РЕШЕНИЕ НА КОМИСИЯТА
от 21 март 2012
година относно Държавна помощ SA.29864 (C 6/10 (ex NN 1/10), приведена в действие от Чешката република за České aerolinie, a. s. (ČSA - Czech Airlines a.s. - възможен характер на Държавна помощ на предоставен заем от Osinek a.s.)
(нотифицирано под номер C(2012) 1664)
(само текстът на чешки език е автентичен)
(текст от значение за ЕИП)
(2012/637/ЕС)
ЕВРОПЕЙСКАТА КОМИСИЯ,
като взе предвид Договора за функционирането на Европейския съюз, и по-специално член 108, параграф 2, първа алинея от него,
като взе предвид Споразумението за Европейското икономическо пространство, и по-специално член 62, параграф 1, буква а) от него,
като взе предвид решението, с което Комисията реши да открие процедурата, предвидена в член 108, параграф 2 от Договора за функционирането на Европейския съюз (1) по отношение на помощ SA.29864 (C 6/10, ex NN 1/10, CP 371/2009) (2),
като покани заинтересованите страни да представят мненията си в съответствие с посочените по-горе разпоредби и като взе предвид техните мнения,
като има предвид, че:
1. ПРОЦЕДУРА
(1)
През май 2009 г. въз основа на обществено достъпна информация Комисията научи, че държавно дружество в производство по ликвидация, наречено Osinek a.s. („Osinek“), се е съгласило да предостави заем от 2,5 млрд. CZK (около 100 млн. EUR) на ČSA - Czech airlines, a. s. („ČSA“). Комисията изиска информация от Чешката република с писма от 14 май 2009 г. и 24 септември 2009 г. Чешката република предостави на Комисията допълнителна информация с писма от 10 септември 2009 г. и 25 ноември 2009 г.
(2)
С писмо от 24 февруари 2010 г. Комисията уведоми Чешката република за решението си да открие процедурата, предвидена в член 108, параграф 2 от ДФЕС по отношение на мярката („решението за откриване на процедура“). Чешката република предостави мнения по това решение с писмо от 26 април 2010 г. Комисията зададе допълнителни въпроси с писмо от 6 юли 2010 г., на което Чешката република отговори на 15 септември 2010 г.
(3)
Решението за откриване на процедурата беше публикувано в Официален вестник на Европейския съюз. Комисията покани заинтересованите страни да представят своите мнения относно мярката за помощ.
(4)
Комисията получи мнения от четири заинтересовани страни: от Travel Service and Icelandair Group на 10 март 2011 г., от Czech Connect Airlines a.s. на 11 март 2011 г., от JOB AIR Technic a.s. на 10 март 2011 г. и от ČSA на 14 март 2011 г. Комисията препрати тези мнения на Чешката република, на която бе предоставена възможност да отговори; Комисията получи отговора с писмо от 12 май 2011 г.
2. ПОДРОБНО ОПИСАНИЕ НА МЯРКАТА
2.1. Заемът от Osinek
(5)
Разследваната мярка е заем, предоставен на 30 април 2009 г. от Osinek на чешкия национален превозвач ČSA. Заемът е отпуснат на три транша, както следва:
а)
първият транш от 800 млн. CZK е изтеглен на 11 май 2009 г.;
б)
вторият транш от 900 млн. CZK е изтеглен на 30 юли 2009 г.; и
в)
третият транш от 800 млн. CZK е изтеглен на 24 септември 2009 г.
(6)
Очакваната дата на изплащане на заема е била 30 ноември 2010 г. с възможност за продължаване на срока. Лихвеният процент за заема е равен на тримесечния междубанков лихвен процент в Прага („PRIBOR“) плюс 300 базисни пункта като рисков марж, т.е. 5,51 % към датата на подписване на споразумението за заем. Лихвите се дължат на всеки три месеца на последния работен ден от календарното тримесечие (период на олихвяване). Лихвите са изчислявани всекидневно от деня, предшестващ възстановяването на заема от Osinek.
(7)
Според чешките власти рисковият марж от 300 базисни пункта отразява правилно адекватен рисков марж за финансовото положение на дружеството, което е имало рейтинг В на Standard & Poor’s (уязвимо финансово положение) и ниво на обезпеченост на заема, възлизащо на 110 % от размера на заема.
(8)
Обезпечението, използвано за гарантиране на заема, включва сгради, намиращи се на пражкото летище Ruzyně, земя, материални запаси и резервни части. Пазарната стойност на основната част на обезпечението е определена от независим експерт. Към споразумението за заем от Osinek са сключени четири допълнения, които разширяват и изменят активите, предоставени като обезпечение (3). Чешките власти твърдят, че всички тези изменения отговарят на условието, определено в споразумението за заем от Osinek, съгласно което действителният размер на заема не бива в никой момент да надхвърля 90 % от стойността на обезпечението, нито съгласувания максимален размер на заема.
(9)
Заемът от Osinek не е бил възстановен, както се е очаквало първоначално, като вместо това на 30 юни 2010 г. обезпечението е било освободено, а дългът - капитализиран (замяна на дълг срещу дялов капитал).
Таблица 1
Преглед на активите, обезпечаващи заема от Osinek
Обезпечение
Стойност в млн. CZK
Стойност, определена от:
Период на използване
Експлоатационна сграда - Хангар F (включително земята под сградата)
[925 - 990] (4)
YBN Consult - Znalecký ústav s.r.o., Експертно становище от 1 юни 2009 г.
от 11 май 2009 г. (I транш)
Административна сграда „АРС“ (включително земята под сградата)
[735 - 770]
YBN Consult - Znalecký ústav s.r.o., Експертно становище от 5 юли 2009 г.
от 30 юли 2009 г. (II транш) до 9 декември 2009 г. (отменено от III допълнение)
Резервни части (въртящи се резервни части и/или резервни двигатели)
[150 - 165]
Оценката е въз основа на нетната балансова стойност на 30 септември 2009 г.
от 24 септември 2009 г. (III транш)
Резервни части (въртящи се, тип A310 (всички) и Boeing
[520 - 575]
Оценката е въз основа на нетната балансова стойност на 30 септември 2009 г.
от 24 септември 2009 г. (III транш) до 25 януари 2010 г. (IV допълнение)
Земята около административната сграда „АРС“
[60 - 65]
YBN Consult - Znalecký ústav s.r.o., Експертно становище от 5 юли 2009 г.
от 23 юли 2009 г. (I допълнение) до 25 януари 2010 г.
Земята около и до Хангар F
[105 - 115]
YBN Consult - Znalecký ústav s.r.o., Експертно становище от 5 юли 2009 г.
от 23 юли 2009 г. (I допълнение)
Резервни части, тип: A319/320
[265 - 290]
Въз основа на нетната балансова стойност
от 23 юли 2009 г. (I допълнение)
Резервни части, тип: A310, ATR и Boeing
[440 - 485]
Въз основа на нетната балансова стойност
от 22 септември 2009 г. (II допълнение)
Летателен тренажор
[155 - 170]
YBN Consult - Znalecký ústav s.r.o., Експертно становище от 10 септември 2009 г.
от 22 септември 2009 г. (II допълнение)
1 Boeing 737-55s, регистрационен знак: OK CGK
[140 - 155]
YBN Consult - Znalecký ústav s.r.o., Експертно становище от 7 декември 2009 г.
от 9 декември 2009 г. (III допълнение)
2 Boeing 737-55s, регистрационни знаци: OK CGH, OK CGJ
[300 - 330]
YBN Consult - Znalecký ústav s.r.o., Експертно становище от 7 декември 2010 г.
от 9 декември 2009 г. (III допълнение) до 25 януари 2010 г. (IV допълнение)
ИT
[80 - 85]
PROSCON - s.r.o., Експертно становище от 30 ноември 2009 г.
от 9 декември 2009 г. (III допълнение)
Търговска марка „ČSA CZECH AIRLINES“
[140 - 155]
Vladimir Cmejla, Експертно становище от 30 ноември 2009 г.
от 9 декември 2009 г. (III допълнение)
Дял на ČSA в ČSA Support, s.r.o.
[790 - 865]
PROSCON - s.r.o., Експертно становище от 20 януари 2010 г.
от 25 януари 2010 г. (IV допълнение)
2.2. Приложно поле на настоящото решение
(10)
Решението за откриване на процедурата от 24 февруари 2010 г. се отнася до заема от Osinek в размер на 2,5 млрд. CZK въз основа на споразумението за заем, сключено на 30 април 2009 г., като се приема, че обезпечението на заема е било вече отменено въз основа на Решение на чешкото правителство № 1343 от 26 октомври 2009 г. Комисията обаче получи уведомление относно отмяната на обезпечението на заема и неговата капитализация (замяната на дълг срещу дялов капитал) на 12 май 2010 г. (SA.30908 ČSA - Czech Airlines - План за преструктуриране), като отмяната е влязла в сила през юни 2010 г. Следователно настоящото решение се отнася единствено до самия заем от Osinek в размер на 2,5 млрд. CZK въз основа на споразумението за заем, сключено на 30 април 2009 г. Оценката на освобождаването на обезпечението и последвалата замяна на дълг срещу дялов капитал на заема от Osinek ще бъдат предмет на окончателното решение по случай SA.30908.
2.3. Osinek
(11)
Дружеството Osinek е дружество със специална инвестиционна цел, основано, за да упражни надзор при затварянето на каменовъглените мини в Чешката република и тяхното повторно пускане в експлоатация. По времето, когато е предоставен заемът, то е било 100 % собственост на чешките власти под контрола на Министерството на финансите. На 5 ноември 2008 г. Osinek преминава в ликвидация. Преди своята ликвидация Osinek все още е разполагало със средства и според информацията е търсило различни възможности за инвестиране. Споразумението за заем от Osinek е сключено и подписано на 30 април 2009 г. от името на Osinek от ликвидатора на дружеството. За да установи наличието на потенциални рискове, свързани със заема, Osinek е възложило извършването на икономически анализ на ČSA от независим експерт, European Business Consulting spol. s.r.o. („EBC“), както и на правен анализ от правно дружество, JUDr. Jiří Rybář & JUDr. Pavel Štrbík.
(12)
На 29 септември 2009 г. Osinek и Министерството на промишлеността и търговията на Чешката република са подписали споразумение, съгласно което вземанията на Osinek от ČSA по силата на споразумението за заем от Osinek са предоставени на министерството в резултат на процедурата по ликвидация на Osinek. ČSA е било уведомено за това решение в същия ден. На 8 март 2010 г. приключва процедурата по ликвидация на Osinek.
(13)
На 3 май 2010 г. чешкото правителство приема Решение № 333 относно план за преструктуриране на ČSA, с което чешкото правителство нарежда на Министерството на промишлеността и търговията да освободи активите по част от обезпечението преди увеличението на регистрирания капитал на ČSA. Правно основание за капитализацията на заема (замяна на дълг срещу дялов капитал) е посоченото решение и капитализацията е извършена на 30 юни 2010 г.
2.4. Бенефициерът ČSA
(14)
От 1923 г. ČSA е националният превозвач на Чешката република. Централата на дружеството е в Прага и то извършва дейност от пражкото летище Ruzyně. ČSA е най-големият въздушен превозвач на пражкото летище Ruzyně с дял 37 % от пътниците, чието пътуване започва или завършва в Прага. ČSA е член на Sky Team alliance. Преди преструктурирането авиационният флот наброява 51 въздухоплавателни средства. ČSA предлага услуги за редовен въздушен транспорт (до 104 дестинации в 44 държави). Освен това ČSA предоставя чартърни полети, въздушен превоз на товари, наземно обслужване (дружеството обслужва около 60 % от всички пътници на пражкото летище Ruzyně), техническа поддръжка на въздухоплавателни средства, обучение на екипажи, кетъринг, като има също така безмитни магазини на пражкото летище Ruzyně и извършва безмитни продажби на борда.
2.4.1. Структура на собствеността
(15)
ČSA е държавно дружество, като 95,69 % от акциите му са собственост на Чешката република чрез Министерството на финансите. Миноритарните собственици са Česká pojišťovna, a.s. (2,26 %), Пражката община (1,53 %) и Братиславската община (0,51 %).
(16)
След приключване на процеса за преструктуриране държавата има за цел да намери стратегически партньор за ČSA. Като подготовка за планираната приватизация чешкото правителство решава да създаде нова корпоративна структура в рамките на Český Aeroholding, a.s. („ČAH“).
(17)
На 25 октомври 2011 г. чешкият орган за защита на конкуренцията одобрява създаването на ČAH, като структурата ще включва ČSA, пражкото летище Ruzyně и настоящите дъщерни дружества на ČSA, т.е. Czech Airlines Handling, Holidays Czech Airlines, Technics и ČSA Services s.r.o. Управлението и структурата на ČAH ще включват елементи на структурата на финансов холдинг, като целта на холдинга е преструктуриране на дружествата, обединени в него, за да се улесни достъпът им до търговско финансиране и същите да бъдат подготвени за предстоящата приватизация.
2.4.2. Финансово състояние на дружеството
(18)
ČSA е имало затруднения, които се влошават значително през 2009 г. в разгара на настоящата икономическа криза. Макар дружеството да не е отговаряло в нито един момент на критериите за започване на процедура по несъстоятелност съгласно чешкото национално законодателство, то е изпитало ясно изразена отрицателна тенденция в развитието на ключовите си финансови показатели.
Таблица 2
Собствен и регистриран капитал на ČSA, 2006-2008 г. (хиляди CZK)
2006 г.
2007 г.
2008 г.
2009 г.
Собствен капитал
938 646
1 238 093
101 686
-2 352 045
Регистриран капитал
2 735 510
2 735 510
2 735 510
2 735 510
Източник: Годишни отчети на ČSA
Таблица 3
Изменения във финансовото състояние на ČSA (хиляди CZK)
(хиляди) CZK
31.12.2006 г.
31.12.2007 г.
31.3.2008 г.
30.6.2008 г.
31.12.2008 г.
31.3.2009 г.
30.6.2009 г.
30.9.2009 г.
31.12.2009 г.
Печалба/ загуба
- 396 951
206 600
[- 880 000 - - 800 000]
[- 180 000 - - 165 000]
470 057
[- 1 320 000 - - 1 190 000]
[- 1 840 000 - - 1 660 000]
[- 2 625 000 - - 2 365 000]
-3 756 125
Оборот (5)
23 375 950
23 399 853
[4 625 000 - 5 080 000]
[10 175 000 - 11 250 000]
22 581 692
[4 385 000 - 4 820 000]
[9 265 000 - 10 235 000]
[14 300 000 - 15 830 000]
19 789 620
Нетен паричен поток от операции
- 533 192
- 275 234
[- 1 110 000 - - 1 000 000]
[- 640 000 - - 580 000]
-1 762 376
[- 1 230 000 - - 1 115 000]
[- 1 320 000 - - 1 195 000]
-
-3 066 694
Дълг
6 476 911
4 391 070
[4 410 000 - 4 890 000]
[3 665 000 - 4 065 000]
6 494 752
[5 685 000 - 6 285 000]
[5 550 000 - 6 065 000]
[6 290 000 - 6 960 000]
6 581 325
Стойност на нетните активи
11 679 439
10 161 647
[8 945 000 - 9 855 000]
[9 535 000 - 10 065 000]
10 418 871
[8 340 000 - 9 255 000]
[8 990 000 - 9 920 000]
[8 470 000 - 9 390 000]
7 948 571
Източник: Финансови отчети на ČSA
(19)
Дружеството е на печалба през 2007 г. и 2008 г., но търговските му резултати се влошават значително през 2009 г. Неговият оборот спада малко през предходните четири години, но паричният поток отбелязва значителен спад. Равнището на дълга е в известна степен стабилно. Дружеството покрива загубите си чрез продажбата на активи, по-специално през финансовата 2009 година.
(20)
През 2009 г. положението на дружеството се влошава, особено след лятото, което по традиция е печеливш период за ČSA.
2.5. Решението за откриване на процедурата
(21)
На 24 февруари 2010 г. Комисията откри официалната процедура по разследване. В своето решение Комисията изрази съмнение дали ČSA е било вече в затруднение по смисъла на Насоките на Общността за държавните помощи за оздравяване и преструктуриране на предприятия в затруднение („Насоките за оздравяване и преструктуриране“) (6) към момента на получаването на заема.
(22)
Комисията изрази също така съмнение дали с оглед на финансовото положение условията на заема, предоставен от Osinek на ČSA, са икономическо предимство на дружеството, което предприятието бенефициер не би получило при нормални пазарни условия. Освен това Комисията постави въпроса дали, ако при заема става въпрос за държавна помощ, тази форма може да бъде приета за съвместима по силата на приложимите правила за държавна помощ, и по специално на съобщението на Комисията „Временна общностна рамка за мерките за държавна помощ за подпомагане на достъпа до финансиране при настоящата финансова и икономическа криза“ („Временната рамка“) (7). Ако се установи, че при заема от Osinek става въпрос за държавна помощ, мярката би имала вредни последици за конкуренцията, т.е. за въздушните превозвачи, които обслужват маршрути от пражкото летище Ruzyně или се конкурират с ČSA и нейните дъщерни дружества на други пазари.
3. МНЕНИЯ ОТ ЧЕШКАТА РЕПУБЛИКА
(23)
В отговор на решението за откриване на процедурата Чешката република представи мнения, в които твърди, че заемът от Osinek е спазил изискването на „принципа на инвеститор в условията на пазарна икономика“, тъй като не е предоставил на ČSA неоправдани икономически предимства.
(24)
По-специално Чешката република счита, че в деня на подписване на споразумението за заем от Osinek ČSA не е било предприятие в затруднение, а е станало такова чак през август 2009 г. Чешката република твърди, че въпреки нарастващите си проблеми ČSA винаги е било в състояние да гарантира своята жизнеспособност. Положението обаче се е променило към края на 2008 г. и в началото на 2009 г. и е продължило да се влошава през цялата година поради глобалната икономическа рецесия, която е нанесла силен удар върху световните транспортни пазари (8). Този фактор, в съчетание с дестабилизираните петролни пазари и валутните сътресения, е допринесъл за влошаването на финансовото положение на ČSA.
(25)
В течение на 2009 г. ČSA е разчитало на прогнозите въз основа на резултатите от предходните години и е очаквало значително по-добри резултати през летния сезон. Въпреки това резултатите от първото полугодие на 2009 г., за които ръководството е уведомено в средата на август, са показали съществен спад на средните приходи на ČSA за юни. През август 2009 г. на ръководството е станало ясно, че дружеството не може вече да упражнява дейност без незабавни мерки за намаляване на разходите и финансова помощ от външни източници.
(26)
Във връзка с възможния елемент на държавна помощ в заема от Osinek Чешката република твърди, че лихвеният процент отговаря на изискванията на Съобщението на Комисията относно преразглеждане на метода за определяне на референтните и сконтови лихвени проценти („Съобщението относно референтния лихвен процент“) (9). По-специално Чешката република изтъква, че е било правилно да се използва тримесечният лихвен процент PRIBOR като базисна ставка за определяне на лихвения процент на въпросния заем, като се има предвид изменчивостта на финансовите пазари към момента на подписване на споразумението за заем от Osinek.
(27)
ČSA не подлежи на оценка по рейтингови системи, ето защо Чешката република не е в състояние да представи доказателства за предположението си, че ČSA е отговаряло на рейтинг В към момента на подписване на споразумението за заем от Osinek. Чешката република обаче се позовава на доклад от 27 април 2009 г., написан от ЕВС, според който ČSA е платежоспособно и кредитоспособно дружество.
(28)
Чешката република още веднъж подчертава, че като гаранция за заема ČSA е трябвало да предостави обезпечение, поне равно на 110 % от заема за целия му срок. Следователно размерът на заема, действително отпуснат на ČSA, не е трябвало в никой момент да надвишава 90 % от стойността на цялото обезпечение. Чешката република потвърди, че това изискване е било изпълнено във всички случаи и представи доклад за оценка на активите, използвани като обезпечение за заема.
(29)
Освен това Чешката република твърди, че ликвидаторът на Osinek, с оглед на факта, че Osinek е разполагало със значителни налични финансови ресурси, е търсил възможности за инвестиции, за да генерира възвращаемост. Преди да сключи споразумението за заем от Osinek, ликвидаторът е възложил на независимата консултантска фирма ЕВС и на правното дружество JUDr. Jiří Rybář & JUDr. Pavel Štrbík да извършат икономически и правен анализ на предложението за заем. Анализът на ЕВС е потвърдил, че ČSA може да се счита за платежоспособно дружество и че рискът предоставянето на заем за ČSA да причини загуби или вреди на Osinek е минимален. Въз основа на този анализ ликвидаторът е решил, че предоставянето на заем на ČSA ще бъде изгоден начин за депозиране на наличните финансови ресурси на Osinek.
(30)
В допълнение Чешката република твърди, че дори ако според Комисията условията на заема на Osinek са по-благоприятни от предлаганите на пазара, то заемът ще бъде съвместим с условията, изложени във Временната рамка.
4. МНЕНИЯ НА ЗАИНТЕРЕСОВАНИ СТРАНИ
(31)
В хода на официалната процедура по разследване Комисията получи мнения от три заинтересовани страни и от бенефициера на разследваната мярка ČSA (съображение 4).
(32)
Мненията на ČSA отразяват по същество изложените по-горе мнения на Чешката република относно решението за откриване на процедурата. ČSA още веднъж подчертава, че заемът от Osinek е предоставен при пазарни условия, тъй като дружеството Osinek е действало като рационален инвеститор, който развива дейност в условията на пазарна икономика, мотивиран по-скоро от търговски, отколкото от политико-икономически или социално-политически цели. Освен това ČSA разглежда количествената оценка на възможния елемент на помощ, ако Комисията достигне до заключението, че заемът от Osinek е предоставен при изгоден лихвен процент, т.е. ако приеме, че рейтингът на ČSA е бил по-лош от „В“ и/или че нивото на обезпеченост не може да бъде категоризирано като „високо“.
(33)
Заинтересованите трети страни са без изключение конкуренти на ČSA и са представени от едно и също правно дружество, така че доводите им са до известна степен идентични. Заинтересованите трети страни твърдят, че заемът от Osinek е предоставил на ČSA държавна помощ, която е дала възможност на въздушния превозвач за нелоялна конкуренция, тъй като е предлагал цени, каквито другите конкуренти, които не са получили държавни субсидии, не могат да предложат, без да загубят способността си да покрият разходите си и да генерират разумна печалба (10).
(34)
Заинтересованите трети страни твърдят, че ČSA е бил в сериозно затруднение още преди 1 юли 2008 г. Освен това според тях заемът от Osinek е предоставен със значително по-нисък лихвен процент от този, който би поискала банка при подобни обстоятелства с оглед на финансовото положение на ČSA, както и на срока за изплащане, качеството на обезпечението и малката вероятност за действително изплащане. При тези обстоятелства заемът от Osinek представлява неправомерна държавна помощ, която е несъвместима с разпоредбите на ЕС. Един от конкурентите, представили мнения, твърди, че превозвачът ČSA е изпълнил условието, съгласно което повече от половината от регистрирания му капитал е изгубен през 2007, 2008 и 2009 г. Освен това през 2008 и 2009 г. повече от една четвърт от регистрирания капитал на ČSA е изгубена в течение на предходните 12 месеца. Същият конкурент пояснява, че от намаляването на регистрирания капитал на ČSA през 2008 г. може да се направи изводът, че още на 1 юли 2008 г. въздушният превозвач е изпълнил и двете условия за предприятие в затруднение по смисъла на точка 10, буква а) от Насоките за оздравяване и преструктуриране.
(35)
Заинтересованите трети страни твърдят по-нататък, че поради отрицателния оперативен паричен поток, многобройните кредитори и съществуването на финансови задължения, дължими и платими в рамките на 30 дни, може да се приеме, че въздушният превозвач е бил под заплаха от несъстоятелност от края на 2007 г., поради което следва да бъде определен като предприятие в затруднение, считано от 2007 г. (съгласно точка 10, буква в) от Насоките за оздравяване и преструктуриране).
5. КОМЕНТАРИ НА ЧЕШКАТА РЕПУБЛИКА ПО МНЕНИЯТА НА ЗАИНТЕРЕСОВАНИТЕ СТРАНИ
(36)
Чешката република изразява несъгласието си с мненията на заинтересованите трети страни и съгласието си с мненията на ČSA. Чешката република поддържа твърдението си, че заемът от Osinek е предоставен при пазарни условия и в съответствие със Съобщението относно референтния лихвен процент. Освен това чешките власти твърдят, че дружеството ČSA е било в състояние да извършва дейност без държавна помощ до второто полугодие на 2009 г. Състоянието на активите на ČSA не е било сериозно влошено дори през първото полугодие на 2009 г. и стойността им в действителност се е увеличила от [8 340-9 255] млн. CZK през първото тримесечие на 2009 г. до [8 990-9 920] млн. CZK през второто тримесечие на 2009 г.
(37)
Чешката република отбелязва, че макар ČSA да публикува резултатите от своята дейност, събрани в съответствие както с чешките счетоводни стандарти („CAS“), така и с Международните стандарти за финансово отчитане („МСФО“), заинтересованите страни са обосновали мненията си само с резултатите, изготвени в съответствие с CAS, чиято методология не дава вярна картина за дейността на въздушния превозвач. Счетоводните отчети, изготвени в съответствие с МСФО, предоставят по-добра информация за финансовото състояние на дружеството и поради това са по-подходящи. ČSA използва CAS, защото е длъжно да прави това по силата на чешкото данъчно законодателство. Дейността на ČSA обаче не е ограничена в рамките на Чешката република, а е глобална, поради което ČSA използва също така и МСФО. Чешката република изтъква, че МСФО се прилагат от банките при вземане на решения за предоставяне на заеми, тъй като се считат за по-точни от CAS.
(38)
Накрая Чешката република представи доказателства, че към момента, когато е бил отпуснат заемът от Osinek, дружеството ČSA не е отговаряло на условията за несъстоятелност съгласно чешкия Закон за несъстоятелността (11).
6. НАЛИЧИЕ НА ДЪРЖАВНА ПОМОЩ
(39)
В съответствие с член 107, параграф 1 от ДФЕС всяка помощ, предоставена от държава членка или чрез ресурси на държава членка под каквато и да било форма, която нарушава или заплашва да наруши конкуренцията чрез поставяне в по-благоприятно положение на определени предприятия или производството на някои стоки, доколкото засяга търговията между държавите членки, е несъвместима с вътрешния пазар.
(40)
Критериите, предвидени в член 107, параграф 1, са кумулативни. Следователно за да се прецени дали нотифицираните мерки представляват държавна помощ по смисъла на член 107, параграф 1 от ДФЕС, трябва да бъдат изпълнени всички посочени по-долу условия. Финансовата помощ следва:
-
да бъде предоставена от държавата или чрез държавни ресурси;
-
да дава предимство на получателя;
-
да поставя в по-благоприятно положение определени предприятия или производството на някои стоки;
-
да нарушава или да заплашва да наруши конкуренцията; и
-
да засяга търговията между държавите членки.
6.1. Държавни ресурси и вменяване на държавата
(41)
Понятието „държавна помощ“ се прилага по отношение на всяко предимство, предоставено пряко или непряко, финансирано от държавни ресурси, предоставено от самата държава или от междинен орган, действащ по силата на поверените му правомощия.
(42)
Необходимо е следователно да се установи на първо място дали заемът от Osinek трябва да се разглежда като държавни ресурси. Както бе посочено по-горе, към момента, когато е предоставен заемът, дружеството Osinek е било 100 % собственост на Министерството на финансите на Чешката република и поради тази причина, независимо от своя корпоративен или какъвто и да е друг правен статут, то е публично предприятие по смисъла на член 2, буква б) от Директива 2006/111/ЕО на Комисията от 16 ноември 2006 г. относно прозрачността на финансовите отношения между държавите членки и публичните предприятия, както и относно финансовата прозрачност в рамките на някои предприятия (12). Поради това Комисията счита, че заемът от Osinek е финансиран от държавни ресурси.
(43)
От друга страна, Съдът на ЕС е постановил също така, че дори ако държавата е в състояние да контролира дадено публично предприятие и да упражнява доминиращо влияние върху неговата дейност, не може автоматично да се предположи, че в даден конкретен случай реално се упражнява такъв контрол. Публичните предприятия могат да бъдат повече или по-малко независими, което се определя от степента на автономност, която държавата им предоставя. По тази причина единствено фактът, че дадено публично предприятие се намира под държавен контрол, не е достатъчно основание да се счита, че предприетите от това предприятие мерки, като например въпросното споразумение за заем, могат да бъдат вменени на държавата. Необходимо е също така да се прецени дали публичните органи могат да бъдат разглеждани като участвали по един или друг начин в приемането на тази мярка. В това отношение Съдът е посочил, че вменяването на предприета от публично предприятие мярка на държавата може да бъде предположено въз основа на определен брой показатели, възникващи от обстоятелствата по случая и от контекста, в който тази мярка е взета (13).
(44)
Такива показатели могат да бъдат интегрираността на предприятието в структурите на публичната администрация, естеството на неговата дейност и упражняването ѝ на пазара при нормални условия на конкуренция с частните оператори, правният статут на предприятието (дали е субект на публичното право или на общото дружествено право), интензивността на контрола, упражняван от публичната власт върху управлението на предприятието, или всеки друг показател, сочещ в съответния случай намеса на публичните органи или малката вероятност за липса на намеса при приемането на мярка, с оглед и на обхвата на същата, на нейното съдържание или на включените в нея условия.
(45)
Комисията отбелязва, че мнозинството от членовете на Надзорния съвет на Osinek са представители на публични органи (като например Министерството на финансите).
(46)
Osinek е обявил несъстоятелност на 5 ноември 2008 г. в съответствие с решението на единствения си акционер от същата дата. Въпреки че според чешкото законодателство ликвидаторът е длъжен да действа самостоятелно и без указания от органите на дружеството по време на процедурата по ликвидация, Комисията отбелязва също така, че ликвидаторът е назначен от Министерството на финансите на Чешката република, действащо като единствен акционер на Osinek.
(47)
Освен това чешките власти предоставиха на Комисията експертни становища от JUDr. Jiří Rybář & JUDr. Pavel Štrbík, в които на ликвидатора на Osinek се препоръчва, преди да вземе решение за предоставяне на заем на ČSA, да се консултира с акционера на Osinek, т.е. с Чешката република.
(48)
Що се отнася до надзора на дейността на Osinek от държавата, Комисията отбелязва по-нататък, че впоследствие чешкото правителство също е взело решението за отмяна на обезпечението на заема от Osinek и за замяна на дълга с активи на ČSA (Решение № 333).
(49)
Поради това Комисията достига до заключението, че отговорността за решението за предоставяне на заема от Osinek може да бъде вменена на чешката държава. Заемът от Osinek трябва следователно да се разглежда като финансиран от държавни ресурси.
6.2. Икономическо предимство
(50)
Комисията отбелязва, че в съответствие с утвърдените принципи на правото на ЕС, ако допълнителен капитал бъде предложен от държавата на дадено предприятие при условия, които са по-добри от нормалните пазарни условия, това може да попадне в приложното поле на член 107, параграф 1 от ДФЕС, тъй като може да доведе до поставяне в по-благоприятно положение на същото предприятие по смисъла на този член. За да прецени, дали на дадено предприятие е предоставено икономическо предимство от държавата, което то не би получило при нормални пазарни условия, Комисията прилага „принципа на инвеститор в условията на пазарна икономика“ (14).
(51)
Съгласно този принцип не става въпрос за държавна помощ, когато при подобни обстоятелства частен инвеститор, който действа при нормални пазарни условия на пазарна икономика, с големина, съпоставима с тази на органите, действащи в публичния сектор, може да бъде мотивиран да увеличи въпросния капитал. Комисията трябва следователно да прецени дали частен инвеститор може да е участвал във въпросната транзакция при същите условия. Очакваното поведение на хипотетичния частен инвеститор е това на предпазлив инвеститор, чиято цел да максимализира печалбата е съчетана с предпазливост по отношение на равнището на риска, приемливо за дадена норма на възвръщаемост. Според този принцип капиталът, предоставен на разположение на дадено дружество пряко или непряко при обстоятелства, които съответстват на нормалните условия на пазара, не следва да се разглежда като държавна помощ (15).
(52)
Съгласно установената съдебна практика принципът на инвеститор в условията на пазарна икономика е приложим към заемите. Когато се прилага към предоставянето на заем, този принцип поставя въпроса дали частен инвеститор би предоставил заема на получателя при условията, при които той е бил действително предоставен (16). В тази връзка Комисията преценява дали заемът е направен при нормални търговски условия и дали такива заеми би предложила търговска банка. По отношение на условията на такива заеми Комисията взема предвид по-специално както начисления лихвен процент, така и искания залог за гарантиране за заема. Комисията преценява дали даденият залог е достатъчен за пълното изплащане на заема в случай на неизпълнение на поетите задължения, както и финансовото положение на дружеството към момента, когато е направен заемът (17).
(53)
Комисията отбелязва, че ČSA е юридическо лице, което осъществява икономическа дейност, и поради това се разглежда като предприятие по смисъла на член 107 от ДФЕС. За да определи дали заемът от Osinek е предоставен при благоприятни или при пазарни условия, Комисията провери съответствието на лихвения процент за въпросния заем с референтния лихвен процент на Комисията, посочен в Съобщението относно референтния лихвен процент, който се прилага като заместител на пазарния лихвен процент.
(54)
Що се отнася до съответната дата, която следва да се вземе предвид при сравняване на лихвения процент на въпросния заем с референтния лихвен процент, Комисията вече изрази своето становище в решението за откриване на процедурата, че това трябва да бъде датата на правнообвързващия акт, съгласно който е предоставен заемът, т.е. 30 април 2009 г. (дата на сключване на споразумението за заем между Osinek и ČSA).
(55)
Чешката република твърди, че към този момент дружеството ČSA е имало още достъп до външно финансиране от частни банки и е станало предприятие в затруднение през август 2009 г. В началото на 2009 г. кредитоспособността на ČSA е отговаряла на рейтингова категория В.
(56)
За да провери твърденията на Чешката република, Комисията се консултира с няколко частни банки, имащи делови отношения с ČSA, относно техния вътрешен рейтинг за ČSA през първото шестмесечие на 2009 г., промените на вътрешния рейтинг за ČSA през периода от юли 2008 г. до юли 2009 г., условията на заемите, предоставени на ČSA през първото шестмесечие на 2009 г., и други техни мнения относно кредитоспособността на ČSA през първото шестмесечие на 2009 г. Три частни банки предоставиха информация, при условие че тя ще бъде третирана поверително, ще се използва само за вътрешната оценка на Комисията и няма да бъде разкрита на никоя трета страна, включително на ČSA и на чешките власти.
(57)
Въпреки че всички тези банки потвърдиха влошаването на финансовото положение на ČSA в началото на 2009 г., през първото полугодие на 2009 г. на ČSA са били предоставени заеми за оборотен капитал и кредитни улеснения. Вътрешният рейтинг за ČSA на трите частни банки отговаря приблизително на рейтинг В.
(58)
Комисията отбелязва, че отговорите на банките са логични и надеждни. Въпреки че вътрешният рейтинг на дружеството се е влошил, спадът му не изглежда достатъчно съществен, за да оправдае по-висок рисков марж.
(59)
Освен това Комисията отбелязва, че, както бе вече посочено в решението за откриване на процедурата и въз основа на информацията, подадена от Чешката република, през септември 2008 г. UniCreditBank е предоставила на ČSA оборотен капитал - средносрочен заем (4-годишен) от 200 млн. CZK, обезпечен с летателен тренажор. На 25 юни 2009 г. поради отклонението от финансовите показатели, съгласувани в споразумението за заем, UniCreditBank е увеличила рисковия марж за заема на ČSA от 160 базисни пункта (приети през септември 2008 г.) на 325 базисни пункта над едномесечния PRIBOR (т.е. лихвен процент 5,10 % годишно към 25 юни 2009 г.). Комисията отбелязва, че лихвеният процент, който е отразил последното влошаване на финансовото положение на ČSA, е под лихвения процент на заема от Osinek (5,51 % годишно) и отговаря приблизително на референтния лихвен процент за дружество с рейтинг В (с високо ниво на обезпеченост).
(60)
С оглед на горното може да се заключи, че по принцип ČSA е имало достъп до външно финансиране към момента, когато е предоставен заемът от Osinek, и че кредитоспособността на ČSA през първото полугодие на 2009 г. отговаря на рейтинг В.
(61)
Обезпечението, използвано за гарантиране на заема, включва сгради, намиращи се на пражкото летище Ruzyně, земя, материални запаси и резервни части. Пазарната стойност на обезпечението е установена от независими експерти от Чешката република, които са регистрирани или в Регистъра на експертните институти, или в Централния регистър на упълномощените експерти, воден от чешкото Министерство на правосъдието, и имат опит в областта на оценката на активи (18).
(62)
Комисията отбелязва, че датата на доклада за оценка на обезпечението Хангар F (вж. таблица 1) е 1 юни 2009 г., докато първият транш на заема от Osinek е изплатен на 11 май 2009 г. Чешките власти представиха декларация от YBN Consult от 6 май 2009 г., в която се потвърждава стойността на използваното обезпечение. Тази декларация е в съответствие с точка 5.9.11 от споразумението за заем от Osinek, при условие че пълният доклад за оценка бъде представен не по-късно от един месец, считано от датата на изплащане на първия транш. Комисията отбелязва, че това условие е изпълнено.
(63)
Освен това Комисията направи критичен преглед на представените доклади за оценка. Оценките не дават причини за безпокойство, тъй като не са открити явни грешки, приложени са приети методологии и оценките се основават на надеждни хипотези. Поради тези причини Комисията счита, че резултатите от представените доклади за оценка са добро приближение на реалистичните пазарни цени на активите, използвани като обезпечение за заема от Osinek. За един от видовете обезпечение (резервните части) стойността се основава на нетната им балансова стойност. Комисията счита, че този метод на остойностяване е уместен за въпросния вид активи, тъй като резервните части могат лесно да бъдат продадени, така че стойността им следва да съответства на първоначалната цена на придобиването им минус натрупаната амортизация.
(64)
Съгласно споразумението за заем действителният размер на заема не трябва да надвишава 90 % от стойността на обезпечението, т.е. стойността на обезпечението трябва да бъде поне равна на 110 % от размера на заема. Въз основа на предоставената информация към момента, когато е бил изплатен първият транш през май 2009 г., стойността на първоначалното обезпечение, съгласувана в споразумението за заем от 30 април 2009 г., е била поне равна на [110-117] %; към момента на изплащането на втория транш през юли 2009 г. - поне равна на [120-132] % и към момента на изплащането на третия транш през септември 2009 г. - поне равна на [128-141] %. Освен това посредством няколко допълнения към споразумението за заем от Osinek (вж. съображение 8) са добавени допълнителни активи за обезпечение, а някои от активите са освободени.
Таблица 4
Преглед на обезпечението през различни периоди от време на заема от Osinek
Дата на промяната
Изтеглена сума
(млн. CZK)
Стойност на обезпечението (млн. CZK)
Процентен дял на обезпечението
11 май 2009 г.
800
[880-935]
[110-117] %
23 юли 2009 г.
800
[1 350 - 1 485]
[169-186] %
30 юли 2009 г.
1 700
[2 040 - 2 240]
[120-132] %
22 септември 2009 г.
1 700
[2 485 - 2 760]
[146-162] %
24 септември 2009 г.
2 500
[3 190 - 3 535]
[128-141] %
9 декември 2009 г.
2 500
[3 275 - 3 615]
[131-145] %
25 януари 2010 г.
2 500
[3 310 - 3 640]
[132-146] %
(65)
В Съобщението относно референтния лихвен процент се приема, че „високо“ ниво на обезпеченост предполага загуба в случай на неизпълнение, по-малка или равна на 30 %, което отговаря на стойност на обезпечението, равна поне на 70 % от размера на заема. Комисията отбелязва, че обезпечението, предоставено за заема, е значително по-голямо, което създава значителен марж на сигурност по отношение на всяко възможно отклонение в оценките на стойността на обезпечението.
(66)
Подходящият лихвен процент по онова време съгласно Съобщението относно референтния лихвен процент е 5,16 % годишно (базисна ставка 2,96 % + 220 базисни пункта = 5,16 % годишно). Маржът от 220 базисни пункта отговаря на рейтинг В, потвърден от частните банки, и високото ниво на обезпеченост, описано по-горе.
(67)
Този процент е по-малък от лихвения процент, приложен за заема от Osinek (тримесечен PRIBOR (19) + 300 базисни пункта), който на 30 април 2009 г. е възлизал на 5,51 % годишно.
(68)
Анализът на приложения лихвен процент (тримесечен PRIBOR + 300 базисни пункта) и на референтния лихвен процент плюс марж от 220 базисни пункта показва, че тези лихвени проценти са сравними по отношение на методологията на базата, както и на общото равнище на приложените лихвени проценти, включително съответния рисков марж.
(69)
PRIBOR е референтната стойност на лихвените проценти на пазара на междубанкови депозити, който се изчислява (определя) въз основа на котировките на референтните банки за продажба на депозити (т.е. офертите) от оценителя на Чешката национална банка и за чешкия Forex Club (Асоциация на финансовите пазари на Чешката република - А.С.I.) (20).
(70)
Лихвеният процент за заема от Osinek се основава на PRIBOR, изчислен за падеж от 3 месеца. Референтният лихвен процент се основава на едногодишните лихвени проценти на паричния пазар. Комисията си запазва обаче правото да използва по-къси или по-дълги срокове на падежи, подходящи за определени случаи.
(71)
Анализът на изменението на двата лихвени проценти за целия период на заема от Osinek (от април 2009 г. до юни 2010 г.) показва, че двата процента са наистина сравними. Средните лихвени проценти (21) за периода от април 2009 г. до юни 2010 г. са почти еднакви (4,77 % за PRIBOR + 300 базисни пункта; 4,79 % за референтния лихвен процент, включително рисков марж от 220 базисни пункта). Малката разлика между двете стойности на базисните пунктове се дължи на различния метод на актуализиране. PRIBOR се актуализира ежедневно, а референтният лихвен процент се актуализира само веднъж на няколко месеца.
(72)
При тези обстоятелства приложеният лихвен процент може да се приеме като адекватен заместител на пазарния лихвен процент. Съгласно Съобщението относно референтния лихвен процент мярката отговаря на пазарните условия и следователно не дава икономическо предимство на ČSA.
(73)
Накрая Комисията отбелязва, че плащанията на дължимите лихви от ČSA на кредитора са изпълнени в пълно съответствие с условията на споразумението за заем от Osinek (22).
6.3. Избирателност
(74)
В член 107, параграф 1 от ДФЕС се изисква, че за да бъде мярката определена като държавна помощ, тя трябва да поставя в по-благоприятно положение „определени предприятия или производството на някои стоки“. В разследвания случай Комисията отбелязва, че заемът от Osinek е предоставен единствено на ČSA. Следователно той е избирателен по смисъла на член 107, параграф 1 от ДФЕС.
6.4. Нарушаване на конкуренцията и засягане на търговията
(75)
По отношение на кумулативните критерии за държавна помощ в настоящия случай засягането на вътрешната търговия в ЕС и нарушаването на конкуренцията на оспорваната мярка са несъмнени и дори не бяха оспорени от чешките власти. ČSA е в конкуренция с други въздушни превозвачи на Европейския съюз, по-специално от влизането в сила на третия етап от либерализирането на въздушния транспорт („третия пакет“) на 1 януари 1993 г. Въпросните мерки са дали възможност на ČSA да продължи експлоатацията, така че дружеството не е било принудено да понесе, за разлика от други конкуренти, последиците от своите слаби финансови резултати.
6.5. Заключение
(76)
Въз основа на горното Комисията счита, че при мярката не става въпрос за държавна помощ на ČSA, тъй като заемът на Osinek е предоставен при изисквания, каквито би поставил инвеститор в условията на пазарна икономика. По-специално лихвеният процент, на който е предоставен заемът от Osinek, е в съответствие с референтния лихвен процент, определен въз основа на Съобщението относно референтния лихвен процент, с оглед на факта, че ČSA е имало рейтинг В към момента на предоставяне на заема, което бе потвърдено от частни банки, и заемът е бил гарантиран през цялото време с обезпечение, значително по-голямо от 70 % от размера на заема, посочени в Съобщението относно референтния лихвен процент.
7. СЪВМЕСТИМОСТ НА ПОМОЩТА С ВЪТРЕШНИЯ ПАЗАР
(77)
Комисията все пак проучи дали, ако се приеме, че при заема става въпрос за държавна помощ, мярката ще бъде съвместима с вътрешния пазар в съответствие с член 107, параграф 3, буква б) от ДФЕС въз основа на Временната рамка.
(78)
Заемът от Osinek е предоставен през 2009 г. Мярката има следователно за цел да улесни достъпа на едно предприятие до външно финансиране през период, когато нормалното функциониране на кредитните пазари е силно нарушено от финансовата криза и когато финансовата криза („кредитните затруднения“) засяга икономиката като цяло и води до сериозни разстройства на икономиките на държавите членки.
(79)
На 17 декември 2008 г. Комисията взе мерки за справяне с тази криза, като прие Временната рамка. В нея Комисията признава „тежестта на настоящата финансова криза и отражението ѝ върху цялата икономика на държавите членки“. Комисията достига освен това до заключението, „че някои категории държавна помощ са оправдани за ограничен период, за да се решат тези трудности, и че тази помощ може да се обяви за съвместима с общия пазар въз основа на член 107, параграф 3, буква б) от ДФЕС“.
7.1. Съответствие с точка 4.4.2 от Временната рамка
(80)
Мярката трябва да бъде оценена съгласно изискванията на точка 4.4.2 от Временната рамка („Помощ под формата на лихвена субсидия“).
(81)
Съгласно Временната рамка приложеният лихвен процент трябва да бъде поне равен на лихвения процент по еднодневните депозити на централната банка плюс премия, равна на разликата между средния междубанков лихвен процент за една година и средния лихвен процент по еднодневните депозити на централната банка през периода от 1 януари 2007 г. до 30 юни 2008 г., плюс премията за кредитен риск, съответстваща на профила на риска на получателя, както се посочва в Съобщението относно референтния лихвен процент.
(82)
Лихвеният процент по еднодневните депозити за Чешката република на 30 април 2009 г. е бил 1,45 % (23). Разликата между средния междубанков лихвен процент за една година и средния лихвен процент по еднодневните депозити на централната банка през периода от 1 януари 2007 г. до 30 юни 2008 г. е бил 68 базисни пункта.
(83)
Премията за кредитен риск, съответстваща на профила на риска на получателя, е била 220 базисни пункта. Тази премия се основава на рейтинг В (вж. съображение 57) и високо ниво на обезпеченост, като се има предвид предложеното обезпечение (вж. съображения 64 и 65).
(84)
Съгласно Временната рамка минималният лихвен процент следователно ще бъде 4,33 % (1,45 % + 0,68 % + 2,20 %). Действителният лихвен процент за заема от Osinek е бил 5,51 %. Оттук следва, че заемът от Osinek е предоставен при лихвен процент, по-голям от допустимия минимум съгласно Временната рамка.
(85)
Освен това в точка 4.4 от Временната рамка се поставят две допълнителни условия, които трябва да бъдат изпълнени, за да може заемът да се разглежда като съвместима помощ:
(86)
Първо, договорът трябва да е бил сключен не по-късно от 31 декември 2010 г. Намалените лихвени проценти могат да се прилагат за плащания на лихви преди 31 декември 2012 г.
(87)
Споразумението за заем от Osinek е сключено на 30 април 2009 г. Връщането на заема с еднократно плащане е било предвидено за 30 ноември 2010 г. Следователно договорът за заема отговаря на първото условие.
(88)
Второ, трябва получателят да не е бил в затруднение към 1 юли 2008 г.
(89)
В точка 9 от Насоките за Оздравяване и преструктуриране се посочва, че няма определение на ЕС за това какво представлява предприятие в затруднение и се добавя, че според Комисията едно предприятие е в затруднение, когато е неспособно, било чрез свои собствени ресурси или чрез средства, които може да получи от своите собственици/акционери или кредитори, да се справи със загуби, които без външна намеса от страна на публичните власти почти сигурно могат да го изкарат извън бизнеса.
(90)
По-нататък в точка 10, буква б) от Насоките за Оздравяване и преструктуриране се пояснява, че предприятията се считат в затруднение, ако в дружеството поне няколко члена имат неограничена отговорност за задълженията на дружеството, когато повече от половината от неговия регистриран капитал липсва и повече от една четвърт от този капитал е била изгубена през предходните 12 месеца.
(91)
През 2008 г. регистрираният капитал на ČSA е възлизал общо на 2 735 млн. CZK. Въз основа на методиката на CAS собственият капитал на дружеството е намалял през същата година до 101 млн. CZK.
Таблица 5
Собствен и регистриран капитал през 2007 г. и 2008 г. (хиляди CZK)
Източник: Финансови отчети на ČSA
2007 г.
6/07
7/07
8/07
9/07
10/07
11/07
12/07
Собствен капитал
[1 035 000 - 1 140 000]
[1 415 000 - 1 555 000]
[1 450 000 - 1 595 000]
[1 410 000 - 1 565 000]
[1 950 000 - 2 145 000]
[1 260 000 - 1 390 000]
1 238 093
Регистриран капитал
2 735 510
2 735 510
2 735 510
2 735 510
2 735 510
2 735 510
2 735 510
2008 г.
1/08
2/08
3/08
4/08
5/08
6/08
Собствен капитал
[585 000 - 645 000]
[385 000 - 420 000]
[110 000 - 120 000]
[690 000 - 755 000]
[860 000 - 950 000]
[965 000 - 1 065 000]
Регистриран капитал
2 735 510
2 735 510
2 735 510
2 735 510
2 735 510
2 735 510
7/08
8/08
9/08
10/08
11/08
12/08
Собствен капитал
[945 000 - 1 030 000]
[1 220 000 - 1 340 000]
[1 270 000 - 1 410 000]
[1 295 000 - 1 430 000]
[610 000 - 670 000]
101 686
Регистриран капитал
2 735 510
2 735 510
2 735 510
2 735 510
2 735 510
2 735 510
(92)
Въпреки че повече от половината от регистрирания капитал на дружеството е вече липсвала към 1 юли 2008 г., второто условие на точка 10, буква а) от Насоките за Оздравяване и преструктуриране - че повече от една четвърт от регистрирания капитал трябва да е била изгубена през предходните 12 месеца, не е изпълнено. Загубата на собствен капитал през периода от юли 2007 г. до юли 2008 г. ([31 570 000-34 875 000] CZK) съответства само на [0,8-1,5] % от регистрирания капитал.
(93)
Освен това в съответствие с точка 10, буква в) от Насоките за Оздравяване и преструктуриране за едно дружество се счита, че е в затруднение, когато съгласно критериите по своето национално законодателство то подлежи на процедура по колективна несъстоятелност. Чешките власти потвърдиха, че съгласно чешкия Закон за несъстоятелността ČSA не подлежи на процедура по несъстоятелност.
(94)
В съответствие с точка 11 от Насоките за Оздравяване и преструктуриране, дори когато не е налице нито едно от обстоятелствата, изложени в точка 10 от тези насоки, може все пак да се приеме, че предприятието е в затруднение, по-специално ако са налице обичайните признаци на предприятие в затруднение, като нарастващи загуби, намаляващ оборот, растящи складови наличности, свободен капацитет, спадащ паричен поток, нарастващи задължения, увеличаващи се разходи по лихви и намаляваща или нулева нетна стойност на активите.
(95)
Промените във финансовите резултати на ČSA през съответния период не показват ясна отрицателна тенденция (вж. таблица 3). Дружеството отбелязва загуба в края на 2006 г., но се възстановява и показва положителен резултат за 2007 г. Загуба от [800-880] млн. CZK е след това регистрирана в края на първото тримесечие на 2008 г. Положението обаче се подобрява към края на второто тримесечие, т.е. към 30 юни 2008 г. Подобна тенденция се наблюдава при положението с паричния поток. През наблюдавания период оборотът на ČSA спада бавно на годишна база. Не може обаче да се стигне до заключението, че оборотът е спаднал значително преди 30 юни 2008 г.
(96)
Задълженията на дружеството намаляват през периода от март 2008 г. до юни 2008 г., след което нарастват през следващото шестмесечие. И накрая, през наблюдавания период стойността на активите се колебае, без да показва ясна тенденция.
(97)
В заключение, тенденцията във финансовите критерии, определени в точка 11 от Насоките за Оздравяване и преструктуриране, не показва ясно всички обичайни признаци на предприятие, намиращо се в затруднение, преди 30 юни 2008 г. Освен това по онова време ČSA е имало все още достъп до финансиране, както се вижда от факта, че през септември 2008 г. дружеството е успяло да получи заем от частна банка (вж. съображение 59).
(98)
Комисията отбелязва, че помощ, съвместима съгласно точка 4.4 от Временната рамка, може да бъде предоставена на предприятия, които не са били в затруднение към 1 юли 2008 г., а са изпаднали в затруднение след това в резултат на глобалната финансова и икономическа криза. Поради тази причина фактът, че ČSA става предприятие в затруднение на по-късна дата, не засяга съвместимостта съгласно Временната рамка.
(99)
Следователно Комисията счита, че ČSA не е било предприятие в затруднение към 1 юли 2008 г. и че поради това е допустимо към него да се приложи Временната рамка.
7.2. Заключение
(100)
С оглед на горното заемът от Osinek отговаря на всички условия, изложени в точка 4.4 на Временната рамка. Поради това, дори ако се счете, че при заема от Osinek става въпрос за държавна помощ, мярката ще бъде все пак съвместима с вътрешния пазар съгласно член 107, параграф 3, буква б) от ДФЕС.
8. ЗАКЛЮЧЕНИЕ
(101)
Комисията достига до заключението, че при заема от Osinek не става въпрос за държавна помощ. Освен това, дори ако се счете, че при заема от Osinek става въпрос за държавна помощ, мярката ще бъде все пак съвместима с вътрешния пазар съгласно член 107, параграф 3, буква б) от ДФЕС.
(102)
Настоящото решение не обхваща освобождаването на обезпечението и капитализацията на заема от Osinek на 30 юни 2010 г. Оценката на тази мярка ще бъде предмет на окончателното решение по случай SA.30908,
ПРИЕ НАСТОЯЩОТО РЕШЕНИЕ:
Член 1
Мярката, която Чешката република е привела в действие за České aerolinie, a. s. под формата на заем с общ размер 2,5 млрд. CZK, предоставен от Osinek a.s. въз основа на споразумението за заем от 30 април 2009 г., не представлява помощ по смисъла на член 107, параграф 1 от Договора за функционирането на Европейския съюз, а дори и ако представлява, тя е съвместима с вътрешния пазар съгласно член 107, параграф 3, буква б) от този Договор.
Член 2
Адресат на настоящето решение е Чешката република.
Съставено в Брюксел на 21 март 2012 година.
ΑΠΌΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΉΣ
της 21ης Μαρτίου 2012
σχετικά με τις Κρατικές ενισχύσεις SA.29864 (C 6/10) (πρώην NN 1/10) που χορήγησε η Τσεχική Δημοκρατία στην České aerolinie, a. s. (ČSA - Czech Airlines a.s. - ενδεχόμενες συνέπειες Κρατικής ενίσχυσης δανείου χορηγηθέντος από την Osinek a.s.)
[κοινοποιηθείσα υπό τον αριθμό C(2012) 1664]
(Το κείμενο στην τσεχική γλώσσα είναι το μόνο αυθεντικό)
(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)
(2012/637/ΕΕ)
Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ,
Έχοντας υπόψη τη Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και ιδίως το άρθρο 108 παράγραφος 2 πρώτο εδάφιο,
Έχοντας υπόψη τη συμφωνία για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο, και συγκεκριμένα το άρθρο 62 παράγραφος 1 στοιχείο α),
Έχοντας υπόψη την απόφαση της Επιτροπής για την κίνηση της διαδικασίας του άρθρου 108 παράγραφος 2 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (1) αναφορικά με την ενίσχυση SA.29864 (C 6/10, πρώην NN 1/10, CP 371/2009) (2),
Αφού κάλεσε τους ενδιαφερομένους να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους, σύμφωνα με τα ανωτέρω άρθρα, και έχοντας υπόψη τις παρατηρήσεις αυτές,
Εκτιμώντας τα ακόλουθα:
1. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ
(1)
Τον Μάιο του 2009, βάσει δημόσια διαθέσιμων πληροφοριών, η Επιτροπή πληροφορήθηκε ότι μια κρατική εταιρεία σε εκκαθάριση με την επωνυμία Osinek a.s. («Osinek») συμφώνησε να χορηγήσει δάνειο ύψους 2,5 δισεκατ. CZK (περίπου 100 εκατ. ευρώ) στην ČSA - Czech airlines, a.s. («ČSA»). Η Επιτροπή ζήτησε πληροφορίες από την Τσεχική Δημοκρατία με επιστολές της στις 14 Μαΐου 2009 και 24 Σεπτεμβρίου 2009. Η Τσεχική Δημοκρατία υπέβαλε στην Επιτροπή περαιτέρω πληροφορίες με επιστολές της στις 10 Σεπτεμβρίου 2009 και στις 25 Νοεμβρίου 2009.
(2)
Με επιστολή της στις 24 Φεβρουαρίου 2010 η Επιτροπή ενημέρωσε την Τσεχική Δημοκρατία για την απόφασή της να κινήσει τη διαδικασία που προβλέπεται στο άρθρο 108 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ όσον αφορά το μέτρο («απόφαση κίνησης της διαδικασίας»). Η Τσεχική Δημοκρατία υπέβαλε παρατηρήσεις σχετικά με την απόφαση αυτή με επιστολή της στις 26 Απριλίου 2010. Η Επιτροπή ζήτησε περαιτέρω πληροφορίες με επιστολή της στις 6 Ιουλίου 2010, στην οποία η Τσεχική Δημοκρατία απάντησε στις 15 Σεπτεμβρίου 2010.
(3)
Η Επιτροπή δημοσίευσε την απόφαση κίνησης της διαδικασίας στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η Επιτροπή κάλεσε τα ενδιαφερόμενα μέρη να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους επί του μέτρου.
(4)
Η Επιτροπή έλαβε παρατηρήσεις από τέσσερα ενδιαφερόμενα μέρη: Τον όμιλο Travel Service and Icelandair στις 10 Μαρτίου 2011, την Czech Connect Airlines a.s. στις 11 Μαρτίου 2011, την JOB AIR Technic a.s. στις 10 Μαρτίου 2011 και την ČSA στις 14 Μαρτίου 2011. Η Επιτροπή διαβίβασε τις εν λόγω παρατηρήσεις στην Τσεχική Δημοκρατία, στην οποία δόθηκε η ευκαιρία να απαντήσει· η Επιτροπή έλαβε την απάντηση με επιστολή της 12ης Μαΐου 2011.
2. ΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΟΥ ΜΕΤΡΟΥ
2.1. Το δάνειο Osinek
(5)
Το υπό έρευνα μέτρο είναι ένα δάνειο που χορηγήθηκε στις 30 Απριλίου 2009 από την Osinek στον εθνικό αερομεταφορέα της Τσεχικής Δημοκρατίας, ČSA. Το δάνειο εκταμιεύθηκε σε τρεις δόσεις ως εξής:
α)
η πρώτη δόση, 800 εκατ. τσεχικές κορόνες («CZK»), χορηγήθηκε στις 11 Μαΐου 2009·
β)
η δεύτερη δόση, 900 εκατ. CZK, χορηγήθηκε στις 30 Ιουλίου 2009 και
γ)
η τρίτη δόση, 800 εκατ. CZK, χορηγήθηκε στις 24 Σεπτεμβρίου 2009.
(6)
Η προβλεπόμενη ημερομηνία αποπληρωμής ήταν η 30ή Νοεμβρίου 2010, με δυνατότητα παράτασης. Το επιτόκιο του δανείου ήταν το προσφερόμενο στην Πράγα διατραπεζικό επιτόκιο δανεισμού τριών μηνών (PRIBOR) συν 300 μονάδες βάσης ως ασφάλιστρο κινδύνου, δηλαδή 5,51 % την ημερομηνία κατά την οποία υπεγράφη η σύμβαση δανείου. Οι τόκοι έπρεπε να καταβάλλονται σε τριμηνιαία βάση την τελευταία εργάσιμη ενός ημερολογιακού τριμήνου (περίοδος επιτοκίου). Ο τόκος υπολογιζόταν καθημερινά από την ημέρα που προηγείτο της αποπληρωμής του δανείου Osinek.
(7)
Σύμφωνα με τις τσεχικές αρχές, το περιθώριο κινδύνου 300 μονάδων βάσης αντανακλά ορθά το κατάλληλο περιθώριο κινδύνου για την οικονομική κατάσταση της εταιρείας, η οποία είχε αξιολογηθεί με βαθμολογία Β από τη Standard & Poor’s (ευάλωτη οικονομική κατάσταση), και το επίπεδο εξασφάλισης του δανείου, το οποίο ανήλθε στο 110 % του ποσού του δανείου.
(8)
Οι εξασφαλίσεις που χρησιμοποιήθηκαν για την ασφάλιση του δανείου αφορούσαν κτίρια που βρίσκονται στο αεροδρόμιο Ruzyně της Πράγας, γη, αποθέματα και ανταλλακτικά. Η αγοραία αξία των περισσότερων εξασφαλίσεων καθορίστηκε από ανεξάρτητο εμπειρογνώμονα. Προστέθηκαν τέσσερις προσθήκες στη σύμβαση δανείου, επεκτείνοντας και τροποποιώντας τα στοιχεία ενεργητικού που χρησιμοποιήθηκαν ως εγγυήσεις (3). Οι τσεχικές αρχές υποστηρίζουν ότι όλες αυτές οι αλλαγές πληρούσαν την προϋπόθεση που περιλαμβάνεται στη σύμβαση δανείου Osinek, σύμφωνα με την οποία το πραγματικό ποσό του δανείου δεν πρέπει να υπερβαίνει το 90 % της αξίας της εξασφάλισης οποιαδήποτε χρονική στιγμή ή το συμφωνηθέν μέγιστο ποσό του δανείου.
(9)
Το δάνειο Osinek δεν εξοφλήθηκε όπως αρχικά είχε προβλεφθεί, αντ’ αυτού κατέστη μη εξασφαλισμένο και το χρέος κεφαλαιοποιήθηκε στις 30 Ιουνίου 2010 (μετατροπή χρέους σε μετοχικό κεφάλαιο).
Πίνακας 1
Επισκόπηση των στοιχείων ενεργητικού για την εξασφάλιση του δανείου Osinek
Εξασφάλιση
Αξία σε (εκατ. CZK)
Αξία καθορισμένη από:
Περίοδος χρήσης
Επιχειρησιακό κτίριο - Υπόστεγο F (συμπεριλαμβανομένης της γης κάτω από το κτίριο)
[925 - 990] (4)
YBN Consult - Znalecký ústav s.r.o., Πραγματογνωμοσύνη της 1ης Ιουνίου 2009
από τις 11 Μαΐου 2009 (1η δόση)
Επιχειρησιακό κτίριο «APC» (συμπεριλαμβανομένης της γης κάτω από το κτίριο)
[735 - 770]
YBN Consult - Znalecký ústav s.r.o., Πραγματογνωμοσύνη της 5ης Ιουλίου 2009
από τις 30 Ιουλίου 2009 (2η δόση) έως τις 9 Δεκεμβρίου 2009 (ακυρώθηκε από την 3η προσθήκη)
Ανταλλακτικά (περιστρεφόμενα ανταλλακτικά ή/και κινητήρες αντικατάστασης)
[150 - 165]
Αποτίμηση βάσει της καθαρής λογιστικής αξίας στις 30 Σεπτεμβρίου 2009
από τις 24 Σεπτεμβρίου 2009 (3η δόση)
Ανταλλακτικά (περιστρεφόμενα, τύπου A310 (όλα) και Boeing
[520 - 575]
Αποτίμηση βάσει της καθαρής λογιστικής αξίας στις 30 Σεπτεμβρίου 2009
από τις 24 Σεπτεμβρίου 2009 (3η δόση) έως τις 25 Ιανουαρίου 2010 (4η προσθήκη)
Γη γύρω από το επιχειρησιακό κτίριο της «APC»
[60 - 65]
YBN Consult - Znalecký ústav s.r.o., Πραγματογνωμοσύνη της 5ης Ιουλίου 2009
από τις 23 Ιουλίου 2009 (1η προσθήκη) έως τις 25 Ιανουαρίου 2010
Γη γύρω από ή δίπλα στο Υπόστεγο F
[105 - 115]
YBN Consult - Znalecký ústav s.r.o., Πραγματογνωμοσύνη της 5ης Ιουλίου 2009
από τις 23 Ιουλίου 2009 (1η προσθήκη)
Ανταλλακτικά, τύπος: A319/320
[265 - 290]
Βάσει καθαρής λογιστικής αξίας
από τις 23 Ιουλίου 2009 (1η προσθήκη)
Ανταλλακτικά, τύπος: A310, ATR και Boeing
[440 - 485]
Βάσει καθαρής λογιστικής αξίας
από τις 22 Σεπτεμβρίου 2009 (2η προσθήκη)
Προσομοιωτής πτήσης
[155 - 170]
YBN Consult - Znalecký ústav s.r.o., Πραγματογνωμοσύνη της 10ης Σεπτεμβρίου 2009
από τις 22 Σεπτεμβρίου 2009 (2η προσθήκη)
1 Boeing 737-55s, εμπορικό σήμα: OK CGK
[140 - 155]
YBN Consult - Znalecký ústav s.r.o., Πραγματογνωμοσύνη της 7ης Δεκεμβρίου 2009
από τις 9 Δεκεμβρίου 2009 (3η προσθήκη)
2 Boeing 737-55s, εμπορικά σήματα: OK CGH, OK CGJ
[300 - 330]
YBN Consult - Znalecký ústav s.r.o., Πραγματογνωμοσύνη της 7ης Δεκεμβρίου 2010
από τις 9 Δεκεμβρίου 2009 (3η προσθήκη) έως τις 25 Ιανουαρίου 2010 (4η προσθήκη)
IT
[80 - 85]
PROSCON - s.r.o., Πραγματογνωμοσύνη της 30ής Νοεμβρίου 2009
από τις 9 Δεκεμβρίου 2009 (3η προσθήκη)
Εμπορικό σήμα «ČSA CZECH AIRLINES»
[140 - 155]
Vladimir Cmejla, Πραγματογνωμοσύνη της 30ής Νοεμβρίου 2009
από τις 9 Δεκεμβρίου 2009 (3η προσθήκη)
Μερίδιο της ČSA στη ČSA Support, s.r.o.
[790 - 865]
PROSCON - s.r.o., Πραγματογνωμοσύνη της 20ής Ιανουαρίου 2010
από τις 25 Ιανουαρίου 2010 (4η προσθήκη)
2.2. Πεδίο εφαρμογής της απόφασης
(10)
Η απόφαση κίνησης της διαδικασίας της 24ης Φεβρουαρίου 2010 αναφέρεται στο δάνειο Osinek 2,5 δισεκατ. CZK βάσει της σύμβασης δανείου που συνήφθη στις 30 Απριλίου 2009 και υποθέτει ότι η άρση της εξασφάλισης του δανείου βάσει του ψηφίσματος αριθ. 1343 της τσεχικής κυβέρνησης, της 26ης Οκτωβρίου 2009, είχε ήδη πραγματοποιηθεί. Ωστόσο, η μη εξασφάλιση του δανείου και η κεφαλαιοποίησή του (μετατροπή χρέους σε μετοχικό κεφάλαιο) κοινοποιήθηκε στην Επιτροπή στις 12 Μαΐου 2010 (SA.30908 ČSA - Τσεχικές αερογραμμές - Σχέδιο αναδιάρθρωσης) και εφαρμόστηκε στον Ιούνιο του 2010. Ως εκ τούτου η απόφαση αυτή εξετάζει μόνο το δάνειο Osinek των 2,5 δισεκατ. CZK βάσει της σύμβασης δανείου που συνήφθη στις 30 Απριλίου του 2009. Η αξιολόγηση της μη εξασφάλισης και της παρεπόμενης μετατροπής χρέους σε μετοχικό κεφάλαιο του δανείου Osinek θα αποτελέσει το αντικείμενο της τελικής απόφασης στην υπόθεση SA.30908.
2.3. Osinek
(11)
Η Osinek ήταν μια χρηματοδοτική εταιρεία ειδικού σκοπού η οποία ιδρύθηκε με σκοπό την εποπτεία του κλεισίματος των ανθρακωρυχείων στην Τσεχική Δημοκρατία και την αναζωογόνησή τους. Κατά το χρόνο χορήγησης του δανείου, ανήκε κατά 100 % στις τσεχικές αρχές υπό την εποπτεία του Υπουργείου Οικονομικών. Στις 5 Νοεμβρίου 2008 η Osinek τέθηκε υπό εκκαθάριση. Πριν την εκκαθάρισή της, η Osinek εξακολουθούσε να διαθέτει κεφάλαια και, σύμφωνα με πληροφορίες, αναζητούσε διαφορετικές επενδυτικές δυνατότητες. Η σύμβαση του δανείου Osinek συνήφθη και υπεγράφη στις 30 Απριλίου 2009 για λογαριασμό της Osinek από τον εκκαθαριστή της. Προκειμένου να εντοπιστούν ενδεχόμενοι κίνδυνοι που συνδέονταν με το δάνειο, η Osinek ανέθεσε μια οικονομική ανάλυση της ČSA σε έναν ανεξάρτητο εμπειρογνώμονα, την European Business Consulting spol. s.r.o. («EBC»), καθώς και μια νομική ανάλυση στο δικηγορικό γραφείο JUDr. Jiří Rybář & JUDr. Pavel Štrbík.
(12)
Στις 29 Σεπτεμβρίου 2009 η Osinek και το Υπουργείο Βιομηχανίας και Εμπορίου της Τσεχικής Δημοκρατίας υπέγραψαν μια συμφωνία βάσει της οποίας οι εισπρακτέοι λογαριασμοί της Osinek από τη ČSA, οι οποίοι απορρέουν από τη σύμβαση του δανείου της Osinek, είχαν ανατεθεί στο Υπουργείο, ως αποτέλεσμα της διαδικασίας εκκαθάρισης της Osinek. Η ČSA έλαβε ειδοποίηση αυτής της ανάθεσης την ίδια ημέρα. Στις 8 Μαρτίου 2010 η διαδικασία εκκαθάρισης της Osinek είχε ολοκληρωθεί.
(13)
Στις 3 Μαΐου 2010 η τσεχική κυβέρνηση ενέκρινε το ψήφισμα αριθ. 333 σχετικά με το σχέδιο αναδιάρθρωσης της ČSA στο πλαίσιο του οποίου η τσεχική κυβέρνηση ανέθεσε στο Υπουργείο Βιομηχανίας και Εμπορίου την εφαρμογή της άρσης των δεσμεύσεων όσον αφορά ορισμένες εγγυήσεις πριν από την αύξηση του εγγεγραμμένου κεφαλαίου της ČSA. Η κεφαλαιοποίηση του δανείου (μετατροπή χρέους σε μετοχικό κεφάλαιο) βασίστηκε νομικά σε αυτό το ψήφισμα και εφαρμόστηκε στις 30 Ιουνίου 2010.
2.4. Η δικαιούχος, ČSA
(14)
Η ČSA υπήρξε ο εθνικός αερομεταφορέας της Τσεχικής Δημοκρατίας από το 1923. Η έδρα της βρίσκεται στην Πράγα και ασκεί τις δραστηριότητές της στο αεροδρόμιο Ruzyně της Πράγας. Η ČSA είναι η μεγαλύτερη αεροπορική εταιρεία με έδρα στο αεροδρόμιο Ruzyně της Πράγας, εξυπηρετώντας το 37 % των επιβατών των οποίων το αεροδρόμιο αναχώρησης ή προορισμού είναι της Πράγας. Η ČSA είναι μέλος της Sky Team alliance. Πριν την αναδιάρθρωση, ο στόλος της ČSA αποτελείτο από 51 αεροσκάφη. Η ČSA προσφέρει προγραμματισμένες υπηρεσίες αεροπορικών μεταφορών (σε 104 προορισμούς σε 44 χώρες). Η ČSA προσφέρει επίσης ναυλωμένες πτήσεις, εμπορευματικές μεταφορές, υπηρεσίες εδάφους (διαχειρίζεται σχεδόν το 60 % όλων των επιβατών του αεροδρομίου Ruzyně της Πράγας), υπηρεσίες συντήρησης αεροσκαφών, υπηρεσίες εκπαίδευσης πληρωμάτων, υπηρεσίες τροφοδοσίας, ενώ λειτουργεί καταστήματα αφορολογήτων ειδών στο αεροδρόμιο Ruzyně της Πράγας και πραγματοποιεί πωλήσεις αφορολογήτων ειδών επί των αεροσκαφών.
2.4.1. Δομή ιδιοκτησίας
(15)
Η ČSA είναι μια κρατική εταιρεία της οποίας το 95,69 % των μετοχών ανήκει στην Τσεχική Δημοκρατία μέσω του Υπουργείου Οικονομικών. Οι μέτοχοι μειοψηφίας είναι οι Česká pojišťovna, a.s. (2,26 %), η πόλη της Πράγας (1,53 %) και η πόλη της Μπρατισλάβα (0,51 %).
(16)
Μετά την ολοκλήρωση της διαδικασίας αναδιάρθρωσης, το κράτος αποσκοπεί στην εύρεση στρατηγικού εταίρου για την ČSA. Στο πλαίσιο της προετοιμασίας για την προγραμματισμένη ιδιωτικοποίηση, η τσεχική κυβέρνηση αποφάσισε να δημιουργήσει μια νέα εταιρική δομή υπό την αιγίδα της Český Aeroholding, a.s. («ČAH»).
(17)
Στις 25 Οκτωβρίου 2011, η αρχή ανταγωνισμού της Τσεχικής Δημοκρατίας ενέκρινε τη δημιουργία της ČAH που θα περιλαμβάνει την ČSA, το αεροδρόμιο Ruzyně της Πράγας και τις θυγατρικές της ČSA, δηλαδή την Czech Airlines Handling, τη Holidays Czech Airlines, την Technics και την ČSA Services s.r.o. Η διαχείριση και η διάρθρωση της ČAH θα περιλαμβάνει στοιχεία εταιρείας χρηματοδοτικών συμμετοχών, έχοντας ως στόχο την αναδιάρθρωση των εταιρειών που συγκεντρώνονται στο πλαίσιο της εκμετάλλευσης για τη διευκόλυνση της πρόσβασής τους στην εμπορική χρηματοδότηση και την προετοιμασία τους για την επερχόμενη ιδιωτικοποίηση.
2.4.2. Οικονομική κατάσταση της εταιρείας
(18)
Η ČSA αντιμετώπισε δυσκολίες οι οποίες επιδεινώθηκαν σημαντικά το 2009 κατά την κορύφωση της τρέχουσας οικονομικής κρίσης. Παρόλο που η εταιρεία δεν πληρούσε ποτέ τις προϋποθέσεις για τις διαδικασίες αφερεγγυότητας βάσει της τσεχικής εθνικής νομοθεσίας, αντιμετώπισε μια σαφώς αρνητική τάση κατά την εξέλιξη των βασικών οικονομικών δεικτών της.
Πίνακας 2
Μετοχικό και εγγεγραμμένο κεφάλαιο της ČSA, 2006-2009 (σε χιλιάδες CZK)
2006
2007
2008
2009
Μετοχικό κεφάλαιο
938 646
1 238 093
101 686
-2 352 045
Εγγεγραμμένο κεφάλαιο
2 735 510
2 735 510
2 735 510
2 735 510
Πηγή: Ετήσιες οικονομικές εκθέσεις της ČSA.
Πίνακας 3
Αλλαγές στα οικονομικά της ČSA (σε χιλιάδες CZK)
(χιλιάδες CZK)
31.12.2006
31.12.2007
31.3.2008
30.6.2008
31.12.2008
31.3.2009
30.6.2009
30.9.2009
31.12.2009
Κέρδος/Ζημία
- 396 951
206 600
[- 880 000 - - 800 000]
[- 180 000 - - 165 000]
470 057
[- 1 320 000 - - 1 190 000]
[- 1 840 000 - - 1 660 000]
[- 2 625 000 - - 2 365 000]
-3 756 125
Κύκλος εργασιών (5)
23 375 950
23 399 853
[4 625 000 - 5 080 000]
[10 175 000 - 11 250 000]
22 581 692
[4 385 000 - 4 820 000]
[9 265 000 - 10 235 000]
[14 300 000 - 15 830 000]
19 789 620
Καθαρές ταμειακές ροές από επιχειρηματικές εργασίες
- 533 192
- 275 234
[- 1 110 000 - - 1 000 000]
[- 640 000 - - 580 000]
-1 762 376
[- 1 230 000 - - 1 115 000]
[- 1 320 000 - - 1 195 000]
-
-3 066 694
Χρέος
6 476 911
4 391 070
[4 410 000 - 4 890 000]
[3 665 000 - 4 065 000]
6 494 752
[5 685 000 - 6 285 000]
[5 550 000 - 6 065 000]
[6 290 000 - 6 960 000]
6 581 325
Καθαρή αξία ενεργητικού
11 679 439
10 161 647
[8 945 000 - 9 855 000]
[9 535 000 - 10 065 000]
10 418 871
[8 340 000 - 9 255 000]
[8 990 000 - 9 920 000]
[8 470 000 - 9 390 000]
7 948 571
Πηγή: Οι οικονομικές καταστάσεις παρεχόμενες από την ČSA.
(19)
Η εταιρεία σημείωσε κέρδη το 2007 και το 2008. Ωστόσο, τα αποτελέσματά της επιδεινώθηκαν σημαντικά το 2009. Ο κύκλος εργασιών της είχε μειωθεί ελαφρά κατά τα προηγούμενα τέσσερα χρόνια, αλλά οι ταμειακές ροές μειώνονταν σημαντικά. Το επίπεδο του χρέους ήταν περίπου σταθερό. Η εταιρεία αντιστάθμιζε τις ζημίες μέσω της πώλησης στοιχείων ενεργητικού, ιδιαίτερα κατά το οικονομικό έτος 2009.
(20)
Η κατάσταση της εταιρείας επιδεινώθηκε κατά τη διάρκεια του 2009, ιδίως μετά το καλοκαίρι, το οποίο αποτελεί παραδοσιακά κερδοφόρα περίοδο για την ČSA.
2.5. Η απόφαση κίνησης της διαδικασίας
(21)
Στις 24 Φεβρουαρίου 2010, η Επιτροπή κίνησε την επίσημη διαδικασία έρευνας. Στην απόφασή της η Επιτροπή εξέφρασε αμφιβολίες όσον αφορά το κατά πόσον η ČSA αντιμετώπιζε ήδη προβλήματα κατά την έννοια των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών για τις κρατικές ενισχύσεις για τη διάσωση και την αναδιάρθρωση προβληματικών επιχειρήσεων (στο εξής «κατευθυντήριες γραμμές Δ&Α») (6) κατά το χρόνο λήψης του δανείου.
(22)
Επιπλέον η Επιτροπή εξέφρασε αμφιβολίες όσον αφορά το κατά πόσον οι όροι του δανείου που παρείχε η Osinek στην ČSA, λαμβανομένης υπόψη της οικονομικής της κατάστασης, της παρείχε οικονομικό πλεονέκτημα το οποίο η δικαιούχος επιχείρηση δεν θα είχε αποκομίσει υπό κανονικές συνθήκες της αγοράς. Επιπλέον, η Επιτροπή εξέφρασε αμφιβολίες για το κατά πόσον, αν το δάνειο συνιστούσε κρατική ενίσχυση, η ενίσχυση αυτή θα μπορούσε να κριθεί συμβατή βάσει των ισχυόντων κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις, ιδίως της ανακοίνωσης της Επιτροπής Προσωρινό κοινοτικό πλαίσιο για τη λήψη μέτρων κρατικής ενίσχυσης με σκοπό να στηριχθεί η πρόσβαση στη χρηματοδότηση κατά τη διάρκεια της τρέχουσας χρηματοπιστωτικής και οικονομικής κρίσης (το «προσωρινό πλαίσιο») (7). Αν είχε διαπιστωθεί ότι το δάνειο της Osinek συνιστούσε κρατική ενίσχυση, το μέτρο θα είχε αρνητικές επιπτώσεις στον ανταγωνισμό, δηλαδή στις εταιρείες που πραγματοποιούν δρομολόγια από το αεροδρόμιο Ruzyně της Πράγας ή είναι ανταγωνιστές της ČSA και των θυγατρικών της σε άλλες αγορές.
3. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΣΕΧΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ
(23)
Σε απάντηση της απόφασης κίνησης της διαδικασίας, η Τσεχική Δημοκρατία υπέβαλε τις παρατηρήσεις της, όπου υποστήριξε ότι το δάνειο της Osinek πληρούσε την «αρχή του ιδιώτη επενδυτή στην οικονομία της αγοράς», γιατί δεν παρείχε στην ČSA αδικαιολόγητα οικονομικά οφέλη.
(24)
Ειδικότερα, η Τσεχική Δημοκρατία είναι της γνώμης ότι κατά την ημερομηνία της υπογραφής της σύμβασης δανείου της Osinek, η ČSA δεν ήταν προβληματική επιχείρηση και κατέστη προβληματική επιχείρηση μόλις τον Αύγουστο του 2009. Η Τσεχική Δημοκρατία ισχυρίζεται ότι παρά τα αυξανόμενα προβλήματά της, η ČSA ήταν πάντα σε θέση να εξασφαλίζει τη βιωσιμότητά της. Ωστόσο, η κατάσταση άλλαξε στα τέλη του 2008 και στις αρχές του 2009 και εξακολούθησε να επιδεινώνεται κατά τη διάρκεια του έτους, λόγω της παγκόσμιας οικονομικής ύφεσης, η οποία είχε σοβαρές επιπτώσεις στις παγκόσμιες αγορές μεταφορών (8). Αυτό, σε συνδυασμό με την αποσταθεροποίηση των αγορών πετρελαίου και τις συναλλαγματικές διακυμάνσεις, συνέβαλε στην επιδείνωση της οικονομικής κατάστασης της ČSA.
(25)
Κατά τη διάρκεια του 2009 η ČSA στηρίχτηκε στις προβλέψεις με βάση τα αποτελέσματα προηγούμενων ετών και ανέμενε σημαντικά καλύτερα αποτελέσματα την καλοκαιρινή περίοδο. Ωστόσο, τα αποτελέσματα του πρώτου εξαμήνου του 2009 που αναφέρθηκαν στη διοίκηση στα μέσα Αυγούστου, έδειξαν σημαντική μείωση στο μέσο όρο εσόδων της ČSA για τον Ιούνιο. Τον Αύγουστο του 2009 κατέστη σαφές στη διοίκηση ότι η εταιρεία δεν ήταν πλέον σε θέση να ασκεί τις δραστηριότητές της χωρίς τη λήψη άμεσων μέτρων μείωσης του κόστους και χρηματοδοτική ενίσχυση από εξωτερικές πηγές.
(26)
Σε σχέση με το πιθανό στοιχείο της κρατικής ενίσχυσης στο δάνειο της Osinek, η Τσεχική Δημοκρατία υποστηρίζει ότι το επιτόκιο πληροί τις απαιτήσεις της ανακοίνωσης της Επιτροπής σχετικά με την αναθεώρηση της μεθόδου καθορισμού των επιτοκίων αναφοράς και προεξόφλησης («ανακοίνωση περί επιτοκίων αναφοράς») (9). Ειδικότερα, η Τσεχική Δημοκρατία ισχυρίζεται ότι ήταν σκόπιμη η χρήση του επιτοκίου PRIBOR τριών μηνών ως το βασικό επιτόκιο για τον καθορισμό του επιτοκίου του εν λόγω δανείου λαμβανομένης υπόψη της αστάθειας των χρηματοπιστωτικών αγορών τη στιγμή της υπογραφής της σύμβασης του δανείου της Osinek.
(27)
Η ČSA δεν έχει αξιολογηθεί σύμφωνα με τα συστήματα διαβάθμισης, επομένως η Τσεχική Δημοκρατία δεν είναι σε θέση να παράσχει αποδεικτικά στοιχεία για την υπόθεσή της ότι η ČSA πληρούσε τις προϋποθέσεις για βαθμολογία Β τη στιγμή υπογραφής της σύμβασης δανείου Osinek. Ωστόσο, η Τσεχική Δημοκρατία παραπέμπει σε έκθεση της 27ης Απριλίου 2009 της EBC, σύμφωνα με την οποία η ČSA ήταν φερέγγυα και πιστοληπτικά αξιόπιστη.
(28)
Η Τσεχική Δημοκρατία επαναλαμβάνει ότι για τους σκοπούς της εξασφάλισης του δανείου, η ČSA ήταν υποχρεωμένη να παράσχει εγγύηση ύψους τουλάχιστον 110 % του δανείου για όλη τη διάρκειά του. Επομένως, το ποσό του δανείου που χορηγήθηκε στην ČSA δεν επρόκειτο σε καμία στιγμή να υπερβεί το 90 % της αξίας όλων των εγγυήσεων. Η Τσεχική Δημοκρατία επιβεβαίωσε ότι η εν λόγω απαίτηση τηρήθηκε σε όλες τις περιπτώσεις και υπέβαλε εκθέσεις αξιολόγησης των στοιχείων που χρησιμοποιήθηκαν ως εγγύηση για το δάνειο.
(29)
Επιπλέον, η Τσεχική Δημοκρατία ισχυρίζεται ότι ο εκκαθαριστής της Osinek, ενόψει του γεγονότος ότι η Osinek είχε ένα σημαντικό ποσό διαθέσιμων οικονομικών πόρων, αναζήτησε επενδυτικές ευκαιρίες οι οποίες θα του απέφεραν κέρδη. Πριν από τη σύναψη της σύμβασης του δανείου Osinek, ο εκκαθαριστής εξουσιοδότησε την ανεξάρτητη εταιρεία συμβούλων, την EBC και το δικηγορικό γραφείο JUDr. Jiří Rybář & JUDr. Pavel Štrbík να καταρτίσουν μια οικονομική και νομική ανάλυση της προσφοράς του δανείου. Η ανάλυση της EBC επιβεβαίωσε ότι η ČSA θα μπορούσε να θεωρηθεί φερέγγυα και ότι ο κίνδυνος να προκαλέσει απώλεια ή βλάβη στην Osinek ο δανεισμός στην ČSA ήταν αμελητέος. Με βάση την εν λόγω ανάλυση, ο εκκαθαριστής αποφάσισε ότι ο δανεισμός στην ČSA θα μπορούσε να αποτελεί ένα συμφέρον μέσο κατάθεσης των διαθέσιμων οικονομικών πόρων της Osinek.
(30)
Επιπλέον, η Τσεχική Δημοκρατία ισχυρίζεται ότι, ακόμη και αν η Επιτροπή διαπίστωνε ότι οι όροι του δανείου της Osinek ήταν πιο ευνοϊκοί από εκείνους που προσφέρονται στην αγορά, το δάνειο θα ήταν συμβατό με τις προϋποθέσεις που καθορίζονται στο προσωρινό πλαίσιο.
4. ΣΧΟΛΙΑ ΤΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΜΕΝΩΝ ΜΕΡΩΝ
(31)
Κατά τη διάρκεια της επίσημης διαδικασίας έρευνας, η Επιτροπή έλαβε παρατηρήσεις από τρία ενδιαφερόμενα μέρη και από τον δικαιούχο του υπό εξέταση μέτρου, την ČSA (βλέπε παράγραφο 4).
(32)
Οι παρατηρήσεις της ČSA αντικατοπτρίζουν ουσιαστικά τις παρατηρήσεις της Τσεχικής Δημοκρατίας όσον αφορά την απόφαση κίνησης της διαδικασίας που ορίζεται ανωτέρω. Η ČSA επαναλαμβάνει ότι το δάνειο Osinek χορηγήθηκε με βάση τους όρους της αγοράς, δεδομένου ότι η Osinek είναι επιχείρηση ενεργούσα κατά τρόπο ορθολογιστικό σε μια οικονομία της αγοράς που στηρίζεται σε εμπορικούς και όχι στόχους οικονομικής ή κοινωνικής πολιτικής. Επιπλέον, η ČSA διατυπώνει παρατηρήσεις όσον φορά την ποσοτικοποίηση του πιθανού στοιχείου ενίσχυσης, αν η Επιτροπή καταλήξει στο συμπέρασμα ότι το δάνειο της Osinek χορηγήθηκε με πλεονεκτικό επιτόκιο, δηλαδή υποθέτοντας ότι η βαθμολογία της ČSA ήταν χαμηλότερη από «Β» ή/και οι εγγυήσεις δεν χαρακτηρίστηκαν ως «υψηλές».
(33)
Όλα τα ενδιαφερόμενα τρίτα μέρη είναι ανταγωνιστές της ČSA και εκπροσωπούνται από το ίδιο δικηγορικό γραφείο, επομένως η συλλογιστική τους είναι ίδια ως ένα βαθμό. Τα ενδιαφερόμενα μέρη υποστηρίζουν ότι το δάνειο της Osinek παρείχε στην ČSA κρατική ενίσχυση, η οποία επέτρεψε στην εταιρεία να ασκήσει αθέμιτο ανταγωνισμό, χρεώνοντας τιμές τις οποίες οι άλλοι ανταγωνιστές που δεν έλαβαν κρατικές επιδοτήσεις δεν μπορούν να προσφέρουν χωρίς να απολέσουν τη δυνατότητα να καλύπτουν τις δαπάνες τους και να έχουν εύλογο κέρδος (10).
(34)
Τα ενδιαφερόμενα τρίτα μέρη υποστηρίζουν ότι η ČSA αντιμετώπιζε σοβαρές δυσκολίες ήδη πριν από την 1η Ιουλίου 2008. Επιπλέον, υποστηρίζουν ότι το δάνειο της Osinek χορηγήθηκε σε σημαντικά χαμηλότερο επιτόκιο από αυτό που θα απαιτούσε μια τράπεζα υπό παρόμοιες συνθήκες, λαμβάνοντας υπόψη την οικονομική κατάσταση της ČSA, τη διάρκεια αποπληρωμής, την ποιότητα των εγγυήσεων και τη χαμηλή πιθανότητα πραγματικής αποπληρωμής. Υπό τέτοιες συνθήκες, το δάνειο Osinek θα αποτελούσε παράνομη κρατική ενίσχυση η οποία δεν συνάδει με τους κανόνες της ΕΕ. Ένας ανταγωνιστής ο οποίος υπέβαλε παρατηρήσεις ισχυρίζεται ότι ČSA πληρούσε την προϋπόθεση ότι περισσότερο από το μισό του εγγεγραμμένου της κεφαλαίου είχε απολεσθεί το 2007, το 2008 και το 2009. Επιπλέον, τα έτη 2008 και 2009, περισσότερο από το ένα τέταρτο του εγγεγραμμένου κεφαλαίου της ČSA είχε απολεσθεί κατά τη διάρκεια των 12 τελευταίων μηνών. Ο ίδιος ανταγωνιστής εξηγεί ότι μπορεί να υποτεθεί από τη μείωση του εγγεγραμμένου κεφαλαίου της ČSA το 2008, ότι ήδη από την 1η Ιουλίου 2008 η εταιρεία πληρούσε και τις δύο προϋποθέσεις ώστε να θεωρηθεί ως προβληματική επιχείρηση κατά την έννοια του σημείου 10 στοιχείο α) των κατευθυντήριων γραμμών Δ&Α.
(35)
Τα ενδιαφερόμενα τρίτα μέρη ισχυρίζονται επιπλέον ότι, λόγω των αρνητικών λειτουργικών ταμειακών ροών, της πολλαπλότητας των πιστωτών και της ύπαρξης οικονομικών υποχρεώσεων που είναι πληρωτέες εντός 30 ημερών, μπορεί να υποτεθεί ότι η εταιρεία απειλήθηκε με επικείμενη πτώχευση από τα τέλη του 2007 και θα έπρεπε, επομένως, να χαρακτηριστεί ως προβληματική επιχείρηση από το 2007 [σύμφωνα με το σημείο 10 στοιχείο γ) των κατευθυντήριων γραμμών Δ&Α].
5. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΤΣΕΧΙΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΙΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΜΕΝΩΝ ΜΕΡΩΝ
(36)
Η Τσεχική Δημοκρατία διαφώνησε με τις παρατηρήσεις των ενδιαφερόμενων τρίτων μερών και συμφώνησε με τις παρατηρήσεις της ČSA. Η Τσεχική Δημοκρατία εξακολουθεί να υποστηρίζει ότι το δάνειο Osinek χορηγήθηκε σύμφωνα με τους όρους της αγοράς και σύμφωνα με την ανακοίνωση σχετικά με το επιτόκιο αναφοράς. Επιπλέον, οι τσεχικές αρχές υποστηρίζουν ότι η ČSA ήταν σε θέση να ασκεί τις δραστηριότητές της χωρίς κρατικές ενισχύσεις έως το δεύτερο εξάμηνο του 2009. Η κατάσταση των στοιχείων ενεργητικού της ČSA δεν περιορίστηκε σημαντικά ακόμα και κατά το πρώτο εξάμηνο του 2009 και η αξία τους στην πραγματικότητα αυξήθηκε από [8 340-9 255] εκατ. CZK κατά το πρώτο τρίμηνο του 2009 σε [8 990-9 920] εκατ. CZK κατά το δεύτερο τρίμηνο του 2009.
(37)
Η Τσεχική Δημοκρατία επισημαίνει ότι, παρόλο που η ČSA δημοσιεύει τα αποτελέσματα των εργασιών της τα οποία καταρτίζονται σύμφωνα με τα Τσεχικά Λογιστικά Πρότυπα («ΤΛΠ») και τα Διεθνή Πρότυπα Χρηματοοικονομικής Πληροφόρησης («ΔΠΧΠ»), τα ενδιαφερόμενα τρίτα μέρη έχουν βασίσει τις παρατηρήσεις τους αποκλειστικά στα αποτελέσματα που καταρτίζονται σύμφωνα με τα ΤΛΠ, η μεθοδολογία των οποίων δεν παρέχει την πραγματική εικόνα των δραστηριοτήτων της εταιρείας. Οι λογαριασμοί που καταρτίζονται σύμφωνα με τα ΔΠΧΠ παρέχουν καλύτερες πληροφορίες για τη χρηματοοικονομική κατάσταση της εταιρείας και είναι επομένως πιο κατάλληλοι. Η ČSA χρησιμοποιεί τα ΤΛΠ λόγω της υποχρέωσής της βάσει της τσεχικής φορολογικής νομοθεσίας. Ωστόσο, οι δραστηριότητες της ČSA δεν περιορίζονται στην Τσεχική Δημοκρατία αλλά επεκτείνονται σε παγκόσμιο επίπεδο. Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο η ČSA χρησιμοποιεί και τα ΔΠΧΠ. Η Τσεχική Δημοκρατία επισημαίνει ότι τα ΔΠΧΠ εφαρμόζονται από τράπεζες κατά τις αποφάσεις δανειοδότησης γιατί θεωρούνται πιο ακριβή από τα ΤΛΠ.
(38)
Τέλος, η Τσεχική Δημοκρατία προσκόμισε αποδεικτικά στοιχεία σύμφωνα με τα οποία τη στιγμή χορήγησης του δανείου από την Osinek, η ČSA, δεν πληρούσε τις προϋποθέσεις αφερεγγυότητας βάσει του τσεχικού νόμου περί αφερεγγυότητας (11).
6. ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΚΡΑΤΙΚΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ
(39)
Σύμφωνα με το άρθρο 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ, ενισχύσεις που χορηγούνται υπό οποιαδήποτε μορφή από τα κράτη ή με κρατικούς πόρους και που νοθεύουν ή απειλούν να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό διά της ευνοϊκής μεταχείρισης ορισμένων επιχειρήσεων ή ορισμένων κλάδων παραγωγής είναι ασυμβίβαστες με την εσωτερική αγορά, κατά το μέτρο που επηρεάζουν τις μεταξύ κρατών μελών συναλλαγές.
(40)
Τα κριτήρια που προβλέπονται στο άρθρο 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ είναι σωρευτικά. Ως εκ τούτου, προκειμένου να καθοριστεί αν τα κοινοποιημένα μέτρα αποτελούν κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ, πρέπει να πληρούνται όλες οι κατωτέρω προϋποθέσεις. Η οικονομική στήριξη θα πρέπει:
-
να χορηγείται από το κράτος ή μέσω κρατικών πόρων,
-
να παρέχει οικονομικό πλεονέκτημα στο δικαιούχο,
-
να ευνοεί ορισμένες επιχειρήσεις ή την παραγωγή ορισμένων αγαθών,
-
να στρεβλώνει ή να απειλεί να στρεβλώσει τον ανταγωνισμό και
-
να επηρεάζει τις μεταξύ των κρατών μελών συναλλαγές.
6.1. Κρατικοί πόροι και δυνατότητα καταλογισμού
(41)
Η έννοια της κρατικής ενίσχυσης αφορά κάθε πλεονέκτημα το οποίο χορηγείται άμεσα ή έμμεσα, χρηματοδοτείται από κρατικούς πόρους, χορηγείται από το ίδιο το κράτος ή από ενδιάμεσο φορέα που ενεργεί βάσει των εξουσιών που του έχουν εκχωρηθεί.
(42)
Ως εκ τούτου, πρέπει να διαπιστωθεί σε πρώτη φάση αν το δάνειο της Osinek πρέπει να θεωρηθεί ως κρατικός πόρος. Όπως προαναφέρθηκε, τη στιγμή χορήγησης του δανείου η Osinek ανήκε κατά 100 % στο Υπουργείο Οικονομικών της Τσεχικής Δημοκρατίας και για αυτόν το λόγο, ανεξαρτήτως του εταιρικού ή οποιουδήποτε άλλου νομικού καθεστώτος της, είναι δημόσια επιχείρηση κατά την έννοια του άρθρου 2 στοιχείο β) της οδηγίας 2006/111/ΕΚ της Επιτροπής, της 16ης Νοεμβρίου 2006, για τη διαφάνεια των χρηματοοικονομικών σχέσεων μεταξύ των κρατών μελών και των δημοσίων επιχειρήσεων καθώς και για τη χρηματοοικονομική διαφάνεια εντός ορισμένων επιχειρήσεων (12). Επομένως, η Επιτροπή θεωρεί ότι το δάνειο της Osinek χρηματοδοτήθηκε από κρατικούς πόρους.
(43)
Ωστόσο, το Δικαστήριο αποφάνθηκε επίσης ότι, ακόμη και αν το κράτος είναι σε θέση να ελέγχει μια δημόσια επιχείρηση και να ασκεί δεσπόζουσα επιρροή επί των δραστηριοτήτων της, η άσκηση του εν λόγω ελέγχου σε μια συγκεκριμένη περίπτωση δεν μπορεί αυτομάτως να υποτεθεί. Μια δημόσια επιχείρηση μπορεί να λειτουργεί με περισσότερη ή λιγότερη ανεξαρτησία, σύμφωνα με το βαθμό αυτονομίας που της έχει εκχωρηθεί από το κράτος. Ως εκ τούτου, το γεγονός και μόνο ότι μια δημόσια επιχείρηση τελεί υπό κρατικό έλεγχο δεν επαρκεί ώστε μέτρα που λαμβάνονται από αυτήν την επιχείρηση, όπως η εν λόγω σύμβαση δανείου, να θεωρούνται ότι καταλογίζονται στο κράτος. Είναι επίσης αναγκαίο να εξεταστεί κατά πόσο οι δημόσιες αρχές θα πρέπει να θεωρείται πως έχουν εμπλακεί, κατά τον έναν ή τον άλλον τρόπο, στην εφαρμογή του εν λόγω μέτρου. Όσον αφορά αυτό το θέμα, το Δικαστήριο σημείωσε ότι ο καταλογισμός στο κράτος ενός μέτρου που λαμβάνεται από δημόσια επιχείρηση μπορεί να συναχθεί από ένα σύνολο δεικτών που προκύπτουν από τις συνθήκες της υπόθεσης και το πλαίσιο εντός του οποίου ελήφθη το μέτρο (13).
(44)
Τέτοιοι δείκτες μπορεί να είναι η ένταξη της επιχείρησης στις δομές της δημόσιας διοίκησης, η φύση των δραστηριοτήτων της και η άσκησή τους στην αγορά υπό κανονικές συνθήκες ανταγωνισμού με ιδιωτικές επιχειρήσεις, το νομικό καθεστώς της επιχείρησης (με την έννοια του να υπόκειται στο δημόσιο δίκαιο ή το κοινό εταιρικό δίκαιο), η ένταση της εποπτείας που ασκείται από τις δημόσιες αρχές στη διαχείριση της επιχείρησης, ή κάθε άλλος δείκτης ο οποίος αποδεικνύει, στη συγκεκριμένη περίπτωση, τη συμμετοχή των δημόσιων αρχών στην έγκριση του μέτρου ή τον αποκλεισμό κάθε πιθανότητας να μην έχουν συμμετάσχει, λαμβάνοντας επίσης υπόψη το πεδίο εφαρμογής του μέτρου, το περιεχόμενό του ή τους όρους που περιέχει.
(45)
Η Επιτροπή επισημαίνει ότι η πλειοψηφία των μελών του Εποπτικού Συμβουλίου της Osinek εκπροσωπούν δημόσιες αρχές (όπως το Υπουργείο Οικονομικών).
(46)
Η Osinek τέθηκε υπό εκκαθάριση στις 5 Νοεμβρίου του 2008 δυνάμει της απόφασης του μοναδικού μετόχου της την ίδια ημερομηνία. Παρά το γεγονός ότι, με βάση την τσεχική νομοθεσία, ο εκκαθαριστής οφείλει να ενεργεί μόνος(-η) και χωρίς υποδείξεις από τα όργανα της εταιρείας κατά τη διαδικασία εκκαθάρισης, η Επιτροπή επισημαίνει περαιτέρω ότι ο εκκαθαριστής διορίστηκε από το Υπουργείο Οικονομικών της Τσεχικής Δημοκρατίας, ενεργώντας ως ο μοναδικός μέτοχος της Osinek.
(47)
Επιπλέον, οι τσεχικές αρχές διαβίβασαν στην Επιτροπή γνωμοδοτήσεις εμπειρογνωμόνων από το δικηγορικό γραφείο JUDr. Jiří Rybář & JUDr. Pavel Štrbík το οποίο συνέστησε, πριν τη λήψη απόφασης για τη χορήγηση δανείου στην ČSA, ο εκκαθαριστής της Osinek να διενεργήσει διαβουλεύσεις με τον μέτοχο της Osinek, δηλαδή την Τσεχική Δημοκρατία.
(48)
Όσον αφορά την εποπτεία των δραστηριοτήτων της Osinek από το κράτος, η Επιτροπή παρατηρεί επίσης ότι η τσεχική κυβέρνηση ακολούθως έλαβε επίσης την απόφαση να αρθεί η παροχή ασφάλειας για το δάνειο της Osinek και να μετοχοποιήσει το χρέος της CSA με την απόφαση αριθ. 333.
(49)
Επομένως, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η απόφαση για τη χορήγηση του δανείου της Osinek μπορεί να καταλογιστεί στο τσεχικό κράτος. Το δάνειο της Osinek μπορεί, επομένως, να θεωρηθεί πως χρηματοδοτήθηκε από κρατικούς πόρους.
6.2. Οικονομικό πλεονέκτημα
(50)
Η Επιτροπή επισημαίνει ότι, σύμφωνα με τις καθιερωμένες αρχές της νομοθεσίας της ΕΕ, αν διατίθενται πρόσθετα κεφάλαια από το κράτος σε μια επιχείρηση με ευνοϊκότερους όρους από τους συνήθεις όρους της αγοράς, αυτό θα μπορούσε να εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ, καθώς θα είχε ως αποτέλεσμα να ευνοηθεί η συγκεκριμένη επιχείρηση κατά την έννοια του εν λόγω άρθρου. Προκειμένου να καθοριστεί αν σε μια επιχείρηση έχει παρασχεθεί οικονομικό πλεονέκτημα από το κράτος το οποίο δεν θα είχε αποκομίσει υπό κανονικές συνθήκες της αγοράς, η Επιτροπή εφαρμόζει την «αρχή του ιδιώτη επενδυτή στην οικονομία της αγοράς» («ΑΕΟΑ») (14).
(51)
Σύμφωνα με την εν λόγω αρχή, δεν θα υπήρχε κρατική ενίσχυση στις περιπτώσεις όπου, υπό παρόμοιες συνθήκες, ένας ιδιώτης επενδυτής συγκρίσιμου μεγέθους με εκείνο των οργανισμών του ιδιωτικού τομέα θα μπορούσε, ενώ δραστηριοποιείται υπό κανονικές συνθήκες μιας οικονομίας της αγοράς, να έχει συμβάλει στην εν λόγω εισφορά κεφαλαίου. Η Επιτροπή οφείλει επομένως να αξιολογήσει αν ένας ιδιώτης επενδυτής θα είχε συνάψει την εν λόγω συναλλαγή με τους ίδιους όρους. Η προβλεπόμενη συμπεριφορά του υποθετικού ιδιώτη επενδυτή είναι εκείνη ενός συνετού επενδυτή του οποίου ο στόχος της μεγιστοποίησης κέρδους μετριάζεται από την προσοχή όσον αφορά το επίπεδο κινδύνου που είναι αποδεκτό για ένα συγκεκριμένο δείκτη απόδοσης. Σύμφωνα με την εν λόγω αρχή, τα κεφάλαια που τίθενται στη διάθεση μιας εταιρείας από το κράτος, άμεσα ή έμμεσα, υπό συνθήκες που ανταποκρίνονται στις κανονικές συνθήκες της αγοράς, δεν θα πρέπει να θεωρούνται ως κρατική ενίσχυση (15).
(52)
Σύμφωνα με την πάγια νομολογία, η ΑΕΟΑ ισχύει για δάνεια. Όταν εφαρμόζεται για τη χορήγηση ενός δανείου, η εν λόγω αρχή θέτει το ερώτημα κατά πόσον ένας ιδιώτης επενδυτής θα είχε χορηγήσει το δάνειο στον δικαιούχο σύμφωνα με τους όρους με τους οποίους τελικά χορηγήθηκε (16). Ως εκ τούτου, η Επιτροπή αξιολογεί κατά πόσον το δάνειο χορηγείται με τους συνήθεις εμπορικούς όρους και κατά πόσον παρόμοια δάνεια θα ήταν διαθέσιμα από μια εμπορική τράπεζα. Όσον αφορά τους όρους παρόμοιων δανείων, η Επιτροπή λαμβάνει υπόψη ιδίως το επιτόκιο και την ασφάλεια για την κάλυψη του δανείου. Η Επιτροπή αξιολογεί κατά πόσον η εγγύηση που παρέχεται, αρκεί για την πλήρη αποπληρωμή του δανείου σε περίπτωση αθέτησης των υποχρεώσεων, καθώς και την οικονομική θέση της εταιρείας τη στιγμή της σύναψης του δανείου (17).
(53)
Η Επιτροπή σημειώνει ότι η ČSA είναι νομικό πρόσωπο που ασκεί οικονομική δραστηριότητα και επομένως θεωρείται επιχείρηση κατά την έννοια του άρθρου 107 της ΣΛΕΕ. Προκειμένου να καθοριστεί αν το δάνειο της Osinek χορηγήθηκε με ευνοϊκούς όρους ή σύμφωνα με τις συνθήκες της αγοράς, η Επιτροπή επαλήθευσε τη συμμόρφωση του επιτοκίου για το εν λόγω δάνειο με το επιτόκιο αναφοράς της Επιτροπής, όπως προβλέπεται στην ανακοίνωση σχετικά με το επιτόκιο αναφοράς, το οποίο εφαρμόζεται ως αντιπροσωπευτικό των επιτοκίων της αγοράς.
(54)
Όσον αφορά τη σχετική ημερομηνία που πρέπει να ληφθεί υπόψη κατά τη σύγκριση του επιτοκίου του εν λόγω δανείου με το επιτόκιο αναφοράς, η Επιτροπή εξέφρασε ήδη τη γνώμη της στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας, ότι θα πρέπει να είναι η ημερομηνία της νομικά δεσμευτικής πράξης, σύμφωνα στην οποία χορηγήθηκε το δάνειο, δηλαδή η 30ή Απριλίου 2009 (ημερομηνία σύναψης της σύμβασης δανείου μεταξύ της Osinek και της ČSA).
(55)
Η Τσεχική Δημοκρατία υποστηρίζει ότι, εκείνη την εποχή, η ČSA εξακολουθούσε να έχει πρόσβαση σε εξωτερική χρηματοδότηση από ιδιωτικές τράπεζες και κατέστη προβληματική επιχείρηση μόλις τον Αύγουστο του 2009. Στις αρχές του 2009 η πιστοληπτική ικανότητα της ČSA αντιστοιχούσε στην κατηγορία αξιολόγησης Β.
(56)
Προκειμένου να επαληθευτούν οι ισχυρισμοί της Τσεχικής Δημοκρατίας, η Επιτροπή ζήτησε πληροφορίες από πολλές ιδιωτικές τράπεζες που έχουν επιχειρηματικές σχέσεις με την ČSA όσον αφορά την εσωτερική τους αξιολόγηση για την ČSA κατά τους πρώτους έξι μήνες του 2009, τις αλλαγές της εσωτερικής αξιολόγησης για την ČSA από τον Ιούλιο του 2008 έως τον Ιούλιο του 2009, τους όρους των δανείων που χορηγήθηκαν στην ČSA τους πρώτους έξι μήνες του 2009, καθώς και άλλες παρατηρήσεις σχετικά με την πιστοληπτική ικανότητα της ČSA τους πρώτους έξι μήνες του 2009. Τρεις ιδιωτικές τράπεζες παρείχαν πληροφορίες με την προϋπόθεση ότι οι πληροφορίες θα παρέμεναν εμπιστευτικές, θα χρησιμοποιούνταν μόνο για την εσωτερική αξιολόγηση της Επιτροπής και δεν θα διαβιβάζονταν σε τρίτους, συμπεριλαμβανομένης της ČSA και των τσεχικών αρχών.
(57)
Παρά το γεγονός ότι όλες αυτές οι τράπεζες αναγνώρισαν την επιδείνωση της οικονομικής κατάστασης της ČSA στις αρχές του 2009, χορηγήθηκαν δάνεια για κεφάλαια κίνησης και πιστωτικές διευκολύνσεις στην ČSA κατά τη διάρκεια του πρώτου εξαμήνου του 2009. Η εσωτερική αξιολόγηση για την ČSA των τριών ιδιωτικών τραπεζών αντιστοιχεί περίπου σε κατηγορία αξιολόγησης Β.
(58)
Η Επιτροπή σημειώνει ότι οι απαντήσεις των τραπεζών είναι σαφείς και συνεπείς. Παρά το γεγονός ότι η εσωτερική αξιολόγηση της εταιρείας επιδεινώθηκε, η υποβάθμιση δεν φαίνεται αρκετά σημαντική ώστε να δικαιολογήσει υψηλότερο περιθώριο κινδύνου.
(59)
Επιπλέον, η Επιτροπή παρατηρεί ότι, όπως έχει ήδη αναφερθεί στην πρόταση κίνησης και βάσει των πληροφοριών που παρασχέθηκαν από την Τσεχική Δημοκρατία, η UniCreditBank παρέσχε μεσοπρόθεσμο κεφάλαιο κίνησης (4 έτη) 200 εκατ. CZK στην ČSA τον Σεπτέμβριο του 2008, το οποίο ασφαλίστηκε με έναν προσομοιωτή πτήσης. Στις 25 Ιουνίου 2009, λόγω της απόκλισης από τους οικονομικούς δείκτες που συμφωνήθηκαν στη σύμβαση δανείου, η UniCreditBank αύξησε το περιθώριο κινδύνου για το δάνειο της ČSA από 160 μονάδες βάσης (που είχε συμφωνηθεί τον Σεπτέμβριο του 2008) σε 325 μονάδες βάσης πάνω από το μηνιαίο διατραπεζικό επιτόκιο δανεισμού PRIBOR (δηλαδή επιτόκιο 5,10 % ετησίως στις 25 Ιουνίου 2009). Η Επιτροπή επισημαίνει ότι το συγκεκριμένο επιτόκιο, το οποίο αντικατόπτριζε την πρόσφατη επιδείνωση της οικονομικής κατάστασης της ČSA, είναι χαμηλότερο από το επιτόκιο του δανείου της Osinek (5,51 % ετησίως) και αντιστοιχεί περίπου σε ένα επιτόκιο αναφοράς για μια εταιρεία με κατηγορία αξιολόγησης Β (με υψηλό επίπεδο εξασφάλισης).
(60)
Λαμβάνοντας υπόψη τα ανωτέρω, συνάγεται το συμπέρασμα ότι, καταρχήν, η ČSA είχε πρόσβαση σε εξωτερική χρηματοδότηση τη στιγμή της χορήγησης του δανείου από την Osinek και ότι η πιστοληπτική ικανότητα της ČSA κατά το πρώτο εξάμηνο του 2009 αντιστοιχούσε στην κατηγορία αξιολόγησης Β.
(61)
Οι εξασφαλίσεις που χρησιμοποιήθηκαν για την ασφάλιση του δανείου αφορούσαν κτίρια που βρίσκονται στο αεροδρόμιο Ruzyně της Πράγας, γη, αποθέματα και ανταλλακτικά. Η αγοραία αξία των εξασφαλίσεων ορίστηκε από ανεξάρτητους εμπειρογνώμονες της Τσεχικής Δημοκρατίας, οι οποίοι είναι εγγεγραμμένοι είτε στο Μητρώο του Ινστιτούτου Εμπειρογνωμόνων είτε στο Κεντρικό Μητρώο Εξουσιοδοτημένων Εμπειρογνωμόνων που τηρείται από το Υπουργείο Δικαιοσύνης της Τσεχικής Δημοκρατίας και έχουν εμπειρία στον τομέα της αξιολόγησης στοιχείων ενεργητικού (18).
(62)
Η Επιτροπή επισημαίνει ότι η ημερομηνία της έκθεσης αξιολόγησης για το Υπόστεγο F που χρησιμοποιήθηκε ως εγγύηση (βλέπε Πίνακα 1) είναι η 1η Ιουνίου 2009, ενώ η πρώτη δόση του δανείου της Osinek καταβλήθηκε στις 11 Μαΐου 2009. Οι τσεχικές αρχές υπέβαλαν δήλωση της YBN Consult, με ημερομηνία 6 Μαΐου 2009, η οποία επιβεβαιώνει την αξία των χρησιμοποιούμενων εγγυήσεων. Μια τέτοια δήλωση είναι σύμφωνη με την παράγραφο 5.9.11 της σύμβασης δανείου της Osinek με την προϋπόθεση ότι η πλήρης έκθεση αξιολόγησης υποβάλλεται εντός ενός μήνα από την ημερομηνία καταβολής της πρώτης δόσης. Η Επιτροπή σημειώνει ότι η προϋπόθεση αυτή πληρούται.
(63)
Επιπλέον, η Επιτροπή αξιολόγησε με κριτικό τρόπο τις εκθέσεις αξιολόγησης που υποβλήθηκαν. Οι αξιολογήσεις δεν αποτελούν λόγο ανησυχίας καθώς δεν έχουν εντοπιστεί πρόδηλα σφάλματα, εφαρμόζονται αποδεκτές μεθοδολογίες και οι αξιολογήσεις βασίζονται σε αξιόπιστες παραδοχές. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή θεωρεί ότι τα αποτελέσματα των παρουσών εκθέσεων αξιολόγησης αποτελούν την κατάλληλη προσέγγιση για τις ρεαλιστικές τιμές αγοράς των στοιχείων ενεργητικού που χρησιμοποιούνται ως εγγύηση για το δάνειο της Osinek. Για έναν τύπο εγγύησης (τα ανταλλακτικά), η αξία βασίστηκε στην καθαρή λογιστική τους αξία. Η Επιτροπή θεωρεί ότι αυτή η μέθοδος αποτίμησης είναι η κατάλληλη για αυτόν τον τύπο στοιχείου ενεργητικού, δεδομένου ότι τα ανταλλακτικά μπορούν εύκολα να πωληθούν και η αξία τους θα πρέπει επομένως να αντιστοιχεί στο αρχικό κόστος απόκτησής τους μείον τη σωρευμένη απόσβεση.
(64)
Η σύμβαση δανείου προβλέπει ότι το πραγματικό ποσό του δανείου δεν πρέπει να υπερβαίνει το 90 % της αξίας της εγγύησης, δηλαδή η αξία της εγγύησης πρέπει να ισούται τουλάχιστον με το 110 % του ποσού του δανείου. Με βάση τις πληροφορίες που υποβλήθηκαν, τη στιγμή που καταβλήθηκε η πρώτη δόση τον Μάιο του 2009, η αξία της αρχικής εγγύησης όπως συμφωνήθηκε στη σύμβαση του δανείου της 30ής Απριλίου 2009 ήταν τουλάχιστον [110-117] %· τη στιγμή που καταβλήθηκε η δεύτερη δόση τον Ιούλιο του 2009, τουλάχιστον [120-132] %· και τη στιγμή της καταβολής της τρίτης δόσης τον Σεπτέμβριο του 2009, τουλάχιστον [128-141] %. Επιπλέον, μέσω πολλών προσθηκών στη σύμβαση δανείου της Osinek (βλέπε αιτιολογική σκέψη 8), προστέθηκαν συμπληρωματικά στοιχεία ενεργητικού ως εγγυήσεις και ορισμένα άλλα στοιχεία ενεργητικού αφαιρέθηκαν.
Πίνακας 4
Επισκόπηση παροχής εξασφαλίσεων σε διαφορετικές χρονικές περιόδους για το δάνειο της Osinek
Ημερομηνία αλλαγής
Αναληφθέν ποσό
(σε εκατ. CZK)
Ποσό των ασφαλειών (σε εκατ. CZK)
% επίπεδο των ασφαλειών
11 Μαΐου 2009
800
[880-935]
[110-117] %
23 Ιουλίου 2009
800
[1 350 - 1 485]
[169-186] %
30 Ιουλίου 2009
1 700
[2 040 - 2 240]
[120-132] %
22 Σεπτεμβρίου 2009
1 700
[2 485 - 2 760]
[146-162] %
24 Σεπτεμβρίου 2009
2 500
[3 190 - 3 535]
[128-141] %
9 Δεκεμβρίου 2009
2 500
[3 275 - 3 615]
[131-145] %
25 Ιανουαρίου 2010
2 500
[3 310 - 3 640]
[132-146] %
(65)
Η ανακοίνωση για το επιτόκιο αναφοράς υποθέτει ότι οι «υψηλές» ασφάλειες συνεπάγονται ζημία σε περίπτωση αθέτησης, κατώτερη ή ίση με 30 %, ποσοστό το οποίο αντιστοιχεί σε αξία ασφάλειας τουλάχιστον 70 % του ποσού του δανείου. Η Επιτροπή σημειώνει ότι η παροχή ασφάλειας για το δάνειο είναι αισθητά υψηλότερη, γεγονός που δημιουργεί ένα σημαντικό περιθώριο ασφαλείας όσον αφορά τυχόν αποκλίσεις στις εκτιμήσεις της αξίας των ασφαλειών.
(66)
Το κατάλληλο επιτόκιο μετά την ανακοίνωση για το επιτόκιο αναφοράς εκείνη τη στιγμή θα ήταν 5,16 % ετησίως (βασικό επιτόκιο 2,96 % + 220 μονάδες βάσης = 5,16 % ετησίως). Το περιθώριο των 220 μονάδων βάσης αντανακλά την κατηγορία αξιολόγησης Β όπως επιβεβαιώθηκε από τις ιδιωτικές τράπεζες και την υψηλή παροχή ασφαλειών που αναφέρθηκε ανωτέρω.
(67)
Το ποσοστό αυτό είναι χαμηλότερο από το ισχύον επιτόκιο για το δάνειο της Osinek (διατραπεζικό επιτόκιο δανεισμού τριών μηνών PRIBOR (19) + 300 μονάδες βάσης, το οποίο ανήλθε σε 5,51 % ετησίως στις 30 Απριλίου 2009.
(68)
Η ανάλυση του ισχύοντος επιτοκίου (διατραπεζικό επιτόκιο δανεισμού τριών μηνών PRIBOR + 300 μονάδες βάσης) και το επιτόκιο αναφοράς συν ένα περιθώριο 220 μονάδων βάσης δείχνει πως τα επιτόκια αυτά είναι συγκρίσιμα όσον αφορά τη μεθοδολογία της βάσης καθώς και το συνολικό επίπεδο των ισχυόντων επιτοκίων, συμπεριλαμβανομένου του σχετικού περιθωρίου κινδύνου.
(69)
Το PRIBOR αποτελεί την τιμή αναφοράς των επιτοκίων στην αγορά των διατραπεζικών καταθέσεων, η οποία υπολογίζεται (σταθερή) από τις τιμές των τραπεζών αναφοράς για την πώληση των καταθέσεων (δηλαδή προσφορές) από τον παράγοντα υπολογισμού της Εθνικής Τράπεζας της Τσεχικής Δημοκρατίας και από το Forex Club της Τσεχικής Δημοκρατίας (Ένωση χρηματοπιστωτικών αγορών της Τσεχικής Δημοκρατίας - A.C.I.) (20).
(70)
Το επιτόκιο για το δάνειο της Osinek βασίζεται στο PRIBOR το οποίο υπολογίζεται για όλη τη διάρκεια των 3 μηνών. Το επιτόκιο αναφοράς βασίζεται σε επιτόκια αγοράς χρήματος ενός έτους. Ωστόσο, η Επιτροπή διατηρεί το δικαίωμα να χρησιμοποιεί βραχυπρόθεσμο ή μακροπρόθεσμο δανεισμό προσαρμοσμένο σε ορισμένες περιπτώσεις.
(71)
Μια ανάλυση της ανάπτυξης των δύο επιτοκίων κατά τη διάρκεια του δανείου της Osinek (Απρίλιος 2009 - Ιούνιος 2010) δείχνει πως τα δύο επιτόκια είναι όντως συγκρίσιμα. Τα μέσα επιτόκια (21) για την περίοδο από τον Απρίλιο του 2009 έως τον Ιούνιο του 2010 είναι σχεδόν τα ίδια (4,77 % για το διατραπεζικό επιτόκιο δανεισμού PRIBOR + 300 μονάδες βάσης· 4,79 % για το επιτόκιο αναφοράς συμπεριλαμβανομένου του περιθωρίου κινδύνου των 220 μονάδων βάσης). Η μικρή διαφορά μεταξύ δύο μονάδων βάσης οφείλεται στη διαφορετική μέθοδο προσαρμογής. Το PRIBOR προσαρμόζεται σε καθημερινή βάση·ενώ το επιτόκιο αναφοράς προσαρμόζεται μόλις κάθε λίγους μήνες.
(72)
Στο πλαίσιο αυτό, το ισχύον επιτόκιο μπορεί να γίνει δεκτό ως αντιπροσωπευτικό των επιτοκίων της αγοράς. Βάσει της ανακοίνωσης του επιτοκίου αναφοράς, το μέτρο συνάδει με την αγορά και δεν περιλαμβάνει επομένως οικονομικό πλεονέκτημα για την ČSA.
(73)
Τέλος, η Επιτροπή επισημαίνει ότι η καταβολή τόκων από την ČSA στον πιστωτή εκτελέστηκαν σε πλήρη συμμόρφωση με τους όρους της σύμβασης δανείου της Osinek (22).
6.3. Επιλεκτικότητα
(74)
Το άρθρο 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ ορίζει ότι ένα μέτρο, προκειμένου να χαρακτηριστεί ως κρατική ενίσχυση, πρέπει να συνεπάγεται την ευνοϊκή μεταχείριση «ορισμένων επιχειρήσεων ή ορισμένων κλάδων παραγωγής». Στην προκειμένη περίπτωση, η Επιτροπή επισημαίνει ότι το δάνειο της Osinek χορηγήθηκε μόνο στην ČSA. Επομένως, είναι επιλεκτικό κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ.
6.4. Στρέβλωση του ανταγωνισμού και επιπτώσεις στις συναλλαγές
(75)
Όσον αφορά τα σωρευτικά κριτήρια των κρατικών ενισχύσεων, στην προκειμένη περίπτωση οι επιπτώσεις στις ενδοκοινοτικές συναλλαγές και η στρέβλωση του ανταγωνισμού του προσβαλλόμενου μέτρου είναι αναμφισβήτητα και δεν αμφισβητήθηκαν καν από τις τσεχικές αρχές. Η ČSA ανταγωνίζεται άλλες αεροπορικές εταιρείες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ιδίως μετά την έναρξη ισχύος του τρίτου σταδίου απελευθέρωσης των αεροπορικών μεταφορών («τρίτο πακέτο») την 1η Ιανουαρίου 1993. Τα εν λόγω μέτρα επέτρεψαν στην ČSA να συνεχίσει να λειτουργεί ώστε να μην πρέπει να αντιμετωπίσει, όπως συνέβη με άλλους ανταγωνιστές, τις συνέπειες που συνήθως προκύπτουν από τα άσχημα οικονομικά της αποτελέσματα.
6.5. Συμπέρασμα
(76)
Βάσει των ανωτέρω, η Επιτροπή θεωρεί ότι το μέτρο δεν συνεπάγεται κρατική ενίσχυση για την ČSA καθώς το δάνειο της Osinek χορηγήθηκε υπό όρους που θα απαιτούσε ένας ιδιώτης επενδυτής στην οικονομία της αγοράς. Ειδικότερα, το επιτόκιο με το οποίο χορηγήθηκε το δάνειο της Osinek σύμφωνα με το επιτόκιο αναφοράς που καθορίστηκε βάσει της ανακοίνωσης για το επιτόκιο αναφοράς λαμβάνοντας υπόψη το γεγονός ότι η ČSA ανήκε στην κατηγορία αξιολόγησης Β κατά το χρόνο χορήγησης του δανείου, κάτι το οποίο επιβεβαιώθηκε και από ιδιωτικές τράπεζες και το δάνειο ήταν ασφαλισμένο συνεχώς με παροχή ασφαλίσεων σημαντικά υψηλότερη από το 70 % του ποσού του δανείου που ορίζεται στην ανακοίνωση για το επιτόκιο αναφοράς.
7. ΣΥΜΒΑΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ ΜΕ ΤΗΝ ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΑΓΟΡΑ
(77)
Η Επιτροπή ανέλυσε ωστόσο κατά πόσον, αν το δάνειο είχε θεωρηθεί πως αποτελεί κρατική ενίσχυση, το μέτρο θα μπορούσε να είναι συμβατό με την εσωτερική αγορά βάσει του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο β), βάσει του προσωρινού πλαισίου.
(78)
Το δάνειο της Osinek χορηγήθηκε το 2009. Το μέτρο αποσκοπεί επομένως στη διευκόλυνση της πρόσβασης μιας επιχείρησης σε εξωτερική χρηματοδότηση σε μια χρονική περίοδο κατά την οποία η φυσιολογική λειτουργία των πιστωτικών αγορών διαταράσσεται σοβαρά εξαιτίας της οικονομικής κρίσης και όταν η οικονομική κρίση (χρηματοπιστωτική κρίση) επηρεάζει την ευρύτερη οικονομία και οδηγεί σε σοβαρές διαταραχές της οικονομίας των κρατών μελών.
(79)
Στις 17 Οκτωβρίου 2008 η Επιτροπή αντιμετώπισε την κρίση αυτή με την εφαρμογή του προσωρινού πλαισίου. Μέσα σε αυτό, η Επιτροπή αναγνώριζε τη «σοβαρότητα της τρέχουσας χρηματοπιστωτικής κρίσης, καθώς και τις επιπτώσεις της στη συνολική οικονομία των κρατών μελών». Η Επιτροπή έκρινε επιπλέον ότι «η χορήγηση ορισμένων κατηγοριών κρατικών ενισχύσεων, για περιορισμένο χρονικό διάστημα, είναι δικαιολογημένη για την αντιμετώπιση των δυσχερειών αυτών και ότι μπορεί να θεωρηθεί ότι οι ενισχύσεις αυτές συμβιβάζονται με την κοινή αγορά κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο β) της ΣΛΕΕ.
7.1. Συμμόρφωση με το τμήμα 4.4.2 του προσωρινού πλαισίου
(80)
Το μέτρο πρέπει να αξιολογηθεί σύμφωνα με τις απαιτήσεις του τμήματος 4.4.2 του προσωρινού πλαισίου («Ενίσχυση με τη μορφή επιδοτούμενου επιτοκίου»).
(81)
Σύμφωνα με το προσωρινό πλαίσιο, το ισχύον επιτόκιο πρέπει να είναι τουλάχιστον ίσο με το επιτόκιο μιας ημέρας της κεντρικής τράπεζας συν ένα ασφάλιστρο ίσο με τη διαφορά μεταξύ του μέσου διατραπεζικού επιτοκίου ενός έτους και του μέσου όρου επιτοκίου μιας ημέρας της κεντρικής τράπεζας κατά την περίοδο από την 1η Ιανουαρίου 2007 έως την 30ή Ιουνίου 2008, συν το ασφάλιστρο πιστωτικού κινδύνου που αντιστοιχεί στο προφίλ κινδύνου του δικαιούχου, όπως ορίζεται στην ανακοίνωση για το επιτόκιο αναφοράς.
(82)
Το επιτόκιο μιας ημέρας για την Τσεχική Δημοκρατία στις 30 Απριλίου 2009 ήταν 1,45 % (23). Η διαφορά μεταξύ του μέσου διατραπεζικού επιτοκίου ενός έτους και του μέσου επιτοκίου μιας ημέρας της κεντρικής τράπεζας κατά την περίοδο από την 1η Ιανουαρίου 2007 έως τις 30 Ιουνίου 2008 ήταν 68 μονάδες βάσης.
(83)
Το ασφάλιστρο πιστωτικού κινδύνου που αντιστοιχεί στο προφίλ κινδύνου του αποδέκτη ανήλθε σε 220 μονάδες βάσης Το ασφάλιστρο αυτό βασίζεται σε αξιολόγηση κατηγορίας Β (βλέπε αιτιολογική σκέψη 57) και υψηλό επίπεδο ασφαλίσεων λαμβανομένης υπόψη της ασφάλειας που παρέχεται (βλέπε αιτιολογικές σκέψεις 64 και 65).
(84)
Βάσει του προσωρινού πλαισίου το ελάχιστο επιτόκιο θα ήταν επομένως 4,33 % (1,45 % + 0,68 % + 2,20 %). Το πραγματικό επιτόκιο για το δάνειο της Osinek ήταν 5,51 %. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα το δάνειο της Osinek να χορηγηθεί με υψηλότερο επιτόκιο από το ελάχιστο επιτρεπόμενο βάσει του προσωρινού πλαισίου.
(85)
Επιπλέον, το τμήμα 4.4. του προσωρινού πλαισίου απαιτεί να πληρούνται δύο συμπληρωματικές προϋποθέσεις για να θεωρείται ένα δάνειο ως συμβατή ενίσχυση:
(86)
Πρώτον, η σύμβαση πρέπει να έχει συναφθεί το αργότερο έως την 31η Δεκεμβρίου 2010. Τα μειωμένα επιτόκια μπορούν να εφαρμοστούν για καταβολές επιτοκίων πριν από τις 31 Δεκεμβρίου 2012.
(87)
Η σύμβαση δανείου της Osinek συνήφθη στις 30 Απριλίου 2009. Το δάνειο έπρεπε να αποπληρωθεί σε μια εφάπαξ καταβολή στις 30 Νοεμβρίου 2010. Η σύμβαση δανείου πληροί επομένως την πρώτη προϋπόθεση.
(88)
Δεύτερον, ο δικαιούχος δεν πρέπει να θεωρείται προβληματική επιχείρηση την 1η Ιουλίου 2008.
(89)
Το σημείο 9 των κατευθυντήριων γραμμών Δ&Α ορίζει ότι δεν υπάρχει ορισμός της ΕΕ για το τι συνιστά προβληματική επιχείρηση και προσθέτει ότι η Επιτροπή θεωρεί ότι μία επιχείρηση είναι προβληματική εφόσον δεν είναι ικανή, με δικούς της οικονομικούς πόρους ή με τους πόρους που μπορεί να λάβει από τους ιδιοκτήτες/μετόχους της ή τους πιστωτές της, να ανακόψει τη ζημιογόνο πορεία της, η οποία, ελλείψει εξωτερικής κρατικής παρέμβασης είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα την καταδικάσει βραχυπρόθεσμα ή μεσοπρόθεσμα σε οικονομική εξαφάνιση.
(90)
Στη συνέχεια, στο σημείο 10 στοιχείο β) των κατευθυντήριων γραμμών Δ&Α διασαφηνίζεται ότι μια επιχείρηση θεωρείται προβληματική, στην περίπτωση μιας εταιρείας όπου τουλάχιστον ορισμένα μέλη έχουν απεριόριστη ευθύνη για το χρέος της εταιρείας, όπου περισσότερο από το ήμισυ του εγγεγραμμένου της κεφαλαίου έχει απολεσθεί και περισσότερο από το ένα τέταρτο του κεφαλαίου αυτού έχει απολεσθεί κατά τη διάρκεια των 12 προηγούμενων μηνών.
(91)
Το 2008 το εγγεγραμμένο κεφάλαιο της ČSA ανήλθε σε 2 735 εκατ. CZK. Βάσει των προτύπων ΤΛΠ, το μετοχικό κεφάλαιο της εταιρείας μειώθηκε σε 101 εκατ. CZK το ίδιο έτος.
Πίνακας 5
Μετοχικό και εγγεγραμμένο κεφάλαιο το 2007 και το 2008 (σε χιλιάδες CZK)
Πηγή: Οι οικονομικές καταστάσεις παρεχόμενες από την ČSA.
2007
6/07
7/07
8/07
9/07
10/07
11/07
12/07
Μετοχικό κεφάλαιο
[1 035 000 - 1 140 000]
[1 415 000 - 1 555 000]
[1 450 000 - 1 595 000]
[1 410 000 - 1 565 000]
[1 950 000 - 2 145 000]
[1 260 000 - 1 390 000]
1 238 093
Εγγεγραμμένο κεφάλαιο
2 735 510
2 735 510
2 735 510
2 735 510
2 735 510
2 735 510
2 735 510
2008
1/08
2/08
3/08
4/08
5/08
6/08
Μετοχικό κεφάλαιο
[585 000 - 645 000]
[385 000 - 420 000]
[110 000 - 120 000]
[690 000 - 755 000]
[860 000 - 950 000]
[965 000 - 1 065 000]
Εγγεγραμμένο κεφάλαιο
2 735 510
2 735 510
2 735 510
2 735 510
2 735 510
2 735 510
7/08
8/08
9/08
10/08
11/08
12/08
Μετοχικό κεφάλαιο
[945 000 - 1 030 000]
[1 220 000 - 1 340 000]
[1 270 000 - 1 410 000]
[1 295 000 - 1 430 000]
[610 000 - 670 000]
101 686
Εγγεγραμμένο κεφάλαιο
2 735 510
2 735 510
2 735 510
2 735 510
2 735 510
2 735 510
(92)
Παρά το γεγονός ότι περισσότερο από το μισό του εγγεγραμμένου κεφαλαίου της εταιρείας είχε ήδη απολεσθεί την 1η Ιουλίου 2008, η δεύτερη προϋπόθεση του σημείου 10 στοιχείο α) των κατευθυντηρίων γραμμών Δ&Α -ότι περισσότερο από το ένα τέταρτο του εγγεγραμμένου κεφαλαίου πρέπει να έχει απολεσθεί κατά τους τελευταίους 12 μήνες- δεν πληρούται. Το μετοχικό κεφάλαιο που έχει απολεσθεί από τον Ιούνιο του 2007 έως τον Ιούλιο του 2008 ([31 570 000-34 875 000] CZK) αντιστοιχεί μόλις στο [0,8-1,5]% του εγγεγραμμένου κεφαλαίου.
(93)
Επιπλέον, το σημείο 10 στοιχείο γ) των κατευθυντηρίων γραμμών Δ&Α θεωρεί πως μια εταιρεία είναι προβληματική όταν πληροί τα κριτήρια βάσει της εγχώριας νομοθεσίας ώστε να μπορεί να υπαχθεί σε συλλογική διαδικασία αφερεγγυότητας. Οι τσεχικές αρχές επιβεβαίωσαν ότι η ČSA δεν ήταν επιλέξιμη για τη διαδικασία αφερεγγυότητας βάσει της παραγράφου 3 του τσεχικού νόμου περί αφερεγγυότητας.
(94)
Σύμφωνα με το σημείο 11 των κατευθυντήριων γραμμών Δ&Α, ακόμη και στην περίπτωση που δεν υφίσταται καμία από τις περιστάσεις της παραγράφου 10, μια εταιρεία μπορεί να συνεχίσει να θεωρείται προβληματική, ιδίως όταν υπάρχουν οι συνήθεις ενδείξεις προβληματικής επιχείρησης όπως για παράδειγμα αύξηση των ζημιών, μείωση του κύκλου εργασιών, διόγκωση των αποθεμάτων, πλεονάζουσα παραγωγική ικανότητα, μείωση της ταμειακής ροής, αυξανόμενη δανειοληψία, αύξηση των οικονομικών επιβαρύνσεων καθώς και εξασθένιση ή εξαφάνιση της αξίας του καθαρού ενεργητικού.
(95)
Οι αλλαγές στα οικονομικά αποτελέσματα της ČSA κατά τη διάρκεια της σχετικής χρονικής περιόδου δεν έδειξαν σαφή αρνητική τάση (βλέπε πίνακα 3). Η εταιρεία είχε απώλειες στα τέλη του 2006 αλλά ανέκαμψε και παρουσίασε θετικά αποτελέσματα για το 2007. Στη συνέχεια καταγράφηκε απώλεια [800-880] εκατ. CZK στο τέλος του πρώτου τριμήνου του 2008. Ωστόσο, η κατάσταση βελτιώθηκε έως το τέλος του δεύτερου τριμήνου, δηλαδή έως τις 30 Ιουνίου 2008. Παρόμοια τάση παρατηρείται στην κατάσταση ταμειακών ροών. Ο κύκλος εργασιών της ČSA μειώθηκε αργά σε ετήσια βάση κατά τη διάρκεια της υπό εξέταση περιόδου. Ωστόσο, δεν μπορεί να συναχθεί το συμπέρασμα ότι ο κύκλος εργασιών μειώθηκε σημαντικά πριν τις 30 Ιουνίου 2008.
(96)
Το χρέος της εταιρείας μειώθηκε από τον Μάρτιο του 2008 έως τον Ιούνιο του 2008 και στη συνέχεια αυξήθηκε κατά τους έξι επόμενους μήνες. Τέλος, η αξία των στοιχείων ενεργητικού παρουσίασε διακυμάνσεις κατά τη διάρκεια της υπό εξέταση περιόδου χωρίς κάποια σαφή τάση.
(97)
Συμπερασματικά, η τάση στα οικονομικά κριτήρια, όπως ορίζεται στο σημείο 11 των κατευθυντήριων γραμμών Δ&Α δεν παραπέμπει με σαφήνεια σε όλες τις συνήθεις ενδείξεις μιας εταιρείας που χαρακτηρίζεται προβληματική πριν τις 30 Ιουνίου 2008. Επιπλέον, η ČSA εξακολουθούσε να έχει πρόσβαση σε χρηματοδότηση εκείνη την περίοδο, όπως αποδεικνύεται από το γεγονός ότι ήταν σε θέση να λάβει δάνειο από μια ιδιωτική τράπεζα τον Σεπτέμβριο του 2008 (βλέπε αιτιολογική σκέψη 59).
(98)
Η Επιτροπή παρατηρεί ότι ενίσχυση που είναι συμβατή σύμφωνα με το τμήμα 4.4 του προσωρινού πλαισίου μπορεί να χορηγείται σε επιχειρήσεις οι οποίες δεν κατέστησαν προβληματικές την 1η Ιουλίου 2008 αλλά από εκείνη την ημερομηνία και μετά λόγω της χρηματοπιστωτικής κρίσης. Επομένως, το γεγονός ότι η ČSA κατέστη προβληματική σε μεταγενέστερη ημερομηνία δεν θίγει τη συμβατότητα βάσει του προσωρινού πλαισίου.
(99)
Επομένως, η Επιτροπή θεωρεί ότι η ČSA δεν ήταν προβληματική επιχείρηση την 1η Ιουλίου 2008 και ότι, επομένως, ήταν επιλέξιμη για την εφαρμογή του προσωρινού πλαισίου.
7.2. Συμπέρασμα
(100)
Με βάση τα ανωτέρω, το δάνειο της Osinek πληροί όλες τις προϋποθέσεις που ορίζονται στο τμήμα 4.4 του προσωρινού πλαισίου. Επομένως, ακόμη και αν το δάνειο της Osinek είχε κριθεί ότι συνιστά κρατική ενίσχυση, το μέτρο θα εξακολουθούσε να είναι συμβατό με την εσωτερική αγορά βάσει του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο β) της ΣΛΕΕ.
8. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ
(101)
Η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι το δάνειο της Osinek δεν συνιστά κρατική ενίσχυση. Επιπλέον, ακόμη και αν το δάνειο της Osinek είχε κριθεί ότι συνιστά κρατική ενίσχυση, το μέτρο θα εξακολουθούσε να είναι συμβατό με την εσωτερική αγορά βάσει του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο β) της ΣΛΕΕ.
(102)
Η παρούσα απόφαση δεν καλύπτει την άρση της ασφάλισης του δανείου και την κεφαλαιοποίηση του δανείου της Osinek της 30ής Ιουνίου 2010. Η αξιολόγηση αυτού του μέτρου θα αποτελέσει αντικείμενο της τελικής απόφασης στην υπόθεση SA.30908,
ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΠΟΦΑΣΗ:
Άρθρο 1
Το μέτρο το οποίο εφάρμοσε η Τσεχική Δημοκρατία για την České aerolinie, a.s. με τη μορφή δανείου που ανέρχεται συνολικά σε 2,5 δισεκατ. CZK και χορηγήθηκε από την Osinek a.s. βάσει της σύμβασης δανείου της 30ής Απριλίου 2009, δεν αποτελεί ενίσχυση υπό την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης και, ακόμη και αν ίσχυε κάτι τέτοιο, είναι συμβατό με την εσωτερική αγορά βάσει του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο β) της εν λόγω Συνθήκης.
Άρθρο 2
Η παρούσα απόφαση απευθύνεται στην Τσεχική Δημοκρατία.
Βρυξέλλες, 21 Μαρτίου 2012.