РЕШЕНИЕ НА КОМИСИЯТА
от 20 декември 2011 година
относно държавна помощ C 85/01 за ad hoc мерки, приложени от Португалия в полза на RTP
(нотифицирано под номер C(2011) 9429)
(само текстът на английски език е автентичен)
(текст от значение за ЕИП)
(2012/365/ЕС)
ЕВРОПЕЙСКАТА КОМИСИЯ,
като взе предвид Договора за функционирането на Европейския съюз, и по-специално член 108, параграф 2, първа алинея (1) от него,
като взе предвид Споразумението за Европейското икономическо пространство, и по-специално член 62, параграф 1, буква а) от него,
като покани заинтересованите страни да представят мненията си в съответствие с посочената/посочените разпоредби (2) и като взе предвид техните мнения,
като има предвид, че:
I. ПРОЦЕДУРА
(1)
Чрез три жалби, подадени през 1993 г., 1996 г. и 1997 г. от търговския радио- и телевизионен оператор Sociedade de independente comunicação, S. A. (SIC), Комисията бе уведомена, че Португалия ее приложила редица ad hoc мерки и годишни компенсационни мерки в полза на обществения португалски радио- и телевизионен оператор Radiotelevisão Portuguesa, S. A. (RTP).
(2)
С писмо от 15 ноември 2001 г. Комисията уведоми Португалия, че е решила да открие процедурата, предвидена в член 88, параграф 2 от Договора за ЕО, по отношение на няколко ad hoc мерки, предоставени на RTP.
(3)
Решението на Комисията да открие процедурата беше публикувано в Официален вестник на Европейския съюз (3). Впоследствие, в член 1 от Решение 2005/406/ЕО на Комисията от 15 октомври 2003 г. относно ad hoc мерки, приложени от Португалия в полза на RTP, бе установено, че някои от тези мерки, а именно държавната помощ от 68 006 млн. PTE, предоставена от Португалия на RTP под формата на споразумение със схемата за социално осигуряване през 1993 г., на вливания на капитал през периода от 1994 г. до 1997 г. и заем през 1998 г., са съвместими с общия пазар по смисъла на член 86, параграф 2 от Договора за ЕО (4). В допълнение, в член 2 от това решение се посочва, че някои мерки не съдържат държавна помощ, а именно освобождаването от такси за регистрация, плащането за отделянето на телевизионната мрежа, улесненията, предоставени за плащане на годишната такса за използването на телевизионната мрежа, протоколът за насърчаване на киното, емитирането на облигации и плана за преструктуриране за периода от 1996 г. до 2000 г.
(4)
На 26 юни 2008 г. Първоинстанционният съд отмени по Дело T-442/03 (5) част от Решение 2005/406/ЕО поради две причини. Той отмени член 2 от посоченото решение, тъй като констатира, че „освобождаване от такси за регистрация“ не представлява държавна помощ. Съдът установи, че задачата на Комисията е да определи, във връзка с ad hoc предимството, състоящо се от освобождаването от плащане на такси за регистрация и такси, свързани с преобразуването в публично дружество с ограничена отговорност (наричани по-долу „временно освобождаване“), дали е съвместимо с логиката на португалската система трансформирането на публичните предприятия в публични дружества с ограничена отговорност да възникне по законодателен път, или дали прибягването до законодателството е било дерогация, която е имала за цел да предостави предимство на публичните предприятия по отношение на други предприятия.
(5)
Във връзка с трайното предимство, произтичащо от неограничено освобождаване от такси за регистрация и други такси, по отношение на всеки акт за вписване, регистрация или анотация на RTP (наричано по-долу „постоянно освобождаване“), Съдът установи, че макар да не е невероятно освобождаването в действителност да не е било постоянно (вж. параграфи 73 и 79 от решението), това не променя констатацията, че общият характер на това освобождаване не е бил демонстриран от Комисията. Съдът установи още, че макар и да е възможно RTP да е преобразувано от Португалия в публично дружество с ограничена отговорност, тъй като това е било счетено за необходимо за изпълнението на задачата за обществена услуга, това не е било придружено от достатъчно доказателства.
(6)
Съдът отхвърля жалбите по отношение на констатацията в Решение 2005/406/ЕО емитирането на облигации през 1994 г. и улесненията за плащане на лицензионната такса да не се класифицират като държавна помощ.
(7)
По отношение на съвместимостта на мерките за държавна помощ (член 1 от Решение 2005/406/ЕО), Съдът установи, че Комисията не може да се позове на докладите за обществена услуга и съдържаната в тях информация, без провеждане на външен одит за тези доклади, както се изисква от националното законодателство. Поради това Комисията не може да заключи, че мерките за държавна помощ са съвместими с общия пазар по смисъла на член 86, параграф 2 от Договора (сега 106, параграф 2 от ДФЕС и „вътрешния пазар“) (6). Съдът анулира член 1 от Решение 2005/406/ЕО.
(8)
След решението на Съда по Дело T-442/03, Комисията насочи вниманието на заинтересованите страни към факта, че разследването на Комисията в този случай е било подновено, и прикани трети страни да дадат своето мнение (7).
(9)
Комисията получи мнение от жалбоподателя на 10 март 2009 г., което беше препратено на Португалия на 8 април 2009 г. Допълнителни мнения от жалбоподателя бяха получени на 17 юни 2009 г., те бяха препратени на Португалия на 28 юли 2009 година. Португалия отговори на двете групи мнения с писма от 7 и 8 септември 2009 г. Португалия изпрати допълнителна информация на Комисията на 23 февруари 2010 г., 4 март 2010 г. и 15 април 2010 г. Комисията изпрати искане за информация до Португалия на 10 май 2010 г., с което по-специално поиска да бъдат проведени независими външни одити на докладите за обществена услуга за периода от 1992 г. до 1997 г.
(10)
Португалия отговори на молбата на Комисията за допълнителна информация с писмо от 8 юни 2010 г. и представи поисканите доклади за външните одити относно обществената услуга с писмо от 12 август 2010 г. Допълнителна информация от Португалия беше предоставена с писмо от дата 29 септември 2010 г. На 29 март 2011 г. беше проведена среща с Португалия и допълнителна информация бе предоставена от Португалия на Комисията на 17 юни 2011 г., 25 август 2011 г. и 26 октомври 2011 г.
С писмо, заведено на 15 декември 2011 г., Португалия по изключение се съгласи, това решение да се приеме на английски език като автентичен език.
(11)
Решението се занимава само с ad-hoc мерките, включени в решението за откриване на официална процедура по разследване. Някои от мерките, за които беше обявено в Решение 2005/406/ЕО, че не представляват държавна помощ по смисъла на член 87, параграф 1 от Договора за ЕО, не са били анулирани от Съда по дело T-442/03 и следователно член 2 от Решение 2005/406/ЕО е станал окончателен. Тези мерки се отнасят до плащането за отделянето на телевизионната мрежа, улесненията, предоставени за плащане на годишната такса за използването на телевизионната мрежа, протокола относно кинопродукциите, емитирането на облигации и плана за преструктуриране за периода от 1996 г. до 2000 г. Въпреки това, както се изисква от Съда в дело T-442/03, Комисията ще направи нова оценка по отношение на временното и постоянно освобождаване от разходи за нотариални такси, както и от такси за регистрация и разходи по публикуване.
Настоящото решение е съсредоточено върху финансовата връзка между RTP и Португалия в периода от 1992 г. до 1998 г. по отношение на споразумението със схемата за социално осигуряване през 1993 г., вливанията на капитал през периода от 1994 г. до 1997 г. и кредитът от 1998 г. Настоящото решение не се занимава с въпросите на правната класификация и съвместимостта с Договора за годишните компенсационни плащания, предоставени на RTP, които са били предмет на Решението на Комисията от 22 март 2006 г. по дело № Е 14/05 (8). В допълнение, на 4 юли 2006 г. Комисията прие Решение относно споразумението за преструктуриране на финансирането на RTP, по дело NN 31/06 (9).
(12)
Въпреки това, за да има цялостна „картина“ на финансовите отношения между Португалия и RTP през периода, обхванат от разследването на Комисията по този случай, Комисията трябва да разглежда не само мерките ad hoc, но също и финансовата подкрепа, предоставена на RTP чрез годишни компенсационни плащания. Следователно това решение се отнася до годишните компенсационни плащания до степента, необходима за изясняване на позицията на Комисията относно ad hoc мерките.
II. ПОДРОБНО ОПИСАНИЕ НА РАЗГЛЕЖДАНИТЕ ВЪПРОСИ
A. МЕРКИ В ПОЛЗА НА RTP
A.1. ОПИСАНИЕ НА ПОЛУЧАТЕЛЯ RTP
(13)
RTP (по онова време Rádio e Televisão Portuguesa, S.A.R.L) е учредено като акционерно дружество с акт от 15 декември 1955 г., след решението на Португалия да създаде телевизионна компания, на която би била възложена концесия за предоставяне на обществена услуга на телевизионно излъчване (10). Концесионния договор за обществена услуга е подписан на 16 януари 1956 г.
(14)
С наредбa - закон № 674-d/75 от 2 декември 1975 г., RTP беше национализирана. Тази наредба преобразува RTP в публично предприятие с наименованието „Radiotelevisão Portuguesa, E.P.“, към което в съответствие с наредбата бяха прехвърлени всички законни права и задължения на неговия предшественик.
(15)
RTP е имала монополно положение върху националния медиен пазар до осемдесетте години на двадесети век. То е обслужвало два телевизионни канали, RTP1 и RTP2. През 90-те години то е изправено пред конкуренцията на търговските радио- и телевизионни разпространители след като през февруари 1992 г. Португалия предостави лицензи на SIC и на търговския телевизионен оператор TVI да излъчват съответно по трети и по четвърти канал (11).
(16)
Със закон № 21/92 от 14 август 1992 г. RTP, ЕР се преобразува в публично акционерно дружество с наименование „Radiotelevisão Portuguesa, S. A.“ и се одобрява неговият нов статут.
(17)
RTP осъществява едновременно дейности за обществена услуга радио- и телевизионно разпространение и търговски дейности. На RTP е законно разрешено да упражнява търговска или промишлена дейност, свързана с дейността на телевизия (12).
(18)
Търговски дейности на RTP са извършвани чрез финансово участие в дружества, които са правно разграничени от RTP и имат своя собствена структура и счетоводна система.
A.2. МЕРКИ (13)
(19)
Годишните компенсационни плащания към RTP представляват основният механизъм за компенсиране на RTP за неговите задължения за обществена услуга. През периода от 1992 г. до 1998 г., RTP е получило годишни компенсационни плащания, възлизащи на 66 495 милиона PTE (около 332 млн. EUR) (14) за покриване на разходите по неговите задължения за обществена услуга. Правното основание за годишните компенсационни плащания е член 5 от Закон № 21/92 (15).
(20)
Таблица 1 дава разбивка на годишните компенсационни плащания, предоставени на RTP през периода от 1992 г. до 1998 г., който е обхванат от настоящото решение.
Таблица 1
Сума на годишните компенсационни плащания, 1992-1998 г.
(PTE и млн. EUR)
1992 г.
1993 г.
1994 г.
1995 г.
1996 г.
1997 г.
1998 г.
6 200
7 100
7 145
7 200
14 500
10 350
14 000
EUR 26,9 (16)
EUR 35,4
EUR 35,6
EUR 35,9
EUR 72,3
EUR 51,6
EUR 69,8
Източник: Резолюция на Съвета на министрите
(21)
По времето, когато RTP е преобразувано в публично дружество с ограничена отговорност, португалското законодателство относно регистрацията на дружества може да се опише по следния начин. В член 7, параграф 1 от кодекса на португалските дружества (Código das Sociedades Comerciais), във версията му, която е в сила към момента на преобразуването на RTP, се посочва, че уставът (contrato de sociedade) на всяко търговско дружество трябва да бъде оформен официално чрез нотариален акт.
В член 18, параграф 5 от кодекса на дружествата се посочва, че актът, с който се създава публично дружество с ограничена отговорност, след като дружеството е било учредено в надлежната правна форма, трябва да се регистрира в търговския регистър. Регистрацията е задължителна в съответствие с член 15, параграф 1 и параграф 3, буква а) от Закона за търговския регистър (Código do Registo Comercial) и член 166.o от кодекса за дружествата.
В съответствие с член 70, параграф 1, буква а) от Закона за търговския регистър, във версията му, която е в сила по това време, актът, с който се създава публично акционерно дружество, трябва да бъде публикуван в Diário da República (вж. член 70, параграф 2 (17)). Публикуването трябва да се извърши ex officio от служителя за сметка на заинтересованата страна (вж. член 71, параграф 1 от Закона за търговския регистър).
(22)
При преобразуването му в публично дружество с ограничена отговорност през 1992 г. RTP е освободено от плащане на нотариални такси и такси за регистрация, свързани с регистрацията на юридическото преобразуване на RTP от публично дружество в публично акционерно дружество. Стойността на освобождаванията е 33 млн. PTE (приблизително 164 000 EUR). Обикновено съгласно португалското право, всички юридически лица трябва да платят такси, начислявани при създаване на предприятие и при изменение на учредителния акт на дружеството или при други съответни изменения на дружеството.
(23)
Правното основание за освобождаването от такси за регистрация е член 11, параграф 1 от Закон № 21/92, който предвижда, че:
„с настоящото уставът на RTP SA (…) се одобрява; не е необходимо той да бъде трансформиран в документ, а ще бъде автоматично регистриран, без такси и разходи, във Вестника на Републиката (Diário da República), в който ще бъде публикуван.“
(24)
Член 11, параграф 1 от Закон № 21/92 се получава от прилагането на Закон 84/88 от 20 юли 1988 г. относно трансформирането на публичните предприятия в публични акционерни дружества. В член 1 от Закон № 84/88 се предвижда, че публичните предприятия, дори ако са национализирани, биха могли да бъдат преобразувани с наредба-закон в публични акционерни дружества. Той гласи:
„публичните предприятия […] могат да бъдат преобразувани с наредба-закон в публични акционерни дружества, притежавани изцяло или в по-голямата си част от публични субекти, в съответствие с Конституцията и с този закон.“
(25)
В член 3, параграф 2 от Закон № 84/88 относно трансформирането на публичните предприятия в публични акционерни дружества се предвижда също, че такава наредба-закон трябва да одобри устава на публичното акционерно дружество. В съответствие с член 3, параграф 3 от Закон № 84/88 наредбата-закон представлява достатъчен документ, за да бъдат изпълнени изискванията за регистрация (18).
(26)
Съгласно член 11, параграф 2 от Закон № 21/92 RTP е освободено от плащане на други регистрационни такси, пряко свързани с промяната на правното естество на дружеството. Член 11, параграф 2 гласи:
„Всички действия по вписване, регистриране, отбелязване пред всички служби по вписвания, администрации или публични органи, по-конкретно националния регистър на юридическите лица, службите по вписване на ипотеки и службата за прехвърляне на собственост на превозните средства, се извършват въз основа на обикновена молба, подписана от двама от членовете на управителния съвет на дружеството и при освобождаване от всички данъци и такси.“
(27)
Португалия твърди, че разпоредбата на член 11, параграф 2 произтича от прилагането на Наредбa-закон № 404/90 (19) и потвърждава приложимостта към RTP на разпоредба относно общото прилагане. Въз основа на член 1 от този закон, на предприятията, които до 31 декември 1993 г., са изпълнили актове на сътрудничество или концентрация, може да бъде предоставено освобождаване от данъка върху прехвърлянето на дълготрайни активи, които са били необходими за концентрацията или сътрудничеството. В член 1 от същия закон се предвижда също така и освобождаване от възнагражденията и други законови такси, които могат да бъдат изискуеми за изпълнението на тези актове.
(28)
Португалия заяви, че в миналото RTP на няколко пъти е платило нотариални такси и такси за регистрация, свързани с определени увеличения на капитала и с други действия след преустройството му в публично акционерно дружество (20).
(29)
В периода от 1983 г. до 1989 г., RTP „натрупа“ дълг към социалноосигурителната схема на PTE в размер на 2 189 млн., произтичащи от невъзможността му да плаща социални осигуровки. В основата на това задължение е спор между RTP и администрацията на службата за социална сигурност относно тълкуването на удръжките за социално осигуряване за извънреден труд и хонорари на творците.
(30)
Администрацията за социално осигуряване излага своето тълкувание в член 2, буква д) на Наредба за изпълнението № 12/83 от 12 февруари 1983 г. За да се избегне съдебна процедура, двете страни постигнаха споразумение, съгласно което администрацията на службата за социално осигуряване се отказва от искането си за лихви за забавено плащане и приема разсрочено плащане на дълга. След уреждането на правния спор наредбата за изпълнението не е анулирана.
(31)
На 6 май 1993 г. съвместен указ на Министерството на финансите и Министерството на социалната сигурност официално разрешава разсрочване на дълга на 120 месечни вноски и отменя глобите и лихвите, дължими за сумата от 1 206 млн. PTE (6 млн. EUR).
(32)
Условията за разрешаване на изключителните договорености за уреждане на задълженията на RTP към схемата за социална сигурност са изложени в посочената по-горе наредба-закон № 411/91. В член 2, алинея 1 от цитираната по-горе наредба-закон се предвижда, че разрешението за това трябва да е задължително, за да се гарантира жизнеспособността на длъжника и договореностите да могат да се прилагат inter alia на основание, че, както е предвидено в член 2, буква г) на наредбата-закон, в предприятието с дългове „е било обект на временно ползване, самоуправление на служителите или държавна намеса.“
(33)
През периода от 1994 г. до 1997 г. Португалия увеличава капитала на RTP всяка година. Поместената по-долу таблица дава преглед на различните увеличения на капитала, които възлизат на 46 800 млн. PTE (233 млн. EUR).
Таблица 2
Увеличение на акционерния капитал на RTP 1994-1997 г.
(в млн. PTE)
Година
1994 г.
1995 г.
1996 г.
1997 г.
Увеличение на акционерния капитал
10 000
12 800
10 000
14 000
Дялов капитал към 31 декември
22 708
35 508
45 508
59 508
Източник: баланс на RTP.
(34)
В договорите за обществена услуга, които Португалия е сключила с RTP се предвижда участието на държавата в инвестициите, направени от RTP, за предпочитане под формата на увеличаване на капитала (21).
(35)
През декември 1998 г. бе сключен договор между Фонда за стабилизиране на публичните дългове и RTP за второстепенен заем от Фонда за стабилизиране на публичните дългове (Fundo de regularização da dívida Pública), предоставен на RTP, в който се определят условията за заем в размер на 20 000 млн. PTE (99,8 млн. EUR), за увеличаване на капитала на RTP.
(36)
Фондът за стабилизиране на публичните дългове се управлява от Институт за управление на публичния дълг (Instituto de Gestão de Crédito Público), на който е възложено управлението на дълга на португалската държава и изпълнението на централизирана програма за заеми в съответствие със Закона за обществения дълг (22) и насоките, установени от португалското правителство. Този институт е под ръководството и контрола на Министерството на финансите на Португалия (23).
(37)
От датата, на която сумите са били на разположение на RTP, заемът е предмет на плащания на годишни лихви по 12-месечния Lisbor лихвен процент, изчислен на първата дата на всеки период, плюс 20 базисни пункта (24).
(38)
Съгласно договора кредитът е трябвало да бъде върнат на 31 декември 2003 г., но е могъл да бъде продължен за следващ период от една или две години по взаимно съгласие. RTP не е платило лихва по заема, тъй като в договора се предвижда, че лихвата, платима по първите четири годишни плащания, следва да се капитализира (25).
(39)
Договорът, сключен през декември 1998 г. между Фонда за стабилизиране на публичните дългове и RTP е изготвен в съответствие с насоките, определени в съвместна резолюция на държавните секретари, отговарящи за медиите, за държавната хазна и за финансите, от 17 декември 1998 г.
Б. ФИНАНСОВОТО СЪСТОЯНИЕ НА RTP
(40)
Както е показано в следната таблица, RTP е понесло загуби през периода, който е предмет на разследването на Комисията. През 1996 г. финансово състояние на RTP се е влошило до такава степен, че неговият нетен собствен капитал е бил отрицателен.
Таблица 3
Икономически и финансови данни на RTP за периода от 1993 г. до 1998 г.
(в млн. PTE)
1993 г.
1994 г.
1995 г.
1996 г.
1997 г.
1998 г.
Нетна печалба (загуба)
(7 883)
(19 558)
(26 581)
(18 512)
(32 223)
(25 039)
Нетни активи
1 557
8 071
4 269
(4 274)
(20 586)
(50 827)
Активи
39 418
42 262
56 078
67 654
62 340
83 843
Финансови задължения (26)
22 402
26 855
30 258
44 922
44 885
92 775
Източник: Финансови отчети на RTP.
В. ЗАДЪЛЖЕНИЯТА ЗА ОБЩЕСТВЕНА УСЛУГА НА RTP ОТ 1992 Г. ДО 1998 Г.
(41)
RTP е задължено да предоставя обществената услуга за телевизия. Различни закони определят дефиницията, възлагането и финансирането на тази услуга.
(42)
Закон № 58/90, който регулира дейността телевизионно излъчване, определя условията за частните радио- и телевизионни оператори, както и задължението на държавата да гарантира обществената услуга телевизионното излъчване (27). По отношение на устава на RTP Закон № 21/92 определя основните задължения за обществена услуга и финансирането на тази услуга.
(43)
Два договора за обществени услуги, подписани между португалската държава и RTP през 1993 г. и през 1996 г., описват по-подробно обществената услуга и нейното финансиране, (по-долу или „стар договор за обществена услуга“ или „нов договор за обществена услуга“ или „договори за обществена услуга“, когато са посочени и двата договора) (28).
(44)
Член 4 от Закон № 21/92 предвижда сключването на концесионен договор между Португалия и RTP и определя основните задължения за обществена услуга, които трябва да бъдат извършени по силата на този договор. В член 4, параграф 2 от същия закон се установяват общите принципи, които RTP трябва да спазва при извършване на дейността си като концесионер (29), а в член 4, параграф 3 се описват задълженията на обществената телевизионна услуга (30).
(45)
Договорите за обществена услуга потвърждават задълженията за обществена услуга на RTP. Първо, на RTP са наложени общи задължения и задължения, свързани със съдържанието на програмите (31). RTP трябва да предоставя услугата за обществена телевизия, като част от нея то трябва да излъчва два канала и да предоставя общо покритие за населението на континентална Португалия. Първият канал е от по-общ характер и от него се изисква да представя по-общ вид програми. Вторият канал трябва да бъде насочен повече към специфични групи и да осигурява образователни, културни и научни програми. Един от каналите трябва да обхваща автономните региони на Азорските острови и Мадейра.
(46)
Второ, договорите за обществена услуга предвиждат специфични програмни задължения за RTP (32). Определени са стандарти за качеството на програмите (като плурализъм, безпристрастна информация и др.) и съдържанието на програмите (нови художествени филми, спорт, деца, португалска култура, местни новини, развлечения). RTP трябва да предоставя гледаемо време за определени органи, за подпомагане на киното и други форми аудиовизуални продукции, за насърчаване на производството на образователни или учебни програми, за обмен на програми с автономните региони на Азорските острови и Мадейра и за насърчаване на сътрудничеството с други доставчици на обществената услуга телевизия в Европейския съюз. Освен това то трябва да изпълнява специфични програмни задължения, свързани с международно сътрудничество. Например, трябва да произвежда програми и да ги излъчва за португалските общности, които живеят в чужбина, в португалоезичните страни в Африка и в Макао. Необходимо е да се гарантира функционирането на RTP в Мадейра и на Азорските острови и да се запазят производствените центрове и делегациите в чужбина.
(47)
Трето, договорите за обществена услуга налагат определени специфични задължения на RTP. Например, RTP трябва да поддържа аудиовизуални архиви, да въвежда технологични иновации в своето оборудване и дейности, да подпомага Националния театър „S. Carlos“ и да предоставя други услуги, които ще бъдат посочени на ad hoc основа.
(48)
В член 5 от Закон № 58/90 на RTP се възлага концесия за обществената услуга телевизионно разпространение за период от 15 години, който може да бъде подновен за допълнителен срок от 15 години, с обхват на честотите, съответстващ на първи и втори канал. В член 4 от Закон № 21/92 се посочва, че RTP е концесионер на обществената услуга за телевизионно разпространение. В точка 1, буква а) от договора за обществени услуги се потвърждава, че RTP е доставчик на обществената услуга телевизия (33).
(49)
Договорите за обществена услуга (34) предвиждат създаването на Съвет за обществено мнение (Conselho de opinião), състоящ се от представители на различни части от общественото мнение, който може да се намесва, за да преценява дали RTP спазва своите общи и специфични задължения по отношение на обществената услуга за телевизионно разпространение.
(50)
RTP е задължено да предостави на министъра на финансите публичен бизнес план и бюджет за изпълнението на неговата задача за обществена услуга, (Plano de Actividades e Orçamento do Serviço Público) за следващата година, придружено от становища, издадени от борда на одиторите на RTP и Съвета за обществено мнение. Освен това то трябва да представи доклад за изпълнението на своите задължения за обществена услуга през предходната година (Relatório sobre o Cumprimento das Obrigacões do Serviço Público, („доклади за обществена услуга“), придружени от становище на борда на одиторите на RTP (35).
(51)
Министърът на финансите и членът на правителството, отговорящ за медиите, следва да проверят спазването на договорите за обществена услуга. Генералният инспектор на финансите е необходимо да провери финансовия план. Освен това годишен одит на докладите за обществена услуга трябва да бъде извършен от външен специализиран одитор (36).
(52)
Новият договор за обществени услуги също така предвижда санкции, които да се наложат от Португалия при нарушение на договора, под формата на глоби, изземване, възстановяване или прекратяване на договора.
(53)
В периода от 1992 г. до 1998 г., в RTP са извършени външни одити относно всички негови годишни отчети от независим одитор.
(54)
RTP също е представило докладите за обществена услуга за всички години, с изключение на доклада за обществена услуга за 1992 г., тъй като задължението за външните одити е посочено за първи път в стария договор за обществена услуга, датиращ от 1993 г. Португалия твърди, че за годините от 1995 г. до 1998 г. законово независим одитор е предоставил благоприятно и автономно становище относно докладите за обществена услуга (37). Португалия твърди също, че всички доклади за обществена услуга през този период са били придружени от становище на борда на одиторите на RTP и от одитор на генералния инспектор на финансите (Inspecção-Geral de Finanças), който е независим от RTP.
Ситуацията по отношение на външните одити на докладите за обществена услуга може да бъде описана, както следва:
(55)
Докладите за обществена услуга от 1993 г. и 1994 г. съдържат декларация за съответствие, съгласно която задълженията за обществена услуга на RTP са изпълнени, но само от страна на управлението на RTP.
(56)
За годините 1995, 1996, 1997 и 1998 г., докладът за обществена услуга съдържа декларации за съответствието от външен одитор, независим от дружеството, Maia, Mesquita & Associados - (Revisor Oficial DAS Contas), според които одитът не е разкрил никакви въпроси, които биха оказали значително влияние върху пресмятането на компенсаторните плащания за RTP, посочени в докладите за тези години.
(57)
През 2010 г. Португалия представи на Комисията по-пълни външни одити на докладите за обществена услуга за периода от 1992 г. до 1997 г. Външните одити на докладите за обществена услуга за този период са били организирани от регулатора за националните медии, Entidade Reguladora para a Comunicação Social (ERC). Те са били осъществени за този период от Pedro Roque SROC, външен одитор, който е независим от RTP (38). Португалия също така представи обобщаващ доклад, включващ резултатите от одитите за всички години.
Външен одит на доклада за обществената услуга вече е съществувал за 1998 г. Този външен одит за 1998 г. е проведен от BDO Binder, външен одитор „BDO Binder report“) (39).
(58)
Мандатът на одитите за периода 1992-1997 г. е бил да се оцени за всяка година дали RTP изпълнило мандата си, както е предвидено в договорите за обществена услуга, които са били в сила към момента и дали съществува съответствие между разходите за обществени услуги и компенсационните плащания. Външните одити изброяват задълженията за обществена услуга, произтичащи от договорите за обществена услуга, вземат предвид различните закони, уреждащи задълженията за обществена услуга на RTP (например Закона за телевизията № 58/90 от 7 септември 1990 г.), както и обществения бизнес план и бюджет (Plano de Actividades e Orçamento do Serviço Público) и докладите за обществена услуга. Външните одити проучват дали задълженията за обществена услуга са спазени. Докладите правят сравнение между компенсационните плащания от страна на Португалия спрямо установените разходи в докладите за обществена услуга.
(59)
За всички години, които се разследват, т.е. 1992-1997 г., одитите стигат до заключението, че по същество RTP е изпълнило основните си задължения за телевизионно разпространение. Одитите също така посочват, че „по отношение на съответствието между предоставените задачи за обществена услуга и компенсацията на „реалните и действителните разходи“, няма съществени нарушения, които да влияят на съответствието със законодателството, което е било в сила към момента.“ За всички години в обобщения доклад се констатира, че компенсационните плащания от Португалия, са били по-малки от посочените суми във всички доклади за обществена услуга. Одитите са публикувани на уебсайта на ERC (40). По същия начин докладът на BDO (BDO Binder report) не сочи никакво свръхкомпенсиране за предоставената обществена услуга.
(60)
Член 5 от Закон № 21/92 предоставя на RTP право да получи обезщетение за своите задължения за обществена услуга. Това право се потвърждава и в договорите за обществена услуга.
(61)
В допълнение към системата от годишни компенсационни плащания (вж. съображение 19 по-горе), договорите за обществена услуга предвиждат финансиране от Португалия за:
а)
плащане на специфични услуги съгласно споразуменията за предоставяне на договорените услуги или тези, които предстои да бъдат договорени между публичната администрация и RTP (41);
б)
държавно участие във всички инвестиции, направени от RTP, особено тези за инфраструктурата, необходима за експлоатацията на центровете за производство и разпространяване в автономните региони на Азорските острови и Мадейра, за аудиовизуални архиви и международни предавания на RTP, както и за други технологични инвестиции, които RTP е длъжно да прави (42).
(62)
За да определи разходите и приходите на задълженията за обществена услуга, които отговарят на условията за компенсационни плащания, RTP прилага аналитична счетоводна система. В договорите за обществена услуга се определят критериите за изчисляване на приемливите разходи за компенсация по отношение на всяко задължение за обществена услуга (43).
(63)
Въз основа на аналитичната счетоводна система, спомената в предходния параграф, RTP разпределя разходите и приходите (например, за персонал и оборудване), за да обхване определен брой дейности (като управление на програмите, преки и косвени програмни разходи, дифузионни и емисионни разходи, разходи за маркетинг и други административни разходи).
(64)
Преките разходи на различните дейности са разделени между различните разходни позиции (например RTP 1, RTP 2, RTPi и RTP África). Непреките разходи са разпределени за пера от разходите въз основа на последователни аналитични критерии (например, броят на часовете на излъчване) (44).
(65)
Аналитичната счетоводна система има следните характеристики:
а)
в рамките на договорите за обществена услуга само нетните оперативни разходи могат да се компенсират в съответствие с метода, описан в договорите за обществена услуга. Финансовите разходи, извънредните разходи и разпоредбите, които не са пряко свързани с дадена дейност, са изключени от обезщетение (45);
б)
с оглед изчисляване на нетните оперативни разходи, които могат да се възстановяват, RTP трябва да приспадне оперативните приходи, произтичащи от всяко задължение за обществена услуга;
в)
старият договор за обществена услуга не е допускал компенсация за обществената услуга от общ характер под формата на задължение за експлоатация на RTP 1 и RTP 2 и за покриване на автономните региони с един от каналите (46);
г)
по силата на новия договор за обществени услуги оперативните разходи на RTP 1 и RTP 2 могат да бъдат компенсирани, но не се допуска допълнителна компенсация в случай, че реалните нетни оперативни разходи на RTP 1 и RTP 2 превишават планираните разходи (47).
(66)
RTP е докладвала относно нетните разходи по предоставяне на обществената услуга в годишните доклади за обществената услуга, в съответствие с метода за изчисление на разходите, описан в съображения 60-65. Поместената по-долу таблица дава преглед на разходите за всяка дейност по обществената услуга, за която RTP има право да получи компенсационни плащания.
Таблица 4
Нетни отчетени и подлежащи на възстановяване разходи за обществената услуга
(В млн. PTE)
1992 г.
1993 г.
1994 г.
1995 г.
1996 г.
1997 г.
1998 г.
Телетекст
112,9
86,8
Функциониране на RTP в международен план
882,3
1 517,4
1 826,9
1 890,8
2 059,6
3 999,1
3 712,9
RTP África
-
-
-
-
654,7
1 332,0
Директно предаване на RTP 1 на Азорските острови и на Мадейра
-
-
-
-
-
76,8
295,4
Аудиовизуални архиви
509,1
241,6
402,7
492,7
184,9
909,4
672,1
Сътрудничество с португалоезичните страни в Африка
186,9
128,4
172,2
148,6
144,9
202,4
200,3
Диференциал на покритие
406,7
1 312,8
1 314,2
1 050,3
1 050,0
622,6
208,6
Делегации/кореспонденти
797,8
658,2
681,1
642,7
583,2
457,2
211,0
Фондация за Национален театър „S. Carlos“
50,0
55,0
60,0
60,0
60,0
60,0
Насърчаване на киното
215,0
95,0
27,5
156,5
391,1
352,8
Функциониране на автономни регионални центрове
3 453,4
3 486,0
3 685,9
3 696,1
3 846,6
3 459,2
2 855,2
Телевизионно предаване за конкретни органи
482,0
350,6
151,1
94,6
80,8
Спортна телевизия (48)
- 440,0
Нетни оперативни разходи на RTP 1
16 946,1
11 916,6
Нетни оперативни разходи на RTP 2
9 050,6
10 080,6
8 637,6
Общо нетни оперативни разходи
6 718,2
7 960,0
8 384,1
8 103,3
17 217,1
37 972,1
30 101,3
Източник: Португалските органи и докладите за обществена услуга.
(67)
Поместената по-долу таблица дава преглед на инвестициите на RTP в оборудване за дейностите, свързани с обществената услуга. Тя представя както реалните инвестиции в дейности по обществената услуга, както са посочени в годишните финансови отчети, така и инвестициите, отчетени в докладите за обществена услуга. Реалните инвестиции в дейности, свързани с обществената услуга, са били по-високи от инвестициите, отчетени в докладите за обществената услуга.
Таблица 5
Инвестиции в дейностите по обществената услуга
(В млн. PTE)
1992 г.
1993 г.
1994 г.
1995 г.
1996 г.
1997 г.
1998 г.
Общо
Финансови отчети
2 632,6
2 102,0
2 763,9
992,7
1 480,4
4 037,4
6 054,2
20 063,2
Доклади за обществената услуга
2 327,3
98,0
1 975,1
154,4
28,1
4 037,4
6 127,8
14 748,1
Разлика
305,3
2 004,0
788,8
838,3
1 452,3
0
-73,6
5 315,1
Източник: финансови отчети на RTP и доклади за обществената услуга.
(68)
Целта на ad hoc мерките е била компенсиране на RTP за задълженията за обществена услуга, наложени върху него, и финансиране на неговите инвестиции.
(69)
В Португалия операторът на обществени услуги не е избран в резултат на конкурентна процедура, съгласно която всички заинтересовани предприятия са имали възможност да посочат сумата на компенсацията, която би била необходима за поемане на концесията за обществена услуга телевизионно разпръскване. RTP е назначено от правителството за осигуряване на обществената услуга телевизия.
(70)
От 1992 г. насам, както търговски, така и обществени радио- и телевизионни оператори, са активни на португалския телевизионен пазар. С изключение на RTP, търговските оператори SIC и TVI са лицензирани за излъчване на телевизионни канали. SIC е първият частен оператор, започнал излъчване на 6 октомври 1992 година. Мерките в полза на RTP биха могли да доведат до нарушаване на конкуренцията на пазара на телевизионно разпръскване.
III. МНЕНИЯ НА ЗАИНТЕРЕСОВАНИТЕ СТРАНИ
(71)
След започване от страна на Комисията на процедура за разследване по този случай няколко заинтересовани страни дадоха мнение относно мерките, посочени в съображения 21-39. Следващите съображения дават общ поглед върху съответните мнения, получени от заинтересованите страни, категоризирани по мярка.
(72)
В настоящия раздел са посочени само мнения, отнасящи се до въпросите, които са останали отворени, след решението на Съда по Дело T-442/03, а именно тези, отнасящи се до освобождаването от нотариални такси, такси за регистрация и разходи за публикуване, както и във връзка с другите мерки (споразумението със схема за социално осигуряване през 1993 г., вливания на капитал през периода от 1994 г. до 1997 г. и заем през 1998 г.), както е посочено в член 1 от Решение 2005/406/ЕО. Тези мнения на заинтересовани страни включват становища, представени след първото решение на Комисията за откриване на официална процедура от 15 ноември 2001 г., както и коментари, получени след публикуване на покана за представяне на мнения от 24 декември 2008 г. (49)
(73)
SIC и TVI заявиха, че освобождаването от нотариални такси и такси за регистрация е изключение от правилата, които обикновено се прилагат съгласно португалското законодателство за всяка промяна в уставите на предприятия. SIC е на мнение, че обхватът на освобождаването не се ограничава до преобразуването на RTP през 1992 г. Въз основа на член 11, параграф 2 от закон № 21/92 RTP се ползва от общо освобождаване от плащане на такси и права за всякакъв вид вписвания и регистрация.
(74)
TVI е на мнение, че RTP също е освободено от плащането на разходи, свързани с публикуването на нотариален акт.
(75)
Относно вливанията на капитал през периода от 1994 г. до 1997 г., SIC, ACT (асоциацията на търговските радио- и телевизионни оператори), италианският търговски радио- и телевизионен оператор Mediaset и TVI дадоха мнение, че разумен акционер не би увеличил капитала на дружество с характеристиките на RTP. Въпросните вливания на капитал са направени в предприятие с голям дефицит без последователен план за преструктуриране, който да го направи жизнеспособен.
(76)
Освен това, що се отнася до заема през 1998 г., SIC заяви, че като се има предвид фактът, че RTP е било „технически фалирало“ през 1996 г., никоя финансова институция не би одобрила такъв заем за RTP.
(77)
SIC, по-специално, подчертава липсата на външни одити, които е трябвало да са провеждат редовно. Посочват се и пропуски, установени за 1998 г., както е описано в доклада на BDO Binder за същата година, - единствения наличен външен одит, който Комисията е трябвало да вземе предвид. Изтъкват се и някои критики в доклада на BDO Binder за 1998 г., включително, inter alia, прекалени рекламни ограничения за телевизионното разпространяване на RTP. SIC подчертава, че според договорите за обществена услуга, RTP е задължено да зачита рекламните ограничения и може, напр. да излъчва само определен брой минути реклама на час. Според заключенията на доклада на BDO Binder, това не е било спазено за 1998 г. SIC цитира също констатацията в доклада, че някои активи не са били отчетени, което изглежда се възприема от SIC като доказателство, че съответните инвестиции за тези активи не са извършени.
(78)
След отменянето на член 1 и част на член 2 от Решение 2005/406/ЕО от Съда по дело T-442/03, SIC твърди, че по това решение Комисията трябва също така да вземе под внимание доклада на португалската сметна палата (Tribunal de Contas, наричана по-долу „Сметна палата“) от юни 2002 г. (№ 8/2002), който според SIC е трябвало да изследва управлението на RTP и предоставянето на обществената услуга телевизия от гледна точка на ефективността, ефикасността и икономичността и който разглежда периода 1997-2000 г. Въпреки това, този период беше удължен до 1993 г. Като обобщава констатациите на доклада, SIC подчертава, че е налице липса на стратегия за определяне на програмите на RTP, директивите на вътрешния съвет относно лимитите на разходите не са спазвани, а изготвеният годишен бюджет не е бил изпълнен. SIC също така заяви, че Сметната палата посочва, че Португалия все още не е обявила, че предоставянето на държавна помощ на RTP е свързано с реалното спазване на задължението за обществена услуга.
(79)
SIC посочва общите заключения на португалската Сметна палата относно договорите за обществена услуга, които дават стимули за RTP да пренебрегва ефикасността и ефективността при управлението на RTP, съпътствано от неясна и неопределена задача за обществена услуга.
IV. МНЕНИЕ НА ПОРТУГАЛИЯ
(80)
Относно освобождаването от нотариални такси, такси за регистрация и разходи за публикуване, Португалия твърди, че тъй като преобразуването на публично предприятие в публично акционерно дружество (sociedade anónima) е трябвало да бъде осъществено чрез законодателен акт, не е съществувала друга база за събиране на такси и хонорари, свързани с вписването на тази трансформация чрез нотариален акт, нито за регистрирането и публикуването ѝ.
(81)
Преобразуването на RTP в публично дружество с ограничена отговорност е извършено през 1992 г., за да го приведе в съответствие с частното право, и начинът, по който то работи, е по-близък до този на частните оператори. Счетено е за необходимо да се предоставят на RTP средствата и условията, за да може то да изпълнява по най-добър начин целите, свързани с обществената услуга, на пазар, все по-отворен за конкуренцията. Целта е била операциите и управлението на RTP да разполагат със същата гъвкавост, която имат „нормалните“ дружества, действащи съгласно частното търговско право. Според Португалия формата на публично акционерно дружество е по-малко обременителна от процедурите за държавен контрол, прилагани преди това към RTP като публично предприятие, като по този начин му се предлагат по-добри условия за разработване на телевизионни канали и техните програми.
(82)
Португалия твърди, че трансформирането на RTP през 1992 г. чрез закон, в резултат на което не е бил необходим „нотариален акт“ за формализиране на този акт, съответства на естеството и логиката на португалската правна система. В тази връзка Португалия припомня, че RTP е било създадено като държавно предприятие през 1975 г. посредством законодателство, а именно с Наредбa-закон № 674-D/75. Поради това, както се изисква изрично от Закон 84/88, уреждащ трансформирането на публичните предприятия в акционерни дружества, тези актове трябва също да се осъществяват посредством законодателство.
В съответствие с член 3, параграф 2 от Закон № 84/88, който представлява общ закон относно преобразуването на публичните предприятия (вж. съображение 25 по-горе), законодателният акт, чрез който се трансформират публични предприятия, трябва да одобри устава на акционерното дружество, възникващо в резултат на преобразуването. В допълнение това съответства на принципа на равностойност на актове, според който законодателните актове могат да бъдат изменяни, суспендирани или анулирани само от актове с равностоен ранг в йерархията на нормативните актове. Португалия посочва, че принципът на равностойност на актовете е предвиден в португалската конституция (понастоящем член 112, параграф 5 или член 115, параграф 5 от Конституцията в сила по времето, когато RTP е преобразувано през 1992 г.), която постановява, че „никой закон не може да създава други категории законодателство, или да предоставя на други видове актове правомощия да тълкуват, интегрират, изменят, спират действието или отменят неговите разпоредби с външен ефект“. Прилагането на този принцип към трансформирането на публичните предприятия е подкрепено от автори в областта на правото (50). Португалия също така се позовава на редица решения на Конституционния съд, който отново посочва тълкуванието, че закон може да се интерпретира само от друг закон (51), а не от акт с различно и по-ниско подреждане в йерархията на нормативните актове.
(83)
Португалия твърди, че трансформирането на RTP в публично акционерно дружество със Закон № 21/92 е извършено в съответствие с тази обща схема на португалското законодателство и не е могло правомерно да бъде извършено само в съответствие с частното право под формата на нотариален акт. Португалия цитира също така и няколко примера на други публични предприятия, трансформирани чрез законодателен акт в акционерни дружества (52).
(84)
Португалия се позовава на наредба-закон № 267/76 от 8 април 1976 г., с който се установява за първи път обща схема за публичните предприятия. Тази наредба-закон установява, че публичните предприятия могат да бъдат създавани само чрез наредба-закон, който трябва да одобри техния устав. Това се прилага и за последващи изменения на устава.
(85)
Португалия допълнително се позовава на Закон № 84/88 от 20 юли 1988 г. (вж. съображение 25 от настоящото решение), който гласи, че е необходима наредба-закон, за да се превърне публично предприятия в акционерно дружество, и че той също така следва да одобри устава на публичното предприятие. В следствие на това Португалия заключава, че за трансформирането на RTP през 1992 г., първо, е била необходима наредба-закон и, второ, уставът е могъл да бъде одобрен само от закон, а не с нотариален акт.
(86)
В допълнение, Закон № 58/90 от 7 септември 1990 г. изисква обществената услуга телевизия да се предоставя от оператори, притежавани изключително или в по-голямата си част от публични органи, а уставите на такива оператори трябва да бъдат одобрени с наредба-закон.
(87)
По отношение на „таксите за регистрация“, Португалия отбелязва, че регистрацията на устава, одобрен със Закон № 21/92, е била освободена от такси, но формалностите по регистрацията е трябвало да бъдат осъществени „ex officio“. Формалностите по регистрацията са счетени за необходими, тъй като в Кодекса за търговска регистрация (Código do Registo Comercial) се изисква актовете, свързани с предприятия, да бъдат вписани в регистъра и публикувани. Според Португалия, стойността на таксите за регистрация е 11 000 contos (53), което се равнява на 11 000 000 PTE.
(88)
По отношение на изискването за публикуване, Португалия подчертава, че тъй като на уставът на RTP е бил публикуван в Diário da República като приложение на Закон № 21/92, който го одобрява, това изискване е било изпълнено.
(89)
По отношение на мнението на SIC относно член 11, параграф 2 от Закон № 21/92, Португалия отговори, че португалският законодател не предвижда определени облекчения на таксите при трансформиране на предприятия или преструктуриране на обществени предприятия. Освобождаването е въз основа на наредба-закон № 404/90. Португалия твърди, че RTP не е освободено от плащането на такси за регистрация въз основа на член 11, параграф 2 от Закон № 21/92, с изключение на трансформирането от 1992 г. Португалия също така се твърди, че класифицирането на член 11, параграф 2 от Закон № 21/92 като постоянно освобождаване от такси се дължи на езиково недоразумение. Вместо да бъде посочено, че наредбата-закон е достатъчна за всички правни цели и всякакви други актове необходими за законовото уреждане на „положението“ (т.е. трансформирането от 1992 г., добавено от автора на настоящото), в член 11, параграф 2 се посочва, че RTP ще бъде освободено от такси и налози, които произтичат от актовете в регистрите на собственост. Това означава, според Португалия, че RTP не е освободено от такси за регистрация извън контекста на трансформирането от 1992 г., с изключение на операциите, засягащи трансформирането от 1992 г. Португалия предостави също така документация за няколко ситуации, при които RTP е платило такси за регистрация.
(90)
Португалия твърди, че контекстът на първоначалното споразумение между администрацията на органът за социално осигуряване и RTP относно разсрочването на дълга и опрощаването на лихви и глоби е бил съдебен спор за конституционосъобразността на наредба за изпълнение № 12/83 относно задължителните удръжки за социално осигуряване върху възнаграждението за извънреден труд. Споразумението потвърждава тълкуването на RTP, че възнаграждението не е било предмет на удръжки за социално осигуряване, което беше подкрепено от данък експерт.
(91)
Второ, Португалия твърди, че формалното разрешение на това споразумение от страна на португалското правителство не предоставя конкретно финансово предимство за RTP в сравнение с други предприятия в сходно положение съгласно наредба-закон № 411/91. Португалия твърди, че дерогацията, предвидена в член 2, параграф 1, буква г), се е прилагала за RTP, тъй като RTP е било предмет на държавна намеса и е претърпяло различни превратности по време на управлението на административната комисия, назначена от правителството през 1977 г. (54) Португалия твърди, че общият характер на дерогацията се подчертава от факта, че споразумение е постигнато и с една от заинтересованите страни въз основа на Наредба-закон № 411/91.
(92)
По отношение на заема Португалия заяви, че техническите условия, свързани с него, предвиждат, че финансовата дейност следва да носи лихва, изчислена в съответствие с пазарните критерии.
(93)
Португалия твърди, че вливанията на капитал през периода от 1994 до 1998 г. представляват инструмент за финансиране на разходите по предоставяне на обществената услуга телевизия, заедно с изплащането на компенсаторни обезщетения.
(94)
Според Португалия, моделът на финансиране, избран за компенсиране на RTP за разходите по обществената услуга, се е оказал неподходящ и е довел до търговски дефицит. Първо, компенсаторните обезщетения винаги са били изчислявани под реалните нужди на финансирането на обществената услуга телевизия. На второ място, Португалия систематично е изплащала компенсациите със закъснение. RTP е трябвало да прибягва до банково финансиране, за да посреща своите оперативни разходи, но не е можело да включва лихвите и амортизационните такси при изчисляването на разходите за обществената услуга. Трето, RTP е трябвало да плаща данък добавена стойност (ДДС) на държавата за обезщетенията, като по този начин нетната сума на компенсаторните обезщетения намалява.
(95)
Португалия твърди, че: i) данъчните облекчения (т.е. освобождаване от такси за нотариален акт, такси за регистрация и разходи за публикуване); ii) улесненията за плащането на данъка за използване на мрежи за радиоразпръскване; iii) разсрочването на дълга към схемата за социално осигуряване; iv) плащането за отделянето на телевизионната мрежа; v) протоколът за насърчаване на киното; и vi) заемът, взет от RTP през 1998 г., не попадат в понятието за държавна помощ. По отношение на съвместимостта на другите мерки Португалия заяви, че те следва да се считат за компенсация за разходите за обществената услуга и следователно не като държавна помощ (55) или, съответно, тяхната съвместимост със законодателството на Съюза следва да бъде оценявано в светлината на член 86, параграф 2 от Договора за ЕО (сега член 106, параграф 2 от ДФЕС).
(96)
По отношение на изчисляването на свръхкомпенсацията Португалия заяви, че:
а)
включването през 1996 г. на оперативните разходи на RTP 2 като възстановими разходи за обществена услуга се основава на новия договор за обществени услуги, съгласно който компенсацията на оперативни разходи на RTP 2 съгласно договора влиза в сила от 1 януари 1996 г. (56);
б)
заемът от 20 000 милиона PTE следва да не се счита за компенсация, тъй като той е предоставен при пазарни условия,
в)
увеличенията на капитала също са били предназначени за финансиране на инвестиции, а не просто за да се предостави финансова компенсация за възстановимите разходи за обществената услуга. Задължението на държавата в качеството ѝ на акционер да участва във финансирането на инвестициите, които се считат за необходими, се определя в договорите за обществена услуга (57);
г)
компенсационните плащания са били предмет на ДДС, като в резултат на това нетната стойност, получена от RTP е по-ниска;
д)
съгласно новия договор за обществени услуги, разходите за обществената услуга са били възстановени само до равнището на предназначения за тях бюджет.
Като взема предвид горепосоченото, Португалия заключи, че финансовата компенсация за задълженията за обществена услуга на RTP не следва да се счита за прекомерно висока или нецелесъобразна.
(97)
По отношение на липсата на външни одити, Португалия твърди, че Комисията вече е представила становище относно финансовото състояние на RTP, което обхваща и периода от 1992 г. до 1998 г., без да изисква външен одит на обществената услуга в решенията от 2006 г. по дело E 14/05 и NN 31/06 и тези решения не са били оспорени в съда. Португалия твърди, че, по-специално, в решение NN 31/06 Комисията вече е взела предвид доклада на Сметната палата № 8/2002. Тя подчертава освен това, че в решение NN 31/06 Комисията е заключила, че финансовото състояние на RTP от 1992 г. до 1998 г. е резултат от хронично ниско финансиране на неговите дейности, свързани с обществената услуга. В решение NN 31/06 Комисията основава своите констатации на външен доклад, а именно на доклада на Pricewaterhouse Cooper от 2005 г., и на външно одитираните годишни счетоводни отчети на RTP, които Португалия счита, че са единствените приложими отчети.
(98)
Португалия също така отново заявява, че докладите за обществена услуга за периода от 1993 г. до 1998 г. са били предмет на одит от страна на одиторите на RTP (58). Въпреки това, по-късно Португалия представи външни одити на докладите за обществена услуга за периода от 1992 г. до 1998 г., заедно с окончателен, обобщаващ отчет, обхващащ всички тези години. Външните одити бяха организирани от независим медиен орган, Entidade Reguladora para a Comunicação Social, ERC, който поиска от външните одитори Pedro Roque (59) да извършат външните одити.
(99)
Португалия отговори по-подробно на някои от твърденията на SIC по конкретни въпроси. По отношение на твърденията на SIC, че според доклада на BDO Binder, становището на Съвета за обществено мнение е липсвало, Португалия подчертава, че това становище не е обхващало доклада за обществената услуга на RTP. Становището на този орган е било осигурено, но в стария договор за обществена услуга, то не се е превърнало в правно задължително изискване. Също така, новият договор за обществена услуга не изисква становището на този орган да бъде дадено в доклада за обществена услуга.
(100)
По отношение твърденията на SIC, че докладът на BDO Binder за 1998 г. включва 53 млн. EUR под формата на материални активи, въпреки че не съществува инвентар на тези активи, Португалия потвърди, че съответните инвестиции са направени за тези активи. Фактът, че първоначално не бе изготвен инвентар на тези активи (макар че, с изключение на 4 милиона, стойността на такива активи може да бъде определена и инвентар може да бъде изготвен със задна дата), това не означава, че инвестиции не са били направени. Външният одитор потвърди салдата, цифрите и транзакциите с трети страни.
(101)
По отношение твърденията на SIC, че според доклада на BDO Binder за 1998 г. лимитът за рекламно време е бил превишен, Португалия изтъкна, че това по никакъв начин няма да доведе до намаление на финансовата компенсация. Причината за това е, че сумите, които са били получени от RTP за надвишеното рекламно време, са доста по-малки от недостатъчното финансиране за тази година. Във всеки случай, Португалия потвърди, че общите приходи от реклама (включително приходи от превишаването на лимита за реклами) са били взети под внимание при изчисляването на финансовите нужди, т. е. компенсацията за изпълнението на задачата за обществена услуга.
(102)
Португалия твърди, че доклад 8/2002 на португалската сметна палата не трябва да се взема под внимание в настоящото решение, тъй като решението на Съда по Дело T-442/2003 откри само обективна слабост на информацията, съдържаща се в докладите за обществена услуга, които не са били съпроводени от външен одит. Португалия подчертава, че доклад 8/2002 на Сметната палата се отнася само до финансовите години от 1997 г. до 2000 г., а не до целия период, обхванат от настоящото разследване. Годините от 1993 г. до 1997 г. са обхванати в доклада само за целите на общо описание на финансовото положение на RTP и необходимостта от преструктуриране, но те не представляват самият предмет на доклада. Целта на доклада е да се оцени управлението на RTP, ролята на държавата като акционер и предоставянето на обществената услуга телевизионно разпръскване.
Португалия твърди, че Сметната палата е надхвърлила задачата си за извършване на одит на публичните финанси и вместо това е започнала анализ на ефикасността и ефективността на публичните разходи. Докладът, по мнението на Португалия, е без значение, с изключение на факта, че представлява независим одит на предприятието, потвърждава отчетите на Португалия и не открива незаконосъобразност. Португалия твърди, че в настоящото решение Комисията следва да вземе под внимание доклад 20/98 на Сметната палата вместо одитен доклад 8/2002, тъй като одитен доклад 20/98 обхваща икономическо и финансово състояние на RTP за периода от 1994 г. до 1996 г. В одитен доклад 20/98 се прави заключението, че критериите, използвани за финансиране на обществените услуги, са по-ясно определени в новия договор за обществени услуги, отколкото в стария договор за обществени услуги, което се оспорва в по-късния доклад 8/2002.
V. ОЦЕНКА НА МЕРКИТЕ
(103)
За да установи дали ad hoc мерките, приложени от Португалия за RTP, представляват държавна помощ по смисъла на член 107, параграф 1 от Договора, Комисията трябва да оцени дали тези мерки:
а)
са предоставени от държавата членка или чрез държавни ресурси;
б)
са в състояние да нарушат конкуренцията;
в)
поставят в по-благоприятно положение определени предприятия или производството на някои стоки,
г)
засягат търговията между държавите-членки.
(104)
По-долу ще бъдат проучени характерът на държавна помощ на заема от 1998 г., споразумението за разсрочване на дълга и отменянето на лихвените задължения, както и капиталовите инжекции за периода 1994-1997 г. По подобен начин ще бъдат оценени наличието на държавни ресурси при освобождаването от такси за нотариален акт, такси за регистрация и разходи за публикуване.
(105)
Държавни ресурси са налице при освобождаването от такси за нотариален акт, такси за регистрация и разходи за публикуване, тъй като загубата на данъчни приходи е равностойна на използването на държавни ресурси под формата на фискални разходи (60).
(106)
По отношение на разсрочването на дълга вследствие на схема за социално осигуряване и отмяна на лихви за просрочено плащане, Комисията счита, че органът, отговорен за схемата за социално осигуряване, не може да се разглежда като предприятие. Той не извършва стопанска дейност, а е публичен орган със задача за администриране на социалното осигуряване (61). Освен това разрешението за разсрочване на дълговете не е дадено от схемата за социална сигурност, а от съвместен декрет на държавните секретари за финанси и социално осигуряване и на заместник държавния секретар на заместник министъра. С разрешението държавата е пропуснала приходи, тъй като тя би получила 1 206 милиона PTE под формата на лихви за неизплатени задължения. Следователно става ясно, че е имало участие на държавни ресурси и че държавата е отговорна за мярката.
(107)
Увеличенията на капитала на RTP са предоставени от държавата пряко от обществения бюджет. Следователно е ясно, че такова финансиране представлява държавни ресурси по смисъла на член 107, параграф 1 от ДФЕС.
(108)
Комисията не може да приеме твърдението на Португалия, че при заема за RTP не се касае за държавни ресурси. Понятието държавни ресурси също така включва предимства, предоставени от органи, предназначени или създадени от държавата-членка за тази цел (62). Договорът за заем от 1998 г. е сключен между RTP и Фонда за стабилизиране на публичния дълг - фонд, който е управляван от Института за управление на публичния дълг. Правен акт предвижда, че Институтът е под ръководството и контрола на министъра на финансите (63). Затова може да се заключи, че средствата, предоставени от Фонда за стабилизиране на публичния дълг, следва да се разглеждат като държавни ресурси.
(109)
Държавата може да се счита като пряко свързана с тази мярка, тъй като условията на договора се определят в резолюция, съгласувана на 17 декември 1998 г. между секретарите на държавата за медиите и финансите.
(110)
Освобождаване от такси за нотариален акт, както и от такси за регистрация и разходи за публикуване: Що се отнася до освобождаването от такси за нотариален акт, такси за регистрация и разходи за публикуване следва да се оцени дали мярката е представлявала общо освобождаване от такси, от което RTP се е възползвало, или дали мярката е приложена специално спрямо RTP. В следващите съображения Комисията прави разлика между временно освобождаване, предвидено в член 11, параграф 1 от Закон № 21/92 и постоянно освобождаване, предвидено в член 11, параграф 2 от Закон № 21/92.
(111)
Комисията констатира, че освобождаването от необходимостта за нотариален акт, регистрация и разходи за публикуване е предоставило предимство на RTP, като го освобождава от разходи, които иначе предприятието би трябвало да плаща от собствения си бюджет.
(112)
Това предимство е също така избирателно по същество, тъй като както се вижда от член 11, параграф 1 от Закон № 21/92, то е предоставено само на RTP. Фактът, че този закон може да укрепи, както твърди Португалия, прилагането на по-общ закон, а именно Закон № 84/88, не променя това заключение. Закон № 84/88 се отнася до публичните предприятия и предвижда, че тези предприятия могат да бъдат трансформирани в акционерни дружества чрез наредба-закон. При все това фактът, че този закон се отнася до „публичните предприятия като цяло“, не засяга избирателността по същество, посочена в член 11, параграф 1 от Закон № 21/92, в полза на конкретното предприятие RTP. Във всеки случай освобождаване само за публичните предприятия ще представлява селективна мярка по същество за тази група предприятия (в сравнение с частните предприятия), от които RTP е част.
(113)
Държавните мерки могат обаче, въпреки че са по същество селективни, да не попадат в понятието за избирателна мярка по смисъла на член 107, параграф 1 от ДФЕС, ако държавната мярка, вместо чрез дерогация от обичайните прилагане на системата, да стане неотменна част от него (64). Следователно е необходимо да се проучи дали мярката е съвместима с естеството и логиката на португалската правна система за трансформиране на публичното предприятие RTP в публично акционерно дружество чрез законодателство или дали ресурс на законодателството за целите на превръщането на RTP е бил избран с цел да му се предостави предимство спрямо други предприятия. В съответствие с подхода на Съда в неговото решение, Комисията занапред ще прави разлика между освобождаването от нотариални разходи, от една страна, и регистрация и разходи за публикуване, от друга страна (65).
(114)
Освобождаване от нотариален акт и нотариални разходи: Комисията счита, че трансформирането на RTP в публично акционерно дружество и одобрението на устава посредством законодателство вместо чрез нотариален акт отговаря на логиката и характера на португалската правна система. Преобразуването в публично акционерно дружество бе направено с цел да се даде на RTP по-гъвкава форма на дружество и по този начин да го поставят на равна нога с частните оператори. Фактът, че това трансформиране е съставено от закона, а не чрез нотариален акт, не беше опит да се заобиколи изискването за нотариален договор, но е резултат от общия принцип на португалското право, че законодателните актове могат да бъдат променяни само от еквивалентни законодателни актове.
(115)
Съгласно този принцип на „еквивалентност на актовете“ закон може да се анулира, прекрати временно или модифицира чрез правен акт, който е от една и съща йерархична степен като учредителния акт, а не с акт, която е с по-нисък ранг в йерархията на законодателството. Този принцип е бил въведен в португалската конституция през 1982 г., т.е. много преди преобразуването на RTP през 1992 г. Член 115, параграф 5 на португалската конституция във формата, в която е в сила към момента на преобразуването на RTP, предвижда никой закон да не: „създава други форми на законодателство или предоставя на други видове актове правомощия за тълкуване, интегриране, изменение, спиране действието или отменяне на всяка една от неговите разпоредби по начин, по който да предизвика последици по отношение на трети страни“ Тъй като RTP беше национализирана през 1975 г. с акт на законодателството, а именно чрез Наредбa-закон № D 674-d/75, трансформирането му в друга правна форма, отново би могло могат да бъде постигнато само чрез Наредба-закон, или по силата на закон, който е равностоен или дори с по-висок ранг от този на наредбата-закон. Не съществува също така нещо, което да сочи, че първоначалната национализация на RTP е извършена през 1975 г. с цел да се избегне прилагането към дружествата, регулирани от частното право и е довела до ползи за дружеството.
(116)
Не съществуват доказателства, подсказващи, че всички други закони в сила преди преобразуването на RTP (вж. съображения 84-86 от настоящото решение) са били с цел създаване на парично облагодетелстване за публичните предприятия чрез избягване на нотариалните актове (и съответните разходи), които се прилагат спрямо частните трансакции. По-специално Закон № 84/88, който позволи публичните предприятия да бъдат трансформирани в акционерните дружества с Наредба-закон, отразява конституционните и правни принципи, които са били в сила в съответния момент.
(117)
Заключение: Като се вземат под внимание тези въпроси, освобождаването от изискването за извършване на трансформацията на RTP чрез нотариален акт (и по този начин с поемане на съответните разходи), не представлява държавна помощ по смисъла на член 107, параграф 1 от ДФЕС.
(118)
Освобождаване от такси за регистрация и разходи за публикуване: Необходимо е да се оцени дали RTP се е облагодетелствала от полза, като не е плащала всички разходи, свързани с регистрацията на дружеството в търговския регистър и публикуването на нотариалния акт. В съответствие с португалското право, което е в сила в момента, нотариалният акт, с който се формализира създаването на дружество, регулирано от частното право, и неговият устав трябва да бъдат публикувани в Diário da República от секретаря, отговарящ на търговския регистър, за да добият третите страни представа за съдържанието на тези документи. RTP не пое тези разходи за публикация, тъй като задължителното публикуване в Diário da República на Закон № 21/92 гарантира, че на Акта за преобразуване на RTP и на съдържанието на неговите нови членове, регламентиращи сдружаването, е предоставена необходимата гласност.
(119)
Няма признаци, че Португалия е избрала да превърне RTP в публично акционерно дружество чрез Закон № 21/92, за да предостави на RTP предимство под формата на икономии на разходи за регистрация и публикуване. Ясно е че втора публикация на устава на RTP би била напълно обезсмислена, тъй като изискванията за прозрачност и публичност бяха вече изпълнени чрез публикуване на Закон № 21/92 в Diário da República. Докато регистрацията е била направена с оглед на по-късното публикуване и двете мерки са свързани, не е безспорно дали освобождаване от такси за регистрация може да бъде оправдано от същността и логиката на португалската правна система и задължителното преобразуване на RTP посредством законодателство. Португалия не оспорва, че вписването е било също така изискано от кодекса на търговските дружества. Както Португалия заяви: „регистрацията не беше отменена, само не беше нужен нотариален акт, но наредбата-закон представляваше достатъчен документ за целите на регистрацията“. Това следва също от член 3, параграф 3 от Закон № 84/88, (вж. съображение 25 от настоящото решение). Освен това Португалия подчерта, че за да може RTP да се регистрира в бъдеще всички други актове, свързани с компанията, фактът на създаването му (т.е. резултатът от преобразуването през 1992 г. в публично акционерно дружество), е трябвало да бъде регистриран (66). Ако регистрацията е необходимо обаче, Комисията не вижда причина защо RTP не следва да понесе съответните разходи.
(120)
Заключение: Може да се заключи, че освобождаването на RTP от изискването за нотариален акт (включително нотариални разходи), както и освобождаване от изискването за публикуване и съответните разходи за публикуване в съответствие с член 11, параграф 1 от Закон № 21/92, не представляват държавна помощ по смисъла на член 107, параграф 1 от ДФЕС.
Освобождаването от такси за регистрация в съответствие с член 11, параграф 1, от Закон № 21/92, представлява държавна помощ.
Въпреки това, както е посочено по-нататък в съображения 160-161 от настоящото решение, тези изключения биха били, при всички положения, оправдани като законно обезщетение за разходите по предоставянето на услуга от общ икономически интерес съгласно член 106, параграф 2 от ДФЕС.
(121)
Португалия твърди, че член 11, параграф 2 от Закон № 21/92 не предоставят на практика постоянна дерогация за RTP, но че тя е била предназначена за покриване на същото положение като преди във връзка с временно освобождаване, а именно превръщането на RTP в публично дружество с ограничена отговорност през 1992 г. Португалия твърди също, че нееднократно RTP е платило нотариални такси за регистрация. Обаче формулировката на член 11, параграф 2 от Закон № 21/92, обхваща всяко по-нататъшни актове за вписване, регистрация или анотация, които, в съответствие с този член, могат да бъдат извършвани безплатно за неограничен период от време.
(122)
Такова постоянно освобождаване също предоставя предимство на RTP като го освобождава от разходи, които то иначе би трябвало да поеме от своя собствен бюджет. Аргументът на Португалия, че доколкото ѝ е известно, член 11, параграф 2 от Закон № 21/92 никога не е бил приложен и RTP е изплатило всички необходими такси е доказателство, което е релевантно при потенциално възстановяване на държавна помощ, но не променя констатацията за формулирането на разпоредбата.
(123)
Това предимство също е избирателно, тъй като Закон № 21/92 се отнася за RTP. Португалия не може да претендира, че Закон № 21/92 е самото прилагане на общо правило от португалското законодателство. По-специално, членове 1 и 2 от наредбa-закон № 404/90 не могат да се използват, за да се докаже липсата на избирателност, тъй като наредбата-закон касае актове на концентрация и, следователно, не включва този случай, който се отнася до трансформирането на дадено публично предприятие в публично акционерно дружество (67).
(124)
В противовес на временното освобождаване от такси за регистрация, една постоянна дерогация не може да е оправдана с доктрината за еквивалентност на актове, с която, поради процеса на законодателно приемане, се отмени изискването за нотариален договор и неговото публикуване, когато RTP беше трансформирано през 1992 г. Спазването на природата и логиката на португалската правна система може да се приеме за временно освобождаване, тъй като в конкретния случай трансформиране на RTP в публично акционерно дружество би могло да бъде постигнато, както бе показано, чрез наредба-закон. Въпреки това, широкото приложно поле на член 11, параграф 2 от Закон № 21/92 не изключва, че освобождаването от нотариални изисквания (и разходи) ще бъде възможно за други ситуации от освен за преобразуването на RTP през 1992 г. в публично акционерно дружество. Достатъчно е да се посочи, че постоянната дерогация в полза на едно дружество (или една група от дружества, като например акционерни дружества) от различни такси за регистрация не може никога да бъде в естеството и логиката на правната система (68).
Заключение: Следва да се направи заключение, че постоянното освобождаване за RTP, произтичащo от член 11, параграф 2 от Закон № 21/92, представлява държавна помощ по смисъла на член 107, параграф 1 от ДФЕС.
(125)
Споразумение за социална сигурност (разсрочвания на задълженията и освобождаване от лихви): След разглеждане на мненията на трети страни и на Португалия, Комисията заключава, че първоначално споразумение между органа, отговорен за схемата за социална сигурност и RTP не може да се разглежда като представляващо типично поведение на частен оператор. Спорът дали тълкуването на някои правила за социално осигуряване, както са определени в Наредба за изпълнение № 12/83 е правилен от правна гледна точка. Споразумението потвърди интерпретацията на RTP, която бе подкрепена от анализа на данъчен експерт, който заключи, че Наредбата за изпълнение е противоконституционен. Наредбата за изпълнение обаче не е оттеглена след споразумението. Следователно трябва да бъде направено заключението, че мярката е избирателно прилагана за RTP без да се засяга приложимостта на интерпретацията на схемата за социална сигурност по отношение на други дружества.
(126)
Комисията не може да приеме твърдението на Португалия че разрешението за разсрочване на дълг и за освобождаване от глоби и лихви бе предоставено в рамките на обща система, приложима за всички предприятия, които се намират в подобно положение, въз основа на Наредбата-закон № 411/91 и следователно не е предоставило на RTP специфично предимство.
(127)
Без това да пречи на селективния или общ характер на такава схема, целта на настоящото решение е да се определи дали прилагането на схемата на RTP е избирателно.
(128)
С цел да се докаже, че разсрочването е наложително, за да се осигури жизнеспособност на дружеството, с наредба-закон № 411/91 се изисква провеждане на финансово/икономическо проучване. RTP никога не е извършило такова проучване на своята жизнеспособност в съответствие с член 2, параграф 3 от наредба-закон № 411/91.
(129)
Освен това, условието, посочено в член 2, параграф 1, буква г) на наредба-закон № 411/91 не е била приложима за RTP както узаконяването на дълговете не следва държавна намеса. Комисията не приема твърдението на Португалия, че историята на държавна намеса е засегнала функционирането на предприятието в задължение, и че RTP не е било регулирано от нормативни разпоредби в момента на държавната намеса. Въпреки че RTP е предмет на специален режим на управление през 1977 г. (69), този режим приключи с приемането на устава от 1980 г., докато задълженията по схемата за социално осигуряване са „натрупани“ в периода 1983-1989 г. Комисията счита, че за RTP узаконяване на дълга не може да се счита за част от общ режим, съгласно Закон № 411/91, тъй като RTP не отговаря на критериите, установени в този закон за такова разрешение. Поради това мярката е била прилагана по селективен начин за RTP.
(130)
Чрез предоставяне на разсрочване на дълговете Португалия следва да е действала по същия начин като публичен или частен кредитор, който се стреми да възстанови суми, дължими към него, и за тази цел, сключва споразумения за разсрочване на дълговете, за да се улесни плащането (70). Ставката на наказателната лихва, прилагана от държавата, следва да бъде равна на ставката от частен кредитор, която би се прилагат в подобни обстоятелства. Комисията счита, че частен кредитор, който цели събирането на задължението чрез правни средства, би получил поне законния лихвен процент. Следователно, като не е изискала съвсем плащане на лихви, въпреки наличните механизми за правоприлагане, Португалия не е действало по същия начин, по който даден частен кредитор би действал, за да се постигне максимален лихвен процент. Освен това дългът със схемата за социално осигуряване „е бил натрупан в периода 1983-1989 г., а договореност за разсрочване бе одобрена чак през 1993 г. При същите условия даден частен кредитор не би позволил подобно натрупване на неизплатен дълг в продължение за толкова дълъг период, без да инициира процедури за събиране. Следователно изглежда, че мярката предоставя на RTP специфично предимство.
(131)
Увеличения на капитала: След разглеждане на мненията на трети страни и Португалия, Комисията стига до заключението, че увеличенията на капитала през периода 1994-1997 г. е предоставило финансови предимства за RTP. Както може да се види от таблица 3 в съображение 40, с оглед на лошото финансово състояние на RTP през периода, когато са осъществени увеличенията на капитала, нито един частен инвеститор не би влял капитал в дружеството, тъй като не може да се очаква нормална възвръщаемост от дружеството в разумен срок. В действителност, въпреки капиталовите инжекции финансовото състояние на RTP се е влошило. Нито Португалия, нито третите заинтересовани страни заявяват, че Португалия е действала като частен инвеститор при инжектирането на капитал в дружеството.
(132)
Заем 1998: Комисията не може да приеме твърдението на Португалия, че заемът, предоставен през 1998 г., е в съответствие с пазарните условия. За да може заемът да не представлява държавна помощ, условията, свързани с него (а именно търсената сигурност и лихвеният процент) следва да отразяват присъщия риск при предоставяне на заеми на предприятието (71). Рискът и следователно лихвеният процент, са по-високи, когато едно предприятие е в икономическо и финансово състояние, чиято стабилност е под равнището, при което то би придобило заем от дадена финансова институция.
(133)
Както може да се види от таблица 3 в съображение 40, при сключването на заема, RTP е в сериозни финансови затруднения до такава степен, че неговите задължения надвишават стойността на неговите активи и стойността на нетния капитал е била отрицателна. Технически дружеството е в несъстоятелност.
(134)
На първо място, трябва да се има предвид, че заемът е бил подчинен заем, т.е. не е имало гарантирана с активи сигурност и в случай на обявяване в несъстоятелност, той е категоризиран за възстановяване след заемите от всички кредитори, но преди акционерите. Липсата на подходящи гарантирана с активи сигурност беше ясен сигнал, че заемът не е бил отпуснат при пазарни условия и че става въпрос за държавна помощ. С оглед на техническата несъстоятелност на RTP по времето на предоставяне на кредита, никоя финансова институция не би ѝ дала подчинен заем, тъй като е имало малка вероятност RTP да е в състояние да го върне. В действителност заемът не е предоставен от частна финансова институция, а от Фонда за стабилизиране на публичния дълг.
(135)
Второ, може да се твърди, че лихвеният процент по заема не отразява ясно неговия истински риск. Той не само е под референтната ставка, която Комисията обикновено използва за изчисляване на елемента на държавна помощ при схеми на лихвени субсидии за заеми (72), но също така нормален оператор на пазара би изисквал, в допълнение към „солидни“ гаранции един лихвен процент, който би компенсирал такъв висок риск от неизплащане.
(136)
Като се има предвид, че финансовото състояние на RTP е такова, че то не би било в състояние да получи подчинен заем при нормални условия, заемът ефективно отговаря за изплащането на безвъзмездни средства и представлява предимство за RTP.
(137)
Затова Комисията смята, че разсрочването на дълговете чрез схема за социално осигуряване, капиталовите инжекции в периода 1994-1997 г. и заемът, отпуснат през 1998 г., са предоставили финансово и икономическо предимство в сравнение с конкурентите, които не получават същите средства.
(138)
Тъй като португалският телевизионен пазар е отворен за конкуренцията най-късно от 1992 г., на пазара е имало конкуренти за периода, през който RTP са се възползвали от различните мерки. През февруари 1992 г., лицензи за излъчване са били предоставяни на търговските радио- и телевизионни оператори SIC и TVI и през октомври 1992 г. SIC започна разпространение на радио- и телевизионни програми в Португалия.
(139)
Комисията не приема твърдението на Португалия, че споразумението за дълг чрез схемата за социална сигурност би останало извън понятието за държавна помощ, тъй като дългът сам по себе си е било създаден преди пазарът за разпространение на радио- и телевизионни програми в Португалия да бъде отворен за конкуренцията. Финансовото преимущество бе предоставено на RTP през май 1993 г. след отварянето на пазара за радио- и телевизионно разпространение и поради това беше възможно да предоставя икономическо предимство на RTP.
(140)
Съответно следва да се направи заключение, че мерките, предоставени от Португалия, са били в състояние да дадат икономическо и финансово предимство на RTP в сравнение с конкурентите, които не получават същите финансови средства и по този начин да нарушат конкуренцията по смисъла на член 107, параграф 1 от ДФЕС.
(141)
Мерките за държавна помощ попадат в обхвата на член 107, параграф 1 от ДФЕС, доколкото те засягат търговията между държавите членки. Такъв е случаят, когато въпросните дейности са предмет на търговия между държавите членки. В този случай бенефициерът RTP сам по себе си е активен на международния пазар. Действително, чрез Европейски съюз за радиоразпръскване това дружество обменя телевизионни програми, и участва в системата на Евровизия (73). Освен това RTP е в пряка конкуренция с търговски радио- и телевизионни оператори, които работят на международния радио- и телевизионен пазар и имат международна структура на собственост (74).
(142)
Следователно може да се заключи, че мерките за помощ, отпуснати на RTP от Португалия засягат търговията между държавите-членки по смисъла на член 107, параграф 1 от ДФЕС.
(143)
От гореизложеното може да се направи заключението, че като се остави настрана възможното задължение за предоставяне на обществена услуга, наложено на RTP, следните мерки включват държавна помощ по смисъла на член 107, параграф 1 от ДФЕС:
-
разсрочването на дълг чрез схемата за социална сигурност,
-
капиталовите инжекции през периода 1994-1997 г. и
-
заемът, отпуснат през 1998 г.
По този начин временното освобождаване от такси за регистрация в съответствие с член 11, параграф 1 от Закон № 21/92 и постоянно освобождаване от такси за регистрация и други такси в съответствие с член 11, параграф 2 от Закон № 21/92, представлява държавна помощ по смисъла на член 107, параграф 1 от ДФЕС.
(144)
Въпреки това, както е посочено в съображения 44-48 от настоящото решение, RTP е натоварен със задължение за обществена услуга-разпространение на радио- и телевизионни програми. По делото на Altmark Trans GmbH и Regierungspräsidium Magdeburg/Nahverkehrsgesellschaft Altmark GmbH и Oberbundesanwalt beim Bundesverwaltungsgericht (делото „Altmark“), Съдът постанови, че държавните мерки за компенсиране на разходи за обществената услуга не се квалифицират като държавна помощ по смисъла на член 87, параграф 1 от Договора за създаване на ЕО (сега член 107, параграф 1 от ДФЕС, когато са изпълнени всички следни четири условия (75):
a)
предприятието получател трябва да бъде действително натоварено с изпълнение на задължения за обществена услуга и тези задължения трябва да бъдат ясно определени;
б)
параметрите, въз основа на които се изчислява компенсацията, трябва да са предварително установени по обективен и прозрачен начин;
в)
компенсацията не може да надвишава необходимото за покриване на всички или някои от възникналите разходи при изпълнение на общественото задължение, вземайки предвид съответните приходи и приемлива печалба от изпълнението на тези задължения;
г)
когато дружеството не е избрано след процедура за възлагане на обществена поръчка, необходимият размер на компенсацията трябва да се определи на базата на анализ на разходите, които едно типично предприятие, добре управлявано и снабдено с достатъчно оборудване, би направило за изпълнението на тези задължения.
(145)
Оставяйки настрана условията, предвидени в първото и третото условие, мерките ad hoc (вж. съображение 143 от настоящото решение) изглежда не изпълняват второто и четвъртото условие на решението по делото Altmark, поради следните причини:
(146)
Ясно е, че финансирането, предоставено по споразумението с органа, отговорен за схемата за социално осигуряване, и заемът през 1998 г., не са били част от системата за компенсация, чиито параметри, които са били установени предварително по обективен и прозрачен начин (второто условие). Напротив, те са въз основа на ad hoc решения, които могат да се припишат на държавата.
(147)
Освен това, както е посочено в съображение 61 от настоящото решение, договорите за обществени услуги, предвидени за конкретна възможност за финансиране за инвестиции в оборудване за обществени услуги чрез средствата на капиталовите инжекции. Те не ограничават инвестиции в обществените услуги или определят ясно условията и ограниченията на участието на държавата; те едва се позовават на възможността държавата да участват в инвестициите на RTP като акционер. Поради това Комисията счита, че капиталовите инжекции също не биха могли да се считат за част от компенсационна система, чиито параметрите са били установени предварително по обективен и прозрачен начин.
(148)
RTP явно не е избрано след процедура за обществена поръчка, гарантиращи възможно най-ниски разходи. Няма данни за това, че размерът на ad hoc плащанията е определен въз основа на анализ на разходите, което би направило едно типично предприятие (четвъртото условие).
(149)
Следователно е ясно, че в този случай не всички условия, посочени в решението по делото Altmark, са изпълнени. Следователно мерките, посочени в съображение 143 от настоящото решение, трябва да се считат за държавна помощ по смисъла на член 107, параграф 1 от ДФЕС.
(150)
Съдът винаги е защитавал становището, че чрез член 106 от ДФЕС може да се предвиди освобождаване от забраната за държавни помощи за предприятия, на които е възложена услуга от общ икономически интерес (УОИИ). По делото Altmark беше косвено потвърдено, че държавна помощ, която компенсира разходи, понесени от едно предприятие за предоставяне на УОИИ, може да се счита за съвместима с вътрешния пазар, ако удовлетворява условията на член 106, параграф 2 от ДФЕС (предишен член 86, параграф 2 от Договора за ЕО и в миналото споменати като „общ пазар“) (76).
(151)
Съдът ясно постанови, че за да се възползва дадена мярка от такова освобождаване, принципите на определяне, възлагане и пропорционалност трябва да бъдат изпълнени. Комисията счита, че когато тези принципи са изпълнени, развитието на търговията не е засегнато до степен, която противоречи на интересите на Съюза.
(152)
Начинът, по който тези принципи се прилагат в сектора на радио- и телевизионно разпространение, е обяснен в Съобщение на Комисията за прилагане на правилата за държавните помощи по отношение на публичната услуга разпространение на радио- и телевизионни програми („Съобщение относно радио- и телевизионно разпространение“) (77). Според Съобщението относно радио- и телевизионно разпространение, Комисията трябва да оцени дали (78):
a)
дейностите на RTP са задължения за предоставяне на обществена услуга, ясно дефинирана като такава от държавата членка (дефиниция);
б)
на RTP е официално възложено от португалските органи предоставянето на тази услуга (възлагане),
в)
финансирането е пропорционално на нетните разходи по предоставяне на обществената услуга.
(153)
Както е посочено в Протокола за системата на публичното радиоразпръскване в държавите-членки (Амстердамския протокол (79)) и Съобщението относно радио- и телевизионно разпространение (80), държавите-членки трябва да определят задачата за обществената услуга на обществения радио- и телевизионен оператор. В сектора на радио- и телевизионно разпръскване, ролята на Комисията е ограничена до проверка дали определението за понятието обществена услуга съдържа явна грешка. Тези грешки ще представляват злоупотреба с определението на обществената услуга.
(154)
С оглед на особеното естество на сектора на радио- и телевизионно разпространение, Комисията счита, в светлината на тълкувателните разпоредби на този протокол, определение, даващо на даден оператор задачата за предоставяне на балансирана и разнообразна програма, за основателно (81). Такова определение би бил съвместимо с целта за задоволяване на демократичните, социалните и културните потребности на дадено общество.
(155)
Както е посочено в съображения 44-48 от настоящото решение, от RTP се изисква, по силата на Закон № 21/92 и договорите за обществена услуга, осигуряване, като обща публична телевизионна услуга, на излъчването на два канала с цялостно покритие. Докато първият канал предлага повече общи програми, вторият канал трябва да е насочен повече към специфични аудитории. Освен това, както се посочва в съображения 44 и 45 от настоящото решение, Закон № 21/92 и договорите за обществена услуга налагат по-подробни задължения за RTP по отношение на съдържанието на програмите и международното сътрудничество, както и някои други специфични задължения.
(156)
Въпреки че определението за обществената услуга на радио- и телевизионното разпространение RTP е с качествен характер и от твърде широкото естество, Комисията, в светлината на тълкувателните разпоредби на Амстердамския протокол, счита такова едно „общо“ определение за основателно (82). Следователно тя също така разглежда общото определение на задачата за обществена услуга на RTP за предоставяне на два телевизионни канала с национално покритие, един с по-общо, и друг в по-голяма степен насочен към специфична аудитория, за основателно. Такова определение може да се счита за задоволяващо демократичните, социалните и културните нужди на португалското общество.
(157)
Освен това Комисията счита за правомерни задълженията, които определят подробно как RTP следва да изпълнява общата задача за обществена услуга за радио- и телевизионно разпространение. В съответствие с текста на Амстердамския протокол, тези задължения може също да се считат за отговарящи на демократичните, социалните и културните потребности на португалското общество.
(158)
Въпреки че Комисията разглежда мисията за обществена услуга на RTP като основателна, тя трябва обаче, да удостовери дали определението съдържа никакви очевидни грешки.
Комисията ще оцени дали временното и постоянното освобождаване от нотариален такси, такси за регистрация и публикуване може да се счита за компенсация за разходи за обществена услуга и ще анализира допълнително дали задължението на RTP за подкрепа на кина може да се счита за попадащо в рамките на задачата за обществена услуга на RTP.
(159)
Комисията първо ще оцени дали временно освобождаване от изискванията за нотариален акт (и свързани разходи), такси за регистрация и разходи за публикуване при преобразуването през 1992 г. в публично акционерно дружество в съответствие с член 11, параграф 1 от Закон № 21/92, както и постоянното освобождаване от различни такси в съответствие с член 11, параграф 2 от Закон № 21/92, може да се смята като компенсация за разходите, произтичащи от предоставянето на обществена услуга.
(160)
Временни освобождавания: Първо, необходимо е да се проучи дали разходите, свързани с трансформирането на RTP в публично дружество с ограничена отговорност през 1992 г. (т.е. разходи, които нормално възникват за нотариален акт, неговото регистриране и публикуването), могат да бъдат законно компенсирани като разходи за обществената услуга. Компенсацията е под формата, както е посочено по-горе, чрез освобождаване в съответствие с член 11, параграф 1 от Закон № 21/92.
(161)
По време на своето преобразуване, RTP, провеждаше само дейности по предоставяне на обществената услуга (Вж. съображение 18 от настоящото решение), докато търговските дейности бяха извършени от правно обособени дъщерни дружества. Следователно разходите, свързани с трансформирането на радио- и телевизионния оператор, предоставящ обществена услуга, автоматично представляват разходи за обществената услуга, които държавата законно би могли да компенсира. Не е необходимо да се обсъди дали реорганизацията на RTP е била правно задължителна или необходима (83). При оценката съгласно член 106, параграф 2 от ДФЕС и Съобщението за радио- и телевизионна дейност се изисква компенсацията да не надвишава нетните разходи за обществената услуга, но не се изисква оценка за това дали тези разходи, при условие че те са ограничени до предоставянето на обществена услуга, биха могли да бъдат избегнати (84). В съответствие с Амстердамския протокол и Съобщението за радио- и телевизионна дейност, по принцип държавите-членки са свободни да решат за организацията на своя обществен радио- и телевизионен оператор, като това не се отнася единствено до организацията на радио- и телевизионния оператор, в чийто съдържание ще бъдат излъчвано, но и в каква правна форма общественият радио- и телевизионен оператор ще извършва своите операции. Ролята на Комисията е ограничена до проверка на това дали тази свобода на държавата-членка е била използвана по злоупотребяващ начин. В този случай няма признаци, че трансформирането проведено с единствената цел да се даде предимство на RTP. Няма причина за съмнение, че мотивите на Португалия за трансформирането през 1992 г. са били да се даде на RTP повече гъвкавост в неговите действия, вместо да остане държавна организация с тромави процедури за държавен контрол. Поради това трябва да се заключи, че освобождаването от разходите за регистрация (т.е.разходи за нотариален акт, разходи за регистрация, разходи за публикуване) по време на трансформирането на RTP, представлява законна компенсация за предоставянето на радио- и телевизионно разпространение като обществена услуга.
(162)
Постоянно освобождаване: При все това горната обосновка (изложена в съображение 161 от настоящото решение) не може да се приложи спрямо постоянното освобождаване в член 11, параграф 2 от Закон 21/92, което не е ограничено във времето и следователно е възможно да обхване регистрациите и вписванията на RTP извън неговата задача за обществена услуга (например когато самото RTP би поело търговски дейности вместо да го направи чрез своите правно обособени дъщерни предприятия).
С оглед на широкия обхват на член 11, параграф 2 от Закон № 21/92, както по отношение на времето (т.е. то да е неограничено) и по вид (т.е. да не се ограничава прилагането му към дейностите по обществената услуга), не е възможна обосновка на евентуално бъдещ освобождаване от такси за регистрация като разходи за обществена услуга. Поради това следва да се заключи, че освобождаването от такси в съответствие с член 11, параграф 2 от Закон № 21/92 не е съвместимо с вътрешния пазар.
(163)
Докато Португалия изтъкна, че член 11, параграф 2 от Закон № 21/92 никога не е бил прилаган и че RTP винаги е заплащал всички необходими такси за регистрация след преобразуването през 1992 г., този довод може да се окаже валиден в случай на възстановяване, но не променя факта, че тази разпоредба като такава предоставя държавна помощ в полза на RTP, което е необосновано съгласно член 106, параграф 2 от ДФЕС, или всяка друга разпоредба на същия договор.
(164)
Като отчита съображение 45 на Директивата „Телевизия без граници“, Комисията би могла да приеме, доколкото произтичащите филмови права са показани в обществените телевизионни предавания, че определението за понятието обществена услуга на обществените радио- и телевизионни оператори включва задължението те значително да допринасят за инвестирането в европейската аудиовизуална продукция (85).
(165)
Комисията счита, че задължението, наложено на RTP за насърчаване на киното попада в обхвата на радио- и телевизионно разпространение като обществена услуга, тъй като RTP впоследствие излъчва в обществените телевизионни предавания филмите, за които то е придобило права за разпространение.
(166)
Комисията, следователно, не може да се съгласи с коментарите на заинтересованите страни, че задължението на RTP относно насърчаване на киното и неговото финансиране е дискриминационно. Страните по процедурата посочиха, че частните оператори също са сключили протоколи за насърчаване на кино с португалските власти, които не предвиждат компенсации. Въпреки това, Комисията счита, че е необходимо да се прави разграничение между доброволни споразумения за насърчаване на киното, сключени между държавата и частните оператори, от една страна, и на задълженията за радио- и телевизионно разпространение като обществената услуга, наложени на RTP за излъчване на кино продукции и за тяхното финансиране, от друга страна. Ясно е, че на RTP изрично е поверено извършването на задача за обществена услуга, за подкрепа на определени филмови продукции, които впоследствие се излъчват като телевизионни програми за обществена услуга, като се има предвид, че такава задача за обществена услуга не е поверена на частните оператори. В действителност, RTP се е превърнало в инструмент, използван от държавата, за подпомагане на киното. Всякакви предимства, предоставени от RTP на киното, биха могли да представляват държавна помощ и трябва да бъде оценявани като такива. Настоящото решение не засяга оценката на възможните преимущества, предоставени на филмови продуценти.
(167)
Съответно, следва да се направи заключение, че съфинансирането от RTP на португалски кинематографични произведения, които са показани върху обществени канали, може да бъдат разглеждано като специфично законно задължение, което е от основно значение за изпълнението на задълженията за обществената услуга на RTP за радио- и телевизионно разпространение. Това задължение поради това не представляват явна грешка.
(168)
Комисията обаче счита, че правното задължение, наложено на RTP да предоставя „други услуги, които трябва да бъдат посочени на ad hoc основа“ (86), не е достатъчно точно, за да се даде възможност на Комисията да оцени предварително с достатъчна правна сигурност дали такива услуги може да се разглеждат като обществена услуга. Въпреки че тя заема позицията, че „другите услуги, които трябва да бъдат посочени“ не са ясно определени, тя отбелязва, че не са направени никакви плащания по тази разпоредба през разследвания период (87).
(169)
С оглед на горепосоченото, Комисията стига до заключението, че дейностите на RTP, както са описани в Закон № 21/92 и преформулирани в договорите за обществена услуга, са ясно определени задължения за обществена услуга.
Въпреки че задължението за предоставяне на „други услуги, които трябва да бъдат предоставени на ad hoc основа“ не е достатъчно точно, за да се стигне до заключението, че всички услуги, предоставяни под това заглавие, може да се считат за обществени услуги, не са направени никакви плащания по тази разпоредба в периода от 1992 г. до 1998 г.
Въпреки това, постоянното освобождаване от такси за регистрация и други такси не се ограничава до компенсация на разходи за обществена услуга и затова не може да бъде оправдано по смисъла на член 106, параграф 2 от ДФЕС.
(170)
На второ място, необходимо е да се оцени дали задълженията за обществена услуга са били възложени на получателя на държавните средства RTP.
(171)
В съответствие със Съобщението относно радио- и телевизионното разпространение, Комисията трябва да провери дали задачата за обществена услуга, е била поверена на RTP посредством официален акт (88).
(172)
Както е посочено в съображение 48 от настоящото решение, е ясно, че задълженията за обществена услуга са поверени на RTP съгласно различни законодателни актове и договори: член 5 от Закон № 58/90, член 4, параграф 1 и член 5 от Закон № 21/92 и точка 1 от старите и новите договори за обществени услуги.
(173)
Комисията не получи никакви коментари от страна на заинтересованите страни или от Португалия, относно това, че обществена услуга не е в достатъчна степен поверена на RTP посредством официален акт. В съответствие със Съобщението за радио- и телевизионна дейност и с оглед на законите и договорите, посочени в съображение 48 от настоящото решение, следва да се направи заключение, че ако несъмнено RTP трябва да се изпълнява задължения за обществена услуга за телевизия, следователно задачата за обществена услуга е била поверена на RTP официално.
(174)
Не е необходимо само обществена услуга да бъде поверена на RTP посредством официален акт; следва да се предприемат стъпки, за да се гарантира, че обществеността услуга се предоставя, както се изисква от законите и договорите за обществена услуга. Както е посочено в съображения 49-59 от настоящото решение, бяха задействани различни механизми за контрол, за да се гарантира, че RTP изпълнява задълженията за обществената услуга, по предвидения начин.
(175)
На първо място, RTP беше приканено да предостави доклади за изпълнението на своите задължения за обществени услуги, както и планове, придружени от становище на борда на неговите вътрешни одитори. RTP изготви доклади за обществени услуги за годините 1993-1998 г., в които беше описано изпълнението на всяко задължение за обществена услуга и се идентифицираха разходите за всяко задължение за обществена услуга чрез аналитична счетоводна система.
(176)
На второ място, министърът на финансите и отговорният член на правителството за средствата за масово осведомяване направи одит на спазването на договора за обществени услуги и Генералният финансов инспектор направи одит на финансовия план.
(177)
На трето място, трябва да се извършва годишен външен одит. Комисията не може да приеме аргумента на Португалия, повторен след Решение на Съда по дело T-442/03, че всъщност докладите за обществена услуга, са били одитирани от външната страна и че, следователно, не са били необходими последващи действия. Ситуацията преди приемането на Решението на Комисията от 15 октомври 2003 г., може да бъдат описана, както следва:
а)
за 1992 г. не е съществувал доклад за обществена услуга, тъй като задължението за предоставяне на доклади за обществена услуга и одита на тези доклади за пръв път е въведено с договора за концесия от 1993 г.;
б)
за годините 1993 и 1994 г. не съществува външен одит, само една декларация от представителите на дружество, а именно на фискалния съвет на RTP (Conselho fiscal da RTP), което е просто вътрешен отдел за компанията;
в)
за годините от 1995 до 1998 г. - декларация от външен одитор, независим от RTP и неговите представители, придружава докладите. Тези декларации потвърждават, че RTP е спазвало своите задължения за обществени услуги. Няма достъп обаче до повече подробни доклади за обществена услуга, които доведоха до тези констатации.
(178)
Въпреки това, с оглед на констатациите на Съда по Дело T-442/03 и по-специално в точки 232-256 от решението, Комисията не може да се позове само на (кратките) одиторски декларации относно докладите за обществена услуга, посочени в съображение 177 на настоящото решение, и приема вместо това предложението на Португалия да извърши външен одит въз основа на съществуващите обществени доклади за всички въпросни години. Т.е. външни одити относно изпълнението от страна на RTP на задълженията за обществени услуги са били извършени за финансовите години от 1992 до 1997 г. През 1992 г., външният одит беше проведен въпреки липсата на доклад за обществена услуга. Все пак, външният одитор е използвало друг документ, за да се определи дали мандата за обществената услуга е изпълнен. За 1998 г., не е проведен външен одит, тъй като винаги е съществувал, неоспорим и от СНХВ, външен одит под формата на доклад на BDO Binder за 1998 г., упоменат по-надолу в съображения 186-188 от настоящото решение.
(179)
Новите одити за периода от 1992 г. до 1997 г. са били организирани от регулатора на националните медии, а именно Entidade Reguladora para a Comunicação Social, ERC. Това е независима административна структура, която в съответствие с португалската конституция е отговорна за даването на гаранции, наред с други неща, зачитане на устава и правилата, регулиращи дейността на средствата за масово осведомяване. Тя организира одити, които да бъдат проведени за периода от 1992 до 1997 г., чрез сключването на договори с външен одитор, Pedro Roque, който е независим от RTP.
(180)
Като се отчита времето, изтекло между 1992 г. и провеждането на одитите на докладите за обществената услуга през 2010 г., е трудно да се осигури достъп до всички данни. Това обяснява дължина на разследването и времето, което е било необходимо за нови одити. Въпреки това, в края на краищата одитите са могли да се провеждат, когато вече докладите за обществена услуга (с изключение на година 1992 г.) са съществували и одиторите следователно са имали основа за своя одит. Одитите за периода от 1992 г. до 1997 г. са били представени на Комисията.
(181)
Във външните одити се посочва, че тяхната задача е да се оцени и извърши мониторинг на обществена услуга за радио - и телевизионно разпространение, както е предоставена от RTP, и на плащането, получено от него за тази задача. Те съдържат описание на информацията, взета под внимание. Те се позовават inter alia на Закон № 58/90 (Закон за публичното радио- и телевизионно разпространение, Закон № 21/92 за преобразуването на RTP, договорите за обществени услуги, годишните отчети и техните външни одити, Публичния бизнес план и бюджет (Plano de Actividades e Orçamento do Serviço Público), докладите за обществена услуга за съответните години (Relatorio sobre o Cumprimento das Obrigacaoes do Servico Publico, RCOSP). В одитите е споменато, че поради дългия времеви период, който е изтекъл между годините 1992 до 1997 г. и договора за одит през 2010 г., някои документи са били унищожени и определена информация я няма. Поради тази причина одиторският доклад е съсредоточен основно върху наличните доклади, в частност върху докладите за обществена услуга (89) и заверените годишни отчети.
(182)
Въпреки тези ограничения поради давност, одиторите са открили възможност да изпълнят договорните си и да извършат одита и да оценят изпълнението на задължението за обществена услуга на RTP и обезщетението, получено за него. От одитите се вижда изрично, че одиторите са били в състояние да преодолеят трудностите, възникнали поради давност, и са провели одитите. Например, докато одиторите имат резерви, че не е могло да се ползват критериите и методите за счетоводните разходи, това не се е оказало пречка за извършване на одит и за достигане до положителен извод. В обобщаващия доклад се посочва, че: „всички разходи и приходи на RTP се основават на предположението, че неговата дейност се отнася само до предоставянето на публични телевизионни услуги, както и че настоящите одити са били сновани на финансовите отчети, одитирани както от вътрешния одитор на компанията, така и от външните одитори, от които не могат да бъдат изведени никакви подходящи факти, освен тези, описани подробно в годишните отчети.“ (90) Комисията вече установи (вж. съображение 18 от настоящото решение), че RTP е извършвало само дейност за обществени услуги през годината, за която се извършва разследването, докато търговските дейности са били извършени от правно обособените дъщерните предприятия на RTP. Критериите за разпределяне на разноските следователно са от значение само за поставяне разпределението на разходите в рамките на разходите за обществена услуга, понесени от RTP и не трябва да оказват влияние върху сумата на общите разходи за обществената услуга.
По отношение на финансовата информация, Комисията установи, че външните одитори могат законосъобразно да разчитат на годишните финансови отчети, които винаги са придружавани от проверка, удостоверяваща достоверността на сметките на RTP. Според договорите за обществени услуги, целта на външния одит на доклада за обществената услуга беше да се провери, че RTP е изпълнило своето задължение за обществени услуги съгласно възложения му мандат, и че компенсацията за обществена услуга е в съответствие с тези разходи за извършване на такива задължения. Следователно, въпреки че финансовата информация за предоставяне на публични услуги през годините, предмет на разследването, е свързана с предоставянето на обществената услуга от RTP, допълнителна независима проверка бе необходима, за да се определи дали направените разходи са в съответствие с мандата за обществената услуга.
(183)
Външните одитори потвърдиха тази точка. За периода 1992-1997 г. одиторите стигнаха до заключението, че: „По същество RTP е изпълнило своите задължения за радио- и телевизионна дейност по отношение на количеството, както е определено в концесионния договор, като се обърне специално внимание на задължението за съдържанието на радиотелевизионните програми“. Одиторът установи, че „след като анализира наличните документи, а именно докладите на одитора и официалния одиторски комитет, ни не открихме нищо, което би могло да ни навежда на заключението, че представените документи, отнасящи се до кореспонденцията между предоставените задачи за обществени услуги и плащането на техните реални и действителни разходи, съдържат материално съществени нарушения, които засягат тяхното съответствие със законодателството, което е в сила на тази дата.“ (91).
(184)
Редица одитни доклади посочват, че RTP е могло да поиска по-висок размер на компенсация, но е възпрепятствано поради условията на договора за обществени услуги, вследствие на член 15, параграф 4 на стария договор за обществени услуги и в член 19, параграф 3 от 1996 г. новия договор за обществени услуги. Отделните външни одити за 1994 г., 1996 г. и 1997 г. съдържат декларации относно разликата между високата разходи, действително направени от RTP за предоставяне на обществена услуга, и компенсациите, получени от него, които са по-ниски от направените разходи (92). В обобщаващия окончателен доклад за всички години, които са били одитирани, изрично се посочва, че: „за всички години компенсаторното обезщетение, което беше разпределено и платено, е по-ниско от сумите, посочени във всяко RCOPS (Relatório sobre o cumprimento das obrigações de serviço público, the public service reports)“ (93).
(185)
Някои одити (с изключение на тези за периода от 1992 г. и 1993 г.) посочват, че RTP е надвишило правните ограничения за реклами, т.е. разпространява повече реклами, отколкото е било разрешено чрез договорите за обществена услуга. Приходите, които RTP е получило за такава реклама, трябва да бъдат взети под внимание за изчисляване на разходи за обществената услуга, в съответствие със съобщението относно радио- и телевизионното разпространение, като приходи, получени от обществената услуга, включително приходите от реклама, трябва да бъдат включени в изчисляването на нуждата на дружеството от финансиране на обществената услуга.
Фактът, че границите на рекламата са надхвърлени, не повлиява на одиторския анализ за целия период 1992-1997 г. Компенсацията за обществена услуга съответства на задачата за обществена услуга, изпълнявана от RTP, и не е имало свръхкомпенсация. Португалия също така потвърди, че по отношение на годините 1994, 1995 и 1996 г., всички печалби от реклама (включително тези, които са резултат от прекомерното разрешено време за реклама), са взети предвид и са намалили финансовата нужда за обществени услуги съответно (94). По отношение на 1996 г., в член 15 в новия договор за обществени услуги е посочено, че при определянето на компенсацията печалбите, произтичащи от използването на канали, могат да не се вземат предвид, когато се сумират общо разходите за целите на изчисляване на общите разходи за обществената услуга. „Печалбите“ включват приходите от реклама. Португалия изрично потвърди, че печалбата от реклама е била приспадната от размера на исканата компенсация (95).
(186)
По отношение на 1998 г. външното дружество BDO Binder проведе разследване относно връзката между мисията на RTP за обществената услуга и свързаните с това разходи. Докладът на BDO Binder дава няколко насочени към бъдещето препоръки и предлага укрепване на вътрешния контрол на RTP, за да се гарантира спазване на вътрешните правила, но не включва никаква констатация, че RTP е получила твърде много компенсация във връзка с задачите за обществени услуги, извършвани от нея или че цифрите, използвани в доклада за публичната администрация, изготвен от RTP и използван от Комисията в Решението от 15 октомври 2003 г., не могат да са достоверни. Въпреки че докладът на BDO Binder разглежда конкретни цифри, той се позовава на неуспеха в изготвянето на опис за някои активи. Докладът обаче отправя повече критика към липсата на опис на активите, а не заключава (96), че съответните инвестиции не са направени и стойността на инвестициите е отчетена неправилно. Въпреки това, както се подчертава от Португалия, данните за съответните инвестиции не са, във всеки случай, включени в изчислението на компенсацията, която изключва амортизационните разходи за дълготрайни активи, които могат да бъдат изплатени.
(187)
По отношение превишаването на рекламно време докладът на BDO Binder установи, че всички рекламни приходи са били взети предвид при изчисляването на финансовата нужда за обществена услуга. Отново, нито един от тези фактори не накара одитора да дадат отрицателно становище за изпълнението - от RTP на своите задължения за обществени услуги и не указва никакво свръхкомпенсиране.
(188)
Но най-важното за анализа в настоящото решение е заключението в доклада на BDO Binder (което не се оспорва от SIC), че RTP би могло да отправи искане за 25 млрд. PTE за изпълнението на своите задължения за обществена услуга, но вместо това е получило само 14 млрд. PTE. С други думи, докладът на BDO Binder не сочи никаква свръхкомпенсация, а вместо това стига до противоположния извод.
(189)
Както е посочено в решение NN 31/06 относно преструктурирането на RTP, външен одит от Pricewaterhouse Coopers подробно разгледа дали финансовата информация, предоставена от португалските власти, е в съответствие с финансовите отчети на RTP за периода от 1991 г. до 2003 г., и дали сумите, включени в одитните доклади за обществена услуга и в други източници на информация, са счетени за уместни за осигуряване на съответствието на отчетените одити (вж. съображение 38 от решение NN 31/06). В одиторския доклад на PWC се валидират данните без никакви значителни забележки (съображение 52 от решение NN 31/06). Одиторския доклад на PWC изрично потвърди, че сумите, получени от RTP като компенсация за извършване на обществена услуга съответстват на сумите, посочени в решенията на Съвета на министрите (вж. съображение 41 и таблица 39 от решение NN 31/06). Одиторският доклад на PWC отбеляза общия недостиг на финансиране за RTP. В него се посочва, че в допълнение към задачите за обществени услуги, сумите за които са били възстановявани съгласно договорите за обществени поръчки, е имало задачи за обществени услуги, които са били изпълнявани от RTP, но за които възстановяване от държавата не може да се изисква. Комисията заключи в решение NN 31/06, че одиторският доклад на PWC е могъл да се опре с основание на финансовите отчети на RTP и установи, че RTP действително е било хронично недостатъчно финансирано. Следователно, за целите на настоящото решение, одиторският доклад на PWC, може да се използва като друг елемент, в допълнение към външните одити относно докладите за обществена услуга, че данните, използвани от Комисията в Решение 2005/403/ЕО, са били правилни.
(190)
По отношение на аргумента на жалбоподателя, че доклад № 8/2002 на държавния одитор, Tribunal de Contas, следва да бъде взет предвид, Комисията действително е отчела този доклад в настоящото решение. На първо място трябва да се признае, както признава и SIC, че одиторският доклад № 8/2002, обхваща периода 1997-2000 г., и следователно е от значение само за 1997 г. и 1998 г. Докато данните по отношение на предходни години, са били посочени в този доклад, те са имали за цел да използват за описание общото финансово развитие на RTP, но самите те не са предмет на разследването на Сметната палата.
(191)
Най-важното е, че доклад № 8/2002 не посочва никаква нередност при финансирането на RTP или на каквато и да било свръхкомпенсация за периода 1997-2000 г. (или за някоя от другите години). Напротив, доклад № 8/2002 посочва няколко пъти структурните финансови затруднения на RTP. Съответно Комисията не е в състояние - въз основа на доклад № 8/2002, да посочи някои плащания като представляващи свръхкомпенсация и незаконна държавна помощ. Напротив, доклад № 8/2002 потвърждава изрично, че от 1993 г. до края на 1999 г., оцеляването на RTP бе постигнато чрез непрекъсната и нарастваща задлъжнялост на дружеството.
(192)
Както е посочено от жалбоподателя, доклад № 8/2002 критикува управлението на дружеството на няколко пъти и посочва неефективности, които биха могли да бъде избегнати. Целта на доклад № 8/2002 е определена като общ преглед на управлението на RTP и предоставянето на обществените телевизионни предавания; по отношение на ефикасността, ефективността и икономиите. Както беше изтъкнато от жалбоподателя, в доклад № 8/2002 се посочва, че RTP е с негъвкави структури и прекомерен персонал и е предоставяло публични услуги по неефикасен начин. Доклад № 8/2002 също критикува прекалено неясно формулираната и генерична концепция за задача за обществена услуга и договорите за обществени услуги, които водят до управленска неефективност според държавния одитор.
(193)
Въпреки това, концепцията за задача за обществената услуга на RTP беше проучена от Комисията с решение от 15 ноември 2003 година. По дело T-442/03 Съдът поддържа, че широкото определение на задачата на RTP е приемливо (97). Що се отнася до предполагаемите неефективности, Комисията би желала да посочи, че това не е аспект, който трябва да бъде взет под внимание при прилагането на Съобщението относно радио- и телевизионното разпространение.
(194)
Като трети критерий Комисията следва да оцени дали финансирането е пропорционално на нетните разходи за обществената услуга.
(195)
В Съобщението за радио- и телевизионна дейност се описват критериите, въз основа на които Комисията оценява пропорционалността на държавното финансиране. То изисква държавната помощ да не надвишава нетните разходи за мисията за обществена услуга, както и да няма нарушения на пазара, които не са необходими за изпълнението на мисията за обществена услуга (98).
(196)
Първо, за да се определи себестойността на дейностите по предоставяне на обществени услуги правилно, Съобщението за радио- и телевизионна дейност изисква правилно разпределение на разходите и приходите между обществени услуги и търговски дейности.
(197)
Както е посочено в съображения 61-67 от настоящото решение, чрез договорите за обществена услуга се определя методът на разпределение на разходите и приходите, които RTP трябва да прилага. В този случай задачата на Комисията е по принцип улеснена от факта, че RTP е въвела аналитична счетоводна система, която позволява количествено определяне на допустимите разходи, направени от него, за да изпълни всяко от възстановимите задължения за обществени услуги.
(198)
Чрез тази система всяка позиция на допустимите разходи се разпределя за дадена дейност и впоследствие се разделя между различните задачи за обществени услуги на RTP, които подлежат на възстановяване, въз основа на обективни счетоводни принципи.
(199)
Тъй като приходите, произтичащи от всяка възстановяема задача за обществена услуга, се приспадат от оперативните разходи на публичната услуга, системата гарантира, че годишните компенсации са ограничени до нетните разходи за всяко задължение за обществена услуга (вж. съображение 65 от настоящото решение).
(200)
Поради това Комисията стигна до заключението, че параметрите за определяне на разходите са установени по обективен и прозрачен начин.
(201)
Въпреки това правилата за компенсация на разходите биха могли да подценят реалната нетна стойност на обществена услуга за RTP и биха могли да доведат до структурен недостиг на финансиране за реалните нужди от такова.
(202)
Както е посочено в съображение 65, съгласно метод за изчисление на разходите, предвиден в договорите за обществени услуги, някои разходи за обществената услуга са били изключени от плащането посредством годишни компенсации (99). Освен това Португалия уведоми Комисията, че въпреки че RTP е трябвало да плати ДДС върху получените годишни компенсационни плащания, произтичащите разходи не могат да бъдат взети предвид в рамките на счетоводните правила (вж. съображение 94). Накрая, в докладите си за публичната услуга, RTP не включва всички инвестиции, направени в обществени съоръжения, макар че те бяха отчетени във финансовите сметки (вж. съображение 67).
(203)
При все това в съответствие с Амстердамския протокол държавите членки са тези, които предоставят финансиране на обществените радио- и телевизионни оператори. В този случай Португалия е решила да не възстановява някои от разходите, направени от доставчика на услуги при изпълнение на неговите задачи.
(204)
В този случай държавата е предоставила не само годишни компенсационни плащания на RTP, но също и допълнително финансиране под формата на увеличаване на дяловия капитал, заеми и споразумение с орган, отговорен за схемата за социална сигурност. В съответствие с параграф 57 от Съобщението за радио- и телевизионна дейност, Комисията трябва да анализира дали всички мерки са пропорционални на нетните разходи за обществената услуга. Едва след това финансирането на RTP може да се счита за съвместимо с член 106, параграф 2 от ДФЕС.
(205)
Комисията също така счита, че задълженията за обществена услуга, наложени на RTP, които не отговарят на условията за компенсация по силата на договори за обществена услуга, могат да се считат за легитимни и ясно определени задължения за обществена услуга формално наложени от държавата на доставчика на услуги. Следователно, съгласно правилата за държавните помощи, Португалия може да финансира всички нетни разходи за обществената услуга на RTP.
(206)
Таблица 6 в съображение 207 дава преглед на разходите за обществена услуга на RTP (както на инвестиционните разходи, така и на нетните оперативни разходи), както са изчислени съгласно приложимите счетоводни правила за разходите, и на компенсацията, получена за извършване на инвестиционни и експлоатационни разходи.
(207)
Първо са представени инвестициите в обществени средства (таблица 5) и компенсациите, предвидени за финансиране на инвестициите (таблица 2). На второ място са представени нетните разходи за дейността на RTP (таблица 4) и компенсационните плащания за тези разходи (таблица 1). Накрая, таблицата показва предимствата, придобити от помощ ad hoc, произтичащи от споразумението със схема за социално осигуряване, и заема от 1998 г.
Таблица 6
Обобщение на финансовите нужди и компенсацията за нетните оперативни разходи за обществените услуги съгласно счетоводните правила
(В млн. PTE)
1992 г.
1993 г.
1994 г.
1995 г.
1996 г.
1997 г.
1998 г.
Сума
Инвестиционни разходи
2 632,6
2 102,0
2 763,9
992,7
1 480,4
4 037,4
6 054,2
20 063,2
Капиталови инжекции
-0
-0
-10 000,0
-12 800,0
-10 000,0
-14 000,0
-0
-46 800,0
Разлика между инвестиционни разходи и компенсация
2 632,6
2 102,0
-7 236,1
-11 807,3
-8 519,6
-9 962,6
6 054,2
-26 736,8
Оперативни разходи за обществена услуга
6 718,2
7 960,0
8 384,1
8 103,3
17 217,1
37 972,1
30 101,3
116 456,1
Компенсационни плащания
-6 200,0
-7 100,0
-7 145,0
-7 200,0
-14 500,0
-10 350,0
-14 000,0
-66 495,0
Социална сигурност
-
-1 206,0
-
-
-
-
-
-1 206,0
Заем
-20 000,0
-20 000,0
Разлика между оперативни разходи и компенсация
518,2 (100)
- 346
1 239,1
903,3
2 717,1
27 622,1
-3 898,7
28 755,1
Източник: Финансов доклад и доклад за обществената дейност.
(208)
Както е подчертано в съображения 201 и 202, системата за годишни компенсационни плащания, избрана от Португалия е имала като последица подценяване на действителните разходи за задачите за обществена услуга, извършени от RTP. Системата е довела до натрупването на дълг. На втория етап, с цел да се запази финансовата стабилност на RTP, Португалия използва ad hoc мерки за финансиране на разходите за обществената услуга на RTP.
(209)
Както показва таблица 6 в съображение 207, вливането на капиталова инжекция е било свръхкомпенсация за инвестициите за обществена услуга с 26 736 PTE. 8 милиона EUR, като се има предвид, че оперативните разходи са незадоволително финансирани от компенсационните плащания и другите ad hoc мерки в размер на 28 755,1 млн. PTE. Въпреки че капиталовите инжекции са основно предназначени за финансиране на инвестиции в оборудване, те също са използвани за изплащане на натрупаните задължения.
(210)
Както таблица 6 в съображение 207 също показва, общата компенсация е била с 2 018,3 млн. PTE по-малко от нетните разходи за обществената услуга (28 755,1 PTE минус 26 736,8 млн. PTE). Поради това Комисията заключава, че съгласно правилата на Съюза общото държавно финансиране е пропорционално на нетните оперативни разходи за обществената услуга на RTP за разследвания период. Тази констатация не се променя, ако се приеме, че сумата от 11 000 000 PTE, произтичаща от освобождаването от такси за регистрация, също е държавна помощ (вж. съображения 119 и 120 от настоящото решение), противно на първоначалното предположение на Комисията. Като се вземе предвид тази сума, все още е налице недостиг на финансиране за RTP в размер на 2 007,3 млн. PTE.
(211)
Комисията смята, че средствата, получени от RTP са дори по-малки от общия размер на нетните разходи, направени при изпълнението на задълженията им, наложени му от държавата поради факта, че в таблица 6 в съображение 207 не се отчитат всички разходи за обществената услуга на RTP през периода от 1992 г. до 1998 г.
(212)
В съответствие със Съобщението за радио- и телевизионна дейност Комисията следва да гарантира, че държавното финансиране е пропорционално на нетните разходи по предоставяне на обществената услуга, но също и че няма нарушения на пазара във връзка с търговски дейности, които произтичат от дейностите, свързани с обществени услуги, и правилно разпределение на разходите, за които не е възможно преразпределение на приходите, което не е необходимо за изпълнението на мисията за обществена услуга. Такова нарушаване би било налице, ако RTP бе упражнило натиск върху цените на рекламата на пазара, така че да намали приходите на конкурентите (101). В такъв случай RTP няма да увеличи до максимум своите търговски приходи и би увеличило излишно необходимостта от държавно финансиране. Съгласно Съобщението за радио- и телевизионна дейност, такова поведение, ако е демонстративно, не може да се счита за присъщо на мисията за обществена услуга, възложена на радио- и телевизионния разпространител (102).
(213)
В решението за откриване на процедура за разследване от 15 ноември 2001 г., Комисията посочи, че ако такова поведение беше установено, тя би взела предвид такива нарушения и произтичащата от това необходимост от по-голямо държавно финансиране при оценката на възможните свръхкомпенсиране. На този етап от процедурата Комисията отбеляза, че „въз основа на информацията, с която Комисията разполага, до този момент не може да бъде установено дали RTP е участвало в подобно поведение“ (103).
(214)
След покана за представяне на мнения относно откриването на процедура в настоящия случай, Комисията не получи никакви мнения от конкурентите на RTP, които да посочват или доказват, че RTP е била ангажирана в антиконкурентно поведение в търговските пазари, което би могло да доведе до увеличаване на държавното финансиране, несъвместимо с Договора (104).
(215)
При тези обстоятелства Комисията счита, че няма признаци за подобно поведение. Следователно тя заключава, че RTP не изглежда да е замесено в антиконкурентно поведение на търговските пазари, водещо до повишена необходимост от държавно финансиране и че няма свръхкомпенсация в резултат на такова поведение.
(216)
Съответно Комисията заключава, че споразумението с органа, отговарящ за схемата за социална сигурност, капиталовите инжекции и подчиненият заем, както и временно освобождаване от такси за регистрация, следва да се разглеждат като държавна помощ по смисъла на член 107, параграф 1 от ДФЕС. Въпреки това, финансирането на RTP чрез ad hoc мерки, е съвместимо с общия пазар по смисъла на член 106, параграф 2 от ДФЕС. Общото финансиране е пропорционално на нетните разходи на ясно определени възложени задължения за обществена услуга. Следователно държавното финансиране не засяга условията за търговия и конкуренцията в Съюза до степен, която би противоречала на интересите на Съюза съгласно член 106, параграф 2 от ДФЕС (105).
VI. ЗАКЛЮЧЕНИЕ
(217)
Комисията установи, че Португалия е приложила незаконосъобразно предоставянето на ad hoc помощ в нарушение на член 108, параграф 3 от ДФЕС (106). Това не важи за временно освобождаване от такси за нотариални актове и такси за публикуване в съответствие с член 11, параграф 1 от Закон № 21/92, тъй като тези мерки не се считат за държавна помощ по смисъла на член 107, параграф 1 от ДФЕС.
(218)
Както е посочено в съображение 143, заключението на Комисията е, че споразумението с органа, отговарящ за социално осигуряване през 1993 г., капиталовите инжекции през периода от 1994 до 1997 г. и заемът през 1998 г. представляват държавна помощ по смисъла на член 107, параграф 1 от ДФЕС. По подобен начин освобождаването от такси за регистрация в съответствие с член 11, параграф 1 от Закон № 21/92 и постоянното освобождаване от такси в съответствие с член 11, параграф 2 от Закон № 21/92 представляват държавна помощ. Ad hoc мерките са предоставени от ресурси на държавата и заплашват да нарушат конкуренцията в рамките на вътрешния пазар чрез подпомагане на RTP и оказват влияние върху търговията.
Ad hoc мерките не отговарят на условията, посочени в решението по делото Altmark, тъй като те не могат да се разглеждат като част от система за компенсация, чиито параметри са били установени предварително по обективен и прозрачен начин. Освен това е ясно, че RTP не е било избрано чрез публична тръжна процедура, гарантираща възможно най-ниската цена и няма индикации, че размерът на ad hoc плащанията е определен въз основа на анализ на разходите, които би направило едно типично предприятие.
(219)
Освобождаването, предвидено в член 106, параграф 2 от ДФЕС, се прилага за ad hoc мерки, с изключение на постоянното освобождаване на RTP съгласно член 11, параграф 2 от Закон № 21/92. Според анализа мерките компенсират достатъчно ясно определени задължения за обществена услуга, поверени на RTP от Закон № 21/92, и договорите за обществените услуги. Ad hoc мерките са пропорционални на нетните разходи за обществена услуга на RTP. Ad hoc мерките не нарушават конкуренцията до степен, неблагоприятна за интересите на Съюза, тъй като мерките са съразмерни на нетните разходи за обществена услуга на RTP. RTP също не е действала по антиконкурентен начин в търговската си дейност.
(220)
Комисията счита, че постоянното освобождаване, предвидено в член 11, параграф 2 от Закон № 21/92, представлява държавна помощ, която не е съвместима с вътрешния пазар, тъй като не се определя като компенсация за извършване на услуга от общ икономически интерес по смисъла на член 106, параграф 2 от ДФЕС. Поради това Португалия следва да отмени това право. Португалия следва да гарантира също така, че всички помощи, които се изплащат на RTP съгласно това законодателство, следва да бъдат възстановени от него.
(221)
Като има предвид горните заключения, Комисията,
ПРИЕ НАСТОЯЩОТО РЕШЕНИЕ:
Член 1
1. Следните ad hoc мерки, приложени от Португалия в полза на Radiotelevisão Portuguesa, SA, (RTP), представляват държавна помощ по смисъла на член 107, параграф 1 от Договора.
а)
разсрочване на дълг на RTP в размер на 1 206 млн. PTE от Португалия под формата на споразумение с органа, отговарящ за социалната сигурност през 1993 г.;
б)
капиталови инжекции в периода 1994-1997 г., възлизащи на 46 800 млн. PTE;
в)
заем от 20 000 млн. PTE, предоставен през 1998 г.;
г)
временно освобождаване от такси за регистрация, предвидени в член 11, параграф 1 на португалския Закон № 21/92 и в размер на 11 000 000 PTE.
2. Мерките за държавни помощи, посочени в параграф 1 от настоящия член, са съвместими с общия пазар по смисъла на член 106, параграф 2 от Договора, тъй като те не са довели до свръхкомпенсиране на нетните разходи за задачата за обществена услуга, поверена на RTP.
Член 2
Освобождаването от такси за нотариален акт и разходи за публикуване, предвидено в член 11, параграф 1 на португалския Закон № 21/92, не представлява държавна помощ.
Член 3
1. Постоянното освобождаване, предоставено на RTP от плащането на каквито и да било такси по отношение на всеки акт за вписване, регистрация или отбелязване, както е предвидено в член 11, параграф 2 от португалския Закон № 21/92, представлява държавна помощ по смисъла на член 107, параграф 1 от Договора.
2. Държавната помощ, неправомерно предоставена от Португалия, в нарушение на член 108, параграф 3 от Договора, въз основа на член 11, параграф 2 от Закон № 21/92, в полза на RTP, е несъвместима с вътрешния пазар.
Член 4
1. Португалия отменя закона, посочен в член 3, параграф 1 от настоящото решение, и трябва да нареди възстановяването на всяка държавна помощ, получена от RTP съгласно тази разпоредба до отмяната на този закон.
2. Сумите, които следва да се възстановят, включват лихви от датата, на която са били предоставени на разположение на RTP, до датата на действителното им възстановяване.
3. Лихвата ще бъде изчислена с натрупване в съответствие с глава V от Регламент (ЕО) № 794/2004 и Регламент (ЕО) № 271/2008 за изменение на Регламент (ЕО) № 794/2004.
Член 5
1. Възстановяването на помощта, която е предоставена по закона, посочен в член 3, е незабавно и ефективно.
2. Португалия гарантира, че настоящото решение ще започне да се прилага в срок от четири месеца от датата на оповестяване на настоящото решение.
Член 6
1. В срок от два месеца след уведомяването за настоящото решение Португалия трябва да предостави на Комисията следната информация:
а)
подробно описание на мерките, предприети за премахване на член 11, параграф 2 от Закон № 21/92;
б)
общия размер (главница и лихви), който следва да бъде възстановен от RTP;
в)
подробно описание на вече предприетите и на планираните мерки за изпълнение на настоящото решение;
г)
документи, доказващи, че на RTP е било разпоредено да върне помощта.
2. Португалия информира Комисията за напредъка по предприетите на национално равнище мерки за изпълнение на настоящото решение до пълното възстановяване на помощта, посочена в член 3. Тя предоставя незабавно, при поискване от страна на Комисията, информация относно вече предприетите и планираните мерки за изпълнение на настоящото решение. Тя предоставя и подробна информация относно сумите на помощта и лихвите, които вече са възстановени от RTP.
Член 7
Адресат на настоящото решение е Португалската република.
Съставено в Брюксел на 20 декември 2011 година.
ΑΠΌΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΉΣ
της 20ής Δεκεμβρίου 2011
για την κρατική ενίσχυση C 85/01 σχετικά με μέτρα ad hoc που εφάρμοσε η Πορτογαλία υπέρ της RTP
[κοινοποιηθείσα υπό τον αριθμό Ε(2011) 9429]
(Το κείμενο στην αγγλική γλώσσα είναι το μόνο αυθεντικό)
(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)
(2012/365/ΕΕ)
Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ,
Έχοντας υπόψη τη Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και ιδίως το άρθρο 108 παράγραφος 2 πρώτο εδάφιο (1),
Έχοντας υπόψη τη συμφωνία για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο, και ιδίως το άρθρο 62 παράγραφος 1 στοιχείο α),
Αφού κάλεσε τους ενδιαφερόμενους να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σύμφωνα με τις ανωτέρω διατάξεις (2), και αφού έλαβε υπόψη τις εν λόγω παρατηρήσεις,
Εκτιμώντας τα ακόλουθα:
Ι. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ
(1)
Η ιδιωτική τηλεοπτική επιχείρηση Sociedade Independente de Comunicação S.A. (SIC) υπέβαλε στην Επιτροπή τρεις καταγγελίες (το 1993, το 1996 και το 1997), σύμφωνα με τις οποίες η Πορτογαλία είχε εφαρμόσει μια σειρά μέτρων ad hoc, περιλαμβανομένων ετήσιων αντισταθμιστικών πληρωμών υπέρ του δημόσιου ραδιοτηλεοπτικού φορέα Radiotelevisão Portuguesa, S.A. (RTP).
(2)
Με επιστολή της 15ης Νοεμβρίου 2001, η Επιτροπή γνωστοποίησε στις πορτογαλικές αρχές την απόφασή της να κινήσει τη διαδικασία του άρθρου 88 παράγραφος 2 της Συνθήκης ΕΚ σχετικά με ένα σύνολο μέτρων ad hoc υπέρ της RTP.
(3)
Η απόφαση της Επιτροπής να κινήσει τη διαδικασία δημοσιεύτηκε στην Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (3). Στη συνέχεια, στο άρθρο 1 της απόφασης 2005/406/ΕΚ της Επιτροπής της 15ης Οκτωβρίου 2003 σχετικά με τα μέτρα ad hoc που εφάρμοσε η Πορτογαλία υπέρ της RTP, διαπιστώθηκε ότι ορισμένα από τα μέτρα αυτά και συγκεκριμένα η κρατική ενίσχυση ύψους 68 006 εκατ. PTE που χορηγήθηκε από την Πορτογαλία στην RTP με τη μορφή συμφωνίας με τον οργανισμό κοινωνικής ασφάλισης το 1993, οι εισφορές κεφαλαίου κατά την περίοδο 1994 έως 1997 και το δάνειο που χορηγήθηκε το 1998 ήταν συμβιβάσιμα με την κοινή αγορά κατά την έννοια του άρθρου 86 παράγραφος 2 της Συνθήκης ΕΚ (4). Επιπλέον, στο άρθρο 2 της απόφασης αναφέρεται ότι ορισμένα μέτρα δεν περιλαμβάνουν κρατικές ενισχύσεις, και συγκεκριμένα η απαλλαγή από τα τέλη καταχώρισης, οι πληρωμές για τη μεταβίβαση του τηλεοπτικού δικτύου μετάδοσης, οι διευκολύνσεις για την καταβολή του ετήσιου τέλους για τη χρήση του τηλεοπτικού δικτύου μετάδοσης, το πρωτόκολλο για κινηματογραφική στήριξη, η έκδοση ομολογιακού δανείου και το σχέδιο αναδιάρθρωσης 1996-2000.
(4)
Στις 26 Ιουνίου 2008, το Πρωτοδικείο ακύρωσε στην υπόθεση T-442/03 (5) μέρος της απόφασης 2005/406/ΕΚ για δύο λόγους. Ακύρωσε το άρθρο 2 της απόφασης 2005/406/ΕΚ στον βαθμό που διαπιστώθηκε ότι η «απαλλαγή από τα τέλη καταχώρισης» δεν συνιστά κρατική ενίσχυση. Το Δικαστήριο διαπίστωσε ότι ήταν καθήκον της Επιτροπής να κρίνει, σε σχέση με το εφάπαξ πλεονέκτημα της απαλλαγής από την πληρωμή των εξόδων και τελών καταχώρισης που συνδέονται με τη μετατροπή σε ανώνυμη εταιρεία (εφεξής «προσωρινή απαλλαγή»), κατά πόσο ήταν συμβατό με την οικονομία του πορτογαλικού συστήματος για τη μετατροπή των δημοσίων επιχειρήσεων σε ανώνυμες εταιρείες που γίνεται διά νόμου, ή κατά πόσο η διά νόμου πραγματοποίηση τέτοιων πράξεων αποτελούσε παρέκκλιση που αποσκοπούσε στη χορήγηση πλεονεκτήματος στις δημόσιες επιχειρήσεις σε σχέση με τις λοιπές επιχειρήσεις.
(5)
Για το πάγιο πλεονέκτημα που απορρέει από την απεριόριστη απαλλαγή από τα έξοδα καταχώρισης και άλλες επιβαρύνσεις σε σχέση με οποιαδήποτε εγγραφή, καταχώριση ή θεώρηση που χορηγήθηκε στην RTP (εφεξής «πάγια απαλλαγή»), το Δικαστήριο απεφάνθη ότι ενώ δεν ήταν απίθανο ότι η εν λόγω απαλλαγή στην πραγματικότητα δεν ήταν μόνιμη (βλέπε σκέψεις 73 και 79 της απόφασης), τούτο δεν αναιρεί τη διαπίστωση ότι δεν αποδείχθηκε από την Επιτροπή η γενική φύση της. Το Δικαστήριο απεφάνθη επίσης ότι ενώ μπορεί να αλήθευε ότι η RTP μετατράπηκε σε ανώνυμη εταιρεία διότι αυτό θεωρήθηκε αναγκαίο για την εκπλήρωση της αποστολής δημόσιας υπηρεσίας που της είχε ανατεθεί, αυτό δεν συνοδευόταν από επαρκή αποδεικτικά στοιχεία.
(6)
Το Δικαστήριο απέρριψε την προσφυγή σχετικά με την εκτίμηση που διατυπώθηκε στην απόφαση 2005/406/ΕΚ να μην χαρακτηριστούν το ομολογιακό δάνειο του 1994 και οι διευκολύνσεις για την πληρωμή του τέλους χρήσεως ως κρατική ενίσχυση.
(7)
Όσον αφορά τη συμβατότητα των μέτρων κρατικής ενίσχυσης (άρθρο 1 της απόφασης 2005/406/ΕΚ), το Δικαστήριο απεφάνθη ότι η Επιτροπή δεν μπορούσε να στηρίζεται στις εκθέσεις σχετικά με τις υποχρεώσεις δημόσιας υπηρεσίας και στα στοιχεία που περιέχονταν σε αυτές χωρίς να έχει γίνει εξωτερικός έλεγχος των εκθέσεων αυτών, όπως προβλέπεται από την εθνική νομοθεσία. Συνεπώς, δεν ήταν ορθή η εκτίμηση της Επιτροπής ότι τα μέτρα κρατικής ενίσχυσης ήταν συμβατά με την κοινή αγορά κατά την έννοια του άρθρου 86 παράγραφος 2 της Συνθήκης (τώρα πλέον άρθρο 106 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ και την «εσωτερική αγορά») (6). Το Δικαστήριο ακύρωσε το άρθρο 1 της απόφασης 2005/406/ΕΚ.
(8)
Μετά την απόφαση του Δικαστηρίου στην υπόθεση T-442/03, η Επιτροπή επέστησε την προσοχή των ενδιαφερομένων μερών στην επανεκκίνηση της έρευνας της Επιτροπής στην υπόθεση αυτή και κάλεσε τους ενδιαφερόμενους τρίτους να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους (7).
(9)
Η Επιτροπή έλαβε παρατηρήσεις από τον καταγγέλλοντα στις 10 Μαρτίου 2009, οι οποίες διαβιβάστηκαν στην Πορτογαλία στις 8 Απριλίου 2009. Περαιτέρω παρατηρήσεις από τον καταγγέλλοντα λήφθηκαν στις 17 Ιουνίου 2009, οι οποίες διαβιβάστηκαν στην Πορτογαλία στις 28 Ιουλίου 2009. Η Πορτογαλία απάντησε και στις δύο σειρές παρατηρήσεων με επιστολές της 7ης και 8ης Σεπτεμβρίου 2009. Η Πορτογαλία απέστειλε περαιτέρω πληροφορίες στην Επιτροπή στις 23 Φεβρουαρίου 2010, στις 4 Μαρτίου 2010 και στις 15 Απριλίου 2010. Στις 10 Μαΐου 2010, η Επιτροπή απεύθυνε αίτημα παροχής πληροφοριών στην Πορτογαλία, ζητώντας συγκεκριμένα τη διεξαγωγή ανεξάρτητων εξωτερικών ελέγχων για την περίοδο από το 1992 έως 1997.
(10)
Η Πορτογαλία απάντησε στο αίτημα της Επιτροπής με επιστολή της 8ης Ιουνίου 2010 και υπέβαλε, με επιστολή της 12ης Αυγούστου 2010, τους εξωτερικούς ελέγχους για τις εκθέσεις των υποχρεώσεων παροχής δημόσιας υπηρεσίας που είχαν ζητηθεί. Η Πορτογαλία υπέβαλε πρόσθετες πληροφορίες με επιστολή της 29ης Σεπτεμβρίου 2010. Στις 29 Μαρτίου 2011, πραγματοποιήθηκε συνάντηση με τις πορτογαλικές αρχές και χορηγήθηκαν περαιτέρω πληροφορίες στην Επιτροπή στις 17 Ιουνίου 2011, 25 Αυγούστου 2011 και 26 Οκτωβρίου 2011.
Με επιστολή που πρωτοκολλήθηκε στις 15 Δεκεμβρίου 2011, κατ’ εξαίρεση η Πορτογαλία συμφώνησε η αυθεντική γλώσσα της παρούσας απόφασης να είναι η αγγλική.
(11)
Η παρούσα απόφαση εξετάζει μόνο τα ad-hoc μέτρα που καλύπτονται από την απόφαση για την κίνηση της επίσημης διαδικασίας έρευνας. Ορισμένα από τα μέτρα, που κρίθηκε ότι δεν συνιστούν κρατική ενίσχυση σύμφωνα με το άρθρο 87 παράγραφος 1 της Συνθήκης ΕΚ στην απόφαση 2005/406/ΕΚ, δεν ακυρώθηκαν από το Δικαστήριο στην υπόθεση T-442/03 και, συνεπώς, το άρθρο 2 της απόφασης 2005/406/ΕΚ έχει καταστεί οριστικό. Τα μέτρα αυτά αφορούν τις πληρωμές που πραγματοποιήθηκαν λόγω της μεταβίβασης του τηλεοπτικού δικτύου μετάδοσης, τις διευκολύνσεις για την καταβολή του ετήσιου τέλους για τη χρήση του τηλεοπτικού δικτύου μετάδοσης, το πρωτόκολλο για κινηματογραφική παραγωγή, την έκδοση ομολογιακού δανείου και το σχέδιο αναδιάρθρωσης για την περίοδο από το 1996 έως το 2000. Ωστόσο, όπως απαιτείται στην απόφαση του Δικαστηρίου T-442/03, η Επιτροπή θα προβεί σε νέα εκτίμηση όσον αφορά την προσωρινή και την πάγια απαλλαγή από τις συμβολαιογραφικές αμοιβές, καθώς και από τα τέλη καταχώρισης και τα έξοδα δημοσίευσης.
Η παρούσα απόφαση επικεντρώνεται στην οικονομική σχέση μεταξύ της RTP και της Πορτογαλίας την περίοδο από το 1992 έως το 1998 όσον αφορά τη συμφωνία μεταξύ του οργανισμού κοινωνικής ασφάλισης του 1993, τις εισφορές κεφαλαίου κατά τη διάρκεια της περιόδου από το 1994 έως το 1997 και το δάνειο του 1998. Η παρούσα απόφαση δεν εξετάζει τα θέματα του νομικού χαρακτηρισμού και της συμβατότητας με τη Συνθήκη των ετήσιων αντισταθμιστικών πληρωμών που δόθηκαν στην RTP, τα οποία εξετάστηκαν στην απόφαση της Επιτροπής της 22ας Μαρτίου 2006 στην υπόθεση αριθ. E 14/05 (8). Επιπλέον, στις 4 Ιουλίου 2006, η Επιτροπή εξέδωσε απόφαση σχετικά με τη συμφωνία σχετικά με τη συμφωνία για τη στήριξη της οικονομικής αναδιάρθρωσης της RTP, στην υπόθεση NN 31/06 (9).
(12)
Ωστόσο, η Επιτροπή, προκειμένου να σχηματίσει μια συνολική εικόνα των οικονομικών σχέσεων μεταξύ της Πορτογαλίας και της RTP για την περίοδο που καλύπτεται από την έρευνα της Επιτροπής στην παρούσα υπόθεση, θα πρέπει να συνεκτιμήσει όχι μόνο τα μέτρα ad-hoc αλλά και την οικονομική ενίσχυση που έλαβε η RTP μέσω ετήσιων αντισταθμιστικών πληρωμών. Ως εκ τούτου, η παρούσα απόφαση αναφέρεται στις ετήσιες αντισταθμιστικές πληρωμές στον βαθμό που αυτό κρίνεται αναγκαίο προκειμένου να διευκρινιστεί η θέση της Επιτροπής σχετικά με τα μέτρα ad hoc.
II. ΛΕΠΤΟΜΕΡΗΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΕΠΙΜΑΧΩΝ ΜΕΤΡΩΝ
A. ΜΕΤΡΑ ΥΠΕΡ ΤΗΣ RTP
A.1. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥΧΟΥ RTP
(13)
Η RTP (την εποχή εκείνη Rádio e Televisão Portuguesa, S.A.R.L) ιδρύθηκε ως ανώνυμη εταιρεία με πράξη της 15ης Δεκεμβρίου 1955, μετά την απόφαση της Πορτογαλίας να ιδρύσει εταιρεία τηλεοπτικής μετάδοσης στην οποία θα παρεχωρείτο η άδεια για παροχή δημόσιας υπηρεσίας τηλεόρασης (10). Η σύμβαση παραχώρησης υπογράφηκε στις 16 Ιανουαρίου 1956.
(14)
Με το νομοθετικό διάταγμα αριθ. 674-D/75 της 2ας Δεκεμβρίου 1975, η RTP κρατικοποιήθηκε. Το εν λόγω νομοθετικό διάταγμα μετέτρεψε την RTP σε δημόσια επιχείρηση με την επωνυμία «Radiotelevisão Portuguesa, E.P.» στην οποία μεταβιβάστηκαν όλα τα εκ του νόμου δικαιώματα και οι υποχρεώσεις της προκατόχου της.
(15)
Μέχρι τη δεκαετία του ‘80 η RTP κατείχε το μονοπώλιο στην εθνική τηλεοπτική αγορά. Έθεσε σε λειτουργία δύο τηλεοπτικούς σταθμούς, το RTP1 και το RTP2. Στη δεκαετία του ‘90 άρχισε να αντιμετωπίζει τον ανταγωνισμό των ιδιωτικών ραδιοτηλεοπτικών φορέων SIC και TVI στους οποίους η Πορτογαλία έδωσε άδειες, τον Φεβρουάριο του 1992, για τη δημιουργία αντιστοίχως τρίτου και τέταρτου διαύλου (11).
(16)
Με τον νόμο αριθ. 21/92 της 14ης Αυγούστου 1992 μετατράπηκε η RTP, EP σε ανώνυμη εταιρεία με την επωνυμία «Radiotelevisão Portuguesa, S. A.» και εγκρίθηκε το νέο καταστατικό της.
(17)
Η RTP αναπτύσσει ταυτόχρονα εμπορικές δραστηριότητες και δραστηριότητες δημόσιας τηλεόρασης. Η RTP δύναται να αναπτύσσει βάσει του νόμου, εμπορικές ή βιομηχανικές δραστηριότητες, που συνδέονται με την τηλεοπτική δραστηριότητα (12).
(18)
Οι εμπορικές δραστηριότητες της RTP αναπτύσσονται μέσω της οικονομικής συμμετοχής της σε άλλες εταιρείες, οι οποίες είναι νομικά ανεξάρτητες από την RTP και διαθέτουν δική τους δομή και δικό τους λογιστικό σύστημα.
A.2. ΜΕΤΡΑ (13)
(19)
Οι ετήσιες αντισταθμιστικές πληρωμές προς την RTP συνιστούν τον βασικό μηχανισμό αντιστάθμισης υπέρ της RTP για την εκπλήρωση των υποχρεώσεων δημόσιας υπηρεσίας που της έχουν ανατεθεί. Στη χρονική περίοδο μεταξύ 1992 και 1998, η RTP έλαβε 66 495 εκατ. PTE (περίπου 332 εκατ. ευρώ) (14) προκειμένου να καλύψει δαπάνες προερχόμενες από τις υποχρεώσεις της για την παροχή δημόσιας υπηρεσίας. Η νομική βάση για τις ετήσιες αντισταθμιστικές πληρωμές απαντάται στο άρθρο 5 του νόμου 21/92 (15).
(20)
Στον πίνακα Ι παρουσιάζεται η κατανομή των ετήσιων αντισταθμιστικών πληρωμών που έλαβε η RTP κατά τη χρονική περίοδο μεταξύ 1992 και 1998 που καλύπτονται από την παρούσα απόφαση.
Πίνακας 1
Ύψος των ετήσιων αντισταθμιστικών πληρωμών την περίοδο 1992-1998
(σε εκατ. PTE και EUR)
1992
1993
1994
1995
1996
1997
1998
6 200
7 100
7 145
7 200
14 500
10 350
14 000
EUR 26,9 (16)
EUR 35,4
EUR 35,6
EUR 35,9
EUR 72,3
EUR 51,6
EUR 69,8
Πηγή: Απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου.
(21)
Όταν η RTP μετατράπηκε σε ανώνυμη εταιρεία, η πορτογαλική νομοθεσία για την καταχώριση των εταιρειών είχε ως εξής. Το άρθρο 7 παράγραφος 1 του πορτογαλικού εταιρικού κώδικα (Código das Sociedades Comerciais), όπως ίσχυε κατά το χρόνο μετατροπής της RTP, προέβλεπε ότι το καταστατικό (contrato de sociedade) μιας εμπορικής εταιρείας έπρεπε να επισημοποιηθεί με συμβολαιογραφική πράξη.
Το άρθρο 18 παράγραφος 5 του εταιρικού κώδικα προέβλεπε ότι η πράξη ίδρυσης μιας ανώνυμης εταιρείας, αφού η εταιρεία συσταθεί με δημόσιο έγγραφο, θα πρέπει να εγγραφεί στο εμπορικό μητρώο. Η εγγραφή ήταν υποχρεωτική σύμφωνα με το άρθρο 15 παράγραφος 1 και το άρθρο 3 στοιχείο α) του κώδικα εμπορικού μητρώου (Código do Registo Comercial), καθώς και το άρθρο 166 του εταιρικού κώδικα.
Σύμφωνα με το άρθρο 70 παράγραφος 1 στοιχείο α) του κώδικα εμπορικού μητρώου, στην εκδοχή του εν λόγω κώδικα που ίσχυε την εποχή εκείνη, η πράξη σύστασης μιας ανώνυμης εταιρείας έπρεπε να δημοσιευτεί στο Diário da República [βλέπε άρθρο 70 παράγραφος 2 (17)] Η εγγραφή έπρεπε να γίνει αυτεπαγγέλτως από τον γραμματέα, με έξοδα του ενδιαφερόμενου μέρους (βλέπε άρθρο 71 παράγραφος 1 κώδικα εμπορικού μητρώου).
(22)
Κατά τη μετατροπή της σε ανώνυμη εταιρεία το 1992, η RTP απαλλάχθηκε από την πληρωμή των συμβολαιογραφικών εξόδων και τελών καταχώρισης που συνδέονταν με την καταχώριση της μετατροπής της RTP από δημόσια επιχείρηση σε ανώνυμη εταιρεία. Η αξία των απαλλαγών ήταν 33 εκατ. PTE (περίπου 164 000 ευρώ). Κανονικά, βάσει της πορτογαλικής νομοθεσίας, όλα τα νομικά πρόσωπα πρέπει να καταβάλλουν τέλη για τη σύσταση εταιρείας και την τροποποίηση του καταστατικού της εταιρείας ή οποιεσδήποτε άλλες τροποποιήσεις της εταιρείας.
(23)
Το άρθρο 11 παράγραφος 1 του νόμου 21/92 αποτελεί τη νομοθετική βάση της προαναφερόμενης απαλλαγής από τα τέλη καταχώρισης και ορίζει τα κάτωθι:
«Εγκρίνεται το καταστατικό της RTP SA […], για το οποίο δεν απαιτείται συμβολαιογραφικός τύπος, οι δε σχετικές με το καταστατικό αυτό πράξεις καταχωρίσεως πραγματοποιούνται αυτεπαγγέλτως, χωρίς καταβολή τελών ή αμοιβών, βάσει της δημοσιεύσεώς του στην Επίσημη εφημερίδα της κυβέρνησης (Diário da República)».
(24)
Το διατακτικό του άρθρου 11 παράγραφος 1 απορρέει από το νόμο 84/88 για τη μετατροπή δημοσίων επιχειρήσεων σε ανώνυμες εταιρείες. Το διατακτικό του άρθρου 1 του νόμου 84/88 ορίζει ότι οι δημόσιες επιχειρήσεις, ακόμη κι αν έχουν κρατικοποιηθεί, μπορούν, μέσω νομοθετικού διατάγματος, να μετατραπούν σε ανώνυμες εταιρείες. Προβλέπει τα εξής:
«Οι δημόσιες επιχειρήσεις … μπορούν, με νομοθετικό διάταγμα, να μετατραπούν σε ανώνυμες εταιρείες, των οποίων το κεφάλαιο ανήκει εξ ολοκλήρου ή κατά πλειοψηφία στο Δημόσιο, σύμφωνα με τις επιταγές του Συντάγματος και του παρόντος νόμου.»
(25)
Το άρθρο 3 παράγραφος 2 του νόμου αριθ. 84/88 για τη μετατροπή δημοσίων επιχειρήσεων σε ανώνυμες εταιρείες, προβλέπει επίσης ότι το νομοθετικό αυτό διάταγμα θα πρέπει να εγκρίνει το καταστατικό της ανώνυμης εταιρείας. Σύμφωνα με το άρθρο 3 παράγραφος 2 του νόμου αριθ. 84/88, το νομοθετικό αυτό διάταγμα αποτελεί επαρκή τίτλο για όλες τις αναγκαίες πράξεις καταχωρίσεως (18).
(26)
Δυνάμει του άρθρου 11 παράγραφος 2 του νόμου αριθ. 21/92, η RTP απαλλάσσεται από οιαδήποτε άλλα τέλη καταχώρισης που συνδέονται άμεσα με τη μετατροπή του νομικού καθεστώτος της εταιρείας. Το άρθρο 11 παράγραφος 2 ορίζει τα εξής:
«Οποιαδήποτε εγγραφή, καταχώριση ή θεώρηση ενώπιον οποιασδήποτε υπηρεσίας μητρώου και δημόσιας αρχής ή οργανισμού, όπως το εθνικό μητρώο νομικών προσώπων, το υποθηκοφυλακείο και η υπηρεσία ταξινομήσεως αυτοκινήτων, πραγματοποιείται με απλή αίτηση υπογεγραμμένη από δύο μέλη του διοικητικού συμβουλίου της εταιρείας, χωρίς καταβολή τελών και αμοιβών.»
(27)
Σύμφωνα με την Πορτογαλία, το διατακτικό του άρθρου 11 παράγραφος 2 απορρέει από την εφαρμογή του νομοθετικού διατάγματος αριθ. 404/90 (19) και επιβεβαιώνει τη δυνατότητα εφαρμογής, στην περίπτωση της RTP, μιας διάταξης γενικής εφαρμογής. Βάσει του άρθρου 1 του νόμου αυτού, οι επιχειρήσεις οι οποίες, έως τις 31 Δεκεμβρίου 1993, προβαίνουν σε πράξεις συνεργασίας ή συγκέντρωσης απαλλάσσονται από τους φόρους σχετικά με τη μεταβίβαση των ακινήτων που απαιτούνται για τη συγκέντρωση ή τη συνεργασία. Το άρθρο 1 του νόμου αυτού προβλέπει επίσης ότι απαλλάσσονται από τα τέλη και τις άλλες νόμιμες επιβαρύνσεις που οφείλονται για την υπογραφή των σχετικών πράξεων.
(28)
Η Πορτογαλία ανέφερε ότι στο παρελθόν η RTP κατέβαλε κατ’ επανάληψη έξοδα συμβολαιογράφου και καταχώρισης που συνδέονταν με ορισμένες αυξήσεις του κεφαλαίου και άλλες πράξεις μετά τη μετατροπή της σε ανώνυμη εταιρεία (20).
(29)
Κατά την περίοδο από το 1983 έως το 1989, η RTP είχε συσσωρεύσει χρέος προς τον οργανισμό κοινωνικής ασφάλισης ύψους 2 189 εκατ. PTE, το οποίο προερχόταν από τη μη καταβολή των εισφορών κοινωνικής ασφάλισης. Το χρέος οφειλόταν σε διαφωνία ως προς την ερμηνεία μεταξύ της RTP και της διοίκησης του οργανισμού κοινωνικής ασφάλισης όσον αφορά τις κρατήσεις κοινωνικής ασφάλισης για τις υπερωρίες των υπαλλήλων της και τις αμοιβές των καλλιτεχνών.
(30)
Η ερμηνεία του οργανισμού κοινωνικής ασφάλισης βασιζόταν στο άρθρο 2 στοιχείο ε) του εφαρμοστικού διατάγματος αριθ. 12/83, της 12ης Φεβρουαρίου 1983. Για να αποφευχθεί η προσφυγή στη δικαιοσύνη, οι δυο ενδιαφερόμενοι είχαν συνάψει συμφωνία, βάσει της οποίας η διοίκηση του οργανισμού κοινωνικής ασφάλισης παραιτείτο από τους τόκους υπερημερίας και δεχόταν την αναδιάταξη του χρέους. Μετά από τη διευθέτηση της διαφοράς, το εφαρμοστικό διάταγμα ουδέποτε ανεκλήθη.
(31)
Στις 6 Μαΐου 1993, με κοινή απόφαση του Υπουργού Οικονομικών και του Υπουργού Κοινωνικής Ασφάλισης χορηγήθηκε άδεια για αναδιάταξη του χρέους σε 120 μηνιαίες δόσεις και διαγράφηκαν πρόστιμα και τόκοι υπερημερίας που αναλογούσαν σε 1 206 εκατ. PTE (6 εκατ. ευρώ).
(32)
Οι ρυθμίσεις που επέτρεπαν την πληρωμή με ειδικούς όρους του χρέους της RTP προς τον οργανισμό κοινωνικής ασφάλισης περιλαμβάνονται στο νομοθετικό διάταγμα αριθ. 411/91. Σύμφωνα με το άρθρο 2 παράγραφος 1 του νομοθετικού διατάγματος, οι εν λόγω συμφωνίες ήταν απαραίτητες προκειμένου να διασφαλισθεί η βιωσιμότητα της οφειλέτριας επιχείρησης και οι ειδικοί όροι μπορούν να εφαρμοστούν στην περίπτωση που, όπως προβλέπεται στο άρθρο 2 στοιχείο δ) του νομοθετικού διατάγματος, μεταξύ άλλων, η οφειλέτρια επιχείρηση «υπήρξε αντικείμενο κατάληψης, αυτοδιαχείρισης ή κρατικής παρέμβασης».
(33)
Κατά την περίοδο από το 1994 έως το 1997, η Πορτογαλία προέβη σε ετήσιες αυξήσεις του κεφαλαίου της RTP. Ο κάτωθι πίνακας παρουσιάζει μια συνολική εικόνα των αυξήσεων του κεφαλαίου που ανέρχονται σε 46 800 εκατ. PTE (233 εκατ. ευρώ).
Πίνακας 2
Αυξήσεις κεφαλαίου κατά τη χρονική περίοδο 1994-1997
(σε εκατ. PTE)
Έτος
1994
1995
1996
1997
Αύξηση μετοχικού κεφαλαίου
10 000
12 800
10 000
14 000
Μετοχικό κεφάλαιο στις 31 Δεκεμβρίου
22 708
35 508
45 508
59 508
Πηγή: Ισολογισμοί της RTP.
(34)
Οι συμβάσεις παροχής δημόσιας υπηρεσίας που συνάφθηκαν μεταξύ της Πορτογαλίας και της RTP προέβλεπαν τη συμμετοχή του κράτους στις επενδύσεις που πραγματοποιήθηκαν από την RTP, κατά προτίμηση υπό μορφή αύξησης κεφαλαίου (21).
(35)
Τον Δεκέμβριο του 1998 συνάφθηκε σύμβαση δανείου «μειωμένης εξασφάλισης» μεταξύ του Ταμείου Ρύθμισης του Δημόσιου Χρέους (Fundo de Regularização da Dívida Pública) και της RTP. Η σύμβαση καθόριζε τους όρους χορήγησης του δανείου από το Ταμείο προς την RTP αξίας 20 000 εκατ. PTE (99,8 εκατ. ευρώ), με σκοπό την αύξηση του κεφαλαίου της επιχείρησης.
(36)
Το Ταμείο Ρύθμισης του Δημόσιου Χρέους εποπτεύεται από τον Οργανισμό Διαχείρισης της Δημόσιας Πίστης (Instituto de Gestão de Crédito Público), ο οποίος είναι υπεύθυνος για τη διαχείριση του χρέους του πορτογαλικού κράτους και την εκτέλεση του προγράμματος δανείων, σύμφωνα με τον νόμο που ρυθμίζει το καθεστώς του δημόσιου χρέους του κράτους (22) και τις κατευθυντήριες γραμμές που έχει ορίσει η πορτογαλική κυβέρνηση. Ο Οργανισμός Διαχείρισης της Δημόσιας Πίστης εποπτεύεται από το Υπουργείο Οικονομικών της Πορτογαλίας (23).
(37)
Από την ημερομηνία που το κεφάλαιο τέθηκε στη διάθεση της RTP, το δάνειο υπόκειτο στην πληρωμή ετήσιων τόκων βάσει του επιτοκίου Lisbor 12 μηνών, που υπολογιζόταν στην αρχή της κάθε περιόδου, προσαυξημένο κατά 20 μονάδες βάσης (24).
(38)
Σύμφωνα με τη σύμβαση, το δάνειο έπρεπε να αποπληρωθεί μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 2003 αλλά μπορούσε να παραταθεί κατόπιν κοινής συμφωνίας για ένα ή δυο έτη. Η RTP δεν κατέβαλε τόκους για το δάνειο, δεδομένου ότι η σύμβαση ορίζει ότι οι οφειλόμενοι τόκοι των πρώτων τεσσάρων ετήσιων δόσεων πρέπει να κεφαλαιοποιούνται (25).
(39)
Η σύμβαση που συνάφθηκε τον Δεκέμβριο του 1998 μεταξύ του Ταμείου Ρύθμισης του Δημόσιου Χρέους και της RTP καταρτίστηκε σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές που καθορίστηκαν σε κοινή απόφαση των υφυπουργών Μέσων Ενημέρωσης, Οικονομίας και Οικονομικών της 17ης Δεκεμβρίου 1998.
B. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ RTP
(40)
Όπως διαπιστώνεται από τον ακόλουθο πίνακα, η RTP παρουσίασε ζημίες κατά την εξεταζόμενη από την Επιτροπή περίοδο. Το 1996, η οικονομική κατάσταση της RTP επιδεινώθηκε σε σημείο που η καθαρή της θέση έγινε αρνητική.
Πίνακας 3
Χρηματοοικονομικά δεδομένα της RTP για την περίοδο 1993-1998
(σε εκατ. PTE)
1993
1994
1995
1996
1997
1998
Καθαρά κέρδη (ζημίες)
(7 883)
(19 558)
(26 581)
(18 512)
(32 223)
(25 039)
Καθαρά ίδια κεφάλαια
1 557
8 071
4 269
(4 274)
(20 586)
(50 827)
Περιουσιακά στοιχεία
39 418
42 262
56 078
67 654
62 340
83 843
Οικονομικά χρέη (26)
22 402
26 855
30 258
44 922
44 885
92 775
Πηγή: Λογαριασμοί της RTP.
Γ. ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΙΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ ΤΗΣ RTP ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ 1992-1998
(41)
Η RTP οφείλει να διασφαλίζει την παροχή δημόσιας υπηρεσίας τηλεόρασης. Ο ορισμός, η εντολή και η χρηματοδότηση αυτής της υπηρεσίας διέπεται από διάφορες νομοθετικές πράξεις.
(42)
Ο νόμος αριθ. 58/90, που ρυθμίζει την άσκηση της τηλεοπτικής δραστηριότητας, καθορίζει τους κανόνες που εφαρμόζονται στους ιδιωτικούς ραδιοτηλεοπτικούς φορείς, και ταυτόχρονα ορίζει την υποχρέωση του κράτους για τη διασφάλιση δημόσιας υπηρεσίας τηλεόρασης (27). Ο νόμος αριθ. 21/92 για το καταστατικό της RTP, καθορίζει τις βασικές υποχρεώσεις παροχής δημόσιας υπηρεσίας και τη χρηματοδότησή της.
(43)
Οι δημόσιες υπηρεσίες και η χρηματοδότησή τους περιγράφονται με περισσότερες λεπτομέρειες σε δυο συμβάσεις παροχής δημόσιας υπηρεσίας που υπογράφηκαν μεταξύ της RTP και του πορτογαλικού κράτους το 1993 και το 1996, (εφεξής «παλαιά σύμβαση δημόσιας υπηρεσίας»ή «νέα σύμβαση δημόσιας υπηρεσίας» ή «συμβάσεις δημόσιας υπηρεσίας» όταν γίνεται μνεία και στις δύο συμβάσεις) (28).
(44)
Το άρθρο 4 του νόμου αριθ. 21/92 θεσπίζει την υποχρέωση σύναψης σύμβασης παραχώρησης μεταξύ του κράτους και της RTP και καθορίζει τις βασικές υποχρεώσεις δημόσιας υπηρεσίας που πρέπει να εκπληρωθούν στο πλαίσιο αυτής της σύμβασης. Το άρθρο 4 παράγραφος 2 του νόμου αυτού θεσπίζει τις βασικές αρχές που πρέπει να τηρήσει η RTP κατά την άσκηση της δραστηριότητάς της ως αποδέκτριας της παραχώρησης (29), ενώ το άρθρο 4 παράγραφος 3 περιγράφει τις υποχρεώσεις παροχής δημόσιας υπηρεσίας τηλεόρασης (30).
(45)
Οι συμβάσεις παροχής δημόσιας υπηρεσίας επιβεβαιώνουν τις υποχρεώσεις παροχής δημόσιας υπηρεσίας της RTP. Πρώτον η RTP υπόκειται σε γενικές υποχρεώσεις και σε υποχρεώσεις σχετικά με το περιεχόμενο των προγραμμάτων (31). Η RTP οφείλει να παρέχει δημόσια υπηρεσία τηλεόρασης, στο πλαίσιο της οποίας πρέπει να εκπέμπει σε δυο διαύλους και να παρέχει στον πληθυσμό της ηπειρωτικής Πορτογαλίας προγράμματα γενικού χαρακτήρα. Ο πρώτος δίαυλος έχει γενικότερο χαρακτήρα και πρέπει να προβλέπει πιο γενικό πρόγραμμα. Ο δεύτερος πρέπει να απευθύνεται κυρίως σε κατηγορίες κοινού με πιο ειδικά ενδιαφέροντα και να παρουσιάζει προγράμματα πολιτιστικού, εκπαιδευτικού και επιστημονικού περιεχομένου. Ένας από τους δυο διαύλους πρέπει να καλύπτει τις Αυτόνομες Περιφέρειες των Αζορών και της Μαδέρας.
(46)
Δεύτερον, οι συμβάσεις παροχής δημόσιας υπηρεσίας επιβάλλουν στην RTP ειδικές υποχρεώσεις όσον αφορά τα προγράμματα (32). Έχουν θεσπιστεί κανόνες σχετικά με την ποιότητα των προγραμμάτων (όπως πλουραλισμός, αντικειμενικότητα της ενημέρωσης κ.λπ.) και το περιεχόμενό τους (πρωτότυπα έργα, αθλητισμός, παιδικά προγράμματα, πορτογαλική παραγωγή και κουλτούρα, εθνικές ειδήσεις και ψυχαγωγικά προγράμματα). Η RTP πρέπει να παραχωρεί χρόνο εκπομπής σε συγκεκριμένους φορείς, να στηρίζει τον κινηματογράφο και τις λοιπές μορφές οπτικοακουστικής παραγωγής και έκφρασης, να προωθεί την παραγωγή εκπαιδευτικών ή μορφωτικών προγραμμάτων, να διασφαλίζει την ανταλλαγή προγραμμάτων με τις Αυτόνομες Περιφέρειες των Αζορών και της Μαδέρας και να προωθεί τη συνεργασία με άλλους οργανισμούς οι οποίοι προσφέρουν δημόσια υπηρεσία τηλεόρασης στον χώρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Επιπλέον, η RTP πρέπει να καλύπτει ειδικές υποχρεώσεις όσον αφορά στη διεθνή συνεργασία σε θέματα προγραμμάτων. Παραδείγματος χάρη, η RTP πρέπει να παράγει και να εκπέμπει προγράμματα για τις πορτογαλικές κοινότητες του εξωτερικού, για τις αφρικανικές χώρες που έχουν την πορτογαλική ως επίσημη γλώσσα και για το Μακάο. Η RTP οφείλει να διασφαλίζει τη λειτουργία της RTP Madeira και RTP Açores, καθώς επίσης και να διατηρεί τα κέντρα παραγωγής της και τις αντιπροσωπείες της στο εξωτερικό.
(47)
Τρίτον, οι συμβάσεις παροχής δημόσιας υπηρεσίας επιβάλλουν ειδικές υποχρεώσεις στην RTP. Παραδείγματος χάρη, η RTP πρέπει να διατηρεί οπτικοακουστικά αρχεία, να εισάγει τεχνικές καινοτομίες στους εξοπλισμούς της και στις δραστηριότητές της, να στηρίζει το Εθνικό Θέατρο S. Carlos και να παρέχει άλλες υπηρεσίες οι οποίες θα ορίζονται ad hoc.
(48)
Το άρθρο 55 του νόμου 58/90 χορηγεί στην RTP την παραχώρηση της δημόσιας υπηρεσίας τηλεόρασης για μια περίοδο 15 ετών, που δύναται να ανανεωθεί για μια νέα περίοδο 15 ετών, η οποία καλύπτει τις συχνότητες που αντιστοιχούν στον πρώτο και το δεύτερο δίαυλο. Το άρθρο 4 του νόμου 21/92 προβλέπει ότι η RTP είναι η αποδέκτριας της παραχώρησης δημόσιας υπηρεσίας τηλεόρασης. Η ρήτρα 1α των συμβάσεων δημόσιας υπηρεσίας επιβεβαιώνει ότι η RTP είναι ο πάροχος της δημόσιας υπηρεσίας τηλεόρασης (33).
(49)
Οι συμβάσεις δημόσιας υπηρεσίας (34) προβλέπουν τη σύσταση γνωμοδοτικού οργάνου (Conselho de Opinião) αποτελούμενου από εκπροσώπους των διαφόρων τομέων της κοινής γνώμης, το οποίο μπορεί να παρέμβει προκειμένου να διαπιστώσει κατά πόσον η RTP τηρεί τις γενικές και ειδικές υποχρεώσεις της ως δημόσια υπηρεσία τηλεόρασης.
(50)
Η RTP είναι υποχρεωμένη να υποβάλει στον Υπουργό Οικονομικών πρόγραμμα δραστηριοτήτων και προϋπολογισμό για την εκπλήρωση της αποστολής δημόσιας υπηρεσίας (Plano de Actividades e Orçamento do Serviço Público) για το επόμενο έτος, συνοδευόμενα από γνωμοδοτήσεις που εκδίδονται από την υπηρεσία λογιστικού ελέγχου της RTP και το γνωμοδοτικό όργανο. Επιπλέον, πρέπει να υποβάλει έκθεση για την τήρηση των σχετικών με τη δημόσια υπηρεσία υποχρεώσεων στη διάρκεια του προηγούμενου έτους (Relatório sobre o Cumprimento das Obrigacões do Serviço Público - «εκθέσεις σχετικά με τις υποχρεώσεις δημόσιας υπηρεσίας»), συνοδευόμενη από γνωμοδότηση που εκδίδεται από την υπηρεσία λογιστικού ελέγχου της RTP (35).
(51)
Ο υπουργός Οικονομικών και το μέλος της κυβέρνησης που είναι αρμόδιο για τα μέσα ενημέρωσης πρέπει να ελέγχουν την τήρηση των συμβάσεων δημόσιας υπηρεσίας. Ο Γενικός Επιθεωρητής Δημοσιονομικού Ελέγχου πρέπει να ελέγχει το οικονομικό πρόγραμμα. Επιπλέον, ειδικευμένος εξωτερικός ελεγκτής πρέπει να πραγματοποιεί ετήσιο έλεγχο των εκθέσεων για τη δημόσια υπηρεσία (36).
(52)
Η νέα σύμβαση δημόσιας υπηρεσίας προβλέπει επίσης την επιβολή κυρώσεων από την Πορτογαλία στην περίπτωση μη τήρησης της σύμβασης. Οι κυρώσεις μπορεί να είναι πρόστιμα, κατασχέσεις, αποζημίωση και λύση της σύμβασης.
(53)
Κατά τη διάρκεια της περιόδου από το 1992 έως το 1998, έγιναν εξωτερικοί έλεγχοι των ετήσιων λογαριασμών της RTP από ανεξάρτητο ελεγκτή.
(54)
Η RTP συνέταξε επίσης εκθέσεις για την παροχή δημόσιας υπηρεσίας για όλα τα έτη, εκτός της έκθεσης για το 1992, δεδομένου ότι η υποχρέωση διενέργειας εξωτερικών ελέγχων άρχισε για πρώτη φορά στην παλαιά σύμβαση δημόσιας υπηρεσίας το 1993. Η Πορτογαλία ισχυρίζεται ότι για τα έτη 1995 έως 1998 εκδόθηκε ευνοϊκή αυτεξούσια γνωμοδότηση για τις εκθέσεις παροχής δημόσιας υπηρεσίας από ανεξάρτητο ελεγκτή (37). Η Πορτογαλία ισχυρίζεται επίσης ότι όλες οι εκθέσεις για την παροχή δημόσιας υπηρεσίας στη διάρκεια της περιόδου αυτής συνοδεύονταν από γνώμη της υπηρεσίας λογιστικού ελέγχου της RTP και από έλεγχο εκ μέρους του ανεξάρτητου από την RTP Γενικού Επιθεωρητή Δημοσιονομικού Ελέγχου (Inspecção-Geral de Finanças).
Η κατάσταση όσον αφορά τους εξωτερικούς ελέγχους των εκθέσεων παροχής δημόσιας υπηρεσίας μπορούν να περιγραφούν ως εξής:
(55)
Οι εκθέσεις για την παροχή δημόσιας υπηρεσίας του 1993 και του 1994 περιείχαν δήλωση συμμόρφωσης που αναφέρει ότι είχαν τηρηθεί οι υποχρεώσεις παροχής δημόσιας υπηρεσίας της RTP, αλλά μόνο από τη διοίκηση της RTP.
(56)
Για τα έτη 1995, 1996, 1997 και 1998, οι εκθέσεις για την παροχή δημόσιας υπηρεσίας περιείχαν δηλώσεις συμμόρφωσης από εξωτερικό ελεγκτή ανεξάρτητο από την εταιρεία, συγκεκριμένα από την ελεγκτική επιχείρηση Maia, Mesquita & Associados - (Revisor Oficial das Contas), σύμφωνα με τις οποίες ο έλεγχος δεν αποκάλυψε θέματα που θα επηρέαζαν σημαντικά τον υπολογισμό των αντισταθμιστικών πληρωμών της RTP που αναφέρονταν στις εκθέσεις για τα έτη αυτά.
(57)
Το 2010, η Πορτογαλία υπέβαλε στην Επιτροπή εκτενέστερους εξωτερικούς ελέγχους των εκθέσεων παροχής δημόσιας υπηρεσίας για την περίοδο από το 1992 έως το 1997. Οι εξωτερικοί έλεγχοι των εκθέσεων παροχής δημόσιας υπηρεσίας για την περίοδο αυτή οργανώθηκαν από τη ρυθμιστική αρχή για τα εθνικά μέσα ενημέρωσης, την Entidade Reguladora para a Comunicação Social (ERC). Διενεργήθηκαν για την περίοδο αυτή από τον Pedro Roque SROC, εξωτερικό ελεγκτή, ανεξάρτητο από την RTP (38). Η Πορτογαλία προσκόμισε επίσης συγκεφαλαιωτική έκθεση όπου συνοψίζονται τα αποτελέσματα των ελέγχων για όλα τα έτη.
Εξωτερικός έλεγχος της έκθεσης για την παροχή δημόσιας υπηρεσίας υπήρχε ήδη για το έτος 1998. Ο εξωτερικός έλεγχος για το 1998 διενεργήθηκε από την BDO Binder, εξωτερικό ελεγκτή («έκθεση BDO Binder») (39).
(58)
Η εντολή για τους ελέγχους της περιόδου 1992-1997, για κάθε εξεταζόμενο έτος, ήταν να αξιολογηθεί αν η RTP είχε εκπληρώσει την αποστολή της όπως προβλεπόταν στις συμβάσεις παροχής δημόσιας υπηρεσίας που ίσχυαν τον εποχή εκείνη και αν υπήρχε αντιστοιχία μεταξύ του κόστους για την παροχή δημόσιας υπηρεσίας και των αντισταθμιστικών πληρωμών που λάμβανε. Οι εξωτερικοί έλεγχοι απαριθμούσαν τις υποχρεώσεις παροχής δημόσιας υπηρεσίας που απέρρεαν από τις συμβάσεις παροχής δημόσιας υπηρεσίας, λάμβαναν υπόψη τους διάφορους νόμους που διέπουν τις υποχρεώσεις παροχής δημόσιας υπηρεσίας της RTP (παραδείγματος χάρη, τον νόμο περί τηλεόρασης αριθ. 58/90 της 7ης Σεπτεμβρίου 1990) καθώς και το πρόγραμμα δραστηριοτήτων και τον προϋπολογισμό για την εκπλήρωση της δημόσιας υπηρεσίας (Plano de Actividades e Orçamento do Serviço Público) και τις εκθέσεις για την παροχή δημόσιας υπηρεσίας. Οι εξωτερικοί έλεγχοι εξέταζαν εάν τηρούντο οι υποχρεώσεις παροχής δημόσιας υπηρεσίας. Οι εκθέσεις συνέκριναν τις αντισταθμιστικές πληρωμές που κατέβαλλε η Πορτογαλία με το κόστος που προέκυπτε βάσει των εκθέσεων για την παροχή δημόσιας υπηρεσίας.
(59)
Για όλα τα υπό εξέταση έτη, δηλαδή 1992 έως 1997, οι έλεγχοι κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι η RTP είχε ουσιαστικά εκπληρώσει τις βασικές υποχρεώσεις της όσον αφορά την παροχή υπηρεσίας τηλεόρασης. Στους ελέγχους αναφέρεται επίσης ότι «όσον αφορά την αντιστοιχία μεταξύ των προβλεπόμενων καθηκόντων παροχής δημόσιας υπηρεσίας και της αντιστάθμισης για το «πραγματικό και καταβληθέν κόστος» δεν υπάρχουν ουσιαστικές στρεβλώσεις που επηρεάζουν τη συμμόρφωση με την ισχύουσα την εποχή εκείνη νομοθεσία». Για όλα τα έτη, η συγκεφαλαιωτική έκθεση διαπιστώνει ότι η αντιστάθμιση που καταβλήθηκε από την Πορτογαλία ήταν χαμηλότερη από τα ποσά που αναφέρονται σε όλες τις εκθέσεις παροχής δημόσιας υπηρεσίας. Οι έλεγχοι δημοσιεύονται στον δικτυακό τόπο της ευρωπαϊκής επιτροπής ραδιοεπικοινωνιών (40). Ομοίως, στην έκθεση BDO δεν διαπιστώθηκε υπεραντιστάθμιση για την παρεχόμενη δημόσια υπηρεσία.
(60)
Το άρθρο 5 του νόμου αριθ. 21/92 δίνει στην RTP το δικαίωμα να λαμβάνει αντισταθμιστική αποζημίωση εκ μέρους του κράτους για την παροχή δημόσιας υπηρεσίας. Αυτό το δικαίωμα επιβεβαιώνεται από τις συμβάσεις δημόσιας υπηρεσίας.
(61)
Πέραν των ετήσιων αντισταθμιστικών πληρωμών (βλέπε αιτιολογική σκέψη 19 ανωτέρω), οι συμβάσεις δημόσιας υπηρεσίας προβλέπουν επίσης τη χρηματοδότηση από την Πορτογαλία:
α)
της αμοιβής για ειδικές υπηρεσίες που προβλέπονται σε συμφωνίες παροχής υπηρεσιών που έχουν υπογραφεί ή πρόκειται να υπογραφούν από τη δημόσια διοίκηση και την RTP (41)·
β)
της συμμετοχής του κράτους σε όλες τις επενδύσεις που πρόκειται να πραγματοποιήσει η RTP, ιδίως όσες αφορούν τις απαραίτητες υποδομές για τη λειτουργία των κέντρων παραγωγής και εκπομπής στις Αυτόνομες Περιφέρειες των Αζορών και της Μαδέρας, τα αρχεία οπτικοακουστικού υλικού, τις διεθνείς εκπομπές της RTP και άλλες επενδύσεις τις οποίες η RTP είναι υποχρεωμένη να πραγματοποιήσει για τεχνολογικούς λόγους (42).
(62)
Ο καθορισμός του κόστους και των εσόδων που συνδέονται με τις υποχρεώσεις παροχής δημόσιας υπηρεσίας για τα οποία δύναται η RTP να λάβει αντισταθμιστικές πληρωμές γίνεται βάσει ενός συστήματος αναλυτικής λογιστικής του κόστους. Οι συμβάσεις παροχής δημόσιας υπηρεσίας προσδιορίζουν τα κριτήρια για τον υπολογισμό του κόστους που μπορεί να θεωρηθεί ότι σχετίζεται με την εκπλήρωση κάθε υποχρέωσης δημόσιας υπηρεσίας (43).
(63)
Στο πλαίσιο αυτού του συστήματος αναλυτικής λογιστικής του κόστους που αναφέρθηκε στην προηγούμενη παράγραφο, η RTP κατανέμει το κόστος και τα έσοδα (παραδείγματος χάρη, κόστος προσωπικού και υλικού) για την κάλυψη ενός καθορισμένου αριθμού δραστηριοτήτων (όπως διαχείριση των προγραμμάτων, άμεσο και έμμεσο κόστος των προγραμμάτων, κόστος μετάδοσης, κόστος εκπομπής, κόστος μάρκετινγκ και γενικό κόστος).
(64)
Το άμεσο κόστος των διαφόρων δραστηριοτήτων κατανέμεται μεταξύ των διαφόρων στοιχείων κόστους (παραδείγματος χάρη RTP 1, RTP 2, RTPi και RTP Africa). Το έμμεσο κόστος κατανέμεται μεταξύ των διαφόρων στοιχείων κόστους βάσει συγκεκριμένων αναλυτικών κριτηρίων (παραδείγματος χάρη, ο αριθμός των ωρών εκπομπής) (44).
(65)
Το σύστημα αναλυτικής λογιστικής έχει τα ακόλουθα χαρακτηριστικά:
α)
στο πλαίσιο των συμβάσεων παροχής δημόσιας υπηρεσίας, μπορεί να υπάρξει αντιστάθμιση μόνο για το καθαρό κόστος εκμετάλλευσης σύμφωνα με τη μέθοδο που αναφέρεται στις συμβάσεις αυτές. Οι χρηματοοικονομικές επιβαρύνσεις, οι έκτακτες δαπάνες και οι προμήθειες που δεν έχουν άμεση σχέση με μια δραστηριότητα εξαιρούνται από την αντιστάθμιση (45)·
β)
για τον υπολογισμό του καθαρού κόστους εκμετάλλευσης που δίνει δικαίωμα σε επιστροφές, η RTP πρέπει να αφαιρέσει τα έσοδα εκμετάλλευσης που συνδέονται με κάθε υποχρέωση παροχής δημόσιας υπηρεσίας·
γ)
στο πλαίσιο της παλαιάς σύμβασης δημόσιας υπηρεσίας, η γενική υποχρέωση δημόσιας υπηρεσίας για τη λειτουργία της RTP 1 και της RTP 2 και την κάλυψη των αυτόνομων περιφερειών με έναν από τους δυο διαύλους δεν έδινε δικαίωμα σε καμία αντιστάθμιση (46)·
δ)
στο πλαίσιο της νέας σύμβασης δημόσιας υπηρεσίας, το κόστος εκμετάλλευσης της RTP 1 και της RTP 2 μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο αντιστάθμισης, ενώ δεν προβλέπεται καμιά πρόσθετη αντιστάθμιση στην περίπτωση που το πραγματικό καθαρό κόστος εκμετάλλευσης της RTP 1 και της RTP 2 αποδειχτεί υψηλότερο του προβλεπομένου (47).
(66)
Η RTP παρουσίασε το καθαρό κόστος παροχής δημόσιας υπηρεσίας στις ετήσιες εκθέσεις σχετικά με τη δημόσια υπηρεσία, σύμφωνα με τη μέθοδο υπολογισμού του κόστους που περιγράφηκε στις αιτιολογικές σκέψεις 60 έως 65. Ο κάτωθι πίνακας παρουσιάζει μια συνολική εικόνα του κόστους ανά δραστηριότητα δημόσιας υπηρεσίας για την οποία RTP έχει δικαίωμα να λάβει αντισταθμιστικές πληρωμές.
Πίνακας 4
Καθαρό δηλωμένο κόστος για την παροχή δημόσιας υπηρεσίας που μπορεί να επιστραφεί
(σε εκατ. PTE)
1992
1993
1994
1995
1996
1997
1998
Τηλεκειμενογραφία
112,9
86,8
Λειτουργία της RTP Internacional
882,3
1 517,4
1 826,9
1 890,8
2 059,6
3 999,1
3 712,9
RTP África
-
-
-
-
654,7
1 332,0
Απευθείας μετάδοση της RTP 1 στη Μαδέρα και τις Αζόρες
-
-
-
-
-
76,8
295,4
Οπτικοακουστικά αρχεία
509,1
241,6
402,7
492,7
184,9
909,4
672,1
Συνεργασία με τις αφρικανικές χώρες με επίσημη γλώσσα την πορτογαλική
186,9
128,4
172,2
148,6
144,9
202,4
200,3
Απόκλιση του κόστους
406,7
1 312,8
1 314,2
1 050,3
1 050,0
622,6
208,6
Αντιπροσωπείες/ανταποκριτές
797,8
658,2
681,1
642,7
583,2
457,2
211,0
Ίδρυμα του Εθνικού θεάτρου S. Carlos
50,0
55,0
60,0
60,0
60,0
60,0
Κινηματογραφική στήριξη
215,0
95,0
27,5
156,5
391,1
352,8
Λειτουργία αυτόνομων περιφερειακών κέντρων
3 453,4
3 486,0
3 685,9
3 696,1
3 846,6
3 459,2
2 855,2
Εκπομπή για συγκεκριμένους φορείς
482,0
350,6
151,1
94,6
80,8
Sport TV (48)
- 440,0
Καθαρό κόστος εκμετάλλευσης της RTP1
16 946,1
11 916,6
Καθαρό κόστος εκμετάλλευσης της RTP2
9 050,6
10 080,6
8 637,6
Συνολικό καθαρό κόστος εκμετάλλευσης
6 718,2
7 960,0
8 384,1
8 103,3
17 217,1
37 972,1
30 101,3
Πηγή: Πληροφορίες που δόθηκαν από τις πορτογαλικές αρχές και εκθέσεις για τη δημόσια υπηρεσία.
(67)
Ο κάτωθι πίνακας παρουσιάζει μια συνολική εικόνα των επενδύσεων της RTP σε εξοπλισμό για τις δραστηριότητες δημόσιας υπηρεσίας. Παρουσιάζει ταυτόχρονα τις πραγματικές επενδύσεις σε δραστηριότητες δημόσιας υπηρεσίας, όπως περιέχονται στους ετήσιους οικονομικούς λογαριασμούς καθώς και τις επενδύσεις που δηλώθηκαν στις εκθέσεις για τη δημόσια υπηρεσία. Οι πραγματικές επενδύσεις σε δραστηριότητες δημόσιας υπηρεσίας υπήρξαν υψηλότερες των επενδύσεων που αναφέρονται στις συμβάσεις δημόσιας υπηρεσίας
Πίνακας 5
Επενδύσεις σε δραστηριότητες δημόσιας υπηρεσίας
(σε εκατ. PTE)
1992
1993
1994
1995
1996
1997
1998
Σύνολο
Χρηματοοικονομικοί λογαριασμοί
2 632,6
2 102,0
2 763,9
992,7
1 480,4
4 037,4
6 054,2
20 063,2
Εκθέσεις για τη δημόσια υπηρεσία
2 327,3
98,0
1 975,1
154,4
28,1
4 037,4
6 127,8
14 748,1
Διαφορά
305,3
2 004,0
788,8
838,3
1 452,3
0
-73,6
5 315,1
Πηγή: Χρηματοοικονομικοί λογαριασμοί της RTP και εκθέσεις για τη δημόσια υπηρεσία.
(68)
Ο στόχος των ad hoc μέτρων ήταν η παροχή αντιστάθμισης στην RTP για τις υποχρεώσεις παροχής δημόσιας υπηρεσίας που της επιβλήθηκαν και η χρηματοδότηση των επενδύσεών της.
(69)
Στην Πορτογαλία, ο φορέας δημόσιας υπηρεσίας δεν επελέγη κατόπιν ανταγωνιστικής διαδικασίας υποβολής προσφορών στην οποία όλες οι ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις θα είχαν την ευκαιρία να παρουσιάσουν το ύψος της αντιστάθμισης που θα τους ήταν απαραίτητη προκειμένου να αναλάβουν την παραχώρηση δημόσιας υπηρεσίας τηλεόρασης. Η κυβέρνηση ήταν αυτή που υπέδειξε την RTP για την παροχή της δημόσιας υπηρεσίας τηλεόρασης.
(70)
Από το 1992 δημόσιοι και ιδιωτικοί ραδιοτηλεοπτικοί φορείς δραστηριοποιούνται στην πορτογαλική αγορά τηλεόρασης. Πέραν της RTP, οι ιδιωτικοί φορείς SIC και TVI έχουν άδειες εκμετάλλευσης τηλεοπτικών διαύλων. Η SIC υπήρξε ο πρώτος ιδιωτικός φορέας που ξεκίνησε δραστηριότητες ραδιοτηλεόρασης στις 6 Οκτωβρίου 1992. Τα μέτρα υπέρ της RTP μπορεί να έχουν ως αποτέλεσμα τη νόθευση του ανταγωνισμού στην πορτογαλική αγορά τηλεόρασης.
III. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΜΕΝΩΝ ΤΡΙΤΩΝ
(71)
Μετά την κίνηση της επίσημης διαδικασίας έρευνας της Επιτροπής στην παρούσα υπόθεση, αρκετά ενδιαφερόμενα μέρη υπέβαλαν παρατηρήσεις σχετικά με τα μέτρα που αναλύονται στις αιτιολογικές σκέψεις 21-39. Στις αιτιολογικές σκέψεις που ακολουθούν παρέχεται επισκόπηση των σχετικών παρατηρήσεων που λήφθηκαν από ενδιαφερόμενα μέρη, οι οποίες έχουν συγκεντρωθεί ανά μέτρο.
(72)
Στην παρούσα ενότητα παρουσιάζονται μόνο οι παρατηρήσεις που αφορούν τα θέματα που έμειναν ανοικτά μετά την απόφαση του Δικαστηρίου στην υπόθεση T-442/03, και συγκεκριμένα εκείνες που αφορούν τις απαλλαγές από έξοδα συμβολαιογράφου, καταχώρισης και δημοσίευσης, καθώς και σε σχέση με άλλα μέτρα που αναφέρονται στο άρθρο 1 της απόφασης 2005/406/ΕΚ (τη συμφωνία με τον οργανισμό κοινωνικής ασφάλισης του 1993, τις εισφορές κεφαλαίου την περίοδο 1994 έως 1997 και το δάνειο του 1998). Σε αυτές τις παρατηρήσεις των ενδιαφερομένων μερών περιλαμβάνονται απόψεις που διαβιβάστηκαν μετά την πρώτη απόφαση για κίνηση διαδικασίας της Επιτροπής της 15ης Νοεμβρίου 2001, καθώς και παρατηρήσεις που λήφθηκαν μετά τη δημοσίευση της πρόσκλησης υποβολής παρατηρήσεων στις 24 Δεκεμβρίου 2008 (49).
(73)
Η SIC και η TVI υποστήριξαν ότι η απαλλαγή από τις συμβολαιογραφικές αμοιβές και τα τέλη καταχώρισης συνιστά εξαίρεση από τους κανόνες που εφαρμόζονται κανονικά βάσει του πορτογαλικού δικαίου σε οιαδήποτε τροποποίηση του καταστατικού μιας εταιρείας. Η SIC παρατήρησε ότι το πεδίο εφαρμογής της απαλλαγής δεν περιορίζεται στη μετατροπή της RTP το 1992. Δυνάμει του άρθρου 11 παράγραφος 2 του νόμου αριθ. 21/92, η RTP δικαιούται γενικής απαλλαγής από τέλη και επιβαρύνσεις για οποιαδήποτε εγγραφή και καταχώριση.
(74)
Η TVI ανέφερε ότι η RTP απαλλάσσεται επίσης από την πληρωμή των εξόδων που σχετίζονται με τη δημοσίευση συμβολαιογραφικής πράξης.
(75)
Όσον αφορά τις εισφορές κεφαλαίου κατά την περίοδο 1994-1997, η SIC, η ACT, η ένωση εμπορικών ραδιοτηλεοπτικών φορέων, ο ιταλικός εμπορικός ραδιοτηλεοπτικός εμπορικός φορέας Mediaset και η TVΙ επισήμαναν ότι κανένας συνετός μέτοχος δεν θα συνεισέφερε στην αύξηση του κεφαλαίου μιας εταιρείας με τα χαρακτηριστικά της RTP. Οι εν λόγω εισφορές κεφαλαίου έγιναν σε εταιρεία με σημαντικό έλλειμμα χωρίς συνεκτικό σχέδιο αναδιάρθρωσης που θα καθιστούσε το εγχείρημα αυτό βιώσιμο.
(76)
Επιπλέον, όσον αφορά το δάνειο του 1998, η SIC ισχυρίζεται ότι αν ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι η RTP είχε «τεχνικά πτωχεύσει» το 1996, κανένα χρηματοπιστωτικό ίδρυμα δεν θα είχε εγκρίνει ένα τέτοιο δάνειο προς την RTP.
(77)
Ειδικότερα, η SIC τόνισε την απουσία εξωτερικών ελέγχων, που θα έπρεπε να είχαν πραγματοποιηθεί σε τακτική βάση. Αναφέρθηκε επίσης σε παρατυπίες που διαπιστώθηκαν για το έτος 1998 όπως περιγράφηκε στην έκθεση BDO Binder για το έτος αυτό, τον μόνο υφιστάμενο εξωτερικό έλεγχο, τις οποίες θα έπρεπε να είχε λάβει υπόψη της η Επιτροπή. Επισήμαινε αρκετές αδυναμίες που διαπιστώθηκαν στην έκθεση BDO Binder για το 1998, μεταξύ άλλων την υπέρβαση των ορίων τηλεοπτικού χρόνου διαφήμισης για τις εκπομπές της RTP. Η SIC επισημαίνει ότι, σύμφωνα με τις συμβάσεις δημόσιας υπηρεσίας, η RTP οφείλει να τηρεί ορισμένα όρια σχετικά με τις διαφημίσεις και μπορεί να μεταδίδει ένα ορισμένο μόνο αριθμό λεπτών με διαφημιστικά μηνύματα ανά ώρα. Σύμφωνα με τα πορίσματα της έκθεσης BDO Binder, αυτό δεν είχε τηρηθεί για το έτος 1998. Η SIC επισήμανε επίσης το πόρισμα της έκθεσης σύμφωνα με το οποίο ορισμένα στοιχεία ενεργητικού δεν είχαν καταχωριστεί, πράγμα το οποίο η SIC φαίνεται να θεωρεί ως απόδειξη ότι δεν είχαν πραγματοποιηθεί οι αντίστοιχες επενδύσεις για αυτά τα στοιχεία ενεργητικού.
(78)
Μετά την ακύρωση του άρθρου 1 και μέρους του άρθρου 2 της απόφασης 2005/406/ΕΚ από το Δικαστήριο στην υπόθεση T-442/03, η SIC ισχυρίζεται ότι η Επιτροπή πρέπει στην παρούσα απόφαση να λάβει επίσης υπόψη την έκθεση του πορτογαλικού ελεγκτικού συνεδρίου (Tribunal de Contas, αναφέρεται εφεξής ως ελεγκτικό συνέδριο) του Ιουνίου 2002 (αριθ. 8/2002), αντικειμενικό καθήκον της οποίας, σύμφωνα με την SIC, ήταν να αξιολογήσει τη διαχείριση της RTP και την παροχή δημόσιας υπηρεσίας τηλεόρασης από πλευράς αποτελεσματικότητας, αποδοτικότητας και οικονομίας, για την περίοδο 1997 έως 2000. Ωστόσο, η περίοδος αυτή επεκτάθηκε έως το 1993. Συνοψίζοντας τα πορίσματα αυτής της έκθεσης, η SIC επισημαίνει ότι υπήρχε έλλειψη στρατηγικής για τον προσδιορισμό των προγραμμάτων RTP και ότι δεν τηρήθηκαν οι εσωτερικές οδηγίες του διοικητικού συμβουλίου σχετικά με τα όρια κόστους ούτε εφαρμόστηκε ο ετήσιος προϋπολογισμός που είχε καταρτιστεί. Η SIC ανέφερε επίσης ότι το ελεγκτικό συνέδριο έχει επισημαίνει ότι η Πορτογαλία δεν έχει ακόμη προσδιορίσει ότι η χορήγηση κρατικής ενίσχυσης συνδέεται με την τήρηση της υποχρέωσης της RTP για την παροχή δημόσιας υπηρεσίας.
(79)
Η SIC αναφέρθηκε στα γενικά πορίσματα του πορτογαλικού ελεγκτικού συνεδρίου για τις συμβάσεις παροχής δημόσιας υπηρεσίας, που επιτρέπουν στην RTP να αγνοεί τις πτυχές της αποτελεσματικότητας και της αποδοτικότητας όσον αφορά τη διαχείριση της RTP, πράγμα που συμβαδίζει με την αοριστία και την ασάφεια που περιβάλλει τον ορισμό της αποστολής δημόσιας υπηρεσίας.
IV. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΠΟΡΤΟΓΑΛΙΑΣ
(80)
Σχετικά με την απαλλαγή από τις συμβολαιογραφικές αμοιβές, τα τέλη καταχώρισης και τα έξοδα δημοσίευσης, η Πορτογαλία ισχυρίζεται ότι εφόσον η μετατροπή της δημόσιας επιχείρησης σε ανώνυμη εταιρεία (sociedade anónima) έπρεπε να πραγματοποιηθεί με νομοθετική πράξη, δεν αιτιολογείται η είσπραξη τελών και αμοιβών που συνδέονται με την επισημοποίηση της μετατροπής με συμβολαιογραφική πράξη, ούτε με την καταχώριση ή τη δημοσιοποίησή της.
(81)
Η μετατροπή της RTP σε ανώνυμη εταιρεία πραγματοποιήθηκε το 1992 προκειμένου να υπαχθεί στο ιδιωτικό δίκαιο και ο τρόπος λειτουργίας της να προσεγγίσει περισσότερο τον τρόπο λειτουργίας των ιδιωτικών φορέων. Θεωρήθηκε απαραίτητο να εξοπλιστεί η RTP με τα μέσα και τις προϋποθέσεις που θα της επέτρεπαν να εκπληρώσει καλύτερα τους στόχους της για την παροχή δημόσιας υπηρεσίας σε μια αγορά που ήταν ολοένα και πιο ανοικτή στον ανταγωνισμό. Στόχος ήταν οι πράξεις και η διοίκηση της RTP να αποκτήσουν την ίδια ευελιξία που έχουν οι «κοινές» εταιρείες που λειτουργούν βάσει του ιδιωτικού εμπορικού δικαίου. Σύμφωνα με την Πορτογαλία, ο τύπος της ανώνυμης εταιρείας προσέφερε μεγαλύτερη ευελιξία από τις διαδικασίες κρατικού ελέγχου στις οποίες υπόκειτο προηγουμένως η RTP λόγω της ιδιότητάς της ως δημόσιας επιχείρησης, και της προσέφερε με αυτόν τον τρόπο καλύτερες προϋποθέσεις για την ανάπτυξη των τηλεοπτικών διαύλων και του προγράμματός τους.
(82)
Η Πορτογαλία ισχυρίζεται ότι η μετατροπή της RTP με νομοθετική πράξη το 1992, που είχε ως συνέπεια να μην είναι απαραίτητη «συμβολαιογραφική πράξη» για την επισημοποίησή της, ήταν σύμφωνη με τη φύση και την οικονομία του πορτογαλικού νομικού συστήματος. Επ’ αυτού, η Πορτογαλία υπενθυμίζει ότι η RTP είχε συσταθεί ως δημόσια επιχείρηση το 1975 με νομοθετική πράξη, και συγκεκριμένα με το νομοθετικό διάταγμα αριθ. 674-D/75. Συνεπώς, όπως απαιτείται ρητά στον νόμο 84/88 που διέπει τη μετατροπή των δημόσιων επιχειρήσεων σε ανώνυμες εταιρείες, οι πράξεις αυτές πρέπει να πραγματοποιούνται και με νομοθετική πράξη.
Σύμφωνα με το άρθρο 3 παράγραφος 2 του νόμου αριθ. 84/88, που είναι ο γενικός νόμος που διέπει τη μετατροπή δημόσιων επιχειρήσεων (βλ ανωτέρω παράγραφο 25), η νομοθετική πράξη για τη μετατροπή της δημόσιας επιχείρησης θα έπρεπε να εγκρίνει και το καταστατικό της ανώνυμης εταιρείας που προέκυπτε από τη μετατροπή. Επιπλέον, αυτό ήταν σύμφωνο με την αρχή της ισοδυναμίας των πράξεων, σύμφωνα με την οποία οι νομοθετικές πράξεις μπορούν να τροποποιηθούν, να ανασταλούν ή να ανακληθούν μόνο με πράξεις που έχουν ισοδύναμη αξία στην ιεράρχηση των νομοθετικών πράξεων. Η Πορτογαλία επισημαίνει ότι η αρχή της ισοδυναμίας των πράξεων προβλέπεται στο πορτογαλικό σύνταγμα (επί του παρόντος άρθρο 112 παράγραφος 5 ή άρθρο 115 παράγραφος 5 του συντάγματος κατά το χρόνο μετατροπής της RTP το 1992) το οποίο αναφέρει ότι «κανένας νόμος δεν δύναται να δημιουργεί άλλες κατηγορίες νομοθεσίας, ούτε να χορηγεί σε άλλα είδη πράξεων τη δυνατότητα ερμηνείας, ενσωμάτωσης, τροποποίησης, αναστολής ή ανάκλησης οιασδήποτε των διατάξεών του κατά τρόπο που να παραγάγει αποτελέσματα έναντι τρίτων». Η εφαρμογή αυτής της αρχής στη μετατροπή των δημόσιων επιχειρήσεων έχει τη στήριξη και άλλων θεωρητικών της νομικής επιστήμης (50). Η Πορτογαλία αναφέρεται επίσης σε ένα αριθμό αποφάσεων του Συνταγματικού Δικαστηρίου που επαναλαμβάνουν την ερμηνεία ότι ένας νόμος μπορεί να ερμηνευτεί μόνο από άλλο νόμο (51) και όχι από πράξη που έχει διαφορετική και χαμηλότερη κατάταξη στην ιεράρχηση των νομοθετικών πράξεων.
(83)
Η Πορτογαλία ισχυρίζεται ότι η μετατροπή της RTP σε ανώνυμη εταιρεία με τον νόμο αριθ. 21/92 πραγματοποιήθηκε σύμφωνα με αυτόν τον γενικό κανόνα του πορτογαλικού δικαίου και δεν θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί σύννομα απλώς με πράξη ιδιωτικού δικαίου με τη μορφή συμβολαιογραφικής πράξης. Η Πορτογαλία αναφέρει επίσης διάφορα παραδείγματα άλλων δημόσιων επιχειρήσεων που μετατράπηκαν με νομοθετικές πράξεις σε ανώνυμες εταιρείες (52).
(84)
Η Πορτογαλία αναφέρεται στο νομοθετικό διάταγμα αριθ. 267/76 της 8ης Απριλίου 1976 στο οποίο καθορίστηκε για πρώτη φορά ένα γενικό καθεστώς για τις δημόσιες επιχειρήσεις. Στο εν λόγω νομοθετικό διάταγμα προβλέπεται ότι οι δημόσιες επιχειρήσεις μπορούν να συσταθούν με νομοθετικό διάταγμα, το οποίο θα πρέπει να εγκρίνει το καταστατικό τους. Αυτό ισχύει και για μετέπειτα τροποποιήσεις του καταστατικού.
(85)
Η Πορτογαλία αναφέρεται επίσης στον νόμο αριθ. 84/84 της 20ής Ιουλίου 1988 (βλέπε αιτιολογική σκέψη 25 της παρούσας απόφασης) που όριζε ότι απαιτείτο νομοθετικό διάταγμα για τη μετατροπή των δημοσίων επιχειρήσεων σε ανώνυμες εταιρείες και ότι ήταν επίσης αναγκαία η έγκριση του καταστατικού τους. Συνεπώς, η Πορτογαλία συμπεραίνει ότι για τη μετατροπή της RTP το 1992 απαιτείτο πρώτα νομοθετικό διάταγμα και δεύτερον το καταστατικό της μπορούσε να εγκριθεί μόνο με νόμο και όχι με συμβολαιογραφική πράξη.
(86)
Επιπλέον, ο νόμος αριθ. 58/90 της 7ης Σεπτεμβρίου 1990 όριζε ότι η δημόσια υπηρεσία τηλεόρασης πρέπει να παρέχεται από φορείς που κατέχονται εξ ολοκλήρου ή κατά πλειοψηφία από δημόσιους οργανισμούς και ότι το καταστατικό των οργανισμών αυτών πρέπει να εγκριθεί με νομοθετικό διάταγμα.
(87)
Όσον αφορά τα «τέλη καταχώρισης», η Πορτογαλία παρατηρεί ότι ενώ η καταχώριση του καταστατικού που εγκρίθηκε με τον νόμο αριθ. 21/92 είχε απαλλαγεί από τα τέλη αυτά, οι διατυπώσεις καταχώρισης έπρεπε να διενεργηθούν αυτεπαγγέλτως. Οι διατυπώσεις καταχώρισης θεωρήθηκαν απαραίτητες διότι ο Κώδικας Εμπορικού Μητρώου (Código do Registo Comercial) απαιτεί την καταχώριση και τη δημοσιοποίηση των πράξεων που αφορούν εταιρείες. Σύμφωνα με την Πορτογαλία, το ποσό των τελών καταχώρισης ανέρχεται σε 11 000 contos (53) που αντιστοιχεί σε 11 000 000 PTE.
(88)
Σχετικά με την υποχρέωση δημοσίευσης, η Πορτογαλία υπογραμμίζει ότι εφόσον το καταστατικό της RTP δημοσιεύτηκε στο Diário da República ως παράρτημα του νόμου αριθ. 21/92 με τον οποίο εγκρίθηκε, η υποχρέωση αυτή εκπληρώθηκε.
(89)
Όσον αφορά τις παρατηρήσεις της SIC σχετικά με το άρθρο 11 παράγραφος 2 του νόμου αριθ. 21/92, η Πορτογαλία απάντησε ότι ο πορτογάλος νομοθέτης δεν προέβλεψε ειδικά φορολογικά πλεονεκτήματα για μετατροπές επιχειρήσεων ή πράξεις αναδιάρθρωσης για δημόσιες επιχειρήσεις. Η απαλλαγή βασίστηκε στο νομοθετικό διάταγμα αριθ. 404/90. Η Πορτογαλία ισχυρίζεται ότι, εξαιρουμένης της μετατροπής του 1992, το άρθρο 11 παράγραφος 2 του νόμου αριθ. 21/92 δεν απαλλάσσει την RTP από την καταβολή των τελών καταχώρισης. Η Πορτογαλία ισχυρίζεται επίσης ότι ο χαρακτηρισμός του άρθρου 11 παράγραφος 2 του νόμου αριθ. 21/92 ως μόνιμης απαλλαγής από τα τέλη οφείλεται σε γλωσσική παρανόηση. Αντί να προβλέπει ότι το νομοθετικό διάταγμα αποτελούσε επαρκή τίτλο για κάθε νομοθετικό σκοπό και πράξη που ήταν απαραίτητη για την τακτοποίηση της «κατάστασης» (δηλαδή τη μετατροπή του 1992, η έμφαση προστέθηκε από τον συντάκτη), το άρθρο 11 παράγραφος 2 προέβλεπε ότι η RTP απαλλασσόταν από όλες τις επιβαρύνσεις και τα τέλη που έθεταν σε ισχύ τις πράξεις των κτηματολογίων. Κατά την Πορτογαλία, αυτό σημαίνει ότι, εκτός του πλαισίου των πράξεων μετατροπής του 1992 και εξαιρουμένων των τελών καταχώρισης που αφορούν τη μετατροπή αυτή, η RTP δεν απαλλάσσεται από την καταβολή τελών καταχώρισης. Η Πορτογαλία χορήγησε επίσης αποδείξεις αρκετών περιπτώσεων στις οποίες η RTP είχε καταβάλει τα τέλη καταχώρισης.
(90)
Η Πορτογαλία αναφέρει ότι τα αίτια της αρχικής συμφωνίας μεταξύ της διοίκησης του οργανισμού κοινωνικής ασφάλισης και της RTP σχετικά με την αναδιάταξη του χρέους και τη μη καταβολή τόκων και προστίμων ήταν η διαφωνία σχετικά με το συνταγματικό χαρακτήρα του εφαρμοστικού διατάγματος αριθ. 12/83, που ρυθμίζει τις υποχρεωτικές κρατήσεις κοινωνικής ασφάλισης για την αμοιβή των υπερωριών. Η συμφωνία για τη διευθέτηση του χρέους αναγνώρισε την ερμηνεία της RTP που υποστήριζε ότι οι αμοιβές των υπερωριών δεν υπόκειντο σε κρατήσεις κοινωνικής ασφάλισης. Την εν λόγω ερμηνεία επιβεβαίωσε φορολογικός εμπειρογνώμων.
(91)
Δεύτερον, η Πορτογαλία υποστηρίζει ότι η επίσημη έγκριση αυτής της συμφωνίας από την πορτογαλική κυβέρνηση δεν παρείχε συγκεκριμένο οικονομικό πλεονέκτημα για την RTP σε σχέση με άλλες επιχειρήσεις σε παρόμοια κατάσταση που υπόκειντο στο νομοθετικό διάταγμα αριθ. 411/91. Η Πορτογαλία υποστηρίζει ότι η παρέκκλιση που προβλέπεται στο άρθρο 2 παράγραφος 1 στοιχείο δ) ίσχυε για την RTP, δεδομένου ότι η επιχείρηση αποτέλεσε αντικείμενο κρατικής παρέμβασης και γνώρισε διάφορες αντίξοες καταστάσεις κατά τη διάρκεια της διαχείρισής της από διοικητική επιτροπή που διόρισε η κυβέρνηση το 1977 (54). Η Πορτογαλία ισχυρίζεται ότι ο γενικός χαρακτήρας της παρέκκλισης υπογραμμίζεται από το γεγονός ότι συνάφθηκε συμφωνία και με έναν από τους ενδιαφερομένους βάσει του νομοθετικού διατάγματος αριθ. 411/91.
(92)
Όσον αφορά το δάνειο, η Πορτογαλία δηλώνει ότι οι τεχνικοί όροι του δανείου όριζαν ότι η οικονομική αυτή συναλλαγή υπόκειτο σε τόκους οι οποίοι υπολογίζονταν σύμφωνα με τα κριτήρια της αγοράς.
(93)
Επιπλέον, η Πορτογαλία υποστηρίζει ότι οι εισφορές κεφαλαίου κατά τη χρονική περίοδο 1994-1998 αποτέλεσαν μαζί με την καταβολή αντισταθμιστικών πληρωμών μέσο για τη χρηματοδότηση του κόστους που συνδέεται με την παροχή δημόσιας υπηρεσίας τηλεόρασης.
(94)
Κατά την Πορτογαλία, το μοντέλο χρηματοδότησης που επελέγη προκειμένου να αποζημιωθεί η RTP για το κόστος παροχής δημόσιας υπηρεσίας αποδείχτηκε ακατάλληλο και προκάλεσε εμπορικά ελλείμματα. Πρώτον, ο υπολογισμός του ύψους των αντισταθμιστικών αποζημιώσεων υπήρξε πάντοτε κατώτερος των πραγματικών αναγκών χρηματοδότησης της δημόσιας υπηρεσίας τηλεόρασης. Δεύτερον, η Πορτογαλία κατέβαλε συστηματικά με καθυστέρηση τις εν λόγω αποζημιώσεις. Για τον λόγο αυτό, η RTP ήταν υποχρεωμένη να προσφεύγει σε τραπεζική χρηματοδότηση για να αντιμετωπίσει τις δαπάνες λειτουργίας της και δεν μπορούσε να συμπεριλάβει τους τόκους και τις αποσβέσεις στον υπολογισμό του κόστους παροχής δημόσιας υπηρεσίας. Τρίτον, η RTP έπρεπε να αποδώσει ΦΠΑ στο κράτος για τις αντισταθμιστικές αποζημιώσεις, πράγμα το οποίο είχε σαν αποτέλεσμα τη μείωση του καθαρού ποσού των εν λόγω αντισταθμιστικών αποζημιώσεων.
(95)
Η Πορτογαλία ισχυρίζεται ότι: i) οι φορολογικές απαλλαγές (δηλαδή η απαλλαγή από τις συμβολαιογραφικές αμοιβές, τα τέλη καταχώρισης και τα έξοδα δημοσίευσης), ii) οι διευκολύνσεις πληρωμής του τέλους χρήσης του τηλεοπτικού δικτύου μετάδοσης, iii) η αναδιάταξη των οφειλών προς τον οργανισμό κοινωνικής ασφάλισης, iv) η πληρωμή λόγω της μεταβίβασης του τηλεοπτικού δικτύου, v) το πρωτόκολλο για την κινηματογραφική στήριξη και vi) το δάνειο που έλαβε η RTP το 1998 δεν ανταποκρίνονται στον ορισμό της κρατικής ενίσχυσης. Όσον αφορά το συμβιβάσιμο των άλλων μέτρων, η Πορτογαλία υποστηρίζει ότι πρέπει να θεωρηθούν ως αντισταθμιστική αποζημίωση για το κόστος παροχής δημόσιας υπηρεσίας και, κατά συνέπεια, δεν πρέπει να θεωρηθούν ως κρατική ενίσχυση (55) ή, εναλλακτικά, το συμβιβάσιμο των μέτρων αυτών με τη νομοθεσία της Ένωσης πρέπει να εκτιμηθεί υπό το πρίσμα του άρθρου 86 παράγραφος 2 της Συνθήκης ΕΚ (νυν άρθρο 106 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ).
(96)
Όσον αφορά τον υπολογισμό της υπεραντιστάθμισης, η Πορτογαλία δήλωσε τα κάτωθι:
α)
Ο συνυπολογισμός, το 1996, του κόστους εκμετάλλευσης της RTP 2 στο κόστος παροχής δημόσιας υπηρεσίας το οποίο μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο αντιστάθμισης βασιζόταν στη νέα σύμβαση δημόσιας υπηρεσίας, σύμφωνα με την οποία η αντισταθμιστική αποζημίωση για το κόστος εκμετάλλευσης της RTP 2, άρχισε να εφαρμόζεται βάσει της σύμβασης αυτής από την 1η Ιανουαρίου 1996 (56).
β)
Το δάνειο ύψους 20 000 εκατ. PTE δεν πρέπει να θεωρείται ως αντισταθμιστική αποζημίωση, δεδομένου ότι χορηγήθηκε σύμφωνα με τους όρους της αγοράς.
γ)
Οι αυξήσεις κεφαλαίου είχαν επίσης ως στόχο τη χρηματοδότηση επενδύσεων και όχι απλώς τη χορήγηση αντισταθμιστικών αποζημιώσεων για τις επιστρεφόμενες δαπάνες παροχής δημόσιας υπηρεσίας. Η υποχρέωση του κράτους ως μετόχου να συμμετέχει στη χρηματοδότηση επενδύσεων που κρίνονται απαραίτητες περιλαμβάνεται στις συμβάσεις παροχής δημόσιας υπηρεσίας (57).
δ)
Οι αντισταθμιστικές πληρωμές υπόκειντο σε ΦΠΑ, και ως εκ τούτου το καθαρό ποσό που έλαβε η RTP ήταν κατώτερο.
ε)
Σύμφωνα με τη νέα σύμβαση δημόσιας υπηρεσίας, το κόστος παροχής δημόσιας υπηρεσίας μπορεί να επιστραφεί μόνο μέχρι του προβλεπόμενου από τον προϋπολογισμό ποσού.
Λαμβάνοντας υπόψη τα ανωτέρω, η Πορτογαλία καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η αντισταθμιστική αποζημίωση υπέρ της RTP για την υποχρέωση παροχής δημόσιας υπηρεσίας δεν πρέπει να θεωρηθεί υπερβολική ή αδικαιολόγητη.
(97)
Όσον αφορά την απουσία εξωτερικών ελέγχων, η Πορτογαλία υποστηρίζει ότι η Επιτροπή είχε ήδη λάβει θέση σχετικά με την οικονομική κατάσταση της RTP, που κάλυπτε και την περίοδο από το 1992 έως το 1998, χωρίς να ζητήσει εξωτερικό έλεγχο όσον αφορά την παροχή δημόσιας υπηρεσίας στις αποφάσεις της του 2006 στην υπόθεση E 14/05 και NN 31/06 και οι εν λόγω αποφάσεις δεν αμφισβητήθηκαν από το Δικαστήριο. Ειδικότερα, η Πορτογαλία υποστηρίζει ότι η Επιτροπή έλαβε ήδη υπόψη την έκθεση του ελεγκτικού συνεδρίου 8/2002 στην απόφαση NN 31/06. Υπογραμμίζει εξάλλου ότι στην απόφαση NN 31/06, η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η οικονομική κατάσταση της RTP από το 1992 έως το 1998 ήταν αποτέλεσμα της χρόνιας υποχρηματοδότησης των δραστηριοτήτων της για την παροχή δημόσιας υπηρεσίας. Στην απόφαση NN 31/06, η Επιτροπή είχε στηρίξει τα πορίσματά της σε εξωτερική έκθεση, και συγκεκριμένα στην έκθεση PriceWaterhouse Cooper του 2005 και στους ετήσιους λογαριασμούς της RTP που είχαν ελεγχθεί από εξωτερικό φορέα, και οι οποίοι κατά την Πορτογαλία είναι οι μόνοι που πρέπει να ληφθούν υπόψη.
(98)
Η Πορτογαλία επαναλαμβάνει επίσης ότι οι εκθέσεις παροχής δημόσιας υπηρεσίας για την περίοδο από το 1993 έως το 1998 ελέγχθηκαν από τους ορκωτούς ελεγκτές της RTP (58). Ωστόσο, η Πορτογαλία υπέβαλε αργότερα εξωτερικούς ελέγχους όσον αφορά την παροχή δημόσιας υπηρεσίας για την περίοδο από το 1992 έως το 1998, μαζί με την τελική συγκεφαλαιωτική έκθεση που κάλυπτε το σύνολο των ετών αυτών. Οι εξωτερικοί έλεγχοι οργανώθηκαν από την ανεξάρτητη Media Authority, Entidade Reguladora para a Comunicação Social, ERC, που ζήτησε από εξωτερικούς ελεγκτές, και ειδικότερα από τον Pedro Roque (59) να διενεργήσουν τους εξωτερικούς ελέγχους.
(99)
Η Πορτογαλία απάντησε αναλυτικότερα σε ορισμένους από τους ισχυρισμούς της SIC για συγκεκριμένα σημεία. Όσον αφορά τον ισχυρισμό της SIC ότι σύμφωνα με την έκθεση BDO Binder, έλειπε η γνώμη του γνωμοδοτικού οργάνου, η Πορτογαλία τονίζει ότι η γνώμη δεν αφορούσε την έκθεση παροχής δημόσιας υπηρεσίας της RTP. Ενώ η γνώμη αυτού του οργάνου προβλεπόταν στην παλαιά σύμβαση δημόσιας υπηρεσίας, δεν είχε καταστεί νομικά δεσμευτική. Επίσης, η νέα σύμβαση δημόσιας υπηρεσίας δεν προέβλεπε τη γνωμοδότηση αυτού του οργάνου επί της έκθεσης παροχής δημόσιας υπηρεσίας.
(100)
Όσον αφορά τους ισχυρισμούς της SIC ότι η έκθεση BDO Binder για το 1998 περιλάμβανε ενσώματα περιουσιακά στοιχεία ύψους περίπου 53 εκατ. ευρώ, παρόλο που δεν υπήρχε απογραφή για αυτά τα περιουσιακά στοιχεία, η Πορτογαλία επιβεβαίωσε ότι είχαν πραγματοποιηθεί οι αντίστοιχες επενδύσεις για τα στοιχεία αυτά. Το γεγονός ότι δεν έγινε αρχικά απογραφή των περιουσιακών αυτών στοιχείων (μολονότι κατέστη δυνατός ο μεταγενέστερος προσδιορισμός της αξίας, εκτός από ποσό 4 εκατ., αυτών των περιουσιακών στοιχείων τα οποία και απογράφηκαν αναδρομικά), δεν σήμαινε ότι δεν είχε διενεργηθεί επένδυση. Ο εξωτερικός ελεγκτής επιβεβαίωσε τα υπόλοιπα και τα στοιχεία, καθώς και τη συναλλαγή με τρίτα μέρη.
(101)
Όσον αφορά τον ισχυρισμό της SIC ότι, σύμφωνα με την έκθεση BDO Binder για το έτος 1998, είχε γίνει υπέρβαση των ορίων τηλεοπτικού χρόνου για διαφημιστικά μηνύματα, η Πορτογαλία επισήμανε ότι αυτό δεν συνεπαγόταν κατά κανένα τρόπο μείωση της αντισταθμιστικής χρηματοδότησης. Ο λόγος είναι ότι τα ποσά τα οποία η RTP εισέπραξε από την υπέρβαση του τηλεοπτικού χρόνου για διαφημιστικά μηνύματα ήταν πολύ χαμηλότερα από την ελλειμματική χρηματοδότηση του έτους αυτού. Σε κάθε περίπτωση, η Πορτογαλία επιβεβαίωσε ότι τα συνολικά έσοδα από τις διαφημίσεις (περιλαμβανομένων των εσόδων από την υπέρβαση των σχετικών ορίων για τα διαφημιστικά μηνύματα) λήφθηκαν υπόψη κατά τον υπολογισμό των χρηματοδοτικών αναγκών, δηλαδή την αντιστάθμιση για την εκπλήρωση των υποχρεώσεων παροχής δημόσιας υπηρεσίας.
(102)
Η Πορτογαλία ισχυρίζεται ότι η έκθεση 8/2002 του πορτογαλικού ελεγκτικού συνεδρίου δεν θα πρέπει να ληφθεί υπόψη στην απόφαση αυτή, δεδομένου ότι η απόφαση του Δικαστηρίου στην υπόθεση T-442/2003 διαπιστώνει απλώς μια αντικειμενική αδυναμία των πληροφοριών που περιέχονταν στις εκθέσεις για την παροχή δημόσιας υπηρεσίας, οι οποίες δεν συνοδεύονταν από εξωτερικό έλεγχο. Η Πορτογαλία τονίζει ότι η έκθεση 8/2002 του ελεγκτικού συνεδρίου αφορά μόνο τα έτη 1997 έως 2000 και όχι τη συνολική περίοδο που καλύπτεται από την παρούσα έρευνα. Τα έτη 1993 έως 1997 καλύφθηκαν στην έκθεση με σκοπό να δοθεί μόνο μια γενική περιγραφή της οικονομικής κατάστασης και των αναγκών αναδιάρθρωσης της RTP, αλλά δεν αποτελούν το κύριο αντικείμενο της έκθεσης. Σκοπός της έκθεσης είναι να αξιολογηθεί η διαχείριση της RTP, ο ρόλος του κράτους ως μετόχου και η παροχή της δημόσιας υπηρεσίας τηλεόρασης.
Η Πορτογαλία ισχυρίζεται ότι το ελεγκτικό συνέδριο υπερέβη τα όρια της εντολής του για τον έλεγχο των δημόσιων οικονομικών και εισήλθε στο πεδίο της ανάλυσης της αποτελεσματικότητας και της σχέσης αποδοτικότητας/κόστους των δημόσιων δαπανών. Κατά την άποψη της Πορτογαλίας, η έκθεση δεν έχει σχέση με το αντικείμενο της υπόθεσης, πέραν του ότι αποτέλεσε ένα ανεξάρτητο έλεγχο της εταιρείας, βεβαίωσε τους λογαριασμούς της Πορτογαλίας και δεν εντόπισε παρατυπία. Η Πορτογαλία ισχυρίζεται ότι η Επιτροπή θα πρέπει στην παρούσα απόφαση να λάβει υπόψη την έκθεση 20/98 του ελεγκτικού συνεδρίου αντί της έκθεσης 8/2002, δεδομένου ότι η έκθεση ελέγχου 20/98 καλύπτει την οικονομική και χρηματοπιστωτική κατάσταση της RTP για την περίοδο από το 1994 έως το 1996. Η έκθεση ελέγχου 20/98 κατέληγε στο συμπέρασμα ότι τα κριτήρια που χρησιμοποιήθηκαν για τη χρηματοδότηση της δημόσιας υπηρεσίας προσδιορίζονται σαφέστερα στη νέα σύμβαση δημόσιας υπηρεσίας από ό,τι στην παλαιά σύμβαση δημόσιας υπηρεσίας, πράγμα που αμφισβητείται στη μεταγενέστερη έκθεση 8/2002.
V. ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΩΝ ΜΕΤΡΩΝ
(103)
Προκειμένου να καθορισθεί κατά πόσον τα ad hoc μέτρα που εφαρμόστηκαν από την Πορτογαλία υπέρ της RTP συνιστούν ενίσχυση υπό την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης, η Επιτροπή πρέπει να εκτιμήσει κατά πόσον τα μέτρα αυτά:
α)
χορηγούνται από το κράτος μέλος ή από κρατικούς πόρους·
β)
δύνανται να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό·
γ)
ευνοούν ορισμένες επιχειρήσεις ή την παραγωγή ορισμένων αγαθών·
δ)
επηρεάζουν τις μεταξύ κρατών μελών συναλλαγές.
(104)
Στη συνέχεια, θα εξεταστεί ο χαρακτήρας κρατικής ενίσχυσης του δανείου του 1998, η συμφωνία για την αναδιάταξη του χρέους και τη μη καταβολή τόκων και οι εισφορές κεφαλαίου της περιόδου 1994-1997. Επίσης, θα αξιολογηθεί η παρουσία κρατικών πόρων στις απαλλαγές από τις συμβολαιογραφικές αμοιβές, τα τέλη καταχώρισης και τα έξοδα δημοσίευσης.
(105)
Στην απαλλαγή από τις συμβολαιογραφικές αμοιβές, τα τέλη καταχώρισης και τα έξοδα δημοσίευσης υπεισέρχονται δημόσιοι πόροι, δεδομένου ότι απώλεια φορολογικών εσόδων ισοδυναμεί με κατανάλωση κρατικών πόρων υπό τη μορφή φορολογικών δαπανών (60).
(106)
Όσον αφορά στην αναδιάταξη του χρέους προς τον οργανισμό κοινωνικής ασφάλισης, όπως και στην παραίτηση από τους τόκους σχετικά με τις καθυστερημένες πληρωμές, η Επιτροπή εκτιμά ότι ο οργανισμός που είναι υπεύθυνος για την κοινωνική ασφάλιση δεν μπορεί να θεωρηθεί επιχείρηση. Δεν ασκεί οικονομική δραστηριότητα, δεδομένου ότι είναι καταρχήν δημόσιος οργανισμός που ως αποστολή έχει τη διαχείριση του συστήματος της κοινωνικής ασφάλισης (61). Επιπλέον, η άδεια για την αναδιάταξη του χρέους δεν δόθηκε από τον ίδιο τον οργανισμό κοινωνικής ασφάλισης αλλά δυνάμει κοινού διατάγματος των Υπουργών Οικονομικών και Κοινωνικής Ασφάλισης και του Υφυπουργού προεδρίας. Με αυτή την άδεια, το κράτος παραιτήθηκε από την είσπραξη των εσόδων, δεδομένου ότι κανονικά θα είχε εισπράξει από το υφιστάμενο χρέος τόκους ύψους 1 206 εκατ. PTE. Συνεπώς, είναι εμφανές ότι υπάρχει εμπλοκή κρατικών πόρων και ότι το μέτρο οφείλεται σε παρέμβαση του κράτους.
(107)
Οι αυξήσεις κεφαλαίου που δόθηκαν στην RTP χορηγήθηκαν απευθείας από τον κρατικό προϋπολογισμό. Συνεπώς, είναι προφανές ότι αυτά τα κεφάλαια συνιστούν κρατικούς πόρους, υπό την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ.
(108)
Η Επιτροπή δεν μπορεί να δεχθεί τον ισχυρισμό των πορτογαλικών αρχών ότι δεν υπεισέρχονται κρατικοί πόροι στο δάνειο προς την RTP. Η έννοια των κρατικών πόρων συμπεριλαμβάνει επίσης πλεονεκτήματα που έχουν χορηγηθεί από οργανισμούς που έχει ορίσει ή δημιουργήσει το κράτος μέλος γι’ αυτόν το σκοπό (62). Η σύμβαση του δανείου του 1998 συνάφθηκε μεταξύ της RTP και του Ταμείου Ρύθμισης του Δημόσιου Χρέους. Το εν λόγω ίδρυμα εποπτεύει του Ινστιτούτο Διαχείρισης της Δημόσιας Πίστης. Με νομοθετική πράξη την εποπτεία του Ινστιτούτου έχει ο υπουργός Οικονομικών (63). Ως εκ τούτου, συμπεραίνεται ότι τα κεφάλαια που χορηγήθηκαν από το Ταμείο Ρύθμισης του Δημόσιου Χρέους πρέπει να θεωρηθούν κρατικοί πόροι.
(109)
Το μέτρο μπορεί να θεωρηθεί ότι οφείλεται σε παρέμβαση του κράτους, δεδομένου ότι οι όροι της σύμβασης ορίστηκαν με κοινή απόφαση της 17ης Δεκεμβρίου 1998 των υπουργών Μέσων Ενημέρωσης, Οικονομίας και Οικονομικών.
(110)
Απαλλαγή από τις συμβολαιογραφικές αμοιβές, καθώς και από τα τέλη καταχώρισης και τα έξοδα δημοσίευσης: Όσον αφορά την απαλλαγή από τις συμβολαιογραφικές αμοιβές, τα τέλη καταχώρισης και τα έξοδα δημοσίευσης, πρέπει να εκτιμηθεί κατά πόσον το εν λόγω μέτρο παρείχε γενική φορολογική απαλλαγή που ευνόησε την RTP ή αφορούσε αποκλειστικά την RTP. Στις ακόλουθες αιτιολογικές σκέψεις η Επιτροπή κάνει διάκριση μεταξύ της προσωρινής απαλλαγής που προβλέπεται στο άρθρο 11 παράγραφος 1 του νόμου αριθ. 21/92 και της πάγιας απαλλαγής που προβλέπεται στο άρθρο 11 παράγραφος 2 του νόμου αριθ. 21/92.
(111)
Η Επιτροπή κρίνει ότι η απαλλαγή από την ανάγκη καταβολής συμβολαιογραφικών αμοιβών, τελών καταχώρισης και εξόδων δημοσίευσης παρείχε πλεονέκτημα στην RTP εφόσον την απήλλαξε από έξοδα τα οποία, στην αντίθετη περίπτωση, θα βάρυναν τον προϋπολογισμό της.
(112)
Το πλεονέκτημα αυτό είναι επίσης ουσιωδώς επιλεκτικό επειδή χορηγείται, όπως αποδεικνύεται από το άρθρο 11 παράγραφος 1 του νόμου αριθ. 21/92, μόνο στην RTP. Το γεγονός ότι αυτός ο νόμος ενδέχεται να επιβεβαιώσει, όπως ισχυρίστηκε η Πορτογαλία, την εφαρμογή ενός γενικότερου νόμου, δηλαδή του νόμου αριθ. 84/88, δεν μεταβάλλει αυτήν τη διαπίστωση. Ο νόμος αριθ. 84/88 αναφέρεται σε δημόσιες επιχειρήσεις και προβλέπει ότι οι επιχειρήσεις αυτές μπορούν να μετατραπούν σε ανώνυμες εταιρείες με νομοθετικό διάταγμα. Εντούτοις, το γεγονός ότι αυτός ο νόμος αναφέρεται σε «δημόσιες επιχειρήσεις εν γένει» δεν επηρεάζει την ουσιώδη επιλεκτικότητα που διαπιστώθηκε στο άρθρο 11 παράγραφος 1 του νόμου αριθ. 21/92 υπέρ της συγκεκριμένης εταιρείας RTP. Εν πάση περιπτώσει, απαλλαγή που χορηγείται μόνο σε δημόσιες επιχειρήσεις θα συνιστούσε επίσης ουσιωδώς επιλεκτικό μέτρο γι’ αυτήν την ομάδα επιχειρήσεων (σε σύγκριση με τις ιδιωτικές επιχειρήσεις) μέρος των οποίων είναι η RTP.
(113)
Ένα κρατικό μέτρο, ωστόσο, παρά το επιλεκτικό χαρακτήρα του, μπορεί να μην πληροί την επιλεκτικότητα κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ, εάν το κρατικό μέτρο, αντί να παρεκκλίνει από την κανονική εφαρμογή του συστήματος, καθίσταται συμφυές με αυτό (64). Είναι, επομένως, αναγκαίο να εξεταστεί αν το μέτρο ήταν συμβιβάσιμο με τη φύση και την οικονομία του πορτογαλικού νομικού συστήματος ως προς τη διά νόμου μετατροπή της δημόσιας επιχείρησης RTP σε ανώνυμη εταιρεία ή αν επελέγη η διά νόμου μετατροπή της RTP προκειμένου να χορηγηθεί πλεονέκτημα σε αυτήν έναντι άλλων επιχειρήσεων. Σύμφωνα με την προσέγγιση που ακολούθησε το Δικαστήριο στην απόφασή του, η Επιτροπή θα κάνει διάκριση μεταξύ της απαλλαγής από συμβολαιογραφικά έξοδα, αφενός, και της απαλλαγής από τέλη καταχώρισης και έξοδα δημοσίευσης, αφετέρου (65).
(114)
Απαλλαγή από τις συμβολαιογραφικές αμοιβές και τα συμβολαιογραφικά έξοδα: Η Επιτροπή κρίνει ότι η μετατροπή της RTP σε ανώνυμη εταιρεία και η έγκριση του καταστατικού της διά νόμου και όχι διά συμβολαιογραφικής πράξεως είναι σύμφωνη με την οικονομία και τη φύση του πορτογαλικού νομικού συστήματος. Η μετατροπή της RTP σε ανώνυμη εταιρεία έγινε για να αποκτήσει πιο ευέλικτη εταιρική μορφή και ως εκ τούτου να τεθεί σε ισότιμη βάση με τους ιδιωτικούς φορείς. Το ότι αυτή η μετατροπή πραγματοποιήθηκε διά νόμου και όχι με συμβολαιογραφική πράξη δεν αποτελούσε καταστρατήγηση της υποχρέωσης συμβολαιογραφικής πράξης, αλλά απορρέει από τη γενική αρχή της πορτογαλικής νομοθεσίας που προβλέπει ότι οι νομοθετικές πράξεις δύνανται να τροποποιηθούν μόνο με ισοδύναμες νομοθετικές πράξεις.
(115)
Βάσει της αρχής της «ισοδυναμίας των πράξεων», ένας νόμος δύναται να καταργηθεί, να ανασταλεί ή να τροποποιηθεί μόνο με νομική πράξη του ιδίου επιπέδου από ιεραρχική άποψη με την ιδρυτική πράξη και όχι με πράξη κατώτερου επιπέδου στο πλαίσιο της ιεράρχησης των νόμων. Η αρχή αυτή θεσπίστηκε στο πορτογαλικό σύνταγμα το 1982, δηλαδή, πολύ πριν πραγματοποιηθεί η μετατροπή της RTP το 1992. Το άρθρο 115 παράγραφος 5 του πορτογαλικού συντάγματος υπό τη μορφή που ίσχυε κατά την εποχή της μετατροπής της RTP προέβλεπε ότι κανένας νόμος δεν πρέπει: «να δημιουργεί άλλες μορφές νομοθεσίας ή να χορηγεί σε άλλα είδη πράξεων τη δυνατότητα ερμηνείας, ενσωμάτωσης, τροποποίησης, αναστολής ή ανάκλησης οιασδήποτε των διατάξεών του κατά τρόπο που να παραγάγει αποτελέσματα έναντι τρίτων.» Δεδομένου ότι η RTP εθνικοποιήθηκε το 1975 με νομοθετική πράξη, δηλαδή με το νομοθετικό διάταγμα αριθ. D 674-D/75, η μετατροπή της σε άλλη νομική μορφή μπορούσε να γίνει μόνο με νομοθετικό διάταγμα ή διά νόμου ισοδύναμου ή υψηλότερου ιεραρχικού επιπέδου από εκείνο του νομοθετικού διατάγματος. Δεν υπάρχει επίσης τίποτα που να υποδεικνύει ότι η αρχική εθνικοποίηση της RTP το 1975 πραγματοποιήθηκε προκειμένου να αποτραπεί η εφαρμογή σε αυτήν της νομοθεσίας που εφαρμόζεται σε εταιρείες οι οποίες διέπονται από το ιδιωτικό δίκαιο και ότι απέφερε όφελος στην εταιρεία.
(116)
Δεν υπάρχει κανένα στοιχείο που να αποδεικνύει ότι όλοι οι άλλοι νόμοι που ίσχυαν πριν από τη μετατροπή της RTP (βλέπε αιτιολογικές σκέψεις 84-86 της παρούσας απόφασης) εξυπηρετούσαν τον στόχο δημιουργίας χρηματικού πλεονεκτήματος για δημόσιες επιχειρήσεις με την αποφυγή συμβολαιογραφικών πράξεων (και των αντίστοιχων εξόδων) που ισχύουν για τις ιδιωτικές συναλλαγές. Ειδικότερα, ο νόμος αριθ. 84/88 βάσει του οποίου οι δημόσιοι οργανισμοί μπορούσαν να μετατραπούν σε ανώνυμες εταιρείες με νομοθετικό διάταγμα, αντικατόπτριζε τις συνταγματικές και νομικές αρχές που ίσχυαν εκείνη τη χρονική περίοδο.
(117)
Συμπέρασμα: Λαμβανομένων υπόψη αυτών των ζητημάτων, η απαλλαγή από την απαίτηση μετατροπής της RTP μέσω συμβολαιογραφικής πράξης (και έτσι καταβολής των αντίστοιχων εξόδων) δεν συνιστά κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ.
(118)
Απαλλαγή από τα τέλη καταχώρισης και τα έξοδα δημοσίευσης: Είναι αναγκαίο να εξεταστεί εάν η RTP έτυχε κάποιου πλεονεκτήματος μη καταβάλλοντας τα έξοδα που συνδέονται με την καταχώριση της εταιρείας στο εμπορικό μητρώο και τη δημοσίευση της συμβολαιογραφικής πράξης. Σύμφωνα με τον πορτογαλικό νόμο που ίσχυε εκείνη την περίοδο, η συμβολαιογραφική πράξη για την επισημοποίηση της σύστασης εταιρείας η οποία διέπετο από ιδιωτικό δίκαιο και το καταστατικό της έπρεπε να δημοσιεύονται στην επίσημη εφημερίδα της κυβερνήσεως από τον αρμόδιο για το Εμπορικό Μητρώο γραμματέα προκειμένου να ενημερώνονται τρίτοι σχετικά με το περιεχόμενο αυτών των εγγράφων. Η RTP δεν υποβλήθηκε σ’ αυτά τα έξοδα δημοσίευσης εφόσον η υποχρεωτική δημοσίευση στην επίσημη εφημερίδα της κυβερνήσεως του νόμου αριθ. 21/92 διασφάλιζε ότι η πράξη μετατροπής της RTP και το περιεχόμενο του νέου καταστατικού της έτυχαν της αναγκαίας δημοσιότητας.
(119)
Δεν υπάρχει καμία ένδειξη ότι η Πορτογαλία αποφάσισε να μετατρέψει την RTP σε ανώνυμη εταιρεία διά του νόμου αριθ. 21/92 για να χορηγήσει σε αυτήν πλεονέκτημα υπό μορφή εξοικονόμησης των εξόδων καταχώρισης και δημοσίευσης. Αντίθετα, μια δεύτερη δημοσίευση του καταστατικού της RTP θα ήταν εντελώς άνευ νοήματος, δεδομένου ότι η δημοσίευση του νόμου αριθ. 21/92 στην επίσημη εφημερίδα της κυβερνήσεως πληρούσε ήδη τις απαιτήσεις διαφάνειας και δημοσιότητας. Ενώ η καταχώριση πραγματοποιείται με σκοπό μεταγενέστερη δημοσίευση και τα δύο μέτρα συνδέονται, είναι αμφίβολο κατά πόσον η απαλλαγή από τα τέλη καταχώρισης μπορεί επίσης να δικαιολογηθεί από τη φύση και την οικονομία του πορτογαλικού νομικού συστήματος και την υποχρεωτική μετατροπή της RTP διά νόμου. Η Πορτογαλία δεν αμφισβητεί το ότι η καταχώριση απαιτείται από τον Κώδικα Εμπορικών Εταιρειών. Όπως δήλωσε η Πορτογαλία: «η RTP δεν απαλλάχθηκε από την υποχρέωση καταχώρισης. Απλώς δεν ήταν αναγκαία η κατάρτιση συμβολαιογραφικής πράξης στον βαθμό που το νομοθετικό διάταγμα συνιστούσε επαρκές έγγραφο για λόγους καταχώρισης». Τούτο απορρέει επίσης από το άρθρο 3 παράγραφος 3 του νόμου αριθ. 84/88, (βλέπε επίσης αιτιολογική σκέψη 25 της παρούσας απόφασης). Επιπλέον, η Πορτογαλία τόνισε ότι, για να μπορεί η RTP να καταχωρίζει στο μέλλον όλες τις άλλες πράξεις που αφορούν στην εταιρεία, έπρεπε να καταχωρισθεί το γεγονός της δημιουργίας της (δηλαδή το αποτέλεσμα της μετατροπής της το 1992 σε ανώνυμη εταιρεία) (66).Εάν, ωστόσο, η καταχώριση είναι αναγκαία, τότε η Επιτροπή δεν βλέπει κανέναν λόγο να μην υποβληθεί η RTP στα αντίστοιχα έξοδα.
(120)
Συμπέρασμα: Πρέπει να συναχθεί το συμπέρασμα ότι η απαλλαγή της RTP από την απαίτηση συμβολαιογραφικής πράξης (συμπεριλαμβανομένων των συμβολαιογραφικών εξόδων), καθώς και η απαλλαγή από την απαίτηση δημοσίευσης και καταβολής των αντίστοιχων εξόδων δημοσίευσης, σύμφωνα με το άρθρο 11 παράγραφος 1 του νόμου αριθ. 21/92, δεν συνιστούν κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ.
Η απαλλαγή από τα τέλη καταχώρισης σύμφωνα με το άρθρο 11 παράγραφος 1 του νόμου 21/92 συνιστά κρατική ενίσχυση.
Ωστόσο, όπως αναφέρεται στις αιτιολογικές σκέψεις 160-161 της παρούσας απόφασης, οι απαλλαγές αυτές θα μπορούσαν, εν πάση περιπτώσει, να δικαιολογηθούν ως νόμιμη αντιστάθμιση για το κόστος παροχής υπηρεσίας γενικού οικονομικού συμφέροντος δυνάμει του άρθρου 106 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ.
(121)
Η Πορτογαλία ισχυρίζεται ότι το άρθρο 11 παράγραφος 2 του νόμου αριθ. 21/92 δεν παρέχει πραγματικά πάγια απαλλαγή στην RTP, αλλά ότι προοριζόταν μόνο να καλύψει την ίδια κατάσταση με την προηγούμενη σε σχέση με την προσωρινή απαλλαγή, δηλαδή τη μετατροπή της RTP σε ανώνυμη εταιρεία το 1992. Η Πορτογαλία ισχυρίζεται επίσης ότι, πολλές φορές, η RTP κατέβαλε συμβολαιογραφικά τέλη καταχώρισης. Ωστόσο, η διατύπωση του άρθρου 11 παράγραφος 2 του νόμου αριθ. 21/92 καλύπτει όλες τις περαιτέρω πράξεις εγγραφής, καταχώρισης ή θεώρησης οι οποίες, σύμφωνα με το εν λόγω άρθρο, μπορούν να πραγματοποιηθούν δωρεάν για απεριόριστο χρονικό διάστημα
(122)
Αυτή η πάγια απαλλαγή παρέχει επίσης πλεονέκτημα στην RTP εφόσον την απαλλάσσει από έξοδα τα οποία, στην αντίθετη περίπτωση, θα βάρυναν τον προϋπολογισμό της. Το επιχείρημα που προέβαλε η Πορτογαλία ότι, από όσο γνώριζε, το άρθρο 11 παράγραφος 2 του νόμου αριθ. 21/92 δεν εφαρμόστηκε ποτέ και η RTP κατέβαλε όλα τα αναγκαία έξοδα, συνιστά στοιχείο που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί σε περίπτωση πιθανής ανάκτησης κρατικής ενίσχυσης, αλλά δεν μεταβάλλει τη διαπίστωση σχετικά με τη διατύπωση της διάταξης.
(123)
Το πλεονέκτημα αυτό είναι επίσης επιλεκτικό, επειδή ο νόμος αριθ. 21/92 αναφέρεται στην RTP. Η Πορτογαλία δεν μπορεί να ισχυριστεί ότι ο νόμος αριθ. 21/92 αποτελεί απλώς γενικό κανόνα πορτογαλικού νόμου. Ειδικότερα, τα άρθρα 1 και 2 του νομοθετικού διατάγματος αριθ. 404/90 δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν για να αποδειχθεί η απουσία επιλεκτικού χαρακτήρα, επειδή το νομοθετικό διάταγμα αφορά συγκέντρωση και, έτσι, δεν καλύπτει την παρούσα υπόθεση η οποία εξετάζει τη μετατροπή δημόσιας επιχείρησης σε ανώνυμη εταιρεία (67).
(124)
Αντίθετα από την προσωρινή απαλλαγή από τα τέλη καταχώρισης, η πάγια απαλλαγή δεν μπορεί επίσης να αιτιολογηθεί με τη νομική θεωρία της ισοδυναμίας των πράξεων η οποία, λαμβανομένης υπόψη της νομοθετικής διαδικασίας, απήλλαξε από την υποχρέωση συμβολαιογραφικής πράξης και της δημοσίευσής της όταν έγινε η μετατροπή της RTP το 1992. Η συμμόρφωση με τη φύση και την οικονομία του πορτογαλικού νομικού συστήματος θα μπορούσε να γίνει αποδεκτή για την προσωρινή απαλλαγή επειδή, στη συγκεκριμένη περίπτωση της RTP, η μετατροπή της σε ανώνυμη εταιρεία θα μπορούσε να γίνει μόνο, όπως αποδείχθηκε, με νομοθετικό διάταγμα. Εντούτοις, το ευρύ πεδίο εφαρμογής του άρθρου 11 παράγραφος 2 του νόμου αριθ. 21/92 δεν αποκλείει το ότι οι απαλλαγές από συμβολαιογραφικές υποχρεώσεις (και έξοδα) θα ήταν δυνατές για άλλες καταστάσεις και όχι για τη μετατροπή της RTP σε ανώνυμη εταιρεία το 1992. Αρκεί να αναφερθεί ότι πάγια απαλλαγή υπέρ εταιρείας (ή ομίλου εταιρειών, όπως ανώνυμες εταιρείες) από διάφορα τέλη καταχώρισης δεν είναι ποτέ δυνατή στο πλαίσιο της φύσης και της οικονομίας ενός νομικού συστήματος (68).
Συμπέρασμα: Πρέπει να συναχθεί το συμπέρασμα ότι η πάγια απαλλαγή για την RTP που απορρέει από το άρθρο 11 παράγραφος 2 του νόμου αριθ. 21/92 συνιστά κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ.
(125)
Συμφωνία με τον οργανισμό κοινωνικής ασφάλισης (αναδιάταξη χρέους και μη καταβολή τόκων): Η Επιτροπή, αφού εξέτασε τις παρατηρήσεις τρίτων μερών και της Πορτογαλίας, κατέληξε στο συμπέρασμα πως η αρχική συμφωνία ανάμεσα στον οργανισμό κοινωνικής ασφάλισης και την RTP δεν μπορούσε να θεωρηθεί ότι αντιστοιχούσε σε συμπεριφορά ενός ιδιώτη επιχειρηματία. Η αντιδικία αφορούσε το κατά πόσο η ερμηνεία συγκεκριμένων διατάξεων της κοινωνικής ασφάλισης, όπως αυτές ορίζονται από το κανονιστικό διάταγμα αριθ. 12/83 ήταν νομικά ορθή. Η συμφωνία επιβεβαίωνε την ερμηνεία της RTP στηριζόμενη και σε γνωμοδότηση φορολογικού εμπειρογνώμονα που κατέληγε στο συμπέρασμα ότι το κανονιστικό διάταγμα ήταν αντισυνταγματικό. Ωστόσο, η συμφωνία δεν ακύρωσε το κανονιστικό διάταγμα. Κατά συνέπεια μπορούμε να συμπεράνουμε ότι το μέτρο εφαρμόστηκε επιλεκτικά στην RTP, χωρίς καμία επίπτωση στη δυνατότητα εφαρμογής της ερμηνείας του οργανισμού κοινωνικής ασφάλισης σε σχέση με άλλες επιχειρήσεις.
(126)
Η Επιτροπή δεν μπορεί να συμφωνήσει με τον ισχυρισμό της Πορτογαλίας ότι η σύμφωνη γνώμη για αναδιάταξη του χρέους και παραίτηση από πρόστιμα και τόκους δόθηκε στο πλαίσιο ενός γενικού συστήματος που ίσχυε για όλες τις επιχειρήσεις που βρίσκονταν σε παρόμοια θέση, δυνάμει του νομοθετικού διατάγματος αριθ. 411/91 και ως εκ τούτου δεν απέφερε συγκεκριμένο πλεονέκτημα στην RTP.
(127)
Σκοπός της παρούσας απόφασης είναι να καθορίσει αν η εφαρμογή του συστήματος στην περίπτωση της RTP έγινε με τρόπο επιλεκτικό, δίχως να προδικάσει τον επιλεκτικό ή γενικό χαρακτήρα του.
(128)
Προκειμένου να αποδειχθεί ότι η αναδιάταξη είναι απαραίτητη για να διασφαλιστεί η βιωσιμότητα της επιχείρησης, το νομοθετικό διάταγμα αριθ. 411/91 επιβάλλει την εκπόνηση χρηματοοικονομικής μελέτης. Η RTP ποτέ δεν εκπόνησε παρόμοια μελέτη βιωσιμότητας σύμφωνα με το άρθρο 2 παράγραφος 3 του νομοθετικού διατάγματος αριθ. 411/91.
(129)
Εξάλλου, η προβλεπόμενη προϋπόθεση από το άρθρο 2 παράγραφος 1 εδάφιο δ) του νομοθετικού διατάγματος αριθ. 411/91 δεν μπορούσε να ισχύσει στην περίπτωση της RTP στο βαθμό που η ρύθμιση του χρέους δεν έγινε με κρατική παρέμβαση. Η Επιτροπή δεν συμφωνεί με τον ισχυρισμό της Πορτογαλίας ότι το ιστορικό των κρατικών παρεμβάσεων είχε επηρεάσει τη λειτουργία της οφειλέτριας επιχείρησης και ότι η RTP κατά την περίοδο της κρατικής παρέμβασης υπόκειτο σε ειδικό καθεστώς. Μολονότι το 1977 η RTP υπόκειτο σε ειδικό καθεστώς διαχείρισης (69), το καθεστώς αυτό έπαψε να ισχύει μετά την έγκριση του καταστατικού της RTP το 1980, ενώ το χρέος προς τον οργανισμό κοινωνικής ασφάλισης συσσωρεύτηκε κατά την περίοδο 1983-1989. Η Επιτροπή κρίνει ότι η σύμφωνη γνώμη για τη ρύθμιση του χρέους που δόθηκε στην RTP δεν μπορεί να ενταχθεί στο πλαίσιο του γενικού καθεστώτος που προβλέπεται από τον νόμο αριθ. 411/91, δεδομένου ότι η RTP δεν πληρούσε τα κριτήρια που ορίζει ο νόμος αυτός για ρύθμιση των χρεών. Κατά συνέπεια, το μέτρο εφαρμόστηκε με επιλεκτικό τρόπο στην RTP.
(130)
Επιτρέποντας την αναδιάταξη του χρέους, η Πορτογαλία όφειλε να ενεργήσει κατά τον ίδιο τρόπο όπως ένας δημόσιος ή ιδιωτικός πιστωτικός οργανισμός που μεριμνά για την είσπραξη των οφειλομένων ποσών και για το λόγο αυτό συνάπτει συμφωνίες αναδιάταξης του χρέους προκειμένου να διευκολύνει την αποπληρωμή του (70). Το επιτόκιο των τόκων υπερημερίας που όρισε το κράτος έπρεπε να ισούται με το επιτόκιο που θα όριζε ιδιωτικός πιστωτικός οργανισμός σε ανάλογες περιστάσεις. Η Επιτροπή κρίνει ότι ένας ιδιωτικός πιστωτικός οργανισμός που θα επεδίωκε να εισπράξει τα οφειλόμενα ποσά διά της δικαστικής οδού, θα εξασφάλιζε τουλάχιστον το ισχύον νόμιμο επιτόκιο. Κατά συνέπεια, η Πορτογαλία, παραιτούμενη από την είσπραξη των τόκων, παραβλέποντας τους υφιστάμενους εκτελεστικούς μηχανισμούς, δεν ενήργησε όπως θα άρμοζε σε ιδιωτικό πιστωτικό οργανισμό προκειμένου να μεγιστοποιήσει το επιτόκιο. Επιπλέον, το χρέος προς την κοινωνική ασφάλιση συσσωρεύτηκε κατά την περίοδο 1983-1989 ενώ η αναδιάταξη αποφασίστηκε το 1993. Σε παρόμοιες συνθήκες ένας ιδιωτικός πιστωτικός οργανισμός δεν θα δεχόταν μακροπρόθεσμη συσσώρευση του χρέους δίχως να κινήσει διαδικασία είσπραξης της οφειλής. Κατά συνέπεια το μέτρο συνιστά συγκεκριμένο πλεονέκτημα υπέρ της RTP.
(131)
Αυξήσεις κεφαλαίου: Η Επιτροπή αφού εξέτασε τις παρατηρήσεις τρίτων μερών και της Πορτογαλίας, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι αυξήσεις κεφαλαίου που χορηγήθηκαν κατά την περίοδο 1994-1997, παρείχαν οικονομικό όφελος στην RTP. Όπως προκύπτει από τον πίνακα 3 στην αιτιολογική σκέψη 40, δεδομένης της ασθενούς οικονομικής θέσης της RTP στην περίοδο κατά την οποία χορηγήθηκαν οι αυξήσεις του κεφαλαίου, κανένας ιδιώτης επενδυτής δεν θα επένδυε στην RTP διότι δεν θα μπορούσε να υπολογίζει σε λογική απόδοση της επένδυσης σε εύλογο χρονικό διάστημα. Πράγματι, παρά τις εισφορές κεφαλαίων, η οικονομική κατάσταση της RTP επιδεινώθηκε. Ούτε η Πορτογαλία ούτε τρίτα μέρη ισχυρίστηκαν ότι η Πορτογαλία ενήργησε ως ιδιώτης επενδυτής χορηγώντας κεφάλαια στην επιχείρηση.
(132)
Δάνειο του 1998: Η Επιτροπή δεν συμφωνεί με τον ισχυρισμό της Πορτογαλίας ότι το δάνειο του 1998 χορηγήθηκε σύμφωνα με τους όρους της αγοράς. Προκειμένου το δάνειο να μη συνιστά κρατική ενίσχυση, οι προβλεπόμενοι όροι (δηλαδή, απαιτούμενες εγγυήσεις και επιτόκιο) πρέπει να καλύπτουν τον κίνδυνο που ενέχει η χορήγηση δανείου σε μια επιχείρηση (71). Ο κίνδυνος και κατά συνέπεια το επιτόκιο είναι υψηλότερα όταν η χρηματοοικονομική ευρωστία της επιχείρησης είναι χαμηλότερη της απαιτούμενης για χορήγηση δανείου από πιστωτικό οργανισμό.
(133)
Σύμφωνα με τον πίνακα 3 στην αιτιολογική σκέψη 40, όταν χορηγήθηκε το δάνειο η RTP αντιμετώπιζε μεγάλες οικονομικές δυσκολίες, τα χρέη της υπερέβαιναν την αξία των περιουσιακών της στοιχείων και η καθαρή της θέση ήταν ελλειμματική. Η επιχείρηση από οικονομοτεχνική άποψη βρισκόταν υπό πτώχευση.
(134)
Κατ’ αρχάς, πρέπει να τονισθεί ότι το δάνειο που χορηγήθηκε ήταν δάνειο «μειωμένης εξασφάλισης», δηλαδή δεν υπήρχε εγγύηση επί των περιουσιακών στοιχείων της επιχείρησης και σε περίπτωση πτώχευσης, θα εξοφλείτο μεν μετά από ικανοποίηση των απαιτήσεων του συνόλου των πιστωτών, αλλά πριν από αυτές των μετόχων. Η έλλειψη κατάλληλων εγγυήσεων επί των περιουσιακών στοιχείων αποτελεί σαφή ένδειξη ότι το δάνειο δεν χορηγήθηκε σύμφωνα με τους όρους που ίσχυαν στην αγορά και κατά συνέπεια υπήρξε κρατική ενίσχυση. Λαμβάνοντας υπόψη ότι, όταν της χορηγήθηκε το δάνειο, η RTP από οικονομοτεχνική άποψη βρισκόταν υπό πτώχευση, κανένας πιστωτικός οργανισμός δεν θα χορηγούσε δάνειο «μειωμένης εξασφάλισης» στην επιχείρηση, διότι οι πιθανότητες αποπληρωμής του από την RTP ήταν ελάχιστες. Πράγματι το δάνειο δεν χορηγήθηκε από ιδιωτικό πιστωτικό οργανισμό αλλά από το Ταμείο Ρύθμισης του Δημόσιου Χρέους.
(135)
Δεύτερον, εκτιμούμε ότι το εφαρμοσθέν επιτόκιο δεν αντικατοπτρίζει τον κίνδυνο που ενέχει το δάνειο. Όχι μόνο είναι χαμηλότερο του επιτοκίου αναφοράς που η Επιτροπή χρησιμοποιεί συνήθως για να υπολογίσει αν υπάρχει κρατική ενίσχυση σε περιπτώσεις επιδότησης επιτοκίων (72), αλλά και ένας κανονικός ιδιώτης επενδυτής θα απαιτούσε, εκτός από ασφαλείς εγγυήσεις, και επιτόκιο ανάλογο για την κάλυψη ενός τόσο υψηλού βαθμού κινδύνου μη αποπληρωμής του δανείου.
(136)
Δεδομένου ότι η οικονομική κατάσταση της RTP ήταν τέτοια ώστε να μη δύναται να λάβει δάνειο «μειωμένης εξασφάλισης» υπό κανονικούς όρους, το δάνειο πράγματι ισοδυναμεί με χορήγηση επιχορήγησης και παρέχει πλεονέκτημα στην RTP.
(137)
Λαμβάνοντας υπόψη τα ανωτέρω, η Επιτροπή κρίνει ότι η αναδιάταξη του χρέους προς τον οργανισμό κοινωνικής ασφάλισης, οι αυξήσεις κεφαλαίου κατά την περίοδο 1994-1997 και το δάνειο που χορηγήθηκε το 1998 παρείχαν χρηματοοικονομικό όφελος στην επιχείρηση σε σχέση με τους ανταγωνιστές της που δεν έλαβαν ανάλογα ποσά.
(138)
Η πορτογαλική αγορά τηλεόρασης άνοιξε στον ανταγωνισμό το αργότερο το 1992. Κατά συνέπεια την περίοδο κατά την οποία η RTP ήταν αποδέκτρια ευεργετικών μέτρων, στην αγορά υπήρχαν ήδη ανταγωνιστικές επιχειρήσεις. Τον Φεβρουάριο του 1992, είχαν χορηγηθεί άδειες ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης στους ιδιωτικούς τηλεοπτικούς φορείς SIC και TVI και, τον Οκτώβριο του 1992, ο SIC ξεκίνησε τη μετάδοση εκπομπών στην Πορτογαλία.
(139)
Η Επιτροπή δεν μπορεί να δεχτεί την άποψη της Πορτογαλίας σύμφωνα με την οποία η ρύθμιση του χρέους προς τον οργανισμό κοινωνικής ασφάλισης δεν αποτελεί κρατική ενίσχυση, στο μέτρο που το ίδιο το χρέος είχε δημιουργηθεί πριν από το άνοιγμα της πορτογαλικής αγοράς ραδιοτηλεόρασης στον ανταγωνισμό. Το χρηματοοικονομικό πλεονέκτημα χορηγήθηκε στην RTP τον Μάιο του 1993, μετά το άνοιγμα της αγοράς ραδιοτηλεόρασης στον ανταγωνισμό και κατά συνέπεια παρείχε χρηματοοικονομικό πλεονέκτημα στην RTP.
(140)
Κατά συνέπεια, η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα πως η φύση των μέτρων που έλαβε η Πορτογαλία υπέρ της RTP ήταν τέτοια ώστε να συνιστούν χρηματοοικονομικό πλεονέκτημα προς την RTP απέναντι στους ανταγωνιστές της, οι οποίοι δεν έτυχαν παρόμοιας χρηματοοικονομικής συνδρομής και κατά συνέπεια νόθευσαν τον ανταγωνισμό κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ.
(141)
Οι κρατικές ενισχύσεις εμπίπτουν στο πλαίσιο του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ, στον βαθμό που επηρεάζουν τις συναλλαγές ανάμεσα στα κράτη μέλη. Πρόκειται για τις περιπτώσεις στις οποίες οι εν λόγω δραστηριότητες αποτελούν αντικείμενο συναλλαγών μεταξύ κρατών μελών. Εν προκειμένω, η ευεργετούμενη επιχείρηση, RTP, δραστηριοποιείται στις διεθνείς αγορές. Πράγματι, μέσω της UER (Ευρωπαϊκή Ένωση Κρατικών Τηλεοράσεων) συμμετέχει σε ανταλλαγές προγραμμάτων και στο σύστημα Eurovision (73). H RTP εξάλλου ανταγωνίζεται άμεσα ιδιωτικές επιχειρήσεις ραδιοτηλεόρασης που δραστηριοποιούνται στη διεθνή αγορά ραδιοτηλεόρασης και των οποίων το ιδιοκτησιακό καθεστώς είναι διεθνές (74).
(142)
Κατά συνέπεια, συμπεραίνεται ότι σύμφωνα με το άρθρο 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ, οι χορηγηθείσες ενισχύσεις από την Πορτογαλία επηρέασαν τις εμπορικές συναλλαγές μεταξύ κρατών.
(143)
Σύμφωνα με τα ανωτέρω, συμπεραίνεται ότι παρά τις ενδεχόμενες επιβληθείσες υποχρεώσεις παροχής δημόσιας υπηρεσίας στην RTP, τα παρακάτω μέτρα συνιστούν κρατικές ενισχύσεις κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ:
-
η αναδιάταξη του χρέους προς τον οργανισμό κοινωνικής ασφάλισης,
-
οι εισφορές κεφαλαίου κατά την περίοδο από το 1994 έως το 1997 και
-
το δάνειο που χορηγήθηκε το 1998.
Ομοίως, η προσωρινή απαλλαγή από τα τέλη καταχώρισης σύμφωνα με το άρθρο 11 παράγραφος 1 του νόμου αριθ. 21/92 και η πάγια απαλλαγή από τα τέλη καταχώρισης και λοιπά έξοδα σύμφωνα με το άρθρο 11 παράγραφος 2 του νόμου αριθ. 21/92 συνιστούν κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ.
(144)
Ωστόσο, όπως αναφέρεται στις αιτιολογικές σκέψεις 44 έως 48 της παρούσας απόφασης, ανατέθηκε στην RTP η υποχρέωση παροχής δημόσιας υπηρεσίας ραδιοτηλεόρασης. Στην υπόθεση Altmark Trans GmbH και Regierungspräsidium Magdeburg κατά Nahverkehrsgesellschaft Altmark GmbH, και Oberbundesanwalt beim Bundesverwaltungsgericht («η υπόθεση Altmark»), το Δικαστήριο απεφάνθη ότι οι κρατικές αντισταθμιστικές πληρωμές για την κάλυψη του κόστους παροχής δημόσιας υπηρεσίας δεν αποτελούν ενισχύσεις κατά την έννοια του άρθρου 87 παράγραφος 1 της Συνθήκης ΕΚ (τώρα του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ), εφόσον πληρούνται οι παρακάτω προϋποθέσεις (75):
α)
η δικαιούχος επιχείρηση πρέπει να είναι πράγματι επιφορτισμένη με την εκπλήρωση υποχρέωσης παροχής δημόσιας υπηρεσίας και η υποχρέωση αυτή πρέπει να είναι σαφώς καθορισμένη·
β)
οι παράμετροι με βάση τις οποίες υπολογίζεται η αντιστάθμιση, πρέπει να έχουν καθοριστεί εκ των προτέρων με αντικειμενικό και διαφανή τρόπο·
γ)
η αντιστάθμιση δεν μπορεί να υπερβαίνει το σύνολο ή τμήμα των εξόδων που απαιτούνται για την εκτέλεση των υποχρεώσεων που προκύπτουν από την παροχή της δημόσιας υπηρεσίας, συνυπολογιζομένων των σχετικών με αυτήν εσόδων και ενός εύλογου κέρδους·
δ)
σε περίπτωση που η επιλογή της αναδόχου επιχείρησης δεν πραγματοποιηθεί με δημόσιο διαγωνισμό, το ύψος της αντιστάθμισης θα πρέπει να οριστεί με βάση την ανάλυση του κόστους που θα προέκυπτε από την εκπλήρωση της υποχρέωσης παροχής δημόσιας υπηρεσίας για μια μέση επιχείρηση με χρηστή διαχείριση και κατάλληλα εξοπλισμένη.
(145)
Μη λαμβάνοντας υπόψη την πρώτη και την τρίτη προϋπόθεση, τα ad hoc μέτρα (βλέπε αιτιολογική σκέψη 143 της παρούσας απόφασης) δεν φαίνεται να πληρούν τη δεύτερη και την τέταρτη προϋπόθεση της απόφασης Altmark για τους λόγους που εκτίθενται παρακάτω.
(146)
Είναι προφανές πως η χρηματοδότηση που προέκυψε από τη συμφωνία με τον οργανισμό κοινωνικής ασφάλισης και το δάνειο του 1998 δεν εντάσσονταν στο πλαίσιο ενός συστήματος αντιστάθμισης του οποίου οι παράμετροι είχαν συμφωνηθεί εκ των προτέρων με αντικειμενικό και διαφανή τρόπο (δεύτερη προϋπόθεση). Τουναντίον χορηγήθηκε μετά από αποφάσεις ad hoc με ευθύνη του κράτους.
(147)
Εξάλλου, όπως αναφέρεται στην αιτιολογική σκέψη 61 της παρούσας απόφασης, οι συμβάσεις παροχής δημόσιας υπηρεσίας προέβλεπαν τη δυνατότητα ειδικής χρηματοδότησης για επενδύσεις σε εξοπλισμό μέσω εισφορών κεφαλαίων. Οι συμβάσεις παροχής δημόσιας υπηρεσίας δεν ορίζουν σαφώς τις προϋποθέσεις και τα όρια της κρατικής συμμετοχής. Προβλέπουν μόνο τη δυνατότητα συμμετοχής του κράτους στις επενδύσεις της RTP ως μετόχου. Η Επιτροπή, κατά συνέπεια, κρίνει πως ούτε οι εισφορές κεφαλαίου μπορούν να θεωρηθούν ότι εντάσσονται σε ένα σύστημα αντιστάθμισης του οποίου οι παράμετροι είχαν καθοριστεί εκ των προτέρων με αντικειμενικό και διαφανή τρόπο.
(148)
Εξάλλου, έχει καταστεί σαφές πως η επιλογή της RTP δεν έγινε με τη διαδικασία δημόσιου διαγωνισμού που εγγυάται τη χαμηλότερη δυνατή τιμή. Δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι το ύψος των ad hoc πληρωμών ορίστηκε βάσει ανάλυσης του κόστους που θα προέκυπτε για μια μέση επιχείρηση (τέταρτη προϋπόθεση).
(149)
Κατά συνέπεια, καθίσταται σαφές ότι η παρούσα υπόθεση δεν πληροί όλες τις προϋποθέσεις που αναφέρονται στην υπόθεση Altmark. Ως εκ τούτου, τα μέτρα που αναφέρονται στην αιτιολογική σκέψη 143 της παρούσας απόφασης πρέπει να θεωρηθούν ως κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ.
(150)
Σύμφωνα με πάγια νομολογία του Δικαστηρίου, το άρθρο 106 της ΣΛΕΕ επέτρεπε την εξαίρεση από την απαγόρευση χορήγησης κρατικών ενισχύσεων προς τις επιχειρήσεις στις οποίες ανετίθετο η παροχή υπηρεσιών γενικού οικονομικού συμφέροντος (ΥΓΟΣ). Η απόφαση Altmark εμμέσως επιβεβαιώνει ότι οι κρατικές ενισχύσεις οι οποίες αντισταθμίζουν το κόστος που αναλαμβάνει μια επιχείρηση για την παροχή υπηρεσίας γενικού οικονομικού συμφέροντος (ΥΓΟΣ) δύνανται να θεωρηθούν συμβιβάσιμες με την εσωτερική αγορά εφόσον πληρούν τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις από το άρθρο 106 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ (πρώην άρθρο 86 παράγραφος 2 της Συνθήκης ΕΚ και την πρώην καλούμενη «κοινή αγορά») (76).
(151)
Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο διευκρίνισε ότι προκειμένου ένα μέτρο να τύχει εξαίρεσης απαιτείται να πληρούνται αθροιστικά οι αρχές του ορισμού, της εντολής και της αναλογικότητας. Η Επιτροπή κρίνει πως εφόσον πληρούνται οι αρχές αυτές, οι εμπορικές συναλλαγές δεν επηρεάζονται κατά τρόπο που να αντίκειται προς τα συμφέροντα της Ένωσης.
(152)
Η ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τους κανόνες εφαρμογής των κρατικών ενισχύσεων στον τομέα της δημόσιας υπηρεσίας ραδιοτηλεόρασης («ανακοίνωση για τις ραδιοτηλεοπτικές μεταδόσεις»), ορίζει τον τρόπο εφαρμογής των αρχών αυτών στο τομέα της ραδιοτηλεόρασης (77). Σύμφωνα με την ανακοίνωση για τις ραδιοτηλεοπτικές μεταδόσεις, η Επιτροπή πρέπει να εκτιμήσει το κατά πόσον (78):
α)
οι δραστηριότητες της RTP αποτελούν υποχρέωση παροχής δημόσιας υπηρεσίας σαφώς καθορισμένες από το κράτος μέλος (ορισμός)·
β)
ανατέθηκε επισήμως από τις πορτογαλικές αρχές στην RTP η παροχή της εν λόγω υπηρεσίας (ανάθεση)·
γ)
η χρηματοδότηση είναι ανάλογη προς το καθαρό κόστος παροχής της δημόσιας υπηρεσίας.
(153)
Όπως αναφέρεται στο Πρωτόκολλο για το σύστημα δημόσιας ραδιοτηλεόρασης στα κράτη μέλη [το πρωτόκολλο του Άμστερνταμ (79)] και την ανακοίνωση για τις ραδιοτηλεοπτικές μεταδόσεις, εναπόκειται στα κράτη μέλη να ορίσουν τις υποχρεώσεις του φορέα της ραδιοτηλεόρασης που παρέχει δημόσια υπηρεσία (80). Στον τομέα της ραδιοτηλεόρασης ο ρόλος της Επιτροπής περιορίζεται στο να ελέγχει εάν υπάρχει ενδεχόμενο πρόδηλου σφάλματος στον ορισμό της δημόσιας υπηρεσίας. Παρόμοιο σφάλμα θα συνιστούσε κατάχρηση του ορισμού της δημόσιας υπηρεσίας.
(154)
Δεδομένου του ιδιάζοντος χαρακτήρα του κλάδου της ραδιοτηλεόρασης, η Επιτροπή κρίνει θεμιτό έναν ορισμό που αναθέτει σε συγκεκριμένο οργανισμό ραδιοτηλεόρασης την παροχή ποικίλου και ισόρροπου προγράμματος, σύμφωνα με τις ερμηνευτικές διατάξεις του πρωτοκόλλου (81). Ο ορισμός αυτός ανταποκρίνεται στις δημοκρατικές, κοινωνικές και πολιτιστικές ανάγκες μιας δεδομένης κοινωνίας.
(155)
Όπως περιγράφεται στις αιτιολογικές σκέψεις 44 έως 48 της παρούσας απόφασης, δυνάμει του νόμου αριθ. 21/92 και των συμβάσεων δημοσίων υπηρεσιών, η RTP είναι υποχρεωμένη, ως δημόσια υπηρεσία, να διασφαλίζει τη λειτουργία δύο διαύλων γενικού χαρακτήρα. Σε περίπτωση που ο ένας δίαυλος προσφέρει προγράμματα ποικίλου χαρακτήρα τότε ο δεύτερος οφείλει να στοχεύει πιο επιλεκτικό κοινό. Εξάλλου όπως αναφέρεται στις αιτιολογικές σκέψεις 44 και 45 της παρούσας απόφασης, ο νόμος αριθ. 21/92 και οι συμβάσεις δημοσίων υπηρεσιών ορίζουν αναλυτικά τις υποχρεώσεις της RTP όσον αφορά στο περιεχόμενο των προγραμμάτων, τη διεθνή συνεργασία, καθώς και ορισμένες άλλες ειδικές υποχρεώσεις.
(156)
Μολονότι ο ορισμός της δημόσιας υπηρεσίας ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης της RTP είναι ποιοτικού χαρακτήρα και ιδιαίτερα ευρύς, η Επιτροπή εκτιμά, με βάση τις ερμηνευτικές διατάξεις του πρωτοκόλλου του Άμστερνταμ, «το εύρος» του εν λόγω ορισμού ως θεμιτό (82). Για το λόγο αυτό η Επιτροπή θεωρεί θεμιτό τον γενικό ορισμό της δημόσιας υπηρεσίας που επιβάλει στην RTP την υποχρέωση λειτουργίας δύο διαύλων εθνικής κάλυψης, όπου ο ένας δίαυλος μεταδίδει προγράμματα γενικού ενδιαφέροντος και ο άλλος απευθύνεται σε κατηγορίες κοινού με ιδιαίτερα ενδιαφέροντα. Ο συγκεκριμένος ορισμός δύναται να θεωρηθεί πως ανταποκρίνεται στις δημοκρατικές, κοινωνικές και πολιτιστικές ανάγκες της πορτογαλικής κοινωνίας.
(157)
Εξάλλου η Επιτροπή θεωρεί επίσης θεμιτές τις υποχρεώσεις που καθορίζουν λεπτομερώς τον τρόπο εκτέλεσης του έργου της RTP ως δημόσιου φορέα ραδιοτηλεοπτικής μετάδοσης. Μπορούμε να θεωρήσουμε πως οι εν λόγω υποχρεώσεις, σύμφωνα με το πρωτόκολλο του Άμστερνταμ, ανταποκρίνονται στις δημοκρατικές, κοινωνικές και πολιτιστικές ανάγκες της πορτογαλικής κοινωνίας.
(158)
Μολονότι η Επιτροπή θεωρεί θεμιτή την εντολή της δημόσιας υπηρεσίας που ανατέθηκε στην RTP, ωστόσο χρειάζεται να εξετάσει κατά πόσο ο ορισμός δεν περιέχει πρόδηλα σφάλματα.
Η Επιτροπή θα εξετάσει κατά πόσον η προσωρινή και η πάγια απαλλαγή από την υποχρέωση καταβολής συμβολαιογραφικών αμοιβών, τελών καταχώρισης και εξόδων δημοσίευσης μπορούν να θεωρηθούν ως αντισταθμιστική πληρωμή για έξοδα παροχής δημόσιας υπηρεσίας και θα αναλύσει περαιτέρω εάν η υποχρέωση της RTP να ενισχύει την κινηματογραφική παραγωγή μπορεί να θεωρηθεί ότι εντάσσεται στις υποχρεώσεις της RTP ως δημόσιας υπηρεσίας.
(159)
Η Επιτροπή θα εξετάσει καταρχάς εάν η προσωρινή απαλλαγή από τις υποχρεώσεις καταβολής συμβολαιογραφικών αμοιβών (και σχετικών εξόδων), τελών καταχώρισης και εξόδων δημοσίευσης κατά τη μετατροπή της το 1992 σε ανώνυμη εταιρεία, σύμφωνα με το άρθρο 11 παράγραφος 1 του νόμου αριθ. 21/92, καθώς και η πάγια απαλλαγή από διάφορα έξοδα σύμφωνα με το άρθρο 11 παράγραφος 2 του νόμου αριθ. 21/92 μπορούν να θεωρηθούν ως αντισταθμιστική πληρωμή για έξοδα που απορρέουν από την παροχή της δημόσιας υπηρεσίας.
(160)
Προσωρινές απαλλαγές: Πρώτον, είναι αναγκαίο να εξεταστεί εάν τα έξοδα της μετατροπής της RTP σε ανώνυμη εταιρεία το 1992 (δηλαδή τα έξοδα που προκύπτουν κανονικά για συμβολαιογραφική πράξη, την καταχώριση και τη δημοσίευσή της) μπορούν να αντισταθμιστούν νομίμως ως έξοδα παροχής δημόσιας υπηρεσίας. Η αντιστάθμιση χορηγείται, όπως αναφέρεται ανωτέρω, μέσω απαλλαγής σύμφωνα με το άρθρο 11 παράγραφος 1 του νόμου αριθ. 21/92.
(161)
Κατά την εποχή της μετατροπής της, η RTP εκτελούσε δραστηριότητες δημόσιας υπηρεσίας μόνο (βλέπε αιτιολογική σκέψη 18 της παρούσας απόφασης), ενώ τις εμπορικές δραστηριότητες ασκούσαν νομικά ανεξάρτητες θυγατρικές εταιρείες. Ως εκ τούτου, τα έξοδα που συνδέονται με τη μετατροπή της δημόσιας υπηρεσίας ραδιοτηλεόρασης συνιστούσαν αυτομάτως έξοδα παροχής δημόσιας υπηρεσίας τα οποία μπορούσε να αντισταθμίσει το κράτος νομίμως. Δεν είναι αναγκαίο να εξεταστεί εάν η αναδιοργάνωση της RTP ήταν υποχρεωτική εκ του νόμου ή αναγκαία (83). Η αξιολόγηση δυνάμει του άρθρου 106 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ και η ανακοίνωση για τις ραδιοτηλεοπτικές μεταδόσεις ορίζουν ότι η αντιστάθμιση δεν πρέπει να υπερβαίνει τα καθαρά έξοδα για την παροχή δημόσιας υπηρεσίας, αλλά δεν απαιτεί αξιολόγηση για το κατά πόσον αυτά τα έξοδα, υπό την προϋπόθεση ότι περιορίζονται στην παροχή δημόσιας υπηρεσίας, θα μπορούσαν να αποτραπούν (84). Σύμφωνα με το πρωτόκολλο του Άμστερνταμ και την ανακοίνωση για τις ραδιοτηλεοπτικές μεταδόσεις, τα κράτη μέλη είναι, καταρχήν, ελεύθερα να αποφασίζουν σχετικά με την οργάνωση του δημόσιου ραδιοτηλεοπτικού φορέα τους. Αυτή η ελευθερία οργάνωσης δεν αφορά μόνο τον καθορισμό του περιεχομένου μετάδοσης, αλλά επίσης τη νομική μορφή υπό την οποία ο δημόσιος ραδιοτηλεοπτικός φορέας ασκεί τις δραστηριότητές του. Ο ρόλος της Επιτροπής περιορίζεται στο να ελέγχει εάν τα κράτη μέλη χρησιμοποίησαν αυτήν την ελευθερία με καταχρηστικό τρόπο. Στην παρούσα υπόθεση, δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι η μετατροπή διενεργήθηκε με αποκλειστικό στόχο να παρασχεθεί πλεονέκτημα στην RTP. Δεν υπάρχει λόγος για να αμφισβητηθεί η συλλογιστική της Πορτογαλίας, βάσει της οποίας η μετατροπή του 1992 πραγματοποιήθηκε προκειμένου να δοθεί μεγαλύτερη ευελιξία στην RTP κατά την άσκηση των δραστηριοτήτων της, και όχι για να παραμείνει ένας κρατικός οργανισμός με δυσκίνητες διαδικασίες κρατικού ελέγχου. Θα πρέπει επομένως να συναχθεί το συμπέρασμα ότι η απαλλαγή από τα τέλη καταχώρισης (δηλαδή τις συμβολαιογραφικές αμοιβές, τα τέλη καταχώρισης και τα έξοδα δημοσίευσης) κατά την εποχή μετατροπής της RTP συνιστά θεμιτή αντιστάθμιση για την παροχή δημόσιας υπηρεσίας ραδιοτηλεόρασης.
(162)
Πάγια απαλλαγή: Εντούτοις, η ανωτέρω συλλογιστική (που περιγράφεται στην αιτιολογική σκέψη 161 της παρούσας απόφασης) δεν μπορεί να εφαρμοστεί στην πάγια απαλλαγή του άρθρου 11 παράγραφος 2 του νόμου αριθ. 21/92, η οποία δεν περιορίζεται χρονικά και μπορεί, ως εκ τούτου, να καλύπτει επίσης καταχωρίσεις και εγγραφές για δραστηριότητες της RTP εκτός των υποχρεώσεών της παροχής δημόσιας υπηρεσίας (π.χ. όταν η RTP αναλαμβάνει η ίδια εμπορικές δραστηριότητες και δεν τις αναθέτει σε νομικά ανεξάρτητες θυγατρικές).
Λόγω του ευρέος πεδίου εφαρμογής του άρθρου 11 παράγραφος 2 του νόμου αριθ. 21/92, τόσο όσον αφορά τον χρόνο (δηλαδή απεριόριστο) όσο και το είδος (δεν περιορίζεται, δηλαδή, σε δραστηριότητες δημόσιας υπηρεσίας), δεν είναι δυνατή η αιτιολόγηση πιθανής μελλοντικής απαλλαγής από τέλη καταχώρισης ως δημόσιας υπηρεσίας. Θα πρέπει, επομένως, να συναχθεί το συμπέρασμα ότι η απαλλαγή από έξοδα, σύμφωνα με το άρθρο 11 παράγραφος 2 του νόμου αριθ. 21/92, είναι ασυμβίβαστη με την εσωτερική αγορά.
(163)
Ενώ η Πορτογαλία ισχυρίστηκε ότι το άρθρο 11 παράγραφος 2 του νόμου αριθ. 21/92 δεν εφαρμόστηκε ποτέ και ότι η RTP κατέβαλλε πάντα όλα τα αναγκαία τέλη καταχώρισης μετά τη μετατροπή της του 1992, το επιχείρημα αυτό ευσταθεί ενδεχομένως στην περίπτωση ανάκτησης, αλλά δεν μεταβάλλει το γεγονός ότι η εν λόγω διάταξη, ως τέτοια, χορηγεί κρατική ενίσχυση στην RTP η οποία δεν αιτιολογείται από το άρθρο 106 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ ούτε και από άλλη διάταξη της εν λόγω Συνθήκης.
(164)
Λαμβάνοντας υπόψη το σημείο 45 της οδηγίας «Τηλεόραση χωρίς σύνορα», η Επιτροπή μπορεί να δεχθεί πως ο ορισμός της δημόσιας υπηρεσίας που διέπει τους δημόσιους φορείς ραδιοτηλεόρασης δύναται να περιλαμβάνει την υποχρέωση ουσιαστικής χρηματοδότησης των επενδύσεων στον ευρωπαϊκό οπτικοακουστικό τομέα, στο μέτρο που τα σχετικά κινηματογραφικά δικαιώματα είναι συμβατά με τη μετάδοσή τους από τη δημόσια τηλεόραση (85).
(165)
Η Επιτροπή κρίνει πως η επιβληθείσα υποχρέωση στην RTP για στήριξη του κινηματογράφου εγγράφεται στο πλαίσιο της δημόσιας υπηρεσίας ραδιοτηλεόρασης, δεδομένου ότι η RTP μεταδίδει στη δημόσια τηλεόραση ταινίες των οποίων έχει αποκτήσει τα δικαιώματα διανομής.
(166)
Ως εκ τούτου, η Επιτροπή δεν μπορεί να δεχθεί τις παρατηρήσεις των ενδιαφερόμενων μερών σύμφωνα με τις οποίες οι υποχρεώσεις που ανέλαβε η RTP αναφορικά με τον κινηματογράφο, καθώς και η χρηματοδότησή τους, εισάγουν διακρίσεις. Οι ενδιαφερόμενοι ισχυρίστηκαν πως και ιδιωτικές επιχειρήσεις είχαν συνάψει πρωτόκολλα στήριξης του κινηματογράφου με τις πορτογαλικές αρχές στα οποία όμως δεν προβλέπεται καμία αντισταθμιστική πληρωμή. Εντούτοις, η Επιτροπή κρίνει ότι χρειάζεται να γίνει διάκριση ανάμεσα στις προαιρετικώς συναφθείσες συμφωνίες μεταξύ κράτους και ιδιωτικών φορέων ραδιοτηλεόρασης για στήριξη του κινηματογράφου, αφενός, και της υποχρέωσης που επιβλήθηκε στην RTP ως δημόσιας υπηρεσίας για την προβολή κινηματογραφικών παραγωγών και τη χρηματοδότησή τους, αφετέρου. Είναι προφανές ότι ανετέθη ρητώς στην RTP, ως δημόσια υπηρεσία, η υποχρέωση στήριξης ορισμένων κινηματογραφικών παραγωγών τις οποίες και θα μεταδίδει από τους διαύλους της δημόσιας τηλεόρασης. Σε ό,τι αφορά τις ιδιωτικές επιχειρήσεις ραδιοτηλεόρασης ουδεμία παρόμοια υποχρέωση δημόσιας υπηρεσίας ανατέθηκε. Ουσιαστικά, η RTP μετατρέπεται από το κράτος σε μέσο στήριξης του κινηματογράφου. Σε αυτό το πλαίσιο, ενδεχόμενα πλεονεκτήματα που παρέχονται από την RTP στον κινηματογράφο θα μπορούσαν να αποτελέσουν κρατικές ενισχύσεις και ως εκ τούτου θα πρέπει να εκτιμηθούν δεόντως. Η παρούσα απόφαση δεν προδικάζει την αξιολόγηση οικονομικών πλεονεκτημάτων που ενδεχομένως χορηγήθηκαν στους παραγωγούς ταινιών.
(167)
Σύμφωνα με τα ανωτέρω, πρέπει να συναχθεί το συμπέρασμα ότι η συγχρηματοδότηση πορτογαλικών κινηματογραφικών παραγωγών από την RTP που μεταδίδονται από τους διαύλους της δημόσιας επιχείρησης, μπορεί να θεωρηθεί ως συγκεκριμένη θεμιτή υποχρέωση, απαραίτητη προκειμένου η RTP να ανταποκριθεί στις γενικές υποχρεώσεις της δημόσιας υπηρεσίας ραδιοτηλεόρασης. Κατά συνέπεια, η εν λόγω υποχρέωση δεν συνιστά πρόδηλο σφάλμα.
(168)
Η Επιτροπή πάντως κρίνει ότι η νομική υποχρέωση που επιβλήθηκε στην RTP για παροχή «άλλων υπηρεσιών που μένει να διευκρινιστούν ad hoc» (86) είναι ασαφής και δεν της επιτρέπει να εκτιμήσει εκ των προτέρων και με επαρκή νομική βεβαιότητα το κατά πόσον οι εν λόγω υπηρεσίες δύνανται να θεωρηθούν ως δημόσια υπηρεσία. Μολονότι η Επιτροπή κρίνει πως οι «άλλες υπηρεσίες που μένει να διευκρινιστούν» δεν ορίζονται σαφώς, διαπιστώνει ότι ουδεμία πληρωμή πραγματοποιήθηκε δυνάμει αυτής της διάταξης κατά τη διάρκεια της εξεταζόμενης περιόδου (87).
(169)
Σύμφωνα με τα παραπάνω, η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα πως οι δραστηριότητες της RTP, σύμφωνα με το νόμο αριθ. 21/92 και τις συμβάσεις δημόσιας υπηρεσίας, είναι υποχρεώσεις δημόσιας υπηρεσίας σαφώς καθορισμένες.
Μολονότι η υποχρέωση παροχής «άλλων υπηρεσιών που μένει να διευκρινιστούν ad hoc» δεν είναι αρκετά σαφής ώστε η Επιτροπή να καταλήξει εκ των προτέρων στο συμπέρασμα πως όλες οι παρεχόμενες υπηρεσίες που εμπίπτουν στο εν λόγω πλαίσιο δύνανται να θεωρηθούν δημόσιες υπηρεσίες, διαπιστώνει ότι κατά την περίοδο 1992-1998 ουδεμία πληρωμή πραγματοποιήθηκε δυνάμει αυτής της διάταξης.
Εντούτοις, η πάγια απαλλαγή από τα τέλη καταχώρισης και τις άλλες επιβαρύνσεις δεν περιορίζεται στην αντιστάθμιση για το κόστος παροχής δημόσιας υπηρεσίας και δεν μπορεί, ως εκ τούτου, να δικαιολογηθεί δυνάμει του άρθρου 106 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ.
(170)
Δεύτερον, πρέπει να εκτιμηθεί κατά πόσον οι υποχρεώσεις παροχής δημόσιας υπηρεσίας ανατέθηκαν στον αποδέκτη, δηλαδή την RTP, της κρατικής χρηματοδότησης.
(171)
Σύμφωνα με την ανακοίνωση για τις ραδιοτηλεοπτικές μεταδόσεις, η Επιτροπή πρέπει να εξετάσει κατά πόσον η εκπλήρωση της υποχρέωσης παροχής δημόσιας υπηρεσίας ανατέθηκε στην RTP με επίσημη πράξη (88).
(172)
Όπως αναφέρεται στην αιτιολογική σκέψη 48 της παρούσας απόφασης, η υποχρέωση παροχής δημόσιας υπηρεσίας ανατέθηκε στην RTP δυνάμει διαφόρων νόμων και συμβάσεων: του άρθρου 5 του νόμου αριθ. 58/90, του άρθρου 4 παράγραφος 1 και του άρθρου 5 του νόμου αριθ. 21/92 και της ρήτρας 1 των παλαιών και νέων συμβάσεων παροχής δημόσιας υπηρεσίας.
(173)
Η Επιτροπή δεν έλαβε καμία παρατήρηση από τους ενδιαφερόμενους ούτε από την Πορτογαλία σχετικά με το ότι η ανάθεση της δημόσιας υπηρεσίας στην RTP δεν έγινε με επίσημη πράξη. Σύμφωνα με την ανακοίνωση για τις ραδιοτηλεοπτικές μεταδόσεις, τους νόμους και τις συμβάσεις που αναφέρονται στην αιτιολογική σκέψη 48 της παρούσας απόφασης, πρέπει να συναχθεί το συμπέρασμα πως η RTP αδιαμφισβήτητα ήταν υποχρεωμένη να εκπληρώσει τις υποχρεώσεις παροχής δημόσιας υπηρεσίας τηλεόρασης και κατά συνέπεια η εντολή παροχής δημόσιας υπηρεσίας της ανατέθηκε επισήμως.
(174)
Δεν είναι μόνο αναγκαίο να ανατεθεί η παροχή δημόσιας υπηρεσίας στην RTP με επίσημη πράξη, θα πρέπει να ληφθούν επίσης μέτρα για να διασφαλιστεί ότι η δημόσια υπηρεσία παρέχεται όπως απαιτείται από τον νόμο και τις συμβάσεις δημόσιας υπηρεσίας. Όπως αναφέρεται στις αιτιολογικές σκέψεις 49 έως 59 της παρούσας απόφασης, προβλέπονταν διάφοροι μηχανισμοί ελέγχου της εκτέλεσης των υποχρεώσεων που ανέλαβε η RTP για την εκπλήρωση της παροχής δημόσιας υπηρεσίας.
(175)
Πρώτον, η RTP κλήθηκε να υποβάλει εκθέσεις σχετικά με τις υποχρεώσεις δημόσιας υπηρεσίας και προγράμματα συνοδευόμενα από γνωμοδότηση της υπηρεσίας λογιστικού ελέγχου. Η RTP εκπόνησε εκθέσεις σχετικά με τις υποχρεώσεις δημόσιας υπηρεσίας για τα έτη 1993 έως 1998, οι οποίες περιέγραφαν την εκπλήρωση κάθε υποχρέωσης παροχής δημόσιας υπηρεσίας και προσδιόριζαν το κόστος καθεμιάς από τις υποχρεώσεις δημόσιας υπηρεσίας με βάση ένα σύστημα αναλυτικής λογιστικής.
(176)
Δεύτερον, ο υπουργός Οικονομικών και το μέλος της κυβέρνησης που είναι αρμόδιο για τα μέσα ενημέρωσης έλεγξαν την εκπλήρωση της σύμβασης παροχής δημόσιας υπηρεσίας και η Υπηρεσία Δημοσιονομικού Ελέγχου προέβη σε λογιστικό έλεγχο του χρηματοοικονομικού προγράμματος.
(177)
Τρίτον, έπρεπε να διενεργούνται ετήσιοι εξωτερικοί λογιστικοί έλεγχοι. Η Επιτροπή δεν μπορεί να δεχτεί το επιχείρημα που επανέλαβε η Πορτογαλία μετά την απόφαση του Δικαστηρίου στην υπόθεση T-442/03 ότι οι εκθέσεις παροχής δημόσιας υπηρεσίας αποτέλεσαν αντικείμενο εξωτερικού ελέγχου και ότι, ως εκ τούτου, δεν απαιτείτο περαιτέρω δράση. Η κατάσταση που επικρατούσε πριν από την έκδοση της απόφασης της 15ης Οκτωβρίου 2003 μπορεί να περιγραφεί ως εξής:
α)
για το έτος 1992, δεν υπήρχε καμία έκθεση παροχής δημόσιας υπηρεσίας, δεδομένου ότι η υποχρέωση εκπόνησης εκθέσεων παροχής δημόσιας υπηρεσίας και ελέγχου σχετικά με τις εκθέσεις αυτές θεσπίστηκε, για πρώτη φορά, με τη σύμβαση παραχώρησης του 1993·
β)
για τα έτη 1993 και 1994, δεν υπήρξε εξωτερικός έλεγχος, αλλά μόνο μια δήλωση από εκπροσώπους της εταιρείας, δηλαδή του φορολογικού συμβουλίου της RTP (Conselho fiscal da RTP) το οποίο είναι καθαρά εσωτερικό στην εταιρεία·
γ)
για τα έτη 1995 έως 1998, μια δήλωση εξωτερικού ελεγκτή ανεξάρτητου από την RTP και τους εκπροσώπους της, συνόδευε τις εκθέσεις. Οι δηλώσεις αυτές επιβεβαιώνουν ότι η RTP εκπληρούσε τις υποχρεώσεις της παροχής δημόσιας υπηρεσίας. Δεν ήταν, ωστόσο, προσβάσιμη καμία άλλη λεπτομερής έκθεση παροχής δημόσιας υπηρεσίας που θα οδηγούσε σε αυτά τα πορίσματα.
(178)
Εντούτοις, με γνώμονα τα πορίσματα του Δικαστηρίου στην υπόθεση T-442/03 και, ιδίως στις σκέψεις 232 έως 256 της εν λόγω απόφασης, η Επιτροπή δεν μπορούσε να στηριχθεί αποκλειστικά στις (βραχείες) δηλώσεις ελέγχου σχετικά με τις εκθέσεις παροχής δημόσιας υπηρεσίας που αναφέρονται στην αιτιολογική σκέψη 177 της παρούσας απόφασης, αλλά, αντίθετα, δέχθηκε την προσφορά της Πορτογαλίας να προβεί σε εξωτερικό έλεγχο με βάση τις υπάρχουσες εκθέσεις των υποχρεώσεων δημόσιας υπηρεσίας για όλα τα εν λόγω έτη. Με άλλα λόγια, εξωτερικοί έλεγχοι όσον αφορά την εκπλήρωση από μέρους της RTP των υποχρεώσεων παροχής δημόσιας υπηρεσίας διενεργήθηκαν για τα έτη 1992 έως 1997. Για το έτος 1992, διενεργήθηκε ο εξωτερικός έλεγχος παρά την απουσία έκθεσης παροχής δημόσιας υπηρεσίας. Εντούτοις, ο εξωτερικός ελεγκτής στηρίχθηκε σε άλλα έγγραφα για να εξετάσει εάν είχε εκπληρωθεί η εντολή παροχής δημόσιας υπηρεσίας. Για το έτος 1998, δεν διενεργήθηκε κανένας εξωτερικός έλεγχος, στον βαθμό που υπήρχε ήδη τέτοιος έλεγχος, γεγονός που δεν αμφισβήτησε ούτε η SIC. Πρόκειται ιδίως για την έκθεση BDO Binder του 1998 στην οποία γίνεται αναφορά στις αιτιολογικές σκέψεις 186 έως 188 της παρούσας απόφασης.
(179)
Οι νέοι έλεγχοι για τα έτη 1992 έως 1997 διοργανώθηκαν από την εθνική ρυθμιστική αρχή για τα μέσα ενημέρωσης, δηλαδή την Entidade Reguladora para a Comunicação Social, ERC. Η ERC είναι ένας ανεξάρτητος διοικητικός φορέας ο οποίος, σύμφωνα με το σύνταγμα της Πορτογαλίας, είναι υπεύθυνος να διασφαλίζει, μεταξύ άλλων, την τήρηση του καταστατικού και των κανόνων που διέπουν τα μέσα ενημέρωσης. Τη διοργάνωση αυτών των ελέγχων για τα έτη από το 1992 έως το 1997 ο εν λόγω φορέας ανέθεσε σε εξωτερικό ελεγκτή, τον Pedro Roque, ο οποίος είναι ανεξάρτητος από την RTP.
(180)
Λόγω του χρόνου που μεσολάβησε μεταξύ του 1992 και των ελέγχων των εκθέσεων παροχής δημόσιας υπηρεσίας, οι οποίοι διενεργήθηκαν το 2010, η πρόσβαση σε όλα τα στοιχεία ήταν δυσχερής. Τούτο εξηγεί τη μεγάλη διάρκεια της έρευνας και του χρόνου που χρειάστηκε για τη διεξαγωγή νέων ελέγχων. Εντούτοις, στο τέλος, διενεργήθηκαν οι έλεγχοι εφόσον ήταν ήδη διαθέσιμες οι εκθέσεις παροχής δημόσιας υπηρεσίας (εκτός από το έτος 1992) και οι ελεγκτές διέθεταν έτσι μια βάση για τον έλεγχό τους. Οι έλεγχοι για τα έτη από το 1992 έως το 1997 υποβλήθηκαν στην Επιτροπή.
(181)
Οι εξωτερικοί έλεγχοι αναφέρουν ότι εντολή τους είναι να αξιολογούν και να παρακολουθούν τη δημόσια υπηρεσία ραδιοτηλεόρασης, όπως παρέχεται από την RTP, και την πληρωμή που λαμβάνει αυτή η επιχείρηση γι’ αυτήν την υπηρεσία. Περιλαμβάνουν περιγραφή των πληροφοριών που λαμβάνονται υπόψη. Αναφέρονται, μεταξύ άλλων, στον νόμο αριθ. 58/90 (Πράξη περί δημόσιας υπηρεσίας ραδιοτηλεόρασης), στον νόμο αριθ. 21/92 περί μετατροπής της RTP, στις συμβάσεις παροχής δημόσιας υπηρεσίας, στους ετήσιους λογαριασμούς και στους εξωτερικούς ελέγχους των ετήσιων λογαριασμών, στο επιχειρηματικό σχέδιο και προϋπολογισμό της δημόσιας υπηρεσίας (Plano de Actividades e Orçamento do Serviço Público), στις εκθέσεις παροχής δημόσιας υπηρεσίας για τα αντίστοιχα έτη (Relatorio sobre o Cumprimento das Obrigacaoes do Servico Publico, RCOSP). Οι έλεγχοι αναφέρουν ότι λόγω της μακράς χρονικής περιόδου που μεσολάβησε μεταξύ των ετών 1992 έως 1997 και της σύμβασης ελέγχου το 2010, ορισμένα έγγραφα είχαν καταστραφεί και δεν υπήρχαν διαθέσιμες ορισμένες πληροφορίες. Γι’ αυτόν τον λόγο, η έκθεση ελέγχου επικεντρώθηκε κυρίως στις διαθέσιμες εκθέσεις, ειδικότερα τις εκθέσεις παροχής δημόσιας υπηρεσίας (89) και στους πιστοποιημένους ετήσιους λογαριασμούς.
(182)
Παρά τους περιορισμούς αυτούς λόγω του χρόνου που μεσολάβησε, οι ελεγκτές μπόρεσαν να εκπληρώσουν τη σύμβασή τους και να διενεργήσουν τους ελέγχους, καθώς και να αξιολογήσουν, αφενός, εάν η RTP τήρησε την υποχρέωσή της παροχής δημόσιας υπηρεσίας και, αφετέρου, την αντιστάθμιση που έλαβε. Οι έλεγχοι αναφέρουν ρητά ότι οι ελεγκτές ήταν σε θέση να υπερβούν τις δυσκολίες που οφείλονταν στην πάροδο του χρόνου και να διενεργήσουν τους ελέγχους. Για παράδειγμα, ενώ οι ελεγκτές διατυπώνουν την επιφύλαξη ότι δεν ήταν δυνατό να συμβουλευθούν τα λογιστικά κριτήρια και τις μεθόδους κατανομής του κόστους, αυτό δεν αποτέλεσε εμπόδιο για τη διεξαγωγή του ελέγχου και την εξαγωγή θετικού συμπεράσματος. Η συγκεφαλαιωτική έκθεση αναφέρει τα εξής: «όλα τα έξοδα και τα έσοδα της RTP βασίζονται στην υπόθεση ότι οι δραστηριότητές της αφορούν μόνο την παροχή υπηρεσιών δημόσιας τηλεόρασης, και ότι οι σημερινοί έλεγχοι στηρίχθηκαν στις δημοσιονομικές δηλώσεις που ήλεγξαν ο εσωτερικός ελεγκτής της επιχείρησης και οι εξωτερικοί ελεγκτές, από τους οποίους δεν προέκυψαν άλλα σχετικά πραγματικά περιστατικά πλην αυτών που περιγράφονται λεπτομερώς στους ετήσιους λογαριασμούς.» (90) Η Επιτροπή είχε ήδη καθορίσει (βλέπε αιτιολογική σκέψη 18 της παρούσας απόφασης) ότι η RTP είχε ασκήσει δραστηριότητες δημόσιας υπηρεσίας μόνο κατά τα υπό εξέταση έτη, ενώ οι εμπορικές δραστηριότητες ασκήθηκαν από νομικώς ανεξάρτητες θυγατρικές της RTP. Τα κριτήρια επιμερισμού του κόστους είναι επομένως κατάλληλα μόνο για την ενσωμάτωση της κατανομής του κόστους στα έξοδα δημόσιας υπηρεσίας που προέκυψαν για την RTP και δεν πρέπει να έχουν κάποια επίπτωση στο σύνολο όλων των εξόδων δημόσιας υπηρεσίας.
Όσον αφορά τις χρηματοοικονομικές πληροφορίες, η Επιτροπή διαπίστωσε ότι οι εξωτερικοί ελεγκτές μπορούσαν ορθώς να στηριχθούν στους ετήσιους χρηματοοικονομικούς λογαριασμούς, οι οποίοι συνοδεύονταν πάντα από έλεγχο που πιστοποιούσε την ακρίβεια των λογαριασμών της RTP. Σύμφωνα με τις συμβάσεις δημόσιας υπηρεσίας, στόχος του εξωτερικού ελέγχου στην έκθεση παροχής δημόσιας υπηρεσίας ήταν να επαληθεύσει εάν η RTP είχε εκπληρώσει τις υποχρεώσεις της παροχής δημόσιας υπηρεσίας σύμφωνα με την εντολή που έλαβε, και εάν οι αποζημιώσεις για την παροχή δημόσιας υπηρεσίας αντανακλούν τα έξοδα που απορρέουν από την εκπλήρωση τέτοιων υποχρεώσεων. Ως εκ τούτου, ενώ τα οικονομικά στοιχεία για την παροχή δημόσιας υπηρεσίας κατά τη διάρκεια των υπό εξέταση ετών, αφορούσαν την παροχή δημόσιας υπηρεσίας εκ μέρους της RTP, ήταν αναγκαίο να διενεργηθεί περαιτέρω ανεξάρτητη επαλήθευση, προκειμένου να καθορισθεί εάν τα έξοδα που προέκυψαν ήταν σύμφωνα με την εντολή παροχής δημόσιας υπηρεσίας.
(183)
Οι εξωτερικοί ελεγκτές επιβεβαιώνουν αυτό το σημείο. Για τα έτη 1992-1997, οι ελεγκτές καταλήγουν στο εξής συμπέρασμα: «Η RTP έχει ουσιαστικά εκπληρώσει τις υποχρεώσεις της ραδιοτηλεόρασης από πλευράς ποσότητας, όπως έχει καθοριστεί στη σύμβαση παραχώρησης, με ειδική εστίαση στην υποχρέωση μετάδοσης περιεχομένου». Ο ελεγκτής διαπιστώνει ότι «αφού εξετάσαμε τα διαθέσιμα έγγραφα, δηλαδή τις εκθέσεις του ελεγκτή και της κανονιστικής επιτροπής ελέγχου, δεν διαπιστώσαμε τίποτα που θα μπορούσε να μας οδηγήσει στο συμπέρασμα ότι τα έγγραφα που υποβλήθηκαν σχετικά με την αντιστοιχία μεταξύ των καθηκόντων παροχής δημόσιας υπηρεσίας και της πληρωμής των πραγματικών εξόδων της, περιελάμβαναν ουσιαστικές στρεβλώσεις που επηρεάζουν τη συμμόρφωσή τους με την τότε ισχύουσα νομοθεσία» (91).
(184)
Ορισμένες εκθέσεις ελέγχου αναφέρουν ότι η RTP θα μπορούσε να είχε ζητήσει υψηλότερη αποζημίωση, αλλά οι όροι των συμβάσεων δημόσιας υπηρεσίας την εμπόδισαν να το κάνει, κυρίως λόγω του άρθρου 15 παράγραφος 4 της παλαιάς σύμβασης δημόσιας υπηρεσίας και του άρθρου 19 παράγραφος 3 της νέας σύμβασης δημόσιας υπηρεσίας του 1996. Οι ατομικοί εξωτερικοί έλεγχοι για τα έτη 1994, 1996 και 1997 περιλαμβάνουν δηλώσεις όσον αφορά τη διαφορά μεταξύ των υψηλών εξόδων που επιβάρυναν πραγματικά την RTP για την παροχή της δημόσιας υπηρεσίας και της αντιστάθμισης που έλαβε η οποία ήταν χαμηλότερη από τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκε (92). Η τελική συγκεφαλαιωτική έκθεση για όλα τα έτη τα οποία ελέγχθηκαν, αναφέρει ρητά τα εξής: «για όλα τα έτη, οι αντισταθμιστικές πληρωμές που αποδόθηκαν και καταβλήθηκαν ήταν χαμηλότερες από τα ποσά που αναφέρονται σε κάθε RCOPS (Relatório sobre o cumprimento das obrigações de serviço público) δηλαδή την έκθεση για παροχή δημόσιας υπηρεσίας» (93).
(185)
Ορισμένοι έλεγχοι (με εξαίρεση τους ελέγχους για τα έτη 1992 και 1993), αναφέρουν ότι η RTP υπερέβη το νόμιμο χρόνο των διαφημίσεων, δηλαδή μετέδωσε περισσότερες διαφημίσεις από ό,τι προέβλεπαν οι συμβάσεις δημόσιας υπηρεσίας. Τα έσοδα που έλαβε η RTP από αυτές τις διαφημίσεις πρέπει να ληφθούν υπόψη για τον υπολογισμό των εξόδων της δημόσιας υπηρεσίας, σύμφωνα με την ανακοίνωση για τις ραδιοτηλεοπτικές μεταδόσεις, επειδή τα έσοδα που πραγματοποιούνται από τη δημόσια υπηρεσία, περιλαμβανομένων των εσόδων από διαφημίσεις, θα πρέπει να συνεκτιμώνται στον υπολογισμό των αναγκών της εταιρείας σε θέματα χρηματοδότησης για την παροχή δημόσιας υπηρεσίας.
Το γεγονός ότι δεν τηρήθηκαν τα όρια όσον αφορά τις διαφημίσεις δεν επηρέασε την ανάλυση στην οποία προέβη ο ελεγκτής για το σύνολο των ετών 1992-1997. Η αντιστάθμιση για την παροχή δημόσιας υπηρεσίας αντιστοιχούσε στα καθήκοντα παροχής δημόσιας υπηρεσίας που άσκησε η RTP και δεν υπήρξε καμία υπεραντιστάθμιση. Η Πορτογαλία επιβεβαίωσε επίσης ότι, όσον αφορά τα έτη 1994, 1995 και 1996, ελήφθησαν υπόψη όλα τα κέρδη από διαφημίσεις (οπότε και συμπεριελήφθησαν τα κέρδη που προέκυψαν από υπέρβαση του επιτρεπόμενου χρόνου για διαφημίσεις) τα οποία μείωσαν αντιστοίχως την ανάγκη χρηματοδότησης για παροχή δημόσιας υπηρεσίας (94). Όσον αφορά το έτος 1996, το άρθρο 15 της νέας σύμβασης δημόσιας υπηρεσίας ανέφερε ότι, για τον καθορισμό του ύψους της αντιστάθμισης, τα κέρδη που απορρέουν από την εκμετάλλευση των καναλιών πρέπει να αποκλείονται από την άθροιση των εξόδων που λαμβάνονται υπόψη για τον υπολογισμό του συνολικού κόστους της παροχής δημόσιας υπηρεσίας. Στα «κέρδη» συμπεριλαμβάνονται και τα έσοδα από διαφημίσεις. Η Πορτογαλία επιβεβαίωσε ρητά ότι τα κέρδη από διαφημίσεις είχαν αφαιρεθεί από το ποσό της απαιτούμενης αντιστάθμισης (95).
(186)
Όσον αφορά το έτος 1998, η ανεξάρτητη εταιρεία BDO Binder διενήργησε έλεγχο όσον αφορά τη σχέση μεταξύ των υποχρεώσεων παροχής δημόσιας υπηρεσίας της RTP και των εξόδων που συνδέονται με αυτές. Η έκθεση της BDO Binder προβαίνει σε πολλές συστάσεις για το μέλλον και προτείνει να ενισχυθούν οι εσωτερικοί έλεγχοι για να εξασφαλιστεί η συμμόρφωση της RTP με τους εσωτερικούς κανονισμούς, χωρίς ωστόσο να διαπιστώνει ότι η RTP είχε λάβει υπερβολικές αντισταθμίσεις σε σχέση με τα καθήκοντα δημόσιας υπηρεσίας που ασκούσε ή ότι δεν ήταν αξιόπιστα τα στοιχεία στα οποία στηρίχθηκε η RTP κατά την εκπόνηση της έκθεση για την παροχή δημόσιας υπηρεσίας και που χρησιμοποίησε η Επιτροπή στην απόφαση της 15ης Οκτωβρίου 2003. Τα συγκεκριμένα στοιχεία που εξετάζονται στην έκθεση της BDO Binder, αφορούν τη μη καταγραφή ορισμένων περιουσιακών στοιχείων. Ωστόσο, η έκθεση της BDO Binder φαίνεται ότι ασκεί κριτική κυρίως στην απουσία απογραφής των περιουσιακών στοιχείων (96), χωρίς όμως να συμπεραίνει ότι δεν είχαν γίνει οι αντίστοιχες επενδύσεις ή ότι τα επενδεδυμένα ποσά είχαν καταλογιστεί λάθος. Η Πορτογαλία τόνισε, εντούτοις, ότι, εν πάση περιπτώσει, τα στοιχεία για τις αντίστοιχες επενδύσεις δεν είχαν ληφθεί υπόψη στον υπολογισμό της αντιστάθμισης, γεγονός που απέκλειε τη δυνατότητα επιστροφής των εξόδων απόσβεσης των πάγιων στοιχείων του ενεργητικού.
(187)
Όσον αφορά την υπέρβαση των ορίων του χρόνου για τις διαφημίσεις, η έκθεση της BDO Binder διαπίστωσε ότι όλα τα έσοδα από διαφημίσεις είχαν ληφθεί υπόψη στον υπολογισμό των αναγκών χρηματοδότησης της δημόσιας υπηρεσίας. Εξάλλου, κανένας από αυτούς τους παράγοντες δεν ανάγκασε τον ελεγκτή να εκφέρει αρνητική γνώμη όσον αφορά την εκπλήρωση, εκ μέρους της RTP, των υποχρεώσεών της παροχής δημόσιας υπηρεσίας, ούτε να διαπιστώσει κάποια υπεραντιστάθμιση.
(188)
Αλλά αυτό που έχει μεγαλύτερη σημασία για την ανάλυση στην παρούσα απόφαση είναι το συμπέρασμα στο οποίο καταλήγει η έκθεση της BDO Binder (και το οποίο δεν αμφισβητεί η SIC) ότι ενώ η RTP θα μπορούσε να είχε ζητήσει 25 δισεκατ. PTE για την εκπλήρωση των υποχρεώσεών της παροχής δημόσιας υπηρεσίας, αντίθετα έλαβε μόνο 14 δισεκατ. PTE. Με άλλα λόγια, η έκθεση της BDO Binder δεν διαπιστώνει καμία υπεραντιστάθμιση, αλλά καταλήγει στο αντίθετο συμπέρασμα.
(189)
Όπως αναφέρεται στην απόφαση NN 31/06 σχετικά με την αναδιάρθρωση της RTP, ο εξωτερικός έλεγχος που διενήργησε η PriceWaterhouse Coopers εξέτασε διεξοδικά εάν οι χρηματοοικονομικές πληροφορίες που υπέβαλαν οι πορτογαλικές αρχές ήταν σύμφωνες με τους λογαριασμούς της RTP κατά την περίοδο 1991 έως 2003, με τα ποσά που περιελάμβαναν οι εκθέσεις ελέγχου της δημόσιας υπηρεσίας και με άλλες πηγές πληροφοριών που κρίθηκαν κατάλληλες για να διασφαλιστεί η συμμόρφωση των λογιστικών ελέγχων (βλέπε σκέψη 38 της απόφασης NN 31/06). Η έκθεση ελέγχου της PWC επικύρωσε τα στοιχεία χωρίς να κάνει κάποια σημαντική παρατήρηση (σκέψη 52 της απόφασης NN 31/06). Η έκθεση ελέγχου της PWC επιβεβαίωσε ρητά ότι τα ποσά που έλαβε η RTP ως αντιστάθμιση για την παροχή δημόσιας υπηρεσίας αντιστοιχούσαν στα ποσά που αναφέρονταν στα ψηφίσματα του Υπουργικού Συμβουλίου (βλέπε αιτιολογική σκέψη 41 και πίνακα 39 της απόφασης NN 31/06). Η έκθεση ελέγχου της PWC τονίζει τη γενική υποχρηματοδότηση της RTP και υπογραμμίζει ότι, εκτός των καθηκόντων δημόσιας υπηρεσίας που δικαιούντο αντιστάθμισης δυνάμει των συμβάσεων δημόσιας υπηρεσίας, η RTP άσκησε καθήκοντα δημόσιας υπηρεσίας για τα οποία δεν μπορούσε να ζητήσει καμία αντιστάθμιση από το κράτος. Η Επιτροπή, στην απόφαση NN 31/06, συνήγαγε, επομένως, το συμπέρασμα ότι η έκθεση ελέγχου της PWC μπορούσε να στηριχθεί ορθώς στους χρηματοοικονομικούς λογαριασμούς της RTP και διαπίστωσε ότι η RTP ήταν όντως χρονίως υποχρηματοδοτούμενη. Ως εκ τούτου, για τους σκοπούς της παρούσας απόφασης, η έκθεση ελέγχου της PWC μπορεί να θεωρηθεί ως ένα άλλο στοιχείο το οποίο, μαζί με τους εξωτερικούς ελέγχους των εκθέσεων δημόσιας υπηρεσίας, αποδεικνύει την ακρίβεια των στοιχείων που χρησιμοποίησε η Επιτροπή στην απόφαση 2005/403/ΕΚ.
(190)
Όσον αφορά το επιχείρημα του καταγγέλλοντα ότι έπρεπε να είχε ληφθεί υπόψη η έκθεση αριθ. 8/2002 του Tribunal de Contas, του ελεγκτικού συνεδρίου της χώρας, η Επιτροπή εξέτασε, όντως, την εν λόγω έκθεση στην αξιολόγηση στην οποία προβαίνει στην παρούσα απόφαση. Πρώτον, πρέπει να αναγνωρισθεί, όπως παραδέχθηκε επίσης η SIC, ότι η έκθεση ελέγχου αριθ. 8/2002 καλύπτει την περίοδο από το 1997 έως το 2000, και είναι, επομένως, βάσιμη μόνο για τα έτη 1997 και 1998. Ενώ σ’ αυτήν την έκθεση αναφέρονται τα στοιχεία όσον αφορά προηγούμενα έτη, τα στοιχεία αυτά προορίζονταν για να περιγράψουν τη γενική οικονομική ανάπτυξη της RTP, αλλά δεν αποτέλεσαν τα ίδια αντικείμενο της έρευνας του ελεγκτικού συνεδρίου.
(191)
Επιπλέον, η έκθεση αριθ. 8/2002 δεν διαπιστώνει καμία ανωμαλία στη χρηματοδότηση της RTP ούτε καμία υπεραντιστάθμιση για τα έτη 1997-2000 (ή για κάποιο από τα άλλα έτη). Αντίθετα, η έκθεση αριθ. 8/2002 τονίζει ότι η RTP αντιμετώπισε αρκετές φορές διαρθρωτικές χρηματοπιστωτικές δυσκολίες. Κατά συνέπεια, η Επιτροπή δεν είναι σε θέση, με βάση την έκθεση αριθ. 8/2002, να χαρακτηρίσει ορισμένες πληρωμές ως υπεραντιστάθμιση ή παράνομη κρατική ενίσχυση. Αντίθετα, η έκθεση αριθ. 8/2002 επιβεβαιώνει ρητά ότι, από το 1993 μέχρι το τέλος του 1999, η RTP μπόρεσε να επιβιώσει μόνο με συνεχή και αυξανόμενη χρέωση.
(192)
Όπως ανέφερε ο καταγγέλλων, η έκθεση αριθ. 8/2002 ασκεί συχνά κριτική στη διαχείριση της εταιρείας και τονίζει τις ανεπάρκειες που θα μπορούσαν να είχαν αποφευχθεί. Στόχος της έκθεσης αριθ. 8/2002 ορίζεται ως μια γενική επισκόπηση της διαχείρισης της RTP και της παροχής δημόσιας υπηρεσίας τηλεόρασης από αυτήν, από πλευράς αποτελεσματικότητας, αποδοτικότητας και οικονομίας. Όπως τόνισε ο καταγγέλλων, στην έκθεση αριθ. 8/2002 αναφέρεται ότι η RTP διέθετε ανελαστικές δομές και υπερβολικά υψηλά επίπεδα προσωπικού, καθώς και ότι παρείχε τις δημόσιες υπηρεσίες της κατά ανεπαρκή τρόπο. Η έκθεση αριθ. 8/2002 ασκεί επίσης κριτική στην εξαιρετικά αόριστη και γενική έννοια της υποχρέωσης παροχής δημόσιας υπηρεσίας και των συμβάσεων δημόσιας υπηρεσίας οι οποίες καταλήγουν, σύμφωνα με το ελεγκτικό συνέδριο του κράτους, σε διαχειριστική ανεπάρκεια.
(193)
Ωστόσο, η Επιτροπή εξέτασε την έννοια της υποχρέωσης παροχής δημόσιας υπηρεσίας της RTP στην απόφαση της 15ης Νοεμβρίου 2003. Στην υπόθεση T-442/03, το Δικαστήριο υποστήριξε ότι μπορούσε να γίνει αποδεκτός ο ευρύς ορισμός της εντολής που ανατέθηκε στην RTP (97). Όσον αφορά τις εικαζόμενες ανεπάρκειες, η Επιτροπή θα ήθελε να τονίσει ότι αυτή η πτυχή δεν χρειάζεται να ληφθεί υπόψη κατά την εφαρμογή της ανακοίνωσης για τις ραδιοτηλεοπτικές μεταδόσεις.
(194)
Το τρίτο κριτήριο που πρέπει να εξετάσει η Επιτροπή, είναι το κατά πόσον η χρηματοδότηση αναλογεί στο καθαρό κόστος παροχής δημόσιας υπηρεσίας.
(195)
Η ανακοίνωση για τις ραδιοτηλεοπτικές μεταδόσεις περιγράφει τα κριτήρια βάσει των οποίων η Επιτροπή εξετάζει την αναλογικότητα της κρατικής χρηματοδότησης. Η κρατική χρηματοδότηση δεν μπορεί να υπερβαίνει το καθαρό κόστος της παροχής δημόσιας υπηρεσίας και δεν πρέπει να προκαλεί στρεβλώσεις στην αγορά που δεν είναι απαραίτητες για την εκπλήρωση της αποστολής δημόσιας υπηρεσίας (98).
(196)
Κατ’ αρχήν για να προσδιοριστεί ορθώς το κόστος των δραστηριοτήτων της δημόσιας υπηρεσίας, η ανακοίνωση για τις ραδιοτηλεοπτικές μεταδόσεις επιβάλλει τον διαχωρισμό του κόστους και των εσόδων ανάμεσα στη δημόσια υπηρεσία και τις εμπορικές δραστηριότητες.
(197)
Όπως αναφέρεται στις αιτιολογικές σκέψεις 61 έως 67 της παρούσας απόφασης, οι συμβάσεις δημόσιας υπηρεσίας καθορίζουν τη μέθοδο κατανομής του κόστους και των εσόδων που η RTP οφείλει να εφαρμόσει. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, το έργο της Επιτροπής διευκολύνθηκε διότι η RTP εφάρμοσε ένα σύστημα αναλυτικής λογιστικής που επιτρέπει τον υπολογισμό της δαπάνης που αναλαμβάνει η επιχείρηση, προκειμένου να εκπληρώσει κάθε μια από τις υποχρεώσεις δημόσιας υπηρεσίας που συνεπάγονται αντισταθμιστικές πληρωμές.
(198)
Σύμφωνα με το σύστημα αυτό, κάθε δαπάνη αντιστοιχεί σε μια δραστηριότητα και κατά συνέπεια κατανέμεται στις ποικίλες δραστηριότητες που συνεπάγονται αντισταθμίσεις για την παροχή δημόσιας υπηρεσίας από την RTP, βάσει αντικειμενικών λογιστικών αρχών.
(199)
Δεδομένου ότι τα έσοδα που προέρχονται από την παροχή κάθε δημόσιας υπηρεσίας που συνεπάγεται αντισταθμιστική πληρωμή εκπίπτουν από το κόστος εκμετάλλευσης της δημόσιας υπηρεσίας, το σύστημα εγγυάται το ότι οι ετήσιες αντισταθμιστικές πληρωμές περιορίζονται στο καθαρό κόστος κάθε μιας των υποχρεώσεων δημόσιας υπηρεσίας (βλέπε σημείο 65 της παρούσας απόφασης).
(200)
Σύμφωνα με τα ανωτέρω, η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι παράμετροι για τον υπολογισμό του κόστους έχουν οριστεί με τρόπο αντικειμενικό και διαφανή.
(201)
Ωστόσο, οι κανόνες αντιστάθμισης του κόστους θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε υποεκτίμηση του πραγματικού καθαρού κόστους της παροχής δημόσιας υπηρεσίας από την RTP και κατά συνέπεια να προκαλέσουν διαρθρωτική υποχρηματοδότηση των πραγματικών αναγκών.
(202)
Όπως προκύπτει από την αιτιολογική σκέψη 65, σύμφωνα με τη μέθοδο υπολογισμού του κόστους όπως αυτή ορίζεται από τις συμβάσεις δημόσιας υπηρεσίας, ορισμένες δαπάνες της δημόσιας υπηρεσίας εξαιρούνται από την καταβολή ετήσιων αντισταθμίσεων (99). Εξάλλου, η Πορτογαλία ενημέρωσε την Επιτροπή ότι, παρόλο που η RTP υποχρεούτο να αποδώσει τον ΦΠΑ επί των εισπραχθέντων ετήσιων αντισταθμίσεων, το αναλογούν κόστος δεν μπόρεσε να υπολογιστεί με βάση τους ισχύοντες λογιστικούς κανόνες (βλέπε αιτιολογική σκέψη 94). Τέλος, στις εκθέσεις της σχετικά με τη δημόσια υπηρεσία, η RTP δεν συμπεριέλαβε το σύνολο των επενδύσεων που πραγματοποιήθηκαν σε απαραίτητο εξοπλισμό για την παροχή της δημόσιας υπηρεσίας, μολονότι είχε εγγραφεί στους χρηματοοικονομικούς λογαριασμούς της (βλέπε αιτιολογική σκέψη 67).
(203)
Ωστόσο, σύμφωνα με τις διατάξεις του Πρωτοκόλλου του Άμστερνταμ τα κράτη μέλη είναι αρμόδια για το καθεστώς χρηματοδότησης της δημόσιας ραδιοτηλεόρασης. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, η Πορτογαλία αποφάσισε να μην επιστρέψει τμήμα των δαπανών που κατέβαλε ο πάροχος της υπηρεσίας για την εκπλήρωση της αποστολής του.
(204)
Στην παρούσα περίπτωση, το κράτος δεν χορήγησε μόνο ετήσιες αντισταθμίσεις προς την RTP, αλλά επιπλέον της παρείχε και συμπληρωματική χρηματοδότηση υπό μορφή αυξήσεων μετοχικού κεφαλαίου, χορήγησης δανείου και συμφωνίας με τον οργανισμό κοινωνικής ασφάλισης. Σύμφωνα με την παράγραφο 57 της ανακοίνωσης για τις ραδιοτηλεοπτικές μεταδόσεις, η Επιτροπή πρέπει να αναλύσει εάν όλα τα μέτρα είναι ανάλογα προς το καθαρό κόστος παροχής δημόσιας υπηρεσίας. Μόνον τότε θα μπορεί να θεωρηθεί η χρηματοδότηση της RTP ως συμβιβάσιμη με το άρθρο 106 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ.
(205)
Η Επιτροπή κρίνει, επίσης, πως οι υποχρεώσεις δημόσιας υπηρεσίας που επιβλήθηκαν στην RTP και που δεν συνεπάγονταν αντισταθμίσεις δυνάμει των συμβάσεων δημόσιας υπηρεσίας, μπορούν να θεωρηθούν ως νόμιμες υποχρεώσεις δημόσιας υπηρεσίας σαφώς καθορισμένες και οι οποίες έχουν τυπικά επιβληθεί από το κράτος στον πάροχο δημόσιας υπηρεσίας. Ως εκ τούτου, σύμφωνα με τους κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις, η Πορτογαλία δύναται να χρηματοδοτήσει το σύνολο του καθαρού κόστους παροχής δημόσιας υπηρεσίας που έχει αναλάβει η RTP.
(206)
Στον πίνακα 6 στην αιτιολογική σκέψη 207, αναφέρονται το κόστος που ανέλαβε η RTP προκειμένου να διασφαλίσει την παροχή δημόσιας υπηρεσίας (κόστος επενδύσεων και καθαρό κόστος εκμετάλλευσης), όπως υπολογίστηκε σύμφωνα με τους λογιστικούς κανόνες, καθώς και οι εισπραχθείσες αντισταθμίσεις που αντιστοιχούν στο κόστος των επενδύσεων και της εκμετάλλευσης.
(207)
Πρώτον, παρουσιάζεται το κόστος των επενδύσεων σε εξοπλισμό απαραίτητο για την παροχή δημόσιας υπηρεσίας (πίνακας 5) καθώς και η προβλεπόμενη αντιστάθμιση για χρηματοδότηση των επενδύσεων (πίνακας 2). Δεύτερον, ακολουθεί το καθαρό κόστος εκμετάλλευσης της RTP (πίνακας 4) και οι προβλεπόμενες αντισταθμιστικές πληρωμές (πίνακας 1). Τέλος, ο πίνακας παρουσιάζει το όφελος που αποκόμισε επιχείρηση από τις ενισχύσεις ad hoc που προέκυψαν από τη συμφωνία με τον οργανισμό κοινωνικής ασφάλισης και τη χορήγηση δανείου το 1998.
Πίνακας 6
Σύνοψη των αναγκών χρηματοδότησης και αντιστάθμισης του καθαρού κόστους εκμετάλλευσης για την παροχή δημόσιας υπηρεσίας, σύμφωνα με τους λογιστικούς κανόνες
(εκατ. PTE)
1992
1993
1994
1995
1996
1997
1998
Σύνολο
Κόστος επενδύσεων
2 632,6
2 102,0
2 763,9
992,7
1 480,4
4 037,4
6 054,2
20 063,2
Εισφορές κεφαλαίου
-0
-0
-10 000,0
-12 800,0
-10 000,0
-14 000,0
-0
-46 800,0
Διαφορά ανάμεσα στο κόστος επενδύσεων και την αντιστάθμιση
2 632,6
2 102,0
-7 236,1
-11 807,3
-8 519,6
-9 962,6
6 054,2
-26 736,8
Κόστος εκμετάλλευσης της δημόσιας υπηρεσίας
6 718,2
7 960,0
8 384,1
8 103,3
17 217,1
37 972,1
30 101,3
116 456,1
Αντισταθμιστικές πληρωμές
-6 200,0
-7 100,0
-7 145,0
-7 200,0
-14 500,0
-10 350,0
-14 000,0
-66 495,0
Κοινωνική Ασφάλιση
-
-1 206,0
-
-
-
-
-
-1 206,0
Δάνεια
-20 000,0
-20 000,0
Διαφορά ανάμεσα στο κόστος εκμετάλλευσης και την αντιστάθμιση
518,2 (100)
- 346
1 239,1
903,3
2 717,1
27 622,1
-3 898,7
28 755,1
Πηγή: Χρηματοοικονομική έκθεση και εκθέσεις παροχής δημόσιας υπηρεσίας.
(208)
Όπως έχει ήδη αναφερθεί στις αιτιολογικές σκέψεις 201 και 202, το σύστημα των ετήσιων αντισταθμιστικών πληρωμών που επέλεξε η Πορτογαλία οδήγησε σε υποεκτίμηση του πραγματικού κόστους της παροχής δημόσιας υπηρεσίας από την RTP και προκάλεσε συσσώρευση χρέους. Σε δεύτερο στάδιο, για να διατηρηθεί η χρηματοπιστωτική ισορροπία της RTP, η Πορτογαλία θέσπισε μέτρα ad hoc για τη χρηματοδότηση του κόστους που προέκυψε για την RTP από την παροχή δημόσιας υπηρεσίας.
(209)
Όπως φαίνεται από τον πίνακα 6 στην αιτιολογική σκέψη 207, η εισφορά κεφαλαίου υπερκάλυψε το κόστος των επενδύσεων που πραγματοποίησε η RTP για την παροχή δημόσιας υπηρεσίας κατά 26 736,8 εκατ. PTE, ενώ το κόστος εκμετάλλευσης δεν καλύφθηκε στο σύνολό του από τις αντισταθμιστικές πληρωμές και από τα άλλα ad hoc μέτρα και εμφανίστηκε έλλειμμα ύψους 28 755,1 εκατ. PTE. Μολονότι οι εισφορές κεφαλαίων προορίζονταν αρχικά για χρηματοδότηση των επενδύσεων σε εξοπλισμό, διατέθηκαν και για την αποπληρωμή των συσσωρευμένων χρεών.
(210)
Όπως προκύπτει από τον πίνακα 6 στην αιτιολογική σκέψη 207, η συνολική αντιστάθμιση υπολειπόταν κατά 2 018,3 εκατ. PTE του καθαρού κόστους παροχής της δημόσιας υπηρεσίας (28 755,1 μείον 26 736,8 εκατ. PTE). Ως εκ τούτου η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι, σύμφωνα με τους ενωσιακούς κανόνες, υπάρχει το στοιχείο της αναλογικότητας ανάμεσα στη συνολική κρατική χρηματοδότηση και το καθαρό κόστος εκμετάλλευσης που ανέλαβε η RTP για την παροχή της δημόσιας υπηρεσίας κατά τη διάρκεια της εξεταζόμενης περιόδου. Αυτό το συμπέρασμα δεν αλλάζει ακόμη και εάν θεωρηθεί ότι τα 11 000 000 PTE που προέκυψαν από την απαλλαγή από τα τέλη καταχώρισης, συνιστούν επίσης κρατική ενίσχυση (βλέπε αιτιολογικές σκέψεις 119 και 120 της παρούσας απόφασης), αντίθετα προς την αρχική υπόθεση της Επιτροπής. Λαμβανομένου υπόψη αυτού του ποσού, θα υπάρχει πάλι υποχρηματοδότηση της RTP ισοδύναμη προς 2 007,3 εκατ. PTE.
(211)
Η Επιτροπή κρίνει πως τα εισπραχθέντα ποσά από την RTP ήταν πιθανόν κατώτερα του συνολικού πραγματικού κόστους που προέκυψε για την RTP κατά την εκπλήρωση των υποχρεώσεων που της ανέθεσε το κράτος, δεδομένου ότι ο πίνακας 6 στην αιτιολογική σκέψη 207 δεν περιλαμβάνει το σύνολο των εξόδων της RTP για την παροχή δημόσιας υπηρεσίας κατά την περίοδο 1992-1998.
(212)
Σύμφωνα με την ανακοίνωση για τις ραδιοτηλεοπτικές μεταδόσεις, η Επιτροπή οφείλει να διασφαλίσει ότι η κρατική χρηματοδότηση είναι ανάλογη προς το καθαρό κόστος παροχής δημόσιας υπηρεσίας, αλλά και ότι δεν προκαλείται στρέβλωση της αγοράς από τις εμπορικές δραστηριότητες της δημόσιας υπηρεσίας για τις οποίες δεν υπάρχει δυνατότητα ακριβούς κατανομής του κόστους σε σχέση με τα έσοδα και οι οποίες δεν είναι απαραίτητες για την εκπλήρωση της αποστολής της ως δημόσιας υπηρεσίας. Στρέβλωση θα μπορούσε να προκύψει στην περίπτωση που η RTP θα μείωνε τις τιμές διαφήμισης στην αγορά, ώστε να μειωθούν τα έσοδα των ανταγωνιστών της (101). Στην περίπτωση αυτή, η RTP δεν θα μεγιστοποιούσε τα εμπορικά της έσοδα, ενώ παράλληλα θα διόγκωνε αδικαιολόγητα τις ανάγκες της σε κρατική χρηματοδότηση. Σύμφωνα με την ανακοίνωση για τις ραδιοτηλεοπτικές μεταδόσεις, παρόμοια συμπεριφορά, αν αποδειχθεί, δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι απορρέει από την εντολή δημόσιας υπηρεσίας που έχει ανατεθεί στον οργανισμό ραδιοτηλεόρασης (102).
(213)
Η Επιτροπή, στην απόφασή της για κίνηση της διαδικασίας έρευνας της 15ης Νοεμβρίου 2001, δήλωσε ότι, αν αποδειχθεί παρόμοια συμπεριφορά, θα λάβει υπόψη τις στρεβλώσεις και την ενδεχόμενη ανάγκη για μεγαλύτερη κρατική χρηματοδότηση προκειμένου να εκτιμήσει κατά πόσο υπήρξε υπεραντιστάθμιση. Σε αυτό το στάδιο της διαδικασίας η Επιτροπή επεσήμανε ότι «με βάση τα στοιχεία που μέχρι τώρα έχει στη διάθεσή της, δεν είναι σε θέση να καθορίσει κατά πόσο η RTP επέδειξε παρόμοια συμπεριφορά» (103).
(214)
Στο αίτημα της Επιτροπής για υποβολή παρατηρήσεων μετά την κίνηση της διαδικασίας, η Επιτροπή δεν έλαβε καμία παρατήρηση από τους ανταγωνιστές της RTP που να υποδεικνύει ή να αποδεικνύει ότι η RTP εφάρμοσε πρακτικές αθέμιτου ανταγωνισμού στις εμπορικές αγορές, συμπεριφορά η οποία θα οδηγούσε σε αύξηση της κρατικής χρηματοδότησης ασυμβίβαστη με τη Συνθήκη (104).
(215)
Λαμβάνοντας υπόψη τα ανωτέρω, η Επιτροπή κρίνει πως δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι η RTP συμπεριφέρθηκε με τέτοιο τρόπο. Κατά συνέπεια, η Επιτροπή συμπεραίνει ότι η RTP δεν εφάρμοσε αθέμιτες πρακτικές στις εμπορικές αγορές, γεγονός που θα οδηγούσε σε μεγαλύτερη κρατική χρηματοδότηση και ότι δεν υπήρξε υπεραντιστάθμιση ως αποτέλεσμα της συμπεριφοράς της.
(216)
Συνεπώς, η Επιτροπή συνάγει το συμπέρασμα ότι η συμφωνία με τον οργανισμό κοινωνικής ασφάλισης, οι εισφορές κεφαλαίου και το δάνειο «μειωμένης εξασφάλισης», καθώς και η προσωρινή απαλλαγή από τα τέλη καταχώρισης θα πρέπει να θεωρηθούν ως κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ. Πάντως, η χρηματοδότηση της RTP μέσω ad hoc μέτρων είναι συμβιβάσιμη με την εσωτερική αγορά σύμφωνα με το άρθρο 106 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ. Η συνολική χρηματοδότηση είναι ανάλογη προς το καθαρό κόστος που αντιστοιχεί στην εκπλήρωση των υποχρεώσεων δημόσιας υπηρεσίας όπως σαφώς έχουν οριστεί και ανατεθεί. Κατά συνέπεια, η κρατική χρηματοδότηση δεν επηρέασε τις συναλλαγές και τον ανταγωνισμό στην Ένωση σε βαθμό που να αντίκειται προς τα συμφέροντα της Ένωσης, σύμφωνα με το άρθρο 106 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ (105).
VI. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ
(217)
Η Επιτροπή διαπιστώνει ότι η Πορτογαλία χορήγησε παράνομα τις ενισχύσεις ad hoc κατά παράβαση του άρθρου 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ (106). Τούτο δεν αφορά την προσωρινή απαλλαγή από τις συμβολαιογραφικές αμοιβές και τα έξοδα δημοσίευσης, σύμφωνα με το άρθρο 11 παράγραφος 1 του νόμου αριθ. 21/92, δεδομένου ότι τα εν λόγω μέτρα δεν θεωρούνται κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ.
(218)
Όπως αναφέρεται στην αιτιολογική σκέψη 143, η Επιτροπή συνάγει το συμπέρασμα ότι η συμφωνία με τον οργανισμό κοινωνικής ασφάλισης το 1993, οι εισφορές κεφαλαίου κατά την περίοδο από το 1994 έως το 1997 και το δάνειο που χορηγήθηκε το 1998 συνιστούν κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ. Ομοίως, η απαλλαγή από τα τέλη καταχώρισης σύμφωνα με το άρθρο 11 παράγραφος 1 του νόμου αριθ. 21/92 και η πάγια απαλλαγή από τα έξοδα σύμφωνα με το άρθρο 11 παράγραφος 2 του νόμου αριθ. 21/92 συνιστούν κρατική ενίσχυση. Τα μέτρα ad hoc χορηγήθηκαν με κρατικούς πόρους, δύνανται να προκαλέσουν νόθευση του ανταγωνισμού στην εσωτερική αγορά ευνοώντας την RTP και επηρεάζουν τις εμπορικές συναλλαγές.
Τα μέτρα ad hoc δεν πληρούν τις προϋποθέσεις που διατυπώνονται στην απόφαση Altmark, διότι δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι εμπίπτουν σε ένα σύστημα αντισταθμίσεων του οποίου οι παράμετροι είχαν εκ των προτέρων ορισθεί με αντικειμενικό και διαφανή τρόπο. Επίσης, είναι προφανές ότι η RTP δεν επελέγη με δημόσιο διαγωνισμό που εγγυάται το χαμηλότερο δυνατό κόστος και δεν υπάρχουν αποδείξεις ότι το ύψος των ad hoc πληρωμών υπολογίστηκε με βάση την ανάλυση του κόστους που θα προέκυπτε για μια ανάλογη επιχείρηση.
(219)
Η απαλλαγή που προβλέπεται στο άρθρο 106 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ εφαρμόζεται στα μέτρα ad-hoc με εξαίρεση την πάγια απαλλαγή της RTP δυνάμει του άρθρου 11 παράγραφος 2 του νόμου αριθ. 21/92. Όπως αναφέρεται ανωτέρω, τα μέτρα αυτά αντιστάθμισαν τις σαφώς ορισθείσες υποχρεώσεις της δημόσιας υπηρεσίας όπως αυτές είχαν ανατεθεί στην RTP με τον νόμο αριθ. 21/92 και τις συμβάσεις δημόσιας υπηρεσίας. Τα μέτρα ad hoc είναι ανάλογα προς το καθαρό κόστος εκμετάλλευσης της παροχής δημόσιας υπηρεσίας από την RTP. Τα μέτρα ad hoc δεν στρεβλώνουν τον ανταγωνισμό σε βαθμό αντίθετο προς το συμφέρον της Ένωσης, επειδή τα μέτρα είναι ανάλογα προς το καθαρό κόστος παροχής δημόσιας υπηρεσίας από την RTP. Η RTP δεν συμπεριφέρθηκε επίσης κατά τρόπο αντίθετο προς τον ανταγωνισμό σε εμπορικές δραστηριότητες.
(220)
Η Επιτροπή συνάγει το συμπέρασμα ότι η πάγια απαλλαγή που προβλέπεται στο άρθρο 11 παράγραφος 2 του νόμου αριθ. 21/92 συνιστά κρατική ενίσχυση που δεν είναι συμβιβάσιμη με την εσωτερική αγορά, εφόσον δεν μπορεί να χαρακτηριστεί ως αντιστάθμιση για την παροχή υπηρεσίας γενικού οικονομικού συμφέροντος κατά την έννοια του άρθρου 106 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ. Ως εκ τούτου, η Πορτογαλία οφείλει να καταργήσει αυτόν τον νόμο. Η Πορτογαλία θα πρέπει επίσης να εξασφαλίσει την επιστροφή από την RTP κάθε ενίσχυσης που έχει καταβάλει σε αυτήν δυνάμει του εν λόγω νόμου.
(221)
Λαμβάνοντας υπόψη τα ανωτέρω συμπεράσματα, η Επιτροπή,
ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΠΟΦΑΣΗ:
Άρθρο 1
1. Τα ακόλουθα μέτρα ad hoc που χορήγησε η Πορτογαλία στην Radiotelevisão Portuguesa, SA, (RTP) συνιστούν κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης:
α)
η αναδιάταξη χρέους ύψους 1 206 εκατ. PTE από την Πορτογαλία υπέρ της RTP υπό μορφή συμφωνίας με τον αρμόδιο για την κοινωνική ασφάλιση φορέα το 1993·
β)
οι εισφορές κεφαλαίου κατά την περίοδο 1994 έως 1997 ύψους 46 800 εκατ. ΡΤΕ·
γ)
το δάνειο 20 000 εκατ. PTE που χορηγήθηκε το 1998·
δ)
η προσωρινή απαλλαγή από τα τέλη καταχώρισης που προβλέπονται στο άρθρο 11 παράγραφος 1 του πορτογαλικού νόμου αριθ. 21/92 και ανέρχονται σε 11 000 000 PTE.
2. Τα μέτρα κρατικών ενισχύσεων που αναφέρονται στην παράγραφο 1 του παρόντος άρθρου συμβιβάζονται με την εσωτερική αγορά κατά την έννοια του άρθρου 106 παράγραφος 2 της Συνθήκης, εφόσον δεν είχαν ως συνέπεια την υπέρμετρη αντιστάθμιση του καθαρού κόστους παροχής της δημόσιας υπηρεσίας που ανατέθηκε στην RTP.
Άρθρο 2
Η απαλλαγή από τις συμβολαιογραφικές αμοιβές και τα έξοδα δημοσίευσης που προβλέπεται στο άρθρο 11 παράγραφος 1 του πορτογαλικού νόμου αριθ. 21/92 δεν συνιστούν κρατική ενίσχυση.
Άρθρο 3
1. Η απεριόριστη απαλλαγή που χορηγήθηκε στην RTP από την καταβολή κάθε εξόδων και τελών όσον αφορά κάθε πράξη εγγραφής, καταχώρισης ή θεώρησης, όπως προβλέπεται στο άρθρο 11 παράγραφος 2 του πορτογαλικού νόμου αριθ. 21/92, συνιστά κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης.
2. Η κρατική ενίσχυση που χορηγήθηκε παράνομα από την Πορτογαλία, κατά παράβαση του άρθρου 108 παράγραφος 3 της Συνθήκης, με βάση το άρθρο 11 παράγραφος 2 του νόμου αριθ. 21/92, υπέρ της RTP, είναι ασυμβίβαστη με την εσωτερική αγορά.
Άρθρο 4
1. Η Πορτογαλία οφείλει να καταργήσει τον νόμο που αναφέρεται στο άρθρο 3 παράγραφος 1 της παρούσας απόφασης και να δώσει εντολή για την ανάκτηση όλων των κρατικών ενισχύσεων που έλαβε η RTP στο πλαίσιο αυτής της διάταξης, έως ότου καταργηθεί ο νόμος.
2. Επί των προς ανάκτηση ποσών οφείλονται τόκοι από την ημερομηνία κατά την οποία ετέθησαν στη διάθεση της RTP μέχρι τον χρόνο της πραγματικής ανάκτησής τους.
3. Οι τόκοι υπολογίζονται με τη μέθοδο του ανατοκισμού σύμφωνα με τις διατάξεις του κεφαλαίου V του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 794/2004 και του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 271/2008 ο οποίος τροποποιεί τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 794/2004.
Άρθρο 5
1. Η ανάκτηση των ενισχύσεων που χορηγήθηκαν βάσει του νόμου που αναφέρεται στο άρθρο 3 είναι άμεση και αποτελεσματική.
2. Η Πορτογαλία διασφαλίζει την εκτέλεση της παρούσας απόφασης εντός τεσσάρων μηνών από την ημερομηνία κοινοποίησής της.
Άρθρο 6
1. Εντός δύο μηνών από την κοινοποίηση της παρούσας απόφασης, η Πορτογαλία υποβάλλει στην Επιτροπή τις ακόλουθες πληροφορίες:
α)
λεπτομερή περιγραφή των μέτρων που έλαβε για την κατάργηση του άρθρου 11 παράγραφος 2 του νόμου αριθ. 21/92·
β)
το συνολικό ποσό (κεφάλαιο και τόκοι ανάκτησης) που πρέπει να επιστρέψει η RΤΡ·
γ)
λεπτομερή περιγραφή των μέτρων που έχουν ήδη ληφθεί ή πρόκειται να ληφθούν για τη συμμόρφωση προς την παρούσα απόφαση·
δ)
τα έγγραφα που υποδεικνύουν ότι έχει δοθεί εντολή στην RTP να επιστρέψει την ενίσχυση.
2. Η Πορτογαλία ενημερώνει την Επιτροπή για την πρόοδο των εθνικών μέτρων που λαμβάνει για την εκτέλεση της παρούσας απόφασης, μέχρις ότου ολοκληρωθεί η ανάκτηση της ενίσχυσης που αναφέρεται στο άρθρο 3. Εφόσον ζητηθεί εκ μέρους της Επιτροπής, η Πορτογαλία παρέχει αμελλητί όλες τις πληροφορίες σχετικά με τα μέτρα που έχει ήδη λάβει ή πρόκειται να λάβει για να συμμορφωθεί προς την παρούσα απόφαση. Επίσης, η Πορτογαλία παρέχει λεπτομερή στοιχεία σχετικά με τα ποσά της ενίσχυσης και τους τόκους που έχουν ήδη επιστραφεί από την RTP.
Άρθρο 7
Η παρούσα απόφαση απευθύνεται στην Πορτογαλική Δημοκρατία.
Βρυξέλλες, 20 Δεκεμβρίου 2011.