РЕШЕНИЕ НА КОМИСИЯТА
от 14 април 2011 година
за удължаване на преходния период за придобиване на земеделска земя в Литва
(текст от значение за ЕИП)
(2011/240/ЕС)
ЕВРОПЕЙСКАТА КОМИСИЯ,
като взе предвид Договора за присъединяване на Чешката република, Естония, Кипър, Латвия, Литва, Унгария, Малта, Полша, Словения и Словакия,
като взе предвид Акта за присъединяване на Чешката република, Естония, Кипър, Латвия, Литва, Унгария, Малта, Полша, Словения и Словакия, и по-специално глава 4 от приложение IХ към него,
като взе предвид искането,отправено от Литва,
като има предвид, че:
(1)
В Акта за присъединяване от 2003 г. се предвижда възможността при посочените в същия акт условия Литва да запази в сила за срок седем години след присъединяването, изтичащ на 30 април 2011 г., ограниченията за придобиване на земеделска земя от физически и юридически лица от други държави-членки на ЕС, които не пребивават или не са регистрирани, нито имат клон или агенция в Литва. Тази възможност представлява временна дерогация от свободното движение на капитали, гарантирано в членове 63-66 от Договора за функционирането на Европейския съюз. Посоченият преходен период може единствено да бъде удължен еднократно за срок от три години.
(2)
На 4 февруари 2011 г. Литва отправи искане за удължаване на преходния период за придобиване на земеделска земя с 3 години.
(3)
Основната причина за наличието на преходен период беше необходимостта да се защитят социално-икономическите условия за селскостопанска дейност след въвеждането на единния пазар и прехода към Общата селскостопанска политика в Литва. По-специално той имаше за цел да отговори на възникналите опасения във връзка с евентуалното отражение на либерализирания режим на придобиване на земеделска земя върху сектора на селското стопанство, дължащо се на първоначалните големи разлики в цените на земята и доходите в сравнение с Австрия, Белгия, Дания, Финландия, Франция, Германия, Гърция, Ирландия, Италия, Люксембург, Нидерландия, Португалия, Испания, Швеция и Обединеното кралство (наричани по-долу „ЕС-15“). Преходният период беше предназначен също за улесняване на земеделските стопани в процеса на реституция и приватизация на земеделска земя. В своя доклад от 16 юли 2008 г. за прегледа на преходните мерки относно придобиването на селскостопанска недвижима собственост, определени в Договора за присъединяване от 2003 г. (наричан по-долу „средносрочен преглед от 2008 г.“), Комисията вече подчерта колко е важно горепосочената реформа в селското стопанство да приключи до края на предвидения преходен период (1).
(4)
Поземлената реформа в Литва все още продължава. Данните, подадени от литовските власти, сочат, че има общо 429 000 ha държавни земи, за които трябва да се изяснят правата за собственост. Към настоящия момент са били приватизирани едва 77 200 ha държавни земеделски земи, а правата за собственост на 351 000 ha земеделски земи, които представляват 11,42 % от общата площ на земеделските земи в Литва, остават неизяснени.
(5)
Според литовските власти липсата на яснота по отношение на правата за собственост в съчетание с неблагоприятната структура на стопанствата неизбежно възпрепятства транзакциите със земите и консолидирането на земеделската земя. Фрагментирането на земята води обаче до по-ниска конкурентоспособност и по-слаба пазарна ориентация на стопанствата. В този контекст подадените от литовските власти данни за 2009 г. сочат, че през същата година 52,5 % от всички стопанства са били с площ до 5 ha.
(6)
Горепосочената по-ниска конкурентоспособност на литовското селско стопанство в сравнение с тази на селското стопанство в ЕС-15 се утежнява от трудния достъп до финансови средства и високите лихвени проценти, които се прилагат към търговските кредитни линии за придобиване на земеделска земя (над 10 % през 2009 г.).
(7)
Освен това неотдавнашната световна финансова и икономическа криза също се отрази отрицателно върху икономиката на Литва, и по-специално върху продажната цена на земеделските продукти. Според данните на литовската статистическа служба към правителството на Република Литва в сравнение с 2008 г. общият индекс на покупните цени за земеделски продукти през 2009 г. е бил 77,8. Спадът е бил особено голям в сектора на растениевъдството, където в сравнение с 2008 г. общият индекс на покупните цени за същите земеделски продукти през 2009 г. се е равнявал на 69,1.
(8)
С горепосочените фактори може да се обяснят все така значителните, макар и намаляващи с времето разминавания между доходите от селскостопанска дейност на стопаните в Литва и тези на стопаните в ЕС-15. По данни на ЕВРОСТАТ през 2009 г. нивото на доходите на стопаните в Литва е спаднало с 13,6 %, докато средната стойност на доходите в ЕС-27 е спаднала с 10,7 %.
(9)
Аналогично на равнището на доходите от селскостопанска дейност между Литва и останалите държави-членки на ЕС все още съществува разлика в продажните цени на земеделската земя. По данни на ЕВРОСТАТ в сравнение с останалите държави-членки на ЕС цените на парцелите земеделска земя в Литва продължават да бъдат ниски. Пълното сближаване на продажните цени на земеделска земя не беше предвидено, нито сметнато за необходима предпоставка за приключване на преходния период. Въпреки това разликите между продажните цени на земеделската земя в Литва и тези в ЕС-15 са толкова значителни, че е възможно да възпрепятстват плавния напредък към ценовото сближаване.
(10)
В този контекст могат да бъдат споделени предвижданията на литовските власти, според които отпадането на ограниченията на 1 май 2011 г. би оказало натиск върху цените на земята в Литва. Следователно след изтичането на преходния период съществува опасност от сериозни сътресения на литовския пазар на земеделска земя.
(11)
С оглед на горепосоченото преходният период, посочен в глава 4 от приложение IX към Акта за присъединяване, следва да бъде удължен с три години.
(12)
Както вече беше подчертано в междинния преглед от 2008 г., с оглед на пълната подготовка на пазара за либерализацията и въпреки неблагоприятната икономическа конюнктура от изключително значение продължават да бъдат подобряването на кредитните и застрахователните условия за земеделските стопани и приключването на структурната реформа в селското стопанство.
(13)
Тъй като отвореният единен пазар винаги е стоял в основата на европейското благополучие, постъпването на повече чуждестранни капитали би довело също до потенциални ползи за земеделския пазар в Литва. Както беше подчертано в междинния преглед от 2008 г., чуждестранните инвестиции в сектора на селското стопанство биха могли да имат и значително дългосрочно въздействие върху осигуряването на необходимите капитал и ноу-хау, върху функционирането на пазарите на земя и върху производителността в селското стопанство. Постепенното намаляване на ограниченията по отношение на придобиването на право на собственост върху земеделска земя от чуждестранни собственици по време на преходния период би допринесло и за подготовката на пазара за пълна либерализация.
(14)
За целите на правната сигурност и за да се избегне правният вакуум в националната правна система на Литва след изтичане на сегашния преходен период, настоящото решение следва да влезе в сила в деня на публикуването му в Официален вестник на Европейския съюз,
ПРИЕ НАСТОЯЩОТО РЕШЕНИЕ:
Член 1
Преходният период за придобиване на земеделска земя в Литва, посочен в глава 4 от приложение IX към Акта за присъединяване от 2003 г., се удължава до 30 април 2014 година.
Член 2
Настоящото решение влиза в сила в деня на публикуването му в Официален вестник на Европейския съюз.
Съставено в Брюксел на 14 април 2011 година.
ΑΠΌΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΉΣ
της 14ης Απριλίου 2011
για την παράταση της μεταβατικής περιόδου σχετικά με την απόκτηση γεωργικής γης στη Λιθουανία
(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)
(2011/240/ΕΕ)
Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ,
Έχοντας υπόψη τη συνθήκη προσχώρησης της Τσεχικής Δημοκρατίας, της Εσθονίας, της Κύπρου, της Λετονίας, της Λιθουανίας, της Ουγγαρίας, της Μάλτας, της Πολωνίας, της Σλοβενίας και της Σλοβακίας,
Έχοντας υπόψη την πράξη προσχώρησης της Τσεχικής Δημοκρατίας, της Εσθονίας, της Κύπρου, της Λετονίας, της Λιθουανίας, της Ουγγαρίας, της Μάλτας, της Πολωνίας, της Σλοβενίας και της Σλοβακίας, και ιδίως το παράρτημα IX κεφάλαιο 4,
Έχοντας υπόψη την αίτηση που υπέβαλε η Λιθουανία,
Εκτιμώντας τα ακόλουθα:
(1)
Σύμφωνα με την πράξη προσχώρησης του 2003, επιτρέπεται στη Λιθουανία να διατηρήσει σε ισχύ, υπό τους όρους που προβλέπονται στην εν λόγω πράξη, για διάστημα επτά ετών μετά την προσχώρηση, το οποίο λήγει στις 30 Απριλίου του 2011, απαγορεύσεις όσον αφορά την απόκτηση γεωργικής γης από φυσικά ή νομικά πρόσωπα άλλων κρατών μελών της ΕΕ που δεν έχουν εγκατασταθεί ή καταχωριστεί ούτε διαθέτουν υποκατάστημα ή πρακτορείο στη Λιθουανία. Πρόκειται για προσωρινή εξαίρεση στην ελεύθερη κυκλοφορία των κεφαλαίων την οποία εγγυώνται τα άρθρα 63 έως 66 της συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αυτή η μεταβατική περίοδος μπορεί να παραταθεί μόνον άπαξ, για περίοδο που να μην υπερβαίνει τα τρία έτη.
(2)
Στις 4 Φεβρουαρίου 2011, η Λιθουανία ζήτησε να παρατείνει τη μεταβατική περίοδο που αφορά την απόκτηση γεωργικής γης κατά τρία έτη.
(3)
Ο βασικός λόγος για τη μεταβατική περίοδο ήταν η ανάγκη να διαφυλαχθούν οι συναφείς με τις γεωργικές δραστηριότητες κοινωνικοοικονομικές συνθήκες μετά την καθιέρωση της ενιαίας αγοράς και τη μετάβαση στην κοινή γεωργική πολιτική στη Λιθουανία. Ειδικότερα, ο στόχος ήταν να διασκεδασθούν οι ανησυχίες που ανέκυψαν σχετικά με τον πιθανό αντίκτυπο τον οποίο θα είχε στον γεωργικό τομέα η ελευθέρωση της απόκτησης γεωργικής γης λόγω των αρχικών μεγάλων διαφορών στις τιμές της γης και στα εισοδήματα, σε σύγκριση με την Αυστρία, το Βέλγιο, τη Δανία, τη Φινλανδία, τη Γαλλία, τη Γερμανία, την Ελλάδα, την Ιρλανδία, την Ιταλία, το Λουξεμβούργο, τις Κάτω Χώρες, την Πορτογαλία, την Ισπανία, τη Σουηδία και το Ηνωμένο Βασίλειο (εφεξής ΕΕ-15). Η μεταβατική περίοδος είχε επίσης ως σκοπό να εξομαλύνει τη διαδικασία της ιδιωτικοποίησης και της απόδοσης γεωργικών γαιών στους γεωργούς. Η Επιτροπή, στην έκθεσή της από 16 Ιουλίου 2008 σχετικά με την ανασκόπηση των μεταβατικών μέτρων για την απόκτηση γεωργικής γης που περιέχονται στη συνθήκη προσχώρησης του 2003 (εφεξής «ενδιάμεση ανασκόπηση του 2008») έχει ήδη τονίσει τη σημασία της ολοκλήρωσης της προαναφερόμενης γεωργικής μεταρρύθμισης έως τη λήξη της προβλεπόμενης μεταβατικής περιόδου (1).
(4)
Η αγροτική μεταρρύθμιση βρίσκεται ακόμα σε εξέλιξη στη Λιθουανία. Σύμφωνα με στοιχεία που διαβίβασαν οι λιθουανικές αρχές, η συνολική έκταση κρατικής γης ανέρχεται σε 429 000 εκτάρια, το ιδιοκτησιακό καθεστώς των οποίων πρέπει να αποσαφηνιστεί. Προς το παρόν, μόνο 77 200 εκτάρια γεωργικής γης του Δημοσίου έχουν ιδιωτικοποιηθεί ενώ όσον αφορά 351 000 εκτάρια γεωργικής γης, τα οποία αποτελούν το 11,42 % της συνολικής γεωργικής γης στη Λιθουανία, παραμένει ακόμη προς επίλυση το ζήτημα των δικαιωμάτων κυριότητας.
(5)
Κατά την άποψη των αρχών της Λιθουανίας, η απουσία σαφήνειας σχετικά με τα ιδιοκτησιακά δικαιώματα σε συνδυασμό με τη δυσμενή δομή των γεωργικών εκμεταλλεύσεων αναπόφευκτα εμποδίζει τις κτηματικές συναλλαγές και τη συνένωση των γεωργικών κλήρων. Ο κατακερματισμός των γαιών, ωστόσο, οδηγεί σε χαμηλότερη ανταγωνιστικότητα και σε γεωργικές εκμεταλλεύσεις λιγότερο προσανατολισμένες στην αγορά Στο πλαίσιο αυτό, από στοιχεία που αφορούν στο 2009, τα οποία διαβίβασαν οι λιθουανικές αρχές προκύπτει ότι, το εν λόγω έτος, οι εκμεταλλεύσεις μεγέθους έως 5 εκταρίων αποτελούσαν ποσοστό 52,5 % του συνόλου των εκμεταλλεύσεων.
(6)
Η προαναφερόμενη χαμηλότερη ανταγωνιστικότητα του γεωργικού τομέα της Λιθουανίας σε σύγκριση με τον γεωργικό τομέα στην ΕΕ-15 αποτελεί πρόβλημα το οποίο γίνεται πιο σύνθετο εξαιτίας των δυσχερειών πρόσβασης σε χρηματοοικονομικούς πόρους και λόγω των υψηλών επιτοκίων τα οποία εφαρμόζονται στις εμπορικές πιστώσεις που ανοίγονται για την απόκτηση γεωργικής γης (υψηλότερα του 10 % το 2009).
(7)
Επιπλέον, η πρόσφατη παγκόσμια χρηματοπιστωτική και οικονομική κρίση επίσης είχε αρνητικό αντίκτυπο στην οικονομία της Λιθουανίας, ειδικότερα στις τιμές πώλησης των γεωργικών προϊόντων. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Στατιστικής Υπηρεσίας της Λιθουανίας, η οποία εποπτεύεται από την κυβέρνηση της Δημοκρατίας της Λιθουανίας, ο συνολικός δείκτης τιμών αγοράς των γεωργικών προϊόντων το 2009, σε σύγκριση με αυτόν του 2008, ανήλθε στο 77,8. Η πτώση ήταν ιδιαίτερα αξιοσημείωτη στον τομέα των φυτικών καλλιεργειών, όπου ο συνολικός δείκτης τιμών αγοράς των εν λόγω γεωργικών προϊόντων το 2009 σε σύγκριση με το 2008 ήταν ίσος με το 69,1.
(8)
Υπό το πρίσμα των προαναφερόμενων παραγόντων, μπορεί να εξηγηθεί το χάσμα μεταξύ γεωργικού εισοδήματος των αγροτών στη Λιθουανία και στην ΕΕ-15, το οποίο, αν και μειώνεται με την πάροδο του χρόνου, παραμένει ακόμα σημαντικό Σύμφωνα με τη Eurostat, το 2009 σημειώθηκε μείωση του επιπέδου του εισοδήματος των αγροτών στη Λιθουανία κατά 13,6 %, ενώ στην ΕΕ-27, το αντίστοιχο μέσο εισόδημα μειώθηκε κατά 10,7 %.
(9)
Παρόμοια με τα επίπεδα των γεωργικών εισοδημάτων, παραμένει επίσης το χάσμα στις τιμές πώλησης γεωργικής γης μεταξύ της Λιθουανίας και των άλλων κρατών μελών της ΕΕ. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat, οι τιμές των γεωργικών γεωτεμαχίων στη Λιθουανία παραμένουν χαμηλές σε σύγκριση με αυτές των άλλων κρατών μελών της ΕΕ. Η πλήρης σύγκλιση των τιμών πώλησης γεωργικής γης ούτε αναμενόμενη ήταν ούτε θεωρείτο αναγκαία προϋπόθεση για τον τερματισμό της μεταβατικής περιόδου. Όμως, οι αξιοσημείωτες διαφορές μεταξύ των τιμών γεωργικής γης στη Λιθουανία και στην ΕΕ-15 είναι τέτοιες που μπορούν να παρεμποδίσουν την ομαλή πορεία προς τη σύγκλιση των τιμών.
(10)
Με βάση τα ανωτέρω, είμαστε σε θέση να προβλέψουμε, όπως και οι αρχές της Λιθουανίας, ότι η άρση των περιορισμών την 1η Μαΐου 2011 θα ασκήσει πιέσεις στις τιμές γης στη Λιθουανία. Επομένως, υπάρχει απειλή σοβαρών διαταραχών στη λιθουανική αγορά γεωργικής γης με τη λήξη της μεταβατικής περιόδου.
(11)
Θα πρέπει συνεπώς να χορηγηθεί παράταση τριών ετών στη μεταβατική περίοδο που αναφέρεται στο παράρτημα IX κεφάλαιο 4 της πράξης προσχώρησης του 2003.
(12)
Προκειμένου να προετοιμαστεί πλήρως η αγορά για την ελευθέρωση, εξακολουθεί να είναι υψίστης σημασίας, ακόμη και υπό δυσμενείς οικονομικές συνθήκες, η προώθηση της βελτίωσης ορισμένων παραγόντων όπως οι πιστωτικές και ασφαλιστικές διευκολύνσεις για τους αγρότες, και η ολοκλήρωση των διαρθρωτικών γεωργικών μεταρρυθμίσεων εντός της μεταβατικής περιόδου, όπως ήδη τονίστηκε στην ενδιάμεση ανασκόπηση του 2008.
(13)
Δεδομένου ότι η ανοικτή ενιαία αγορά υπήρξε πάντοτε κεντρικής σημασίας στοιχείο της ευρωπαϊκής ευημερίας, η αυξημένη εισροή ξένων κεφαλαίων θα συνεπάγεται επίσης δυνητικά οφέλη για την αγορά γεωργικής γης στη Λιθουανία. Όπως τονίζεται στην ενδιάμεση ανασκόπηση του 2008, οι ξένες επενδύσεις στον τομέα της γεωργίας θα έχουν επίσης σημαντικά μακροπρόθεσμα αποτελέσματα στην προσφορά κεφαλαίων και τεχνογνωσίας, στη λειτουργία των κτηματαγορών και στην παραγωγικότητα της γεωργίας. Η σταδιακή χαλάρωση των περιορισμών όσον αφορά το καθεστώς ξένης ιδιοκτησίας κατά τη διάρκεια της μεταβατικής περιόδου φαίνεται επίσης ότι θα συμβάλει στην προετοιμασία της αγοράς για την πλήρη ελευθέρωση.
(14)
Για σκοπούς ασφάλειας δικαίου και προς αποφυγή νομικού κενού στην έννομη τάξη της Λιθουανίας μετά την εκπνοή της τρέχουσας μεταβατικής περιόδου, η παρούσα απόφαση θα πρέπει να αρχίσει να ισχύει από την ημέρα της δημοσίευσής της στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης,
ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΠΟΦΑΣΗ:
Άρθρο 1
Η μεταβατική περίοδος σχετικά με την απόκτηση γεωργικής γης στη Λιθουανία, που αναφέρεται στο παράρτημα IX κεφάλαιο 4 της πράξης προσχώρησης του 2003, παρατείνεται έως τις 30 Απριλίου του 2014.
Άρθρο 2
Η παρούσα απόφαση αρχίζει να ισχύει την ημέρα της δημοσίευσής της στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Βρυξέλλες, 13 Απριλίου 2011.