РЕШЕНИЕ НА КОМИСИЯТА
от 23 февруари 2011 година
относно държавна помощ, предоставена от Италия на Portovesme Srl, ILA SpA, Eurallumina SpA и Syndial SpA (мерки за държавна помощ C 38/B/04 (ex NN 58/04) и C 13/06 (ex N 587/05)
(нотифицирано под номер C(2011) 956)
(само текстът на италиански език е автентичен)
(текст от значение за ЕИП)
(2011/746/ЕС)
ЕВРОПЕЙСКАТА КОМИСИЯ,
като взе предвид Договора за функционирането на Европейския съюз, и по-специално член 108, параграф 2, първа алинея от него,
като взе предвид Споразумението за Европейското икономическо пространство, и по-специално член 62, параграф 1, буква а) от него,
като прикани заинтересованите страни да представят мненията си в съответствие с посочените по-горе разпоредби (1) и като взе предвид техните мнения,
като има предвид, че:
1. ПРОЦЕДУРА
1.1. Дело C 38/B/04
(1)
С писмо от 4 декември 2003 г. адвокатска кантора, представляваща жалбоподател, представи на вниманието на Комисията редица статии, публикувани в италианската преса относно намерението на италианското правителство да въведе преференциални тарифи за електроенергия за някои предприятия, разположени в Сардиния.
(2)
Тарифите бяха въведени с член 1 от Указа на председателя на Министерския съвет от 6 февруари 2004 г. (наричан по-долу „Указът от 2004 г.“). Указът доведе до две отделни последици: a) въвеждането на нови преференциални тарифи за електроенергия за предприятията Portovesme Srl, ILA SpA и Eurallumina SpA, и б) удължаването на съществуващата преференциална тарифа, с която се ползва предприятието Alcoa Trasformazioni (производител на първичен алуминий, наричано по-долу „Alcoa“).
(3)
С писма от 22 януари 2004 г. и 19 март 2004 г. Комисията поиска допълнителна информация относно тези мерки. Италианските власти отговориха с писма от 9 февруари 2004 г. и 9 юни 2004 г. Италия изпрати допълнителна информация с писмо от 20 септември 2004 г.
(4)
С писмо от 16 ноември 2004 г. Комисията уведоми Италия, че е решила да открие процедурата, предвидена в член 108, параграф 2 от ДФЕС по отношение на мярката за помощ.
(5)
Решението на Комисията за откриване на процедурата беше публикувано в Официален вестник на Европейския съюз (2). Комисията прикани заинтересованите страни да представят мненията си относно мерките.
(6)
Италия представи мнението си с писма от 4 и 11 февруари 2005 г.
(7)
Комисията също така получи мнения от други заинтересовани страни, включително от три от предприятията, които се възползват от мерките, и от конкурентно на Portovesme предприятие. С писмо от 22 март 2005 г. Комисията препрати тези мнения на Италия, на която беше предоставена възможността да представи коментари. Коментарите на Италия бяха получени с писмо от 20 септември 2005 г.
(8)
На 29 октомври 2008 г. делото C 38/04 беше разделено на част A, отнасяща се до предприятие Alcoa, и част Б, отнасяща се до предприятията Portovesme, ILA и Eurallumina.
(9)
На 19 ноември 2009 г. Комисията прие окончателно отрицателно решение, съгласно което помощта за предприятието Alcoa трябва да бъде възстановена (3).
1.2. Дело C 13/06
(10)
С член 11, параграф 12 от Наредба-закон № 35 от 14 март 2005 г., преобразувана в Закон № 80/2005 от 14 май 2005 г., в който се определят неотложни мерки в рамките на плана за действие за икономическото, социалното и териториалното развитие (наричан по-долу „Закон № 80/2005“), италианските власти удължиха до 2010 г. преференциалната тарифа за електроенергия, предоставена на предприятията Portovesme, ILA и Eurallumina, и разшириха обхвата на тарифата, така че от нея да се ползва и Syndial SpA - производител на хлор, също намиращ се в Сардиния.
(11)
С писмо от 22 юли 2005 г. Комисията получи жалба от дружество - конкурент на Syndial, последвана от допълнителни коментари от същото дружество от 7 октомври 2005 г. и 7 декември 2005 г.
(12)
С писмо от 23 ноември 2005 г. Италия подаде уведомление до Комисията относно мярката. С писмо от 28 ноември 2005 г. Италия предостави допълнителна информация.
(13)
С писмо от 22 декември 2005 г. Комисията поиска допълнителна информация, която Италия предостави с писмо от 3 март 2006 г.
(14)
Междувременно с писмо от 20 януари 2006 г. същият конкурент на Portovesme, който беше представил мнение по дело C 38/B/04, изрази недоволство от новата мярка.
(15)
С писмо от 26 април 2006 г. Комисията уведоми Италия, че е решила да открие процедурата, предвидена в член 108, параграф 2 от ДФЕС, по отношение на промените и удължаването на срока на действие на специалния тарифен режим, въведен със Закон № 80/2005.
(16)
С писмо от 22 август 2006 г. Комисията поиска от Италия допълнително разяснение; Италия отговори с писмо от 28 септември 2006 г.
(17)
Решението на Комисията за откриване на процедурата беше публикувано в Официален вестник на Европейския съюз (4). Комисията прикани заинтересованите страни да представят мненията си относно мерките.
(18)
Комисията получи мнения от заинтересовани страни, включително от получателите на мерките, от двамата конкуренти на Portovesme и Syndial и от един производител на възобновяема енергия. С писмо от 5 октомври 2006 г. Комисията препрати тези мнения на Италия, на която беше предоставена възможността да представи коментари. Коментарите на Италия бяха получени с писмо от 1 декември 2006 г.
(19)
Италия предостави допълнителна информация с писма от 16 април 2007 г., 10 май 2007 г., 14 май 2007 г. и 22 юни 2010 г.
1.3. Обхват на настоящото решение
(20)
Настоящото решение обхваща както тарифите, въведени с член 1 от Указа от 2004 г. за получатели, различни от Alcoa („тарифите от 2004 г.“), така и тези, въведени с член 11, параграф 12 от Закон № 80/2005 и впоследствие изложени в решенията, взети от Органа за електроенергия и газ (Autorità per l’Energia Elettrica e il Gas - наричан по-долу „AEEG“) („тарифите от 2005 г.“).
2. ПОДРОБНО ОПИСАНИЕ НА МЯРКАТА
2.1. Оспорваните тарифи от 2004 г.
(21)
С член 1 от Указа от 2004 г. се разширява обхватът на „[тарифното] третиране, предвидено в член 2 от Указа на Министерството на промишлеността, търговията и занаятите от 19 декември 1995 г. [наричан по-долу „Указът за Alcoa“], към доставките на енергия, предназначени за производството и преработката на алуминий, олово, сребро и цинк, но само за съществуващите към датата на влизане в сила на настоящия указ структури, които се намират на островните територии, характеризиращи се с липсваща или недостатъчна междусистемна връзка с националните електро- и газоразпределителни мрежи.“
(22)
Това тарифно третиране е трябвало да бъде преходно: очаквало се е да приключи „при завършване или подобряване на връзките с националните електро и газоразпределителни мрежи“ и не по-късно от 30 юни 2007 г.
(23)
На практика Указът от 2004 г. разширява обхвата на преференциалната тарифа, която вече се прилага за производителя на алуминий Alcoa, към три енергоемки дружества в Сардиния: Portovesme, производител на цинк, сребро и олово (5); ILA, производител на продукти от преработен алуминий; и Eurallumina, производител на алуминий (6).
(24)
На регулаторно ниво тарифата е приложена с решения (delibere) на AEEG (Органът за електроенергия и газ).
(25)
Решение № 110/04 на AEEG предвижда преференциалните тарифи да се прилагат само ако процедурата по уведомяване е имала положителен резултат. Въпреки това, следвайки инструкциите от кабинета на министър-председателя, в които се посочва, че за Указа от 2004 г. не е било изпратено официално уведомление в съответствие с правилата за държавна помощ, а само е бил „представен“ на Комисията в рамките на „предварително запитване“ (indagine conoscitiva preliminare), AEEG привежда в действие Указа от 2004 г. с Решение № 148/04 (7).
(26)
Системата позволява на получателите да получават компенсаторни плащания при условията, определени в Указа за Alcoa. За дадено предприятие, обхванато от режима, компенсаторното плащане е равно на разликата между платената цена на дружеството, снабдяващо предприятието с електроенергия, и преференциална цена, определена от държавата, умножена по потреблението на електроенергия на предприятието. Използваният метод за изчисляване на преференциалната цена (или „преференциалната тарифа“) е посочен в Решение CIP № 15/1993. Цената подлежи на механизъм за индексиране на базата на изменението в разходите за производство на електроенергия в Италия („компонент Ct“). През 2004 г. преференциалната цена, прилагана за получателите от Сардиния, варира между 26 EUR и 35 EUR за MWh.
(27)
Административното управление на режима е възложено на Изравнителната каса на електроенергийния отрасъл (Cassa Conguaglio per il Settore Elettrico) (8). На практика тарифната система работи по следния начин: получателите изпращат на Изравнителната каса ежемесечни подробни данни за количествата електроенергия, които са употребили, и цените, които са платили на доставчиците. След това те получават от Изравнителната каса плащания, изчислени по гореспоменатия начин (9).
(28)
Средствата, необходими за финансиране на компенсаторните плащания, са събирани чрез парафискален налог върху всички италиански потребители на електроенергия чрез компонент А4 от стандартната тарифа за електроенергията (10).
(29)
Тарифният режим е трябвало да приключи на 30 юни 2007 г. Въпреки това прилагането му е преустановено по нареждане на AEEG малко след като Комисията откри официалната процедура по разследване през ноември 2004 г. (11)
(30)
Данните, предоставени от Италия, показват, че предприятията Portovesme и Eurallumina са получили субсидии за електроенергията, изразходвана между април и октомври 2004 г., а предприятието ILA е получило субсидии за електроенергията, изразходвана между април и септември 2004 г. Общият размер на плащанията, извършени от Изравнителната каса към тези три предприятия по режима, е посочен по-долу (в евро).
Portovesme Srl
12 845 892,82
Eurallumina SpA
5 208 152,05
ILA SpA
291 120,27
2.2. Оспорваните тарифи от 2005 г.
(31)
С член 11, параграф 12 от Закон № 80/2005 италианските власти разширяват „тарифното третиране, установено в Указа на Министерството на промишлеността, търговията и занаятите от 19 декември 1995 г. […] към доставчиците на електроенергия за производството и преработката на алуминий, олово, сребро и цинк, както и за цикъла за производство на хлор и сода каустик във връзка с цени, прилагани за подобни доставки на европейските пазари, но само по отношение на предприятията, които вече съществуват към датата на влизане в сила на настоящия указ, разположени в Сардиния и свързани към мрежата за високо напрежение. Това тарифно третиране подлежи на дългосрочни ангажименти, които следва да бъдат договорени между получателите, местните власти на Сардиния и съответните министерства.“
(32)
Така Закон № 80/2005 по същество въвежда отново тарифния режим, приложен през 2004 г., който разширява третирането на Alcoa към други енергоемки получатели в Сардиния. На практика законът се прилага само за предприятията Portovesme, ILA и Eurallumina, както и за предприятието Syndial, производител на хлор и сода каустик, което преди не се е ползвало от преференциални цени.
(33)
Следва да се отбележи, че от 2005 г. нататък преференциалната цена вече не се определя според историческата тарифа, която първоначално е установена в Указа за Alcoa от 1995 г., а се определя независимо от AEEG, така че да отговаря на средните цени за електроенергия, заплащани от конкурентите на получателите на европейския пазар (12). Цената подлежи на годишна актуализация: съгласно член 11, параграф 13 от закона „тарифните условия, посочени в член 11 (13) и член 12, се прилагат от 1 януари 2005 г. и се актуализират от AEEG, който всяка година следва да увеличава номиналните стойности на тарифите с 4 % или, ако последната стойност е по-висока, с процентното увеличение на средната цена на едро за електроенергия, регистрирана на главните европейски борси за електроенергия, най-вече тези във Франкфурт и Амстердам“. В Решение № 217/05 AEEG предоставя тълкувание на този механизъм за актуализация, което е по-благоприятно за получателите на помощта, тъй като постановява, че годишното увеличение на тарифата не може да надвишава 4 %.
(34)
В същото решение AEEG установява преференциалните цени, приложими за различните промишлени отрасли за 2005 г., както следва:
Промишлени отрасли, отговарящи на условията за преференциални тарифи
Преференциална цена
EUR/MWh
Преработка на алуминий
50
Олово и цинк
23
Производство на алуминий
27
Цикъл за производство на хлор
27
(35)
Както тарифите от 2004 г., така и тарифите от 2005 г. е трябвало да бъдат финансирани от парафискален налог, с който се таксуват всички крайни потребители на електроенергия чрез компонент A4 от стандартната тарифа за електроенергия. Управлението на финансовите потоци на системата отново е поверено на Изравнителната каса.
(36)
Правото за възползване от тарифата зависи от ангажимента на получателите да направят производствени инвестиции в Сардиния на базата на промишлени планове, които следва да бъдат представени на регионалните власти. Например, предприятието Portovesme пое ангажимент да инвестира в самопроизводството на електроенергия или да участва в изграждането на нови електроцентрали.
(37)
Италия изпрати уведомление относно член 11, параграф 12 от Закон № 80/2005 в съответствие с член 108, параграф 3 от ДФЕС. Изплащането на тарифите от 2005 г. подлежи на разрешаването на тарифния режим от Комисията. Тарифите от 2005 г. впоследствие не са били приложени.
2.3. Производства пред националните съдилища
(38)
Solvay Chimica Italia и Solvay Chimica Bussi SpA, които се намират извън Сардиния и чиято дейност е свързана с цикъла за производство на хлор и сода каустик, сезират Регионалния административен съд на Ломбардия (14), като оспорват решенията на AEEG за прилагане на член 11, параграф 12 от Закон № 80/2005 на основанието, че те водят до предоставянето на неправомерни държавни помощи и че нарушават други разпоредби на италианското право (15). На 27 ноември 2006 г. съдът отлага производството в очакване на приключване на разследването относно наличието на държавна помощ, започнато от Комисията по дело C 13/06.
2.4. Комбинация с предишна несъвместима помощ - Deggendorf
(39)
След откриването на производството Италия посочи, че предприятието Eurallumina не е възстановило несъвместимата помощ, която е предмет на дело C 80/01 (помощ за производството на диалуминиев триоксид) (16), но че според дружеството регионалните власти на Сардиния са издали нареждане за възстановяване във връзка с тази мярка на 8 май 2006 г.
3. РЕШЕНИЕ ЗА ОТКРИВАНЕ НА ПРОЦЕДУРАТА, ПРЕДВИДЕНА В ЧЛЕН 108, ПАРАГРАФ 2 ОТ ДФЕС
(40)
Комисията реши да открие официалната процедура по разследване поради следните основания.
3.1. Дело C 38/B/04
(41)
В решението си за откриване на официалната процедура по разследване (17) Комисията разгледа възможността тарифите от 2004 г. за предприятията Portovesme, ILA и Eurallumina да не представляват държавна помощ въз основа на това, че са подобни на преференциалната тарифа, предоставена на Alcoa през 1996 г., за която Комисията в решението си от 4 декември 1996 г. (наричано по-долу „Решението Alumix“) (18) е установила, че не представлява държавна помощ.
(42)
Комисията отбеляза, че новата тарифа изглежда различна от тарифата Alumix, тъй като последната е била предоставена пряко от ENEL, италианския монополен доставчик на електроенергия, докато новата тарифа включва избирателна намеса на държавата за компенсиране на разликата между пазарната цена, договорена от получателите на помощта с техните доставчици на електроенергия, и преференциалната цена, определена през 1996 г. Комисията заключи, че Указът от 2004 г. не просто разширява към нови получатели обхвата на съществуваща мярка, която не представлява държавна помощ, а по-скоро въвежда нов режим в полза на трите разглеждани предприятия с финансов механизъм, който е много различен от тарифата Alumix.
(43)
В решението за откриване на официалната процедура по разследване тарифите, въведени с Указа от 2004 г., бяха класифицирани като оперативна помощ и бе оценено дали тази помощ би могла да бъде разрешена въз основа на Насоките за национална регионална помощ (наричани по-долу „Насоките за регионална помощ“) (19), предвид факта, че до края на 2006 г. Сардиния е била подпомаган регион по смисъла на член 107, параграф 3, буква а). Комисията изрази съмнения дали помощта би могла да бъде разрешена на това основание, като се има предвид, че такъв вид ad hoc помощ, предоставена на ограничен брой предприятия, изглежда не насърчава регионалното развитие.
(44)
Комисията изрази също така опасения, че мярката е можела да доведе до намаляване на данъчната ставка, приложима към електроенергията. Всяко такова намаляване би трябвало да има за правно основание Директива 2003/96/ЕО на Съвета от 27 октомври 2003 г. относно преструктурирането на правната рамка на Общността за данъчно облагане на енергийните продукти и електроенергията (20).
3.2. Дело C 13/06
(45)
В решението си от 27 април 2006 г. за откриване на официалната процедура по разследване Комисията определя тарифния режим от 2005 г. като нова оперативна помощ.
(46)
Комисията разгледа дали преференциалната тарифа би могла да бъде разрешена като регионална оперативна помощ въз основа на Насоките за регионална помощ предвид факта, че до края на 2006 г. Сардиния е трябвало да бъде подпомаган регион по смисъла на член 107, параграф 3, буква а) от ДФЕС.
(47)
Въпреки настояването на италианските власти, че високите цени на електроенергията в Сардиния пречат на развитието на острова, Комисията смята, че Италия не е доказала, че цените в Сардиния са значително по-високи, независимо дали като средна величина, или по-конкретно за енергоемките потребители (21). Комисията изтъкна, че производственият свръхкапацитет, съществуващ при производството на електроенергия в Сардиния, би могъл само да доведе до насърчаване на производителите на електроенергия да продават електроенергия на възможно най-ниска цена до момента на завършването на проектите за междусистемни връзки, даващи им възможност да изнасят електроенергия от Сардиния, което е било планирано за 2010 г.
(48)
Освен това Италия не обяснява защо по-високите цени следва да се считат за неблагоприятен регионален фактор, нито защо въпросната тарифа би допринесла за регионалното развитие. Поради това Комисията изрази съмнения по отношение на необходимостта от помощта.
(49)
Комисията също така изрази съмнения дали такъв вид ad hoc помощ е пропорционална на отрицателните регионални фактори, по-специално като се има предвид използваният метод за изчисляване на преференциалната цена, който няма никаква връзка с прилаганите в останалата част на Италия цени, а се основава на средните цени в Европа за енергоемките потребители.
(50)
Комисията отбеляза, че продължителността на мярката надвишава пет години, какъвто обикновено е максималният период, за който регионалната оперативна помощ би била разрешена, и че помощта не е постепенно намаляваща в реално изражение, тъй като повишаването на тарифата е ограничено до 4 %.
(51)
По отношение на периода, обхванат от Насоките за национална регионална помощ за 2007-2013 г. (22), Комисията установи, че Сардиния ще престане да отговаря на условията за ползване на помощ съгласно член 107, параграф 3, буква а) от ДФЕС, и по-конкретно за оперативна помощ. Насоките предвиждат възможност за преходен период от две години за линейното постепенно премахване на съществуващите режими за оперативна помощ, но не изглежда уместно да се позволи да бъде въведена нова оперативна помощ за няколко месеца, която после постепенно да бъде премахната, най-вече предвид изразените съмнения и нарушаващия конкуренцията характер на помощта.
(52)
В заключение Комисията изрази съмнение дали предоставената преференциална тарифа на предприятията Portovesme, ILA, Eurallumina и Syndial би могла да бъде разрешена като регионална помощ или на някакви други основания, които във всеки случай Италия не е посочила.
(53)
По отношение на Eurallumina, Комисията отбеляза, че дружеството все още не е възстановило неправомерната и несъвместима държавна помощ, която е получило (23), както и че съгласно правилото в решението Deggendorf (24), то следователно не би могло да получава помощ при която и да било нова мярка.
4. МНЕНИЯ НА ЗАИНТЕРЕСОВАНИТЕ СТРАНИ
4.1. Дело C 38/B/04
(54)
В отговор на поканата на Комисията за представяне на мнения по решението от 2004 г. за започване на задълбочено разследване бяха получени мнения от първоначалния жалбоподател, няколко от получателите (Portovesme, Eurallumina и Alcoa) и други заинтересовани страни. В настоящия текст са обобщени само мненията, свързани с преференциалната тарифа за предприятията Portovesme, ILA и Eurallumina. Мненията на Alcoa не са включени, тъй като те са обстойно разгледани в окончателното решение, конкретно свързано с това дружество (25).
4.1.1. Мнение на Portovesme
(55)
Според предприятието Portovesme преференциалната тарифа е целяла да облекчи пазарната неефективност, а именно неспособността на наскоро либерализирания пазар на електроенергия в Сардиния да доставя електроенергия на конкурентни цени, поради значителната пазарна сила на историческите оператори. Portovesme твърди, че ENEL и Endesa (чиито активи за производство на електроенергия в Сардиния впоследствие са продадени на E.ON) са образували дуопол и изкуствено са поддържали цените на електроенергията в Сардиния на нивото на средните италиански цени, докато реално цените в Сардиния трябва да са много по-ниски, особено за големите потребители на електроенергия, като се има предвид свръхкапацитетът за производство на електроенергия, който би трябвало да насърчава производителите да продават на конкурентни цени.
(56)
Portovesme твърди, че съответната преференциална цена отговаря на цената, която дружеството би получило при нормални пазарни условия, т.е. ако пазарът на електроенергия функционира правилно.
(57)
Според Portovesme компенсаторните плащания, получени от Изравнителната каса (в размер на 37 EUR на MWh), привеждат цената, изплатена от Portovesme, на нивото на цените за електроенергия, плащани от неговите конкуренти, и не нарушават конкуренцията, тъй като всички производители на цинк от ЕС са платили еквивалентни цени и мярката просто компенсира неблагоприятната конкурентна позиция на дружеството, дължаща се на структурните проблеми в Сардиния (които включват липсата на природен газ).
(58)
Металите като цинк, алуминий и олово са стоки, за които има една световна цена, установена на Лондонската борса за метали. Разликите в местните разходи за производство не водят до разлики в световните цени. По-специално производството на цинк на предприятието Portovesme е прекалено малко (по-малко от 1 % от световното производство), за да може да повлияе на световната цена.
(59)
Без тарифата предприятието Portovesme ще трябва да затвори завода си, като това затваряне няма да е в полза на другите производители на цинк от ЕС, които няма да са в състояние да увеличат производителността, а недостигът ще трябва да се запълни с внос от трети страни. Portovesme стига до заключението, че преференциалната тарифа не е засегнала конкуренцията или търговията в ЕС.
(60)
Освен това според Portovesme компенсаторните плащания от Изравнителната каса не са включвали държавни ресурси, тъй като Изравнителната каса просто преразпределя частните средства, които са получени от крайните потребители на електроенергия.
(61)
Portovesme посочва, че потреблението на електроенергия от енергоемките промишлени отрасли е от значение за гарантирането на сигурността и непрекъснатостта на доставките в Сардиния и за избягването на недостиг в производството на електроенергия, който би довел до по-високи разходи за електроенергия на крайните потребители.
(62)
В заключение дружеството посочва, че ако е задължено да затвори завода си, последствията за производствената база на Сардиния ще са много сериозни, тъй като 790 преки и 500 косвени работни места ще бъдат загубени.
4.1.2. Мнение на Eurallumina
(63)
Предприятието Eurallumina твърди, че разходите за производство на диалуминиев триоксид в Европа са по-високи, отколкото в други региони на света, главно заради по-високите цени на електроенергията и горивата, както и заради разходите за транспортиране на боксит (26). По-високите разходи не могат да бъдат компенсирани от по-високи цени, тъй като цената на диалуминиевия триоксид е установена на Лондонската борса за метали и отделните производители не могат да оказват въздействие върху нея. Следователно европейското производство на диалуминиев триоксид е в конкурентно неизгодно положение спрямо останалия свят.
(64)
Освен общите проблеми, оказващи влияние върху европейските преработвателни предприятия за диалуминиев триоксид, Eurallumina също така посочва специфичните проблеми в Сардиния, които не позволяват на местните промишлени отрасли да се възползват от предимствата на либерализирането на пазара на електроенергия, най-вече пазарната сила на историческите оператори (вж. мнението на Portovesme в съображение 55 по-горе). Eurallumina също така твърди, че липсата на природен газ е в ущърб на производството на диалуминиев триоксид в Сардиния, тъй като огромните количества пара, необходими за процеса, трябва да се набавят чрез по-скъпия мазут.
(65)
Според Eurallumina след либерализацията пазарната сила на производителите на електроенергия в Сардиния е довела до увеличаване на цените на електроенергията: без тарифата Eurallumina ще трябва да плаща 65,95 EUR за MWh за доставките на електроенергия спрямо 44 EUR за MWh, които е плащала преди либерализацията. Тарифата от 2004 г. снижава цената до 35 EUR за MWh.
(66)
Както Portovesme, Eurallumina твърди, че ако бъде принудена да прекрати своята дейност, другите производители на диалуминиев триоксид в ЕС няма да могат да се намесят, тъй като те вече работят при максимален капацитет, а недостигът ще трябва да се запълни с внос от трети страни. Затварянето ще доведе до загуба на 400 преки и 250 косвени работни места (27). Като се има предвид, че дружеството е единственият доставчик на диалуминиев триоксид за топилната пещ на Alcoa, Eurallumina счита, че затварянето на завода за диалуминиев триоксид може да застраши животоспособността на Alcoa в Сардиния.
(67)
Eurallumina стига до извода, че тарифата, въведена с Указа от 2004 г., е необходима с оглед развитието на новата инфраструктура, която ще отстрани основните фактори на конкурентното неизгодно положение, оказващо влияние върху промишления отрасъл на Сардиния.
4.1.3. Мнения на други заинтересовани страни
(68)
Един от конкурентите на Portovesme - същото дружество, което първоначално представи случая на вниманието на Комисията - отново писа на Комисията след откриването на официалната процедура по разследване. Това дружество представи анализ на преференциалната тарифа от 2004 г., в който се стига до заключението, че тарифата представлява неправомерна държавна помощ. Оспорваният тарифен режим е съвсем различен от тарифата Alumix, предоставена на Alcoa: не е възможно да се твърди, че той не представлява държавна помощ. Помощта трябва да се разглежда като несъвместима с общия пазар, тъй като не може да се одобри нито като регионална оперативна помощ, нито като помощ за преструктуриране.
(69)
Предприятията Solvay Chimica Italia и Solvay Chimica Bussi, чиято дейност е свързана с промишления отрасъл за производство на хлор и сода каустик, представиха мненията си за тарифите от 2004 г. през юли 2005 г. след изтичането на едномесечния краен срок за представяне на мнения в отговор на решението за откриване на официалната процедура по разследване. Въпреки забавянето, тези дружества помолиха да бъдат разглеждани като заинтересовани страни. В своите мнения те посочват, че тарифите от 2004 г. и 2005 г. представляват неправомерна и несъвместима държавна помощ.
4.1.4. Мнение на Италия
(70)
Италия изрази твърдение, че пазарът за електроенергия в ЕС все още не е напълно конкурентен, както Комисията сама е признала в четвъртия си Годишен доклад за изграждането на вътрешния пазар за газ и електроенергия (28). Предприятията, по-конкретно тези с голямо потребление на електроенергия, не са в състояние свободно да избират доставчиците си на електроенергия при сравними условия в отделните държави-членки. Тези трудности не са свързани с предприемаческата политика на самите предприятия, а са резултат от структурните недостатъци на енергийните пазари. Настоящата ситуация на енергийния пазар на ЕС оказва отрицателно въздействие върху свободната конкуренция на продуктовите пазари на енергоемките потребители.
(71)
В Италия въпреки либерализирането на отрасъла съществуват специфични структурни недостатъци като например липсата на междусистемна връзка между различните части на националните мрежи и концентрирана пазарна структура. При тези обстоятелства либерализацията не е довела до по-добри цени за енергоемките потребители. Проблемите са особено остри в Сардиния, където междусистемната връзка е ограничена.
(72)
Ето защо Италия твърди, че специален тарифен режим, отразяващ профила на търсенето, следва да се счита за оправдан като регулаторна мярка, симулираща механизмите, които би трябвало да са налице при един напълно конкурентен пазар. Мярката е възстановила равенството на условията между енергоемките потребители, които функционират в различните държави-членки, като е премахнала неблагоприятните географски фактори, които засягат предприятията, разположени в Сардиния. В режима са предвидени очакваните последици от процеса на либерализация. Според Италия подобни мерки са приложени в други държави-членки, в които енергоемките потребители са били облагодетелствани в резултат на регламентирани тарифи за електроенергия.
(73)
Според Италия Указът от 2004 г. е целял постигането на две допълнителни цели: да се насърчи заетостта в Сардиния, където е съсредоточен металургичният отрасъл, и да се поддържа достатъчно добро равнище на търсенето на производство на електроенергия в Сардиния, която е страда от свръхкапацитет.
(74)
Италия твърди, че новият тарифен режим е de facto равностоен на тарифата Alumix, за която Комисията е установила, че не представлява държавна помощ. Разликите между стария и новия режим се дължат единствено на новата „тарифна структура“, изисквана след въвеждането на либерализирания енергиен пазар.
(75)
Италия изрази мнение, че тарифният режим не представлява държавна помощ. По отношение на използването на държавни ресурси тарифната система е напълно сравнима със системата, разглеждана в делото Preussen-Elektra, в което Съдът постановява, че не е налице използване на държавни ресурси (29). Изравнителната каса е техническият счетоводен орган на системата и не може свободно да разполага с финансовите средства, които управлява. Фактът, че AEEG и Министерството на финансите са упражнявали известен контрол върху нейните дейности не означава обаче, че държавата е можела свободно да разполага с тези средства. Следователно, според Италия, ресурсите, използвани за финансирането на тарифните механизми, са изцяло частни средства.
(76)
Италия също така заяви, че тарифата не оказва въздействие върху търговията в рамките на Съюза и не би могла да наруши конкуренцията, поради причини, свързани с наличието на световна цена за продуктите, които представляват стоки (вж. мнението на Portovesme, съображение 55). Освен това, както производството на ЕС, така и производството на Италия не е успяло да върви в крак с нарастващото търсене на съответните метали. През 2005 г. националното производство е покривало едва 12 % от търсенето на алуминий в Италия, 55 % от търсенето на цинк в Италия и 80 % от търсенето на олово в Италия. Съществувал е нарастващ дефицит в производството на тези метали в ЕС и в Италия, като търсенето е било задоволявано във все по-голяма степен чрез внос от трети държави. Ако италианският металургичен отрасъл изчезне, нито един нов участник на пазара на ЕС не би могъл да замени загубения капацитет в Италия, тъй като производствените съоръжения на ЕС вече работят с пълен капацитет и нито един новодошъл или вече установил се производител не би имал стимул да увеличи капацитета си, тъй като перспективите за наличието на електроенергия на разумни цени в дългосрочен план са несигурни. Поради това поддържането в Италия на тези производствени възможности не би могло да навреди на конкурентите. Тъй като преференциалната тарифа не е била по-ниска от средните цени на електроенергията, плащани от конкурентите на дружествата, тя не е насърчавала износа от Сардиния към други държави-членки.
(77)
Италия заяви, че дори ако Комисията заключи, че мярката наистина е държавна помощ, тарифата може да се счита за съвместима с вътрешния пазар на основание, че тя е регионална оперативна помощ, която е допустима в Сардиния въз основа на дерогацията, предвидена в член 107, параграф 3, буква а) от ДФЕС.
(78)
Според Италия недостатъците на електроенергийния пазар на Сардиния (концентрация на пазара, лоша междусистемна връзка, свръхкапацитет в производството на електроенергия) и липсата на достъп до газопреносна инфраструктура представляват неблагоприятен регионален фактор и тарифата е целяла да облекчи последиците от него.
(79)
Цените на електроенергията в Италия са били с 38 % по-високи от средните за ЕС за енергоемки потребители. Това е създало проблем по отношение на конкурентоспособността, който е бил изострен в Сардиния от недостатъците на местния пазар на електроенергия и липсата на достъп до газопреносната мрежа.
(80)
Италия твърди, че мярката е допринесла за регионалното развитие, тъй като металургичният отрасъл значително е допринесъл за икономиката и заетостта в Сардиния: металургичният отрасъл съставлява 12 % от заетата работна ръка и 12,2 % от регионалния БНП в производствения сектор. Тарифата е оказала положително влияние върху заетостта и върху запазването на социалната и икономическата обстановка на острова.
(81)
Според Италия тарифата е пропорционална на неблагоприятните фактори, на които са изложени получателите, тъй като тя само е изравнила цените на електроенергията, заплащани от производители от Сардиния, спрямо средните цени, заплащани от техните конкуренти от ЕС.
(82)
Тарифата също така е с кратковременен и преходен характер, тъй като прилагането ѝ е предвидено да приключи със завършването на инфраструктурните проекти, насочени към подобряване на междусистемната връзка с националните електро- и газоразпределителни мрежи (новия междусистемен електропровод SAPEI и газопровода GALSI) (30).
(83)
Според Италия мярката също е постепенно намаляваща, тъй като преференциалната цена е била индексирана на основата на промените в цените на горивата и само би могла да бъде увеличавана или да остане непроменена.
4.2. Дело C 13/06
4.2.1. Мнение на Portovesme
(84)
Portovesme счете, че тарифите от 2005 г. не нарушават конкуренцията, че те са необходими, за да се гарантира оцеляването на съответните промишлени отрасли и че биха могли да се считат за съвместими като регионална помощ. Доводите на дружеството са подобни на тези, изложени от Италия, на които може да се направи позоваване (вж. съображения 87-104).
4.2.2. Мнение на Eurallumina
(85)
Eurallumina също счете, че тарифите от 2005 г. не нарушават конкуренцията, че те са необходими, за да се гарантира оцеляването на съответните промишлени отрасли и че биха могли да се считат за съвместими като регионална помощ. Доводите на дружеството са подобни на тези, изложени от Италия, на които може да се направи позоваване.
4.2.3. Мнения на други заинтересовани страни
(86)
Двамата конкуренти на предприятията Portovesme и Syndial, които бяха представили мнения по дело C 38/B/04, представиха мнения и по това дело. И двамата заявиха, че оспорваната мярка представлява оперативна помощ, която следва да се счита за несъвместима с вътрешния пазар.
4.2.4. Мнение на Италия
(87)
Италия твърди, че тарифите от 2005 г. са много различни от тарифите, приложени през 2004 г., тъй като сега те отговарят на изискванията на Насоките за регионална помощ.
(88)
Според Италия въз основа на повърхностна оценка тарифите може да се класифицират като оперативна помощ, но реално те са част от поредица от мерки, предвидени в полза на регионалното развитие в Сардиния. По-специално, Италия насочва вниманието към близката връзка между тарифите и ангажимента за извършване на дългосрочни инвестиции, който се изисква да бъде поет от получателите на помощта. Според Италия клаузата за временно преустановяване, съгласно която изпълнението на мярката подлежи на разрешение от Комисията, свидетелства за нейния характер на регионална помощ.
(89)
Меморандумът за разбирателство (protocollo d’intesa), подписан от регионалните власти и получателите на помощта, е съществената част от тази стратегия. Той включва следното:
a)
производствени инвестиции, описани в промишлените планове, представени от получателите;
б)
ускореното упълномощаване на инфраструктура за междусистемна връзка между енергийни системи, която да позволява на получателите да получават енергия на конкурентни цени (газопроводът GALSI и междусистемния електропровод SAPEI);
в)
присъждането на интегрирана концесия за експлоатацията на каменовъглената мина в областта Sulcis и изграждането/експлоатацията на нова електроцентрала, работеща на въглища и предназначена за доставяне на електроенергия на получателите; и
г)
преференциални тарифи.
(90)
Италия твърди, че тарифите следва да се разглеждат като политически инструмент, който има за цел да предпази секторите, застрашени от високи цени на електроенергията, които в противен случай ще трябва да се преместят извън Италия и Европа с оглед на агресивната конкуренция от дружества извън ЕС с по-ниски производствени разходи. Тарифите следва да се прилагат до завършването на планираната инфраструктура и постигането на конкурентен вътрешен пазар на електроенергия. Мярката е в съответствие със същността на регионалните помощи, тъй като насърчава икономическото развитие и заетостта на остров, където енергоемкото производство е в конкурентно неизгодно положение не само заради несъвършеното състояние на либерализацията на пазара на електроенергия, но също и заради изключителните инфраструктурни недостатъци в Сардиния по отношение на междусистемната връзка с националните електро- и газоразпределителни мрежи.
(91)
В подкрепа на този интегриран подход Италия цитира Първия доклад на Групата на високо равнище за конкурентоспособност, енергия и околна среда (31), в който се установява, че процесът на либерализация в енергийния сектор не е довел до задоволителни резултати, че е необходима по-добра междусистемна връзка и че е желателно да се сключат дългосрочни договори с предвидими цени или партньорства между клиентите и доставчиците на електроенергия. Италия твърди, че мерките, планирани за Сардиния, отбелязват напредък в това направление, но че са необходими също така и краткосрочни мерки като тарифите, за да се запази конкурентоспособността на промишления отрасъл на Сардиния и да се гарантира оцеляването му, докато се направят планираните инвестиции и се решат структурните проблеми.
(92)
Италия твърди, че не е възможно да се сравняват цените за електроенергия, платени от получателите на помощта в Сардиния, със средните цени за електроенергия, платени от сходни предприятия от италианския полуостров, тъй като енергоемките предприятия са закупували електроенергия чрез двустранни договори, които не са били обществено достояние. Според Италия Комисията е сбъркала при извършването на сравнение, базирано на цените, регистрирани на енергийните борси, тъй като само минимална част от доставките на електроенергия на тези предприятия са получени от борсите.
(93)
Според Италия цените, договорени с двустранни договори, ще бъдат благоприятни за потребителите, само ако потребителите могат свободно да избират доставчиците и източника на електроенергия, произведена с конкурентни технологии. Това не е възможно в Сардиния, където централите за производство на електроенергия не могат да произвеждат евтина електроенергия заради липсата на достъп до природен газ. Освен това ограничената междусистемна връзка между енергийните системи обезкуражава новите инвестиции в съвременно производство на електроенергия, което прави изнасянето на електроенергия невъзможно. Друг фактор е пазарната концентрация и ролята на историческите оператори.
(94)
При тези обстоятелства, според Италия, е разумно да се прилагат тарифи, които стабилизират цените на електроенергията, докато не се постигне по-ефективна конкуренция на електроенергийния пазар. Италия отново посочи, че преференциалните тарифи симулират механизма на изцяло конкурентен пазар.
(95)
По отношение на производствения свръхкапацитет на електроенергия, който беше причината Комисията да се съмнява, че цените на електроенергията в Сардиния са по-високи от тези на италианския полуостров (тъй като свръхкапацитетът по-скоро следва да насърчава производителите на електроенергия да продават на конкурентни цени на големите консуматори - вж. съображение 47), Италия представи следните доводи. Свръхкапацитетът на мощностите за производство на електроенергия в Сардиния не може да доведе до по-ниски цени за потребителите, тъй като в този специфичен случай свръхкапацитетът е резултат от ограничената междусистемна връзка което налага установяването на много голям резерв от мощности, за да се обезпечи непрекъснатостта на доставките на електроенергия на острова (32). Тъй като този резерв при всички случаи е изплатен чрез налози върху всички крайни потребители на електроенергия, доставчиците на електроенергия нямат интерес да продават произведената с тази резервна мощност електроенергия на по-конкурентни цени.
(96)
Според Италия мярката е пропорционална, тъй като цената, фиксирана от AEEG за 2005 г. (вж. съображение 34 по-горе) отговаря на средната цена, плащана в ЕС от конкурентите на получателите и изчислена обективно от регулатора. Италия също така посочва, че в държавите-членки с регулирани тарифи големите промишлени потребители са плащали цени от порядъка на 25 EUR за MWh за доставките на електроенергия през 2005 г.
(97)
Следователно Италия оспорва данните, представени от жалбоподателите, които според нея са методологично погрешни, тъй като надценяват средните цени на електроенергията, плащани от конкурентите на получателите в ЕС.
(98)
Според Италия срокът на режима от шест години вместо пет години е оправдан от необходимостта да се изчака завършването на енергийната инфраструктура.
(99)
Италия също така твърди, че изискването за постепенно намаляване е спазено: тарифите са постепенно намаляващи, тъй като са адаптирани въз основа на средната стойност на промените на амстердамската и франкфуртската енергийна борса и могат само да се увеличават, но не и да намаляват.
(100)
Тарифите се определят според промените в цените на енергийните борси, тъй като според Италия това е обективен критерий, който достатъчно добре характеризира тенденциите в цените на електроенергията. Въпреки това Италия твърди, че реалните увеличения на цените за енергоемки потребители от ЕС обикновено са много по-ниски от увеличенията, регистрирани на борсите, тъй като тези потребители плащат цени, договорени с двустранни договори или установени от държавата, когато става дума за регулирани тарифи, и за тези цени е по-малко вероятно да се променят.
(101)
Италия стига до заключението, че годишното увеличение от 4 %, приложено за тарифите в Сардиния, отговаря на увеличенията в цените на електроенергията, приложени за преките им конкуренти от ЕС.
(102)
Италия насочва вниманието към съществуването в ЕС на мерки, които имат въздействие, еквивалентно на оспорваните преференциални тарифи, и твърди, че всички те трябва да се оценяват по един и същ начин, независимо от формата им, тъй като общата им цел е да се гарантира оцеляването на енергоемките промишлени отрасли в ЕС и да се предотврати тяхното преместване извън националната територия.
(103)
Въпреки че от 2007 г. насам Сардиния не би могла да се ползва повече от регионална оперативна помощ, Италия твърди, че в Насоките за регионална помощ е предвидена разпоредба за постепенно премахване на режимите, съществуващи по времето, когато регионът е престанал да отговаря на условията за дерогация, предвидени в член 107, параграф 3, буква а) от ДФЕС. Следователно Комисията все още е била в позиция да разреши мярката съгласно Насоките за регионална помощ от 2007 г. Във всеки случай Италия заявява, че оспорваната мярка не следва да се разглежда като обикновена оперативна помощ.
(104)
Италия отново заяви, че тарифите не засягат търговията между държавите-членки въз основа на вече изложените в съображение 76 доводи по отношение на алуминия, цинка и оловото. Според Италия същата логика важи и за химическия промишлен отрасъл. Италия изтъкна, че през 2003 г. вносът на химически продукти в Италия е надвишавал износа, а производството на ЕС и производството на Италия рязко са спаднали от 2001 г. насам. По-специално по отношение на производството на PVC, което е основното приложение на хлора, Италия подчерта наличието на производствен дефицит в страната: през 2002 г. само 470 000 тона PVC са били произведени в Италия, докато потреблението е било 970 000 тона.
5. ОЦЕНКА НА МЯРКАТА
5.1. Наличие на държавна помощ съгласно член 107, параграф 1 от ДФЕС
(105)
По смисъла на член 107, параграф 1 от ДФЕС една мярка представлява държавна помощ, ако отговаря едновременно на всички следни условия: мярката a) предоставя икономическо предимство на получателя; б) се предоставя от държавата или чрез държавни ресурси; в) е избирателна; и г) засяга търговията между държавите-членки и е в състояние да наруши конкуренцията в рамките на ЕС.
5.1.1. Наличие на предимство
(106)
Съгласно тарифните режими от 2004 г. и 2005 г. държавата се намесва, за да субсидира цената на електроенергията, договорена от получателите и техните доставчици. Например, през 2004 г. въз основа на действащите по това време двустранни договори за доставка и при липсата на компенсаторни плащания, предприятието Portovesme би трябвало да плати 63 EUR за MWh (33), а предприятието Eurallumina - 65,95 EUR. Тези данни бяха предоставени от Италия и от самите получатели и поради това не се оспорват.
(107)
През 2005 г. според данните, предоставени от Италия, цената на електроенергията, договорена от Syndial с неговия доставчик надвишава 60 EUR за MWh, докато тарифата би я свалила на 27 EUR за MWh. Логическата обосновка на двете мерки е, че държавата ще възстанови на получателите допълнителните разходи, които са понесли за купуването на електроенергия в Сардиния, в сравнение със средните цени, плащани от техните конкуренти в ЕС.
(108)
Portovesme твърди, че преференциалната цена отговаря на цената, която би преобладавала на един напълно конкурентен пазар и следователно не предоставя предимство. Комисията вече отхвърли този довод в делото Alcoa, което се отнасяше до идентични на практика тарифи. При оценяване наличието на предимство, нито съдилищата на Съюза, нито Комисията някога са взимали предвид условията, които биха преобладавали на един хипотетичен, по-ефективно функциониращ пазар. Референтната рамка винаги са били условията, преобладаващи на съответните реални пазари (34).
(109)
Този довод също така предполага, че при неправилно функциониране на пазара, би било оправдано дадена държава-членка да определя цени, симулиращи условията на ефективна конкуренция (вж. коментара на Италия в съображение 72 по-горе).
(110)
Подобна логика не може да бъде приета, тъй като противоречи на принципа, установен в съдебната практика на ЕС, според който „обстоятелството, че една държава-членка се опитва да доближи чрез едностранни мерки условията на конкуренцията, съществуващи в даден икономически отрасъл, до условията, които преобладават в други държави-членки, не следва да отнема характера на помощи на тези мерки“ (35). Комисията счита, че същият принцип се прилага към случаи, в които дадена държава-членка се опитва да доближи условията на конкуренцията до условията, които биха преобладавали на един напълно конкурентен пазар.
(111)
Освен това, ако се приеме този довод, то отпуснатата от държава-членка субсидия за запълване на разликата между дадена свободно договорена цена от двама пазарни оператори и дадена теоретичната цена, върху която те биха се споразумели при условията на пълна конкуренция, не би представлявала държавна помощ, което би обезсмислило основната цел на контрола на държавната помощ.
(112)
Италия твърди, че тези тарифи са идентични на тарифата Alumix, за която Комисията е установила, че не представлява държавна помощ (вж. съображение 74 по-горе) и по същия начин следва да се счита, че те не представляват държавна помощ.
(113)
Комисията подчертава, че ситуацията, относно която Комисията е взела позиция в делото Alumix е била много различна. В делото Alumix тарифата е била предоставена от ENEL, който тогава е бил публичен доставчик на електроенергия с монополен дял на един все още нелиберализиран енергиен пазар (36). В тази ситуация Комисията е трябвало да провери дали дружеството ENEL е продавало на изкуствено ниска цена или е имало поведение на рационален оператор в условията на пазарна икономика. Поради монопола, който дружеството ENEL е имало над производството и доставката на електроенергия, Комисията не е разполагала с конкурентна пазарна цена, с която да направи сравнение, за да прецени дали е имало наличие на предимство или не. Ето защо тя е разработила метод, чрез който да определи най-ниската теоретична пазарна цена, на която един разумен доставчик би искал да продава на „най-добрия си клиент“.
(114)
Въпреки това, този метод не може да се прилага в случаите, когато цените се договарят от крайните потребители с доставчиците на електроенергия на един либерализиран пазар и се субсидират с ex post компенсаторни плащания. Следователно анализът в решението Alumix и констатациите на Комисията по това дело са очевидно неуместни в настоящия случай. Това беше подкрепено от Решението на Първоинстанционния съд, който потвърди решението за откриване на официална процедура по разследване в делото Alcoa (37) (точка 132 от решението).
(115)
В настоящия случай принципът за оператор в условия на пазарна икономика не е приложим. Случаят би трябвало да бъде оценен с оглед на критерия за оператор в условията на пазарна икономика, ако държавата е продавала електроенергия на съответните дружества пряко или чрез държавно дружество, както е бил случаят с Alumix. Но в настоящия случай електроенергията се доставя от частни дружества. Поради това не е необходимо, за разлика от делото Alumix, да се провери дали поведението на държавата е сравнимо с това на рационален пазарен оператор.
(116)
Трябва да се заключи, че системите за компенсаторни плащания от 2004 г. и 2005 г. облекчават разходите, дължими по договорите за доставка, сключени от получателите, които принципно биха утежнили бюджета на дружествата. Следователно, съгласно утвърдената съдебна практика, оспорваната мярка предоставя икономическо предимство на получателите (38).
5.1.2. Избирателен характер
(117)
Тъй като преференциалните тарифи за електроенергия в Италия се предоставят изключително на предприятия, експлоатиращи съществуващи производствени съоръжения, разположени в Сардиния, и принадлежащи към ограничен списък на промишлени отрасли, определени в законодателни и регулаторни инструменти, които съставляват правната основа на мерките, предоставяното от тях предимство е избирателно.
5.1.3. Държавни ресурси и отговорност на държавата
(118)
Съгласно установената съдебна практика дадено предимство представлява държавна помощ съгласно обхвата на член 87, параграф 1 от ДФЕС, само ако е пряко или косвено предоставено чрез държавни ресурси (39) и може да се вмени на държавата (40).
(119)
Както беше обяснено в съображение 28, разглежданите компенсаторни плащания се финансират от парафискален налог, събиран от Изравнителната каса чрез компонент A4 от тарифата за електроенергия. Този налог е задължителен, тъй като е наложен с решения на AEEG, изпълняващи националното законодателство. Изравнителната каса е публичен орган, установен със закон, който изпълнява функциите си съгласно точни инструкции, определени в решенията на AEEG.
(120)
Също съгласно установената съдебна практика приходът от налога, който е задължителен съгласно националното законодателство и се изплаща на създаден със закон орган, представлява държавен ресурс по смисъла на член 87, параграф 1 от Договора, когато е предназначен за финансирането на мярка, отговаряща на останалите критерии, посочени в същия член (41).
(121)
Италия се позовава на решението на Съда по делото PreussenElektra (42), за да докаже тезата си, че въпросната мярка не е финансирана с държавни ресурси. Италия твърди, че необходимите средства за финансирането на тарифата са били осигурени от частни лица (потребителите на електроенергия) на частни лица (получателите), както и че ролята на държавата е ограничена до приемането на закон, налагащ плащането на изискваните суми, без да се предоставя дискреционна власт за разполагане със средствата, освен ако не е за прилагане на законно предвидения режим. По-конкретно, според Италия и някои от получателите Изравнителната каса не може да упражнява контрол върху средствата и е само счетоводен посредник.
(122)
В делото PreussenElektra Съдът постанови, че задължението, наложено на частните електроразпределителни дружества да закупуват електроенергия, произведена от възобновяеми източници на енергия, на минимални цени, по-високи от реалната икономическа стойност на този вид енергия, не представлява държавна помощ, тъй като мярката не включва пряко или косвено прехвърляне на държавни ресурси.
(123)
Комисията изтъква, че в делото PreussenElektra необходимите ресурси за финансирането на мярката са били пряко предоставени от електроразпределителните дружества на производителите на енергия от възобновяеми източници, без да се преминава през публичен орган. При тази система сумите, които се прехвърлят, никога не биха могли да бъдат на разположение на органите на държавата-членка. В разглеждания случай обаче средствата преминават през публичен орган - Изравнителната каса, преди да бъдат изплатени на крайния получател. Поради това делото PreussenElektra разглежда различни фактически обстоятелства и не е приложимо в настоящия случай.
(124)
Решението по делото Pearle (43) не може да помогне нито на Италия, нито на получателите. В делото Pearle Съдът установи, че при някои определени условия приходът от налог, преминаващ през публичен орган, не представлява държавни ресурси. В това дело мерките са били изцяло финансирани от производителите от определен отрасъл единствено по тяхна собствена инициатива. Средствата са били събирани чрез парафискален налог, който преминава през публичен орган, който в нито един момент не е можел да разполага с тях свободно. Освен това страните, които са плащали налога, са били тези, които са се ползвали от мярката.
(125)
Италия твърди, че Изравнителната каса не разполага с дискреционна власт по отношение на изразходването на средствата, които са определени за финансирането на тарифите и те в нито един момент не попадат в „периметъра на публичните финанси“. Следователно държавата не може свободно да разполага с тези средства и следователно те не представляват държавни ресурси.
(126)
Като предварителна забележка следва да се подчертае, че макар и някои от критериите от делото Pearle да могат субективно да се считат за по-важни от други, нито един от тях не може да се счита за „основен критерий“ по това дело. Изброените в съдебното решение критерии са кумулативни. Това е и тълкуването на Първоинстанционния съд в решението по делото Earl Salvat, където той разглежда оспорвания в това дело парафискален налог спрямо всеки един от критериите по делото Pearle (44).
(127)
Преди да разгледа ролята на Изравнителната каса, Комисията провери дали някои от останалите изброени в делото Pearle критерии са изпълнени. Ясно е, че в настоящия случай, за разлика от делото Pearle, оспорваните тарифи са били установени по инициатива на държавата, а не по инициатива на даден икономически отрасъл. Още повече, в делото Pearle получателите на мярката са били и единствените, които допринасят за финансирането на използваните ресурси, така че намесата на публичния орган не е имала тенденцията да създаде предимство, което би представлявало допълнителна тежест за държавата. В разглеждания случай получателите не носят финансовата тежест от налога, плащането на който се поема единствено от потребителите на електроенергия. Следователно позоваване на решението по делото Pearle е недействително, независимо от евентуалната обосновка на довода, че Изравнителната каса изпълнява функцията единствено на счетоводен посредник.
(128)
По отношение на самата Изравнителната каса Комисията изтъква, че съгласно установената съдебна практика не следва да се прави разграничение между случаите, в които помощта е предоставена пряко от държавата, и тези, в които тя е предоставена посредством публичен или частен орган, предназначен или създаден от държавата (45). Следователно публичният или частният статут на Изравнителната каса не е определящ фактор за целите на прилагането на правилата за държавна помощ. Фактът, че Изравнителната каса е публичен орган не означава автоматично, че член 107 от ДФЕС е приложим (46); по същия начин намесата на публичен орган не изключва сама по себе си прилагането на този член.
(129)
Анализът обаче не може да бъде ограничен до предоставените на Изравнителната каса правомощия в качеството ѝ на публичен орган. Това, което по-скоро трябва да се провери, е по-общият въпрос дали държавата, пряко или посредством друг, определен от нея орган, може да упражнява контрол върху средствата, използвани за финансирането на тарифата. Такава проверка би трябвало да се направи и ако Изравнителната каса беше частен орган.
(130)
Наскоро постановеното решение на Съда по делото Essent (47) предоставя окончателни указания по тази точка. В делото Essent Нидерландия беше въвела със закон тарифна добавка върху цените на електроенергията. Добавката е била плащана от потребителите на електроенергия на операторите на електропреносната мрежа, които на свой ред са изплащали съответните суми на определено дружество - SEP. Последното не е разполагало с никаква дискреционна власт по отношение управлението на средствата и е функционирало под прекия контрол на органите. Съдът стигна до заключението, че приходите от тази добавка са представлявали държавни ресурси, защото добавката върху цената на електроенергията е била наложена с национален закон и следователно е представлявала налог. Дружеството SEP не е имало право да използва приходите от този налог за други цели, освен предвидените от закона, и поради това средствата са били под публичен контрол и националните органи са можели да разполагат с тях. Съдът прецени, че това е достатъчно за определянето на разглежданите средства като държавни ресурси.
(131)
Приликите с разглеждания случай са очевидни. Тарифната добавка върху цената на електроенергията, използвана за финансирането на оспорваните тарифи, в настоящия случай е наложена със закон, какъвто е случаят и в делото Essent. Изравнителната каса изпълнява същата функция като SEP, тъй като централизира и управлява приходите от парафискалния налог и подлежи на същите ограничения, тъй като не може да използва приходите от налога за други цели, освен за предвидените в закона (финансирането на преференциалните тарифи). Държавата е в позиция да контролира и насочва използването на средствата: Изравнителната каса изпълнява счетоводните си функции съгласно точни инструкции на AEEG, който действа в рамките на законовите си регулаторни правомощия и/или в изпълнение на националното законодателство. Поради това управляваните от Изравнителната каса средства са постоянно под публичен контрол.
(132)
Този анализ е в съответствие с решението на Комисията по италианското дело за трудно възстановимите разходи, в което средствата, управлявани от Изравнителната каса в сметка A6, са определени като държавни ресурси (48).
(133)
Определянето на средствата, управлявани от Изравнителната каса, като държавни ресурси, бе потвърдено в решението на Първоинстанционния съд по делото Iride (49).
(134)
Върховният касационен съд на Италия вече е постановил, че юридическата правосубектност на Изравнителната каса не е отделена от италианската държава и че прехвърлените средства на Изравнителната каса следва да се считат за собственост на държавата, дори и да произхождат от частни лица и да са били предназначени за частни предприятия (Решение № 11632/03 от 3 април 2003 г.). В делото Iride жалбоподателите, а именно Iride Spa и Iride Energia Spa, са сезирали Първоинстанционния съд срещу решение на Комисията, в което тя е определила като държавни ресурси средствата, управлявани от Изравнителната каса в сметка А6. Изложените от жалбоподателите доводи са много сходни. Те оспорват по същество решението на Върховния касационен съд, изтъквайки, че Изравнителната каса изпълнява само функцията на счетоводен посредник между гражданите, подлежащи на финансово задължение, и получателите на съответните суми - функция, която не ѝ позволява да използва внесените суми, дори и за кратък период от време. Жалбоподателите също така заявяват, че установената съдебната практика в делото PreussenElektra е приложима.
(135)
След като подчерта, че не е компетентен да разглежда тълкуването на италианското законодателство, направено от Върховния касационен съд, Първоинстанционният съд потвърди, че депозираните по сметка A6 на Изравнителната каса суми трябва да се квалифицират като държавни ресурси, не само защото са собственост на държавата, но също така защото са под постоянен публичен контрол (50).
(136)
Това заключение се отнася до сметка A6 на Изравнителната каса, използвана за финансиране на трудно възстановимите разходи в електроенергийния сектор на Италия. Въпреки това то може да се отнесе съвсем логично и към компонент A4, от който се финансират оспорваните тарифи. Решението на Върховния касационен съд се основава на анализ на юридическата правосубектност на Изравнителната каса и поради това заключението му, потвърждаващо собствеността на държавата, важи за всички средства, внасяни в Изравнителната каса. Същото важи и за заключението на Първоинстанционния съд, според което държавата може да контролира средствата, управлявани от Изравнителната каса. Няма никаква разлика между сметка A6 и компонент A4, освен предназначението на средствата (сметка А6 - за покриване на трудно възстановими разходи, а компонент А4 - за финансиране на преференциални тарифи). Следователно сумите, прехвърляни на получателите от Сардиния от компонент A4, също трябва да бъдат определени като държавни ресурси.
(137)
Освен че се финансират чрез държавни ресурси, отговорността за оспорваните тарифи може да се вмени на държавата, тъй като правното основание на мерките е определено в националното законодателство и в решенията на AEEG, който е публичен орган, взети при изпълнението на неговите публични функции (51).
5.1.4. Въздействие върху търговията и нарушаване на конкуренцията
(138)
Що се отнася до въздействието на мерките върху търговията между държавите-членки и произтичащото от това нарушаване на конкуренцията, безспорно е, че съответните пазари (на олово, цинк, сребро, алуминий и хлор/сода каустик) са напълно отворени за конкуренцията. Това само по себе си е достатъчно, за да се установи, че тарифите оказват въздействие върху търговията в рамките на Съюза.
(139)
При все това Комисията взе предвид изложения от получателите и от Италия довод, според който в металургичния отрасъл (доводът не е изрично представен по отношение на производството на хлор) тарифата не оказва въздействие върху търговията и не нарушава конкуренцията, тъй като няма реални търговски потоци между държавите-членки, развиването на такива потоци е малко вероятно, а предвид на конкретните характеристики на този отрасъл тарифите не вредят на конкурентите на получателите в Съюза.
(140)
В решенията на Комисията и решенията на Съда липсата на реални търговски потоци никога не е била приемана като доказателство за липсата на въздействие на дадена мярка за помощ върху търговията в рамките на Съюза. В действителност Съдът винаги е постановявал, че помощта за дадено предприятие може да е такава, че да засяга търговията между държавите-членки и да нарушава конкуренцията, дори и самото предприятие - получател на помощта да не участва в търговията в рамките на Съюза. Когато дадена държава-членка предоставя помощ на дадено предприятие, националното производство може поради това да се запази на същото ниво или да нарасне, в резултат на което установените в други държави-членки предприятия ще имат по-малко възможности да изнасят продуктите си на пазара на съответната държава-членка (52).
(141)
Освен това ситуацията, характеризираща се с намаляване на производството в ЕС и увеличаване на вноса от държави извън Съюза при ограничени или несъществуващи търговски потоци между държавите-членки, не е рядко срещана: дори е типична за отраслите, изправени пред структурни трудности или подложени на силен конкурентен натиск. Тези промишлени отрасли са особено чувствителни към приеманите от държавите-членки мерки за подобряване на конкурентната позиция на техните национални промишлени отрасли.
(142)
Фактът, че производството на цинк, олово и сребро в Италия е твърде скромно, за да повлияе на референтната цена, не е от значение. Фактът, че съществува референтна цена за тези метали, която не се влияе лесно от производствените условия в една-единствена държава-членка, не изключва съществуването на конкуренция между предприятията, които са се установили в ЕИП и продават продукцията си на световните пазари на метали. Разбираемо е, че помощта, предоставена на получателите от Сардиния, не им дава възможност да намалят световната цена за продуктите си и да изместят пазарните си конкуренти, както и че другите европейски производители могат да продължат дейността си, докато са в състояние да продават на световната цена, като реализират печалба. Въпреки това печалбите, придобити в Италия благодарение на субсидираните тарифи на електроенергията, като цяло засилват конкурентната позиция на дружествата. Например, натрупаните капиталови резерви могат да се използват за поглъщане на конкурентите и за увеличаване на пазарния дял. Този довод е още по-уместен, като се има предвид, че някои от получателите принадлежат към многонационални дружества (53).
(143)
Противно на твърденията на получателите, фактът, че цената, заплащана в Италия в разглежданите сектори, съответства на стандартната цена на електроенергията, заплащана в Европа от конкурентни производители, не може да се счита за доказателство, че интересите на други европейски производители не са застрашени от италианската тарифа. В решението по дело C-372/97 Италия/Комисия бе ясно установено, че едностранните мерки, целящи да доближат условията на конкуренцията, съществуващи в една държава-членка, до преобладаващите в други държави-членки, действително засягат търговията (и следователно не могат да не бъдат определени като помощ). Освен това е възможно някои от действащите споразумения за доставка на електроенергия в други държави-членки да включват държавна помощ и Комисията е започнала задълбочени разследвания на няколко мерки от този вид (54). Макар и този защитен довод да не е изрично представен нито от Италия, нито от Alcoa, Комисията счита за полезно да привлече вниманието към утвърдения принцип, според който наличието на неправомерна помощ в някои държави-членки не може да оправдае приемането на подобни мерки от страна на друга държава-членка.
(144)
Във всеки случай получените жалби от конкурентите на получателите показват, че оспорваните тарифи действително пораждат проблеми относно конкуренцията и засягат търговията в рамките на Съюза.
(145)
Освен това Италия не е уведомила за тарифите от 2004 г. Съгласно установената съдебна практика в случаите, когато за помощта не е изпратено уведомление, Комисията не е длъжна да доказва нагледно действителните последици от мярката върху конкуренцията и търговията между държавите-членки. „Ако в решението си Комисията трябва да докаже нагледно действителните последици от вече предоставена помощ, това би довело до привилегироване на държавите-членки, които предоставят помощ в нарушение на задължението за уведомяване, определено в член 93, параграф 3 от Договора [за ЕО], което ще е в ущърб на онези, които уведомяват за помощта на етапа на планиране“ (55).
(146)
Трябва да се заключи, че оспорваните преференциални тарифи за електроенергия са в състояние да подобрят конкурентните позиции на техните получатели в сравнение с позициите на техните конкуренти в ЕС. Установена съдебна практика е при такива обстоятелства да се счита, че търговията между държавите-членки е засегната и конкуренцията е нарушена (56).
5.1.5. Заключения относно наличието на помощ
(147)
Комисията заключава, че оспорваните тарифи от 2004 г. и 2005 г. представляват държавна помощ по смисъла на член 87, параграф 1 от ДФЕС и могат да бъдат разрешени, само ако отговарят на условията за някое от изключенията, предвидени в Договора. Това заключение е в съответствие със заключението, достигнато в делото Alcoa, което се отнасяше до идентични на практика тарифи.
5.2. Нова помощ или съществуваща помощ
(148)
Случаите, при които дадена мярка представлява съществуваща помощ, са подробно изброени в член 1 от Регламент (ЕО) № 659/1999 на Съвета от 22 март 1999 г. за установяване на подробни правила за прилагането на член 93 от Договора за ЕО (57).
(149)
Безспорно е, че оспорваните мерки не са били въведени в действие преди присъединяването на Италия към Съюза (член 1, буква б), подточка i) от регламента), че те не могат да се считат за разрешени поради липсата на приемане на решение от Комисията в предвидените срокове от процедурата (член 1, буква б), подточка iii), и че не могат да се считат за съществуваща помощ поради изтичането на давностните срокове (член 1, буква б), подточка iv). Те не са станали помощ поради еволюцията на общия пазар и без да са били изменяни от държавата-членка (член 1, буква б), подточка v), първо изречение).
(150)
С оглед на гореизложеното Комисията счита, че оспорваните тарифи представляват нова помощ.
5.3. Правомерност на помощта
(151)
Съгласно член 108, параграф 3 от ДФЕС държавите-членки са длъжни да уведомяват Комисията за плановете за предоставяне или изменение на дадена помощ и не могат да прилагат предложените мерки, докато уведомителната процедура не приключи с постановяването на окончателно решение.
(152)
Тъй като Италия не е подала уведомление относно член 1 от Указа от 2004 г., тарифите от 2004 г. представляват неправомерна помощ.
(153)
Италия обаче действително е подала уведомление относно член 11, параграф 12 от Закон № 80/2005 и се е въздържала от прилагането на тази мярка. Следователно,тя е изпълнила задълженията си съгласно член 108, параграф 3 от ДФЕС.
6. СЪВМЕСТИМОСТ НА ПОМОЩТА
(154)
Чрез дерогация от общата забрана за предоставяне на държавна помощ, предвидена в член 107, параграф 1 от ДФЕС, дадена помощ може да бъде обявена за съвместима, ако отговаря на едно от посочените в Договора изключения.
(155)
Тарифите от 2004 г. и 2005 г. представляват оперативна помощ. Твърдението на Италия, че тарифите от 2005 г. не следва да се считат за оперативна помощ, защото са част от стратегия за регионална подкрепа и подлежат на условие за производствени инвестиции, следва да бъдат отхвърлени. Въпреки че меморандумът за разбирателство предвижда, че получателите на помощта трябва да извършат определени инвестиции, компонентът на помощ в преференциалните тарифи от 2005 г. не е част от допустимите разходи и не подлежи на максимален интензитет на помощта. Няма данни, показващи, че мярката отговаря на критериите за инвестиционна помощ или че помощта е пропорционална. Вместо това мярката е ясно обвързана с потреблението на електроенергия и е насочена към ограничаване на разходите за доставка на електроенергия, които са оперативни разходи, направени от съответните дружества. Следователно тя не може да се разглежда като инвестиционна помощ.
(156)
Оперативната помощ по принцип е несъвместима с вътрешния пазар. В решението по дело C-86/89 Италия/Комисия Съдът установи, че „разглежданата помощ, която се предоставя без конкретни условия и единствено според използваните количества, би следвало да се счита за оперативна помощ за въпросните предприятия и като такава засяга условията на търговията в степен, която противоречи на общия интерес“ (58).
(157)
В решението по дело T-459/93 Siemens/Комисия Първоинстанционният съд припомни принципа, според който „оперативната помощ, а именно помощта, предназначена да облекчи едно предприятие от разходите, които обикновено би трябвало да понесе само в процеса на ежедневното му управление или обичайните му дейности, по принцип не попада в обхвата на гореспоменатия член 92, параграф 3, [понастоящем член 107, параграф 3 от ДФЕС] […]. Съгласно съответната съдебна практика въздействието на такава помощ по принцип нарушава конкуренцията в отраслите, в които тя е предоставена, без обаче да може, поради самия си характер, да постигне някоя от целите на гореспоменатите изключения“.
(158)
Съществуват обаче ясно определени случаи, в които може да се предоставя оперативна помощ. По-специално, оперативна помощ може да се предоставя за цели, свързани с околната среда, въз основа на Насоките на Общността относно държавната помощ за защита на околната среда (59). По същия начин в подпомаганите региони оперативната помощ може по изключение да бъде разрешена като регионална помощ. Комисията прецени дали оспорваните тарифи би могло да попаднат в една от тези категории.
(159)
Комисията отбелязва, че тарифите нямат свързани с околната среда цели и поради това не могат да бъдат разрешени като помощ за околната среда.
6.1. Съвместимост с Насоките за регионална помощ от 1998 г.
(160)
По изключение, оперативна помощ може да се предоставя в подпомаганите региони, които отговарят на условията за предоставяне на помощ съгласно дерогацията, предвидена в член 107, параграф 3, буква а) от ДФЕС. Регион Сардиния е отговарял на условията за предоставяне на такава помощ до края на 2006 г. Ето защо Комисията провери дали през този период преференциалните тарифи от 2004 г. и 2005 г. биха могли да бъдат разрешени въз основа на Насоките за регионална помощ от 1998 г.
(161)
Съгласно точка 4.15 от насоките, оперативна помощ може да бъде предоставена по изключение, при условие че: i) е обоснована от гледна точка на приноса ѝ към регионалното развитие и характера ѝ, и че: ii) размерът ѝ е пропорционален на неблагоприятните фактори, които цели да облекчи. Държавата-членка е тази, която трябва да докаже съществуването на неблагоприятни фактори и да измери значимостта им. Съгласно точка 4.17 от същите насоки оперативната помощ трябва да бъде ограничена във времето и постепенно да намалява.
(162)
Съгласно точка 2 от насоките „индивидуално ad hoc плащане, предоставено на едно-единствено предприятие, или помощ, ограничена до една единствена област на дейност, могат да окажат значително въздействие върху конкуренцията на съответния пазар, като същевременно е вероятно техните последици върху регионалното развитие да бъдат прекалено ограничени […]. Следователно въпросните дерогации [от общата забрана за предоставяне на помощ] принципно се предоставят само за многосекторни схеми за помощ, достъпни за всички предприятия от засегнатите сектори в даден регион.“ Тарифа за електроенергия, избирателно предоставена на няколко отделни предприятия от определени сектори явно не съответства на същността на регионалната помощ, която се очаква да бъде многосекторна. Все пак, тъй като не съществува абсолютна забрана за предоставянето на ad hoc регионална помощ, Комисията разгледа дали съществуват някакви извънредни обстоятелства, които биха могли да обосноват предоставянето на тарифата.
(163)
По-специално Комисията разгледа недостатъците на електроенергийния отрасъл в Сардиния въз основа на предоставените от Италия и получателите данни, за да оцени дали те биха могли да представляват неблагоприятен регионален фактор.
6.1.1. Електроенергийният пазар на Сардиния в контекста на италианския пазар
(164)
Като цяло италианският пазар на електроенергия е силно концентриран, с малки изключения в северната част на страната. Операторът с господстващо положение във всички региони на страната е някогашният монополист ENEL, освен в Сардиния, където предприятието има дуопол с E.ON. ENEL има значителна пазарна сила, с която италианският орган по конкуренция е установил, че е злоупотребил в няколко случая. Цените на електроенергията в Италия са като цяло високи, което се дължи на структурата на електропроизводството, базирана до голяма степен на изкопаеми горива (главно газ), липсата на ядрени мощности и претоварването на междусистемните електропроводи към останалата част на Европа.
(165)
В Сардиния, която съставлява 4,1 % от нетната инсталирана мощност в Италия (60), електроенергията се произвежда главно от топлоелектрически централи, захранвани с изкопаеми горива (въглища, мазут и битум от рафинериите). Островът не разполага с газоразпределителна инфраструктура за природен газ.
(166)
Сардиния страда от производствен свръхкапацитет, най-вече в сегмента с високи разходи (работещи на мазут централи), дължащ се на неосъществените планове на правителството да концентрира отрасъла на тежката промишленост в Италия на острова, които са подтикнали ENEL да направи свръхинвестиции в електроцентрали. Освен че тези централи са структурно по-скъпи, те също така бързо остаряват от техническа гледна точка. През разглеждания период износът на електроенергия от Сардиния към италианския полуостров е ограничен поради ниския капацитет на междусистемния електропровод, който често се претоварва (61).
(167)
Две електроенергийни дружества, ENEL и E.ON, притежават заедно пазарен дял, равен на 95 % от електроенергийните доставки в Сардиния (E.ON притежава около 58 %, а ENEL - около 42 %). Според проучването на електроенергийния отрасъл (62) по отношение на конкуренцията Сардиния може да се определи като дуопол с колективно господстващо положение. Пазарът е силно концентриран, макар и равнището на концентрация да не е най-високото в Италия (63). Като се има предвид, че те контролират на практика всички централи със средно висока или висока производителност, E.ON и ENEL определят цената на практика за повечето части от денонощието. Независимо от това положението в Сардиния изглежда по-малко критично, отколкото в южната част на Италия, където ENEL сам определя цената за цялото денонощие (64).
(168)
Цените на едро на електроенергията в Италия са едни от най-високите в Европа (65), а цените в Сардиния са сред най-високите в Италия. През 2007 г. средната национална цена (PUN) е била 70,99 EUR/MWh, докато средната цена в Сардиния - 75 EUR/MWh, спаднала от 80 EUR/MWh през 2006 г. (66) Тенденцията към повишаване на средните регионални цени в Сардиния продължава през 2008 г. и 2009 г. През първото полугодие на 2009 г. цените в Сардиния постоянно са били над средната стойност за страната (средна цена от 106,60 EUR/MWh при средна цена в страната от 60,50 EUR/MWh).
(169)
Цените, плащани в Сардиния от получателите на тарифите през 2004/2005 г., на базата на двустранни договори, са варирали от 60 EUR до 65 EUR за MWh. Не е възможно тези цени да бъдат сравнени с цените, регистрирани на италианския полуостров, тъй като Комисията не разполага с необходимите данни (които Италия твърди, че не е в състояние да предостави - вж. съображение 92 по-горе). Въпреки това, въз основа на горепосочения анализ на общите ценови тенденции, които могат да бъдат до голяма степен представителни за ценовите тенденции в двустранните договори, изглежда е възможно да се предположи, че през разглеждания период енергоемките предприятия в Сардиния за заплащали по-висока цена от цената на италианския полуостров.
(170)
В заключение електроенергийният пазар в Сардиния се характеризира с редица проблеми, включително високи цени, силна степен на пазарна концентрация, пазарна сила на доминиращите оператори, производствен свръхкапацитет в сегмента с високи разходи, относителна неефективност на електроцентралите, които бързо остаряват, липса на достъп до газоразпределителна инфраструктура за природен газ и недостатъчна междусистемна връзка. Тези проблеми е вероятно да доведат до по-високи цени на електроенергията за крайните потребители, включително и за най-енергоемките.
6.1.2. Наличие на неблагоприятен регионален фактор
(171)
Първият въпрос, който трябва да се разгледа, е дали тези проблеми представляват неблагоприятен регионален фактор, т.е. дали засягат тежко икономическото развитие на Сардиния. В решението си по дело C 34/02 Комисията не приема, че липсата на междусистемни връзки представлява неблагоприятен регионален фактор (67). Макар и да е вярно, че малките и средните предприятия са по-малко засегнати от високите цени на електроенергията в сравнение с големите енергоемки потребители, то благосъстоянието на един единствен отрасъл не може автоматично да се равнява на благосъстоянието на цял един регион. Комисията счита, че Италия не е доказала в достатъчна степен, че състоянието на електроенергийния пазар на Сардиния представлява неблагоприятен регионален фактор.
(172)
Но дори и да се предположи, че е налице неблагоприятен регионален фактор, то определените в Насоките за регионалните помощи критерии трябва да бъдат изпълнени. Поради това Комисията разгледа дали тези критерии са изпълнени.
6.1.3. Принос за регионалното развитие
(173)
Помощта трябва да допринася по устойчив начин за регионалното развитие и да бъде пропорционална на неблагоприятните фактори, които цели да облекчи. Оперативната помощ за даден подпомаган регион не може да бъде разрешена поради трудностите, които изпитва един единствен отрасъл, а трябва да се докаже, че тя допринася дълготрайно за регионалното развитие. В разглеждания случай това не е вероятно. Дори и да се предположи, че поддържането на острова на някои промишлени производствени мощности би допринесло за заетостта и за запазването на промишлената база в Сардиния, този резултат не би бил дълготраен. Ако високите цени на електроенергията са структурен проблем в Сардиния, както твърди Италия, проблемите в енергоемките отрасли ще се появят отново, веднага след като тарифите бъдат премахнати.
(174)
Италианските органи представят тарифите като временна мярка, чието прилагане е предвидено да приключи със завършването през 2010 г. на инфраструктурните проекти, свързани с енергийното производство и междусистемните връзки (газопровода GALSI и подводния електропровод SAPEI), които в момента се изпълняват (68). Доводът на Италия е, че по-добрите междусистемни връзки ще доведат до намаляване на цените, налагани за тези дружества. Комисията счита, че макар новата инфраструктура да може да намали или изравни ценовите различия между Сардиния и полуострова, изглежда малко вероятно подобни проекти да могат да намалят наполовина цените на електроенергията, за да ги сведат до предполагаемото необходимо равнище, което би осигурило печалба на тези промишлени дейности в дългосрочен план.
(175)
Също така Комисията изтъква, че наличието на държавна субсидия, целяща да намали разходите за електроенергия на големите потребители, не насърчава доставчиците на електроенергия да снижат цените, за да не загубят големите си клиенти и не предотвратява влошаването на разходните им структури. Субсидията по-скоро засилва мотивацията на доставчиците на електроенергия да използват пазарната си сила. В резултат на това, макар и да е вярно, предвид съществуващия свръхкапацитет, че енергоемките дружества по принцип биха могли да получат конкурентна цена, ако за това не пречеше пазарната сила на доставчиците на електроенергия, (които според Италия и получателите могат да имат интерес да поддържат цените високи), Комисията счита, че преференциалната тарифа не е подходящият инструмент за ограничаване на тази пазарна сила.
6.1.4. Пропорционалност
(176)
Субсидията, предоставена на получателите на тарифите, не е изчислена по такъв начин, че да компенсира регионалните различия (т.е. разликата между цените на електроенергията на италианския полуостров и цените в Сардиния за същата категория клиенти), а по-скоро цели да изравни цените в Сардиния спрямо цените, плащани от конкурентите на получателите в ЕС. Цените, определени за получателите от Сардиния, са особено ниски и със сигурност са по-ниски от цените на италианския полуостров, които са сред най-високите в ЕС. Следователно тарифите не са пропорционални на неблагоприятния регионален фактор, който се предполага, че целят да облекчат.
(177)
Самият метод, избран за изчисляване на размера на субсидията, предполага, че тази мярка преследва цел на промишлената политика, а не регионална цел. Действително, аспектът на тарифите, свързан с промишлената политика, е изтъкван многократно от Италия в представените от нея мнения.
6.1.5. Постепенно намаляване
(178)
Регионалната оперативна помощ трябва постепенно да намалява (вж. точка 4.17 от Насоките за регионална помощ). Тъй като механизмите за актуализиране на тарифите от 2004 г. и 2005 г. са различни, те са оценени поотделно.
(179)
Тарифите от 2004 г. са индексирани на основата на промените в цените на горивата и само могат само да нарастват или да останат непроменени. Според Италия това гарантира, че помощта постепенно намалява. Комисията счита, че изискването за постепенно намаляване може да се счита за изпълнено, само ако се гарантира постепенното намаляване с течение на времето на компенсаторните плащания, които се равняват на действителния размер на помощта. Не е достатъчно, че тарифата следва да се увеличава с времето, тъй като по-високата тарифа може все пак да представлява по-голям размер на помощта, ако в същото време цените за крайните потребители на съответния пазар са нараснали по-бързо от тарифата. Италианският метод не предоставя никакви гаранции в това отношение (69).
(180)
Що се отнася до тарифите от 2005 г., Комисията оцени механизма за индексиране, въведен с член 11, параграф 13 от Закон № 80/2005, според тълкуванието на AEEG в Решение 217/05 (вж. съображение 33). В съответствие с правилата за прилагане, определени от AEEG, тарифата подлежи на ежегодно увеличение с процент, отразяващ промените в цените на електроенергията в ЕС, но това увеличение не може да надвишава 4 %. Според Италия този механизъм гарантира постепенното намаляване.
(181)
Комисията обаче е на мнение, че фактът, че номиналната тарифа подлежи на доста ограничено годишно увеличение, не означава, че нетният размер на помощта - измерен чрез компенсаторните плащания - ще намалее с течение на времето.
(182)
Ако се приеме, че ценовите тенденции на енергийните борси могат да се считат до голяма степен за показателни за промените в цените по двустранните договори, както предполага Италия, тарифите от 2005 г. ще са постепенно намаляващи само в случай на спад в средните цени на ЕС (тъй като тарифите не могат да бъдат намалявани, а само увеличавани). Във всички други случаи тарифите ще предоставят нарастващо предимство (70). Тъй като поне от 2004 г. до 2007 г. средните за ЕС цени на електроенергията са имали тенденция за рязко покачване (ръст от нас 4 % годишно), елементът на помощ, съдържащ се в тарифите от 2005 г., би нараснал с течение на времето.
(183)
Освен това Италия твърди, че в действителност двустранните договори в по-малка степен подлежат на увеличаване на цените в сравнение с цените на енергийните борси и поради това тарифите от 2005 г. са de facto постепенно намаляващи. Комисията изтъква, че представеният за оценка метод за индексиране се основава на промени в цените на енергийните борси и че Италия не е представила данни за развитието на цените по двустранните договори. Следователно твърдението на Италия не е достатъчно обосновано.
(184)
Всъщност ограничената информация, с която разполага Комисията, показва обратното, т.е. че цените по двустранните договори са се увеличили рязко в Сардиния (вж. например твърдението на предприятието Eurallumina, че в периода 2005-2006 г. то е плащало цена в размер на 80 EUR за MWh на свободния пазар, която е по-висока в сравнение с цената от 65 EUR за MWh през 2004 г.) При тези обстоятелства, ако тарифите са били приложени, компенсаторните плащания биха се увеличили с течение на времето.
(185)
Следователно нито тарифите от 2004 г., нито тарифите от 2005 г. отговарят на изискването за постепенно намаляване.
6.1.6. Заключения относно съвместимостта на мярката като регионална помощ
(186)
Комисията заключава, че оспорваните тарифи не могат да се считат за съвместими като регионална помощ съгласно Насоките за регионална помощ от 1998 г. Тъй като Сардиния е престанала да бъде подпомаган регион по смисъла на член 107, параграф 3, буква а) след декември 2006 г., не е необходимо да се разглежда съвместимостта на помощта с оглед на Насоките за регионална помощ за периода 2007-2013 г.
(187)
Комисията изрази подобно отрицателно становище през 2005 г. по отношение на мярка, предназначена да намали разходите за енергия на предприятието Eurallumina в Сардиния. Комисията счете тогава, че оспорваната мярка, която бе под формата на освобождаване от акциз на тежките масла, не може да бъде разрешена въз основа на Насоките за регионална помощ (71).
6.2. Други съображения относно съвместимостта на помощта
(188)
Италия и засегнатите предприятия твърдят, че тарифните режими имат за цел да компенсират недостатъците на електроенергийните пазари, които все още не предлагат конкурентни цени. Те твърдят, че цените на електроенергията застрашават конкурентоспособността на енергоемките отрасли. Те смятат, че помощта има стимулиращ ефект, тъй като без нея дружествата ще бъдат закрити.
(189)
Комисията не счита за възможно да приеме, че предоставянето на оперативна помощ на няколко промишлени предприятия е подходящ отговор на липсата на конкуренция на местния електроенергиен пазар, което засяга всички потребители на електроенергия.
(190)
Също така е съмнително дали помощта е подходящ и пропорционален начин за предотвратяване на преместването на предприятията извън ЕС. В решенията на Комисията и в съдебната практика на съдилищата на Съюза не съществува прецедентен случай, при който този довод да е бил приет като основание за предоставянето на държавна помощ. Решенията за цялостно или частично преместване на производството са част от бизнес стратегията на едно дружество и Комисията никога не е била на мнение, че те представляват пазарна неефективност. В решенията си по делата Terni (72) и Alcoa (73) Комисията изрази съмнения по отношение на подобни доводи, целящи да свържат мерките за помощ с целта да се възпрепятства преместването на предприятия извън ЕС.
(191)
Също така следва да се отбележи, че често цитираните в хода на процедурата заключения на специализирани инстанции като Групата на високо равнище за конкурентоспособност, енергия и околна среда (74), не предполагат, че конкретни държавни помощи следва да бъдат предоставяни за разрешаване на проблеми с конкурентоспособността, дължащи се на високи цени на електроенергията, а защитават необходимостта от пълно спазване на приложимите правила за държавна помощ (75).
(192)
С оглед на гореизложеното Комисията счита, че оспорваните тарифи от 2004 г. и 2005 г. не отговарят на условията на нито една от дерогациите, предвидени в член 107 от ДФЕС. Дерогациите, предвидени в член 107, параграф 2 от ДФЕС не са приложими, тъй като помощта няма социален характер, не е предназначена да компенсира вреди, причинени от природни бедствия или други извънредни събития, и тя не е била предоставена, за да компенсира икономическите затруднения, причинени от разделението на Германия. Дерогациите, посочени в член 107, параграф 3, букви б) и г) от ДФЕС, също са неприложими, тъй като мярката не е предназначена за насърчаване изпълнението на важен проект от общоевропейски интерес, преодоляването на сериозни затруднения в икономиката на държава-членка или за насърчаването на културата и опазването на културното наследство. По отношение на дерогацията, предвидена в член 107, параграф 3, буква а) от ДФЕС, направеният по-горе анализ в съображения 160-187 показва, че тарифата не може да бъде одобрена като помощ, предназначена за насърчаване на икономическото развитие на регион, в който жизненото равнище е необичайно ниско или където има сериозни проблеми с безработицата. По отношение на член 107, параграф 3, буква в) от ДФЕС, оперативната помощ по принцип не отговаря на условията за такава дерогация, както е посочено в съображения 155-158, а Комисията не успя да установи някакви конкретни обстоятелства, които биха могли да обосноват предоставянето на такава помощ в настоящия случай.
(193)
Поради това Комисията счита, че както тарифите от 2004 г., така и тарифите от 2005 г. са несъвместими с вътрешния пазар.
(194)
След като Комисията стигна до това заключение, не е необходимо да разглежда възможния кумулативен ефект на новата помощ и старата несъвместима помощ, посочена в съображение 31 с оглед на решението по делото Deggendorf.
7. ВЪЗСТАНОВЯВАНЕ
(195)
В съответствие с член 14, параграф 1 от Регламент (ЕО) № 659/1999 при отрицателно решение относно неправомерна помощ, несъвместима с общия пазар, е уместно да се възвърне ефективната конкуренция, освен ако възстановяването не противоречи на общ принцип от правото на Общността.
(196)
В настоящия случай само тарифите от 2004 г. (дело C 38/A/04) подлежат на възстановяване, тъй като тарифите от 2005 г. (дело C 13/06) не са били приложени.
7.1. Оправдани правни очаквания и други общи принципи на правото на Общността, които могат да попречат на възстановяването
(197)
Съгласно установената съдебна практика, когато дадена помощ е предоставена без изпращането на предварително уведомление съгласно член 108, параграф 3 от ДФЕС, получателят на помощта не може да има оправдани правни очаквания, че нейното предоставяне е правомерно (76). Едно съвестно предприятие следва да бъде в състояние да установи дали процедурата по уведомяване е била спазена и дали помощта е правомерна.
(198)
При все това не следва да се изключи възможността получателят на неправомерно предоставена помощ да се позове на изключителни обстоятелства, които са могли да създадат у него оправдани правни очаквания относно правомерния характер на помощта, и следователно да се противопостави на нейното възстановяване (77).
(199)
Получателите на тарифите от 2004 г. не са представили мнения в тази връзка, нито пък Комисията е установила наличието на изключителни обстоятелства, които са могли да създадат у получателите някакви оправдани правни очаквания. По-специално, не са могли да възникнат никакви очаквания, че тарифите няма да представляват държавна помощ вследствие на решението по делото Alumix от 1996 г. Както е посочено в решението за откриване на официална процедура по разследване от 2004 г. (вж. съображение 37), тарифата, която е служила като основа за оспорваните тарифи от 2004 г., не е първоначалният режим Alumix, който Комисията е установила през 1996 г., че не представлява държавна помощ, а една съвсем нова мярка, която е била значително променена (по-специално по отношение на нейния механизъм на финансиране) (78) и чийто срок на действие е бил удължен във времето от италианските власти. При това положение един благоразумен получател би следвало да провери дали новата мярка е правомерна.
(200)
Освен това Комисията счита, че възстановяването на помощта няма да наруши други общи принципи на правото на Общността.
7.2. Количествено определяне на сумите, които трябва да бъдат възстановени
(201)
Цялата несъвместима помощ, получена от предприятията Portovesme, ILA и Eurallumina съгласно член 1 от Указа от 2004 г. трябва да бъде възстановена с лихвите в съответствие с глава V от Регламент (ЕО) № 794/2004 на Комисията от 21 април 2004 г. за прилагането на Регламент (ЕО) № 659/1999 на Съвета за установяване на подробни правила за прилагането на член 93 от Договора за ЕО (79).
(202)
Целта на възстановяването е получателите да възвърнат конкурентната позиция, която са заемали преди предоставянето на несъвместимата помощ, като се премахне предоставеното от нея неправомерно предимство. В разглеждания случай предоставеното предимство се равнява на разликата между преференциалната тарифа и цената на електроенергията, която получателите на помощта щяха да платят на пазара при липсата на оспорваните тарифи.
(203)
Всички засегнати дружества са купували електроенергия въз основа на двустранни договори по времето, когато тарифите са били въведени. Държавата се намесва, за да субсидира договорно определените цени чрез предоставянето на компенсаторни плащания. Следователно сумите, които трябва да бъдат възстановени, се равняват на компенсаторните плащания, получени от получателите през разглеждания период (вж. съображение 30).
8. ЗАКЛЮЧЕНИЕ
Комисията счита, че както тарифите от 2004 г., така и тарифите от 2005 г. представляват оперативна помощ, която не отговаря на условията за допустимост за нито една от дерогациите от общата забрана за предоставяне на държавна помощ, предвидени в Договора за ЕО, и поради това помощта е несъвместима с вътрешния пазар.
По отношение на тарифите от 2004 г., които са били неправомерно приложени в нарушение на член 108, параграф 3 от ДФЕС, всички плащания на неизплатената помощ следва да бъдат прекратени, а вече изплатената помощ трябва да бъде възстановена. Сумата, която трябва да бъде възстановена, съответства на сумата от всички компенсаторни плащания, изплатени на предприятията Portovesme, ILA и Eurallumina от Изравнителната каса.
Тарифите от 2005 г., за които Италия своевременно е подала уведомление, както се изисква от член 108, параграф 3 от ДФЕС, не трябва да се прилагат,
ПРИЕ НАСТОЯЩОТО РЕШЕНИЕ:
Член 1
1. Държавната помощ, която Италия планира да предостави на предприятията Portovesme Srl, Eurallumina SpA, ILA SpA и Syndial SpA съгласно член 11, параграф 12 от Наредба-закон № 35 от 14 март 2005 г., преобразувана в Закон № 80/2005 от 14 май 2005 г., е несъвместима с вътрешния пазар.
2. Следователно помощта не може да бъде предоставена.
Член 2
Държавната помощ, неправомерно предоставена от Италия в нарушение на член 108, параграф 3 от ДФЕС, въз основа на член 1 от Указа на председателя на Министерския съвет от 6 февруари 2004 г., в размер на 12 845 892,82 EUR за Portovesme Srl, 5 208 152,05 EUR за Eurallumina SpA и 291 120,27 EUR за ILA SpA, е несъвместима с вътрешния пазар.
Член 3
1. Италия възстановява от получателите помощта, посочена в член 2.
2. Сумите, които следва да бъдат възстановени, включват начислените лихви от датата, на която се били предоставени на разположение на получателя, до действителното им възстановяване.
3. Лихвата се изчислява с натрупване в съответствие с глава V от Регламент (ЕО) № 794/2004.
4. Италия отменя предстоящите плащания на помощта, посочена в член 2, считано от датата на приемане на настоящото решение.
Член 4
1. Възстановяването на помощта, посочена в член 2, е незабавно и ефективно.
2. Италия осигурява прилагането на настоящото решение в срок от четири месеца от датата, на която е уведомена за него.
Член 5
1. В срок от два месеца от уведомяването за настоящото решение Италия предоставя на Комисията следната информация:
а)
общата сума (главница и лихви при възстановяване), която получателят трябва да възстанови;
б)
подробно описание на вече предприетите мерки за изпълнение на настоящото решение и на планираните такива;
в)
документи, доказващи, че на получателя е наредено да възстанови помощта.
2. Италия информира редовно Комисията за хода на националните мерки, предприети за прилагане на настоящото решение, до окончателното възстановяване на помощта, посочена в член 2. При искане от страна на Комисията, Италия предоставя незабавно информация за вече предприетите мерки за изпълнение на настоящото решение и за планираните такива. Тя предоставя също така подробна информация относно размера на помощта и лихвите, които вече са възстановени от получателя.
Член 6
Адресат на настоящото решение е Италианската република.
Съставено в Брюксел на 23 февруари 2011 година.
ΑΠΌΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΉΣ
της 23ης Φεβρουαρίου 2011
σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις C 38/B/04 (πρώην NN 58/04) και C 13/06 (πρώην N 587/05) που η Ιταλία έθεσε σε εφαρμογή υπέρ της Portovesme Srl, ILA SpA, Eurallumina SpA e Syndial SpA
[κοινοποιηθείσα υπό τον αριθμό Ε(2011) 956]
(Το κείμενο στην ιταλική γλώσσα είναι το μόνο αυθεντικό)
(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)
(2011/746/ΕΕ)
Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ,
Έχοντας υπόψη τη Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και ιδίως το άρθρο 108 παράγραφος 2 πρώτο εδάφιο,
Έχοντας υπόψη τη συμφωνία για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο, και ιδίως το άρθρο 62 παράγραφος 1 στοιχείο α),
Αφού κάλεσε τους ενδιαφερόμενους να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σύμφωνα με τις εν λόγω διατάξεις (1) και έχοντας υπόψη τις παρατηρήσεις αυτές,
Εκτιμώντας τα ακόλουθα:
1. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ
1.1. Υπόθεση C 38/B/04
(1)
Με επιστολή της 4ης Δεκεμβρίου 2003, ένα δικηγορικό γραφείο που εκπροσωπεί έναν καταγγέλλοντα επέστησε την προσοχή της Επιτροπής σε μια σειρά άρθρων που δημοσιεύθηκαν στον ιταλικό τύπο σχετικά με την πρόθεση της ιταλικής κυβέρνησης να εφαρμόσει καθεστώς προτιμησιακής τιμολόγησης της ηλεκτρικής ενέργειας σε ορισμένες επιχειρήσεις της Σαρδηνίας.
(2)
Τα εν λόγω καθεστώτα προτιμησιακής τιμολόγησης καθιερώθηκαν με το άρθρο 1 του διατάγματος του Προέδρου του Υπουργικού Συμβουλίου της 6ης Φεβρουαρίου 2002 (εφεξής το «Διάταγμα του 2004»). Το εν λόγω διάταγμα είχε δύο διαφορετικά αποτελέσματα: α) καθιέρωσε νέα καθεστώτα προτιμησιακής τιμολόγησης υπέρ των εταιρειών Portovesme Srl, ILA Spa και Eurallumina Spa και β) παρέτεινε το υφιστάμενο καθεστώς προτιμησιακής τιμολόγησης υπέρ της Alcoa Trasformazioni (επιχείρηση παραγωγής πρωτογενούς αλουμινίου, εφεξής «Alcoa»).
(3)
Με επιστολές της 22ας Ιανουαρίου 2004 και της 19ης Μαρτίου 2004 η Επιτροπή ζήτησε διευκρινίσεις για τα εν λόγω μέτρα. Η Ιταλία απάντησε με επιστολές της 9ης Φεβρουαρίου 2004 και της 9ης Ιουνίου 2004. Με επιστολή της 20ής Σεπτεμβρίου 2004 η Ιταλία υπέβαλε περαιτέρω διευκρινίσεις.
(4)
Με επιστολή της 16ης Νοεμβρίου 2004, η Επιτροπή ενημέρωσε την Ιταλία για την απόφασή της να κινήσει τη διαδικασία του άρθρου 108 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ αναφορικά με την εν λόγω ενίσχυση.
(5)
Η απόφαση της Επιτροπής να κινήσει τη διαδικασία δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης (2). Η Επιτροπή κάλεσε τους ενδιαφερόμενους να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σχετικά με τις εν λόγω ενισχύσεις.
(6)
Η Ιταλία υπέβαλε παρατηρήσεις με επιστολές της 4ης Φεβρουαρίου 2005 και της 11ης Φεβρουαρίου 2005.
(7)
Η Επιτροπή έλαβε παρατηρήσεις από τους ενδιαφερόμενους, συμπεριλαμβανομένων τριών δικαιούχων των μέτρων και ενός ανταγωνιστή της Portovesme. Με επιστολή της 22ας Μαρτίου 2005, η Επιτροπή διαβίβασε αυτές τις παρατηρήσεις στην Ιταλία παρέχοντάς της τη δυνατότητα να τις σχολιάσει. Τα σχόλια της Ιταλίας εστάλησαν με επιστολή της 20ής Σεπτεμβρίου 2005.
(8)
Στις 29 Οκτωβρίου 2008 η υπόθεση C38/04 χωρίστηκε στο μέρος A, που αφορά το μέτρο υπέρ της Alcoa και στο μέρος Β που αφορά τις Portovesme, ILA και Eurallumina.
(9)
Στις 19 Νοεμβρίου 2009 η Επιτροπή εξέδωσε τελική αρνητική απόφαση με ανάκτηση για την εταιρεία Alcoa (3).
1.2. Υπόθεση C 13/06
(10)
Σύμφωνα με το άρθρο 11 εδάφιο 12 του νομοθετικού διατάγματος αριθ. 35 της 14ης Μαρτίου 2005, το οποίο μετατράπηκε στον νόμο 80/2005 της 14ης Μαΐου 2005«Επείγουσες διατάξεις στο πλαίσιο του σχεδίου δράσης για την οικονομική, κοινωνική και εδαφική ανάπτυξη» (εφεξής ο «νόμος αριθ. 80/2005»), οι ιταλικές αρχές παρέτειναν έως το 2010 το καθεστώς προτιμησιακής τιμολόγησης της ηλεκτρικής ενέργειας υπέρ της Portovesme, ILA και Eurallumina και χορήγησαν καθεστώς προτιμησιακής τιμολόγησης στη Syndial SpA, επιχείρηση παραγωγής χλωρίου, η οποία διαθέτει και αυτή εγκαταστάσεις στη Σαρδηνία.
(11)
Η Επιτροπή έλαβε καταγγελία από ανταγωνιστή της Syndial με επιστολή της 22ας Ιουλίου 2005, την οποία ακολούθησαν περαιτέρω έγγραφα που εστάλησαν από την ίδια εταιρεία, στις 7 Οκτωβρίου 2005 και στις 7 Δεκεμβρίου 2005.
(12)
Η Ιταλία κοινοποίησε το μέτρο στην Επιτροπή με επιστολή της 23ης Νοεμβρίου 2005, παρέχοντας περαιτέρω πληροφορίες με επιστολή της 28ης Νοεμβρίου 2005.
(13)
Με επιστολή της 22ας Δεκεμβρίου 2005, η Επιτροπή ζήτησε συμπληρωματικές πληροφορίες, τις οποίες οι ιταλικές αρχές διαβίβασαν με επιστολή της 3ης Μαρτίου 2006.
(14)
Ταυτοχρόνως, ο ίδιος ανταγωνιστής της Portovesme που επενέβη στην υπόθεση C 38/B/04 υπέβαλε καταγγελία για το νέο μέτρο, με επιστολή της 20ής Ιανουαρίου 2006.
(15)
Με επιστολή της 26ης Απριλίου 2006, η Επιτροπή ενημέρωσε την Ιταλία σχετικά με την απόφασή της να κινήσει τη διαδικασία του άρθρου 108 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ αναφορικά με τις τροποποιήσεις και την επέκταση του ειδικού καθεστώτος τιμολόγησης που θεσπίστηκε με τον νόμο αριθ. 80/2005.
(16)
Η Επιτροπή ζήτησε από την Ιταλία περαιτέρω διευκρινίσεις με επιστολή της 22ας Αυγούστου 2006, στην οποία η Ιταλία απάντησε στις 28 Σεπτεμβρίου 2006.
(17)
Η απόφαση της Επιτροπής να κινήσει τη διαδικασία δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης (4). Η Επιτροπή κάλεσε τους ενδιαφερόμενους να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους αναφορικά με τα εν λόγω μέτρα.
(18)
Η Επιτροπή έλαβε παρατηρήσεις από τους ενδιαφερόμενους, συμπεριλαμβανομένων των δικαιούχων, των δύο ανταγωνιστών της Portovesme και της Syndial και ενός παραγωγού ανανεώσιμων ενεργειών. Με επιστολή της 5ης Οκτωβρίου 2006, η Επιτροπή διαβίβασε αυτές τις παρατηρήσεις στην Ιταλία παρέχοντας σ’ αυτή τη δυνατότητα να τις σχολιάσει. Τα σχόλια της Ιταλίας εστάλησαν με επιστολή της 1ης Δεκεμβρίου 2006.
(19)
Η Ιταλία παρέσχε περαιτέρω πληροφορίες με επιστολές της 16ης Απριλίου 2007, 10ης Μαΐου 2007, 14ης Μαΐου 2007 και 22ας Ιουνίου 2010.
1.3. Πεδίο εφαρμογής της παρούσας απόφασης
(20)
Η παρούσα απόφαση αφορά τόσο τα καθεστώτα τιμολόγησης που θεσπίστηκαν με το άρθρο 1 του διατάγματος του 2004 υπέρ δικαιούχων άλλων από την Alcoa (εφεξής: τα «καθεστώτα τιμολόγησης του 2004») όσο και εκείνα που θεσπίστηκαν με το άρθρο 11 εδάφιο 12 του νόμου αριθ. 80/2005 (εφεξής τα «καθεστώτα τιμολόγησης του 2005») και που διευκρινίστηκαν περαιτέρω με τις αποφάσεις που εξέδωσε η Αρχή για την ηλεκτρική ενέργεια και το φυσικό αέριο (AEEG).
2. ΛΕΠΤΟΜΕΡΗΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΟΥ ΜΕΤΡΟΥ
2.1. Τα αμφισβητούμενα καθεστώτα τιμολόγησης του 2004
(21)
Το άρθρο 1 του διατάγματος του 2004 επέκτεινε «το καθεστώς [τιμολόγησης] του σημείου 2 του διατάγματος του Υπουργείου Βιομηχανίας, Εμπορίου και Βιοτεχνίας της 19ης Δεκεμβρίου 1995 (εφεξής “διάταγμα Alcoa”) στις προμήθειες ενέργειας που προορίζονται για την παραγωγή και επεξεργασία αλουμινίου, μολύβδου, αργύρου και ψευδαργύρου, μόνο για τις υφιστάμενες κατά την ημερομηνία έναρξης ισχύος του παρόντος διατάγματος οι οποίες είναι εγκατεστημένες σε νησιωτικές περιοχές που χαρακτηρίζονται από απουσία ή ανεπάρκεια συνδέσεων με τα εθνικά δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου».
(22)
Είχε προβλεφθεί ότι αυτό το καθεστώς τιμολόγησης θα ήταν μεταβατικό και θα έληγε «με την υλοποίηση ή την ενίσχυση των συνδέσεων με τα εθνικά δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου» το αργότερο εντός της 30ής Ιουνίου 2007.
(23)
Στην ουσία, το διάταγμα του 2004 επέκτεινε τα προτιμησιακά καθεστώτα τιμολόγησης, των οποίων ήδη είχε τύχει ο παραγωγός αλουμινίου Alcoa, σε τρεις εταιρείες υψηλής ενεργειακής έντασης εγκατεστημένες στη Σαρδηνία: στην Portovesme, επιχείρηση που παράγει ψευδάργυρο, άργυρο και μόλυβδο (5), στην ILA, εταιρεία παραγωγής προϊόντων αλουμινίου και Eurallumina, εταιρεία παραγωγής αλουμίνας (6).
(24)
Σε κανονιστικό επίπεδο, τα καθεστώτα τιμολόγησης εφαρμόστηκαν μέσω αποφάσεων της Αρχής για την ηλεκτρική ενέργεια και το φυσικό αέριο (εφεξής «AEEG»).
(25)
Αρχικά, η απόφαση AEEG αριθ. 110/04 εξαρτούσε τη χορήγηση προτιμησιακών καθεστώτων τιμολόγησης από το θετικό αποτέλεσμα της διαδικασίας κοινοποίησης. Ωστόσο, μετά από τις οδηγίες που εξέδωσε η προεδρία του Υπουργικού Συμβουλίου, οι οποίες διευκρίνιζαν ότι το κείμενο του διατάγματος 2004 δεν είχε κοινοποιηθεί επισήμως σύμφωνα με τους κανόνες περί κρατικών ενισχύσεων, αλλά είχε μόνο «υποβληθεί» στην Επιτροπή στο πλαίσιο μιας «προκαταρκτικής διερεύνησης», η AEEG εφάρμοσε το διάταγμα του 2004 μέσω της απόφασης αριθ. 148/04 (7).
(26)
Αυτό το καθεστώς επέτρεπε στους δικαιούχους να λαμβάνουν αντισταθμιστική πληρωμή υπό τους ίδιους όρους που ορίζονται στο διάταγμα Alcoa. Στην ουσία, για μια δεδομένη μονάδα παραγωγής που εμπίπτει στο καθεστώς τιμολόγησης, η αντισταθμιστική πληρωμή υπολογιζόταν ως η διαφορά μεταξύ της τιμής που εφάρμοζε ο προμηθευτής ηλεκτρικής ενέργειας στη μονάδα παραγωγής και της καθορισμένης από το κράτος προτιμησιακής τιμής, πολλαπλασιαζόμενης με την καταναλωθείσα από τη μονάδα παραγωγής ηλεκτρική ενέργεια. Η μέθοδος που χρησιμοποιείτο για τον υπολογισμό της προτιμησιακής τιμής (ή «καθεστώς προτιμησιακής τιμολόγησης») είχε οριστεί από την απόφαση CIP αριθ. 15/1993. Η τιμή υπέκειτο σε μηχανισμό τιμαριθμικής προσαρμογής βασιζόμενο στη μεταβολή του ιταλικού κόστους παραγωγής της ηλεκτρικής ενέργειας (η επονομαζόμενη «συνιστώσα Ct»). Το 2004, η προτιμησιακή τιμή που εφαρμοζόταν στους δικαιούχους της Σαρδηνίας κυμαινόταν από 26 έως 35 ευρώ/MWh.
(27)
Η διοικητική διαχείριση του καθεστώτος ανατέθηκε στο Cassa Conguaglio για τον τομέα ηλεκτρικής ενέργειας (8) (ειδικό ταμείο του τομέα ηλεκτρικής ενέργειας). Στην ουσία, το σύστημα τιμολόγησης λειτουργούσε ως εξής: Οι δικαιούχοι διαβίβαζαν στο Cassa Conguaglio λεπτομερή μηνιαία στοιχεία για τις αναλωθείσες ποσότητες ηλεκτρικού ρεύματος και για τις τιμές που καταβλήθηκαν στους προμηθευτές τους ηλεκτρικής ενέργειας. Ακολούθως, ελάμβαναν από το Cassa Conguaglio πληρωμές σε μετρητά υπολογιζόμενες όπως ανωτέρω (9).
(28)
Οι απαραίτητοι πόροι για τη χρηματοδότηση των αντισταθμιστικών πληρωμών συγκεντρώνονταν μέσω φόρου υπέρ τρίτων που εφαρμοζόταν στο σύνολο των καταναλωτών ηλεκτρικού ρεύματος μέσω του στοιχείου A4 του τιμολογίου ηλεκτρικού ρεύματος (10).
(29)
Μολονότι προβλεπόταν η λήξη του καθεστώτος στις 30 Ιουνίου 2007, η εφαρμογή του διακόπηκε κατόπιν υποδείξεων της AEEG λίγο μετά την κίνηση της επίσημης διαδικασίας έρευνας από μέρους της Επιτροπής, τον Νοέμβριο 2004 (11).
(30)
Βάσει των στοιχείων που παρέσχε η Ιταλία, η Portovesme και η Eurallumina έλαβαν επιδοτήσεις για την κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας που πραγματοποιήθηκε μεταξύ Απριλίου και Οκτωβρίου 2004, ενώ η ILA έλαβε επιδοτήσεις για κατανάλωση που πραγματοποιήθηκε μεταξύ Απριλίου και Σεπτεμβρίου 2004. Οι συνολικές πληρωμές (σε ευρώ) που πραγματοποίησε το Cassa Conguaglio σ’ αυτές τις τρεις επιχειρήσεις στο πλαίσιο του εν λόγω καθεστώτος αναφέρονται κατωτέρω.
Portovesme Srl
12 845 892,82
Eurallumina SpA
5 208 152,05
ILA SpA
291 120,27
2.2. Οι αμφισβητούμενες τιμές 2005
(31)
Σύμφωνα με το άρθρο 11 εδάφιο 12 του νόμου αριθ. 80/2005, οι ιταλικές αρχές επέκτειναν τις «διατάξεις τιμολόγησης του σημείου 2 της απόφασης του Υπουργείου Βιομηχανίας, Εμπορίου και Βιοτεχνίας της 19ης Δεκεμβρίου 1995 […] στις προμήθειες ενέργειας που προορίζονται για την παραγωγή και την επεξεργασία αλουμινίου, μολύβδου, αργύρου και ψευδαργύρου, καθώς και του λευκασμένου χλωρίου, με αναφορά στις τιμές που εφαρμόζονται σε ανάλογες προμήθειες στις ευρωπαϊκές αγορές, μόνο για τις υφιστάμενες εγκαταστάσεις κατά την ημερομηνία έναρξης ισχύος της παρούσας απόφασης στη Σαρδηνία και συνδεδεμένες με το δίκτυο υψηλής τάσης. Αυτό το τιμολογιακό καθεστώς θα υπόκειται στις μακροπρόθεσμες δεσμεύσεις προς σύναψη μεταξύ των δικαιούχων, των τοπικών αρχών της Σαρδηνίας και των αρμόδιων υπουργείων.»
(32)
Ως εκ τούτου, ο νόμος αριθ. 80/2005 επανεισήγαγε, στην ουσία, το ίδιο καθεστώς τιμολόγησης που εφαρμόστηκε το 2004, το οποίο επεξέτεινε το καθεστώς για την Alcoa σε άλλους δικαιούχους υψηλούς καταναλωτές ενέργειας με έδρα τη Σαρδηνία. Στην ουσία, αυτός ο νόμος εφαρμόστηκε μόνο στην Portovesme, στην ILA, στην Eurallumina και στην Syndial (εταιρεία παραγωγής λευκασμένου χλωρίου που δεν είχε τύχει προηγουμένως προτιμησιακών τιμών).
(33)
Επισημαίνεται ότι από το 2005 και εντεύθεν, η προτιμησιακή τιμή δεν βασιζόταν στις ιστορικές τιμές που καθορίστηκαν στο διάταγμα Alcoa του 1995, μα έπρεπε να καθοριστεί αυτόνομα από την AEEG κατά τρόπο που να αντιστοιχεί στις μέσες τιμές ενέργειας που πλήρωναν οι ανταγωνιστές των δικαιούχων στην ευρωπαϊκή αγορά (12). Αυτή η τιμή υπέκειτο σε ενημερώσεις σε ετήσια βάση: σύμφωνα με το άρθρο 11 εδάφιο 13 του νόμου αριθ. 80/2005 «οι όροι τιμολόγησης που προβλέπονται στα εδάφια 11 (13) και 12 εφαρμόζονται από την 1η Ιανουαρίου 2005 και ενημερώνονται από την αρχή για την ηλεκτρική ενέργεια και το φυσικό αέριο η οποία αυξάνει σε ετήσια βάση τις ονομαστικές αξίες των τιμών κατά 4 % ήτοι, σε περίπτωση που αυτή η τιμή είναι υψηλότερη, της ποσοστιαίας αύξησης της μέσης τιμής ηλεκτρικής ενέργειας στη χονδρική αγορά που κατεγράφη στα βασικά ευρωπαϊκά χρηματιστήρια ηλεκτρικής ενέργειας, και ιδίως του Άμστερνταμ και της Φρανκφούρτης.» Στην απόφαση αριθ. 217/05, η AEEG έδωσε μια ερμηνεία αυτού του μηχανισμού ενημέρωσης που ήταν περισσότερο ευνοϊκή για τους δικαιούχους, αφού καθόρισε ότι η αύξηση των τιμών δεν μπορούσε να υπερβεί το 4 % ετησίως.
(34)
Στην ίδια απόφαση, η AEEG καθόρισε τις προτιμησιακές τιμές που εφαρμόζονται στους διάφορους τομείς για το έτος 2005 ως εξής:
Τομείς που τυγχάνουν των προτιμησιακών τιμών
Προτιμησιακή τιμή
ευρώ/MWh
Επεξεργασία αλουμινίου
50
Μόλυβδος και ψευδάργυρος
23
Παραγωγή αλουμινίου
27
Λευκασμένο χλώριο
27
(35)
Και τα καθεστώτα τιμολόγησης του 2005, όπως εκείνα του 2004, έπρεπε να χρηματοδοτηθούν μέσω φόρου υπέρ τρίτων εις βάρος όλων των τελικών χρηστών ηλεκτρικής ενέργειας μέσω του στοιχείου Α4 του βασικού τιμολογίου ηλεκτρικού ρεύματος. Η διαχείριση των χρηματοοικονομικών ροών του καθεστώτος ανατέθηκε και σ’ αυτή την περίπτωση στο Cassa Conguaglio.
(36)
Η πρόσβαση στο προτιμησιακό καθεστώς υπέκειτο στη δέσμευση, από μέρους των δικαιούχων, να πραγματοποιούν παραγωγικές επενδύσεις στη Σαρδηνία, βάσει βιομηχανικών σχεδίων που υποβάλλονται στην περιφερειακή κυβέρνηση. Για παράδειγμα η Portovesme δεσμεύθηκε να πραγματοποιήσει επενδύσεις για ίδια παραγωγή ηλεκτρισμού ή να συμμετάσχει στην κατασκευή νέων σταθμών παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας.
(37)
Η Ιταλία κοινοποίησε το άρθρο 11 εδάφιο 23 του νόμου αριθ. 80/2005 σύμφωνα με το άρθρο 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ. Η πληρωμή των τιμών 2005 υπέκειτο στην έγκριση του καθεστώτος από την Επιτροπή. Κατά συνέπεια, δεν εφαρμόστηκαν αυτές οι τιμές.
2.3. Εκδίκαση ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων
(38)
Η Solvay Chimica Italia και η Solvay Chimica Bussi Spa (επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στην παραγωγή λευκασμένου χλωρίου και οι οποίες δεν εδρεύουν στη Σαρδηνία) υπέβαλαν προσφυγή (14) ενώπιον του TAR (Περιφερειακό Διοικητικό Δικαστήριο) της Περιφέρειας Λομβαρδίας κατά των αποφάσεων που εκδόθηκαν από την AEEG κατ’ εφαρμογή του άρθρου 11 εδάφιο 12 του νόμου αριθ. 80/2005, διατεινόμενες ότι αυτές οι αποφάσεις είχαν οδηγήσει σε παράνομη χορήγηση κρατικών ενισχύσεων και στην παράβαση άλλων εθνικών κανόνων (15). Στις 27 Νοεμβρίου 2006 το TAR της Περιφέρειας Λομβαρδίας ανέστειλε την εθνική εκδίκαση εν αναμονή των πορισμάτων της έρευνας όσον αφορά τις κρατικές ενισχύσεις που κίνησε η Επιτροπή με την υπόθεση C 13/06.
2.4. Συσσώρευση με προηγούμενες μη συμβιβάσιμες ενισχύσεις - Deggendorf
(39)
Μετά την κίνηση της διαδικασίας, η Ιταλία διευκρίνισε ότι η Eurallumina δεν είχε επιστρέψει τη μη συμβιβάσιμη ενίσχυση που αποτέλεσε αντικείμενο της υπόθεσης C 80/01 (16) (ενίσχυση για την παραγωγή αλουμίνας), αλλά, σύμφωνα με αυτή την εταιρεία, στις 8 Μαΐου 2006 η Αυτόνομη Περιφέρεια της Σαρδηνίας είχε εκδώσει σχετική εντολή ανάκτησης.
3. ΑΠΟΦΑΣΗ ΚΙΝΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΝΝΟΙΑ ΤΟΥ ΑΡΘΡΟΥ 108 ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΣ 2, ΤΗΣ ΣΛΕΕ
(40)
Η απόφαση της Επιτροπής για την κίνηση της διαδικασίας επίσημης έρευνας βασιζόταν στους ακόλουθους λόγους:
3.1. Υπόθεση C 38/B/04
(41)
Στην απόφασή της για την κίνηση της διαδικασίας επίσημης έρευνας (17), η Επιτροπή αξιολόγησε εάν ήταν δυνατόν να συμπεράνει ότι οι καθεστώτα τιμολόγησης του 2004 υπέρ των Portovesme, ILA και Eurallumina δεν συνιστούσαν κρατικές ενισχύσεις βάσει της επιχειρηματολογίας ότι αυτές προσομοίαζαν με το ιστορικό καθεστώς προτιμησιακής τιμολόγησης που χορηγήθηκε στην Alcoa το 1996 και που η Επιτροπή είχε κρίνει ότι δεν συνιστούσε κρατική ενίσχυση στην απόφασή της 4ης Δεκεμβρίου 1996 (18) (εφεξής: «η απόφαση Alumix»).
(42)
Σχετικά, η Επιτροπή είχε παρατηρήσει ότι το νέο καθεστώς τιμολόγησης έδειχνε διαφορετικό από το καθεστώς τιμολόγησης Alumix, αφού το τελευταίο είχε χορηγηθεί άμεσα από την ENEL, τον ιταλικό φορέα ηλεκτρικής ενέργειας σε μονοπωλιακό καθεστώς, ενώ το νέο καθεστώς τιμολόγησης συνεπάγεται την επιλεκτική παρέμβαση του κράτους με σκοπό την αντιστάθμιση της διαφοράς μεταξύ της τιμής της αγοράς που συμφωνήθηκε από τους δικαιούχους με τους δικούς τους προμηθευτές ενέργειας και την προτιμησιακή τιμή που καθορίστηκε το 1996. Η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι το διάταγμα 2004 δεν περιοριζόταν στην επέκταση του εύρους ενός υφιστάμενου μέτρου που δεν συνιστούσε κρατική ενίσχυση στους νέους δικαιούχους, αλλά μάλλον εισήγαγε ένα νέο καθεστώς υπέρ των τριών ενδιαφερομένων επιχειρήσεων, με ένα χρηματοδοτικό μηχανισμό που ήταν πολύ διαφορετικός από το καθεστώς τιμολόγησης Alumix.
(43)
Η απόφαση για την κίνηση της έρευνας κατέτασσε τις τιμολογήσεις του διατάγματος του 2004 ως λειτουργικές ενισχύσεις και αξιολογούσε εάν αυτή η ενίσχυση μπορούσε να εγκριθεί βάσει των κατευθυντηρίων γραμμών σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις περιφερειακού χαρακτήρα (19) (εφεξής «οι κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις περιφερειακού χαρακτήρα»), δεδομένου ότι η Σαρδηνία ήταν ενισχυόμενη περιοχή κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο α) της Συνθήκης ΕΚ, μέχρι το τέλος του 2006. Η Επιτροπή εξέφρασε αμφιβολίες όσον αφορά τη δυνατότητα να εγκριθεί η ενίσχυση επί αυτής της βάσης, από τη στιγμή που μια τέτοια ad hoc ενίσχυση, χορηγηθείσα σε ένα περιορισμένο αριθμό επιχειρήσεων, δεν φαινόταν να προωθεί την περιφερειακή ανάπτυξη.
(44)
Η Επιτροπή εξέφρασε την επιφύλαξή της για το ό,τι το μέτρο θα μπορούσε να έχει ως αποτέλεσμα τη μείωση του επιπέδου φορολογίας που εφαρμόζεται στην ηλεκτρική ενέργεια. Μια τέτοια μείωση θα μπορούσε να στηριχθεί στη νομική βάση της οδηγίας 2003/96/ΕΚ του Συμβουλίου, της 27ης Οκτωβρίου 2003, σχετικά με την αναδιάρθρωση του κοινοτικού πλαισίου φορολογίας των ενεργειακών προϊόντων και της ηλεκτρικής ενέργειας (20).
3.2. Υπόθεση C 13/06
(45)
Στην απόφασή της 27ης Απριλίου 2006 σχετικά με την κίνηση της επίσημης έρευνας, η Επιτροπή όρισε το καθεστώς τιμολόγησης του 2005 συνιστούσε νέα λειτουργική ενίσχυση.
(46)
Η Επιτροπή έκρινε ότι το καθεστώς προτιμησιακής τιμολόγησης μπορούσε να εγκριθεί ως λειτουργική ενίσχυση περιφερειακού χαρακτήρα, βάσει των κατευθυντηρίων γραμμών για τις περιφερειακές ενισχύσεις, λαμβανομένου υπόψη του γεγονότος ότι η Σαρδηνία υπήρξε, μέχρι το τέλος του 2006, μια ενισχυόμενη περιφέρεια κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο α) της ΣΛΕΕ.
(47)
Παρά την επιμονή της Ιταλίας ότι οι υψηλές τιμές του ηλεκτρικού ρεύματος στη Σαρδηνία συνιστούσαν ένα εμπόδιο για την ανάπτυξη της νήσου, η Επιτροπή συνήγαγε ότι η Ιταλία δεν είχε αποδείξει την ύπαρξη σημαντικά υψηλότερων τιμών στη Σαρδηνία, ούτε κατά μέσο όρο, ούτε ειδικότερα για τις επιχειρήσεις υψηλής ενεργειακής κατανάλωσης (21). Η Επιτροπή επεσήμανε ότι η κατάσταση πλεονάζουσας ικανότητας παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας στη Σαρδηνία μπορούσε μόνο να παρακινήσει τους παραγωγούς να πωλήσουν την ηλεκτρική ενέργεια στη χαμηλότερη δυνατή τιμή, μέχρι τη στιγμή κατά την οποία η ολοκλήρωση των έργων διασύνδεσης (προβλεπόμενων για το 2010) τους επέτρεπε να εξάγουν την παραγόμενη στη Σαρδηνία ηλεκτρική ενέργεια.
(48)
Η Ιταλία δεν είχε εξάλλου εξηγήσει για ποιο λόγο οι υψηλότερες τιμές συνιστούσαν ένα περιφερειακό μειονέκτημα, ούτε και τον τρόπο με τον οποίο το καθεστώς τιμολόγησης θα συνέβαλε στην περιφερειακή ανάπτυξη. Κατά συνέπεια, η Επιτροπή εξέφρασε αμφιβολίες σχετικά με την αναγκαιότητα της ενίσχυσης.
(49)
Επιπλέον, η Επιτροπή εξέφρασε αμφιβολίες για το ό,τι αυτή η ad hoc ενίσχυση ήταν αναλογική προς τα περιφερειακά μειονεκτήματα, ακόμα και λαμβανομένης υπόψη της μεθόδου που χρησιμοποιήθηκε για τον υπολογισμό της προτιμησιακής τιμής, που δεν είχε καμία σχέση με τις τιμές που εφαρμόζονταν στην υπόλοιπη Ιταλία, αλλά βασιζόταν στις μέσες τιμές που εφαρμόζονταν στην Ευρώπη σε ενεργοβόρους καταναλωτές.
(50)
Η Επιτροπή παρατήρησε ότι η διάρκεια του μέτρου ήταν ανώτερη των 5 ετών (κατά κανόνα η ανώτατη περίοδος που επιτρέπεται για τις λειτουργικές ενισχύσεις περιφερειακού χαρακτήρα) και ότι η ενίσχυση δεν ήταν φθίνουσα σε πραγματικούς όρους, δεδομένου του ορίου του 4 % που επιβλήθηκε στην αύξηση της τιμής.
(51)
Όσον αφορά την περίοδο που καλύπτεται από τις κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις περιφερειακού χαρακτήρα 2007-2013 (22), η Επιτροπή παρατήρησε ότι η Σαρδηνία είχε παύσει να είναι επιλέξιμη για ενισχύσεις περιφερειακού χαρακτήρα βάσει του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο α) της ΣΛΕΕ, και ιδίως για λειτουργικές ενισχύσεις. Η ίδια θεώρησε ότι, ενώ μπορούσε να εγκριθεί μια μεταβατική περίοδος δύο ετών βάσει των κατευθυντηρίων γραμμών σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις περιφερειακού χαρακτήρα για τη σταδιακή κατάργηση των υφιστάμενων καθεστώτων λειτουργικής ενίσχυσης, δεν θεωρήθηκε σκόπιμο να επιτραπεί η καθιέρωση νέων λειτουργικών ενισχύσεων για περίοδο λίγων μηνών με πρόβλεψη σταδιακής κατάργησης, λαμβάνοντας μάλιστα υπόψη τις εκφρασθείσες αμφιβολίες και τον στρεβλωτικό χαρακτήρα της ενίσχυσης.
(52)
Εν κατακλείδι, η Επιτροπή εξέφρασε αμφιβολίες όσον αφορά την έγκριση του καθεστώτος προτιμησιακής τιμολόγησης για τις Portovesme, ILA, Eurallumina και Syndial, είτε ως ενίσχυσης περιφερειακού χαρακτήρα είτε για οιονδήποτε άλλο λόγο, τον οποίο ούτως ή άλλως δεν είχε προσδιορίσει η Ιταλία.
(53)
Τέλος, όσον αφορά την Eurallumina, η Επιτροπή παρατήρησε ότι αυτή η εταιρεία δεν είχε ακόμα προβεί στην επιστροφή μιας παράνομης και μη συμβιβάσιμης κρατικής ενίσχυσης (23) και ότι κατά συνέπεια, δεν μπορούσε να τύχει καμίας νέας ενίσχυσης, στο πλαίσιο της νομολογίας Deggendorf (24).
4. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΡΙΤΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΜΕΝΩΝ
4.1. Υπόθεση C 38/B/04
(54)
Η πρόσκληση της Επιτροπής για υποβολή παρατηρήσεων επί της απόφασης του 2004 για την κίνηση της διαδικασίας ενδελεχούς επίσημης έρευνας προκάλεσε την αντίδραση από μέρους του αρχικού καταγγέλλοντα, ορισμένων δικαιούχων (Portovesme, Eurallumina e Alcoa) και άλλων ενδιαφερομένων μερών. Στη συγκεκριμένη περίπτωση συνοψίστηκαν απλά οι παρατηρήσεις σχετικά με το προτιμησιακό καθεστώς υπέρ της Portovesme, ILA και Eurallumina. Ιδίως, δεν συμπεριλήφθηκαν οι παρατηρήσεις που υπέβαλε η Alcoa, διότι είχαν ενδελεχώς συζητηθεί στην τελική απόφαση σχετικά με αυτή την εταιρεία (25).
4.1.1. Παρατηρήσεις που υπέβαλε η Portovesme
(55)
Σύμφωνα με την Portovesme, το καθεστώς προτιμησιακής τιμολόγησης έχει ως σκοπό την αποφυγή δυσλειτουργίας της αγοράς, και ιδίως την ανικανότητα της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας, που πρόσφατα απελευθερώθηκε στη Σαρδηνία, να προσφέρει ανταγωνιστικές τιμές εξαιτίας της μεγάλης ισχύος που διαθέτουν στην αγορά κατεστημένοι φορείς. Η Portovesme υποστηρίζει ότι η ENEL και η Endesa (των οποίων οι εγκαταστάσεις παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας στη Σαρδηνία εκχωρήθηκαν ακολούθως στην E.ON) συνιστούν δυοπώλιο και διατηρούν τις τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας στη Σαρδηνία τεχνητά ευθυγραμμισμένες με τις μέσες ιταλικές τιμές, ενώ εκ των πραγμάτων οι τιμές στη Σαρδηνία θα έπρεπε να είναι πολύ χαμηλότερες, ιδίως για τους μεγάλους χρήστες ηλεκτρικού ρεύματος και δεδομένης της πλεονάζουσας ικανότητας παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, που θα έπρεπε να ωθήσει τους παραγωγούς να πωλήσουν την ηλεκτρική ενέργεια σε ανταγωνιστικές τιμές.
(56)
Η Portovesme υποστηρίζει ότι η προτιμησιακή τιμή της οποίας τυγχάνει αντιστοιχεί στην τιμή που η εταιρεία θα επετύγχανε σε κανονικές συνθήκες της αγοράς, δηλαδή εάν η αγορά ηλεκτρικής ενέργειας λειτουργούσε ομαλά.
(57)
Σύμφωνα με αυτή την εταιρεία, οι αντισταθμιστικές πληρωμές που έλαβε από το Cassa Conguaglio (ίσες με ποσό 37 ευρώ/MWh) ευθυγραμμίζουν την τιμή του ηλεκτρικού ρεύματος που καταβάλλει η Portovesme με τις τιμές που πληρώνουν οι βασικοί ανταγωνιστές της και δεν νοθεύουν τον ανταγωνισμό, αφού όλοι οι παραγωγοί ψευδαργύρου στην ΕΕ καταβάλλουν τιμές ισοδύναμες και το μέτρο περιορίζεται να αντισταθμίσει το ανταγωνιστικό μειονέκτημα που υφίσταται η εταιρεία εξαιτίας των διαρθρωτικών προβλημάτων της Σαρδηνίας (συμπεριλαμβανομένης της απουσίας φυσικού αερίου).
(58)
Κατά την Portovesme, τα μέταλλα όπως ο ψευδάργυρος, το αλουμίνιο και ο μόλυβδος είναι βασικά προϊόντα των οποίων η παγκόσμια τιμή αναφοράς καθορίζεται στο χρηματιστήριο μετάλλων του Λονδίνου. Οι διακυμάνσεις στο τοπικό κόστος παραγωγής δεν μεταφράζονται σε διαφορές στις τιμές σε παγκόσμιο επίπεδο. Ιδίως, η παραγωγή ψευδαργύρου από την εταιρεία Portovesme είναι τόσο χαμηλή (κάτω του 1 % της παγκόσμιας παραγωγής) που δεν μπορεί να έχει επίδραση στις παγκόσμιες τιμές.
(59)
Χωρίς την προτιμησιακή τιμολόγηση, η Portovesme θα ήταν αναγκασμένη να κλείσει τη μονάδα της, αλλά αυτό το κλείσιμο δεν θα ευνοούσε τους άλλους παραγωγούς ψευδαργύρου της Ένωσης, διότι αυτοί δεν θα ήταν σε θέση να αυξήσουν την παραγωγή τους και η πλεονάζουσα ζήτηση θα καλυπτόταν από τις εξαγωγές των τρίτων χωρών. Η Portovesme ολοκληρώνει δηλώνοντας ότι η προτιμησιακή τιμολόγηση δεν επηρεάζει τον ανταγωνισμό και τις συναλλαγές στην Ένωση.
(60)
Επιπλέον, σύμφωνα με την Portovesme οι αντισταθμιστικές πληρωμές που καταβάλλει το Cassa Conguaglio δεν συνεπάγονται μεταφορά κρατικών πόρων, αφού το Cassa Conguaglio απλώς αναδιανέμει ιδιωτικά κονδύλια που προέρχονται από τους τελικούς καταναλωτές.
(61)
Η Portovesme παρατηρεί ότι η κατανάλωση ηλεκτρικού ρεύματος από τις ενεργοβόρες βιομηχανίες είναι σημαντική για να διασφαλιστεί η ασφάλεια και η συνέχιση της προμήθειας στη Σαρδηνία, καθώς και για να αποφευχθούν αναποτελεσματικότητες στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας που θα συνεπάγονταν μεγαλύτερο κόστος για τους τελικούς καταναλωτές.
(62)
Τέλος, η εταιρεία υπογραμμίζει ότι, εάν αναγκαζόταν να κλείσει τη μονάδα παραγωγής, αυτό θα είχε σοβαρό αντίκτυπο στον περιφερειακό ιστό παραγωγής, αφού θα χάνονταν 790 θέσεις εργασίας άμεσες και 500 έμμεσες.
4.1.2. Παρατηρήσεις που υπέβαλε η Eurallumina
(63)
Η Eurallumina διευκρινίζει ότι το κόστος παραγωγής της αλουμίνας στην Ευρώπη είναι υψηλότερο από ό,τι σε άλλες περιοχές του κόσμου, ιδίως λόγω των υψηλότερων τιμών της ηλεκτρικής ενέργειας και των καυσίμων, καθώς και του κόστους μεταφοράς του βωξίτη (26). Αυτό το υψηλότερο κόστος δεν μπορεί να μεταφραστεί σε υψηλότερες τιμές, διότι η τιμή της αλουμίνας διαμορφώνεται στο χρηματιστήριο μετάλλων του Λονδίνου και δεν μπορεί να καθοριστεί από τους μεμονωμένους παραγωγούς. Συνεπώς, σύμφωνα με αυτή την εταιρεία η ευρωπαϊκή παραγωγή αλουμίνας υφίσταται ανταγωνιστικό μειονέκτημα σε σχέση με τον υπόλοιπο κόσμο.
(64)
Πέραν των γενικών προβλημάτων που πλήττουν τα ευρωπαϊκά εργοστάσια αλουμίνας, η Eurallumina επισημαίνει επίσης τα ειδικά προβλήματα της Σαρδηνίας που εμποδίζουν τις τοπικές βιομηχανίες να επωφεληθούν της απελευθέρωσης της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας, ιδίως την ισχύ στην αγορά των κατεστημένων φορέων (βλέπε επίσης τις παρατηρήσεις της Portovesme στην αιτιολογική σκέψη 55). Επίσης, η Eurallumina αναφέρει την απουσία φυσικού αερίου ως ειδικό μειονέκτημα για την παραγωγή αλουμίνας στη Σαρδηνία, αφού για τις μεγάλες ποσότητες ατμού που είναι απαραίτητες για την επεξεργασία πρέπει να χρησιμοποιηθεί το βαρύ πετρέλαιο που είναι ακριβότερο.
(65)
Σύμφωνα με την Eurallumina, μετά την απελευθέρωση η ισχύς στην αγορά των παραγωγών ηλεκτρικής ενέργειας στη Σαρδηνία οδήγησε σε αύξηση των τιμών της ηλεκτρικής ενέργειας: χωρίς το καθεστώς, η Eurallumina θα είχε πληρώσει 65,95 ευρώ/MWh για τις προμήθειές της ηλεκτρικού ρεύματος, έναντι 44 ευρώ/MWh που κατέβαλε συνήθως πριν από την απελευθέρωση. Το καθεστώς τιμολόγησης του 2004 μείωσε την τιμή σε 35 ευρώ/MWh.
(66)
Όπως και η Portovesme, η Eurallumina υποστηρίζει ότι εάν υποχρεούται να εξέλθει της αγοράς, δεν θα μπορούσε να αντικατασταθεί από άλλους ευρωπαίους παραγωγούς αλουμίνας, που ήδη λειτουργούν στο ανώτατο επίπεδο της παραγωγικής ικανότητάς τους και το κενό που αυτή θα άφηνε θα συμπληρωνόταν από τις εισαγωγές από τρίτες χώρες. Το κλείσιμο θα συνεπάγεται την απώλεια 400 άμεσων θέσεων εργασίας και 250 έμμεσων (27). Επειδή η Eurallumina είναι ο μοναδικός προμηθευτής αλουμίνας για το μεταλλουργείο (smelter) της Alcoa, κατά τα λεγόμενά της το κλείσιμο της μονάδας παραγωγής αλουμίνας θα μπορούσε να βλάψει και την οικονομική βιωσιμότητα της Alcoa στη Σαρδηνία.
(67)
Συνεπώς, η Eurallumina ολοκληρώνει δηλώνοντας ότι το καθεστώς τιμολόγησης που θεσπίστηκε με το διάταγμα 2004 είναι αναγκαίο, εν αναμονή της ανάπτυξης των νέων υποδομών που θα εξαλείψουν τους βασικούς παράγοντες ανταγωνιστικού μειονεκτήματος που πλήττει τη βιομηχανία στη Σαρδηνία.
4.1.3. Παρατηρήσεις από μέρους τρίτων ενδιαφερομένων
(68)
Ένας ανταγωνιστής της Portovesme (ο ίδιος που είχε υποδείξει την υπόθεση στην Επιτροπή) επενέβη και μετά την κίνηση της διαδικασίας επίσημης έρευνας. Αυτός υπέβαλε μια ανάλυση του καθεστώτος τιμολόγησης, στην οποία συμπεραίνει ότι το καθεστώς προτιμησιακής τιμολόγησης του 2004 συνιστά παράνομη κρατική ενίσχυση. Ιδίως, ο καταγγέλλων παρατηρεί ότι το αμφισβητούμενο καθεστώς προτιμησιακής τιμολόγησης είναι εκ βάθρων διαφορετικό από το ιστορικό καθεστώς Alumix που χορηγήθηκε στην Alcoa και δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι δεν συνιστά ενίσχυση. Όσον αφορά την ενδεχόμενη συμβιβασιμότητα του μέτρου, ο καταγγέλλων υποστηρίζει ότι αυτό δεν μπορεί να εγκριθεί ούτε ως λειτουργική ενίσχυση περιφερειακού χαρακτήρα, ούτε ως ενίσχυση στην αναδιάρθρωση και θα έπρεπε κατά συνέπεια να κηρυχθεί ασυμβίβαστο.
(69)
Η Solvay Chimica Italia και η Solvay Chimica Bussi (που δραστηριοποιούνται στον κλάδο λευκασμένου χλωρίου) υπέβαλαν τις παρατηρήσεις τους για τα καθεστώτα τιμολόγησης του 2004 τον Ιούλιο 2005, μετά τη λήξη της προθεσμίας ενός μηνός για την υποβολή παρατηρήσεων όσον αφορά την κίνηση της διαδικασίας επίσημης έρευνας. Παρά την καθυστέρηση, αυτές οι εταιρείες ζήτησαν να θεωρηθούν ως ενδιαφερόμενοι μέρη. Στις παρατηρήσεις τους, οι εταιρείες συνάγουν ότι τόσο τα καθεστώτα τιμολόγησης του 2004 όσο και εκείνα του 2005 θεωρούνται ότι συνιστούν παράνομες και ασυμβίβαστες κρατικές ενισχύσεις.
4.1.4. Παρατηρήσεις της Ιταλίας
(70)
Η Ιταλία επισημαίνει ότι η αγορά ηλεκτρικής ενέργειας στην Ευρωπαϊκή Ένωση δεν είναι ακόμη πλήρως ανταγωνιστική, όπως έχει ήδη αναγνωρίσει η ίδια η Επιτροπή στην τέταρτη ετήσια έκθεσή της σχετικά με την υλοποίηση της εσωτερικής αγοράς φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας (28). Οι επιχειρήσεις, ιδίως οι υψηλής ενεργειακής έντασης, δεν είναι σε θέση να επιλέξουν ελεύθερα τους προμηθευτές τους και να αγοράζουν ηλεκτρική ενέργεια με συγκρίσιμους όρους στα διάφορα κράτη μέλη. Αυτές οι δυσκολίες δεν συνδέονται με τις εμπορικές ικανότητες αυτών των επιχειρήσεων, αλλά αποτελούν απόρροια των διαρθρωτικών ελλείψεων των αγορών ενέργειας. Η τρέχουσα κατάσταση στην αγορά ενέργειας της Ένωσης έχει αρνητικές επιπτώσεις στον ελεύθερο ανταγωνισμό στις αγορές των προϊόντων των ενεργοβόρων καταναλωτών.
(71)
Στην Ιταλία, παρά την απελευθέρωση του τομέα, υπάρχουν ειδικές διαρθρωτικές αδυναμίες όπως, για παράδειγμα, η ανεπαρκής σύνδεση μεταξύ των διαφόρων τμημάτων των εθνικών δικτύων και συγκεντρωμένη δομή αγοράς. Σ’ αυτές τις περιστάσεις, η απελευθέρωση δεν μεταφράζεται σε καλύτερες τιμές για τους ενεργοβόρους καταναλωτές. Το πρόβλημα είναι ιδιαίτερα οξύ στη Σαρδηνία, όπου η διασύνδεση είναι περιορισμένη.
(72)
Ως εκ τούτου, η Ιταλία ισχυρίζεται ότι ένα ειδικό σύστημα τιμολόγησης που ανταποκρίνεται στις συνθήκες της ζήτησης θα πρέπει να θεωρείται αιτιολογημένο ως κανονιστικό μέτρο για την προσομοίωση των μηχανισμών που θα έπρεπε να λειτουργούν σε μια πλήρως ανταγωνιστική αγορά. Η εν λόγω παρέμβαση αποκαθιστά ίσους όρους ανταγωνισμού μεταξύ των εταιρειών υψηλής ενεργειακής έντασης που λειτουργούν σε διάφορα κράτη μέλη, εξαλείφοντας τα γεωγραφικά μειονεκτήματα που πλήττουν τις επιχειρήσεις που εδρεύουν στη Σαρδηνία. Το καθεστώς θα προέτρεχε των αποτελεσμάτων που αναμένονται από τη διαδικασία απελευθέρωσης. Σύμφωνα με την Ιταλία, παρόμοια μέτρα έχουν εφαρμοστεί σε άλλα κράτη μέλη, όπου οι ενεργοβόροι καταναλωτές τυγχάνουν ρυθμισμένων καθεστώτων τιμολόγησης ηλεκτρικής ενέργειας.
(73)
Σύμφωνα με την Ιταλία, το διάταγμα του 2004 επιδιώκει άλλους δύο στόχους: να στηρίξει την απασχόληση στη Σαρδηνία, συγκεντρωμένη στη μεταλλουργική βιομηχανία, και να διατηρήσει σε επαρκές επίπεδο τη ζήτηση στον τομέα της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας στη Σαρδηνία, ο οποίος παρουσιάζει πλεονάζουσα παραγωγική ικανότητα.
(74)
Η Ιταλία ισχυρίζεται ότι το νέο τιμολογιακό καθεστώς ισοδυναμεί, εκ των πραγμάτων, στο αρχικό καθεστώς της Alumix, που η Επιτροπή είχε κρίνει ότι δεν συνιστούσε κρατική ενίσχυση. Οι διαφορές μεταξύ του παλαιού και του νέου καθεστώτος οφείλονται αποκλειστικά στη νέα «διάρθρωση του τιμολογίου» που απαιτήθηκε λόγω της έναρξης της απελευθερωμένης αγοράς ενέργειας.
(75)
Η Ιταλία δηλώνει ότι το καθεστώς τιμολόγησης δεν συνιστά κρατική ενίσχυση. Όσον αφορά τη χρήση κρατικών πόρων, η Ιταλία ισχυρίζεται ότι το σύστημα τιμολόγησης είναι συγκρίσιμο με εκείνο για το οποίο, στην υπόθεση PreussenElektra (29), το Δικαστήριο απεφάνθη ότι δεν αφορά κρατικούς πόρους. Το Cassa Conguaglio, ως «τεχνικός λογιστικός φορέας του συστήματος» δεν μπορεί να διαθέτει ελεύθερα τους οικονομικούς πόρους που διαχειρίζεται. Το γεγονός ότι η AEEG και το Υπουργείο Οικονομικών μπορούν να ασκούν κάποιον έλεγχο στις δραστηριότητες του Cassa Conguaglio δεν σημαίνει ότι το κράτος είναι σε θέση να διαθέτει ελεύθερα τους εν λόγω πόρους. Συνεπώς, σύμφωνα με την Ιταλία οι πόροι που χρησιμοποιούνται για τη χρηματοδότηση του μηχανισμού τιμολόγησης είναι εξ ολοκλήρου ιδιωτικοί.
(76)
Επιπλέον, η Ιταλία δηλώνει ότι το καθεστώς τιμολόγησης δεν έχει καμία επίδραση στις συναλλαγές στο εσωτερικό της Ένωσης και δεν μπορεί να νοθεύσει τον ανταγωνισμό για λόγους που συνδέονται με την ύπαρξη μιας παγκόσμιας τιμής των εν λόγω προϊόντων, τα οποία αποτελούν βασικά προϊόντα (βλέπε τις παρατηρήσεις της Portovesme στη σκέψη 55). Επιπλέον, η ιταλική παραγωγή και η παραγωγή της ΕΕ αυτών των μετάλλων δεν αυξήθηκε με τον ρυθμό της ζήτησης. Για παράδειγμα, το 2005 η εθνική παραγωγή κάλυψε μόνο το 12 %, το 55 % και το 80 % της ιταλικής ζήτησης αλουμινίου, ψευδαργύρου και μολύβδου αντιστοίχως. Συνεπώς, στην Ένωση και στην Ιταλία καταγράφεται ένα αυξανόμενο έλλειμμα παραγωγής αυτών των μετάλλων, ενώ η ζήτηση καλύπτεται όλο και περισσότερο από εξαγωγές που προέρχονται από τρίτες χώρες. Εάν η μεταλλουργική βιομηχανία στην Ιταλία εξαφανιστεί, κανένας νέος φορέας της Ένωσης δεν θα μπορούσε να αντικαταστήσει την απωλεσθείσα παραγωγική ικανότητα στην Ιταλία, δεδομένου ότι οι μονάδες παραγωγής λειτουργούν ήδη με το πλήρες δυναμικό τους και κανένας νέος ή υφιστάμενος παραγωγός δεν θα είχε κίνητρο να αυξήσει την παραγωγή του, λαμβάνοντας υπόψη ότι οι μακροπρόθεσμες προοπτικές είναι αβέβαιες όσον αφορά τη διαθεσιμότητα ηλεκτρικής ενέργειας σε λογικές τιμές. Συνεπώς, η διατήρηση αυτών των παραγωγικών ικανοτήτων στην Ιταλία δεν μπορεί να βλάψει τον ανταγωνισμό. Επειδή οι τιμές των καθεστώτων προτιμησιακής τιμολόγησης δεν είναι χαμηλότερες από τις τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας που καταβάλλονται κατά μέσο όρο από τους ανταγωνιστές των δικαιούχων εταιρειών, αυτό δεν ενθαρρύνει τις εξαγωγές από τη Σαρδηνία προς άλλα κράτη μέλη.
(77)
Η Ιταλία διατείνεται ότι ακόμα και αν η Επιτροπή κατέληγε στο συμπέρασμα ότι το μέτρο συνιστά κρατική ενίσχυση, το καθεστώς τιμολόγησης θα μπορούσε να θεωρηθεί συμβατό με την εσωτερική αγορά ως λειτουργική ενίσχυση περιφερειακού χαρακτήρα, για την οποία η Σαρδηνία είναι επιλέξιμη βάση των παρεκκλίσεων του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο α) της ΣΛΕΕ.
(78)
Κατά την άποψη της Ιταλίας, οι ατέλειες της αγοράς ηλεκτρικού ρεύματος της Σαρδηνίας (αγορά συγκεντρωμένη, αμελητέα διασύνδεση, πλεονάζουσα παραγωγική ικανότητα ηλεκτρικής ενέργειας), καθώς και η έλλειψη πρόσβασης στην υποδομή διανομής του φυσικού αερίου συνιστούν περιφερειακό μειονέκτημα που το καθεστώς τιμολόγησης προτίθεται να εξαλείψει.
(79)
Η Ιταλία επισημαίνει ότι οι τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας στην εθνική επικράτεια είναι υψηλότερες κατά 38 % των μέσων ευρωπαϊκών τιμών για τους καταναλωτές υψηλής ενεργειακής έντασης. Αυτό δημιουργεί πρόβλημα ανταγωνισμού, που επιδεινώνεται περαιτέρω στη Σαρδηνία από τις ατέλειες της τοπικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας και από την αδυναμία πρόσβασης στο δίκτυο διανομής φυσικού αερίου.
(80)
Η Ιταλία δηλώνει ότι το μέτρο συμβάλλει στην περιφερειακή ανάπτυξη, διότι η μεταλλουργική βιομηχανία συμβάλλει σημαντικά στην οικονομία και στα επίπεδα απασχόλησης στη Σαρδηνία (ο μεταλλουργικός τομέας αντιπροσωπεύει πράγματι το 12 % των απασχολούμενων και το 12,2 % του περιφερειακού ΑΕΠ στη βιομηχανία μεταποίησης). Το καθεστώς τιμολόγησης επιδρά θετικά στην απασχόληση και στη διατήρηση του κοινωνικού και οικονομικού ιστού της νήσου.
(81)
Σύμφωνα με την Ιταλία, το καθεστώς προτιμησιακής τιμολόγησης είναι αναλογικό των μειονεκτημάτων που αντιμετωπίζουν οι δικαιούχοι, εφόσον ευθυγραμμίζει απλώς τις τιμές για την ηλεκτρική ενέργεια που καταβάλλουν οι παραγωγοί της Σαρδηνίας με εκείνες που καταβάλλουν κατά μέσο όρο οι ανταγωνιστές τους σε επίπεδο της Ένωσης.
(82)
Επιπλέον, το καθεστώς είναι βραχυπρόθεσμο και μεταβατικό, αφού θα παραμείνει σε ισχύ μόνο μέχρι την ολοκλήρωση των έργων υποδομής που προορίζονται να βελτιώσουν τη διασύνδεση με τα δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου [(το νέο καλώδιο διασύνδεσης SAPEI και ο αγωγός αερίου GALSI (30)].
(83)
Σύμφωνα με την Ιταλία, το μέτρο είναι επίσης φθίνον, αφού η προτιμησιακή τιμή είναι τιμαριθμοποιημένη βάσει της μεταβολής των τιμών των καυσίμων, και μπορεί μόνο να αυξηθεί ή να παραμείνει αμετάβλητη.
4.2. Υπόθεση C 13/06
4.2.1. Παρατηρήσεις που υπέβαλε η Portovesme
(84)
Η Portovesme θεωρεί ότι τα καθεστώτα τιμολόγησης του 2005 δεν νοθεύουν τον ανταγωνισμό, είναι αναγκαία για να διασφαλίσουν την επιβίωση των εν λόγω βιομηχανιών και δύνανται να θεωρηθούν συμβιβάσιμα ως ενισχύσεις περιφερειακού χαρακτήρα. Τα επιχειρήματα που πρόβαλε η εταιρεία αντιστοιχούν σε εκείνα της Ιταλίας (βλέπε τις αιτιολογικές σκέψεις 87 έως 104), στα οποία γίνεται αναφορά.
4.2.2. Παρατηρήσεις από μέρους της Eurallumina
(85)
Και η Eurallumina θεωρεί ότι τα καθεστώτα τιμολόγησης του 2005 δεν νοθεύουν τον ανταγωνισμό, είναι αναγκαία για να διασφαλίσουν την επιβίωση των εν λόγω βιομηχανιών και δύνανται να θεωρηθούν συμβιβάσιμα ως ενισχύσεις περιφερειακού χαρακτήρα. Τα επιχειρήματα που πρόβαλε η εταιρεία αντιστοιχούν σε εκείνα της Ιταλίας, στα οποία γίνεται αναφορά.
4.2.3. Παρατηρήσεις από τους τρίτους ενδιαφερόμενους
(86)
Οι ίδιοι ανταγωνιστές της Portovesme και της Syndial που είχαν υποβάλει παρατηρήσεις στην υπόθεση C 38/B/04 επενέβησαν και κατά την εν λόγω διαδικασία. Αμφότερες οι εταιρείες υπογραμμίζουν το γεγονός ότι το εν λόγω μέτρο συνιστά λειτουργική ενίσχυση η οποία θα έπρεπε να θεωρηθεί ασυμβίβαστη με την εσωτερική αγορά.
4.2.4. Παρατηρήσεις της Ιταλίας
(87)
Η Ιταλία υποστηρίζει ότι τα καθεστώτα τιμολόγησης του 2005 είναι πολύ διαφορετικά από εκείνα που εφαρμόστηκαν το 2004, αφού αυτά τώρα πληρούν τις απαιτήσεις των κατευθυντηρίων γραμμών όσον αφορά τις ενισχύσεις περιφερειακού χαρακτήρα.
(88)
Σύμφωνα με την Ιταλία, μολονότι μια επιφανειακή αξιολόγηση μπορεί να οδηγήσει στην κατάταξη των τιμών ως λειτουργικών ενισχύσεων, αυτές αποτελούν μέρος, στην πραγματικότητα, μιας σειράς μέτρων που προορίζονται να ευνοήσουν την περιφερειακή ανάπτυξη στη Σαρδηνία. Η Ιταλία υπογραμμίζει, ιδίως, τη στενή σχέση μεταξύ των τιμών και της δέσμευσης, που ζητείται από τους δικαιούχους, να πραγματοποιήσουν μακροπρόθεσμες επενδύσεις. Επιπλέον, η ρήτρα αναστολής σύμφωνα με την οποία η υλοποίηση του μέτρου υπόκειται στην έγκριση από μέρους της Επιτροπής μαρτυρεί, σύμφωνα με την Ιταλία, τον χαρακτήρα της ενίσχυσης ως περιφερειακού χαρακτήρα.
(89)
Το μνημόνιο συμφωνίας που συνομολόγησαν η περιφέρεια της Σαρδηνίας και οι δικαιούχοι αποτελεί το κλειδί αυτής της στρατηγικής. Αυτό αποτελείται από τα ακόλουθα στοιχεία:
α)
τις παραγωγικές επενδύσεις που περιγράφονται στα βιομηχανικά σχέδια που υπέβαλαν οι δικαιούχοι·
β)
την ταχεία έγκριση για την υλοποίηση των υποδομών ενεργειακής διασύνδεσης που να επιτρέπουν στους δικαιούχους να έχουν πρόσβαση σε ενεργειακές προμήθειες σε ανταγωνιστικές τιμές (ο αγωγός αερίου GALSI και το καλώδιο διασύνδεσης SAPEI)·
γ)
την ανάθεση μιας ολοκληρωμένης εκχώρησης για την εκμετάλλευση του ανθρακωρυχείου στην περιοχή Sulcis και για την υλοποίηση/διαχείριση ενός νέου σταθμού που λειτουργεί με άνθρακα για την προμήθεια ηλεκτρικής ενέργειας στους δικαιούχους· και
δ)
τα καθεστώτα προτιμησιακής τιμολόγησης.
(90)
Η Ιταλία θεωρεί ότι οι τιμές πρέπει να θεωρηθούν ως ένα μέσο οικονομικής πολιτικής που προορίζεται να διασώσει τομείς που απειλούνται από τις υψηλές τιμές ενέργειας, οι οποίοι διαφορετικά θα μεταφέρονταν εκτός Ιταλίας και Ευρώπης εξαιτίας του επιθετικού ανταγωνισμού επιχειρήσεων εκτός ΕΕ οι οποίες έχουν μικρότερο κόστος παραγωγής. Οι τιμές θα εφαρμοστούν μέχρι την ολοκλήρωση των προβλεπόμενων υποδομών και την επίτευξη μιας ανταγωνιστικής εσωτερικής αγοράς ενέργειας. Το μέτρο θα ήταν σύννομο με το πνεύμα των ενισχύσεων περιφερειακού χαρακτήρα, καθότι θα προήγαγε την οικονομική ανάπτυξη και την απασχόληση σε μια νήσο όπου οι ενεργοβόρες παραγωγές υφίστανται ανταγωνιστικό μειονέκτημα που οφείλεται όχι μόνο στο ατελές επίπεδο απελευθέρωσης της αγοράς της ηλεκτρικής ενέργειας, αλλά επίσης στις μεγάλες ελλείψεις υποδομής στη Σαρδηνία σε ό,τι αφορά τη διασύνδεση με τα εθνικά δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου.
(91)
Προς επίρρωση αυτής της ολοκληρωμένης προσέγγισης, η Ιταλία αναφέρει την πρώτη έκθεση της ομάδας υψηλού επιπέδου για την ανταγωνιστικότητα, την ενέργεια και το περιβάλλον (31), στην οποία παρατηρείται ότι η διαδικασία απελευθέρωσης του τομέα ενέργειας δεν παρήγαγε ικανοποιητικά αποτελέσματα και ό,τι είναι αναγκαίο να βελτιωθεί η διασύνδεση και εκφράζεται η ελπίδα να συνομολογούνται μακροπρόθεσμες συμβάσεις προμήθειας με προβλέψιμες τιμές ή εταιρικές σχέσεις μεταξύ καταναλωτών και προμηθευτών ηλεκτρικής ενέργειας. Σχετικά, η Ιταλία υπογραμμίζει ότι οι προγραμματισμένες παρεμβάσεις για τη Σαρδηνία είναι ακριβώς προς αυτή την κατεύθυνση, προσθέτοντας ότι είναι ταυτόχρονα αναγκαία βραχυπρόθεσμα μέτρα όπως οι εν λόγω τιμές για την εγγύηση της ανταγωνιστικότητας της βιομηχανίας της Σαρδηνίας και την επιβίωσή της μέχρι την υλοποίηση των προγραμματισμένων επενδύσεων που να οδηγήσουν στην επίλυση των διαρθρωτικών προβλημάτων.
(92)
Η Ιταλία υποστηρίζει ότι δεν είναι δυνατό να γίνει σύγκριση μεταξύ των τιμών ηλεκτρικής ενέργειας που πληρώνουν οι δικαιούχοι της Σαρδηνίας με τις μέσες τιμές ηλεκτρικής ενέργειας που πληρώνουν ανάλογες επιχειρήσεις στην ηπειρωτική Ιταλία, αφού οι επιχειρήσεις υψηλής ενεργειακής έντασης αγοράζουν την ηλεκτρική ενέργεια βάσει διμερών συμβάσεων οι οποίες δεν δημοσιοποιούνται. Σύμφωνα με την Ιταλία, η Επιτροπή σφάλλει πραγματοποιώντας σύγκριση βασιζόμενη στις τιμές που καταγράφονται στα χρηματιστήρια ηλεκτρικής ενέργειας, αφού μόνο ένα ελάχιστο μέρος των προμηθειών ηλεκτρικής ενέργειας αυτών των επιχειρήσεων αγοράζεται στα χρηματιστήρια.
(93)
Κατά την άποψη της Ιταλίας, οι διαπραγματευόμενες τιμές μέσω διμερών συμβάσεων είναι ευνοϊκές προς τους καταναλωτές μόνο εάν αυτοί έχουν τη δυνατότητα να επιλέξουν ελεύθερα τους προμηθευτές τους και να αγοράσουν ηλεκτρική ενέργεια που παράγεται με ανταγωνιστικές τεχνολογίες. Τούτο δεν είναι δυνατό στη Σαρδηνία, όπου οι σταθμοί παραγωγής ηλεκτρικού ρεύματος δεν μπορούν να παράγουν ενέργεια με περιορισμένο κόστος αφού δεν έχουν πρόσβαση στο φυσικό αέριο. Συνεπώς, οι νέες επενδύσεις σε σύγχρονα εργοστάσια παραγωγής ενέργειας αποθαρρύνονται από την περιορισμένη ηλεκτρική διασύνδεση που καθιστά αδύνατη την εξαγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. Ένας άλλος παράγοντας είναι η συγκέντρωση της αγοράς και ο ρόλος που διαδραματίζουν οι παραδοσιακοί φορείς.
(94)
Σύμφωνα με την Ιταλία, σε αυτές τις περιστάσεις μπορεί να δικαιολογηθεί η εφαρμογή τιμολογιακών καθεστώτων που να σταθεροποιούν τις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας μέχρι την επίτευξη περισσότερο αποτελεσματικού ανταγωνισμού στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας. Ακόμη μια φορά, η Ιταλία υποστηρίζει ότι τα καθεστώτα προτιμησιακής τιμολόγησης λειτουργούν ως κίνητρο για τη λειτουργία μιας αγοράς πλήρως ανταγωνιστικής.
(95)
Όσον αφορά την κατάσταση πλεονάζουσας παραγωγικής ικανότητας ηλεκτρικής ενέργειας, που οδήγησε την Επιτροπή να αμφισβητήσει ότι οι τιμές ηλεκτρικής ενέργειας ήταν υψηλότερες στη Σαρδηνία σε σύγκριση με την ηπειρωτική Ιταλία (αφού η πλεονάζουσα ικανότητα θα έπρεπε μάλλον να παροτρύνει τους παραγωγούς να πωλούν σε ανταγωνιστικές τιμές στους μεγάλους καταναλωτές - βλέπε την αιτιολογική σκέψη 47), η Ιταλία ισχυρίζεται τα ακόλουθα: η πλεονάζουσα παραγωγική ικανότητα της Σαρδηνίας δεν μπορεί να συνεπάγεται μείωση των τιμών κατανάλωσης, αφού σ’ αυτή την ειδική περίπτωση η πλεονάζουσα ικανότητα οφείλεται στην περιορισμένη διασύνδεση, που καθιστά αναγκαία τη σύσταση ενός σημαντικού αποθέματος ικανότητας (32) για να διασφαλιστεί η συνέχεια των προμηθειών ηλεκτρικής ενέργειας στη νήσο. Επειδή αυτό το απόθεμα αποζημιώνεται σε κάθε περίπτωση μέσω επιβαρύνσεων σε όλους τους τελικούς καταναλωτές, δεν συμφέρει στους προμηθευτές ηλεκτρικής ενέργειας να πωλούν σε πιο ανταγωνιστικές τιμές την ηλεκτρική ενέργεια που παράγεται προσφεύγοντας σ’ αυτή τη μη χρησιμοποιημένη ικανότητα.
(96)
Σύμφωνα με την Ιταλία, η ενίσχυση είναι αναλογική, αφού η τιμή που καθόρισε η AEEG για το 2005 (βλέπε την αιτιολογική σκέψη 34) αντιστοιχεί στη μέση τιμή που πληρώνουν στην Ένωση οι ανταγωνιστές των δικαιούχων, τιμή η οποία υπολογίστηκε από την Αρχή ρύθμισης κατά αμερόληπτο τρόπο. Η Ιταλία υπενθυμίζει επίσης ότι, το 2005, σε άλλα κράτη μέλη με ρυθμισμένα τιμολόγια οι μεγάλοι βιομηχανικοί καταναλωτές πλήρωσαν για τις προμήθειές τους ηλεκτρικής ενέργειας τιμές έως μόνο 25 ευρώ/MWh.
(97)
Ενόψει των ανωτέρω, η Ιταλία αμφισβητεί τα στοιχεία που υπέβαλαν οι καταγγέλλοντες, τα οποία κατά τη γνώμη της δεν είναι μεθοδολογικώς ορθά, αφού υπερεκτιμούν τις μέσες τιμές ηλεκτρικού ρεύματος που πληρώνουν οι ανταγωνιστές στην Ένωση.
(98)
Σύμφωνα με την Ιταλία, η διάρκεια του καθεστώτος (6 έτη αντί για 5) δικαιολογείται από την απαίτηση αναμονής της ολοκλήρωσης της ενεργειακής υποδομής.
(99)
Επιπλέον, η Ιταλία δηλώνει ότι τηρήθηκε το κριτήριο της σταδιακής μείωσης, αφού τα τιμολόγια ενημερώνονται βάσει της μέσης σταθμισμένης των μεταβολών που καταγράφονται στα χρηματιστήρια του Άμστερνταμ και της Φρανκφούρτης και μπορούν μόνο να αυξηθούν και όχι να μειωθούν.
(100)
Τα τιμολόγια είναι συνδεδεμένα με τις μεταβολές της τιμής στα χρηματιστήρια ηλεκτρικής ενέργειας διότι, σύμφωνα με την Ιταλία, αποτελούν μια αντικειμενική και συνολικά αντιπροσωπευτική αναφορά των τάσεων των τιμών ενέργειας. Ωστόσο, η Ιταλία υποστηρίζει ότι οι πραγματικές αυξήσεις της τιμής για τους καταναλωτές υψηλής ενεργειακής έντασης της Ένωσης είναι κατά κανόνα σημαντικά χαμηλότερες από τις αυξήσεις που καταγράφονται στα χρηματιστήριο ηλεκτρικής ενέργειας (αφού αυτοί οι καταναλωτές πληρώνουν τιμές που έχουν συμφωνηθεί σε διμερείς συμβάσεις ή έχουν καθοριστεί από το κράτος, στην περίπτωση ρυθμισμένων τιμολογίων, και κατά συνέπεια λιγότερο υποκείμενες σε διακυμάνσεις).
(101)
Ως εκ τούτου, η Ιταλία συνάγει ότι η αύξηση κατά 4 % σε ετήσια βάση που εφαρμόζεται στα τιμολόγια της Σαρδηνίας είναι ανάλογη με τις αυξήσεις των τιμών ενέργειας που εφαρμόζονται στους άμεσους ανταγωνιστές τους της Ένωσης.
(102)
Η Ιταλία επισημαίνει την ύπαρξη στην Ένωση μέτρων που έχουν αποτελέσματα αντίστοιχα με εκείνα που παράγονται από τα αμφισβητούμενα καθεστώτα προτιμησιακής τιμολόγησης και θεωρεί ότι αυτά θα έπρεπε να αξιολογηθούν κατά τον ίδιο τρόπο, ανεξάρτητα από τη μορφή τους, αφού έχουν όλα ως κοινό στόχο να διασφαλίσουν την επιβίωση ενεργοβόρων βιομηχανιών στην Ένωση και να εμποδίσουν τη μετεγκατάστασή τους εκτός της εθνικής επικράτειας.
(103)
Σύμφωνα με την Ιταλία, παρόλο που από το 2007 η Σαρδηνία δεν είναι πλέον επιλέξιμη να τύχει λειτουργικών επενδύσεων περιφερειακού χαρακτήρα, οι κατευθυντήριες γραμμές όσον αφορά τις κρατικές ενισχύσεις περιφερειακού χαρακτήρα προβλέπουν τη δυνατότητα σταδιακής εξόδου από τα υφιστάμενα καθεστώτα τη στιγμή κατά την οποία μια περιφέρεια παύει να είναι επιλέξιμη για την παρέκκλιση κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο α) της ΣΛΕΕ. Συνεπώς, η Επιτροπή θα μπορούσε ακόμη να εγκρίνει το μέτρο σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές για τις κρατικές ενισχύσεις περιφερειακού χαρακτήρα του 2007. Εν πάση περιπτώσει, η Ιταλία υποστηρίζει ότι το αμφισβητούμενο μέτρο δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι συνιστά τακτική λειτουργική ενίσχυση.
(104)
Η Ιταλία υπογραμμίζει ακόμη μια φορά ότι τα καθεστώτα τιμολόγησης δεν επηρεάζουν τις συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών, για τους λόγους που ήδη αναπτύχθηκαν στην αιτιολογική σκέψη 76 για το αλουμίνιο, τον ψευδάργυρο και τον μόλυβδο. Ο ίδιος συλλογισμός ισχύει και για τη χημική βιομηχανία. Η Ιταλία υπογραμμίζει ότι το 2003 οι εισαγωγές χημικών προϊόντων στην Ιταλία υπερέβησαν τις εξαγωγές και ότι η παραγωγή της Ένωσης και της Ιταλίας είναι σε παρακμή από το 2001. Όσον αφορά συγκεκριμένα την παραγωγή PVC, που αντιπροσωπεύει τη μεγαλύτερη εφαρμογή του χλωρίου, φαίνεται ότι υφίσταται στην Ιταλία έλλειμμα παραγωγής (το 2002 παρήχθησαν μόνο 470 000 τόνοι PVC έναντι κατανάλωσης 970 000 τόνων).
5. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΜΕΤΡΟΥ
5.1. Ύπαρξη κρατικής ενίσχυσης κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ
(105)
Σύμφωνα με το άρθρο 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ, ένα μέτρο συνιστά κρατική ενίσχυση εφόσον πληρούνται σωρευτικά οι ακόλουθες προϋποθέσεις: το μέτρο α) παρέχει οικονομικό πλεονέκτημα στον δικαιούχο· β) χορηγείται από το κράτος με κρατικούς· γ) είναι επιλεκτικό· δ) επηρεάζει τις συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών και απειλεί να νοθεύσει τον ανταγωνισμό στην Ένωση.
5.1.1. Ύπαρξη πλεονεκτήματος
(106)
Βάσει του καθεστώτος προτιμησιακής τιμολόγησης του 2004 και του 2005, το κράτος επενέβη για να επιδοτήσει την τιμή ηλεκτρικού ρεύματος που διαπραγματεύθηκαν οι δικαιούχοι με τους προμηθευτές τους. Για παράδειγμα, το 2004 ελλείψει αντισταθμιστικών πληρωμών, η Portovesme και η Eurallumina θα είχαν καταβάλει αντιστοίχως 63 ευρώ ανά MWh (33) και 65,95 ευρώ/MWh, βάσει των διμερών συμβάσεων προμήθειας που ίσχυαν τότε. Αυτά τα στοιχεία χορηγήθηκαν από την Ιταλία και από τους δικαιούχους και δεν αποτελούν κατά συνέπεια αντικείμενο αμφισβήτησης.
(107)
Το 2005, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρέσχε η Ιταλία, η τιμή του ηλεκτρικού ρεύματος που διαπραγματεύθηκε η Syndial με τον προμηθευτή της υπερέβαινε τα 60 ευρώ/MWh (ενώ η προτιμησιακή τιμή θα την είχε μειώσει στα 27 ευρώ/MWh). Η λογική των δύο μέτρων ήταν ότι το κράτος θα είχε αποζημιώσει τους δικαιούχους για το συμπληρωματικό κόστος που επωμίζονταν για την αγορά ηλεκτρικής ενέργειας στη Σαρδηνία σε σχέση με τις μέσες τιμές που κατέβαλαν οι ανταγωνιστές τους στην Ένωση.
(108)
Η Portovesme ισχυρίζεται ότι η προτιμησιακή τιμή αντιστοιχεί στην τιμή που θα ίσχυε σε μια πλήρως ανταγωνιστική αγορά και κατά συνέπεια δεν συνεπάγεται κανένα πλεονέκτημα. Η Επιτροπή έχει ήδη απορρίψει αυτόν τον ισχυρισμό στην υπόθεση Alcoa, στην οποία επρόκειτο στην ουσία για παρόμοια τιμολογιακά καθεστώτα. Ούτε τα Δικαστήρια της Ένωσης ούτε η Επιτροπή έχουν λάβει ποτέ υπόψη τους τις ισχύουσες συνθήκες μιας υποθετικής αγοράς με καλύτερη λειτουργία για να αξιολογήσουν την ύπαρξη πλεονεκτήματος. Το πλαίσιο αναφοράς αφορούσε πάντα τις ισχύουσες συνθήκες στις εν λόγω πραγματικές αγορές (34).
(109)
Επιπλέον, η ανωτέρω επιχειρηματολογία προϋποθέτει ότι, εκεί όπου μια αγορά δεν λειτουργεί ομαλά, θα ήταν δικαιολογημένο ένα κράτος μέλος να καθορίσει τις τιμές που προσομοιάζουν συνθήκες αποτελεσματικού ανταγωνισμού (βλέπε την παρατήρηση της Ιταλίας στην αιτιολογική σκέψη 72).
(110)
Αυτή η λογική δεν είναι αποδεκτή, επειδή αντιβαίνει στην εδραιωμένη από την κοινοτική νομολογία αρχή σύμφωνα με την οποία «το γεγονός ότι ένα κράτος μέλος επιδιώκει να επιτύχει την προσέγγιση, μέσω μονομερών μέσων, των όρων ανταγωνισμού που ισχύουν σε ορισμένο οικονομικό τομέα με αυτούς που επικρατούν σε άλλα κράτη μέλη δεν μπορεί να στερήσει από τα μέτρα αυτά τον χαρακτήρα κρατικής ενίσχυσης» (35). Η Επιτροπή θεωρεί ότι η ως άνω αρχή εφαρμόζεται κατ’ αναλογία σε καταστάσεις στις οποίες ένα κράτος μέλος επιδιώκει να επιτύχει την προσέγγιση των όρων ανταγωνισμού με αυτούς που επικρατούν σε μια πλήρως ανταγωνιστική αγορά.
(111)
Επιπλέον, εάν γινόταν δεκτή αυτή η πρόταση, δεν θα συνιστούσαν κρατικές ενισχύσεις οι επιδοτήσεις που παρέχουν τα κράτη μέλη για να καλύψουν τη διαφορά μεταξύ μιας ελεύθερα διαπραγματευόμενης τιμής στην αγορά μεταξύ δύο φορέων και της θεωρητικής τιμής που θα μπορούσε να συμφωνηθεί σε συνθήκες πλήρους ανταγωνισμού. Αυτό θα ματαίωνε τον βασικό στόχο του ελέγχου των κρατικών ενισχύσεων.
(112)
Η Ιταλία ισχυρίζεται ότι αυτά τα καθεστώτα τιμολόγησης είναι ίδια με το καθεστώς τιμολόγησης Alumix, που η Επιτροπή είχε χαρακτηρίσει ως ενίσχυση (βλέπε την αιτιολογική σκέψη 74), και θα έπρεπε κατ’ αναλογία να θεωρηθεί ότι συνιστούν ενίσχυση.
(113)
Η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι η κατάσταση επί της οποίας η ίδια απεφάνθη στην υπόθεση Alumix ήταν πολύ διαφορετική. Στην υπόθεση Alumix, το καθεστώς τιμολόγησης είχε χορηγηθεί από την ENEL, που τότε ήταν η δημόσια επιχείρηση που παρείχε ηλεκτρική ενέργεια σε μονοπωλιακό καθεστώς, σε μια αγορά ηλεκτρικής ενέργειας που δεν είχε ακόμα απελευθερωθεί (36). Δεδομένης της κατάστασης, η Επιτροπή είχε υποχρεωθεί να εξετάσει κατά πόσον η ENEL εφάρμοζε μια τιμή τεχνητά χαμηλή, ή εάν δρούσε ως συνετός επιχειρηματίας της αγοράς. Λαμβανομένου υπόψη του μονοπωλίου που κατείχε η ENEL για την παραγωγή και παροχή του ηλεκτρικού ρεύματος, δεν υπήρχε καμία τιμή αγοράς στην οποία μπορούσε να αναφερθεί η Επιτροπή για να αξιολογήσει την ύπαρξη πλεονεκτήματος. Συνεπώς, η Επιτροπή ανέπτυξε μια μέθοδο για να υπολογίσει τη θεωρητικά χαμηλότερη τιμή αγοράς με την οποία ένας συνετός προμηθευτής θα ήταν διατεθειμένος να πωλήσει στον «καλύτερο πελάτη» του.
(114)
Ωστόσο, η εν λόγω μέθοδος δεν μπορεί να εφαρμοστεί σε μια κατάσταση στην οποία οι τελικοί καταναλωτές διαπραγματεύονται τις τιμές με τους προμηθευτές ηλεκτρικής ενέργειας σε μια απελευθερωμένη αγορά και οι οποίες επιδοτούνται εκ των υστέρων μέσω αντισταθμιστικών πληρωμών. Κατά συνέπεια, η ανάλυση που αναπτύχθηκε στην υπόθεση Alumix και τα συμπεράσματα της Επιτροπής σχετικά με εκείνη την υπόθεση είναι προφανώς χωρίς σημασία στην παρούσα υπόθεση. Αυτό προκύπτει επίσης και από την απόφαση του Πρωτοδικείου της 25ης Μαρτίου 2009 που επιβεβαίωσε την απόφαση κίνησης της διαδικασίας επίσημης έρευνας για την υπόθεση (37) (βλέπε τη σκέψη 132 της απόφασης).
(115)
Στην παρούσα περίπτωση, δεν εφαρμόζεται η αρχή του συνετού φορέα αγοράς. Θα ήταν αναγκαίο να αξιολογηθεί η υπόθεση βάσει αυτής της αρχής σε περίπτωση που το κράτος πωλούσε ηλεκτρική ενέργεια στις ενδιαφερόμενες εταιρείες, άμεσα ή μέσω μιας επιχείρησης που ανήκει στο δημόσιο τομέα όπως στην υπόθεση Alumix. Αλλά στην προκειμένη περίπτωση δεν ισχύει αυτό, από τη στιγμή που προμηθευτές της ηλεκτρικής ενέργειας είναι ιδιωτικές εταιρείες. Συνεπώς, δεν είναι αναγκαίο να εξετασθεί εάν η συμπεριφορά του κράτους υπήρξε ανάλογη προς εκείνη ενός συνετού φορέα αγοράς.
(116)
Συνεπώς, πρέπει να εξαχθεί το συμπέρασμα ότι τα καθεστώτα αντισταθμιστικής πληρωμής του 2004 και του 2005 μειώνουν τις επιβαρύνσεις που προκύπτουν από τις συμβάσεις προμήθειας που συνήφθησαν από τους δικαιούχους (επιβαρύνσεις που θα έπρεπε, κατά κανόνα, να συμπεριλαμβάνονται στους ισολογισμούς των εταιρειών). Σε συμφωνία με την πάγια νομολογία (38), τα αμφισβητούμενα μέτρα παρέχουν κατά συνέπεια οικονομικό πλεονέκτημα στους δικαιούχους.
5.1.2. Επιλεκτικότητα
(117)
Επειδή τα καθεστώτα προτιμησιακής τιμολόγησης της ηλεκτρικής ενέργειας στην Ιταλία χορηγούνται αποκλειστικά σε επιχειρήσεις που διαθέτουν βιομηχανικές εγκαταστάσεις στη Σαρδηνία και περιλαμβάνονται σε ένα κλειστό κατάλογο κλάδων που προβλέπονται από νομοθετικές και κανονιστικές πράξεις οι οποίες συνιστούν τη νομική βάση αυτών των μέτρων, το πλεονέκτημα που παρέχουν είναι επιλεκτικό.
5.1.3. Κρατικοί πόροι και καταλογισμός στο κράτος
(118)
Κατά πάγια νομολογία, ένα πλεονέκτημα μπορεί να χαρακτηριστεί ως κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 87 παράγραφος 1 της Συνθήκης ΕΚ μόνο εάν χορηγείται άμεσα ή έμμεσα με κρατικούς πόρους (39) και μπορεί να καταλογιστεί στο κράτος (40).
(119)
Όπως περιγράφτηκε στην αιτιολογική σκέψη 28, οι αμφισβητούμενες αντισταθμιστικές πληρωμές χρηματοδοτήθηκαν μέσω φόρου υπέρ τρίτων που συγκεντρώνεται από το Cassa Conguaglio μέσω του στοιχείου Α4 του τιμολογίου. Η εν λόγω εισφορά είναι υποχρεωτική, καθώς επιβάλλεται από τις αποφάσεις της AEEG για την εφαρμογή της εθνικής νομοθεσίας. Το Cassa Conguaglio είναι δημόσιος φορέας που συστάθηκε διά νόμου και επιτελεί τα καθήκοντά του βάσει συγκεκριμένων οδηγιών που παρέχει με αποφάσεις της η AEEG.
(120)
Πάντα, κατά πάγια νομολογία, τα έσοδα μιας εισφοράς που είναι υποχρεωτική βάσει της εθνικής νομοθεσίας και καταβάλλεται σε φορέα που έχει συσταθεί διά νόμου, συνιστούν κρατικούς πόρους κατά την έννοια 87 παράγραφος 1 της Συνθήκης ΕΚ, όταν διατίθενται για τη χρηματοδότηση μέτρου που πληροί τα λοιπά κριτήρια του εν λόγω άρθρου (41).
(121)
Η Ιταλία επικαλείται την απόφαση του Δικαστηρίου στην υπόθεση PreussenElektra (42) για να τεκμηριώσει τον ισχυρισμό σύμφωνα με τον οποίο το υπό εξέταση μέτρο δεν χρηματοδοτείται με κρατικούς πόρους. Η ίδια ισχυρίζεται ότι οι αναγκαίοι πόροι για τη χρηματοδότηση του καθεστώτος τιμολόγησης, καταβάλλονται από ιδιώτες (οι καταναλωτές ηλεκτρικής ενέργειας) σε ιδιώτες (οι δικαιούχοι), ενώ ο ρόλος του κράτους περιορίζεται στη θέσπιση νόμου που επιβάλλει την καταβολή των απαιτούμενων ποσών, χωρίς καμία διακριτική ευχέρεια για τη διάθεση των πόρων, πέραν της εφαρμογής του καθεστώτος που προβλέπει ο νόμος. Ιδίως, σύμφωνα με την Ιταλία και ορισμένους από τους δικαιούχους, το Cassa Conguaglio δεν ασκεί κανέναν έλεγχο επί των πόρων και είναι ένας απλός λογιστικός ενδιάμεσος.
(122)
Στην υπόθεση PreussenElektra, το Δικαστήριο θεώρησε ότι η υποχρέωση που επιβάλλεται σε ιδιώτες διανομείς ηλεκτρικής ενέργειας για αγορά ηλεκτρικής ενέργειας που παράγεται από ανανεώσιμες πηγές ενέργειες σε ελάχιστες τιμές ανώτερες της πραγματικής οικονομικής αξίας του εν λόγω τύπου ηλεκτρικής ενέργειας δεν συνιστά κρατική ενίσχυση, καθώς το μέτρο δεν συνεπάγεται καμία άμεση ή έμμεση μεταβίβαση κρατικών πόρων.
(123)
Η Επιτροπή επισημαίνει ότι στην υπόθεση Preussen-Elektra τους αναγκαίους πόρους για τη χρηματοδότηση του μέτρου παρείχαν άμεσα οι διανομείς στους παραγωγούς από ανανεώσιμες πηγές, χωρίς την παρεμβολή δημόσιου φορέα. Με το εν λόγω σύστημα, τα ποσά για μεταβίβαση δεν μπορούσαν πράγματι να είναι ποτέ στη διάθεση των αρχών του κράτους μέλους. Αντιθέτως, στην υπό εξέταση υπόθεση, τα ποσά διακινούνται από τον δημόσιο φορέα Cassa Conguaglio πριν καταβληθούν στον τελικό δικαιούχο. Η νομολογία Preussen-Elektra εντάσσεται, συνεπώς, σε διαφορετικό πλαίσιο και δεν είναι συναφής με την υπό εξέταση υπόθεση.
(124)
Η νομολογία Pearle (43) δεν μπορεί να συνδράμει την Ιταλία ή τους δικαιούχους. Στην υπόθεση Pearle, το Δικαστήριο είχε αποφανθεί ότι, σε ειδικές συνθήκες, τα έσοδα μιας εισφοράς που διακινούνται μέσω δημόσιου φορέα δεν συνιστούν κρατικούς πόρους. Στην υπόθεση Pearle, τη χρηματοδότηση των μέτρων κάλυπτε εξ ολοκλήρου ένας οικονομικός τομέας, κατόπιν αποκλειστικής πρωτοβουλίας του εν λόγω τομέα. Για τη συγκέντρωση των πόρων είχε θεσπισθεί φόρος υπέρ τρίτων που διακινούσε δημόσιος φορέας, ο οποίος δεν μπορούσε σε καμία περίπτωση να διαθέσει τους πόρους. Επίσης, υπήρχε σύμπτωση μεταξύ των φορέων που κατέβαλλαν την εισφορά και των δικαιούχων του εν λόγω μέτρου.
(125)
Η Ιταλία ισχυρίζεται ότι το Cassa Conguaglio δεν έχει καμία διακριτική ευχέρεια όσον αφορά τη διάθεση των πόρων, οι οποίοι προορίζονται για τη χρηματοδότηση των καθεστώτων προτιμησιακής τιμολόγησης και δεν μπορούν να ενταχθούν ποτέ «στον χώρο των δημόσιων οικονομικών». Συνεπώς, το κράτος δεν μπορεί να διαθέσει ελεύθερα τους εν λόγω πόρους, οι οποίοι κατά συνέπεια δεν συνιστούν κρατικούς πόρους.
(126)
Ως πρώτη παρατήρηση, θα πρέπει να επισημανθεί ότι, ενώ ορισμένα από τα κριτήρια της υπόθεσης Pearle μπορούν να θεωρηθούν αντικειμενικά περισσότερο συναφή από άλλα, στην υπόθεση Pearle δεν υφίσταται «βασικό κριτήριο». Οι όροι που απαριθμούνται στην απόφαση είναι σωρευτικοί. Αυτή είναι η ερμηνεία που διατύπωσε το Πρωτοδικείο στην υπόθεση Earl Salvat (44), όταν εξέτασε υπό το πρίσμα των μεμονωμένων κριτηρίων της υπόθεσης Pearle την αμφισβητούμενη φορολογία της υπόθεσης.
(127)
Πριν εξετάσει τον ρόλο του Cassa Conguaglio, η Επιτροπή διαπίστωσε κατά πόσον πληρούνται τα άλλα κριτήρια που απαριθμούνται στην υπόθεση Pearle. Είναι προφανές ότι, σε αντίθεση με την υπόθεση Pearle, τα καθεστώτα τιμολόγησης θεσπίστηκαν με κρατική πρωτοβουλία και όχι με πρωτοβουλία κάποιου οικονομικού τομέα. Επίσης, στην υπόθεση Pearle οι δικαιούχοι του μέτρου ήταν και οι μόνοι που συνεισέφεραν τους πόρους και, συνεπώς, η παρέμβαση του δημόσιου φορέα δεν είχε ως σκοπό τη δημιουργία πλεονεκτήματος που θα μπορούσε να αποτελέσει πρόσθετη δαπάνη για το κράτος. Στην υπό εξέταση υπόθεση, οι δικαιούχοι δεν βαρύνονται με την οικονομική δαπάνη η οποία βαρύνει αποκλειστικά τους καταναλωτές ηλεκτρικής ενέργειας. Συνεπώς, δεν μπορεί να γίνει επίκληση της νομολογίας Pearle ανεξαρτήτως της ενδεχομένης βασιμότητας των ισχυρισμών που προβλήθηκαν όσον αφορά τον ρόλο του Cassa Conguaglio ως απλού λογιστικού ενδιάμεσου.
(128)
Όσον αφορά το Cassa Conguaglio, η Επιτροπή επισημαίνει ότι, κατά πάγια νομολογία, «δεν πρέπει να γίνεται διάκριση ανάμεσα στις περιπτώσεις κατά τις οποίες η ενίσχυση χορηγείται απευθείας από το κράτος και εκείνες που παρέχονται από δημόσιους ή ιδιωτικούς φορείς τους οποίους έχει ορίσει ή ιδρύσει το κράτος αυτό» (45). Συνεπώς, ο δημόσιος ή ιδιωτικός χαρακτήρας του Cassa Conguaglio δεν είναι καθοριστικός όσον αφορά την εφαρμογή των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις. Το γεγονός ότι το Cassa Conguaglio είναι δημόσιος φορέας δεν συνεπάγεται αυτομάτως την εφαρμογή του άρθρου 107 της ΣΛΕΕ (46)· κατ’ αναλογία, η παρέμβαση ενός ιδιωτικού τομέα, αφ’ εαυτής, δεν προδικάζει την εφαρμογή του ιδίου άρθρου.
(129)
Ωστόσο, η ανάλυση δεν μπορεί να περιορίζεται στις αρμοδιότητες του Cassa Conguaglio υπό την ιδιότητά του ως δημοσίου φορέα. Θα πρέπει να διαπιστωθεί αντιθέτως εάν, γενικότερα, το κράτος μπορεί, άμεσα ή μέσω άλλου ορισμένου από τον ίδιο φορέα, να ασκήσει έλεγχο στους πόρους που χρησιμοποιούνται για τη χρηματοδότηση του καθεστώτος. Το ίδιο κριτήριο θα έπρεπε να εφαρμοστεί εάν το Cassa Conguaglio ήταν ιδιωτικός φορέας.
(130)
Η πρόσφατη απόφαση του Δικαστηρίου στην υπόθεση Essent (47) παρέχει οριστικές ενδείξεις επί του ζητήματος αυτού. Στην υπόθεση Essent, οι Κάτω Χώρες είχαν θεσπίσει διά νόμου προσαύξηση στα τιμολόγια ηλεκτρικού ρεύματος. Την προσαύξηση κατέβαλαν οι καταναλωτές ηλεκτρικού ρεύματος στους παρόχους του δικτύου, οι οποίοι με τη σειρά τους μεταβίβαζαν τα έσοδα στην καθορισμένη εταιρεία, τη SEP, η οποία δεν διέθετε κανένα περιθώριο διακριτικής ευχέρειας στη διαχείριση των πόρων και λειτουργούσε υπό τον στενό έλεγχο των αρχών. Το Δικαστήριο αποφάνθηκε ότι τα έσοδα της προσαύξησης συνιστούσαν κρατικούς πόρους, αφού η προσαύξηση στο τιμολόγιο είχε επιβληθεί μέσω εθνικής νομοθεσίας και συνεπώς συνιστούσαν επιβάρυνση· η SEP δεν είχε δικαίωμα να χρησιμοποιεί τα έσοδα της προσαύξησης για σκοπούς διαφορετικούς από εκείνους που όριζε ο νόμος, και συνεπώς, οι πόροι παρέμεναν υπό δημόσιο έλεγχο και οι εθνικές αρχές μπορούσαν να τους διαθέσουν. Το Δικαστήριο έκρινε ότι τα εν λόγω στοιχεία ήταν επαρκή για να θεωρηθούν δημόσιοι οι εν λόγω πόροι.
(131)
Οι ομοιότητες με την υπό εξέταση υπόθεση είναι προφανείς. Η προσαύξηση στο τιμολόγιο που χρησιμοποιείται για τη χρηματοδότηση των αμφισβητούμενων τιμολογίων επιβάλλεται διά νόμου, όπως στην υπόθεση Essent. Το Cassa Conguaglio εκτελεί τα ίδια καθήκοντα με τη SEP, καθώς συγκεντρώνει και διαχειρίζεται τα έσοδα του φόρου υπέρ τρίτων, ενώ υπόκειται και στις ίδιες υποχρεώσεις, καθώς δεν μπορεί να χρησιμοποιήσει τα έσοδα της προσαύξησης για σκοπούς διαφορετικούς από εκείνους που προβλέπει ο νόμος (τη χρηματοδότηση των καθεστώτων προτιμησιακής τιμολόγησης). Το κράτος είναι σε θέση να ελέγξει και να διαθέσει τους πόρους: το Cassa Conguaglio εκτελεί τα λογιστικά καθήκοντα βάσει συγκεκριμένων εντολών της AEEG, η οποία δρα στο πλαίσιο των καταστατικών της εξουσιών ή/και εφαρμόζοντας την εθνική νομοθεσία. Συνεπώς, οι πόροι που διαχειρίζεται το Cassa Conguaglio παραμένουν συνεχώς υπό δημόσιο έλεγχο.
(132)
Η εν λόγω ανάλυση συμφωνεί με εκείνη που ανέπτυξε η Επιτροπή στην απόφαση για την ιταλική υπόθεση (48) σχετικά με «το λανθάνον κόστος στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας», με την οποία είχε χαρακτηρίσει ως δημόσιους τους πόρους που διαχειρίζεται το Cassa Conguaglio στον λογαριασμό Α6.
(133)
Ο δημόσιος χαρακτήρας των πόρων που διαχειρίζεται το Cassa Conguaglio επιβεβαιώθηκε αμετάκλητα από τη νομολογία του Πρωτοδικείου στην υπόθεση Iride (49).
(134)
Το Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο είχε ήδη αποφανθεί, με την υπόθεση αριθ. 11632/03 της 3ης Απριλίου 2003, ότι το Cassa Conguaglio δεν διέθετε διακριτή νομική προσωπικότητα από το ιταλικό κράτος, το οποίο έπρεπε να θεωρείται ιδιοκτήτης των ποσών που μεταβίβαζε το Cassa Conguaglio, έστω και αν τα εν λόγω ποσά προέρχονταν από ιδιώτες ή προορίζονταν για ιδιωτικές επιχειρήσεις. Στην υπόθεση Iride, οι προσφεύγοντες Iride Spa και Iride Energia Spa είχαν προσβάλει ενώπιον του Πρωτοδικείου μια απόφαση της Επιτροπής η οποία χαρακτήριζε ως δημόσιους τους πόρους που διαχειρίζεται το Cassa Conguaglio στον λογαριασμό A6. Τα επιχειρήματα που πρόβαλαν οι προσφεύγοντες ήταν παρόμοια. Οι προσφεύγοντες αμφισβητούσαν την ουσία της απόφασης του Ανώτατου Ακυρωτικού Δικαστηρίου, ισχυριζόμενοι ότι ο ρόλος του Cassa Conguaglio ήταν αυτός ενός απλού λογιστικού ενδιάμεσου μεταξύ υπόχρεων ιδιωτών πολιτών και δικαιούχων των ποσών, λόγος ο οποίος δεν επέτρεπε στο Cassa Conguaglio, ούτε καν για σύντομη περίοδο, να χρησιμοποιήσει τα συγκεντρωθέντα ποσά. Οι προσφεύγοντες είχαν επικαλεστεί επίσης τη νομολογία PreussenElektra.
(135)
Αφού επισήμανε ότι δεν ήταν αρμόδιο να θέσει υπό αμφισβήτηση την ερμηνεία της ιταλικής νομοθεσίας από μέρους του Ανώτατου Ακυρωτικού Δικαστηρίου, το Δικαστήριο επιβεβαίωσε ότι τα ποσά του λογαριασμού Α6 του Cassa Conguaglio πρέπει να χαρακτηρίζονται ως δημόσιοι πόροι όχι μόνο διότι αποτελούν ιδιοκτησία του κράτους, αλλά και διότι παραμένουν υπό τον συνεχή έλεγχό του. (50)
(136)
Το συμπέρασμα αυτό αφορά τον λογαριασμό A6 της Cassa Conguaglio, ο οποίος χρηματοδοτεί το λανθάνον κόστος στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας. Ωστόσο, μπορεί εύλογα να επεκταθεί το εν λόγο συμπέρασμα στον λογαριασμό Α4, ο οποίος χρηματοδοτεί το αμφισβητούμενο καθεστώς. Η απόφαση του Ανώτατου Ακυρωτικού Δικαστηρίου βασίστηκε στην ανάλυση της νομικής προσωπικότητας του Cassa Conguaglio, και η διαπίστωση της ιδιοκτησίας του κράτους εφαρμόζεται, συνεπώς, σε όλα τα ποσά που είναι κατατεθειμένα στο Cassa Conguaglio. Το ίδιο δύναται να λεχθεί για το συμπέρασμα του Πρωτοδικείου όσον αφορά το γεγονός ότι το κράτος μπορεί να ελέγχει τους πόρους που διαχειρίζεται το Cassa Conguaglio. Μεταξύ του λογαριασμού Α6 και του στοιχείου Α4 δεν υφίσταται καμία διαφορά πέραν του προορισμού των πόρων (για τον Α6 καταβολή του λανθάνοντος κόστους και για το Α4 των προτιμησιακών καθεστώτων). Συνεπώς, τα ποσά που μεταβιβάζονται στους δικαιούχους της Σαρδηνίας από το στοιχείο Α4 χαρακτηρίζονται επίσης ως κρατικοί πόροι.
(137)
Εκτός της χρηματοδότησής τους με κρατικούς πόρους, τα αμφισβητούμενα καθεστώτα τιμολόγησης μπορούν επίσης να καταλογιστούν στο κράτος (51), καθώς η νομική βάση του μέτρου συνίσταται σε εθνικές νομοθετικές διατάξεις, διατάγματα και αποφάσεις της AEEG, που είναι δημόσιος οργανισμός, κατά την εκτέλεση των αρμοδιοτήτων της ως δημόσιας αρχής.
5.1.4. Επίπτωση στις συναλλαγές και στρέβλωση του ανταγωνισμού
(138)
Όσον αφορά την επίπτωση του μέτρου στις συναλλαγές στην Ένωση και τη συνεπακόλουθη στρέβλωση του ανταγωνισμού, είναι αναμφίβολο ότι οι σχετικές αγορές, (μολύβδου, ψευδαργύρου, αργύρου, αλουμινίου και λευκασμένου χλωρίου) είναι απόλυτα ανοικτές στον ανταγωνισμό. Αυτή η θεώρηση θα ήταν αφ’ εαυτού της ήδη ικανή για να κριθεί ότι τα τιμολογιακά καθεστώτα επιδρούν στις συναλλαγές στην Ένωση.
(139)
Παρ’ όλα ταύτα, η Επιτροπή έλαβε υπόψη της τις θέσεις που ανέπτυξαν οι δικαιούχοι και η Ιταλία, σύμφωνα με τις οποίες το καθεστώς τιμολόγησης στον τομέα των μετάλλων (η επιχειρηματολογία δεν προβλήθηκε ρητώς για τον τομέα του χλωρίου) δεν έχουν καμία επίπτωση στις συναλλαγές και δεν νοθεύουν τον ανταγωνισμό, εφόσον δεν υπάρχουν πραγματικές εμπορικές ροές μεταξύ των κρατών μελών· είναι απίθανο να αναπτυχθούν τέτοιες ροές, και λόγω των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών του εν λόγω τομέα, τα καθεστώτα τιμολόγησης δεν ζημιώνουν τους ανταγωνιστές των δικαιούχων στην Ένωση.
(140)
Υπενθυμίζεται ότι, στην πρακτική λήψης αποφάσεων της Επιτροπής και στη νομολογία του Δικαστηρίου, η απουσία πραγματικών εμπορικών ροών δεν έγινε ποτέ αποδεκτή ως απόδειξη ότι ένα μέτρο ενίσχυσης δεν έχει καμία επίπτωση στις συναλλαγές στο επίπεδο της Ένωσης. Πράγματι, κατά την πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, το είδος της ενίσχυσης μιας επιχείρησης μπορεί να είναι τέτοιο που να επηρεάζει τις συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών και να νοθεύει τον ανταγωνισμό ακόμη και εάν η εν λόγω επιχείρηση δεν συμμετέχει άμεσα στις συναλλαγές σε επίπεδο Ένωσης. Πράγματι, όταν ένα κράτος μέλος χορηγεί ενίσχυση σε μια επιχείρηση, η εσωτερική παραγωγή μπορεί να διατηρηθεί στο ίδιο επίπεδο ή και να αυξηθεί, με συνέπεια να μειώνονται οι δυνατότητες επιχειρήσεων εγκατεστημένων σε άλλα κράτη μέλη να εξάγουν τα προϊόντα τους προς την αγορά αυτού του κράτους μέλους (52).
(141)
Επίσης, ένα πλαίσιο που χαρακτηρίζεται από μείωση της παραγωγής στην Ένωση και από αύξηση των εισαγωγών από τρίτες χώρες, με περιορισμένες ή ανύπαρκτες εμπορικές ροές μεταξύ κρατών μελών, δεν είναι ασυνήθιστο· αντιθέτως, θεωρείται μάλλον χαρακτηριστικό των τομέων που αντιμετωπίζουν διαρθρωτικές δυσκολίες ή/και δέχονται έντονες ανταγωνιστικές πιέσεις. Οι εν λόγω τομείς είναι ιδιαίτερα ευαίσθητοι στα μέτρα που θεσπίζουν τα κράτη μέλη για να βελτιώσουν την ανταγωνιστική θέση των εθνικών βιομηχανιών τους.
(142)
Το γεγονός ότι η χαμηλή παραγωγή ψευδαργύρου, μολύβδου και αργύρου στην Ιταλία δεν μπορεί να επηρεάσει την τιμή αναφοράς είναι άνευ σημασίας. Η ύπαρξη μιας τιμής αναφοράς γι’ αυτά τα μέταλλα, η οποία δεν επηρεάζεται εύκολα από τις συνθήκες παραγωγής σε ένα μόνο κράτος μέλος, δεν αποκλείει την ύπαρξη ανταγωνισμού μεταξύ επιχειρήσεων του ΕΟΧ που διαθέτουν τα προϊόντα τους στην παγκόσμια αγορά μετάλλων. Είναι πιθανό η ενίσχυση υπέρ των δικαιούχων στη Σαρδηνία να μην επιτρέπει σ’ αυτούς να μειώσουν την παγκόσμια τιμή των προϊόντων τους και να ωθήσει ανταγωνιστές εκτός αγοράς και άλλοι παραγωγοί της Ένωσης να μπορούν να παραμένουν ενεργοί εφόσον μπορούν να πωλούν με κέρδος στην παγκόσμια τιμή. Ωστόσο, τα κέρδη που παράγονται στην Ιταλία χάρη στην προτιμησιακή τιμολόγηση ενισχύουν γενικώς την ανταγωνιστική θέση των εταιρειών. Επί παραδείγματι, τα αποθεματικά κεφαλαίου που συσσωρεύονται μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την εξαγορά ανταγωνιστών και την αύξηση του μεριδίου τους στην αγορά. Αυτός ο συλλογισμός είναι ακόμα περισσότερο συναφής εάν θεωρηθεί ότι ορισμένοι από τους δικαιούχους αποτελούν μέρος πολυεθνικών εταιρειών (53).
(143)
Αντίθετα με τα όσα ισχυρίζονται οι δικαιούχοι, το γεγονός ότι η τιμή που καταβάλλεται στην Ιταλία στους τομείς αναφοράς είναι ανάλογη προς τη μέση τιμή της ηλεκτρικής ενέργειας που καταβάλλεται στην Ένωση από τους παραγωγούς ανταγωνιστές δεν μπορεί να θεωρηθεί ως απόδειξη του γεγονότος ότι τα συμφέροντα των άλλων παραγωγών της Ένωσης δεν απειλούνται από το ιταλικό καθεστώς τιμολόγησης. Η νομολογία στην υπόθεση C-372/97 Ιταλία κατά Επιτροπής ορίζει με σαφήνεια ότι τα μονομερή μέτρα που έχουν ως στόχο την εξίσωση των όρων ανταγωνισμού σε ένα κράτος μέλος με εκείνους που επικρατούν σε άλλα κράτη μέλη επηρεάζουν τις συναλλαγές (και συνεπώς δεν μπορούν να μην θεωρηθούν ενισχύσεις). Επίσης, ορισμένες από τις συμφωνίες προμήθειας ενέργειας που ισχύουν σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες μπορούν να συνεπάγονται κρατικές ενισχύσεις, και η Επιτροπή έχει κινήσει εμπεριστατωμένες έρευνες σε σχέση με διάφορα τέτοια μέτρα (54). Μολονότι το υπερασπιστικό αυτό επιχείρημα δεν χρησιμοποιήθηκε άμεσα ούτε από την Ιταλία ούτε από την Alcoa, η Επιτροπή θεωρεί σκόπιμο να επαναλάβει τη γνωστή από τη νομολογία αρχή, σύμφωνα με την οποία η ύπαρξη παράνομων ενισχύσεων σε ορισμένα κράτη μέλη δεν δικαιολογεί τη λήψη ανάλογων μέτρων από άλλο κράτος μέλος.
(144)
Εν πάση περιπτώσει, οι καταγγελίες που ελήφθησαν από τους ανταγωνιστές των δικαιούχων δείχνουν ότι τα αμφισβητούμενα καθεστώτα τιμολόγησης εγείρουν πράγματι προβλήματα ανταγωνισμού και επιδρούν στις συναλλαγές στην Ένωση.
(145)
Επίσης, η Ιταλία δεν κοινοποίησε τα καθεστώτα τιμολόγησης του 2004. Κατά πάγια νομολογία (55), σε περίπτωση μη κοινοποιηθείσας ενίσχυσης, η Επιτροπή δεν είναι υποχρεωμένη να αποδείξει τις πραγματικές επιπτώσεις του μέτρου στον ανταγωνισμό ή στις συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών. Πράγματι, αν η Επιτροπή ήταν υποχρεωμένη να αποδείξει, με την απόφασή της, τις πραγματικές επιπτώσεις των ήδη χορηγηθεισών ενισχύσεων, τούτο θα είχε ως συνέπεια να ευνοούνται τα κράτη μέλη που χορηγούν ενισχύσεις κατά παράβαση της υποχρεώσεως κοινοποιήσεως σύμφωνα με το άρθρο 93 παράγραφος 3 της Συνθήκης [ΕΚ], εις βάρος εκείνων που κοινοποιούν τις ενισχύσεις κατά το στάδιο του σχεδιασμού τους.
(146)
Εξάγεται, συνεπώς, το συμπέρασμα ότι τα εν λόγω καθεστώτα προτιμησιακής τιμολόγησης είναι ικανά να βελτιώσουν την ανταγωνιστική θέση των δικαιούχων σε σχέση με τους ανταγωνιστές τους στις συναλλαγές στην Ένωση. Κατά πάγια νομολογία (56) στις εν λόγω συνθήκες πρέπει να θεωρηθεί ότι οι συναλλαγές μεταξύ κρατών μελών επηρεάζονται από την ενίσχυση και ότι νοθεύεται ο ανταγωνισμός.
5.1.5. Συμπεράσματα σχετικά με την ύπαρξη ενίσχυσης
(147)
Με βάση τα ανωτέρω, η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι τα καθεστώτα προτιμησιακής τιμολόγησης του 2004 και του 2005 συνιστούν κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 87 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ και μπορούν να εγκριθούν μόνο εφόσον ισχύει γι’ αυτές κάποια από τις παρεκκλίσεις που προβλέπει η Συνθήκη. Αυτό το συμπέρασμα είναι σύμφωνο με εκείνο που εξήχθη στην υπόθεση Alcoa, το οποίο αφορούσε στην ουσία παρόμοια καθεστώτα τιμολόγησης.
5.2. Χαρακτηρισμός του μέτρου ως νέας ή ως υφιστάμενης ενίσχυσης
(148)
Οι περιπτώσεις στις οποίες ένα μέτρο συνιστά υφιστάμενη κρατική ενίσχυση απαριθμούνται διεξοδικά στο άρθρο 1 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999 του Συμβουλίου, της 22ας Μαρτίου 1999, για τη θέσπιση λεπτομερών κανόνων εφαρμογής του άρθρου 93 της Συνθήκης ΕΚ (57).
(149)
Είναι αδιαμφισβήτητο ότι τα υπό εξέταση μέτρα δεν εφαρμόσθηκαν πριν από την προσχώρηση της Ιταλίας στην Ένωση (περίπτωση i του εν λόγω άρθρου), δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι εγκρίθηκαν λόγω μη λήψης απόφασης της Επιτροπής εντός των καθορισμένων διαδικαστικών προθεσμιών (περίπτωση iii) ούτε μπορούν να θεωρηθούν ως υφιστάμενες ενισχύσεις λόγω παρέλευσης των προθεσμιών παραγραφής (περίπτωση iv). Τα μέτρα μετατράπηκαν σε ενισχύσεις στη συνέχεια λόγω της εξέλιξης της κοινής αγοράς και χωρίς να μεταβληθούν από το κράτος μέλος [στοιχείο β) περίπτωση v πρώτη πρόταση].
(150)
Με βάση τα ανωτέρω, η Επιτροπή θεωρεί ότι τα εν λόγω καθεστώτα τιμολόγησης συνιστούν μια νέα κρατική ενίσχυση.
5.3. Νομιμότητα της ενίσχυσης
(151)
Σύμφωνα με το άρθρο 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ, τα κράτη μέλη κοινοποιούν στην Επιτροπή τα μέτρα θέσπισης ή τροποποίησης ενισχύσεων και δεν μπορούν να εφαρμόσουν τα εν λόγω μέτρα πριν από τη λήψη τελικής απόφασης.
(152)
Επειδή η Ιταλία δεν κοινοποίησε το άρθρο 1 του διατάγματος του 2004, τα καθεστώτα τιμολόγησης του 2004 συνιστούν παράνομη ενίσχυση.
(153)
Αντίθετα, η Ιταλία κοινοποίησε το άρθρο 11 εδάφιο 12 του νόμου αριθ. 80/2005 και δεν προέβη σε εφαρμογή του μέτρου. Συνεπώς, αυτή συμμορφώθηκε με τις υποχρεώσεις που απορρέουν από το άρθρο 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ.
6. ΣΥΜΒΙΒΑΣΙΜΟ ΤΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ
(154)
Κατά παρέκκλιση από τη γενική απαγόρευση κρατικών ενισχύσεων που θεσπίζεται με το άρθρο 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης ΣΛΕΕ, η ενίσχυση μπορεί να κηρυχθεί συμβατή εάν υπάγεται σε κάποια από τις εξαιρέσεις που απαριθμούνται στη Συνθήκη
(155)
Τα καθεστώτα τιμολόγησης του 2004 και του 2005 συνιστούν λειτουργικές ενισχύσεις. Η δήλωση της Ιταλίας, σύμφωνα με την οποία τα καθεστώτα τιμολόγησης του 2005 δεν θα έπρεπε να θεωρηθούν ως λειτουργικές ενισχύσεις, επειδή αποτελούν μέρος μιας περιφερειακής στρατηγικής στήριξης και εξαρτώνται από τις παραγωγικές επενδύσεις, απορρίπτεται. Μολονότι το πρωτόκολλο συμφωνίας προβλέπει οι δικαιούχοι να πραγματοποιούν συγκεκριμένες επενδύσεις, το στοιχείο της ενίσχυσης που περιέχεται στα καθεστώτα προτιμησιακής τιμολόγησης του 2005 δεν υπολογίζεται αναλογικά προς τις επιλέξιμες δαπάνες, και δεν υπόκειται σε ανώτατη ένταση ενίσχυσης. Δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι το μέτρο θα ήταν σύμφωνο με τα κριτήρια που ορίζονται για τις ενισχύσεις ή ότι η ενίσχυση θα ήταν αναλογική. Αντίθετα, το μέτρο είναι σαφώς συνδεδεμένο με την κατανάλωση ηλεκτρικού ρεύματος και προορίζεται να μειώσει το κόστος της προμήθειας ηλεκτρικής ενέργειας, το οποίο αποτελεί κόστος λειτουργίας που επιβαρύνει τις ενδιαφερόμενες εταιρείες. Συνεπώς, το μέτρο δεν συνιστά ενίσχυση στις επενδύσεις.
(156)
Η λειτουργική ενίσχυση είναι, καταρχήν, ασυμβίβαστη με την εσωτερική αγορά. Στην υπόθεση 86/89 Ιταλία κατά Επιτροπής, το Δικαστήριο απεφάνθη ότι «η υπό κρίση ενίσχυση, που χορηγείται χωρίς ειδικές προϋποθέσεις και μόνο βάσει των χρησιμοποιουμένων ποσοτήτων, πρέπει να θεωρηθεί ως ενίσχυση υπέρ της λειτουργίας των οικείων επιχειρήσεων και, ως εκ τούτου, αλλοιώνει τους όρους του εμπορίου σε βαθμό αντίθετο προς το κοινό συμφέρον» (58).
(157)
Στην υπόθεση Siemens κατά Επιτροπής, το Πρωτοδικείο αναφέρθηκε στην αρχή σύμφωνα με την οποία «οι λειτουργικές ενισχύσεις που αποβλέπουν στο να απαλλάξουν μια επιχείρηση από τις δαπάνες στις οποίες θα έπρεπε η ίδια να υποβληθεί στο πλαίσιο της τρέχουσας διαχειρίσεως των συνήθων δραστηριοτήτων της δεν εμπίπτουν καταρχήν στο πεδίο εφαρμογής του προμνησθέντος άρθρου 92 παράγραφος 3 [μετέπειτα άρθρο 107 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ] […]· κατά τη νομολογία, οι ενισχύσεις αυτές νοθεύουν, καταρχήν, τους όρους του ανταγωνισμού στους τομείς στους οποίους χορηγούνται, χωρίς ωστόσο να καθιστούν, ως εκ της φύσεώς τους, δυνατή την επίτευξη ενός από τους στόχους που καθορίζουν οι προμνησθείσες παρεκκλίσεις».
(158)
Υπάρχουν, ωστόσο, σαφώς καθορισμένες καταστάσεις στις οποίες επιτρέπεται η χορήγηση λειτουργικών ενισχύσεων. Ειδικότερα, λειτουργικές ενισχύσεις με περιβαλλοντικούς στόχους μπορούν να χορηγηθούν βάσει του κοινοτικού πλαισίου σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις για την προστασία του περιβάλλοντος (59). Κατ’ εξαίρεση, λειτουργική ενίσχυση μπορεί επίσης να χορηγηθεί ως περιφερειακή ενίσχυση σε περιοχές επιλέξιμες για ενίσχυση. Η Επιτροπή εξέτασε αν τα υπό αμφισβήτηση καθεστώτα μπορούν να ενταχθούν σε μία από τις προαναφερθείσες περιπτώσεις.
(159)
Η Επιτροπή παρατηρεί ότι τα καθεστώτα δεν μπορούν να εγκριθούν, διότι δεν έχουν περιβαλλοντικούς στόχους.
6.1. Συμβιβάσιμο με τις κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις περιφερειακού χαρακτήρα του 1998
(160)
Κατ’ εξαίρεση, λειτουργική ενίσχυση μπορεί να δοθεί σε περιοχές επιλέξιμες για ενίσχυση βάσει της παρέκκλισης του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο α) της ΣΛΕΕ. Ωστόσο, η περιφέρεια της Σαρδηνίας ήταν επιλέξιμη έως τα τέλη του 2006. Η Επιτροπή εξέτασε συνεπώς αν, κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, τα καθεστώτα τιμολόγησης του 2004 και του 2005 μπορούσαν να εγκριθούν σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές για τις ενισχύσεις περιφερειακού χαρακτήρα του 1998.
(161)
Σύμφωνα με το σημείο 4.15 των κατευθυντήριων γραμμών περιφερειακού χαρακτήρα, οι λειτουργικές ενισχύσεις μπορούν να χορηγούνται κατ’ εξαίρεση, αρκεί i) να αιτιολογούνται από τη συνεισφορά τους στην περιφερειακή ανάπτυξη και από τη φύση τους και ii) το ύψος τους να είναι ανάλογο των μειονεκτημάτων που προτίθενται να αντισταθμίσουν. Το κράτος μέλος οφείλει να αποδείξει την ύπαρξη των μειονεκτημάτων και να προσδιορίσει τη σημασία τους. Σύμφωνα με το σημείο 4.17 των κατευθυντήριων γραμμών περιφερειακού χαρακτήρα, οι λειτουργικές ενισχύσεις πρέπει να περιορίζονται χρονικά και να είναι φθίνουσες
(162)
Σύμφωνα με το άρθρο 2 των κατευθυντήριων γραμμών, «μια ατομική ad hoc πληρωμή ενίσχυσης που πραγματοποιήθηκε προς μια ατομική επιχείρηση, ή ενισχύσεις που περιορίζονται σε ένα μόνο τομέα δραστηριότητας, μπορούν να έχουν σημαντική επίπτωση στον ανταγωνισμό της σχετικής αγοράς, ενώ τα αποτελέσματά τους στην περιφερειακή ανάπτυξη είναι πιθανόν να είναι πολύ περιορισμένα. […]. Κατά συνέπεια, οι εν λόγω παρεκκλίσεις δεν χορηγούνται καταρχήν παρά μόνον υπέρ πολυτομεακών και ανοικτών καθεστώτων, σε δεδομένη περιοχή και στο σύνολο των επιχειρήσεων των καλυπτόμενων τομέων». Ένα καθεστώς τιμολόγησης για την ηλεκτρική ενέργεια που χορηγείται επιλεκτικά σε ατομικές επιχειρήσεις του μεταλλουργικού τομέα προφανώς δεν ανταποκρίνεται στο πνεύμα των ενισχύσεων περιφερειακού χαρακτήρα που πρέπει να είναι πολυτομεακές. Ωστόσο, εφόσον δεν υφίσταται καμία απόλυτη απαγόρευση των ad hoc ενισχύσεων, η Επιτροπή εξέτασε αν εξαιρετικές περιστάσεις θα μπορούσαν να δικαιολογήσουν τη χορήγηση του καθεστώτος
(163)
Η Επιτροπή εξέτασε ειδικότερα τις ελλείψεις του τομέα ηλεκτρικής ενέργειας στη Σαρδηνία, όπως προέκυψε από τα στοιχεία που υπέβαλαν η Ιταλία και οι δικαιούχοι για να αξιολογηθεί κατά πόσον αυτό συνιστούσε μειονέκτημα σε περιφερειακό επίπεδο.
6.1.1. Η αγορά ηλεκτρικής ενέργειας της Σαρδηνίας στο ιταλικό πλαίσιο
(164)
Η ιταλική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας παρουσιάζει γενικώς υψηλή συγκέντρωση, αν και σε μικρότερο βαθμό στην περιοχή του Βορρά. Ο φορέας με τη δεσπόζουσα θέση σε όλες τις περιοχές είναι η πρώην μονοπωλιακή ENEL, με εξαίρεση τη Σαρδηνία όπου κατέχει το δυοπώλιο με την E.ON. Η ENEL διαθέτει σημαντική ισχύ στην αγορά, την οποία, σύμφωνα με την ιταλική αρχή ανταγωνισμού, καταχράστηκε σε διάφορες περιστάσεις. Οι τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας στην Ιταλία είναι γενικώς υψηλές, λόγω μιας παραγωγής που βασίζεται σε μεγάλο βαθμό σε ορυκτά καύσιμα (κυρίως αέριο), της απουσίας πυρηνικής παραγωγής και της συμφόρησης στις συνδέσεις προς την υπόλοιπη Ευρώπη.
(165)
Στη Σαρδηνία, η οποία αντιπροσωπεύει το 4,1 % της εγκατεστημένης ισχύος στην Ιταλία (60), η ηλεκτρική ενέργεια παράγεται κυρίως σε θερμοηλεκτρικούς σταθμούς με ορυκτά καύσιμα (άνθρακα, πετρέλαιο, αέριο διυλιστηρίων). Το νησί δεν διαθέτει υποδομή διανομής φυσικού αερίου.
(166)
Η Σαρδηνία παρουσιάζει κατάσταση πλεονάζουσας ικανότητας παραγωγής, κυρίως στον τομέα υψηλού κόστους (σταθμοί τροφοδοτούμενοι με πετρέλαιο) εξαιτίας των κυβερνητικών σχεδίων για συγκέντρωση της βαριάς ιταλικής βιομηχανίας στο νησί, τα οποία δεν υλοποιήθηκαν ποτέ. Αυτό οδήγησε σε υπερεπενδύσεις εκ μέρους της ENEL σε σταθμούς παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας. Εκτός του υψηλότερου κατασκευαστικού κόστους τους, από τεχνική άποψη οι εν λόγω σταθμοί θα θεωρούνται σύντομα απαρχαιωμένοι. Οι εξαγωγές ηλεκτρικής ενέργειας από τη Σαρδηνία προς την ηπειρωτική Ιταλία περιορίζονται επίσης από την ανεπαρκή ικανότητα διασύνδεσης (61), η οποία παρουσιάζει συμφόρηση.
(167)
Δύο εταιρείες ηλεκτρικής ενέργειας, η ENEL και η E.ON, κατέχουν από κοινού μερίδιο αγοράς που φτάνει το 95 % των προμηθειών ηλεκτρικής ενέργειας στη Σαρδηνία (περίπου 58 % η E.ON και 42 % η ENEL). Σύμφωνα με την έρευνα σχετικά με την κατάσταση του ανταγωνισμού στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας (62), από άποψη ανταγωνιστικότητας η Σαρδηνία μπορεί να θεωρηθεί δυοπώλιο συλλογικής δεσπόζουσας θέσης. Η συγκέντρωση της αγοράς είναι υψηλή, μολονότι δεν είναι η υψηλότερη της Ιταλίας. (63) Εφόσον ασκούν τον έλεγχο ουσιαστικά σε όλες τις εγκαταστάσεις mid-merit και αιχμής, οι E.ON και ENEL καθορίζουν την τιμή ουσιαστικά για όλες τις ώρες. Ωστόσο, η κατάσταση στη Σαρδηνία φαίνεται να είναι λιγότερο κρίσιμη από εκείνη της Νότιας Ιταλίας (64), όπου η ENEL καθορίζει την τιμή όλες τις ώρες
(168)
Οι τιμές χονδρικής της ηλεκτρικής ενέργειας στην Ιταλία είναι από τις υψηλότερες στην Ευρώπη (65) ενώ οι τιμές στη Σαρδηνία είναι από τις υψηλότερες στην Ιταλία. Το 2007 η μέση εθνική τιμή (PUN) ήταν 70,99 ευρώ/MW/h, ενώ η μέση τιμή στη ζώνη Σαρδηνίας ήταν 75 ευρώ/MW/h, έναντι των 80 ευρώ/MW/h το 2006 (66). Το 2008 και το 2009 συνεχίσθηκαν οι ανοδικές τάσεις της μέσης τιμής στη ζώνη της Σαρδηνίας. Στο πρώτο εξάμηνο του 2009 η Σαρδηνία σταθεροποιήθηκε πάνω από τον εθνικό μέσο όρο (με μέση τιμή 106,60 ευρώ/MW/h σε σχέση με το PUN των 60,50 ευρώ/MW/h).
(169)
Οι τιμές που κατέβαλαν στη Σαρδηνία οι δικαιούχοι των καθεστώτων τιμολόγησης το 2004/2005 (βάσει των διμερών συμβάσεων) κυμαίνονταν από 60 έως 65 ευρώ/MWh. Η σύγκριση αυτών των τιμών με εκείνες που ισχύουν στην ηπειρωτική Ιταλία δεν είναι δυνατή, διότι η Επιτροπή δεν διαθέτει σχετικά στοιχεία (τα οποία η Ιταλία δήλωσε ότι δεν μπορούσε να παράσχει - βλέπε την αιτιολογική σκέψη 92). Ωστόσο, βάσει της ανάλυσης των γενικών τάσεων των τιμών, που μπορούν συνολικά να αντιπροσωπεύουν της τάσεις των τιμών των διμερών συμβάσεων, φαίνεται δυνατό να υποτεθεί ότι, κατά την περίοδο υπό εξέταση, οι επιχειρήσεις υψηλής κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας στη Σαρδηνία κατέβαλαν τιμή υψηλότερη σε σχέση με εκείνες στην ηπειρωτική Ιταλία.
(170)
Εν κατακλείδι, η αγορά ηλεκτρικής ενέργειας στη Σαρδηνία παρουσιάζει σειρά προβλημάτων, μεταξύ των οποίων: υψηλές τιμές, υψηλός βαθμός συγκέντρωσης στην αγορά, ισχύς στην αγορά των φορέων με δεσπόζουσα θέση, πλεονάζουσα ικανότητα παραγωγής στο τμήμα υψηλού κόστους, σχετική ανεπάρκεια των σταθμών παραγωγής που δεν είναι πλέον τεχνολογικά προηγμένες, απουσία πρόσβασης στην υποδομή φυσικού αερίου, έλλειψη διασύνδεσης. Αυτά τα προβλήματα θα μπορούσαν να μετατραπούν σε υψηλότερες τιμές ηλεκτρικής ενέργειας για τους τελικούς καταναλωτές, συμπεριλαμβανομένων και εκείνων υψηλής έντασης ηλεκτρικής ενέργειας.
6.1.2. Ύπαρξη περιφερειακού μειονεκτήματος
(171)
Το πρώτο ζήτημα προς διασαφήνιση είναι αν τα εν λόγω προβλήματα επηρεάζουν σοβαρά την οικονομική ανάπτυξη της Σαρδηνίας. Οι τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας είναι υψηλές στο νησί και η διασύνδεση περιορισμένη. Στην υπόθεση C 34/02 (67), η Επιτροπή δεν έκανε δεκτό το ότι η απουσία ενεργειακής διασύνδεσης αποτελεί μειονέκτημα για την ανάπτυξη των ΜΜΕ. Αν και οι ΜΜΕ επηρεάζονται λιγότερο από τις υψηλές τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας σε σχέση με τις μεγάλες βιομηχανίες υψηλής ενεργειακής έντασης, τα συμφέροντα ενός μόνο τομέα δεν μπορούν αυτομάτως να ταυτιστούν με τα συμφέροντα μιας περιοχής. Η Επιτροπή θεωρεί ότι το περιφερειακό μειονέκτημα από την κατάσταση της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας στη Σαρδηνία, δεν αποδείχθηκε επαρκώς από την Ιταλία.
(172)
Ακόμη όμως και αν υποτεθεί η ύπαρξη περιφερειακού μειονεκτήματος, θα πρέπει να ικανοποιούνται τα κριτήρια των κατευθυντήριων γραμμών περιφερειακού χαρακτήρα. Η Επιτροπή, συνεπώς, αξιολόγησε εάν πληρούνται αυτά τα κριτήρια.
6.1.3. Συμβολή στην περιφερειακή ανάπτυξη
(173)
Η ενίσχυση θα πρέπει να συμβάλλει κατά τρόπο διαρκή στην περιφερειακή ανάπτυξη και να είναι ανάλογη των μειονεκτημάτων που καλείται να αντισταθμίσει. Οι λειτουργικές ενισχύσεις σε μια ενισχυόμενη περιφέρεια δεν μπορούν να εγκριθούν λαμβάνοντας υπόψη τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει ένας τομέας, αλλά θα πρέπει να αποδειχθεί ότι συμβάλλουν στην περιφερειακή ανάπτυξη σε διαρκή βάση. Στην προκειμένη περίπτωση, αυτό είναι απίθανο. Ακόμη και σε περίπτωση που η διατήρηση στο νησί ορισμένων βιομηχανικών εγκαταστάσεων συμβάλλει στην απασχόληση και στη διατήρηση μιας βιομηχανικής βάσης, τα εν λόγω αποτελέσματα δεν θα ήταν διαρκή. Εάν το υψηλό κόστος της ηλεκτρικής ενέργειας συνιστά διαρθρωτικό πρόβλημα της Σαρδηνίας, όπως ισχυρίζεται η Ιταλία, οι δυσκολίες που συναντούν οι βιομηχανίες υψηλής ενεργειακής έντασης θα ξαναπαρουσιαστούν αμέσως μετά την παύση του καθεστώτος προτιμησιακής τιμολόγησης.
(174)
Οι ιταλικές αρχές παρουσιάζουν το καθεστώς ως προσωρινό μέτρο που θα διαρκέσει έως την ολοκλήρωση το 2010 των έργων υποδομών που συνδέονται με την παραγωγή ενέργειας και τη διασύνδεση (ο αγωγός αερίου GALSI και το υποθαλάσσιο καλώδιο SAPEI) που βρίσκονται σε στάδιο υλοποίησης (68). Η Ιταλία ισχυρίζεται ότι μια καλύτερη διασύνδεση θα μειώσει τις τιμές για αυτές τις εταιρείες. Η Επιτροπή θεωρεί ότι, μολονότι οι νέες υποδομές μπορούν να μειώσουν ή να εξαλείψουν τις διαφορές τιμών μεταξύ της Σαρδηνίας και της ηπειρωτικής Ιταλίας, είναι εντελώς απίθανο αυτά τα έργα να μπορούν να μειώσουν στο ήμισυ τις τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας έτσι ώστε να φτάσουν σε επίπεδα που θεωρούνται αναγκαία για να καταστούν αυτές οι βιομηχανικές δραστηριότητες μακροπρόθεσμα κερδοφόρες.
(175)
Η Επιτροπή επισημαίνει επίσης ότι η ύπαρξη κρατικής εισφοράς με σκοπό τη μείωση του κόστους της ηλεκτρικής ενέργειας για τους μεγάλους καταναλωτές δεν ενθαρρύνει τους προμηθευτές ηλεκτρικής ενέργειας να μειώσουν τις τιμές για να αποφύγουν την απώλεια των μεγαλύτερων πελατών, ούτε παράλληλα εμποδίζει την υποβάθμιση των δομών του κόστους. Η επιχορήγηση ενισχύει αντιθέτως το κίνητρο για τους προμηθευτές ηλεκτρικής ενέργειας να εκμεταλλεύονται την ισχύ τους στην αγορά. Συνεπώς, ακόμη και αν αλήθευε ότι, λόγω της πλεονάζουσας ικανότητας παραγωγής, οι εταιρείες υψηλής ενεργειακής έντασης θα ήταν σε θέση να πετύχουν ανταγωνιστική τιμή, αν δεν διέθεταν ισχύ στην αγορά οι προμηθευτές ηλεκτρικής ενέργειας (οι οποίοι, σύμφωνα με την Ιταλία και τους δικαιούχους, έχουν συμφέρον να διατηρήσουν υψηλές τιμές), η Επιτροπή θεωρεί ότι το καθεστώς προτιμησιακής τιμολόγησης δεν θα ήταν το πρόσφορο μέσο για τον περιορισμό αυτής της ισχύος.
6.1.4. Αναλογικότητα
(176)
Η επιδότηση που χορηγήθηκε τους δικαιούχους του καθεστώτος τιμολόγησης δεν υπολογίσθηκε κατά τρόπο που να αντισταθμίζει τις περιφερειακές διαφορές (δηλαδή τη διαφορά μεταξύ των τιμών της ηλεκτρικής ενέργειας στην ηπειρωτική Ιταλία και εκείνων που εφαρμόζονται στη Σαρδηνία για την ίδια κατηγορία καταναλωτών), αλλά προορίζεται μάλλον να ευθυγραμμίσει τις τιμές στη Σαρδηνία με εκείνες που πληρώνουν οι ανταγωνιστές των δικαιούχων στην Ένωση. Οι καθορισμένες τιμές για τους δικαιούχους στη Σαρδηνία είναι ιδιαίτερα χαμηλές, και ασφαλώς χαμηλότερες από τις τιμές που εφαρμόζονται στην ηπειρωτική Ιταλία, οι οποίες είναι από τις υψηλότερες στην Ένωση. Συνεπώς, τα τιμολόγια δεν είναι αναλογικά προς τα περιφερειακά μειονεκτήματα που προσπαθούν να αντισταθμίσουν.
(177)
Η ίδια μέθοδος που επιλέχθηκε για τον υπολογισμό του ποσού της επιδότησης δείχνει ότι το μέτρο επιδιώκει μάλλον στόχο βιομηχανικής πολιτικής παρά περιφερειακό στόχο. Όντως, η διάσταση της βιομηχανικής πολιτικής των τιμολογίων υπογραμμίσθηκε επανειλημμένα από την Ιταλία στις παρατηρήσεις της.
6.1.5. Φθίνων χαρακτήρας
(178)
Η λειτουργική ενίσχυση περιφερειακού χαρακτήρα πρέπει να είναι φθίνουσα (βλέπε σημείο 4.17 των κατευθυντήριων γραμμών περιφερειακού χαρακτήρα). Επειδή ο μηχανισμός τιμαριθμοποίησης που χρησιμοποιήθηκε είναι διαφορετικός για το 2004 και το 2005, πραγματοποιήθηκε χωριστή αξιολόγηση.
(179)
Οι τιμές 2004 είναι τιμαριθμοποιημένες βάσει των μεταβολών των τιμών των καυσίμων και μπορούν μόνον είτε να αυξηθούν είτε να παραμείνουν αμετάβλητες. Σύμφωνα με την Ιταλία, αυτό διασφαλίζει τον φθίνοντα χαρακτήρα της ενίσχυσης. Η Επιτροπή θεωρεί ότι η προϋπόθεση της σταδιακής μείωσης μπορεί να θεωρηθεί ότι πληρούται μόνο όταν διασφαλίζεται ότι οι αντισταθμιστικές πληρωμές - οι οποίες αντιστοιχούν στο ποσό της πραγματικής ενίσχυσης - θα μειωθούν σταδιακά προϊόντος του χρόνου. Δεν αρκεί μόνο η αύξηση της τιμής διαχρονικά, αφού μια υψηλότερη τιμή μπορεί να αντιστοιχεί οπωσδήποτε σε ένα ποσό ενισχύσεων ακόμη υψηλότερο εάν, εν τω μεταξύ, οι τιμές για τους τελικούς καταναλωτές στην αγορά αναφοράς αυξήθηκαν ταχύτερα από την υπό εξέταση τιμή. Η ιταλική μέθοδος δεν προσφέρει καμία σχετική εγγύηση (69).
(180)
Όσον αφορά τις τιμές του 2005, η Επιτροπή αξιολόγησε τον μηχανισμό τιμαριθμοποίησης που θεσπίζει το άρθρο 11 παράγραφος 11 του νόμου 80/2005, όπως ερμηνεύεται από την AEEG στην απόφαση αριθ. 217/05 (βλέπε την αιτιολογική σκέψη 33). Σύμφωνα με τους κανόνες εφαρμογής που καθόρισε η AEEG, η τιμή αυξάνεται ετησίως κατά ένα ποσοστό που αντικατοπτρίζει τις τάσεις των τιμών ηλεκτρικής ενέργειας στην Ένωση, αλλά η αύξηση δεν μπορεί να υπερβεί το 4 %. Σύμφωνα με την Ιταλία, αυτός ο μηχανισμός διασφαλίζει τον φθίνοντα χαρακτήρα της ενίσχυσης.
(181)
Ωστόσο, η Επιτροπή θεωρεί ότι το γεγονός πως η ονομαστική τιμή υπόκειται σε μάλλον περιορισμένη αύξηση σε ετήσια βάση δεν συνεπάγεται μείωση διαχρονικά του καθαρού ποσού της ενίσχυσης, όπως υπολογίζεται από τις αντισταθμιστικές πληρωμές.
(182)
Δεδομένου ότι οι τάσεις των τιμών στα χρηματιστήρια ηλεκτρικής ενέργειας δύνανται να θεωρηθούν ευρέως αντιπροσωπευτικές των μεταβολών των τιμών των διμερών συμβάσεων -όπως υποστήριξε η Ιταλία- οι τιμές του 2005 θα ήταν φθίνουσες μόνο στην περίπτωση πτώσης των μέσων τιμών στην Ένωση (επειδή οι τιμές δεν μπορούν να μειωθούν, παρά μόνο να αυξηθούν). Σε κάθε άλλη περίπτωση, οι τιμές θα συνεπάγονταν ένα προοδευτικό πλεονέκτημα (70). Επειδή από το 2004 μέχρι τουλάχιστον το 2007, οι μέσες τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας στην Ένωση παρουσίασαν ισχυρή αυξητική τάση (αυξανόμενες άνω του 4 % ετησίως) το στοιχείο ενίσχυσης που περιέχεται στις τιμές του 2005 θα είχε αυξηθεί προϊόντος του χρόνου.
(183)
Επίσης, η Ιταλία ισχυρίζεται ότι, στην πραγματικότητα, οι διμερείς συμβάσεις είναι λιγότερο εκτεθειμένες σε αυξήσεις της τιμής σε σχέση με τις τιμές που καθορίζονται στα χρηματιστήρια ηλεκτρικής ενέργειας και ότι κατά συνέπεια οι τιμές του 2005 έχουν de facto φθίνοντα χαρακτήρα. Η Επιτροπή επισημαίνει ότι η μέθοδος τιμαριθμοποίησης που της χορηγήθηκε από την αξιολόγηση βασίζεται στις μεταβολές των τιμών στα χρηματιστήρια ηλεκτρικής ενέργειας και ότι η Ιταλία δεν υπέβαλε στοιχεία που να αφορούν την εξέλιξη των τιμών των διμερών συμβάσεων. Εξάλλου, η δήλωση της Ιταλίας δεν συνοδεύεται από επαρκή αποδεικτικά στοιχεία.
(184)
Άλλωστε, οι περιορισμένες πληροφορίες που διαθέτει η Επιτροπή υποδεικνύουν το αντίθετο, δηλαδή ότι οι τιμές των διμερών συμβάσεων αυξήθηκαν σημαντικά στη Σαρδηνία (βλέπε για παράδειγμα, τις δηλώσεις της Eurallumina σύμφωνα με την οποία κατά την περίοδο 2005/2006 κατέβαλε τιμή που ανήλθε σε 80 ευρώ/MWh στην ελεύθερη αγορά, έναντι 65 ευρώ/MWh το 2004). Σε αυτές τις περιστάσεις, εάν είχαν εφαρμοστεί οι τιμές, οι αντισταθμιστικές πληρωμές θα είχαν αυξηθεί προϊόντος του χρόνου.
(185)
Κατά συνέπεια, ούτε οι τιμές του 2004, ούτε εκείνες του 2005 πληρούν την προϋπόθεση του φθίνοντα χαρακτήρα.
6.1.6. Συμπεράσματα σχετικά με το συμβιβάσιμο του μέτρου ως ενίσχυσης περιφερειακού χαρακτήρα
(186)
Ενόψει των ανωτέρω, η Επιτροπή θεωρεί ότι τα υπό εξέταση καθεστώτα τιμολόγησης δεν μπορούν να κριθούν συμβιβάσιμα ως ενισχύσεις περιφερειακού χαρακτήρα σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές περιφερειακού χαρακτήρα του 1998. Επειδή η Σαρδηνία δεν αποτελεί πλέον ενισχυόμενη περιοχή κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο α), από τον Δεκέμβριο 2006, δεν είναι αναγκαίο να εξετασθεί η συμβιβασιμότητα της ενίσχυσης στο πλαίσιο των κατευθυντήριων γραμμών όσον αφορά τις κρατικές ενισχύσεις περιφερειακού χαρακτήρα 2007-2013.
(187)
Η Επιτροπή υιοθέτησε την ίδια αρνητική στάση το 2005 σχετικά με ένα άλλο μέτρο που προοριζόταν να μειώσει το κόστος της ενέργειας της Eurallumina στη Σαρδηνία. Σε εκείνη την περίπτωση, η Επιτροπή είχε κρίνει ότι το μέτρο υπό εξέταση, ήτοι η απαλλαγή από τον ειδικό φόρο κατανάλωσης των πετρελαιοειδών (71), δεν μπορούσε να εγκριθεί βάσει των κατευθυντήριων γραμμών σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις περιφερειακού χαρακτήρα.
6.2. Άλλες εκτιμήσεις σχετικά με το συμβιβάσιμο
(188)
Η Ιταλία και οι ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις υποστήριξαν ότι σκοπός των καθεστώτων τιμολόγησης είναι να αντισταθμίσουν τις ατέλειες των αγορών ηλεκτρικής ενέργειας που δεν έχουν επιτρέψει ακόμη ανταγωνιστικές τιμές. Κατά την άποψή τους, οι υψηλές τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας αποτελούν απειλή για την ανταγωνιστικότητα των βιομηχανιών υψηλής ενεργειακής έντασης. Η ενίσχυση θα είχε ως αποτέλεσμα την παροχή κινήτρου, καθώς, σε αντίθετη περίπτωση, ήτοι απουσίας της ενίσχυσης, οι εταιρείες θα έπρεπε να κλείσουν.
(189)
Η Επιτροπή δεν θεωρεί ότι δύναται να γίνει δεκτή η θέση ότι μια λειτουργική ενίσχυση που παρέχεται σε μια οποιαδήποτε βιομηχανική επιχείρηση αποτελεί την κατάλληλη απάντηση στην έλλειψη ανταγωνισμού στην τοπική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, η οποία έχει επίπτωση σε όλους τους καταναλωτές ηλεκτρικής ενέργειας.
(190)
Επίσης, είναι αμφισβητήσιμη η καταλληλότητα και η αναλογικότητα της ενίσχυσης ως προς τον στόχο αποφυγής της μετεγκατάστασης των βιομηχανικών εγκαταστάσεων εκτός Ένωσης. Δεν υπάρχει προηγούμενο στην πρακτική λήψης αποφάσεων της Επιτροπής, ούτε στη νομολογία των Δικαστηρίων της Ένωσης, στο οποίο ένα τέτοιο επιχείρημα να έγινε δεκτό ως αιτιολογία για τη χορήγηση κρατικής ενίσχυσης. Οι αποφάσεις όσον αφορά τη μετεγκατάσταση της παραγωγής, στο σύνολό της ή εν μέρει, αφορούν την επιχειρησιακή στρατηγική των μεμονωμένων εταιρειών και η Επιτροπή δεν έχει ποτέ υποστηρίξει ότι αυτό θα συνιστούσε δυσλειτουργία της αγοράς. Ήδη στο παρελθόν, στις υποθέσεις Terni (72) και Alcoa (73), η Επιτροπή εξέφρασε αμφιβολίες για τους εν λόγω ισχυρισμούς που επιχειρούν να συνδέσουν τα μέτρα ενίσχυσης με τον στόχο της παρεμπόδισης της μετεγκατάστασης βιομηχανιών.
(191)
Θα πρέπει να επισημανθεί επίσης ότι τα συχνά αναφερόμενα συμπεράσματα εξειδικευμένων οργάνων, όπως η ομάδα υψηλού επιπέδου για την ενέργεια, την ανταγωνιστικότητα και το περιβάλλον (74) δεν προτείνουν τη χορήγηση ειδικών κρατικών ενισχύσεων για την επίλυση των προβλημάτων ανταγωνιστικότητας που οφείλονται στις υψηλές τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας, αλλά υπερασπίζονται την ανάγκη πλήρους τήρησης των διατάξεων σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις (75).
(192)
Ενόψει των ανωτέρω, η Επιτροπή θεωρεί ότι τα αμφισβητούμενα καθεστώτα τιμολόγησης του 2004 και του 2005 δεν δύνανται να τύχουν καμίας από τις παρεκκλίσεις του άρθρου 107 της ΣΛΕΕ. Οι παρεκκλίσεις που προβλέπονται στο άρθρο 107 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ δεν είναι εφαρμοστέες, δεδομένου ότι η ενίσχυση δεν έχει κοινωνικό χαρακτήρα, δεν έχει ως στόχο να επανορθώσει ζημίες που προκλήθηκαν από θεομηνίες ή άλλα έκτακτα γεγονότα και δεν χορηγήθηκε για να αντισταθμίσει οικονομικά μειονεκτήματα που προκλήθηκαν από τη διαίρεση της Γερμανίας. Δεν είναι εφαρμοστέες ούτε και οι παρεκκλίσεις που προβλέπονται στο άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχεία β) και δ) της ΣΛΕΕ, αφού το μέτρο δεν έχει ως σκοπό να προωθήσει την εκτέλεση ενός σημαντικού σχεδίου κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος ή να άρει μια σοβαρή διαταραχή της οικονομίας κράτους μέλους, ή να προωθήσει τον πολιτισμό και τη διατήρηση της πολιτιστικής κληρονομιάς. Όσον αφορά την παρέκκλιση του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο α) της ΣΛΕΕ, η διεξαχθείσα προηγουμένως ανάλυση στις αιτιολογικές σκέψεις από 160 έως 187 αποδεικνύει ότι το καθεστώς τιμολόγησης δεν μπορεί να εγκριθεί ως ενίσχυση για την προώθηση της οικονομικής αναπτύξεως περιοχής στην οποία το βιοτικό επίπεδο είναι ασυνήθως χαμηλό και στην οποία επικρατεί σοβαρή υποαπασχόληση. Όσον αφορά το άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της ΣΛΕΕ, όπως αναφέρεται στις αιτιολογικές σκέψεις από 155 έως 158, οι λειτουργικές ενισχύσεις δεν μπορούν να τύχουν, καταρχήν, αυτής της παρεκκλίσεως, η Επιτροπή δεν διακρίνει καμία ειδική περίσταση που να πληροί τη χορήγηση μιας τέτοιας ενίσχυσης στη συγκεκριμένη περίπτωση.
(193)
Η Επιτροπή θεωρεί, συνεπώς, ότι τόσο το καθεστώς τιμολόγησης του 2004 όσο και εκείνο του 2005 είναι ασυμβίβαστο με την εσωτερική αγορά.
(194)
Εν κατακλείδι, η Επιτροπή δεν οφείλει να εξετάσει τα ενδεχόμενα σωρευτικά αποτελέσματα της νέας ενίσχυσης με τις παλαιές μη συμβιβάσιμες ενισχύσεις της αιτιολογικής σκέψης 31 στο πλαίσιο της νομολογίας Deggendorf.
7. ΑΝΑΚΤΗΣΗ
(195)
Σύμφωνα με το άρθρο 14 παράγραφος 1 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999 του Συμβουλίου, σε περίπτωση αρνητικής απόφασης για υπόθεση παράνομων ενισχύσεων που δεν είναι συμβιβάσιμες με την κοινή αγορά, είναι αναγκαίο να αποκατασταθούν πραγματικές συνθήκες ανταγωνισμού, εκτός και αν η ανάκτηση της ενίσχυσης αντίκειται σε κάποια γενική αρχή του κοινοτικού δικαίου.
(196)
Στην εξεταζόμενη υπόθεση, μόνο τα καθεστώτα τιμολόγησης που αφορούν το 2004 (υπόθεση C 38/Α/04) υπόκεινται σε ανάκτηση, διότι τα καθεστώτα τιμολόγησης του 2005 (υπόθεση C 13/06) δεν εφαρμόστηκαν.
7.1. Εύλογη προσδοκία και άλλες γενικές αρχές του δικαίου της Ένωσης που μπορούν να εμποδίσουν την ανάκτηση
(197)
Κατά πάγια νομολογία, εφόσον παρέχεται ενίσχυση η οποία δεν έχει προηγουμένως κοινοποιηθεί στην Επιτροπή βάσει του άρθρου 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ, ο δικαιούχος της ενίσχυσης δεν μπορεί κατά τον χρόνο εκείνο να έχει την εύλογη προσδοκία ότι η ενίσχυση είναι νόμιμη (76). Μια συνετή επιχείρηση πρέπει κανονικά να είναι σε θέση να εξακριβώσει ότι τηρήθηκε η διαδικασία κοινοποίησης και ότι η ενίσχυση είναι νόμιμη.
(198)
Παρά ταύτα, δεν μπορεί να αποκλεισθεί η δυνατότητα δικαιούχου παράνομης ενίσχυσης να επικαλεστεί εξαιρετικές περιστάσεις επί των οποίων βάσισε την εύλογη προσδοκία για τη νομιμότητα της ενίσχυσης και να αντιταχθεί κατά συνέπεια στην ανάκτησή της (77).
(199)
Οι δικαιούχοι των καθεστώτων του 2004 δεν υπέβαλαν σχετικούς ισχυρισμούς, ούτε και η Επιτροπή δεν διαπίστωσε οιαδήποτε έκτακτη περίσταση που θα μπορούσε να δημιουργήσει στους δικαιούχους μια εύλογη προσδοκία. Ιδίως, η ύπαρξη της απόφασης Alumix του 1996 δεν μπορούσε να δημιουργήσει οιαδήποτε προσδοκία ότι τα καθεστώτα τιμολόγησης δεν συνιστούσαν κρατική ενίσχυση. Όπως αναφέρθηκε στην απόφαση για την κίνηση της διαδικασίας του 2004 (βλέπε την αιτιολογική σκέψη 37) το καθεστώς τιμολόγησης που χρησίμευσε ως υπόδειγμα για τα εν λόγω καθεστώτα τιμολόγησης του 2004 δεν ήταν η αρχική Alumix την οποία η Επιτροπή, το 1996, είχε διασαφηνίσει ότι δεν συνιστούσε κρατική ενίσχυση, αλλά ένα μέτρο εντελώς νέο, που είχε τροποποιηθεί σε μεγάλο βαθμό [ιδίως όσον αφορά τον μηχανισμό χρηματοδότησής του (78)] και είχε παραταθεί χρονικά από τις ιταλικές αρχές. Σε μια τέτοια κατάσταση, ένας συνετός δικαιούχος έπρεπε να βεβαιωθεί ότι η ενίσχυση ήταν νόμιμη.
(200)
Επίσης, η Επιτροπή θεωρεί ότι η ανάκτηση δεν παραβαίνει καμία άλλη γενική αρχή του δικαίου της Ένωσης.
7.2. Προσδιορισμός των προς ανάκτηση ποσών
(201)
Όλα τα ποσά μη συμβιβάσιμης ενίσχυσης που εισπράχθηκαν από την Portovesme, την ILA και την Eurallumina δυνάμει του άρθρου 1 του διατάγματος του 2004 και έπειτα, πρέπει να ανακτηθούν εντόκως, σύμφωνα με το κεφάλαιο V του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 794/2004 της Επιτροπής, της 21ης Απριλίου 2004, σχετικά με την εφαρμογή του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999 του Συμβουλίου, για τη θέσπιση λεπτομερών κανόνων εφαρμογής του άρθρου 93 της Συνθήκης ΕΚ (79).
(202)
Η ανάκτηση αποβλέπει στην αποκατάσταση των συνθηκών ανταγωνισμού στις οποίες τελούσαν οι δικαιούχοι πριν από τη χορήγηση της μη συμβιβάσιμης ενίσχυσης, καταργώντας το αθέμιτο πλεονέκτημα που αυτή είχε παράσχει. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, αυτό το πλεονέκτημα αντιστοιχεί στη διαφορά μεταξύ της προτιμησιακής τιμολόγησης και της τιμής της ηλεκτρικής ενέργειας που θα είχαν καταβάλει οι δικαιούχοι στην αγορά ελλείψει των εν λόγω καθεστώτων τιμολόγησης.
(203)
Τη στιγμή κατά την οποία εφαρμόστηκαν τα καθεστώτα τιμολόγησης, όλες οι ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις αγόραζαν ηλεκτρική ενέργεια βάσει διμερών συμβάσεων. Το κράτος παρενέβη με αντισταθμιστικές πληρωμές για να επιδοτήσει την τιμή που είχε συμφωνηθεί κατά τη σύμβαση. Συνεπώς, τα προς ανάκτηση ποσά αντιστοιχούν στις αντισταθμιστικές πληρωμές που έλαβαν οι δικαιούχοι κατά την αναφερθείσα περίοδο (βλέπε την αιτιολογική σκέψη 30).
8. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ
Η Επιτροπή θεωρεί ότι τόσο τα καθεστώτα τιμολόγησης του 2004 όσο και εκείνα του 2005 συνιστούν λειτουργική ενίσχυση, η οποία δεν μπορεί να υπαχθεί σε καμία από τις παρεκκλίσεις γενικής απαγόρευσης των κρατικών ενισχύσεων που προβλέπει η Συνθήκη ΕΚ και ως εκ τούτου είναι μη συμβιβάσιμες με την εσωτερική αγορά.
Όσον αφορά τα καθεστώτα τιμολόγησης του 2004, τα οποία εφαρμόστηκαν παράνομα κατά παράβαση του άρθρου 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ, πρέπει να παύσουν όλες οι μελλοντικές πληρωμές και οι ενισχύσεις που έχουν καταβληθεί ήδη θα πρέπει να ανακτηθούν. Το προς ανάκτηση ποσό ισούται με το άθροισμα όλων των αντισταθμιστικών εισφορών που κατέθεσε το Cassa Conguaglio στις Portovesme, ILA και Eurallumina.
Δεν θα εφαρμοστούν τα καθεστώτα τιμολόγησης του 2005, που η Ιταλία κοινοποίησε δεόντως σύμφωνα με το άρθρο 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ,
ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΠΟΦΑΣΗ:
Άρθρο 1
1. Η κρατική ενίσχυση που η Ιταλία προτίθεται να χορηγήσει δυνάμει του άρθρου 11 εδάφιο 12 του νομοθετικού διατάγματος αριθ. 35 της 14ης Μαρτίου 2005, το οποίο μετατράπηκε στον νόμο 80/2005 της 14ης Μαΐου 2005 υπέρ της Portovesme Srl, Eurallumina Spa, ILA Spa και Syndial SpA είναι ασυμβίβαστη με την εσωτερική αγορά.
2. Αυτή η ενίσχυση δεν μπορεί, για τον λόγο αυτό, να χορηγηθεί.
Άρθρο 2
Η κρατική ενίσχυση που χορηγήθηκε παράνομα από την Ιταλία κατά παράβαση του άρθρου 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ, βάσει του άρθρου 1 του διατάγματος του προέδρου του υπουργικού συμβουλίου της 6ης Φεβρουαρίου 2002, για ποσό 12 845 892,82 ευρώ υπέρ της Portovesme Srl, 5 208 152,05 ευρώ υπέρ της Eurallumina SpA και 291 120,27 ευρώ υπέρ της ILA Spa, είναι ασυμβίβαστη με την εσωτερική αγορά.
Άρθρο 3
1. Η Ιταλία υποχρεούται να ανακτήσει την ενίσχυση που αναφέρεται στο άρθρο 1 και καταβλήθηκε στους δικαιούχους.
2. Οι ανακτώμενες ενισχύσεις βαρύνονται με τόκο από τον χρόνο κατά τον οποίο τέθηκαν στη διάθεση των δικαιούχων μέχρι τον χρόνο της πραγματικής τους ανάκτησης.
3. Οι τόκοι υπολογίζονται σύμφωνα με τη μέθοδο προσδιορισμού του επιτοκίου βάσει του κεφαλαίου V του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 794/2007.
4. Η Ιταλία διακόπτει όλες τις μελλοντικές πληρωμές της ενίσχυσης που αναφέρεται στο άρθρο 2 από την ημερομηνία έκδοσης της παρούσας απόφασης.
Άρθρο 4
1. Η ανάκτηση της ενίσχυσης που αναφέρεται στο άρθρο 2 είναι άμεση και αποτελεσματική.
2. Η Ιταλία εκτελεί την παρούσα απόφαση εντός τεσσάρων μηνών από την ημερομηνία κοινοποίησής της.
Άρθρο 5
1. Εντός δύο μηνών από την κοινοποίηση της παρούσας απόφασης, η Ιταλία διαβιβάζει στην Επιτροπή τις ακόλουθες πληροφορίες:
α)
το συνολικό ποσό (κεφάλαιο και τόκοι ανάκτησης) που πρέπει να ανακτηθεί από τον δικαιούχο·
β)
λεπτομερή περιγραφή των μέτρων που ήδη έλαβε και προβλέπεται να λάβει προς εκτέλεση της παρούσας απόφασης·
γ)
έγγραφα τα οποία να αποδεικνύουν ότι ζητήθηκε από τον δικαιούχο η επιστροφή της ενίσχυσης.
2. Η Ιταλία ενημερώνει την Επιτροπή για την πρόοδο των εθνικών μέτρων που ελήφθησαν για την εκτέλεση της παρούσας απόφασης μέχρι να ολοκληρωθεί η ανάκτηση της ενίσχυσης που αναφέρεται στο άρθρο 2. Υποβάλλει αμέσως, κατόπιν απλού αιτήματος της Επιτροπής, όλες τις πληροφορίες σχετικά με τα μέτρα που έχει ήδη λάβει και προγραμματίσει για να συμμορφωθεί με την παρούσα απόφαση. Παρέχει επίσης λεπτομερείς πληροφορίες για τα ποσά της ενίσχυσης και των τόκων που έχουν ήδη ανακτηθεί από τον δικαιούχο.
Άρθρο 6
Η παρούσα απόφαση απευθύνεται στην Ιταλική Δημοκρατία.
Βρυξέλλες, 23 Φεβρουαρίου 2011.