις 22 Αυγούστου 2003 ο νόμιμος εκπρόσωπος του εικαζόμενου ως αποδέκτη ενίσχυσης κατέθεσε αποδεικτικά έγγραφα στις υπηρεσίες της Επιτροπής.
(7)
Με επιστολές της 31ης Μαρτίου 2003 και της 16ης Μαΐου 2003, η καταγγέλλουσα υπέβαλε συμπληρωματικές πληροφορίες στη ΓΔ Ανταγωνισμού.
(8)
Στις 10 Απριλίου 2003 πραγματοποιήθηκε συνάντηση μεταξύ των υπηρεσιών της Επιτροπής και του εκπροσώπου του εικαζόμενου ως αποδέκτη ενίσχυσης.
(9)
Στο διάστημα μεταξύ 15ης Ιουλίου 2003 και 16ης Σεπτεμβρίου 2003 η Επιτροπή είχε ανταλλαγή αρκετής αλληλογραφίας με την καταγγέλλουσα, σχετικά με τη χωριστή αξιολόγηση των ζητημάτων κρατικής ενίσχυσης, και επέστησε την προσοχή της καταγγέλλουσας στην πρακτική λήψης των αποφάσεων της ίδιας της Επιτροπής, σύμφωνα με την οποία, η εκποίηση δημόσιων περιουσιακών στοιχείων στο πλαίσιο διαδικασίας διαγωνισμού ενδέχεται να μη συνιστά κρατική ενίσχυση στις περιπτώσεις που η διαδικασία έχει διεξαχθεί με διαφάνεια και χωρίς διακρίσεις. Κατά συνέπεια, η Επιτροπή ενημέρωσε την καταγγέλλουσα ότι δεν θα εκφέρει γνώμη προτού η ΓΔ Εσωτερικής Αγοράς ολοκληρώσει την εξέταση του ζητήματος της διαδικασίας συνάψεως της δημόσιας σύμβασης.
(10)
Με επιστολές της 22ας Ιανουαρίου 2004 και της 4ης Αυγούστου 2004, η ΓΔ Εσωτερικής Αγοράς περάτωσε την έρευνα εκτιμώντας ότι η διαδικασία σύναψης της συμβάσεως δεν έπασχε από ελάττωμα. Με επιστολή της 2ας Ιουνίου 2004, η ΓΔ Ανταγωνισμού ενημέρωσε την καταγγέλλουσα για το διοικητικό κλείσιμο της καταγγελίας κρατικής ενίσχυσης δυνάμει του άρθρου 20 παράγραφος 2 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999 του Συμβουλίου, της 22ας Μαρτίου 1999, για τη θέσπιση λεπτομερών κανόνων εφαρμογής του άρθρου 93 της συνθήκης ΕΚ (3).
(11)
Στις 18 Φεβρουαρίου 2005 η καταγγέλλουσα άσκησε στο Πρωτοδικείο (νυν Γενικό Δικαστήριο) προσφυγή με αίτημα την ακύρωση της απόφασης της Επιτροπής να κλείσει διοικητικά την υπόθεση.
(12)
Με διάταξή του της 26ης Σεπτεμβρίου 2006, το Πρωτοδικείο απέρριψε ως απαράδεκτη την προσφυγή καθώς έκρινε ότι η επιστολή δεν αποτελούσε πράξη δυνάμενη να προσβληθεί με προσφυγή δυνάμει του άρθρου 230 της συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας (στο εξής «συνθήκη ΕΚ») (νυν άρθρο 263 της συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (στο εξής «ΣΛΕΕ») (4).
(13)
Στις 18 Δεκεμβρίου 2006 η καταγγέλλουσα άσκησε ενώπιον του Δικαστηρίου αναίρεση κατά της διάταξης του Πρωτοδικείου.
(14)
Με απόφασή του της 17ης Ιουλίου 2008 (5), το Δικαστήριο αναίρεσε τη διάταξη, αποφαινόμενο ότι η αμφισβητηθείσα πράξη ήταν πράξη δυνάμενη να προσβληθεί, μη συνάδουσα με τις υποχρεώσεις τις οποίες υπέχει η Επιτροπή δυνάμει του διαδικαστικού κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999, και ανέπεμψε την υπόθεση στο Πρωτοδικείο.
(15)
Με επιστολή της 26ης Σεπτεμβρίου 2008, οι υπηρεσίες της ΓΔ Ανταγωνισμού ανακάλεσαν την από 2 Ιουνίου 2004 επιστολή διοικητικού κλεισίματος και προέβησαν σε νέο διοικητικό άνοιγμα της υπόθεσης.
(16)
Με διάταξή του της 29ης Ιουνίου 2009, το Πρωτοδικείο έκρινε ότι, δεδομένης της ανάκλησης της επιστολής, παρείλκε πλέον η έκδοση αποφάσεως (6). Η τελευταία αυτή διάταξη του Πρωτοδικείου προσβλήθηκε από την καταγγέλλουσα στις 7 Σεπτεμβρίου 2009 με το επιχείρημα ότι το Πρωτοδικείο όφειλε να είχε θεωρήσει παράνομη την ανάκληση της επιστολής και να είχε ακυρώσει τη διοικητική επιστολή κλεισίματος της υπόθεσης.
(17)
Με μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου της 11ης Σεπτεμβρίου 2009, η καταγγέλλουσα παρέσχε περαιτέρω πληροφοριακά στοιχεία στην Επιτροπή.
(18)
Στις 14 Οκτωβρίου 2009 πραγματοποιήθηκε συνάντηση μεταξύ των υπηρεσιών της Επιτροπής και της καταγγέλλουσας. Μετά τη συνάντηση αυτή, η καταγγέλλουσα παρέσχε περαιτέρω πληροφορίες στην Επιτροπή με διάφορα έγγραφα αλληλογραφίας.
(19)
Με επιστολή της 21ης Οκτωβρίου 2009, η Επιτροπή ζήτησε από την Ελλάδα πρόσθετες πληροφορίες. Με επιστολή της 13ης Νοεμβρίου 2009, η Ελλάδα ζήτησε περισσότερο χρόνο για την αποστολή απάντησης, αίτημα που έγινε δεκτό από την Επιτροπή με μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου της 18ης Νοεμβρίου 2009. Στις 11 Ιανουαρίου 2010 και στις 14 Ιανουαρίου 2010 η Ελλάδα έδωσε απαντήσεις στην Επιτροπή.
(20)
Με απόφασή του της 6ης Μαΐου 2010, το Δικαστήριο ανταποκρίθηκε στο αίτημα του Συμβουλίου της Επικρατείας για έκδοση προδικαστικής απόφασης δυνάμει του άρθρου 234 της συνθήκης ΕΚ (νυν άρθρου 267 της ΣΛΕΕ), ιδίως όσον αφορά την εφαρμογή στη διαδικασία του διαγωνισμού των κανόνων της Ένωσης που διέπουν τις δημόσιες συμβάσεις, θέμα το οποίο αποτελεί επίσης αντικείμενο της παρούσας έρευνας. Το Δικαστήριο κατέληξε μεταξύ άλλων στο συμπέρασμα ότι σύμβαση όπως αυτή που αποτελούσε το αντικείμενο του υπό εξέταση διαγωνισμού δεν ενέπιπτε, ως σύνολο, στο πεδίο εφαρμογής των οδηγιών για τις δημόσιες συμβάσεις (7). Επιπλέον, το Δικαστήριο επεσήμανε ότι το εν λόγω συμπέρασμα δεν απέκλειε την υποχρέωση τηρήσεως, στο πλαίσιο τέτοιας συμβάσεως, των θεμελιωδών κανόνων και των γενικών αρχών της Συνθήκης, ιδίως όσον αφορά την ελευθερία εγκαταστάσεως και την ελεύθερη κυκλοφορία των κεφαλαίων.
(21)
Με επιστολή της 6ης Ιουλίου 2010, η Επιτροπή ενημέρωσε την Ελλάδα σχετικά με την απόφασή της να κινήσει, όσον αφορά το μέτρο, τη διαδικασία που προβλέπεται από το άρθρο 108 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ (στο εξής «η απόφαση κίνησης της διαδικασίας»).
(22)
Η απόφαση της Επιτροπής να κινήσει τη διαδικασία δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης (8). Η Επιτροπή κάλεσε τα ενδιαφερόμενα μέρη να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σχετικά με το μέτρο.
(23)
Σε συνέχεια της κίνησης της διαδικασίας, η Επιτροπή έλαβε παρατηρήσεις από δύο ενδιαφερόμενα μέρη, και συγκεκριμένα από τους εκπροσώπους του εικαζόμενου ως αποδέκτη ενίσχυσης (από την εταιρεία Athens Resort Casino Holdings (9), εξ ονόματος της HR) (10) και από εκπροσώπους της καταγγέλλουσας (από την εταιρεία Club Hotel Casino Loutraki ΑΕ, εξ ονόματος της ΚΑ) (11). Με επιστολή της 6ης Αυγούστου 2010, η Ελλάδα υπέβαλε τις παρατηρήσεις της. Με επιστολή της 29ης Οκτωβρίου 2010, οι παρατηρήσεις και των δύο ενδιαφερόμενων μερών εστάλησαν στην Ελλάδα, η οποία αντέδρασε με επιστολή της 25ης Νοεμβρίου 2010.
(24)
Στις 16 Δεκεμβρίου 2010 (12) το Δικαστήριο αποφάνθηκε ότι εσφαλμένως το Γενικό Δικαστήριο (πρώην Πρωτοδικείο) έκρινε ότι παρείλκε η έκδοση αποφάσεως επί της αρχικής προσφυγής κατά της πράξεως της Επιτροπής για «διοικητικό κλείσιμο» της υπόθεσης.
2. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΟΥ ΜΕΤΡΟΥ
(25)
Τον Οκτώβριο του 2001 οι ελληνικές αρχές κίνησαν διαδικασία σύναψης δημόσιας σύμβασης με στόχο την πώληση του 49 % του κεφαλαίου του Καζίνου Mont Parnès (13). Στη διαδικασία συμμετείχαν δύο διαγωνιζόμενα επιχειρηματικά σχήματα, συγκεκριμένα το σχήμα «Καζίνο Αττικής» (εφεξής «Καζίνο Αττικής» ή «ΚΑ») και το σχήμα με την επωνυμία «ΗΥΑΤΤ Regency - Ελληνική Τεχνοδομική» (στο εξής «κοινοπραξία Hyatt Regency» ή «HR»), τα οποία αμφότερα επελέγησαν να συμμετάσχουν στη δεύτερη φάση του διαγωνισμού (14), υπό τους όρους των ισχυουσών εθνικών διατάξεων. Κατόπιν διαδικασίας η οποία καταγγέλλεται ως παράνομη, η σύμβαση κατακυρώθηκε στην HR. Στις παραγράφους 26 έως 29 της παρούσας αιτιολογικής σκέψης εκτίθενται τα γεγονότα που οδήγησαν στην εν λόγω κατακύρωση του διαγωνισμού, με βάση τις πληροφορίες που διαθέτει η Επιτροπή.
(26)
Σύμφωνα με τις εν προκειμένω εφαρμοστέες διατάξεις της εθνικής έννομης τάξης, η ανάδειξη του επικρατέστερου διαγωνιζόμενου θα γινόταν με την υποβολή προσφορών (πλειοδοτική διαδικασία), και ως τιμή εκκίνησης για την πώληση ορίστηκε η τιμή των 80 εκατ. ευρώ. Η επιτροπή διεξαγωγής διαγωνισμού ανοίγει τους κατατεθέντες από τους διαγωνιζόμενους ενσφράγιστους φακέλους, οι οποίοι περιέχουν την οικονομική προσφορά τους, και ανακοινώνει την προσφορά ενός εκάστου. Ο υποψήφιος που υπέβαλε τη χαμηλότερη προσφορά δικαιούται να υποβάλει, στον επόμενο γύρο, τη νέα προσφορά του σε ενσφράγιστο φάκελο. Η νέα αυτή προσφορά θα πρέπει να είναι ίση τουλάχιστον προς την αρχικά υψηλότερη, προσαυξημένη κατά 1 % (15). Η εν λόγω διαδικασία υποβολής διαδοχικών προσφορών συνεχίζεται επ’ αόριστον σε χωριστούς γύρους, έως ότου αποσυρθεί ένας από τους διαγωνιζόμενους, οπότε ο τελευταίος που υπέβαλε προσφορά κηρύσσεται προσωρινός πλειοδότης. Το πρακτικό που ορίζει τον προσωρινό πλειοδότη υποβάλλεται από την επιτροπή διεξαγωγής διαγωνισμού στο διοικητικό συμβούλιο της εταιρείας Ελληνικά Τουριστικά Ακίνητα (ETA).
(27)
Στον πρώτο γύρο, οι διαγωνιζόμενοι υπέβαλαν την προσφορά τους ταυτόχρονα, σε ενσφράγιστους φακέλους, στις 31 Μαΐου 2002, στην έδρα της ETA. Η προσφορά της ΚΑ ανερχόταν σε ποσό 91 183 652 ευρώ, ενώ αυτή της HR σε ποσό 80 075 000 ευρώ. Ωστόσο, ο φάκελος της τελευταίας περιελάμβανε, πέραν της προσφοράς της, δήλωση που αμφισβητούσε το σύννομο της συμμετοχής της κοινοπραξίας ΚΑ στη διαδικασία του διαγωνισμού. Η ΚΑ ήγειρε ένσταση κατά της δηλώσεως αυτής, προβάλλοντας ότι η διατύπωση επιφυλάξεων καθιστούσε την οικονομική προσφορά της HR μη παραδεκτή. Η ειδική επιτροπή ενστάσεων απέρριψε την ένσταση της ΚΑ, η οποία θεώρησε ότι η δήλωση της HR δεν έθιγε την εγκυρότητα της προσφοράς της.
(28)
Στο δεύτερο γύρο, η HR υπέβαλε σε ενσφράγιστο φάκελο την προσφορά της ύψους 92 105 888 ευρώ, πάλι συνοδευόμενη από την ίδια γραπτή δήλωση. Μετά την ολοκλήρωση του δεύτερου γύρου, ο εκπρόσωπος της ΚΑ κατέθεσε φάκελο με την οικονομική προσφορά για τον τρίτο γύρο και επίσης κατέθεσε χωριστή δήλωση προς το διοικητικό συμβούλιο της ΕΤΑ σχετικά με την παραβίαση των όρων του διαγωνισμού όσον αφορά τις απαιτήσεις εγκυρότητας του διαγωνισμού. Η επιτροπή διεξαγωγής διαγωνισμού απέρριψε την εν λόγω κατάθεση με την αιτιολογία ότι θα μπορούσε να γίνει δεκτή μόνο εφόσον υποβαλλόταν υπό μορφή ένστασης εμπίπτουσας στην αρμοδιότητα της ειδικής επιτροπής ενστάσεων. Κατόπιν τούτου, ο εκπρόσωπος της ΚΑ ζήτησε από την επιτροπή πεντάλεπτη επιπλέον διορία προκειμένου να αποφασίσουν για τις περαιτέρω ενέργειές τους. Η διορία αυτή έγινε δεκτή και ο εκπρόσωπος ανέλαβε από το τραπέζι της επιτροπής διεξαγωγής διαγωνισμού τόσο τη γραπτή δήλωση όσο και τον φάκελο προσφοράς. Όταν επέστρεψε, εντός της πενταλέπτου διορίας, δήλωσε ότι δεν προτίθεται να υποβάλει ένσταση και κατέθεσε φάκελο προσφοράς. Στη συνέχεια, η HR υπέβαλε ένσταση και ζήτησε να κριθεί ο τρίτος γύρος προσφορών απαράδεκτος διότι η ΚΑ είχε υποβάλει προσφορά την οποία απέσυρε και έπειτα την επανυπέβαλε. Η ένσταση της HR έγινε δεκτή από την επιτροπή ενστάσεων και η προσφορά της ΚΑ (16) αποκλείστηκε από τη διαδικασία.
(29)
Αφού, στον τρίτο γύρο, απέρριψε την προσφορά της ΚΑ, η επιτροπή διεξαγωγής διαγωνισμού (17) διαβίβασε στο διοικητικό συμβούλιο της ΕΤΑ αντίγραφο του τελευταίου πρακτικού της όγδοης συνεδρίασής της, με το οποίο κηρύσσει την HR πρώτο προσωρινό πλειοδότη (με προσφορά 92 105 888 ευρώ) και την ΚΑ ως δεύτερο προσωρινό πλειοδότη. Η επιτροπή διεξαγωγής διαγωνισμού φαίνεται ότι δεν άνοιξε τον σφραγισμένο φάκελο της προσφοράς της ΚΑ για τον τρίτο γύρο και δεν επέστρεψε τον φάκελο αυτό στην τελευταία, αλλά τον παρέδωσε στην ΕΤΑ προς φύλαξη στο χρηματοκιβώτιό της (18). Το διοικητικό συμβούλιο της ΕΤΑ συγκάλεσε έκτακτη γενική συνέλευση. Κατόπιν τούτου, στις 5 Ιουνίου 2002, ο διευθύνων σύμβουλος της ΕΤΑ και ο εκπρόσωπος της Kantor Capital ΑΕ, χρηματοοικονομικού συμβούλου επιφορτισμένου με τη διαδικασία, εξουσιοδοτήθηκαν να ζητήσουν από την HR να βελτιώσει την προσφορά της. Η HR αύξησε στη συνέχεια το προτεινόμενο ποσό σε 110 εκατ. ευρώ. Στις 12 Ιουνίου 2002 η ΚΑ υπέβαλε στο διοικητικό συμβούλιο της ETA επιστολή περιέχουσα προσφορά ποσού 162 εκατ. ευρώ, η οποία όμως στη συνέχεια απορρίφθηκε επειδή είχε υποβληθεί μετά το πέρας της πλειοδοτικής διαδικασίας. Τέλος, η HR βελτίωσε περαιτέρω την προσφορά της, ανεβάζοντας το ποσό στα 120 εκατ. ευρώ (19).
3. ΑΠΟΦΑΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΙΝΗΣΗ ΕΠΙΣΗΜΗΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ
(30)
Η επίσημη διαδικασία έρευνας κινήθηκε επειδή η Επιτροπή διατηρούσε ακόμη αμφιβολίες κατά πόσον το μερίδιο ποσοστού 49 % του κεφαλαίου του Καζίνου Mont Parnès πωλήθηκε από το Ελληνικό Δημόσιο στον πλειοδότη σε διαδικασία πώλησης η οποία πληρούσε τις απαιτήσεις να είναι ανοικτή, διαφανής και άνευ διακρίσεων. Ειδικότερα, η Επιτροπή δεν ήταν πεπεισμένη για το εάν κατά τη διαδικασία πώλησης υπήρξε ή όχι οποιαδήποτε παράνομη προτιμησιακή αντιμετώπιση του αγοραστή και κατά συνέπεια για το εάν πληρώθηκε αγοραίο τίμημα ή όχι. Ο αποκλεισμός της ΚΑ από τον πλειοδοτικό διαγωνισμό, σε συνδυασμό με την προσφορά των 162 εκατ. ευρώ την οποία η ΚΑ κατέθεσε μετά την πλειοδοτική διαδικασία, θεωρήθηκε ως ενδεχόμενη απόδειξη μιας πώλησης κάτω της αξίας και, ως εκ τούτου, ενδεχόμενη απόδειξη της ύπαρξης κρατικής ενίσχυσης υπό τη μορφή διαφυγόντων πόρων του Δημοσίου.
4. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ
(31)
Με επιστολή της 6ης Αυγούστου 2010, η Ελλάδα υπέβαλε τις παρατηρήσεις της. Η Ελλάδα αμφισβητεί την ύπαρξη κρατικής ενίσχυσης προβάλλοντας ότι η διαδικασία πλειοδοτικού διαγωνισμού για την πώληση του μεριδίου της στο Καζίνο Mont Parnès διεξήχθη σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία, και ότι το μερίδιο 49 % στο κεφάλαιο του καζίνου πωλήθηκε σε αγοραία τιμή.
(32)
Οι ελληνικές αρχές τονίζουν, πρώτα απ’ όλα, ότι η επιλογή των συμμετεχόντων στο διαγωνισμό και η όλη πλειοδοτική διαδικασία ήταν καθ’ όλα νόμιμες και διεξήχθησαν σύμφωνα με τις διακηρύξεις του διαγωνισμού (20), οι οποίες διέπονται από την ισχύουσα νομοθεσία, και ότι οι εν λόγω όροι των διακηρύξεων είχαν γίνει δεκτοί ανεπιφύλακτα από αμφότερους τους διαγωνιζόμενους.
(33)
Οι ελληνικές αρχές εξηγούν επίσης ότι η δήλωση της HR, που περιλαμβανόταν στον φάκελο της οικονομικής προσφοράς της HR τόσο κατά τον πρώτο όσο και κατά τον δεύτερο γύρο της πλειοδοτικής διαδικασίας, δεν έθιγε την ισχύ των οικονομικών προσφορών της, αλλά αφορούσε αποκλειστικά στη συμμετοχή καθεαυτήν της ΚΑ στον διαγωνισμό, και έτσι οι οικονομικές προσφορές της HR ορθώς κρίθηκαν νόμιμες από την επιτροπή ενστάσεων.
(34)
Οι ελληνικές αρχές υποστηρίζουν περαιτέρω ότι η προσφορά που υπέβαλε η ΚΑ στον τρίτο γύρο της πλειοδοτικής διαδικασίας, η οποία κατά τους ισχυρισμούς της καταγγέλλουσας ήταν ύψους 107 εκατ. ευρώ, αποκλείστηκε επειδή ο φάκελος είχε απομακρυνθεί και διέφευγε του οπτικού πεδίου της επιτροπής διεξαγωγής διαγωνισμού. Υπό τις περιστάσεις αυτές, η επιτροπή δεν μπορούσε να είναι βέβαιη ότι δεν είχε γίνει αλλαγή φακέλου. Σε κάθε περίπτωση, η επανυποβολή της προσφοράς θα σήμαινε υποβολή δεύτερης προσφοράς μέσα στον ίδιο γύρο, πράγμα αντίθετο προς τους εν προκειμένω εφαρμοστέους κανόνες.
(35)
Οι ελληνικές αρχές εξηγούν ότι η προσφορά την οποία υπέβαλε η HR στον δεύτερο γύρο, ύψους 92 105 888 ευρώ, με τίμημα υψηλότερο αυτού της αρχικής προσφοράς της ΚΑ, ύψους 91 183 652 ευρώ, την οποία κατέθεσε στον πρώτο γύρο, ευθυγραμμιζόταν με τους κανόνες υποβολής προσφορών, δεδομένου ότι, σύμφωνα με τους όρους των διακηρύξεων του διαγωνισμού, η εκάστοτε νέα προσφορά έπρεπε να είναι αυξημένη κατά 1 %, και όχι κατά 10 %, όπως είχε διατυπωθεί ως παραδοχή της Επιτροπής στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας. Συνεπώς, είχαν τηρηθεί ως προς τούτο οι όροι του διαγωνισμού.
(36)
Οι ελληνικές αρχές προβάλλουν επίσης το επιχείρημα ότι η τελευταία προσφορά της ΚΑ ύψους 162 εκατ. ευρώ -δηλαδή το ποσό το οποίο η ΚΑ διατεινόταν ότι ήταν έτοιμη να καταβάλει- δεν ήταν έγκυρη, επειδή έλαβε χώρα εκτός και πέραν της διαγωνιστικής διαδικασίας. Τυχόν αποδοχή της προσφοράς αυτής θα προσέκρουε στην αρχή της νομιμότητας, δεδομένου ότι σκοπός ενός δημόσιου πλειοδοτικού διαγωνισμού είναι όχι μόνον η εξυπηρέτηση του οικονομικού συμφέροντος του Δημοσίου, αλλά και η εξυπηρέτηση του ευρύτερου δημόσιου συμφέροντος, να επιτευχθεί δηλαδή το μεγαλύτερο δυνατό τίμημα ενώ παράλληλα να τηρείται η αρχή της νομιμότητας (τηρουμένων δηλαδή των κανόνων των διακηρύξεων και των τευχών δημοπράτησης όπως και των λοιπών εφαρμοστέων νομοθετικών διατάξεων).
(37)
Οι ελληνικές αρχές εξηγούν περαιτέρω ότι δεν ακύρωσαν απλώς τον διαγωνισμό ώστε να προκηρύξουν νέο διαγωνισμό επειδή αυτό θα σήμαινε επανάληψη της όλης διαδικασίας για τέταρτη φορά εντός οκτώ ετών, πράγμα που θα δυσφημούσε την Ελλάδα διεθνώς, ενώ δεν ήταν βέβαιο ότι τυχόν επανάληψη του διαγωνισμού θα οδηγούσε σε επίτευξη τιμήματος 162 εκατ. ευρώ. Στο πλαίσιο αυτό, η Ελλάδα αμφισβητεί ακόμη και την αξιοπιστία της προσφοράς 162 εκατ. ευρώ από την ΚΑ, δεδομένου ότι η τελευταία είχε επίγνωση του γεγονότος ότι τυχόν αποδοχή της προσφοράς θα είχε ως μόνη άμεση συνέπεια τη ματαίωση της διαδικασίας και την έναρξη νέας.
(38)
Επιπλέον, οι ελληνικές αρχές (21) βεβαιώνουν ότι το τίμημα που καταβλήθηκε τελικά (120 εκατ. ευρώ) ήταν εύλογο, καθώς ήταν κατά 25,5 % υψηλότερο από την αποτίμηση ύψους 95,4 εκατ. ευρώ που είχε διενεργήσει ανεξάρτητος εμπειρογνώμονας πριν τη διαγωνιστική διαδικασία και η οποία αποτίμηση είχε παραμείνει σφραγισμένη μέχρι το πέρας της διαδικασίας. Δηλώνουν ότι η αποτίμηση αυτή -παρόλο που δεν απαιτείτο από τη διαγωνιστική διαδικασία- είχε παραγγελθεί για να διασφαλιστούν ακόμη περισσότερο τα συμφέροντα της Ελλάδας (22).
(39)
Επί των ισχυρισμών της καταγγέλλουσας ότι δήθεν οι αρχικοί όροι των διακηρύξεων του διαγωνισμού βελτιώθηκαν με τον μεταγενέστερο νόμο 3139/2003, οι ελληνικές αρχές εξηγούν ότι ούτε με το νόμο 3139/2003 ούτε με οποιονδήποτε άλλον τρόπο δεν επήλθαν τροποποιήσεις στους όρους των διακηρύξεων. Σύμφωνα με την Ελλάδα, ο νόμος αυτός απλώς ρυθμίζει θέματα διαφόρων αδειών συναφών με την επένδυση και με τη λειτουργία του καζίνου, και περιλαμβάνει μέτρα για την προστασία των εργαζομένων μετά την ιδιωτικοποίηση. Ο νόμος αυτός δεν απάλλαξε την HR από την υποχρέωση που υπέχει να επενδύσει 44 εκατ. ευρώ στο Καζίνο Mont Parnès, και η συμβατική ρήτρα περί επιστροφής στην HR του 70 % του τιμήματος σε περίπτωση παραχώρησης σε άλλο καζίνο άδειας λειτουργίας πριν από το 2012 αποτελούσε ήδη ρητό όρο των διακηρύξεων του διαγωνισμού.
(40)
Οι ελληνικές αρχές παρατηρούν συνεπώς ότι το τίμημα της πώλησης αντιπροσωπεύει την αγοραία αξία του μεριδίου 49 % στο κεφάλαιο του Καζίνου Mont Parnès.
(41)
Προς επίρρωση του ισχυρισμού τους ότι δεν σημειώθηκαν παρατυπίες στο πλαίσιο της διαδικασίας του διαγωνισμού, οι ελληνικές αρχές αναφέρονται σε αρκετές αποφάσεις των εθνικών δικαστηρίων, οι οποίες εξέτασαν τη νομιμότητα της διαδικασίας του διαγωνισμού κατά το εθνικό δίκαιο. Μέχρι τώρα, τα εθνικά δικαστήρια δεν έχουν διαπιστώσει καμία παρατυπία στον διαγωνισμό και συνεπώς έχουν απορρίψει τις διάφορες αιτήσεις που υπέβαλε η ΚΑ σχετικά (23). Ανάμεσα στα πορίσματα των εθνικών δικαστηρίων, τα οποία επιβεβαιώνουν τη σύννομη διεξαγωγή του διαγωνισμού, οι ελληνικές αρχές αναφέρονται ειδικότερα στα παρακάτω:
α) Διαδικασία ενώπιον των πολιτικών δικαστηρίων:
(42)
Στην απόφασή του 8118/2002 (24), το Πρωτοδικείο Αθηνών απέρριψε αίτηση που κατέθεσε η ΚΑ και έκρινε ότι:
-
Ορθώς η επιτροπή διεξαγωγής διαγωνισμού και η επιτροπή ενστάσεων έκριναν ότι οι προσφορές της HR στον πρώτο και στο δεύτερο γύρο ήταν σύμφωνες με τις διακηρύξεις του διαγωνισμού. Η δήλωση της HR, συνημμένη στις προσφορές της, δεν επηρέασε την ανεπιφύλακτη φύση των προσφορών της HR.
-
Η ΚΑ κατέθεσε προσφορά στις 15.30, δηλαδή με την εκκίνηση του τρίτου γύρου, όπως είχε καθορίσει η επιτροπή διεξαγωγής διαγωνισμού στο τέλος του δεύτερου γύρου. Ο εκπρόσωπος της ΚΑ ανέλαβε από το τραπέζι την προσφορά, με δική του θέληση και πρωτοβουλία, και παρά το γεγονός ότι η πρόεδρος της επιτροπής διεξαγωγής διαγωνισμού προσπάθησε να τον αποτρέψει ως προς αυτό. Αν η πρόεδρος της επιτροπής διαγωνισμού είχε ρητά προειδοποιήσει τον εκπρόσωπο της ΚΑ σχετικά με την απόσυρση της προσφοράς, κάτι τέτοιο θα συνίστατο σε διαφοροποιημένη μεταχείριση προς όφελος της ΚΑ και εις βάρος της HR.
-
Η δεύτερη προσφορά της ΚΑ στον τρίτο γύρο ορθώς θεωρήθηκε απαράδεκτη από την επιτροπή ενστάσεων. Κάθε πλειοδότης μπορούσε να κάνει μία μόνο προσφορά σε κάθε γύρο. Επιπλέον, αν η δεύτερη προσφορά της ΚΑ στον τρίτο γύρο είχε θεωρηθεί παραδεκτή, αυτό θα οδηγούσε σε παραβίαση της αρχής της διαφάνειας. Ο εκπρόσωπος της ΚΑ ανέλαβε τον πρώτο ενσφράγιστο φάκελο- προσφορά, έφυγε από τον χώρο όπου διεξαγόταν η πλειοδοσία και, όταν επέστρεψε, παρουσίασε έναν ενσφράγιστο φάκελο για τον οποίο δεν ήταν δυνατό να πιστοποιηθεί ότι ήταν ο ίδιος με τον προηγούμενο φάκελο (25).
β) Διαδικασία ενώπιον των διοικητικών δικαστηρίων
(43)
Σύμφωνα με τις ελληνικές αρχές, εκκρεμεί ενώπιον του Συμβουλίου της Επικρατείας υπόθεση σχετική με άλλη προσφυγή που κατέθεσε η ΚΑ προβάλλοντας τον παράνομο χαρακτήρα του διαγωνισμού (26). Η οριστική απόφαση προς το παρόν εκκρεμεί. Παρά ταύτα, οι ελληνικές αρχές παρατήρησαν ότι ο εισηγητής δικαστής έχει προτείνει την απόρριψη της προσφυγής της ΚΑ ως απαράδεκτης για λόγους δικαιοδοσίας αλλά και αβάσιμης για λόγους ουσίας (27).
γ) Διαδικασία ενώπιον της ποινικής δικαιοσύνης
(44)
Μετά από αίτηση της ΚΑ το 2002 κατά των μελών της επιτροπής διεξαγωγής του διαγωνισμού, της επιτροπής ενστάσεων, της ΕΤΑ, του σύμβουλου αποτίμησης (American Appraisal Hellas Ltd.) και του χρηματοοικονομικού συμβούλου (Kantor ΑΕ), αναφορικά με τη συμπεριφορά τους κατά τη διάρκεια του διαγωνισμού, το Συμβούλιο Εφετών, στο οποίο προωθήθηκε η υπόθεση για εκδίκαση, εξέδωσε αθωωτική απόφαση (28), διαπιστώνοντας, ειδικότερα, ότι:
-
Ούτε η πρώτη ούτε η δεύτερη απόφαση της επιτροπής ενστάσεων ήταν παράνομες και δεν βρέθηκαν ικανά στοιχεία ενοχής (δόλου) των μελών. Τα μέλη της επιτροπής ενστάσεων, απορρίπτοντας την ένσταση της ΚΑ στον πρώτο και στον δεύτερο γύρο και αποδεχόμενα από την άλλη πλευρά την ένσταση της HR στον τρίτο γύρο, δεν παραβίασαν τις διακηρύξεις του διαγωνισμού και δεν εφάρμοσαν διαφοροποιημένη μεταχείριση στους δύο πλειοδότες.
-
Οι αποφάσεις της επιτροπής διεξαγωγής διαγωνισμού δεν ήταν παράνομες και τα μέλη της επιτροπής δεν εφάρμοσαν διαφοροποιημένη μεταχείριση στους δύο πλειοδότες· επιπλέον, η επιτροπή ήταν υποχρεωμένη, σύμφωνα με τις διακηρύξεις του διαγωνισμού, να ακολουθήσει τα πορίσματα της επιτροπής ενστάσεων.
-
Ο εκπρόσωπος της ETA δεν παραβίασε τις ισχύουσες εθνικές διατάξεις ζητώντας από τον πρώτο προσωρινό πλειοδότη (HR) να αυξήσει την οικονομική προσφορά του. Ο εκπρόσωπος της ETA δεν ήταν εξουσιοδοτημένος να προβεί σε διαπραγματεύσεις και δεν είχε την αρμοδιότητα να ακυρώσει ή να ματαιώσει τη δημοπρασία.
(45)
Η αθωωτική απόφαση που μνημονεύεται στην παράγραφο 44 προσβλήθηκε ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων (29) και πολύ πρόσφατα το Εφετείο Αθηνών εξέδωσε αθωωτική απόφαση για όλα τα κατηγορούμενα πρόσωπα (απόφαση 466/2011). Το πλήρες κείμενο της απόφασης αυτής δεν είναι ακόμη διαθέσιμο.
(46)
Συμπερασματικά, έχοντας υπόψη όλες τις παραπάνω παρατηρήσεις, οι ελληνικές αρχές εμμένουν στην άποψη ότι το υπό εξέταση μέτρο δεν περιλαμβάνει κρατική ενίσχυση υπό την έννοια του άρθρου 107 της ΣΛΕΕ.
5. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΜΕΝΩΝ ΜΕΡΩΝ
(47)
Με επιστολή τους της 4ης Αυγούστου 2010, εκπρόσωποι του εικαζόμενου ως αποδέκτη ενίσχυσης (δηλαδή της εταιρείας «Athens Resort Casino Holdings» εξ ονόματος της HR) παρενέβησαν στην ενώπιον της Επιτροπής διαδικασία ως ενδιαφερόμενο μέρος. Ο εικαζόμενος ως αποδέκτης ενίσχυσης υπέβαλε τις ίδιες παρατηρήσεις όπως και η Ελλάδα, οι οποίες παρατηρήσεις παρουσιάζονται συνοπτικά στην ενότητα 4 της παρούσας απόφασης.
(48)
Επιπροσθέτως, ο εικαζόμενος ως αποδέκτης διευκρινίζει ότι το τίμημα που κατέβαλε τελικά για το μερίδιο συμμετοχής στο κεφάλαιο του καζίνου ανήλθε σε 120 εκατ. ευρώ, κατά 10 εκατ. ευρώ υψηλότερο από αυτό της προηγούμενης συνεννόησης (30). Επομένως, το ίδιο ποσό ήταν ακόμη μεγαλύτερο από την αποτίμηση των 95,4 εκατ. ευρώ η οποία είχε γίνει από επαγγελματία εμπειρογνώμονα (αλλά δεν είχε κοινολογηθεί) πριν από την έναρξη της διαγωνιστικής διαδικασίας.
(49)
Ο εικαζόμενος ως αποδέκτης ενίσχυσης υποστηρίζει περαιτέρω ότι η ΕΤΑ όχι μόνο δεν ήταν υποχρεωμένη, αλλά επιπλέον δεν είχε το δικαίωμα να απευθυνθεί στον προσωρινό δεύτερο πλειοδότη, επειδή κάτι τέτοιο θα σήμαινε έναρξη νέου γύρου προσφορών, παραβιάζοντας τους κανόνες των διακηρύξεων του διαγωνισμού. Υποστηρίζει, ακόμη, ότι η προσφορά των 162 εκατ. ευρώ από την ΚΑ εκτός της διαγωνιστικής διαδικασίας δεν διέτρεξε κανέναν κίνδυνο να ληφθεί σοβαρά υπόψη και κατατέθηκε μόνο και μόνο για να προκαλέσει την ακύρωση της διαγωνιστικής διαδικασίας. Επιβεβαιώνει ότι θα είχε ασφαλώς αμφισβητήσει οποιαδήποτε απόφαση αποδοχής της προσφοράς, διακινδυνεύοντας την ακύρωση ολόκληρης της διαδικασίας. Επ’ αυτού, τονίζει επίσης τη γνωμοδότηση του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους, το οποίο επιβεβαίωσε ότι η προσφορά της ΚΑ δεν μπορούσε ούτε να ληφθεί υπόψη ούτε να γίνει δεκτή (31).
(50)
Ο εικαζόμενος ως αποδέκτης ενίσχυσης θέτει επίσης υπό αμφισβήτηση την υπόθεση που έκανε η Επιτροπή στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας, όσον αφορά τη στρέβλωση του ανταγωνισμού και τις επιπτώσεις στο εμπόριο, ότι τα τυχερά παιχνίδια είναι διεθνής επιχείρηση και ότι οι επιχειρήσεις στον τομέα αυτόν ασκούν οικονομική δραστηριότητα σε διεθνή αγορά. Ο εικαζόμενος ως αποδέκτης ενίσχυσης υποστηρίζει ότι το Καζίνο Mont Parnès δεν δραστηριοποιείται διεθνώς παρά μόνο λειτουργεί τοπικά και συνεπώς δεν ανταγωνίζεται τα καζίνα του εξωτερικού.
(51)
Με επιστολή της της 29ης Σεπτεμβρίου 2010, η Club Hotel ΚαζίνοΛουτρακίου ΑΕ (εξ ονόματος της ΚΑ) (32) παρενέβη στην ενώπιον της Επιτροπής διαδικασία ως ενδιαφερόμενο μέρος. Στην παρέμβαση αυτή προβάλλει το επιχείρημα ότι, όσον αφορά την ποσοτικοποίηση της εικαζόμενης ενίσχυσης, «πρέπει ακόμη να ληφθεί υπόψη η διαφορά ανάμεσα στις προσφορές και η επίπτωση του κυρωτικού νόμου στις υποχρεώσεις του αγοραστή σύμφωνα με τους όρους του δημόσιου διαγωνισμού».
6. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΜΕΤΡΟΥ
6.1. Το στοιχείο κρατικής ενίσχυσης στο πλαίσιο της διάθεσης των μετοχών με ιδιωτικό συμφωνητικό
(52)
Το άρθρο 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ ορίζει ότι ενισχύσεις που χορηγούνται υπό οποιαδήποτε μορφή από τα κράτη ή με κρατικούς πόρους και που νοθεύουν ή απειλούν να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό διά της ευνοϊκής μεταχειρίσεως ορισμένων επιχειρήσεων ή ορισμένων κλάδων παραγωγής είναι ασυμβίβαστες με την εσωτερική αγορά, κατά το μέτρο που επηρεάζουν τις μεταξύ κρατών μελών συναλλαγές, εκτός αν οι Συνθήκες ορίζουν άλλως.
(53)
Σύμφωνα με πάγια νομολογία του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης (33) και σύμφωνα με τους κανόνες και την πρακτική που ακολουθεί η Επιτροπή όσον αφορά τις κρατικές ενισχύσεις που χορηγούνται στο πλαίσιο ιδιωτικοποιήσεων (34), όταν κράτος μέλος αγοράζει ή πωλεί μετοχές επιχειρήσεων, δεν υπάρχει κανένα πλεονέκτημα αν η συμπεριφορά του κράτους μέλους συνάδει με αυτή ενός ιδιώτη επενδυτή σε οικονομία της αγοράς.
(54)
Ειδικότερα, όταν η πώληση των μετοχών είναι χρηματιστηριακή, γενικά θεωρείται ότι γίνεται υπό τους όρους της αγοράς και ότι δεν περιλαμβάνει κανένα πλεονέκτημα. Ωστόσο, όταν η πώληση γίνεται με ιδιωτικό συμφωνητικό, μπορεί να υποτεθεί ότι δεν παρέχεται κανένα πλεονέκτημα εάν πληρούνται οι εξής προϋποθέσεις: πρώτον, το μερίδιο πωλείται στο πλαίσιο ανταγωνιστικής δημοπρασίας η οποία είναι ανοιχτή σε όλους και εξασφαλίζει τη διαφάνεια και τη μη διάκριση. Δεύτερον, δεν συνοδεύεται από όρους μη συνήθεις σε παρόμοιες συναλλαγές μεταξύ ιδιωτών και οι οποίοι θα μπορούσαν πιθανόν να μειώσουν την τιμή πώλησης. Τρίτον, το μερίδιο πωλείται στον πλειοδότη· και τέλος, τέταρτον, στους πλειοδότες πρέπει να έχουν δοθεί αρκετός χρόνος και πληροφορίες ώστε να διενεργήσουν κανονική αποτίμηση των περιουσιακών στοιχείων, η οποία θα αποτελέσει τη βάση της προσφοράς τους.
(55)
Με άλλα λόγια, όταν η ιδιωτικοποίηση γίνεται με ιδιωτικό συμφωνητικό, το κριτήριο για να κριθεί αν στο πλαίσιο συναλλαγής που αφορά περιουσιακά στοιχεία του Δημοσίου παρέχεται κάποιο πλεονέκτημα είναι το κατά πόσον ένας παράγοντας δραστηριοποιούμενος σε οικονομία της αγοράς θα είχε ενεργήσει με τον ίδιο τρόπο αν είχε βρεθεί σε αντίστοιχη θέση, δηλαδή θα είχε πωλήσει την εταιρεία στην ίδια τιμή. Μη οικονομικής φύσεως σκοπιμότητες, όπως, παραδείγματος χάρη, λόγοι βιομηχανικής πολιτικής, απασχόλησης, ή στόχοι περιφερειακής ανάπτυξης, οι οποίοι δεν θα ήταν αποδεκτοί από έναν οικονομικό παράγοντα σε οικονομία της αγοράς, δεν μπορούν να ληφθούν υπόψη ως λόγοι για να γίνει δεκτή κάποια χαμηλότερη τιμή και, αντίθετα, υποδηλώνουν την ύπαρξη κάποιου πλεονεκτήματος. Αυτή την αρχή έχει επανειλημμένως εξηγήσει η Επιτροπή και παγίως επιβεβαιώσει το Δικαστήριο (35).
(56)
Επομένως, αν οποιοσδήποτε από τους όρους που προαναφέρονται δεν πληρούται, η Επιτροπή θεωρεί ότι η πώληση από το Δημόσιο πρέπει να εξεταστεί για πιθανή περίπτωση κρατικής ενίσχυσης και, επομένως, ότι πρέπει να της κοινοποιηθεί. Συνεπώς, με την τήρηση των όρων αυτών, μπορεί να διασφαλιστεί ότι το κράτος λαμβάνει τη μεγαλύτερη τιμή, δηλαδή την αγοραία τιμή, για τα περιουσιακά του στοιχεία και ότι, επομένως, δεν υπάρχει κανένα πλεονέκτημα.
6.2. Η πώληση του μεριδίου 49 % στο κεφάλαιο του Καζίνου Mont Parnès
(57)
Όταν κίνησε τη διαδικασία που προβλέπεται από το άρθρο 108 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ, η Επιτροπή έτρεφε αμφιβολίες κατά πόσον η πώληση του Καζίνου Mont Parnès είχε διεξαχθεί στο πλαίσιο ενός διαγωνισμού ανοικτού, διαφανούς και αμερόληπτου. Σύμφωνα με τις πληροφορίες που ήταν διαθέσιμες στο στάδιο εκείνο, η Επιτροπή θεώρησε ότι υπήρχαν σημαντικές δυσκολίες να αποφανθεί αν είχε παράνομα παραχωρηθεί κάποια προτιμησιακή μεταχείριση, καθώς επίσης αν είχε πληρωθεί ή όχι η αγοραία τιμή. Η Επιτροπή ανησυχούσε για το ενδεχόμενο παρατυπίες στην πλειοδοτική διαδικασία να είχαν οδηγήσει σε κρατική ενίσχυση.
(58)
Στη συνέχεια, η Επιτροπή προέβη, στο πλαίσιο της επίσημης έρευνας, σε εκτίμηση των συναφών με την υπόθεση γεγονότων. Η εκτίμηση αυτή βασίστηκε στην υπάρχουσα δέσμη ενδείξεων (faisceaux d’indices) όσον αφορά το αξιολογούμενο μέτρο.
(59)
Στη διάρκεια των διαφόρων σταδίων της διαδικασίας έχουν διαβιβαστεί στην Επιτροπή στοιχεία σχετικά με τις πολυάριθμες νομικές ενέργειες, σε εθνικό επίπεδο, οι οποίες δικαιώνουν την αρχική διαγωνιστική διαδικασία. Η Επιτροπή σημειώνει ότι, μέχρι σήμερα, οι διάφορες δικαστικές αποφάσεις σε εθνικό επίπεδο (βλέπε επίσης παραγράφους 41 έως 46 της παρούσας αιτιολογικής σκέψης) δεν φαίνεται να στηρίζουν τις παρατηρήσεις που έγιναν από την καταγγέλλουσα αναφορικά με παρατυπίες και άνιση μεταχείριση στο πλαίσιο της διαγωνιστικής διαδικασίας. Τα εθνικά δικαστήρια φαίνεται μάλλον να έχουν επιβεβαιώσει, βάσει των εθνικών διατάξεων, τον χαρακτήρα του διαγωνισμού ως νόμιμου και μη εισάγοντος διακρίσεις.
(60)
Παρότι η εξέταση από την Επιτροπή δεν εξαρτάται από τα πορίσματα των εθνικών δικαστηρίων, μπορεί να λάβει υπόψη της τα πορίσματα αυτά ως έναν μεταξύ άλλων παραγόντων της ανάλυσης. Η Επιτροπή, ωστόσο, σημειώνει ότι η τωρινή της εκτίμηση δεν έχει σε καμία περίπτωση οδηγηθεί σε ερμηνεία εθνικού δικαίου, κάτι που ανήκει στην αποκλειστική αρμοδιότητα του κράτους μέλους.
(61)
Σε αυτό το πλαίσιο, η Επιτροπή θεωρεί ότι η νομιμότητα του διαγωνισμού σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο, όπως περιγράφεται και δικαιολογείται μέσα από τη διεξοδική και εμπεριστατωμένη εξέταση που έκαναν τα εθνικά δικαστήρια μέχρι τώρα, αποτελεί σημαντική ένδειξη του χαρακτήρα του διαγωνισμού ως νόμιμου και μη εισάγοντος διακρίσεις. Αυτή η πρόδηλη επιβεβαίωση του κύρους του διαγωνισμού σύμφωνα με τους κανόνες του εθνικού δικαίου μπορεί να ληφθεί υπόψη από την Επιτροπή, ανάμεσα σε άλλους παράγοντες, στην εκτίμησή της, σύμφωνα με τους κανόνες της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τις κρατικές ενισχύσεις, για το ότι η πλειοδοτική διαδικασία ήταν ανοικτή, ανεπιφύλακτη και αμερόληπτη.
(62)
Όσον αφορά το ερώτημα που τέθηκε στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας, ότι δηλαδή μία από τις προσφορές φάνηκε να παραβιάζει τους κανόνες των διακηρύξεων του διαγωνισμού αναφορικά με την ελάχιστη προσαύξηση των προσφοράς σε σχέση με την προηγούμενη, η Επιτροπή σημειώνει ότι αυτό το ζήτημα έχει λυθεί από τη στιγμή που η προσαύξηση που απαιτείτο ήταν 1 % και όχι 10 %, όπως δόθηκε στην Επιτροπή να εννοήσει. Επομένως, η Επιτροπή θεωρεί ότι υπήρξε ως προς τούτο συμμόρφωση προς τους κανόνες του διαγωνισμού.
(63)
Όσον αφορά την καταγγελθείσα διακριτική μεταχείριση των διαφόρων ενστάσεων που προβλήθηκαν στη διάρκεια της διαγωνιστικής διαδικασίας, η Επιτροπή επισημαίνει, ακόμη, ότι οι ελληνικές αρχές έδωσαν επαρκή εξήγηση για τον αποκλεισμό της προσφοράς της ΚΑ από τον διαγωνισμό ενόψει των εφαρμοστέων κανόνων που απαγορεύουν δεύτερη υποβολή στον ίδιο γύρο πλειοδοσίας.
(64)
Αναφορικά με την καταγγελλόμενη άνιση μεταχείριση των διαφόρων προσφορών που υποβλήθηκαν μετά τη διαδικασία του διαγωνισμού, η Επιτροπή θεωρεί ότι η διαφορά μεταχείρισης που συνίσταται, αφενός, στη διαπραγμάτευση με τον πρώτο πλειοδότη υψηλότερου τιμήματος και στην άρνησή της, αφετέρου, να λάβει υπόψη την προσφορά της καταγγέλλουσας ύψους 162 εκατ. ευρώ εφόσον υπήρχαν αμφιβολίες σχετικά με τη νομιμότητά της, μπορεί να γίνει δεκτή ως επιτρεπτή πρακτική στο πλαίσιο μιας διαδικασίας πλειοδοτικού διαγωνισμού. Επιπλέον, η Επιτροπή δεν μπορεί να θεωρήσει αξιόπιστη τη μη παραδεκτή προσφορά των 162 εκατ. ευρώ της καταγγέλλουσας, επειδή έγινε μόνο μετά τη διαδικασία του διαγωνισμού και σε αντίθεση με τους διαδικαστικούς κανόνες αυτού.
(65)
Όσον αφορά την υπόδειξη ότι θα μπορούσε να ματαιωθεί η όλη διαδικασία, έχει διευκρινιστεί από τις ελληνικές αρχές ότι τούτο θα σήμαινε νέα διεξαγωγή της διαδικασίας, με ενδεχόμενο κίνδυνο περαιτέρω μειώσεως του τιμήματος που θα έπρεπε να επιτευχθεί.
(66)
Οι ελληνικές αρχές έχουν επίσης διευκρινίσει ότι οι όροι σύναψης της δημόσιας σύμβασης δεν τροποποιήθηκαν ούτε από το νόμο 3139/2003 ούτε με κανέναν άλλο τρόπο.
(67)
Όσον αφορά το τίμημα, η Επιτροπή επισημαίνει ότι το τελικό τίμημα των 120 εκατ. ευρώ (36) που δόθηκε για το καζίνο, αν και παραμένει χαμηλότερο από αυτό της μη παραδεκτής προσφοράς των 162 εκατ. ευρώ που η καταγγέλλουσα ισχυρίζεται, μετά τον αποκλεισμό της από τη διαδικασία, ότι ήταν έτοιμη να υποβάλει, είναι παρά ταύτα υψηλότερο τόσο από την υψηλότερη προσφορά των 107 εκατ. ευρώ που η καταγγέλλουσα φέρεται να έχει καταθέσει κατά την πλειοδοσία, και κατά ένα ακόμη μεγαλύτερο ποσοστό (25,5 %) από την αποτίμηση των 95,4 εκατ. ευρώ που είχε προσδιοριστεί από εμπειρογνώμονα πριν από τη διεξαγωγή του διαγωνισμού.
6.3. Συμπέρασμα
(68)
Μετά την έναρξη της επίσημης διαδικασίας εξέτασης, οι ελληνικές αρχές απάντησαν ικανοποιητικά στις προκαταρκτικές αμφιβολίες που διατύπωσε η Επιτροπή στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας. Συγκεκριμένα, η Επιτροπή δεν έχει βρει αποδείξεις που να επιτρέπουν να συναχθεί το συμπέρασμα ότι στον εικαζόμενο ως αποδέκτη ενίσχυσης επιφυλάχθηκε προτιμησιακή μεταχείριση η οποία να οδήγησε σε χορήγηση οποιουδήποτε πλεονεκτήματος. Με την πώληση του ποσοστού της στο καζίνο στον τελικό πλειοδότη με ανοικτή, άνευ όρων και διακρίσεων, διαγωνιστική διαδικασία, η Ελλάδα θεωρείται ότι έχει επιτύχει το ανώτερο τίμημα στην αγορά και δεν έχει διαφυγόντα δημόσια έσοδα. Η Επιτροπή μπορεί επομένως να δεχθεί ότι, υπό παρόμοιες συνθήκες, ένας οικονομικός παράγοντας σε οικονομία της αγοράς θα είχε πωλήσει το σχετικό μερίδιο στο καζίνο σε παραπλήσια τιμή. Συμπερασματικά, η Επιτροπή θεωρεί ότι η πώληση από το Ελληνικό Δημόσιο του μεριδίου 49 % του κεφαλαίου στο Καζίνο Mont Parnès δεν περιλαμβάνει κανένα πλεονέκτημα και ότι, επομένως, δεν συνιστά κρατική ενίσχυση.
7. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ
(69)
Η Επιτροπή κρίνει ότι η πώληση από το Ελληνικό Δημόσιο του μεριδίου 49 % που κατέχει στο κεφάλαιο του Καζίνου Mont Parnès δεν συνιστά ενίσχυση,
ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΠΟΦΑΣΗ:
Άρθρο 1
Η πώληση από το Ελληνικό Δημόσιο του μεριδίου 49 % που κατέχει στο κεφάλαιο της εταιρείας Ελληνικό Καζίνο Πάρνηθας ΑΕ (Καζίνο Mont Parnès) δεν συνιστά ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Άρθρο 2
Η παρούσα απόφαση απευθύνεται στην Ελληνική Δημοκρατία.
Βρυξέλλες, 24 Μαΐου 2011.