ДИРЕКТИВА 2010/18/ЕС НА СЪВЕТА
от 8 март 2010 година
за прилагане на ревизираното рамково споразумение за родителския отпуск, сключено между Конфедерацията на европейския бизнес (BUSINESSEUROPE), Европейската асоциация на занаятите и малките и средните предприятия (UEAPME), Европейския център на предприятията с държавно участие и на предприятията от общ икономически интерес (CEEP) и Европейската конфедерация на профсъюзите (ETUC), и за отмяна на Директива 96/34/ЕО
(текст от значение за ЕИП)
СЪВЕТЪТ НА ЕВРОПЕЙСКИЯ СЪЮЗ,
като взе предвид Договора за функционирането на Европейския съюз, и по-специално член 155, параграф 2 от него,
като взе предвид предложението на Европейската комисия,
като има предвид, че:
(1)
Член 153 от Договора за функционирането на Европейския съюз („ДФЕС“) позволява на Съюза да подкрепя и допълва дейностите на държавите-членки, inter alia в областта на равенството между мъжете и жените по отношение на възможностите на пазара на труда и третирането при работа.
(2)
Социалният диалог на равнището на Съюза може, в съответствие с член 155, параграф 1 от ДФЕС, да доведе до договорни отношения, включително споразумения, стига мениджмънтът и работниците („социалните партньори“) да желаят това. Социалните партньори могат, в съответствие с член 155, параграф 2 от ДФЕС, съвместно да поискат споразуменията, сключени от тях на равнището на Съюза по въпроси, попадащи в обхвата на член 153 от ДФЕС, да бъдат приложени с решение на Съвета по предложение на Комисията.
(3)
На 14 декември 1995 г. бе сключено рамково споразумение за родителския отпуск между европейските междуотраслови организации на социалните партньори (ETUC, UNICE и CEEP), на което бе придадена правна сила с Директива 96/34/ЕО на Съвета от 3 юни 1996 г. относно рамковото споразумение за родителския отпуск, сключено между Съюза на конфедерациите на индустриалците и на работодателите в Европа (UNICE), Европейския център на предприятията с държавно участие (CEEP) и Европейската конфедерация на профсъюзите (ЕКП) (1). С Директива 97/75/ЕО на Съвета (2) посочената директива бе изменена и приложението ѝ бе разширено за Обединеното кралство Великобритания и Северна Ирландия. Директива 96/34/ЕО допринесе значително за подобряване на възможностите, предоставени на работещите родители в държавите-членки за по-успешно съвместяване на професионалните и семейните им задължения чрез нормативната уредба на отпуските.
(4)
В съответствие с член 138, параграфи 2 и 3 от Договора за създаване на Европейската общност („Договора за ЕО“) (3) през 2006 и 2007 г. Комисията проведе консултации с европейските социални партньори относно начините за по-нататъшно подобряване на съвместяването на професионалния с личния и семейния живот, и по-специално относно съществуващото общностно законодателство в областта на закрилата на майчинството и на родителския отпуск, както и относно възможността да се въведат нови видове отпуск по семейни причини, като отпуск по бащинство, отпуск при осиновяване и отпуск за полагане на грижи за членове на семейството.
(5)
Трите европейски общопрофилни междуотраслови организации на социалните партньори (ETUC, CEEP и BUSINESSEUROPE, чието старо наименование е UNICE) и Европейската междуотраслова организация на социалните партньори, представляваща определена категория предприятия (UEAPME), информираха Комисията на 11 септември 2008 г. за желанието си да встъпят в преговори в съответствие с член 138, параграф 4 и член 139 от Договора за ЕО (4), с цел преработване на рамковото споразумение за родителския отпуск, сключено през 1995 г.
(6)
На 18 юни 2009 г. тези организации подписаха ревизираното рамково споразумение за родителския отпуск („ревизираното рамково споразумание“) и отправиха съвместно искане до Комисията да представи предложение за решение на Съвета за прилагане на посоченото ревизирано рамково споразумение.
(7)
В хода на преговорите европейските социални партньори преработиха изцяло рамковото споразумение за родителския отпуск от 1995 г. Поради това Директива 96/34/ЕО следва да бъде отменена и заменена с нова директива, а не само изменена.
(8)
Тъй като целите на директивата, а именно подобряване на съвместяването на професионалния, личния и семейния живот на работещите родители и на равенството между мъжете и жените по отношение на възможностите на пазара на труда и третирането при работа на територията на Съюза, не могат да бъдат постигнати в достатъчна степен от държавите-членки и следователно могат да бъдат по-добре постигнати на равнището на Съюза, Съюзът може да приеме мерки в съответствие с принципа на субсидиарност, посочен в член 5 от Договора за Европейския съюз. В съответствие с принципа на пропорционалност, посочен в същия член, настоящата директива не надхвърля необходимото за постигане на тези цели.
(9)
При изготвянето на предложението за директива Комисията взе предвид представителния статут на подписалите ревизираното рамково споразумение страни, техния мандат, законосъобразността на клаузите на ревизираното рамково споразумение и неговото съответствие с разпоредбите, свързани с малките и средните предприятия.
(10)
Комисията уведоми Европейския парламент и Европейския икономически и социален комитет за своето предложение.
(11)
В съответствие с общите принципи на правото на Съюза в социалната област клауза 1, параграф 1 от ревизираното рамково споразумение гласи, че това споразумение определя минимални изисквания.
(12)
Клауза 8, параграф 1 от ревизираното рамково споразумение гласи, че държавите-членки могат да прилагат или да въведат по-благоприятни разпоредби от предвидените в споразумението.
(13)
Клауза 8, параграф 2 от ревизираното рамково споразумение гласи, че прилагането на разпоредбите на споразумението не може да представлява валидно основание за понижаване на общото равнище на закрила на работниците в областта, уредена от споразумението.
(14)
Държавите-членки следва да предвидят ефективни, пропорционални и възпиращи санкции, които да се прилагат в случай на неспазване на задълженията, произтичащи от настоящата директива.
(15)
Държавите-членки могат да възложат изпълнението на настоящата директива на социалните партньори по тяхно съвместно искане, при условие че тези държави-членки предприемат всички необходими мерки, за да могат да гарантират във всеки момент резултатите, наложени от настоящата директива.
(16)
В съответствие с точка 34 от Междуинституционалното споразумение за по-добро законотворчество (5) държавите-членки се насърчават да изготвят за себе си и в интерес на Съюза таблици, които, доколкото е възможно, илюстрират съответствието между настоящата директива и мерките за транспониране, и да предоставят публичен достъп до тези таблици,
ПРИЕ НАСТОЯЩАТА ДИРЕКТИВА:
Член 1
Настоящата директива привежда в действие ревизираното рамково споразумение за родителския отпуск, сключено на 18 юни 2009 г. между европейските междуотраслови организации на социалните партньори (BUSINESSEUROPE, UEAPME, CEEP и ETUC), чийто текст се съдържа в приложението.
Член 2
Държавите-членки определят какви санкции са приложими при нарушаване на националните разпоредби, постановени съгласно настоящата директива. Санкциите са ефективни, пропорционални и възпиращи.
Член 3
1. Държавите-членки въвеждат в сила законовите, подзаконовите и административните разпоредби, необходими, за да се съобразят с настоящата директива, или гарантират, че социалните партньори са въвели необходимите мерки чрез споразумение, най-късно до 8 март 2012 г. Те незабавно информират Комисията за това.
Когато държавите-членки приемат тези разпоредби, в тях се съдържа позоваване на настоящата директива или то се извършва при официалното им публикуване. Условията и редът на позоваване се определят от държавите-членки.
2. Държавите-членки могат да разполагат с допълнителен срок от не повече от една година, за да се съобразят с изискванията на настоящата директива, ако това е необходимо предвид особени затруднения или с оглед на изпълнението ѝ чрез колективен трудов договор. Те уведомяват Комисията за това най-късно до 8 март 2012 г., като посочват причините за необходимостта от допълнителен период.
3. Държавите-членки съобщават на Комисията текста на основните разпоредби от националното законодателство, които приемат в областта, уредена с настоящата директива.
Член 4
Директива 96/34/ЕО се отменя, считано от 8 март 2012 г. Позоваванията на Директива 96/34/ЕО се считат за позовавания на настоящата директива.
Член 5
Настоящата директива влиза в сила на двадесетия ден след публикуването ѝ в Официален вестник на Европейския съюз.
Член 6
Адресати на настоящата директива са държавите-членки.
Съставено в Брюксел на 8 март 2010 година.
ΟΔΗΓΊΑ 2010/18/ΕΕ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΊΟΥ
της 8ης Μαρτίου 2010
σχετικά με την εφαρμογή της αναθεωρημένης συμφωνίας-πλαισίου για τη γονική άδεια που συνήφθη από τις οργανώσεις BUSINESSEUROPE, UEAPME, CEEP και ETUC και με την κατάργηση της οδηγίας 96/34/EK
(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)
ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ,
Έχοντας υπόψη:
τη συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και ιδίως το άρθρο 155 παράγραφος 2,
την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής,
Εκτιμώντας τα ακόλουθα:
(1)
Το άρθρο 153 της συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης («ΣλΕΕ») επιτρέπει στην Ένωση να υποστηρίζει και να συμπληρώνει τις δραστηριότητες των κρατών μελών, μεταξύ άλλων, στον τομέα της ισότητας μεταξύ ανδρών και γυναικών όσον αφορά τις ευκαιρίες στην αγορά εργασίας και τη μεταχείριση στην εργασία.
(2)
Σύμφωνα με το άρθρο 155 παράγραφος 1 της ΣλΕΕ, ο κοινωνικός διάλογος, σε ενωσιακό επίπεδο, μπορεί να οδηγήσει στη σύναψη συμβατικών σχέσεων, συμπεριλαμβανομένων των συμφωνιών, εφόσον η διοίκηση και οι εργαζόμενοι (οι «κοινωνικοί εταίροι») το επιθυμούν. Σύμφωνα με το άρθρο 155 παράγραφος 2 της ΣλΕΕ, οι κοινωνικοί εταίροι μπορούν να ζητήσουν από κοινού την εφαρμογή των συμφωνιών που συνάπτουν σε ενωσιακό επίπεδο για θέματα που καλύπτονται από το άρθρο 153 της ΣλΕΕ με απόφαση του Συμβουλίου κατόπιν προτάσεως της Επιτροπής.
(3)
Στις 14 Δεκεμβρίου 1995, συνήφθη συμφωνία-πλαίσιο για τη γονική άδεια από τις διακλαδικές ευρωπαϊκές οργανώσεις κοινωνικών εταίρων (ETUC, UNICE και CEEP) και τέθηκε σε νομική ισχύ με την οδηγία 96/34/ΕΚ του Συμβουλίου, της 3ης Ιουνίου 1996, σχετικά με τη συμφωνία-πλαίσιο για τη γονική άδεια, που συνήφθη από την UNICE, την CEEP και τη CES (1). Η εν λόγω οδηγία τροποποιήθηκε και το πεδίο εφαρμογής της επεκτάθηκε στο Ηνωμένο Βασίλειο της Μεγάλης Βρετανίας και της Βόρειας Ιρλανδίας με την οδηγία 97/75/ΕΚ του Συμβουλίου (2). Η οδηγία 96/34/ΕΚ συνέβαλε σημαντικά στην αναβάθμιση των ευκαιριών που παρέχονται στους εργαζόμενους γονείς στα κράτη μέλη με σκοπό την καλύτερη συμφιλίωση των επαγγελματικών και των οικογενειακών τους ευθυνών με διευθετήσεις άδειας.
(4)
Σύμφωνα με το άρθρο 138 παράγραφοι 2 και 3 της συνθήκης περί ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας (η «συνθήκη ΕΚ») (3), η Επιτροπή προέβη σε διαβουλεύσεις με τους Ευρωπαίους κοινωνικούς εταίρους το 2006 και το 2007, εξετάζοντας τρόπους ώστε να βελτιωθεί περαιτέρω η συμφιλίωση της επαγγελματικής, της ιδιωτικής και της οικογενειακής ζωής, και, συγκεκριμένα, η ισχύουσα κοινοτική νομοθεσία για την προστασία της μητρότητας και τη γονική άδεια, καθώς και η δυνατότητα της εισαγωγής νέων τύπων άδειας για οικογενειακούς λόγους, όπως η άδεια πατρότητας, η άδεια υιοθεσίας και η άδεια για τη φροντίδα μελών της οικογένειας.
(5)
Οι τρεις ευρωπαϊκές γενικές διακλαδικές οργανώσεις κοινωνικών εταίρων (ETUC, CEEP και BUSINESSEUROPE, πρώην UNICE) και η ευρωπαϊκή διακλαδική οργάνωση κοινωνικών εταίρων που εκπροσωπεί μια ορισμένη κατηγορία επιχειρήσεων (UEAPME) ενημέρωσαν την Επιτροπή, στις 11 Σεπτεμβρίου 2008, σχετικά με την επιθυμία τους να αρχίσουν διαπραγματεύσεις, σύμφωνα με το άρθρο 138 παράγραφος 4 και το άρθρο 139 της συνθήκης ΕΚ (4), με σκοπό την αναθεώρηση της συμφωνίας-πλαισίου για τη γονική άδεια που συνήφθη το 1995.
(6)
Στις 18 Ιουνίου 2009, οι εν λόγω οργανώσεις υπέγραψαν την αναθεωρημένη συμφωνία-πλαίσιο για τη γονική άδεια (η «αναθεωρημένη συμφωνία-πλαίσιο») και απηύθυναν κοινό αίτημα στην Επιτροπή για την υποβολή πρότασης για απόφαση του Συμβουλίου σχετικά με την εφαρμογή της αναθεωρημένης συμφωνίας-πλαισίου.
(7)
Στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεών τους, οι Ευρωπαίοι κοινωνικοί εταίροι αναθεώρησαν πλήρως τη συμφωνία-πλαίσιο του 1995 για τη γονική άδεια. Συνεπώς, η οδηγία 96/34/ΕΚ θα πρέπει να καταργηθεί και να αντικατασταθεί από μια νέα οδηγία αντί απλώς να τροποποιηθεί.
(8)
Δεδομένου ότι οι στόχοι της οδηγίας, ιδίως όσον αφορά τη βελτίωση της συμφιλίωσης της επαγγελματικής, ιδιωτικής και της οικογενειακής ζωής για τους εργαζόμενους γονείς και την ισότητα μεταξύ ανδρών και γυναικών όσον αφορά τις ευκαιρίες στην αγορά εργασίας και τη μεταχείριση στην εργασία σε ολόκληρη την Ένωση, δεν μπορούν να επιτευχθούν επαρκώς από τα κράτη μέλη και μπορούν, συνεπώς, να επιτευχθούν καλύτερα σε ενωσιακό επίπεδο, η Ένωση μπορεί να λάβει μέτρα σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας, όπως ορίζεται στο άρθρο 5 της Συνθήκης. Σύμφωνα με την αρχή της αναλογικότητας, όπως διατυπώνεται στο εν λόγω άρθρο, η παρούσα οδηγία δεν υπερβαίνει τα αναγκαία όρια για την επίτευξη των στόχων αυτών.
(9)
Κατά την εκπόνηση της πρότασης οδηγίας η Επιτροπή έλαβε υπόψη τον αντιπροσωπευτικό χαρακτήρα των υπογραφόντων την αναθεωρημένη συμφωνία-πλαίσιο μερών, την εντολή τους και τη νομιμότητα των ρητρών στην εν λόγω αναθεωρημένη συμφωνία-πλαίσιο, καθώς και τη συμμόρφωσή της με τις σχετικές διατάξεις που αφορούν τις μικρές και τις μεσαίες επιχειρήσεις.
(10)
Η Επιτροπή ενημέρωσε το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή σχετικά με την πρότασή της.
(11)
Η ρήτρα 1 παράγραφος 1 της αναθεωρημένης συμφωνίας-πλαισίου, σύμφωνα με τις γενικές αρχές του ενωσιακού δικαίου στον τομέα της κοινωνικής πολιτικής, ορίζει ότι η συμφωνία προβλέπει τις ελάχιστες απαιτήσεις.
(12)
Η ρήτρα 8 παράγραφος 1 της αναθεωρημένης συμφωνίας-πλαισίου ορίζει ότι τα κράτη μέλη μπορούν να εφαρμόζουν ή να εισάγουν ευνοϊκότερες διατάξεις από αυτές που ορίζονται στη συμφωνία.
(13)
Η ρήτρα 8 παράγραφος 2 της αναθεωρημένης συμφωνίας-πλαισίου ορίζει ότι η υλοποίηση των διατάξεων της συμφωνίας δεν συνιστά βάσιμη δικαιολογία για την υποβάθμιση της γενικής προστασίας των εργαζομένων στον κλάδο που καλύπτεται από τη συμφωνία.
(14)
Τα κράτη μέλη θα πρέπει να προβλέπουν ουσιαστικές, ανάλογες και αποτρεπτικές κυρώσεις σε περίπτωση παράβασης των υποχρεώσεων που απορρέουν από την παρούσα οδηγία.
(15)
Τα κράτη μέλη μπορούν να αναθέτουν στους κοινωνικούς εταίρους, ύστερα από κοινό τους αίτημα, την υλοποίηση της παρούσας οδηγίας, υπό την προϋπόθεση ότι τα εν λόγω κράτη μέλη λαμβάνουν κάθε απαραίτητο μέτρο για να διασφαλίσουν ότι είναι, ανά πάσα στιγμή, σε θέση να εξασφαλίζουν τα αποτελέσματα που επιβάλλει η παρούσα οδηγία.
(16)
Σύμφωνα με το σημείο 34 της διοργανικής συμφωνίας για τη βελτίωση της νομοθεσίας (5), τα κράτη μέλη παροτρύνονται να καταρτίσουν, προς ιδία χρήση και προς όφελος της Ένωσης, τους δικούς τους πίνακες, οι οποίοι αποτυπώνουν, στο μέτρο του δυνατού, την αντιστοιχία της παρούσας οδηγίας με τα μέτρα μεταφοράς στο εθνικό δίκαιο, και να τους δημοσιοποιήσουν,
ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΟΔΗΓΙΑ:
Άρθρο 1
Η παρούσα οδηγία θέτει σε ισχύ την αναθεωρημένη συμφωνία-πλαίσιο για τη γονική άδεια, η οποία συνήφθη στις 18 Ιουνίου 2009 από τις διακλαδικές οργανώσεις των Ευρωπαίων κοινωνικών εταίρων (BUSINESSEUROPE, UEAPME, CEEP και ETUC), κατά τα αναφερόμενα στο Παράρτημα.
Άρθρο 2
Τα κράτη μέλη καθορίζουν ποιες κυρώσεις επιβάλλονται όταν παραβιάζονται εθνικές διατάξεις που θεσπίζονται κατ’ εφαρμογή της παρούσας οδηγίας. Οι κυρώσεις είναι αποτελεσματικές, ανάλογες και αποτρεπτικές.
Άρθρο 3
1. Τα κράτη μέλη θέτουν σε ισχύ τις αναγκαίες νομοθετικές, κανονιστικές και διοικητικές διατάξεις προκειμένου να συμμορφωθούν με την παρούσα οδηγία ή εξασφαλίζουν ότι οι κοινωνικοί εταίροι έχουν εισαγάγει τα αναγκαία μέτρα μέσω συμφωνίας έως τις 8 Μαρτίου 2012 το αργότερο. Ενημερώνουν αμέσως την Επιτροπή σχετικά.
Οι διατάξεις αυτές, όταν θεσπίζονται από τα κράτη μέλη, αναφέρονται στην παρούσα οδηγία ή συνοδεύονται από παρόμοια αναφορά κατά την επίσημη δημοσίευσή τους. Οι λεπτομερείς διατάξεις για την αναφορά αυτή καθορίζονται από τα κράτη μέλη.
2. Τα κράτη μέλη μπορούν να διαθέτουν συμπληρωματική περίοδο ενός έτους κατ’ ανώτατο όριο, αν αυτό είναι απαραίτητο για να ληφθούν υπόψη ιδιαίτερες δυσχέρειες ή η υλοποίηση με συλλογική σύμβαση. Ενημερώνουν αμέσως την Επιτροπή σχετικά έως τις 8 Μαρτίου 2012 το αργότερο, αναφέροντας για ποιους λόγους απαιτείται συμπληρωματική περίοδος.
3. Τα κράτη μέλη ανακοινώνουν στην Επιτροπή το κείμενο των κύριων διατάξεων εθνικού δικαίου, τις οποίες θεσπίζουν στον τομέα που καλύπτεται από την παρούσα οδηγία.
Άρθρο 4
Η οδηγία 96/34/ΕΚ καταργείται από τις 8 Μαρτίου 2012. Οι αναφορές στην οδηγία 96/34/ΕΚ νοούνται ως αναφορές στην παρούσα οδηγία.
Άρθρο 5
Η παρούσα οδηγία αρχίζει να ισχύει την εικοστή ημέρα από τη δημοσίευσή της στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Άρθρο 6
Η παρούσα οδηγία απευθύνεται στα κράτη μέλη.
Βρυξέλλες, 8 Μαρτίου 2010.