РЕШЕНИЕ НА КОМИСИЯТА
от 25 януари 2012 година
относно помощта, предоставена от Гърция на земеделски производители и кооперативи в зърнопроизводството
SA 27354 (C 36/10) (ex NN 3/10, ex CP 11/09)
(нотифицирано под номер C(2011) 9335)
(само текстът на гръцки език е автентичен)
(текст от значение за ЕИП)
(2012/320/ЕС)
ЕВРОПЕЙСКАТА КОМИСИЯ,
като взе предвид Договора за функционирането на Европейския съюз, и по-специално член 108, параграф 2, първа алинея от него,
като взе предвид Споразумението за Европейското икономическо пространство, и по-специално член 62, параграф 1, буква а) от него,
като покани заинтересованите страни да представят мненията си в съответствие с член 108, параграф 2, първа алинея от Договора (1) и като взе предвид техните мнения,
като има предвид, че:
I. ПРОЦЕДУРА
(1)
На 18 ноември 2008 г. Комисията получи по електронна поща информация относно предполагаема помощ, отпусната от гръцката държава на земеделски производители и на обединения на земеделски кооперативи в зърнопроизводството. Предполагаемата помощ е предоставена под формата на безлихвени заеми. С писмо от 21 ноември 2008 г. Комисията поиска от гръцките власти да предоставят информация за въпросната помощ.
(2)
С писмо от 24 ноември 2008 г. Комисията покани жалбоподателя да представи попълнен формуляр за подаване на жалба. Комисията получи формуляра на 8 януари 2009 г.
(3)
След получаването на формуляра за подаване на жалба и тъй като гръцките власти не отговориха на писмото ѝ от 21 ноември 2008 г., на 23 януари 2009 г. Комисията им изпрати второ писмо, с което поиска информация за въпросната мярка. Гръцките власти не представиха отговор в рамките на посочения в писмото краен срок и на 24 март 2009 г. Комисията им изпрати напомняне.
(4)
На 14 май 2009 г. гръцките власти изпратиха писмо на Комисията, с което предоставиха съвсем ограничена информация относно помощта, която е обект на жалбата. На 11 юни 2009 г. Комисията изпрати на гръцките власти второ искане за информация, съдържащо по-подробни въпроси по отношение на предполагаемата държавна помощ.
(5)
На 20 юли 2009 г. гръцките власти поискаха удължаване на крайния срок за предоставяне на съответната информация до 30 август 2009 г. С писмо от 23 юли 2009 г. Комисията се съгласи с това удължаване на срока. С писмо по електронна поща от 1 септември 2009 г. гръцките органи поискаха удължаване на крайния срок с още един месец. С писмо от 14 септември Комисията разреши второто удължаване на крайния срок - до 30 септември 2009 г.
(6)
Повече от два месеца след определения краен срок Комисията все още не беше получила отговор и на 1 декември 2009 г. изпрати на гръцките власти напомняне, в което им даде още един месец за предоставяне на информация. В напомнянето Комисията обърна внимание на гръцките власти на факта, че ако не отговорят в предписания срок, Комисията ще изиска предоставянето на информацията („разпореждане за информация“) съгласно член 10, параграф 3 от Регламент (ЕО) № 659/1999 на Съвета от 22 март 1999 г. за установяване на подробни правила за прилагането на член 93 от Договора за ЕО (2) (3). Освен това от 26 януари 2010 г. случаят е вписан под номер NN 3/10 в регистъра на помощите, за които не е постъпило уведомление.
(7)
Определеният от Комисията краен срок изтече без гръцките власти да предоставят каквато и да било информация. По тази причина на 10 март 2010 г. Комисията прие решение съгласно член 10, параграф 3 от Регламент (ЕО) № 659/1999, с което изиска от гръцките власти да предоставят необходимата информация.
(8)
Гръцките власти отговориха на 19 март 2010 г. В отговора си те твърдяха, че са отговорили на писмото на Комисията от 1 декември 2009 г. с писмо от 9 февруари 2010 г. С писмо от 17 май 2010 г. Комисията изпрати на гръцките власти редица допълнителни въпроси. Изискано беше също така да представят доказателство, че са изпратили писмо на Комисията на 9 февруари 2010 г. Междувременно Комисията получи допълнителна информация от жалбоподателя относно въпросната помощ. В тази връзка на 18 юни 2010 г. Комисията изпрати още едно писмо на гръцките власти, като им предостави възможност за изразяване на мнение по новата информация. Гръцките власти отговориха на писмото на Комисията от 17 май 2010 г., но не представиха каквото и да било доказателство, че на 9 февруари 2010 г. са изпратили писмо на Комисията. На 30 септември 2010 г. гръцките власти отговориха на писмото на Комисията от 18 юни 2010 г.
(9)
С писмо от 15 декември 2010 г. Комисията уведоми Гърция за решението си да открие процедурата, предвидена в член 108, параграф 2 от Договора, по отношение на въпросната помощ. С писмо от 21 януари 2011 г. гръцките власти представиха своето мнение относно решението на Комисията от 15 декември 2010 г. Комисията изпрати на гръцките власти някои допълнителни въпроси с писмо от 5 май 2011 г., на което те отговориха на 6 юни 2011 г.
(10)
Решението на Комисията за откриване на процедурата беше публикувано в Официален вестник на Европейския съюз (4). Комисията покани заинтересованите страни да представят мненията си относно въпросната мярка. Комисията получи мнение от една заинтересована страна, според която въпросните мерки са неправомерни. Гръцките власти бяха уведомени за това мнение, в отговор на което те представиха своето мнение с писмо от 1 декември 2011 г.
II. ПОДРОБНО ОПИСАНИЕ НА ПОМОЩТА
ΙΙ.1. Жалба
(11)
На 18 ноември 2008 г. Комисията получи информация по електронна поща относно предполагаема помощ, отпусната от гръцката държава на земеделски производители и обединения на земеделски кооперативи в зърнопроизводството. Според посочената жалба помощта е под формата на безлихвени заеми в размер на 150 милиона EUR, предоставени на обединения на земеделски кооперативи в сектора на зърнените култури.
II.2. Контекст
(12)
Според предоставената от гръцките власти информация, през 2008 г. гръцките земеделски производители са засели допълнително 60 хиляди хектара (600 хиляди stremmata (единица за площ, равна на десет ара)) царевица в сравнение с предходната година. Това е довело до значително свръхпроизводство на царевица, а оттам и до спад на цените. Положението с пшеницата е същото. Поради този факт и вследствие на икономическата криза гръцкото правителство е решило да предостави подпомагане на гръцките производители.
(13)
Според гръцките власти подпомагането е било предоставено на организации на производители - т.е. на обединения на земеделски кооперативи (ОЗК). ОЗК не са разполагали с необходимите средства за подпомагане на доходите на земеделските производители, а поради финансовата криза не са имали и достъп до финансовите пазари, за да изтеглят заеми. Гръцките власти заявяват освен това, че ако през зимата на 2008 г. кооперативите бяха продали събраните количества зърно, цените биха се понижили драстично, а производителите биха претърпели значителни загуби. Следователно, за да се избегне спад в цените на зърнените култури и да се гарантира минимален доход на земеделските производители, гръцкото правителство е решило да отпусне на ОЗК и непряко на земеделските производители (които са доставили продукцията си на кооперативите) помощ под формата на гарантиран от държавата заем с лихвена субсидия. Според гръцките власти сумите по отпуснатите на ОЗК заеми е трябвало след това да бъдат прехвърлени на производителите срещу количествата зърно, закупено или получено от ОЗК през 2008 г. Поради продължителната криза на зърнения пазар гръцките власти са удължили срока за погасяване на заемите до 30 септември 2010 г.
ΙΙ.3. Мярка
(14)
Гръцките власти са приели редица решения за привеждане в действие на помощта.
(15)
В Решение № 56700/B.3033 от 8 декември 2008 г. на гръцкия министър на икономическите въпроси и финансите се предвижда, inter alia, следното:
„Член 1. С настоящото се одобрява лихвена субсидия за заеми, които са отпуснати или ще бъдат отпуснати през 2008 г. от финансови институции на обединения на земеделски кооперативи (ОЗК) и на първични земеделски кооперативи в Гърция, за да бъде заплатено с тях на производителите за закупените или получените количества зърно през 2008 г. Въпросните заеми се субсидират от датата на отпускането им. […]
Член 3. Продължителността на въпросните заеми е от датата на отпускането им до датата на погасяването им, която не може да бъде по-късно от 30 септември 2009 г. […]“
(16)
В Решение № 2/88675/0025 от 9 декември 2008 г. на гръцкия министър на икономическите въпроси и финансите, се предвижда, inter alia, следното:
„1)
Гръцката държава предоставя 100 % гаранция за обезпечаване на заемите, отпускани от финансови институции на обединения на земеделски кооперативи (ОЗК) и на първични земеделски кооперативи в Гърция, за да бъде заплатено с тях на производителите за закупените или получените количества зърно през 2008 г., в съответствие с разпоредбите на Закон 2322/1995. За заемите, отпуснати от финансовите институции на ОЗК и на първични земеделски кооперативи през 2008 г. за покупка на зърно, важат разпоредбите на настоящото решение, считано от датата на отпускането им. Общият размер на заемите, които са отпуснати или ще бъдат отпуснати, не може да превишава 150 милиона EUR. […]
3)
[…] В случай, че непогасената част от заема не бъде изплатена при настъпване на падежа, въпросната сума става дължима и изискуема. Държавата възстановява гарантираните вземания на банките, след като те представят в срок от три месеца от датата на падежа подкрепящите документи, посочени в Решение № 2/478/0025/4.1.2006 г. на министъра на икономическите въпроси и финансите (Държавен вестник, серия II, № 16, 13.1.2006 г.).“
(17)
Крайният срок за погасяване на заемите е удължен до 30 декември 2010 г. въз основа на решения № 46825/B.2248 от 29 септември 2009 г. и № 2/69591/0025 от 2 октомври 2009 г. на министъра на икономическите въпроси и финансите.
(18)
С Решение № 8264 от 9 декември 2008 г. на гръцкия министър на развитието на селските райони и храните се предвижда разпределяне на сумата от 150 милиона EUR между 57 обединения на земеделски кооперативи. Въпросното решение се позовава също така на решение от 12 ноември 2008 г. на правителствената комисия относно отпускането на заеми в размер на 150 милиона EUR на обединения на земеделски кооперативи и на техните членове.
(19)
Според писмото на гръцките власти, изпратено на 19 март 2010 г., всички въпросни заеми (с изключение на един) са отпуснати от Agricultural Bank of Greece (Гръцката земеделска банка) (наричана по-долу „банка ATE“). Гръцките власти добавят, че лихвената субсидия и гаранцията, предоставени от държавата в сектора на зърнените култури, са били необходими с оглед справяне с понижението на цените през 2008 г., предизвикано от свръхпроизводството на зърно в Гърция. В това писмо гръцките власти изразяват мнението, че предоставеният от държавата малък кредитен механизъм не може да се счита за държавна помощ, тъй като той не нарушава конкуренцията, нито застрашава да я наруши, както и не засяга търговията между държавите-членки. Гръцките власти добавят, че ползата за отделните производители от въпросната мярка е била минимална.
(20)
Съгласно член 1 от договора за заем между банка ATE и ОЗК („Договор за заем“) отпусканите от банка ATE заеми се използват от заемополучателя само за закупуването или получаването на зърнени култури, които са произведени през 2008 г.
(21)
По отношение на условията за отпускане на заема гръцките власти отбелязват, че лихвеният процент е процентът, приложим за 12-месечни гръцки съкровищни облигации (емитирани непосредствено преди датата, от която започва да се начислява лихва), увеличен с 30 %. Освен това те твърдят, че Договорът за заем между банка ATE и ОЗК включва условие, което доказва, че не става въпрос за държавна помощ. Това условие гласи: „Заемополучателят с настоящото поема задължение преди отпускане на заема да подпише с гръцката държава, представлявана от Банката за целите на настоящото, договор за обезпечение върху продуктите, страничните продукти и друго движимо имущество, което заемополучателят ще закупи с този заем, както и върху всички стоки, които притежава или управлява, съгласно разпоредбите на Закон 2844/2000.“ С други думи, ОЗК предоставят обезпечение на държавата (представлявана от банка ATE) под формата на продуктите, закупени от ОЗК със заема.
(22)
Заместник-министърът на финансите приема Решение № 2/21304/0025 на 26 октомври 2010 г. Според посоченото решение:
„А.
Обединенията на земеделски кооперативи (ОЗК) и първичните земеделски кооперативи в Гърция, които са получили заеми, гарантирани от гръцката държава съгласно Решение № 2/88675/0025/9.12.2008 г. на заместник-министъра на икономическите въпроси и финансите, което е в сила към настоящия момент, имат възможност да преструктурират заемите с падеж 30 септември 2010 г., гарантирани от гръцката държава съгласно горепосоченото решение, както следва:
Общата продължителност на преструктурирания заем е пет години, платим на шестмесечни вноски (главница и лихви), като първата вноска е дължима на 30 март 2011 г., а последната - на 30 септември 2015 г.
Освен това всеки заемополучател до настъпване на падежа на заема заплаща на гръцката държава предпазна премия в размер на 2 % от неиздължената към момента част на заема. Първото плащане по премията се извършва при плащането на първата вноска на 30 март 2011 г.
С настоящото се премахват съществуващите обезпечения под формата на зърно в полза на гръцката държава.
Лихвеният процент по преструктурираните по този начин заеми е процентът, прилаган от всяка финансова институция по заеми от същата категория. […]“
III. МНЕНИЕ НА ГЪРЦИЯ
(23)
В отговора си от 21 януари 2011 г. гръцките власти твърдят, че както лихвената субсидия, така и държавната гаранция за заемите трябва да се разглеждат в светлината на Съобщението на Комисията „Временна общностна рамка за мерките за държавна помощ за подпомагане на достъпа до финансиране при настоящата финансова и икономическа криза“ (5) (наричана по-долу „временна рамка“). По-специално те заявяват, че въпросните заеми са отпуснати по време на финансовата и икономическа криза от 2008 г. и 2009 г. с цел преодоляване на кризата.
(24)
Гръцките власти заявяват също така, че поради големия брой крайни получатели (членове на кооперативите) ползата от безлихвения заем за всеки получател е била толкова малка, че не може да се счита за предизвикваща нарушаване на конкуренцията.
(25)
Накрая, гръцките власти твърдят, че задължението на всеки заемополучател да заплаща 2 % застрахователна премия в съответствие с Министерско решение № 2/21304/0025/26.10.2010 доказва отсъствието на държавна помощ.
(26)
В писмото си от 1 декември 2011 г. гръцките власти повтарят редица от представените в хода на процедурата аргументи относно необходимостта от прилагането на тези мерки и основанията за това. Също така те заявяват, че приемането на Министерско решение № 2/21304/0025/26.10.2010 г. и прилагането на лихвен процент при преструктурирането на заемите (процентът, прилаган от всяка финансова институция по заеми от същата категория) означават, че лихвената субсидия не представлява помощ. Гръцките власти добавят, че предоставените от държавата лихвени субсидии през периода от 2009 г. до 28 ноември 2011 г. възлизат на 7 762 113 EUR.
ΙV. ОЦЕНКА НА ПОМОЩТА
ΙV.1. Наличие на помощ по смисъла на член 107, параграф 1 от Договора
(27)
Съгласно член 107, параграф 1 от Договора всяка помощ, предоставена от държава-членка или чрез ресурси на държава-членка, под каквато и да било форма, която нарушава или заплашва да наруши конкуренцията чрез поставяне в по-благоприятно положение на определени предприятия или производството на някои стоки, доколкото засяга търговията между държавите-членки, е несъвместима с вътрешния пазар.
(28)
Преди да пристъпи към оценяване дали въпросната мярка отговаря на условията на член 107, параграф 1 от Договора, Комисията отбелязва, че има два аспекта на мярката, които следва да бъдат разгледани в светлината на тази разпоредба: а) лихвената субсидия, и б) държавната гаранция.
ΙV.1.1 Лихвена субсидия
(29)
Лихвената субсидия, предоставена от гръцката държава на кооперативите съгласно Министерско решение № 56700/B.3033/8.12.2008 г., отговаря на всички условия, посочени в член 107, параграф 1 от Договора. Субсидията е отпусната от гръцката държава и предоставя явно предимство, тъй като благодарение на нея заемът фактически е напълно безлихвен. Преките получатели на помощта са кооперативите. Като се има предвид обаче, че с отпускането на заемите намерението на държавата е било да се повишат доходите на гръцките земеделски производители чрез изкуствено повишаване на цената на зърнените култури, продавани от производителите на кооперативите, то непреките получатели на помощта са земеделските производители. Накрая, спазено е и условието за избирателност, тъй като получателите на помощта са единствено тези кооперативи и, в крайна сметка, земеделските производители, които са закупили или произвели зърно в Гърция през 2008 г. Лихвената субсидия е предоставена преди прилагането на Министерско решение № 2/21304/0025/26.10.2010 г. и преди преструктурирането на заемите, когато е постановено, че лихвеният процент, приложим по отношение на преструктурирания заем, ще бъде процентът, прилаган от всяка финансова институция по заеми от същата категория.
(30)
Що се отнася до условието за „нарушаване на конкуренцията“, в съответствие със съдебната практика на Съда, самият факт, че се засилва конкурентното положение на едно предприятие спрямо други конкурентни предприятия, като му се предоставя икономическо преимущество, което то иначе не би получило в нормалния ход на неговата дейност, говори за възможно нарушаване на конкуренцията (6). Помощта за дадено предприятие засяга търговията между държавите-членки, когато въпросното предприятие функционира на пазар, който е отворен за вътрешнообщностна търговия (7). Освен това, в съответствие със съдебната практика на Съда, няма праг или процент, под който може да се счита, че търговията между държавите-членки не е засегната. Дори относително малкият размер на помощта или относително неголемите мащаби на предприятията не означават a priori, че търговията между държавите-членки не е засегната (8). Секторът на зърнените култури се характеризира със значителна вътрешнообщностна търговия. Следователно настоящата мярка може да засегне търговията между държавите-членки.
(31)
В светлината на горното изглежда, че по отношение на лихвената субсидия са изпълнени всички условия, посочени в член 107, параграф 1.
ΙV.1.2. Държавна гаранция
(32)
С Министерско решение № 2/88675/0025/9.12.2008 г. гръцката държава решава да предостави на кооперативите гаранция по заемите, сключени с банка ATE. Общо казано, по отношение на гаранциите се прилагат критериите, определени в член 107, параграф 1 от Договора. Както е отбелязано в раздел 2.1 от Известието на Комисията относно прилагането на членове 87 и 88 от Договора за ЕО по отношение на държавните помощи под формата на гаранции (9) (наричано по-долу „Известие относно гаранциите“), пряко предоставяните гаранции от държавата действително могат да представляват държавна помощ. Ползата от дадена държавна гаранция се състои в това, че свързаният с гаранцията риск се поема от държавата. Поемането на този риск обикновено се възнаграждава с подходяща премия (раздел 2.2 от Известието относно гаранциите). Когато държавата се отказва от такава премия, е налице полза за предприятието, на което е предоставена държавната гаранция, и изтичане на ресурси от държавата. Следователно в този случай гаранцията се предоставя чрез ресурси на държавата. В Известието относно гаранциите е посочено също така, че дори и да не са извършени никакви плащания от държавата по дадена гаранция, може въпреки това да е налице държавна помощ.
(33)
Предоставената на ОЗК и в крайна сметка на земеделските производители полза благодарение на гаранцията е ясна: заемополучателите не е трябвало да плащат - поне до 30 март 2011 г. (вж. съображение 22) - съответната премия, която обикновено се заплаща като възнаграждение за съответния риск. В сравнение с положението без гаранция, държавната гаранция дава възможност на заемополучателите така също да получат по-добри финансови условия по заемите, отколкото нормално биха получили на финансовите пазари. В раздел 3.4 от Известието относно гаранциите е посочен списък на всички условия, които трябва да бъдат изпълнени, за да не се счита за държавна помощ дадена схема за държавни гаранции. Ясно е, че разглежданата мярка не отговаря на всички посочени условия. Например изглежда, че най-малко две от тези условия не са изпълнени в този случай: въпросната гаранция покрива повече от 80 % от заемите и изглежда, че разглежданата схема важи за заемополучатели във финансово затруднение.
(34)
Както е посочено в съображение 29, преките получатели на тази помощ са кооперативите. Като се има предвид обаче, че с отпускането на заемите намерението на държавата е било да се повишат доходите на гръцките земеделски производители чрез изкуствено повишаване на цената на зърнените култури, продавани от производителите на кооперативите, то непреките получатели на помощта са земеделските производители. Условието за избирателност също е изпълнено, тъй като получателите на помощта са само онези кооперативи и земеделски производители, които са закупили или произвели зърно в Гърция през 2008 г.
(35)
Посоченото в съображение 30 се отнася и до условията за „нарушаване на конкуренцията“ и „засягане на търговията“.
(36)
Накрая, гръцките власти твърдят, че предоставеното обезпечение от ОЗК на държавата, както е предвидено в Договора за заем, показва, че не е налице никаква помощ. Както обаче посочва Комисията в решението си за откриване на процедурата, случаят не е такъв поради следните причини: а) първо, ако кооперативите не погасят заемите, държавата ще реши по своя преценка дали да се възползва от правата, които ѝ дават споразуменията за обезпечение, или да не се възползва; б) второ, изглежда, че обезпечението не покрива пълния размер на заема, тъй като цената, заплащана от ОЗК на земеделските производители за закупуването на зърно (която нормално би трябвало да е равна на размера на заемите), е по-висока от пазарната цена.
(37)
Следва да се отбележи също така, че това обезпечение е премахнато с Министерско решение № 2/21304/0025/26.10.2010 г. Както е посочено в съображение 22 по-горе, това обезпечение е заместено с премията от 2 %, считано от датата на първата погасителна вноска, дължима на 30 март 2011 г. В писмото си от 7 юни 2011 г. гръцките власти твърдят, че в съответствие с Известието относно гаранциите плащането на премия е средство за защита на малките и средните предприятия, чиято способност да погасяват задълженията си може да бъде засегната от неблагоприятни условия. Този довод е недопустим поради причините, описани подробно в съображения 38, 39 и 40.
(38)
Първо, разпоредбата относно предпазната премия от 2 % е въведена едва през октомври 2010 г. и се отнася само до сумите, които все още са били дължими през септември 2010 г. Дори да приемем, quod non, че тази премия премахва всеки евентуален елемент на държавна помощ, държавната гаранция все пак би представлявала държавна помощ до този момент.
(39)
Второ, от текста на Министерско решение № 2/21304/0025/26.10.2010 г. става ясно, че ОЗК могат, но не са длъжни да се възползват от съответната разпоредба (вж. съображение 22). В това отношение гръцките власти отбелязват, че всъщност заемополучателите са били длъжни да се възползват от въпросната разпоредба, тъй като, както е предвидено в член 13 от Договора за заем, ако не са погасили заема до 30 септември 2009 г., дължимата сума става платима от държавата в рамките на три месеца, а държавата от своя страна ще предприеме мерки за принудително изпълнение по административен ред срещу заемополучателя. Този довод също е недопустим - ако държавата погаси дължимите суми, не е сигурно, че тя ще предприеме мерки срещу първоначалния длъжник с цел възстановяване на тези суми, тъй като винаги може да използва правото си на преценка да не го направи.
(40)
Накрая, изглежда, че премията от 2 % сама по себе си не е елемент, който в съответствие с Известието относно гаранциите доказва отсъствието на държавна помощ, както твърдят гръцките власти. Дори ако приемем, че всички получатели по мярката са малки и средни предприятия, както твърдят гръцките власти, приложимата част от Известието относно гаранциите би бил раздел 3.5. В този раздел от Известието се обяснява, че за да се счита, че дадена гаранция, предоставена по схема, изискваща еднократна премия, не представлява държавна помощ, трябва да бъдат изпълнени всички други условия, посочени в раздел 3.4, букви а), б), в), д), е) и ж). Както вече бе обяснено в съображение 33, в настоящия случай тези условия не са изпълнени: въпросната гаранция покрива повече от 80 % от заемите и изглежда, че разглежданата схема важи за заемополучатели във финансово затруднение.
(41)
В светлината на горното изглежда, че по отношение на държавната гаранция по заемите са изпълнени всички условия, посочени в член 107, параграф 1.
ΙV.2. Съвместимост на помощта
ΙV.2.1. Общи бележки
(42)
Договорът допуска известни изключения от общия принцип за несъвместимост на държавната помощ с вътрешния пазар, определен в член 107, параграф 1 от Договора. Част от тези изключения явно не са приложими в настоящия случай. Това са по-специално предвидените в член 107, параграф 2, които обхващат помощи със социален характер, помощи за отстраняване на щети, причинени от природни бедствия, както и помощи, свързани с обединението на Германия.
(43)
Същото важи за изключенията, предвидени в член 107, параграф 3, букви а) и г) от Договора, тъй като въпросната помощ не е предназначена нито за насърчаване на икономическото развитие на региони, където жизненото равнище е необичайно ниско или където има високо равнище на непълна заетост, нито за насърчаване на важни проекти от общоевропейски интерес или за насърчаване на културата и опазване на наследството.
(44)
Следователно единствената дерогация, която би могла да се приложи в случая, е предвидената в член 107, параграф 3, буква в) от Договора, която предвижда, че помощите, които имат за цел да улеснят развитието на някои икономически дейности или на някои икономически региони, доколкото тези помощи не засягат по неблагоприятен начин условията на търговия до степен, която противоречи на общия интерес, могат да се считат за съвместими с вътрешния пазар. Помощта е обхваната от тази дерогация, ако съответства на правилата на Съюза, регламентиращи държавните помощи. В областта на земеделието тези правила са изложени в Основните насоки на Общността за държавните помощи за земеделския и горския сектор за периода 2007-2013 г. (10) (наричани по-долу „Земеделски насоки“).
(45)
Според информацията, която е на разположение на Комисията, целта на въпросната мярка е справянето със ситуацията, породена от свръхпроизводството на зърно в Гърция през 2008 г. По-специално гръцките власти признават в писмото си от 19 март 2010 г., че една от целите на мярката е била „да гарантира минимален доход на производителите“.
(46)
Освен това, тъй като заемите в размер на 150 милиона EUR са предназначени за закупуване от ОЗК на зърното, произведено от техните членове (Министерско решение № 8264 от 9 декември 2008 г.), изглежда, че помощта е предоставена на база на произведените количества.
(47)
Видът на предоставената от Гърция помощ не е предвиден нито в Земеделските насоки, нито в други правила на Съюза по този въпрос, а и гръцките власти не твърдят това. Следователно явно тя представлява оперативна помощ, предназначена да повиши доходите на земеделските производители чрез изкуствено повишаване на цените на зърнените култури. Такива мерки са строго забранени от правилата на Съюза в областта на държавните помощи.
(48)
Следва да се припомни, че, според съдебната практика на Съда на Европейския съюз, оперативната помощ, т.е. помощта, чиято цел е облекчаване на разходите на предприятията, които те обикновено поемат при обичайното управление на дейността си, по принцип нарушава конкуренцията поради това, че от една страна не улеснява „развитието“ на нито един икономически сектор, а от друга страна осигурява на получателите изкуствена финансова подкрепа, която нарушава дълготрайно конкуренцията и засяга търговията по начин, който противоречи на общия интерес.
(49)
По-специално пазарите на земеделски продукти в Европейския съюз изцяло се регулират чрез общи организации на пазарите (ООП). Една от задачите на ООП е да гарантират лоялната конкуренция между операторите в съответния сектор в рамките на Европейския съюз. Мерки за подкрепа на пазара като мерките, въведени и финансирани от Гърция, изглежда противоречат на целите на ООП на зърнени култури и има вероятност да засегнат сериозно функционирането на този пазар.
(50)
Както многократно е подчертавал Съдът, (11), всяка намеса на държава-членка в пазарните механизми, с изключение на специално предвидените в правилата на Съюза форми, рискува да окаже влияние върху функционирането на общите организации на пазара и да създаде необосновани предимства за определени икономически групи в Съюза. По-специално в скорошната си съдебна практика (12) Съдът припомня за пореден път, че в областите, обхванати от обща организация на пазара, особено когато тази организация се основава на общи ценови правила, държавите-членки нямат право да се намесват чрез едностранно приети национални разпоредби в механизма на формиране на цените, определяни на съответния производствен етап от общата организация.
(51)
Следва да се отбележи, че националните механизми за подкрепа на цените, като разглежданите в настоящия случай, подкопават общите ценови правила и изобщо крайната цел на механизмите, създадени с правила на Съюза за обща организация на пазарите, дори когато се прилагат с цел подпомагане на доходите на земеделските производители.
(52)
Накрая, Комисията разгледа също така дали помощта може да бъде определена за съвместима съгласно Съобщението на Комисията - Насоки на Общността за държавните помощи за оздравяване и преструктуриране на предприятия в затруднение (13). Въпреки това, дори ако получателят към момента на предоставяне на помощта е бил предприятие в затруднение по смисъла на раздел 2 от посочените Насоки (което не е ясно), гръцките власти не са представили доказателства, че във въпросните случаи са изпълнени многобройните условия, определени в Насоките, което евентуално би могло да оправдае предоставянето на помощ на конкретен получател.
IV.2.2. Временна рамка
(53)
Гръцките власти обосновават предоставянето на помощта с икономическата криза и липсата на достъп до финансиране за кооперативите. През 2009 г. Комисията, като отчете сериозността на финансовата криза, прие „Временната рамка“ (14), в която обяви за съвместима с вътрешния пазар помощ в размер до 15 000 EUR в случая на земеделски производители, занимаващи се с първично производство на селскостопански продукти.
(54)
В писмото си от 21 януари 2011 г. гръцките власти твърдят, че както лихвената субсидия, така и държавната гаранция за заемите са обхванати от разпоредбите на Временната рамка. По-специално те заявяват, че въпросните заеми са отпуснати по време на финансовата и икономическа криза от 2008 г. и 2009 г. с цел преодоляване на кризата. Гръцките власти добавят, че поради големия брой крайни получатели (членове на кооперативите) ползата от безлихвения заем за всеки получател е била толкова малка, че не може да се счита за предизвикваща нарушаване на конкуренцията. Накрая, гръцките власти заявяват, че според член 7 от Временната рамка тя се прилага също така в случаите на схеми за държавни помощи, за които не е постъпило уведомление.
(55)
Комисията не може да приеме представените от гръцките власти аргументи и счита, че във въпросния случай разпоредбите на Временната рамка не са приложими. Първо, обхватът на Временната рамка е разширен и първичното земеделско производство е включено едва на 31 октомври 2009 г. (15) Следователно никакви схеми за държавни помощи, одобрени преди влизането в сила на това разширение, не могат да бъдат обхванати от Временната рамка. В настоящия конкретен случай член 1 от Министерско решение № 56700/B.3033/8.12.2008 г. гласи, че лихвената субсидия се отнася до заеми, които са били или са щели да бъдат отпуснати през 2008 г. Следователно въпросните заеми, а оттам и държавната помощ, са били отпуснати преди 31 октомври 2009 г.
(56)
Второ, Комисията отбелязва, че въпросните мерки не отговарят на включеното във Временната рамка условие, според което, за да бъде счетена такава помощ за съвместима, тя трябва да се прилага за целия земеделски сектор, а не само за един продуктов сектор, в случая сектора на зърнените култури.
V. ЗАКЛЮЧЕНИЕ
(57)
Комисията констатира, че Гърция неправомерно е привела в действие въпросната схема за помощ в нарушение на член 108, параграф 3 от Договора. Като се има предвид, че помощта е несъвместима с вътрешния пазар, Гърция трябва да прекрати схемата и да възстанови от получателите предоставената помощ.
(58)
Индивидуалната помощ, отпусната по въпросната схема, не представлява помощ, ако към момента на предоставянето ѝ е отговаряла на условията, определени с регламент, приет в съответствие с член 2 от Регламент (ЕО) № 994/98 на Съвета от 7 май 1998 г. по прилагането на членове 92 и 93 от Договора за създаване на Европейската общност към някои категории хоризонтална държавна помощ (16) и приложим към момента на предоставянето на помощта.
(59)
Индивидуалната помощ, отпусната по въпросната схема, която към момента на предоставянето ѝ е отговаряла на условията, определени с регламент, приет в съответствие с член 1 от Регламент (ЕО) № 994/98, или определени в рамките на друга одобрена схема за помощ, е съвместима с вътрешния пазар до максималните интензитети на помощта, приложими към този вид помощ,
ПРИЕ НАСТОЯЩОТО РЕШЕНИЕ:
Член 1
Схемата, въведена в полза на земеделските производители и кооперативи в зърнопроизводството в съответствие с Министерски решения № 56700/Β.3033/8.12.2008 г. и № 2/88675/0025/9.2.2008 г. под формата на гарантиран от гръцката държава заем с лихвена субсидия, представлява държавна помощ. Посочената държавна помощ, която е предоставена неправомерно от Гърция в нарушение на член 108, параграф 3 от Договора за функционирането на Европейския съюз, е несъвместима с вътрешния пазар.
Член 2
Индивидуалната помощ, която е отпусната по схемата, посочена в член 1, не представлява помощ, ако към момента на предоставянето ѝ е отговаряла на условията, определени с регламент, приет в съответствие с член 2 от Регламент (ЕО) № 994/98 и приложим към момента на предоставянето на помощта.
Член 3
Индивидуалната помощ, отпусната по схемата, посочена в член 1, която към момента на предоставянето ѝ е отговаряла на условията, определени с регламент, приет в съответствие с член 1 от Регламент (ЕО) № 994/98, или определени в рамките на друга одобрена схема за помощ, е съвместима с вътрешния пазар до максималните интензитети на помощта, приложими към този вид помощ.
Член 4
1. Гърция възстановява от получателите несъвместимата помощ, предоставена по схемата, посочена в член 1.
2. Сумите, подлежащи на възстановяване, включват лихви, изчислени от датата, на която помощта е предоставена на получателите, до датата на действителното им възстановяване.
3. Лихвата се изчислява с натрупване в съответствие с глава V от Регламент (ЕО) № 794/2004 на Комисията (17).
4. Гърция анулира всички неизплатени плащания по схемата за помощ, посочена в член 1, считано от датата, на която е уведомена за настоящото решение.
Член 5
1. Възстановяването на помощта, посочена в член 1, е незабавно и ефективно.
2. Гърция осигурява изпълнението на настоящото решение в срок от четири месеца от датата, на която е уведомена за него.
Член 6
1. В срок от два месеца от уведомяването за настоящото решение Гърция предоставя на Комисията следната информация:
а)
списък на получателите, които са получили помощ по схемата, посочена в член 1, и общия размер на помощта, получена от всеки от тях;
б)
общата сума (главница и лихви), която следва да бъде възстановена от всеки получател;
в)
подробно описание на вече предприетите и на планираните мерки за изпълнение на настоящото решение;
г)
документи, доказващи, че от получателите е изискано да възстановят помощта.
2. Гърция уведомява редовно Комисията за напредъка в прилагането на националните мерки, които са предприети с цел изпълнение на настоящото решение, до пълното възстановяване на помощта, посочена в член 1. При поискване от страна на Комисията Гърция незабавно предоставя информация за вече предприетите и планираните мерки за изпълнение на настоящото решение. Тя предоставя и подробна информация относно сумите на помощта и лихвите, които вече са възстановени от получателите.
Член 7
Адресат на настоящото решение е Република Гърция.
Съставено в Брюксел на 25 януари 2012 година.
ΑΠΌΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΉΣ
της 25ης Ιανουαρίου 2012
σχετικά με τις ενισχύσεις που χορήγησε η Ελλάδα σε παραγωγούς δημητριακών και σε αγροτικούς συνεταιρισμούς που συγκεντρώνουν δημητριακά
αριθ. SA 27354 (C 36/10, πρώην NN 3/10, πρώην CP 11/09)
[κοινοποιηθείσα υπό τον αριθμό C(2011) 9335]
(Το κείμενο στην ελληνική γλώσσα είναι το μόνο αυθεντικό)
(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)
(2012/320/ΕΕ)
Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ,
Έχοντας υπόψη τη Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και ιδίως το άρθρο 108 παράγραφος 2 πρώτο εδάφιο,
Έχοντας υπόψη τη συμφωνία για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο, και ιδίως το άρθρο 62 παράγραφος 1 στοιχείο α),
Αφού κάλεσε τους ενδιαφερόμενους να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σύμφωνα με το άρθρο 108 παράγραφος 2 πρώτο εδάφιο της Συνθήκης (1), και έχοντας υπόψη τις παρατηρήσεις αυτές,
Εκτιμώντας τα ακόλουθα:
I. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ
(1)
Στις 18 Νοεμβρίου 2008 η Επιτροπή έλαβε, με ηλεκτρονικό μήνυμα, πληροφορίες σχετικά με ενίσχυση την οποία το Ελληνικό Δημόσιο φέρεται να χορηγεί σε γεωργικές εκμεταλλεύσεις παραγωγής δημητριακών και ενώσεις αγροτικών συνεταιρισμών που συγκεντρώνουν δημητριακά. Η καταγγελθείσα ενίσχυση είχε τη μορφή άτοκων δανείων. Με επιστολή της 21ης Νοεμβρίου 2008, η Επιτροπή ζήτησε από τις ελληνικές αρχές να υποβάλουν πληροφορίες σχετικά με την εν λόγω ενίσχυση.
(2)
Με επιστολή της 24ης Νοεμβρίου 2008, η Επιτροπή ζήτησε από τον καταγγέλλοντα να της υποβάλει πλήρες έντυπο καταγγελίας. Στις 8 Ιανουαρίου 2009 η Επιτροπή έλαβε το έντυπο αυτό.
(3)
Μετά την παραλαβή του εντύπου καταγγελίας και δεδομένου ότι δεν είχε ληφθεί καμία απάντηση από τις ελληνικές αρχές στην επιστολή της 21ης Νοεμβρίου 2008, η Επιτροπή απηύθυνε στις 23 Ιανουαρίου 2009 δεύτερη επιστολή στις ελληνικές αρχές, ζητώντας πληροφορίες αναφορικά με το εν λόγω μέτρο. Η Επιτροπή, μη έχοντας λάβει απάντηση εντός της ταχθείσας στην εν λόγω επιστολή προθεσμίας, απηύθυνε στις ελληνικές αρχές σχετική υπόμνηση στις 24 Μαρτίου 2009.
(4)
Στις 14 Μαΐου 2009 οι ελληνικές αρχές απέστειλαν στην Επιτροπή επιστολή, η οποία περιείχε λιγοστές μόνον πληροφορίες όσον αφορά την καταγγελλόμενη ενίσχυση. Μετά από την επιστολή αυτή, η Επιτροπή απηύθυνε στις ελληνικές αρχές, στις 11 Ιουνίου 2009, δεύτερο αίτημα αποστολής πληροφοριών, με λεπτομερέστερες ερωτήσεις σχετικά με την εικαζόμενη κρατική ενίσχυση.
(5)
Στις 20 Ιουλίου 2009 οι ελληνικές αρχές ζήτησαν παράταση της προθεσμίας υποβολής των σχετικών πληροφοριών μέχρι τις 30 Αυγούστου 2009. Με επιστολή της 23ης Ιουλίου 2009, η Επιτροπή ενέκρινε την παράταση της προθεσμίας. Με ηλεκτρονικό μήνυμα της 1ης Σεπτεμβρίου 2009, οι ελληνικές αρχές ζήτησαν δεύτερη παράταση της εν λόγω προθεσμίας κατά έναν επιπλέον μήνα. Με επιστολή της 14ης Σεπτεμβρίου, η Επιτροπή ενέκρινε δεύτερη παράταση της προθεσμίας μέχρι τις 30 Σεπτεμβρίου 2009.
(6)
Μην έχοντας λάβει απάντηση επί διάστημα μεγαλύτερο των δύο μηνών μετά την παρέλευση της ταχθείσας προθεσμίας, η Επιτροπή απηύθυνε στις ελληνικές αρχές υπόμνηση την 1η Δεκεμβρίου 2009, ορίζοντας πρόσθετη προθεσμία ενός ακόμη μηνός, εντός της οποίας θα έπρεπε να διαβιβαστούν οι πληροφορίες. Στην υπόμνησή της αυτή, η Επιτροπή επέστησε την προσοχή των ελληνικών αρχών στο γεγονός ότι σε περίπτωση μη αποστολής απάντησης εντός της ορισθείσας καταληκτικής ημερομηνίας, η Επιτροπή θα εξέδιδε απόφαση με την οποία θα απαιτούσε την παροχή πληροφοριών (αποκαλούμενη «διαταγή παροχής πληροφοριών») σύμφωνα με το άρθρο 10 παράγραφος 3 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999 του Συμβουλίου, της 22ας Μαρτίου 1999, για τη θέσπιση λεπτομερών κανόνων εφαρμογής του άρθρου 93 της Συνθήκης ΕΚ (2) (3). Επιπλέον, από τις 26 Ιανουαρίου 2010, η υπόθεση καταχωρίστηκε στο μητρώο των μη κοινοποιηθεισών ενισχύσεων, με τον αριθμό NN 3/10.
(7)
Η ορισθείσα από την Επιτροπή καταληκτική ημερομηνία παρήλθε χωρίς οι ελληνικές αρχές να έχουν υποβάλει πληροφοριακά στοιχεία. Για τον λόγο αυτό, στις 10 Μαρτίου 2010 η Επιτροπή εξέδωσε απόφαση, σύμφωνα με το άρθρο 10 παράγραφος 3 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999, ζητώντας από τις ελληνικές αρχές να παράσχουν τις σχετικές πληροφορίες.
(8)
Οι ελληνικές αρχές απάντησαν στις 19 Μαρτίου 2010. Στην απάντησή τους, οι ελληνικές αρχές ισχυρίστηκαν ότι απάντησαν στην επιστολή της Επιτροπής της 1ης Δεκεμβρίου 2009 με την επιστολή της 9ης Φεβρουαρίου 2010. Με επιστολή της 17ης Μαΐου 2010, η Επιτροπή ζήτησε να απαντηθούν ορισμένα επιπλέον ερωτήματα. Ζήτησε επίσης από τις ελληνικές αρχές να παράσχουν απόδειξη της αποστολής της επιστολής τους που ισχυρίζονται ότι διαβίβασαν στην Επιτροπή στις 9 Φεβρουαρίου 2010. Στο μεταξύ διάστημα, η Επιτροπή έλαβε συμπληρωματικές πληροφορίες από τον καταγγέλλοντα σχετικά με την εν λόγω ενίσχυση. Συνεπώς, απηύθυνε μια επιπλέον επιστολή στις ελληνικές αρχές στις 18 Ιουνίου 2010, δίνοντας στις ελληνικές αρχές τη δυνατότητα να σχολιάσουν τις νέες πληροφορίες. Οι ελληνικές αρχές απάντησαν στην επιστολή της 17ης Μαΐου 2010, χωρίς να διαβιβάσουν απόδειξη της αποστολής της επιστολής τους της 9ης Φεβρουαρίου 2010. Στις 30 Σεπτεμβρίου 2010 οι ελληνικές αρχές απάντησαν επίσης στην επιστολή της Επιτροπής της 18ης Ιουνίου 2010.
(9)
Με επιστολή της 15ης Δεκεμβρίου 2010, η Επιτροπή ενημέρωσε την Ελλάδα ότι αποφάσισε να κινήσει τη διαδικασία που προβλέπεται στο άρθρο 108 παράγραφος 2 της Συνθήκης σε σχέση με την ενίσχυση. Με επιστολή της 21ης Ιανουαρίου 2011, οι ελληνικές αρχές υπέβαλαν τις παρατηρήσεις τους σχετικά με την απόφαση της Επιτροπής της 15ης Δεκεμβρίου 2010. Η Επιτροπή απηύθυνε στις ελληνικές αρχές συμπληρωματικές ερωτήσεις με επιστολή της 5ης Μαΐου 2011, στην οποία οι ελληνικές αρχές απάντησαν στις 6 Ιουνίου 2011.
(10)
Η απόφαση της Επιτροπής να κινήσει τη διαδικασία δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης (4). Η Επιτροπή κάλεσε τους ενδιαφερομένους να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σχετικά με το μέτρο. Η Επιτροπή έλαβε παρατηρήσεις από έναν ενδιαφερόμενο, o οποίος υποστήριξε τον παράνομο χαρακτήρα των συγκεκριμένων μέτρων. Οι παρατηρήσεις αυτές κοινοποιήθηκαν στις ελληνικές αρχές, οι οποίες υπέβαλαν τις δικές τους παρατηρήσεις με επιστολή της 1ης Δεκεμβρίου 2011.
II. ΛΕΠΤΟΜΕΡΗΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ
ΙΙ.1. Καταγγελία
(11)
Στις 18 Νοεμβρίου 2008 η Επιτροπή έλαβε, με ηλεκτρονικό μήνυμα, πληροφορίες σχετικά με ενίσχυση την οποία το Ελληνικό Δημόσιο φέρεται να χορηγεί σε γεωργικές εκμεταλλεύσεις παραγωγής δημητριακών και ενώσεις αγροτικών συνεταιρισμών. Σύμφωνα με την καταγγελία αυτή, η ενίσχυση είχε τη μορφή άτοκων δανείων ύψους 150 εκατ. ευρώ που χορηγήθηκαν σε ενώσεις αγροτικών συνεταιρισμών στον τομέα των δημητριακών.
II.2. Ιστορικό
(12)
Σύμφωνα με τις πληροφορίες που διαβίβασαν οι ελληνικές αρχές, κατά τη διάρκεια του έτους 2008, οι έλληνες γεωργοί έσπειραν επιπλέον 60 χιλιάδες εκτάρια (600 χιλιάδες στρέμματα) αραβοσίτου σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα σημαντική υπερπαραγωγή αραβοσίτου και, κατά συνέπεια, πτώση των τιμών. Το ίδιο συνέβη και με το σιτάρι. Λόγω αυτού του γεγονότος και της οικονομικής κρίσης, η ελληνική κυβέρνηση αποφάσισε να ενισχύσει τους έλληνες παραγωγούς.
(13)
Σύμφωνα με τις ελληνικές αρχές, η ενίσχυση χορηγήθηκε στις οργανώσεις παραγωγών, δηλαδή στις ενώσεις αγροτικών συνεταιρισμών (ΕΑΣ). Οι ΕΑΣ δεν είχαν τα απαραίτητα κεφάλαια για να ενισχύσουν το εισόδημα των γεωργών ούτε πρόσβαση στις χρηματαγορές για να λάβουν δάνεια, λόγω της οικονομικής κρίσης. Οι ελληνικές αρχές υποστήριξαν επίσης ότι, εάν, κατά τον χειμώνα του 2008, οι συνεταιρισμοί είχαν πουλήσει τις ποσότητες δημητριακών τις οποίες είχαν συγκεντρώσει, οι τιμές θα είχαν σημειώσει σημαντική πτώση και οι παραγωγοί θα είχαν σημαντικές απώλειες. Συνεπώς, προκειμένου να αποφευχθεί η πτώση των τιμών των δημητριακών και να διασφαλιστεί ένα ελάχιστο εισόδημα για τους γεωργούς, η ελληνική κυβέρνηση αποφάσισε να χορηγήσει στις ΕΑΣ και έμμεσα στους γεωργούς (οι οποίοι είχαν παραδώσει την παραγωγή τους στους συνεταιρισμούς) ενίσχυση υπό μορφή δανείου με την εγγύηση του Δημοσίου και με επιδότηση του σχετικού επιτοκίου. Σύμφωνα με τις ελληνικές αρχές, τα δάνεια χορηγήθηκαν στις ΕΑΣ προκειμένου να διατεθούν στους παραγωγούς για αγορασθείσες ή παραληφθείσες από τις ΕΑΣ ποσότητες δημητριακών κατά το έτος 2008. Λόγω της συνεχιζόμενης κρίσης στην αγορά των σιτηρών, οι ελληνικές αρχές επέκτειναν τον χρόνο για την αποπληρωμή των δανείων μέχρι τις 30 Σεπτεμβρίου 2010.
ΙΙ.3. Μέτρο
(14)
Οι ελληνικές αρχές εξέδωσαν μια σειρά αποφάσεων για τη χορήγηση των εν λόγω ενισχύσεων.
(15)
Η απόφαση αριθ. 56700/Β.3033 του υπουργού Οικονομίας και Οικονομικών που εκδόθηκε στις 8 Δεκεμβρίου 2008 προβλέπει μεταξύ άλλων και τα ακόλουθα:
«Άρθρο 1. Εγκρίνεται επιδότηση επιτοκίου στα δάνεια που έχουν χορηγηθεί κατά το έτος 2008 ή θα χορηγηθούν εντός του ιδίου έτους, από τα Πιστωτικά Ιδρύματα στις Ενώσεις Αγροτικών Συνεταιρισμών και στους Πρωτοβάθμιους Αγροτικούς Συνεταιρισμούς της χώρας, προκειμένου να διατεθούν στους παραγωγούς, για αγορασθείσες ή παραληφθείσες ποσότητες δημητριακών το 2008. Τα ανωτέρω δάνεια θα επιδοτούνται από την ημερομηνία χορήγησής τους. […]
Άρθρο 3. Τα ανωτέρω δάνεια θα έχουν διάρκεια από την ημερομηνία χορήγησής τους μέχρι την ημερομηνία εξόφλησής τους, η οποία δεν μπορεί να είναι πέραν της 30ής Σεπτεμβρίου 2009.[…]».
(16)
Η απόφαση αριθ. 2/88675/0025 του υπουργού Οικονομίας και Οικονομικών, που εκδόθηκε στις 9 Δεκεμβρίου 2008, προβλέπει μεταξύ άλλων και τα ακόλουθα:
«1)
Παρέχεται η εγγύηση του Ελληνικού Δημοσίου, σε ποσοστό 100 %, στα δάνεια που θα χορηγηθούν από τα Πιστωτικά Ιδρύματα στις Ενώσεις Αγροτικών Συνεταιρισμών (Ε.Α.Σ.) και στους Πρωτοβάθμιους Αγροτικούς Συνεταιρισμούς της χώρας, προκειμένου να διατεθούν στους παραγωγούς, για αγορασθείσες ή παραληφθείσες ποσότητες δημητριακών το έτος 2008, σύμφωνα με τα οριζόμενα στις διατάξεις του Ν. 2322/1995. Τα δάνεια που έχουν χορηγηθεί από τα Πιστωτικά Ιδρύματα εντός του έτους 2008 στις Ε.Α.Σ. και στους Πρωτοβάθμιους Αγροτικούς Συνεταιρισμούς για την αγορά δημητριακών υπάγονται στις ρυθμίσεις της παρούσας από την ημέρα χορήγησής τους. Το συνολικό ποσό των ήδη χορηγηθέντων και χορηγούμενων δανείων δεν θα υπερβαίνει τα 150 εκατ. ευρώ. […]
3)
[…] Σε περίπτωση μη καταβολής του ποσού του ανεξόφλητου δανείου κατά την ημερομηνία λήξης αυτού, το ποσό αυτό καθίσταται ληξιπρόθεσμο και απαιτητό. Οι Τράπεζες, προκειμένου να εξοφληθούν από το Δημόσιο οι εγγυημένες απαιτήσεις τους, θα πρέπει, εντός τριμήνου από τη λήξη του δανείου, να υποβάλουν τα δικαιολογητικά που ορίζονται στην αριθ. 2/478/0025/04.01.2006 (ΦΕΚ Β' 16/13.01.2006) απόφαση του Υπουργού Οικονομίας και Οικονομικών.[…]».
(17)
Με τις αποφάσεις αριθ. 46825/B.2248 της 29ης Σεπτεμβρίου 2009 και αριθ. 2/69591/0025 της 2ας Οκτωβρίου 2009 του υπουργού Οικονομίας και Οικονομικών παρατάθηκε η ημερομηνία εξόφλησης των δανείων έως τις 30 Σεπτεμβρίου 2010.
(18)
Η απόφαση αριθ. 8264 της 9ης Δεκεμβρίου 2008 του υπουργού Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων προβλέπει την κατανομή του ποσού των 150 εκατ. ευρώ σε 57 ενώσεις αγροτικών συνεταιρισμών. Γίνεται επίσης αναφορά στην απόφαση της 12ης Νοεμβρίου 2008 της Κυβερνητικής Επιτροπής για τη χορήγηση δανείων ύψους 150 εκατ. ευρώ στις ενώσεις αγροτικών συνεταιρισμών και στα μέλη τους.
(19)
Σύμφωνα με την επιστολή των ελληνικών αρχών που διαβιβάστηκε στις 19 Μαρτίου 2010, όλα τα δάνεια (εκτός από ένα) χορηγήθηκαν από την Αγροτική Τράπεζα της Ελλάδας (εφεξής «ΑΤΕ»). Οι ελληνικές αρχές πρόσθεσαν ότι η επιδότηση επιτοκίου και η εγγύηση του Δημοσίου στον τομέα των δημητριακών ήταν αναγκαία μέτρα προκειμένου να αποφευχθεί η πτώση των τιμών κατά το 2008, που προκλήθηκε από την υπερπαραγωγή δημητριακών στη χώρα. Οι ελληνικές αρχές στην επιστολή αυτή διατύπωσαν την άποψη ότι η μικρή πιστωτική διευκόλυνση που χορηγεί το Δημόσιο δεν μπορεί να θεωρηθεί κρατική ενίσχυση διότι δεν νοθεύει ή απειλεί να νοθεύσει τον ανταγωνισμό ούτε επηρεάζει το εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών. Οι ελληνικές αρχές πρόσθεσαν ότι το όφελος για τον κάθε παραγωγό από το μέτρο είναι ελάχιστο.
(20)
Σύμφωνα με το άρθρο 1 της δανειακής σύμβασης μεταξύ της ΑΤΕ και των ΕΑΣ («δανειακή σύμβαση»), το δάνειο χορηγείται από την Τράπεζα με σκοπό να χρησιμοποιηθεί από τον δανειολήπτη για την αγορά ή την παραλαβή δημητριακών παραγωγής του έτους 2008.
(21)
Όσον αφορά τους όρους χορήγησης του δανείου, οι ελληνικές αρχές αναφέρουν ότι το σχετικό επιτόκιο ήταν ίσο προς αυτό των έντοκων γραμματίων του Ελληνικού Δημοσίου δωδεκάμηνης διάρκειας (που εκδόθηκαν πριν την ημερομηνία εντοκισμού του δανείου), προσαυξημένο κατά 30 %. Ισχυρίστηκαν επίσης ότι στη δανειακή σύμβαση μεταξύ της ΑΤΕ και των ΕΑΣ υπάρχει ένας όρος που αποδεικνύει ότι δεν υπάρχει θέμα κρατικής ενίσχυσης. Στον όρο αυτό αναφέρεται ότι: «Ο οφειλέτης αναλαμβάνει την υποχρέωση, πριν την εκταμίευση του δανείου, να υπογράψει με το Ελληνικό Δημόσιο, που θα εκπροσωπείται προς τούτο από την Τράπεζα, σύμβαση Ενεχύρου επί των προϊόντων, υποπροϊόντων παραγώγων και λοιπών κινητών που θα προμηθευτεί με αυτό το δάνειο και σε όλα τα εμπορεύματα και είδη γενικά που βρίσκονται στην κυριότητά του ή τη διαχείρισή του, σύμφωνα με τις διατάξεις του Ν. 2844/2000.» Δηλαδή, το ενέχυρο παρέχεται από τις ΕΑΣ στο Δημόσιο (που εκπροσωπείται από την ΑΤΕ), για τα προϊόντα που αγόρασαν οι ΕΑΣ χρησιμοποιώντας το δάνειο.
(22)
Στις 26 Οκτωβρίου 2010 εκδόθηκε η απόφαση αριθ. 2/21304/0025 του υφυπουργού Οικονομικών. Σύμφωνα με την απόφαση αυτή:
«Α.
Παρέχεται η ευχέρεια στις Ενώσεις Αγροτικών Συνεταιρισμών (Ε.Α.Σ.) και στους Πρωτοβάθμιους Αγροτικούς Συνεταιρισμούς της χώρας στους οποίους χορηγήθηκαν δάνεια με την εγγύηση του Ελληνικού Δημοσίου δυνάμει της αριθ. 2/88675/0025/9.12.2008 απόφασης του Υφυπουργού Οικονομίας και Οικονομικών όπως ισχύει, να προβούν σε ρύθμιση των με ημερομηνία 30.9.2010 εγγυημένων από το Ελληνικό Δημόσιο, δυνάμει της ως άνω απόφασης, οφειλών τους, ως εξής:
Η συνολική διάρκεια του δανείου της ρύθμισης ορίζεται πενταετής, εξοφλητέο σε εξαμηνιαίες τοκοχρεολυτικές δόσεις, με πρώτη δόση καταβλητέα την 30.3.2011 και τελευταία την 30.9.2015.
Περαιτέρω καταβάλλεται στο Ελληνικό Δημόσιο ετησίως από έκαστο δανειολήπτη και μέχρι τη λήξη του δανείου προμήθεια ασφάλειας σε ποσοστό 2 % επί του ανεξόφλητου κάθε φορά υπολοίπου του δανείου. Η πρώτη καταβολή θα γίνει με την καταβολή της πρώτης δόσης την 30.3.2011.
Τα υφιστάμενα ενέχυρα σιτηρών υπέρ του Ελληνικού Δημοσίου καταργούνται.
Ως επιτόκιο του δανείου της ρύθμισης ορίζεται το ισχύον για κάθε πιστωτικό ίδρυμα επιτόκιο για την ίδια κατηγορία δανείων.[…]».
III. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ
(23)
Στην απάντησή τους της 21ης Ιανουαρίου 2011, οι ελληνικές αρχές υποστήριξαν ότι τόσο η επιδότηση επιτοκίου όσο και η εγγύηση του Δημοσίου για τα δάνεια θα πρέπει να αξιολογηθούν υπό το πρίσμα της Ανακοίνωσης της Επιτροπής σχετικά με το προσωρινό κοινοτικό πλαίσιο για τη λήψη μέτρων κρατικής ενίσχυσης με σκοπό να στηριχθεί η πρόσβαση στη χρηματοδότηση κατά τη διάρκεια της τρέχουσας χρηματοπιστωτικής και οικονομικής κρίσης (5) (εφεξής «προσωρινό πλαίσιο»). Πιο συγκεκριμένα, προβλήθηκε ο ισχυρισμός ότι τα εν λόγω δάνεια χορηγήθηκαν κατά τη διάρκεια της χρηματοπιστωτικής και οικονομικής κρίσης του 2008 και 2009 και ότι τα εν λόγω μέτρα είχαν ως στόχο να ξεπεραστεί αυτή η κρίση.
(24)
Οι ελληνικές αρχές υποστήριξαν επίσης ότι, λόγω του μεγάλου αριθμού των τελικών δικαιούχων (μέλη συνεταιρισμών), το όφελος για κάθε δικαιούχο από το άτοκο δάνειο ήταν σε τόσο χαμηλό επίπεδο, ώστε να μην μπορεί να θεωρηθεί ότι έχει στρεβλωτικές συνέπειες.
(25)
Τέλος, οι ελληνικές αρχές υποστήριξαν ότι η υποχρέωση του κάθε δανειολήπτη να καταβάλλει σε ετήσια βάση το ασφάλιστρο του 2 %, όπως ορίζεται στην υπουργική απόφαση αριθ. 2/21304/0025/26.10.2010, αποκλείει την ύπαρξη κρατικής ενίσχυσης.
(26)
Στην επιστολή τους της 1ης Δεκεμβρίου 2011, οι ελληνικές αρχές επαναλαμβάνουν πολλά από τα επιχειρήματα που προέβαλαν κατά τη διάρκεια της διαδικασίας, σχετικά με την ανάγκη επιβολής των εν λόγω μέτρων, και σχετικά με τους λόγους για αυτό. Ισχυρίζονται επίσης ότι η έκδοση της υπουργικής απόφασης αριθ. 2/21304/0025/26.10.2010, καθώς και η εφαρμογή ενός επιτοκίου κατά την αναδιάρθρωση των χρεών (όπως ισχύει για κάθε πιστωτικό ίδρυμα για την ίδια κατηγορία δανείων), αφαιρεί κάθε στοιχείο ενίσχυσης όσον αφορά την επιδότηση επιτοκίου. Προσθέτουν δε ότι κατά την περίοδο από το 2009 έως τις 28 Νοεμβρίου 2011 οι επιδοτήσεις επιτοκίου που χορηγήθηκαν από το κράτος ανήλθαν σε 7 762 113 ευρώ.
ΙV. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ
ΙV.1. Ύπαρξη ενίσχυσης κατά την έννοια τού άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης
(27)
Σύμφωνα με το άρθρο 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης, ενισχύσεις που χορηγούνται υπό οποιαδήποτε μορφή από τα κράτη ή με κρατικούς πόρους και που νοθεύουν ή απειλούν να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό διά της ευνοϊκής μεταχειρίσεως ορισμένων επιχειρήσεων ή ορισμένων κλάδων παραγωγής είναι ασυμβίβαστες με την κοινή αγορά, κατά το μέτρο που επηρεάζουν τις μεταξύ κρατών μελών συναλλαγές.
(28)
Πριν αξιολογηθεί εάν το σχετικό μέτρο πληροί τους όρους του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης, η Επιτροπή θα ήθελε να τονίσει ότι δύο πτυχές του μέτρου πρέπει να εξεταστούν με βάση τη διάταξη αυτή: α) η επιδότηση επιτοκίου και β) η εγγύηση του Δημοσίου.
ΙV.1.1. Επιδότηση επιτοκίου
(29)
Η επιδότηση επιτοκίου που χορηγήθηκε από το Ελληνικό Δημόσιο στους συνεταιρισμούς σύμφωνα με την υπουργική απόφαση αριθ. 56700/B.3033/8.12.2008, πληροί όλους τους όρους του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης. Η επιδότηση χορηγείται από το Ελληνικό Δημόσιο και παρέχει σαφές πλεονέκτημα, δεδομένου ότι στην πραγματικότητα το δάνειο είναι άτοκο. Οι άμεσοι δικαιούχοι της ενίσχυσης είναι οι συνεταιρισμοί. Ωστόσο, λαμβάνοντας υπόψη ότι στόχος του Δημόσιου με τη χορήγηση των δανείων ήταν η αύξηση του εισοδήματος των ελλήνων γεωργών με την τεχνητή αύξηση της τιμής πώλησης των δημητριακών από τους παραγωγούς στους συνεταιρισμούς, οι γεωργοί (παραγωγοί) είναι οι έμμεσοι δικαιούχοι της ενίσχυσης. Τέλος, ο όρος της επιλεκτικότητας πληρούται επίσης, εφόσον οι δικαιούχοι της ενίσχυσης είναι μόνο οι συνεταιρισμοί αυτοί και, τελικά, οι γεωργοί που αγόρασαν ή παρήγαγαν δημητριακά στην Ελλάδα το 2008. Η επιδότηση επιτοκίου χορηγήθηκε μέχρι την εφαρμογή της υπουργικής απόφασης αριθ. 2/21304/0025/26.10.2010 και την εκ νέου ρύθμιση των χρεών, με την οποία θεσπίστηκε ως επιτόκιο του δανείου της ρύθμισης το ισχύον για κάθε πιστωτικό ίδρυμα επιτόκιο για την ίδια κατηγορία δανείων.
(30)
Όσον αφορά τον όρο της μη στρέβλωσης του ανταγωνισμού, σύμφωνα με τη νομολογία του Δικαστηρίου, το γεγονός και μόνο ότι ενισχύεται η ανταγωνιστική θέση μιας επιχείρησης σε σύγκριση με άλλες ανταγωνιστικές επιχειρήσεις, παρέχοντάς της οικονομικό πλεονέκτημα το οποίο δεν θα μπορούσε να λάβει υπό κανονικές συνθήκες επιχειρηματικής δραστηριότητας, ενδέχεται να στρεβλώσει τον ανταγωνισμό (6). Η ενίσχυση προς επιχείρηση φαίνεται να επηρεάζει το εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών σε περιπτώσεις που η εν λόγω επιχείρηση δραστηριοποιείται σε αγορά ανοικτή στο εμπόριο εντός της ΕΕ (7). Επιπλέον, σύμφωνα με τη νομολογία του Δικαστηρίου, δεν υπάρχει κατώτατο όριο ή ποσοστό κάτω από το οποίο μπορεί να θεωρηθεί ότι δεν επηρεάζονται οι συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών. Το σχετικά χαμηλό ύψος της ενίσχυσης ή το σχετικά μικρό μέγεθος της αποδέκτριας επιχείρησης δεν αποκλείουν εκ των προτέρων το ενδεχόμενο να επηρεασθούν οι συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών (8). Υπάρχει σημαντικό εμπόριο εντός της ΕΕ στον τομέα των δημητριακών. Για τον λόγο αυτό, το παρόν μέτρο ενδέχεται να επηρεάσει τις συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών.
(31)
Βάσει των ανωτέρω, προκύπτει ότι, όσον αφορά την επιδότηση επιτοκίου, πληρούνται όλοι οι όροι του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης.
ΙV.1.2. Εγγύηση του Δημοσίου
(32)
Με την υπουργική απόφαση αριθ. 2/88675/0025/9.12.2008, το Ελληνικό Δημόσιο αποφάσισε να χορηγήσει στους συνεταιρισμούς εγγύηση για τα δάνεια που συνήφθησαν με την Αγροτική Τράπεζα. Γενικά, τα κριτήρια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης εφαρμόζονται στις εγγυήσεις. Όπως αναφέρεται στο σημείο 2.1 της ανακοίνωσης της Επιτροπής για την εφαρμογή των άρθρων 87 και 88 της Συνθήκης ΕΚ στις κρατικές ενισχύσεις με τη μορφή εγγυήσεων (9) (εφεξής «ανακοίνωση για τις εγγυήσεις»), οι εγγυήσεις που χορηγούνται απευθείας από το Δημόσιο μπορεί, πράγματι, να αποτελούν κρατική ενίσχυση. Το πλεονέκτημα μιας κρατικής εγγύησης είναι ότι ο κίνδυνος που συνδέεται με την εγγύηση αναλαμβάνεται από το Δημόσιο. Κανονικά, η ανάληψη αυτού του κινδύνου πρέπει να ανταμείβεται με ενδεδειγμένη προμήθεια εγγύησης (σημείο 2.2 της ανακοίνωσης για τις εγγυήσεις). Όταν το Δημόσιο δεν απαιτεί την καταβολή αυτής της προμήθειας, τότε όχι μόνο παρέχεται πλεονέκτημα στην επιχείρηση στην οποία χορηγείται η κρατική εγγύηση, αλλά δαπανώνται και κρατικοί πόροι. Συνεπώς, η εγγύηση στην περίπτωση αυτή καταβάλλεται από κρατικούς πόρους. Στην ανακοίνωση για τις εγγυήσεις διευκρινίζεται επίσης ότι, ακόμη και εάν προκύψει ότι δεν έχουν ποτέ πραγματοποιηθεί πληρωμές από το Δημόσιο στο πλαίσιο εγγύησης, μπορεί εντούτοις να πρόκειται για κρατική εγγύηση.
(33)
Το πλεονέκτημα που χορηγείται στις ΕΑΣ και, τελικά, στους γεωργούς από την εγγύηση είναι σαφές: οι δανειολήπτες δεν ήταν υποχρεωμένοι, τουλάχιστον έως την 30ή Μαρτίου 2011 (βλέπε αιτιολογική σκέψη 22) να καταβάλουν την ενδεδειγμένη προμήθεια εγγύησης η οποία κανονικά θα έπρεπε να καταβάλλεται για την ανάληψη του κινδύνου. Επίσης, σε σύγκριση με μια κατάσταση χωρίς εγγύηση, η κρατική εγγύηση παρέχει τη δυνατότητα στους δανειολήπτες να εξασφαλίσουν ευνοϊκότερους όρους χρηματοδότησης για ένα δάνειο από εκείνους που συνήθως ισχύουν στις κεφαλαιαγορές. Στο σημείο 3.4 της ανακοίνωσης για τις εγγυήσεις περιλαμβάνεται κατάλογος όλων των προϋποθέσεων που πρέπει να πληρούνται ώστε ένα καθεστώς κρατικής εγγύησης να μη θεωρείται ότι περιέχει στοιχείο κρατικής ενίσχυσης. Είναι σαφές ότι το υπό εξέταση μέτρο δεν πληροί όλες τις εν λόγω προϋποθέσεις. Για παράδειγμα, τουλάχιστον δύο από τις προϋποθέσεις φαίνεται ότι δεν πληρούνται στην προκειμένη περίπτωση. Η σχετική εγγύηση καλύπτει ποσοστό μεγαλύτερο του 80 % των δανείων και το υπό εξέταση μέτρο φαίνεται ότι δεν αποκλείει τους δανειολήπτες που αντιμετωπίζουν οικονομικές δυσκολίες.
(34)
Όπως αναφέρεται στην αιτιολογική σκέψη 29, οι άμεσοι δικαιούχοι της ενίσχυσης αυτής είναι οι συνεταιρισμοί. Ωστόσο, λαμβάνοντας υπόψη ότι στόχος του ελληνικού Δημόσιου με τη χορήγηση των δανείων ήταν η αύξηση του εισοδήματος των ελλήνων γεωργών, με την τεχνητή αύξηση της τιμής πώλησης των δημητριακών από τους παραγωγούς στους συνεταιρισμούς, οι γεωργοί (παραγωγοί) είναι οι έμμεσοι δικαιούχοι της ενίσχυσης. Ο όρος της επιλεκτικότητας τηρείται επίσης, εφόσον οι δικαιούχοι της ενίσχυσης είναι μόνο οι συνεταιρισμοί αυτοί και οι γεωργοί που αγόρασαν ή παρήγαγαν δημητριακά στην Ελλάδα το 2008.
(35)
Όσον αφορά τους όρους για τη στρέβλωση του ανταγωνισμού και τις επιπτώσεις στο εμπόριο, ισχύουν όσα αναφέρονται στην αιτιολογική σκέψη 30.
(36)
Τέλος, οι ελληνικές αρχές ισχυρίστηκαν ότι το ενέχυρο που παρέχεται από τις ΕΑΣ στο Δημόσιο, όπως προβλέπεται από τη δανειακή σύμβαση, δείχνει ότι δεν υπάρχει κρατική ενίσχυση. Ωστόσο, όπως η Επιτροπή έκρινε στην απόφαση για την κίνηση της διαδικασίας, κάτι τέτοιο δεν ισχύει για τους ακόλουθους λόγους: α) Πρώτον, εάν οι συνεταιρισμοί δεν εξοφλήσουν τα δάνεια, επαφίεται στη διακριτική ευχέρεια του Δημοσίου εάν θα κάνει χρήση των δικαιωμάτων που του παρέχονται από τη σύμβαση παροχής ενεχύρου. β) Δεύτερον, προκύπτει ότι το ενέχυρο δεν διασφαλίζει το πλήρες ποσό του δανείου, διότι η τιμή που καταβλήθηκε από τις ΕΑΣ στους γεωργούς για την αγορά δημητριακών (η οποία θα έπρεπε κανονικά να είναι ίση προς το ποσό του δανείου) είναι υψηλότερη από την τιμή της αγοράς.
(37)
Επιπλέον, πρέπει να σημειωθεί ότι αυτά τα ενέχυρα έχουν καταργηθεί με την έκδοση της υπουργικής απόφασης αριθ. 2/21304/0025/26.10.2010. Όπως προαναφέρθηκε στην αιτιολογική σκέψη 22, αυτά αντικαταστάθηκαν από την προμήθεια ασφάλειας 2 %, με την πρώτη δόση που οφείλεται στις 30 Μαρτίου 2011. Οι ελληνικές αρχές υποστήριξαν στην επιστολή της 7ης Ιουνίου 2011 ότι, σύμφωνα με την ανακοίνωση για τις εγγυήσεις, η παροχή αυτής της προμήθειας ασφάλειας αποτελεί «ασφαλή λιμένα» για μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις με ικανότητα εξόφλησης που μπορεί να επηρεαστεί από δυσμενείς συνθήκες. Αυτό το επιχείρημα δεν μπορεί να γίνει αποδεκτό για τους λόγους που αναπτύσσονται στις αιτιολογικές σκέψεις 38, 39 και 40.
(38)
Πρώτον, η πρόβλεψη για την προμήθεια ασφάλειας 2 % συστάθηκε μόλις τον Οκτώβριο του 2010 και αφορά μόνο τις εκκρεμείς οφειλές τον Σεπτέμβριο του 2010. Ακόμη και αν δεχθεί κανείς ότι η προμήθεια ασφάλειας αυτή αφαιρεί οποιοδήποτε στοιχείο κρατικής ενίσχυσης (quod non), η κρατική εγγύηση θα εξακολουθούσε να συνιστά κρατική ενίσχυση μέχρι τη χρονική αυτή στιγμή.
(39)
Δεύτερον, φαίνεται από τη διατύπωση της υπουργικής απόφασης αριθ. 2/21304/0025/26.10.2010 ότι οι ΕΑΣ έχουν τη δυνατότητα, και όχι την υποχρέωση να κάνουν χρήση της σχετικής διάταξης (βλέπε αιτιολογική σκέψη 22). Οι ελληνικές αρχές επισήμαναν εν προκειμένω ότι, στην πραγματικότητα, οι δανειολήπτες υποχρεούνται να κάνουν χρήση της διάταξης αυτής, διότι, όπως ορίζεται στο άρθρο 13 της δανειακής σύμβασης, αν δεν εξοφλήσουν το δάνειο μέχρι τις 30 Σεπτεμβρίου 2009, η οφειλή καθίσταται απαιτητή από το κράτος σε τρεις μήνες, το οποίο με τη σειρά του θα στραφεί εναντίον του δανειολήπτη με μέτρα διοικητικής εκτέλεσης. Ωστόσο, και αυτό το επιχείρημα δεν μπορεί να γίνει δεκτό: εάν το κράτος αποπληρώσει τα οφειλόμενα ποσά, τότε δεν είναι βέβαιο ότι θα στραφεί εναντίον του αρχικού οφειλέτη για να ανακτήσει τα σχετικά ποσά, θα έχει πάντα τη διακριτική ευχέρεια να μην το πράξει.
(40)
Τέλος, φαίνεται ότι η παροχή της προμήθειας ασφάλειας του 2 % δεν είναι από μόνη της ένα στοιχείο που, σύμφωνα με την ανακοίνωση για τις εγγυήσεις, αποκλείει την ύπαρξη κρατικής ενίσχυσης, όπως υποστηρίζεται από τις ελληνικές αρχές. Ακόμα και αν αποδεχτούμε πως όλοι οι δικαιούχοι του μέτρου είναι μικρομεσαίες επιχειρήσεις, όπως υποστήριξαν οι ελληνικές αρχές, το σχετικό σημείο της ανακοίνωσης για τις εγγυήσεις που εφαρμόζεται είναι το σημείο 3.5. Σε αυτό το σημείο, η ανακοίνωση εξηγεί ότι, προκειμένου μια εγγύηση που χορηγείται βάσει καθεστώτος που προβλέπει ενιαία προμήθεια να θεωρηθεί ότι δεν συνιστά κρατική ενίσχυση, πρέπει να πληρούνται όλες οι άλλες προϋποθέσεις που ορίζονται στο σημείο 3.4 στοιχεία α), β), γ), ε), στ) και ζ). Όπως διευκρινίστηκε ήδη στην αιτιολογική σκέψη 33, οι εν λόγω προϋποθέσεις δεν πληρούνται στην υπό κρίση υπόθεση: η εν λόγω εγγύηση καλύπτει ποσοστό μεγαλύτερο του 80 % των δανείων και το μέτρο φαίνεται ότι δεν αποκλείει τους δανειολήπτες που αντιμετωπίζουν οικονομικές δυσκολίες.
(41)
Βάσει των ανωτέρω, όσον αφορά την κρατική εγγύηση για τα δάνεια, πληρούνται όλες οι προϋποθέσεις του άρθρου 107 παράγραφος 1.
ΙV.2. Συμβατότητα της ενίσχυσης
ΙV.2.1. Γενικές παρατηρήσεις
(42)
Η Συνθήκη προβλέπει ορισμένες παρεκκλίσεις από τη γενική αρχή του ασυμβίβαστου των κρατικών ενισχύσεων με την εσωτερική αγορά που διατυπώνεται στο άρθρο 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης. Κάποιες από τις εν λόγω παρεκκλίσεις προφανώς δεν εφαρμόζονται στην προκειμένη περίπτωση. Πρόκειται ιδίως για αυτές που προβλέπονται στο άρθρο 107 παράγραφος 2, οι οποίες αφορούν ενισχύσεις κοινωνικού χαρακτήρα, ενισχύσεις για την επανόρθωση ζημιών που προκαλούνται από θεομηνίες και ενισχύσεις που συνδέονται με την επανένωση της Γερμανίας.
(43)
Το ίδιο ισχύει για τις παρεκκλίσεις που προβλέπονται στο άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχεία α), β) και δ) της Συνθήκης, δεδομένου ότι οι επίμαχες ενισχύσεις δεν προορίζονταν ούτε για την προώθηση της οικονομικής ανάπτυξης περιοχών στις οποίες το βιοτικό επίπεδο είναι ασυνήθως χαμηλό ή στις οποίες επικρατεί σοβαρή υποαπασχόληση, ούτε για την προώθηση σημαντικών σχεδίων κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος, ούτε ή για την προώθηση του πολιτισμού και της διατήρησης της πολιτιστικής κληρονομιάς.
(44)
Συνεπώς, η μόνη εφαρμόσιμη παρέκκλιση στην προκειμένη περίπτωση είναι αυτή που προβλέπεται στο άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της Συνθήκης, σύμφωνα με την οποία μπορούν να θεωρηθούν ότι συμβιβάζονται με την κοινή αγορά οι ενισχύσεις που προορίζονται για την προώθηση της ανάπτυξης ορισμένων οικονομικών δραστηριοτήτων ή οικονομικών περιοχών, εφόσον δεν αλλοιώνουν τους όρους των συναλλαγών κατά τρόπο που θα αντέκειτο προς το κοινό συμφέρον. Προκειμένου να υπαχθούν στην παρέκκλιση αυτή, οι ενισχύσεις πρέπει να είναι συμβατές προς τους κανόνες της Ένωσης που εφαρμόζονται στις κρατικές ενισχύσεις. Στον τομέα της γεωργίας, οι κανόνες αυτοί διατυπώνονται στις κοινοτικές κατευθυντήριες γραμμές για τις κρατικές ενισχύσεις στον τομέα της γεωργίας και δασοκομίας 2007-2013 (10) (εφεξής «κατευθυντήριες γραμμές»).
(45)
Σύμφωνα με τα στοιχεία που έχει στη διάθεσή της η Επιτροπή, το υπό εξέταση μέτρο προοριζόταν να αντιμετωπίσει την κατάσταση που προκλήθηκε από την υπερπαραγωγή δημητριακών στην Ελλάδα κατά το 2008. Ειδικότερα, οι ελληνικές αρχές παραδέχονται στην επιστολή της 19ης Μαρτίου 2010 ότι ένας από τους στόχους του μέτρου ήταν «η διασφάλιση ελάχιστου εισοδήματος για τους παραγωγούς».
(46)
Επιπλέον, εφόσον τα δάνεια των 150 εκατ. ευρώ προορίζονταν για την αγορά από τις ΕΑΣ των δημητριακών των μελών τους (υπουργική απόφαση αριθ. 8264 της 9ης Δεκεμβρίου 2008), η ενίσχυση φαίνεται ότι χορηγήθηκε με βάση τις παραχθείσες ποσότητες.
(47)
Το είδος της ενίσχυσης που χορήγησε η Ελλάδα δεν ρυθμίζεται στις κατευθυντήριες γραμμές ή από άλλους σχετικούς κανόνες της Ένωσης, και ούτε οι ελληνικές αρχές ισχυρίστηκαν το αντίθετο. Ως εκ τούτου, προκύπτει ότι η ενίσχυση αυτή αποτελεί ενίσχυση λειτουργίας η οποία προοριζόταν για την αύξηση του εισοδήματος των γεωργών με τεχνητή αύξηση των τιμών των δημητριακών. Τέτοιου είδους παρεμβάσεις απαγορεύονται ρητά από τη νομοθεσία της Ένωσης περί κρατικών ενισχύσεων.
(48)
Πρέπει να υπενθυμιστεί ότι, όπως προκύπτει από τη νομολογία των αρμόδιων δικαιοδοτικών οργάνων του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, οι ενισχύσεις λειτουργίας, δηλαδή οι ενισχύσεις που αποβλέπουν στο να απαλλάξουν μια επιχείρηση από τις δαπάνες στις οποίες θα έπρεπε η ίδια να υποβληθεί στο πλαίσιο της τρέχουσας διαχείρισης των δραστηριοτήτων της, νοθεύουν, καταρχήν, τον ανταγωνισμό στον βαθμό που, αφενός, δεν διευκολύνουν την «ανάπτυξη» κανενός οικονομικού τομέα και, αφετέρου, παρέχουν στον δικαιούχο τεχνητή χρηματοδοτική στήριξη η οποία νοθεύει σε διαρκή βάση των ανταγωνισμό και επηρεάζει το εμπόριο σε βαθμό αντίθετο προς το κοινό συμφέρον.
(49)
Ειδικότερα, οι αγορές των γεωργικών προϊόντων ρυθμίζονται στην Ένωση με εξαντλητικό τρόπο μέσω κοινών οργανώσεων αγοράς (ΚΟΑ). Καθήκον των ΚΟΑ είναι, μεταξύ άλλων, να διασφαλίζουν τον θεμιτό ανταγωνισμό μεταξύ των παραγόντων του οικείου κλάδου εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Τα μέτρα στήριξης της αγοράς όπως αυτά που θέσπισε και χρηματοδότησε η Ελλάδα φαίνεται ότι δεν είναι σύμφωνα με τους στόχους της ΚΟΑ σιτηρών και ενδέχεται να διαταράξουν σοβαρά τη λειτουργία της.
(50)
Όπως υπογράμμισε επανειλημμένως το Δικαστήριο (11), κάθε παρέμβαση κράτους μέλους στους μηχανισμούς της αγοράς, με εξαίρεση εκείνες που προβλέπονται ρητά από κανονισμό της Ένωσης, μπορεί να προκαλέσει παρεμβάσεις στη λειτουργία των κοινών οργανώσεων αγοράς και να δημιουργήσει αδικαιολόγητα πλεονεκτήματα για ορισμένες οικονομικές ομάδες στην Ένωση. Ειδικότερα, στην πιο πρόσφατη νομολογία του (12), το Δικαστήριο υπενθύμισε ακόμη μία φορά ότι, στους τομείς που διέπονται από κοινή οργάνωση των αγορών, και κατά μείζονα λόγο όταν η οργάνωση αυτή στηρίζεται σε κοινό καθεστώς τιμών, τα κράτη μέλη δεν δύνανται πλέον να επεμβαίνουν, με εθνικές διατάξεις που θεσπίζονται μονομερώς, στον μηχανισμό διαμορφώσεως των τιμών ο οποίος διέπεται, στο ίδιο στάδιο παραγωγής, από την κοινή οργάνωση των αγορών.
(51)
Πρέπει να σημειωθεί ότι οι εθνικοί μηχανισμοί ενισχύσεων των τιμών, όπως αυτοί που εξετάζονται στην προκειμένη περίπτωση, θίγουν το κοινό καθεστώς των τιμών και γενικότερα τον σκοπό των μηχανισμών που δημιουργήθηκαν από τους κανονισμούς της Ένωσης για την κοινή οργάνωση αγορών, ακόμη και όταν αντικείμενό τους είναι η στήριξη του εισοδήματος των γεωργών.
(52)
Τέλος, η Επιτροπή εξέτασε επίσης εάν η ενίσχυση μπορεί να θεωρηθεί συμβατή σύμφωνα με την ανακοίνωση της Επιτροπής - Κοινοτικές κατευθυντήριες γραμμές όσον αφορά τις κρατικές ενισχύσεις για τη διάσωση και την αναδιάρθρωση προβληματικών επιχειρήσεων (13). Ωστόσο, ακόμη και αν ο δικαιούχος ήταν κατά τη στιγμή της χορήγησης της ενίσχυσης προβληματική επιχείρηση, κατά την έννοια του τμήματος 2 των εν λόγω κατευθυντήριων γραμμών (πράγμα το οποίο δεν είναι σαφές), οι ελληνικές αρχές δεν παρείχαν καμία ένδειξη ότι στις εξεταζόμενες περιπτώσεις συντρέχουν οι πολυάριθμοι όροι των εν λόγω κατευθυντήριων γραμμών, οι οποίοι, ενδεχομένως, να μπορούν να δικαιολογήσουν τη χορήγηση της ενίσχυσης σε συγκεκριμένο δικαιούχο.
IV.2.2. Προσωρινό πλαίσιο
(53)
Προκειμένου να δικαιολογήσουν τη χορήγηση των ενισχύσεων, οι ελληνικές αρχές προβάλλουν την οικονομική κρίση και την έλλειψη πρόσβασης των συνεταιρισμών σε χρηματοδότηση. Το 2009 η Επιτροπή, αναγνωρίζοντας τη σοβαρότητα της οικονομικής κρίσης, ενέκρινε το λεγόμενο «προσωρινό πλαίσιο» (14), που κηρύσσει συμβατή με την εσωτερική αγορά ενισχύσεις οι οποίες στην περίπτωση των παραγωγών της πρωτογενούς γεωργικής παραγωγής μπορεί να φθάσουν τα 15 000 ευρώ.
(54)
Στην επιστολή τους της 21ης Ιανουαρίου 2011, οι ελληνικές αρχές υποστηρίζουν ότι τόσο η επιδότηση επιτοκίου όσο και η εγγύηση του Δημοσίου για τα δάνεια καλύπτονται από τις διατάξεις του προσωρινού πλαισίου. Πιο συγκεκριμένα, προβλήθηκε ο ισχυρισμός ότι τα εν λόγω δάνεια είχαν χορηγηθεί κατά τη διάρκεια της χρηματοπιστωτικής και οικονομικής κρίσης του 2008 και 2009, και ότι τα εν λόγω μέτρα είχαν ως στόχο να ξεπεραστεί αυτή η κρίση. Πρόσθεσαν ότι λόγω του μεγάλου αριθμού των τελικών δικαιούχων (μέλη συνεταιρισμών), το όφελος για κάθε δικαιούχο από το άτοκο δάνειο ήταν σε τόσο χαμηλό επίπεδο, ώστε δεν θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι έχει στρεβλωτικές συνέπειες. Τέλος, οι ελληνικές αρχές υποστήριξαν ότι σύμφωνα με το άρθρο 7 του προσωρινού πλαισίου, οι διατάξεις αυτού ισχύουν ακόμη και στις περιπτώσεις μη κοινοποιηθέντων καθεστώτων κρατικών ενισχύσεων.
(55)
Η Επιτροπή δεν μπορεί να κάνει αποδεκτά τα επιχειρήματα που προβάλλουν οι ελληνικές αρχές και απορρίπτει την εφαρμογή των διατάξεων του προσωρινού πλαισίου στην προκειμένη υπόθεση. Καταρχάς, το πεδίο εφαρμογής του προσωρινού πλαισίου επεκτάθηκε για να συμπεριλάβει την πρωτογενή γεωργική παραγωγή μόνο στις 31 Οκτωβρίου 2009 (15). Ως εκ τούτου, τα μέτρα κρατικών ενισχύσεων που εγκρίθηκαν πριν από την έναρξη ισχύος της εν λόγω επέκτασης δεν μπορούν να καλυφθούν από το προσωρινό πλαίσιο. Εν προκειμένω, το άρθρο 1 της υπουργικής απόφασης αριθ. 56700/B.3033/8.12.2008 αναφέρει ότι οι επιδότηση επιτοκίου αφορά δάνεια που είτε είχαν χορηγηθεί το 2008 ή που θα χορηγούνταν εντός του ιδίου έτους. Ως εκ τούτου, τα εν λόγω δάνεια, και, κατά συνέπεια, η κρατική ενίσχυση, έχουν χορηγηθεί πριν από τις 31 Οκτωβρίου 2009.
(56)
Δεύτερον, η Επιτροπή σημειώνει ότι τα συγκεκριμένα μέτρα δεν πληρούν την προϋπόθεση που ορίζεται στο προσωρινό πλαίσιο, σύμφωνα με την οποία, για να θεωρηθεί μια τέτοια ενίσχυση συμβιβάσιμη, πρέπει να εφαρμόζεται σε ολόκληρο τον γεωργικό τομέα, και όχι σε έναν συγκεκριμένο τομέα προϊόντων, όπως στον τομέα των σιτηρών στην προκειμένη περίπτωση.
V. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ
(57)
Η Επιτροπή διαπιστώνει ότι η Ελλάδα έθεσε παράνομα σε εφαρμογή το υπό εξέταση μέτρο ενίσχυσης κατά παράβαση του άρθρου 108 παράγραφος 3 της Συνθήκης. Δεδομένου του ότι η ενίσχυση δεν συμβιβάζεται με την εσωτερική αγορά, η Ελλάδα πρέπει να θέσει τέλος στο μέτρο και να ανακτήσει από τους δικαιούχους τις ενισχύσεις που χορηγήθηκαν.
(58)
Οι ατομικές ενισχύσεις που χορηγούνται βάσει του υπό εξέταση μέτρου δεν συνιστούν ενίσχυση εάν, κατά τον χρόνο χορήγησής τους, πληρούν τις προϋποθέσεις που ορίζει κανονισμός που θεσπίστηκε δυνάμει του άρθρου 2 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 994/98 του Συμβουλίου, της 7ης Μαΐου 1998, για την εφαρμογή των άρθρων 92 και 93 της Συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας σε ορισμένες κατηγορίες οριζόντιων κρατικών ενισχύσεων (16), και που ισχύει κατά τον χρόνο χορήγησης της ενίσχυσης.
(59)
Οι ατομικές ενισχύσεις που χορηγούνται βάσει του υπό εξέταση μέτρου και οι οποίες, κατά τον χρόνο χορήγησής τους, πληρούν τις προϋποθέσεις που ορίζει κανονισμός που θεσπίστηκε δυνάμει του άρθρου 1 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 994/98 ή στο πλαίσιο άλλου εγκεκριμένου καθεστώτος ενισχύσεων είναι συμβιβάσιμες με την εσωτερική αγορά μέχρι του ανώτατου ορίου των εντάσεων ενίσχυσης που ισχύουν για το συγκεκριμένο είδος ενισχύσεων,
ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΠΟΦΑΣΗ:
Άρθρο 1
Το μέτρο υπέρ των παραγωγών δημητριακών και των αγροτικών συνεταιρισμών που συγκεντρώνουν δημητριακά το οποίο θεσπίστηκε δυνάμει των υπουργικών αποφάσεων αριθ. 56700/Β.3033/8.12.2008 και αριθ. 2/88675/0025/9.2.2008 υπό μορφή δανείου με την εγγύηση του Ελληνικού Δημοσίου και επιδότηση επιτοκίου αποτελεί κρατική ενίσχυση. Η εν λόγω κρατική ενίσχυση, η οποία χορηγήθηκε παράνομα από την Ελλάδα, κατά παράβαση του άρθρου 108 παράγραφος 3 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, δεν είναι συμβατή με την εσωτερική αγορά.
Άρθρο 2
Οι ατομικές ενισχύσεις που χορηγούνται βάσει του μέτρου που αναφέρεται στο άρθρο 1 δεν συνιστούν ενίσχυση εάν, κατά τον χρόνο χορήγησής τους, πληρούν τις προϋποθέσεις που ορίζει κανονισμός που θεσπίστηκε δυνάμει του άρθρου 2 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 994/98, ο οποίος ισχύει κατά τον χρόνο χορήγησης της ενίσχυσης.
Άρθρο 3
Οι ατομικές ενισχύσεις που χορηγούνται βάσει του μέτρου που αναφέρεται στο άρθρο 1 και οι οποίες, κατά τον χρόνο χορήγησής τους, πληρούν τις προϋποθέσεις που ορίζει κανονισμός που θεσπίστηκε δυνάμει του άρθρου 1 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 994/98 ή στο πλαίσιο άλλου εγκεκριμένου καθεστώτος ενισχύσεων είναι συμβατές με την εσωτερική αγορά μέχρι του ανώτατου ορίου των εντάσεων ενίσχυσης που ισχύουν για το συγκεκριμένο είδος ενισχύσεων.
Άρθρο 4
1. Η Ελλάδα οφείλει να ανακτήσει από τους δικαιούχους την ασυμβίβαστη ενίσχυση που χορηγήθηκε βάσει του μέτρου που αναφέρεται στο άρθρο 1.
2. Τα ανακτώμενα ποσά περιλαμβάνουν τόκους παραγόμενους από την ημερομηνία κατά την οποία τέθηκαν στη διάθεση των δικαιούχων μέχρι τον χρόνο της πραγματικής τους ανάκτησης.
3. Οι τόκοι υπολογίζονται με τη μέθοδο του ανατοκισμού σύμφωνα με τις διατάξεις του κεφαλαίου V του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 794/2004 της Επιτροπής (17).
4. Η Ελλάδα ακυρώνει κάθε εκκρεμούσα πληρωμή δυνάμει του ενίσχυσης που αναφέρεται στο άρθρο 1 από την ημερομηνία κοινοποίησης της παρούσας απόφασης.
Άρθρο 5
1. Η ανάκτηση των ενισχύσεων που χορηγήθηκαν βάσει του μέτρου που αναφέρεται στο άρθρο 1 είναι άμεση και πραγματική.
2. Η Ελλάδα διασφαλίζει την εκτέλεση της παρούσας απόφασης εντός τεσσάρων μηνών από την ημερομηνία κοινοποίησής της.
Άρθρο 6
1. Εντός δύο μηνών από την κοινοποίηση της παρούσας απόφασης, η Ελλάδα υποβάλλει στην Επιτροπή τις ακόλουθες πληροφορίες:
α)
τον κατάλογο των δικαιούχων που έλαβαν ενισχύσεις βάσει του μέτρου που αναφέρεται στο άρθρο 1 και το συνολικό ποσό των ενισχύσεων που εισέπραξε καθένας από αυτούς·
β)
το συνολικό ποσό (αρχικό κεφάλαιο και τόκους ανάκτησης) που θα πρέπει να ανακτηθεί από κάθε δικαιούχο·
γ)
λεπτομερή περιγραφή των μέτρων που έχει ήδη λάβει ή προγραμματίσει ώστε να συμμορφωθεί με την παρούσα απόφαση·
δ)
έγγραφα που αποδεικνύουν ότι έχουν κληθεί οι δικαιούχοι να επιστρέψουν την ενίσχυση.
2. Η Ελλάδα τηρεί ενήμερη την Επιτροπή σχετικά με την πρόοδο των εθνικών μέτρων που ελήφθησαν για την εκτέλεση της παρούσας απόφασης μέχρι να ολοκληρωθεί η ανάκτηση της ενίσχυσης που αναφέρεται στο άρθρο 1. Υποβάλλει αμέσως, μετά από απλή αίτηση της Επιτροπής, πληροφορίες σχετικά με τα μέτρα που έχει ήδη λάβει ή προγραμματίσει για να συμμορφωθεί με την παρούσα απόφαση. Παρέχει επίσης λεπτομερείς πληροφορίες για τα ποσά των ενισχύσεων και των τόκων που έχουν ήδη ανακτηθεί από τους δικαιούχους.
Άρθρο 7
Η παρούσα απόφαση απευθύνεται στην Ελληνική Δημοκρατία.
Βρυξέλλες, 25 Ιανουαρίου 2012.