РЕШЕНИЕ НА КОМИСИЯТА
от 19 октомври 2011 година
относно схемите за държавна помощ, приведени в действие от Гърция в департаментите Кастория, Евбея, Флорина, Килкис, Родопи, Еврос, Ксанти и Додеканезите и на островите Лесбос, Самос и Хиос (преструктуриране на дълг)
(№ C 23/04 (ex NN 153/03), C 20/05 (ex NN 70/04) и C 50/05 (ex NN 20/05)
(нотифицирано под номер C(2011) 7252)
(само текстът на гръцки език е автентичен)
(текст от значение за ЕИП)
(2012/307/ЕС)
ЕВРОПЕЙСКАТА КОМИСИЯ,
като взе предвид Договора за функционирането на Европейския съюз, и по-специално член 108, параграф 2, алинея първа от него,
като взе предвид Споразумението за Европейското икономическо пространство, и по-специално член 62, параграф 1, буква а) от него,
като покани заинтересованите страни да представят мненията си в съответствие с член 108, параграф 2, алинея първа от Договора (1) и като взе предвид техните мнения,
като има предвид, че:
I. ПРОЦЕДУРА
(1)
След като получи информация, че през 1993 г. и следващите години, в контекста на операция по предоговаряне на дълга, е отпусната помощ на предприятия в департаментите Кастория и Евбея, с писмо от 27 май 2003 г. Комисията поиска от гръцките органи да представят в рамките на четири седмици текста на правното основание за тази операция заедно с всякаква друга информация, необходима за проучването, предвидено в членове 87 и 88 от Договора за ЕО (3).
(2)
С писмо от 10 юли 2003 г. с входящ номер от 17 юли 2003 г. Постоянното представителство на Гърция към Европейския съюз препрати на Комисията писмо от гръцките органи с искане за едномесечно удължаване на срока, посочен в съображение 1.
(3)
С писмо от 4 август 2003 г. с входящ номер от 6 август 2003 г. Постоянното представителство на Гърция към Европейския съюз препрати на Комисията информацията, поискана с писмото от 27 май 2003 г.
(4)
След проучване на информацията бе установено, че помощта е отпусната без одобрение от страна на Комисията. Следователно Комисията взе решение да образува преписка за помощ, за която не е постъпило уведомление, под номер NN 153/03.
(5)
С писмо от 21 юни 2004 г. (4) Комисията уведоми Гърция, че е решила да открие процедурата, предвидена в член 88, параграф 2 от Договора за ЕО (С 23/2004) (наричана по-долу „откриване на първата процедура“).
(6)
Решението на Комисията да открие процедурата бе публикувано в Официален вестник на Европейския съюз (5). Комисията покани заинтересованите страни да представят мненията си относно въпросната помощ.
(7)
Комисията не получи мнения от заинтересовани трети страни.
(8)
С писмо от 13 юли 2004 г. с входящ номер от 19 юли 2004 г. Постоянното представителство на Гърция към Европейския съюз поиска едномесечно удължаване на срока, даден на гръцките органи за предоставяне на отговора им във връзка с откриването на първата процедура.
(9)
С факс от 6 август 2004 г. Комисията предостави поисканото удължаване.
(10)
С писмо от 9 август 2004 г. с входящ номер от 10 август 2004 г. Постоянното представителство на Гърция към Европейския съюз препрати на Комисията отговора на гръцките органи по отношение на откриването на първата процедура.
(11)
По време на проучването на информацията, предоставена от гръцките органи в писмото им от 4 август 2003 г. бе установено, че освен департаментите Кастория и Евбея въпросната помощ засяга и департаментите Флорина и Килкис. Следователно с факс от 22 април 2004 г. Комисията поиска от гръцките органи допълнителна информация по посочените схеми за помощ.
(12)
С писмо от 26 май 2004 г. Постоянното представителство на Гърция към Европейския съюз поиска едномесечно удължаване на срока, отпуснат на гръцките органи за предоставяне на посочената по-горе допълнителна информация.
(13)
С факс от 7 юни 2004 г. Комисията предостави поисканото удължаване.
(14)
С писмо от 1 юли 2004 г. с входящ номер от същия ден Постоянното представителство на Гърция към Европейския съюз препрати на Комисията информацията, поискана с факс от 22 април 2004 г.
(15)
След проучване на информацията бе установено, че помощта е отпусната без одобрение от страна на Комисията. Следователно Комисията взе решение да образува преписка за помощ, за която не е постъпило уведомление, под номер NN 70/04.
(16)
С писмо от 9 юни 2005 г. (7) Комисията уведоми Гърция, че е решила да открие процедурата, предвидена в член 88, параграф 2 от Договора за ЕО по отношение на мерките за помощ, предоставени в департаментите Флорина и Килкис (С 20/2005) (наричано по-долу „откриване на втората процедура“).
(17)
Решението на Комисията да открие процедурата бе публикувано в Официален вестник на Европейския съюз (8). Комисията покани заинтересованите страни да представят мненията си относно въпросната помощ.
(18)
Комисията не получи мнения от заинтересовани трети страни.
(19)
С писмо от 24 юни 2005 г. с входящ номер от 28 юни 2005 г. Постоянното представителство на Гърция към Европейския съюз поиска двумесечно удължаване на срока, даден на гръцките органи за предоставяне на отговора им във връзка с откриването на втората процедура.
(20)
С факс от 13 юли 2005 г. Комисията предостави поисканото удължаване.
(21)
С писмо от 18 август 2005 г. с входящ номер от 24 август 2005 г. Постоянното представителство на Гърция към Европейския съюз препрати на Комисията отговора на гръцките органи по отношение на откриването на втората процедура.
(22)
По време на проучването на информацията, представена от гръцките органи с писмо от 1 юли 2004 г., бе установено, че помощта е отпусната и в департаменти, различни от засегнатите от откриването на първите две процедури. Следователно с факс от 12 ноември 2004 г. Комисията поиска от гръцките органи допълнителна информация по тези мерки за помощ.
(23)
С писмо от 13 декември 2004 г. с входящ номер от 15 декември 2004 г. Постоянното представителство на Гърция към Европейския съюз поиска от Европейската комисия едномесечно удължаване на срока, даден на гръцките органи за предоставяне на посочената по-горе допълнителна информация.
(24)
С факс от 6 януари 2005 г. Комисията предостави поисканото удължаване.
(25)
С писмо от 27 януари 2005 г. с входящ номер от 1 февруари 2005 г. Постоянното представителство на Гърция към Европейския съюз препрати на Комисията информацията, поискана с писмото от 12 ноември 2004 г.
(26)
След проучване на информацията бе установено, че помощта е отпусната без одобрение от страна на Комисията. Следователно Комисията взе решение да образува преписка за помощ, за която не е постъпило уведомление, под номер NN 20/05.
(27)
С писмо от 22 декември 2005 г. (10) Комисията уведоми Гърция, че е решила да открие процедурата, предвидена в член 88, параграф 2 от Договора за ЕО по отношение на помощта, отпусната в департаментите Родопи, Евбея, Ксанти и Додеканезите и островите Лесбос, Самос и Хиос (С 50/05) (наричано по-долу „откриване на третата процедура“).
(28)
Решението на Комисията да открие процедурата бе публикувано в Официален вестник на Европейския съюз. (11) Комисията покани заинтересованите страни да представят мненията си по отношение на въпросната помощ.
(29)
Комисията не получи мнения от заинтересовани трети страни.
(30)
С писмо от 23 януари 2006 г. с входящ номер от 25 януари 2006 г. Постоянното представителство на Гърция към Европейския съюз поиска тримесечно удължаване на срока, даден на гръцките органи за предоставяне на отговора им по отношение на откриването на третата процедура.
(31)
С факс от 3 февруари 2006 г. Комисията предостави поисканото удължаване.
(32)
С писмо от 10 май 2006 г. с входящ номер от 11 май 2006 г. Постоянното представителство на Гърция към Европейския съюз препрати на Комисията отговора на гръцките органи по отношение на откриването на третата процедура.
(33)
След повторно проучване на всички представени правни основания, с факс от 12 януари 2011 г. Комисията поиска от гръцките органи да представят в срок от един месец допълнителни разяснения относно въпросната помощ.
(34)
С електронни съобщения от 7 февруари 2011 г. Постоянното представителство на Гърция към Европейския съюз поиска от Комисията да удължи посочения по-горе краен срок с още 40 работни дни.
(35)
С факс от 17 февруари 2011 г. Комисията предостави удължаване с 20 работни дни.
(36)
С електронни съобщения от 15 март 2011 г. и 29 март 2011 г. Постоянното представителство на Гърция към Европейския съюз препрати посочените по-горе разяснения на Комисията.
II. ОПИСАНИЕ
(37)
Министерско решение № 69836/В1461 от 30 септември 1993 г. предвижда преобразуването на общия дълг, бил той изискуем или не, към 30 юни 1993 г., възникнал в резултат на заеми от всякакъв вид (за оборотен капитал и дълготрайни активи) в драхми или чуждестранна валута, отпуснати на промишлени и занаятчийски предприятия, установени и извършващи дейност, независимо от местонахождението на седалището им по регистрация, в департаментите Кастория и Евбея, както и в резултат на банкови гаранции в драхми или чуждестранна валута, издадени от името на въпросните предприятия, в нов заем със срок на погасяване десет години, платим на равни шестмесечни вноски (главница плюс лихви) или на равни шестмесечни вноски за главницата (проста амортизация) с лихва, изчислявана на шестмесечие при лихвения процент, приложим за преструктурирането към момента (лихвеният процент, приложим по отношение на новия заем, е процентът, приложим за 12-месечните съкровищни бонове от последната емисия, издадена преди началото на всеки период за изчисляване на лихвата по заема, увеличен с два процентни пункта, с лихвена субсидия в размер на десет процентни пункта по време на първите пет години, която се покрива от сметката, създадена съгласно Закон № 128/75. (12)
(38)
Като друга възможност споменатите по-горе предприятия могат да получават в продължение на пет години лихвена субсидия в размер на десет процентни пункта по неизплатените си към 30 юни 1993 г. дългове в драхми или чуждестранна валута, свързани с инвестиции в оборотен капитал или дълготрайни активи.
(39)
Предприятията трябва да бъдат жизнеспособни след преструктурирането (което означава, че в известна степен са били в затруднено положение); този критерий подлежи на проверка от страна на банките.
(40)
Министерски решения № 2035824/5887 от 1 юни 1994 г., 2045909/7431/0025 от 26 август 1994 г., 2071670/11297 от 9 ноември 1994 г. и 72742/B1723 от 8 декември 1994 г. изменят гратисните периоди и лихвените субсидии, свързани с новите заеми, и обезпечават последните посредством държавна гаранция.
(41)
Министерско решение № 66336/B1398 от 14 септември 1993 г. предвижда същите мерки за помощ и условия като описаните в съображение 37. Предвижда и предоставянето на държавна гаранция за главницата и лихвата на преструктурирания дълг на промишлени и занаятчийски предприятия в департаментите Флорина и Килкис, както и покриване от страна на държавата на лихвите за забавяне, платими към 31 декември 1992 г. по заеми, отпуснати за оборотен или инвестиционен капитал на тези фирми, в рамките на бюджетните ограничения съгласно Закон № 128/75.
(42)
Решение № 66336/B1398 от 14 септември 1993 г. бе изменено от Решение № 30755/B1199 от 21 юли 1994 г., Решение № 60029/B1541 от 23 септември 1994 г., Решение № 72742/B1723 от 8 декември 1994 г., Решение № 236/B22 от 4 януари 1995 г., Решение № 8014/B285 от 28 февруари 1995 г., Решение № 44678/B1145 от 3 юли 1995 г., Решение № 44446/B1613 от 24 декември 1996 г., Решение № 40410/B1678 от 9 декември 1997 г., Решение № 10995/B546 от 24 март 1999 г., Решение № 12169/B736 от 22 март 2000 г. и Решение № 35913/B2043 от 24 октомври 2000 г. Тези различни решения изменят срока на заемите, гратисните периоди и лихвените субсидии, свързани с новите заеми, като също удължават срока, след който неизплатените вноски стават платими.
(43)
Предприятията трябва да бъдат жизнеспособни след преструктурирането (което означава, че в известна степен са били в затруднено положение); този критерий подлежи на проверка от страна на банките.
(44)
Министерско решение № 1648/В.22/13.1.1994 г. предвижда, както следва:
а)
за нови заеми за оборотен капитал, отпуснати след 1 април 1993 г. на промишлени, занаятчийски и миннодобивни предприятия, промишлени животновъдни предприятия, хотели и корабни дружества, установени независимо от местонахождението на техните седалища по регистрация в департаментите Ксанти, Родопи и Еврос, лихвена субсидия в размер на 10 (десет) процентни пункта, която се покрива от сметката, създадена съгласно Закон № 128/75, и възлиза на не повече от 20 % от оборота на предприятието за предходната година или не повече от 50 % от поръчките за текущата година по отношение на лихвата, начислена от 1 април 1993 г. до 31 март 1996 г., с държавна гаранция до обща сума в размер на 100 000 000 GRD (293 470 EUR);
б)
общите задължения, било то изискуеми или не, към 31 декември 1993 г., възникнали в резултат на заеми за оборотен капитал и дългосрочни активи, отпуснати на промишлени, занаятчийски и миннодобивни предприятия, промишлени животновъдни предприятия, хотели и корабни дружества в Тракийския регион, ще бъдат преобразувани в нов заем със срок на погасяване десет години, платим на равни шестмесечни вноски (главница плюс лихва) от сметката, създадена съгласно Закон № 128/75, с държавна гаранция;
в)
включване в преструктурирания дълг на лихви за забавяне, изискуеми към 31 декември 1992 г. по заемите за дългосрочни активи или оборотен капитал.
(45)
Предприятията трябва да бъдат жизнеспособни след преструктурирането (което означава, че в известна степен са били в затруднено положение); този критерий подлежи на проверка от страна на банките.
(46)
В Министерско решение № 1648/B.22/13.1.1994 г. бяха внесени редица изменения посредством следните министерски решения: № 14237/B.664/6.4.1994, 235/B.21/4.1.1995, 44678/B.1145/3.7.1995, 14946/B.566/30.4.1996, 44446/B.1613/24.12.1996, 32576/B.1282/9.10.1997 (13), 11362/B.472/7.4.1997, 40412/B.1677/9.12.1997 (14), 42998/B.2026/15.12.1998, 19954/B.957/7.6.1999, 10123/B.507/17.3.1999, 6244/B.270/18.2.2000 и 35913/B.2043/24.10.2000 (15). Всички тези текстове изменят технически параметри, като например лихвени субсидии, гратисни периоди, срок на заемите и продължителност на периодите, след които неизплатените вноски стават дължими.
(47)
С Решение № 2003341/683/0025/17.2.94 се предоставя държавна гаранция за заеми за оборотен капитал, отпуснати след 1 април 1993 г. на промишлени, занаятчийски и миннодобивни предприятия, промишлени животновъдни предприятия, хотели и корабни дружества, установени, независимо от местонахождението на техните седалища по регистрация, в департаментите Ксанти, Родопи и Еврос, до обща сума в размер на 100 000 000 GRD (293 470 EUR) на предприятие, както и за дългове (капитал и лихви), възникнали от преструктурирането на неизплатени към 31 декември 1993 г. дългове в резултат на стари заеми, отпуснати съгласно разпоредбите на Съвместно решение № 1648/G.G.54/B.22/13.1.94.
(48)
В Решение № 2003341/683/0025/17.2.94 бяха внесени редица изменения посредством следните решения: № 2022973/3968/0025/18.5.94, 2043231/6673/0025/11.7.95, 2030175/4446/0025/10.6.1996, 2087184/49/0025/11.7.97, 2016123/2133/0025/6.3.1998, 2090373/11216/0025/1.6.98 (16), 2/21857/0025/7.10.1999, 2/14774/0025/31.5.2000, 2/82257/0025/18.12.2000, 2/7555/0025/25.5.2001, 2/61352/0025/31.1.2002 и 2/64046/0025/2003/28.1.2004. Всички тези текстове предоставят държавна гаранция в случай на прилагане на мерките, предвидени от различните решения, изменящи Министерско решение № 1648/B.22/13.1.1994 (вж. съображение 46).
(49)
От решенията в горепосочения списък, Министерско решение № 2/82257/0025/18.12.2000 предвижда, че за да бъдат приложими неговите разпоредби, предприятията трябва да бъдат жизнеспособни сами по себе си (а не след преструктуриране, какъвто е случаят по отношение на другите министерски решения, посочени в настоящото решение), което предполага липса на затруднено положение.
(50)
Министерско решение № 2041901/16.5.1989 предвижда лихвена субсидия в размер на три процентни пункта, която се покрива от общата сметка, създадена съгласно Закон № 128/75, върху неизплатените суми, дължими по заемите за оборотен капитал, отпуснати на или след 1 април 1989 г. на търговски и занаятчийски предприятия, чиито седалища по регистрация се намират в департаментите Еврос, Лесбос, Самос, Хиос и Додеканезите.
(51)
Министерско решение № 2078809/10.10.89 предвижда лихвена субсидия в размер на три процентни пункта, която се покрива от общата сметка, създадена съгласно Закон № 128/75, върху неизплатените суми, дължими по заемите за оборотен капитал, отпуснати на или след 1 април 1989 г. на търговски и занаятчийски предприятия, чиито седалища по регистрация се намират в департаментите Родопи, Ксанти и Самос.
(52)
Министерски решения № 9034/B.289/10.2.2003 и 37497/B.1232/2.6.2003 допълват разпоредбите на решенията, посочени в съображения 50 и 51, като уточняват обхвата и някои технически параметри, свързани с предвидените лихвени субсидии.
III. ОСНОВАНИЯ ЗА ОТКРИВАНЕ НА ПРОЦЕДУРА ПО РАЗСЛЕДВАНЕ
(53)
По отношение на въпросните схеми за помощ Комисията изразява съмнения не само относно липсата на държавна помощ, а и относно съвместимостта с вътрешния пазар на помощта, която според Комисията действително е налице.
а) Обосновка на откриването на първата процедура
(54)
Първата процедура бе открита поради следните причини:
а)
при искане да предоставят обяснение във връзка с въпросната помощ гръцките органи заявиха, че не е представено уведомление за министерските решения, които представляват правно основание за мерките за помощ, тъй като са счели, че помощта, която привеждат в действие, не представлява държавна помощ по смисъла на член 87, параграф 1 от Договора за ЕО; те също заявиха, че макар и да не са запознати с точния брой на получателите, сумите на въпросните мерки за помощ вероятно попадат в обхвата на правилото „de minimis“;
б)
тъй като правилото „de minimis“ не се е прилагало в селскостопанския сектор към момента на прилагане на мерките за помощ и решенията, които представляват правно основание на въпросните мерки за помощ, са били насочени към предприятията, изправени пред проблеми с ликвидността, Комисията счете, че помощта следва да бъде анализирана с оглед на различните правила, приложими по отношение на оздравяването и преструктурирането на предприятия в затруднение от влизането в сила на първото от гореспоменатите решения; наличната информация обаче не позволи да се установи до каква степен са спазени тези правила;
в)
отново по отношение на селскостопанския сектор наличната информация не позволи да се определи дали държавната гаранция е предоставена в съответствие с различните правила, приложими по отношение на държавната помощ под формата на гаранции от влизането в сила на първото от горепосочените решения;
г)
в промишления и занаятчийския сектор правилото „de minimis“ безспорно е било приложимо, но тъй като гръцките органи не бяха запознати с броя на получателите в рамките на мерките, въведени чрез тези министерски решения, и тъй като праговете на помощта „de minimis“ се изчисляват за тригодишен период, а не за еднократна мярка, бе невъзможно да се прецени дали предвидената във въпросните решения помощ може действително да попада в обхвата на правилото „de minimis“; в този контекст мерките за помощ трябваше да бъдат анализирани също и въз основа на правилата за оздравяване и преструктуриране на предприятия в затруднение, приложими от влизането в сила на първото от упоменатите решения; наличната информация обаче не позволи да се установи до каква степен са спазени тези правила;
д)
и по отношение на тези сектори наличната информация не позволи да се определи дали държавната гаранция е предоставена в съответствие с различните правила, приложими по отношение на държавната помощ под формата на гаранции от влизането в сила на първото от горепосочените решения;
б) Обосновка на откриването на втората процедура
(55)
Втората процедура бе открита поради следните причини:
а)
при искане да предоставят обяснение във връзка с въпросната помощ гръцките органи заявиха, че макар и да не им е известен точният брой на получателите, сумите на въпросната помощ вероятно попадат в обхвата на правилото „de minimis“; въпреки това, съвсем отделно от факта, че до 1 януари 2005 г. правилото „de minimis“ не се е прилагало по отношение на селскостопанския сектор, Комисията не разполагаше с данни, които биха ѝ позволили да установи до каква степен сумите, получени от селскостопанските предприятия по силата на Министерско решение № 66336/B.1398 и измененията към него, са могли да попадат в приложното поле на Регламент (ЕО) № 1860/2004 на Комисията от 6 октомври 2004 г. относно прилагането на членове 87 и 88 от Договора за ЕО спрямо минималните помощи в секторите на земеделието и рибарството (17), който въвежда правилото „de minimis“ в земеделския сектор;
б)
като се има предвид, че тези решения са били насочени към предприятия в затруднение, помощта трябваше да бъде анализирана с оглед на различните правила, приложими по отношение на оздравяването и преструктурирането на предприятия в затруднение от влизането в сила на първото от горните решения, т.е. от 21 септември 1993 г.; наличната информация обаче не позволи да се определи до каква степен са спазени тези правила;
в)
отново по отношение на селскостопанския сектор наличната информация не позволи да се определи дали държавната гаранция е предоставена в съответствие с различните правила, приложими по отношение на държавната помощ под формата на гаранции от 21 септември 1993 г.;
г)
в промишления и занаятчийския сектор правилото „de minimis“ безспорно е било приложимо, но тъй като гръцките органи не бяха запознати с броя на получателите в рамките на мерките, въведени чрез тези министерски решения, и тъй като праговете на помощта „de minimis“ се изчисляват за тригодишен период, а не за еднократна мярка, бе невъзможно да се прецени дали предвидената във въпросните решения помощ може действително да попада в обхвата на правилото „de minimis“; в този контекст мерките за помощ трябваше да бъдат анализирани също и въз основа на правилата за оздравяване и преструктуриране на предприятия в затруднение, които са били приложими от 21 септември 1993 г.; наличната информация обаче не позволи да се установи до каква степен са спазени тези правила;
д)
по отношение на тези сектори наличната информация не позволи да се определи дали държавната гаранция е предоставена в съответствие с различните правила, приложими по отношение на държавната помощ под формата на гаранции от 21 септември 1993 г.;
в) Обосновка на откриването на третата процедура
(56)
Третата процедура бе открита поради следните причини:
а)
както при откриване на първата и втората процедура, гръцките органи посочиха в представената от тях информация, че въпросните суми вероятно попадат в обхвата на правилото „de minimis“; въпреки това, съвсем отделно от факта, че до 1 януари 2005 г. правилото „de minimis“ не се е прилагало по отношение на селскостопанския сектор, Комисията не разполагаше с данни, които биха ѝ позволили да установи до каква степен сумите, получени от селскостопанските предприятия по силата на решенията, представляващи правно основание на въпросната схема за помощ, са могли да попадат в приложното поле на Регламент (ЕО) № 1860/2004;
б)
като се има предвид, че тези министерски решения са били насочени към предприятия в затруднение, помощта трябваше да бъде анализирана с оглед на различните правила, приложими по отношение на оздравяването и преструктурирането на предприятия в затруднение от влизането в сила на първото от горните решения; наличната информация обаче не позволи да се определи до каква степен са спазени тези правила;
в)
в промишления, хотелиерския и занаятчийския сектор правилото „de minimis“ безспорно е било приложимо, но тъй като гръцките органи не посочиха броя на получателите на помощта и тъй като праговете на помощта „de minimis“ се изчисляват за тригодишен период, а не за еднократна мярка, бе невъзможно да се прецени дали предвидената във въпросните решения помощ може действително да попада в обхвата на правилото „de minimis“; в този контекст мерките за помощ трябваше да бъдат анализирани също и въз основа на правилата за оздравяване и преструктуриране на предприятия в затруднение, приложими от влизането в сила на първото от упоменатите решения; наличната информация обаче не позволи да се установи до каква степен са спазени тези правила;
г)
във въгледобивния и корабния сектор правилото „de minimis“ се е прилагало едва от влизането в сила на Регламент (ЕО) № 69/2001 на Комисията от 12 януари 2001 г. относно прилагането на членове 87 и 88 от Договора за ЕО към помощта de minimis (18); поради причините, представени в буква в) обаче, мерките за помощ трябваше да бъдат анализирани също и въз основа на различните правила, приложими по отношение на оздравяването и преструктурирането на предприятия в затруднение от влизането в сила на първото от горните решения; наличната информация обаче не позволи да се установи до каква степен са спазени тези правила;
д)
в сектора на морския транспорт правилото „de minimis“ не е било приложимо; следователно мерките за помощ трябваше да бъдат анализирани въз основа на правилата, прилагани от влизането в сила на първото от горните решения по отношение на оздравяване и преструктуриране на предприятия в затруднение; наличната информация обаче не позволи да се установи до каква степен са спазени тези правила;
е)
в никой от горните сектори наличната информация не позволи да се определи дали държавната гаранция е предоставена в съответствие с различните правила, които са се прилагали от влизането в сила на първото от горните решения по отношение на държавната помощ под формата на гаранции;
ж)
Решение № 2041901/16.5.1989 и решенията, посочени в съображения 51 и 52 по-горе, предвиждат помощ в департаменти, различни от Родопи, Еврос и Ксанти, и не бе възможно да се установи дали системата на помощ, която са въвели, разширява системата, прилагана в горепосочените три департамента, или е отделна система; във всеки случай въз основа на наличната информация не бе възможно да се установи дали са спазени правилата за държавна помощ (правилата относно регионалната помощ или правилото „de minimis“);
з)
ако министерските решения, посочени в буква ж), са представлявали разширение на системата за помощ, приложима в департаментите Родопи, Ксанти и Еврос, не бе възможно да се определи дали планираните мерки за помощ могат да попадат в обхвата на правилото „de minimis“ или да бъдат счетени за съвместими с разпоредбите, уреждащи отпускането на помощ за оздравяване и преструктуриране на предприятия в затруднение;
и)
ако министерските решения, посочени в буква ж), са представлявали независима система за помощ, бе необходимо - тъй като в разпоредбите им липсваха подробности в това отношение - да се проучи съвместимостта на прилагането на системата по отношение на стабилни предприятия и по отношение на предприятия в затруднение; при анализа бяха изведени следните заключения:
-
за предприятията в затруднения не бе възможно да се определи дали планираните мерки за помощ могат да попадат в обхвата на правилото „de minimis“ или да бъдат счетени за съвместими с разпоредбите, уреждащи отпускането на помощ за оздравяване и преструктуриране на предприятия в затруднение,
-
за стабилните предприятия бе невъзможно да се определи дали оборотният капитал, осигурен чрез заем, заедно с предоставената лихвена субсидия, е послужил за финансиране на допустими инвестиции по смисъла на правилата на Съюза за регионална помощ.
IV. МНЕНИЕ НА ГРЪЦКИТЕ ОРГАНИ ОТНОСНО ОТКРИВАНЕТО НА ОФИЦИАЛНАТА ПРОЦЕДУРА
а) Мнение на гръцките органи относно откриването на първата процедура
(57)
С писмо от 9 август 2004 г. гръцките органи декларираха следното:
а)
консолидирането на заемите е административен инструмент, който не води до високи разходи за публичните органи;
б)
изчисляването на лихвата на шестмесечие вече е подкрепено от съдебната практика на националния Върховен съд, който се е произнесъл, че тримесечното изчисление е незаконно, представлява злоупотреба и допринася за налагане на извънредна тежест за длъжниците;
в)
предоставянето на държавната гаранция не може да се приеме за помощ, тъй като използването ѝ зависи от особено строги мерки за главния длъжник;
г)
по време на референтния период лихвените проценти в Гърция са били много по-високи от средните проценти в останалата част на Съюза и са останали такива въпреки лихвените субсидии; следователно не е налице нарушаване на конкуренцията, още повече, че е имало изискване предприятията получатели да бъдат жизнеспособни; освен това лихвените субсидии са били финансирани от нарочна сметка, отделна от държавния бюджет;
д)
като се има предвид запазването на дълга и на лихвата, предоставянето на гратисни периоди не може да бъде счетено за мярка за помощ - то представлява просто преструктуриране на погасяването във времето, което е обосновано въз основа на икономическата ситуация;
е)
Министерско решение № 72742/B1723 (вж. съображение 42 по-горе) не води до допълнителни разходи във връзка с тези, наложени от първоначалното решение, което представлява основание за въпросната схема;
ж)
освобождаването на обезпеченията посредством Министерско решение № 2071670/11297 не може да се приеме за мярка за помощ по отношение на предприятията, тъй като първите са съобразени с нивото на преструктурираните заеми; освен това гаранцията от гръцката държава не покрива всички видове разходи, наложени върху заемополучателите от банките;
з)
Министерско решение № 69836/B1451 и измененията му засягат най-общо преработващите предприятия и не посочват конкретно преработващите предприятия в селскостопанския сектор, които попадат в приложното поле на Регламент (ЕИО) № 866/90 на Съвета от 29 март 1990 г. относно подобряването на условията за преработка и за пускане в продажба на селскостопанските продукти (19), Регламент (ЕО) № 951/97 на Съвета от 20 май 1997 г. относно подобряването на условията за преработка и за пускане в продажба на селскостопанските продукти (20) и Регламент (ЕО) № 1257/99 на Съвета от 17 май 1999 г. относно подпомагане на развитието на селските райони от Европейския фонд за ориентиране и гарантиране на земеделието (ФЕОГА) (21); тези регламенти са прилагани посредством реализирането на оперативни програми по втората и третата рамка за подпомагане от Общността; предприятията, които са направили инвестиции и са получили помощ за тази цел от Министерство на развитието на селските райони и храните, не са отговаряли на условията за преструктуриране на дълга, тъй като това не е било предвидено; правилото „de minimis“ също не се e прилагало, тъй като за получаване на субсидия операторите е трябвало да са извършили дейност и да са покрили разходите;
и)
позоваването на правилото „de minimis“ служи единствено, за да илюстрира факта, че повечето от предоставените мерки за помощ са били под прага за „de minimis“, без да се посочва конкретно селскостопанският сектор;
й)
критерият „жизнеспособност след преструктуриране“ не се е отразил върху цялостната оценка на жизнеспособността на предприятието, изготвена от кредитната институция, тъй като допустимостта за преструктуриране се определя непосредствено след проучването на жизнеспособността;
к)
преструктурирането засяга стари заеми и не представлява финансиране за нови инвестиции;
л)
по отношение на общия еквивалент на помощта за преструктуриране, по-голямата част от мерките за помощ представляват малки суми, областите, за които тези мерки са предназначени (Кастория и Евбея), са необлагодетелствани райони по смисъла на Директива 75/268/ЕИО на Съвета от 28 април 1975 г. относно земеделието в планински и полупланински райони, както и в някои необлагодетелствани райони (22), като държавата като цяло попада в обхвата на цел 1;
м)
лихвеният процент, приложен по отношение на новите заеми, е същият като този при последната емисия гръцки съкровищни бонове; лихвената субсидия не засяга целия срок на преструктурирания заем, а само първите критични години; разликата между процентите не е много голяма (1 до 2 пункта);
н)
схемата е съществувала между 30 юни 1993 г. и 30 юни 2003 г.
б) Мнение на гръцките органи относно откриването на втората процедура
(58)
С писмо от 18 август 2005 г. гръцките органи изложиха следните аргументи, повечето от които вече са били представени в техния отговор относно откриването на първата процедура (вж. предходното съображение):
а)
консолидирането на заемите е административен инструмент, който не води до високи разходи за публичните органи (тук органите добавят, че целта на този инструмент не е избирателно предоставяне на помощ);
б)
изчисляването на лихвата на шестмесечие вече е подкрепено от съдебната практика на националния Върховен съд, който се е произнесъл, че тримесечното изчисление е незаконно, представлява злоупотреба и допринася за налагане на извънредна тежест за длъжниците;
в)
по време на референтния период лихвените проценти в Гърция са били много по-високи, отколкото в останалата част на Съюза и са останали такива въпреки приложените лихвени субсидии;
г)
предоставянето на държавната гаранция не може да се счете за помощ, тъй като, дори ако бъде използвана, тя зависи от особено строги мерки за главния длъжник;
д)
лихвата за забавяне и лихвените субсидии са били финансирани от нарочна сметка (сметка, създадена съгласно Закон № 128/75), отделна от държавния бюджет;
е)
като се има предвид запазването на дълга и на лихвата, предоставянето на гратисни периоди не може да бъде счетено за мярка за помощ - то представлява просто преструктуриране на погасяването във времето, което е обосновано въз основа на икономическата ситуация;
ж)
разпоредбите на Министерско решение № 66336/B.1398/1993 и измененията му предвиждат възможността за помощ за предприятия, установени в департаментите Флорина и Килкис, без големи разходи за публичните органи и при условие че въпросните предприятия се считат за жизнеспособни; следователно те не нарушават конкуренцията по смисъла на член 87 от Договора за ЕО; освен това следва да се припомни, че департаментите Флорина и Килкис имат обща граница с бивша югославска република Македония и че по време на референтния период (90-те години на XX век) са били силно засегнати в резултат на войната и нестабилността в региона;
з)
последно, в горепосоченото решение се упоменават промишлени и занаятчийски предприятия; според гръцките органи селскостопански предприятия не са засегнати от тези разпоредби.
в) Мнение на гръцките органи относно откриването на третата процедура
(59)
С писмо от 10 май 2006 г. гръцките органи представиха следните аргументи:
а)
засегнатите от въпросните решения департаменти са били в затруднено икономическо положение, което се е характеризирало с ниски нива на стопанска дейност и по-високи нива на безработица в сравнение с останалата част от страната; тази ситуация е била утежнена от военното положение в съседни държави (например Косово); в този смисъл конкуренцията не е могла да бъде нарушена и следователно мерките за помощ, предоставени под формата на преструктуриране на дълга и лихвени субсидии, са могли да се възползват от дерогацията, предвидена в член 87, параграф 3, букви а) и в) от Договора за ЕО;
б)
мерките за помощ са били съсредоточени върху решаване на проблеми като липса на динамика на местния пазар, свиване на пазара на труда и спад в търсенето, както и върху дългосрочното икономическо развитие;
в)
по отношение на аргумента на Комисията, че условията на търговия в Общността може да са били нарушени предвид високото ниво на конкуренция в селскостопанския сектор, от всички проучени решения единствено Решение № 1648/B22/13.1.1994 засяга промишлени животновъдни предприятия; освен това през периода 1995-2004 г. производството на месо в департаментите Еврос, Родопи и Ксанти е заемало само малък дял от селскостопанското производство във въпросните департаменти и макар брутният вътрешен продукт (БВП) на тези департаменти да e отбелязал ръст през периода (както в абсолютни стойности, така и на глава на населението), той е останал далеч под средното за страната ниво;
г)
Министерски решения № 2041901/16.5.1989 и 2078809/1989, които предвиждат лихвени субсидии във връзка със заемите за оборотен капитал за предприятия в департаментите Лесбос, Самос, Хиос и Додеканезите, също предвиждат, че предприятията трябва да бъдат жизнеспособни преди и след преструктурирането на дълговете им;
д)
от компетентните органи в Гърция беше поискано да съберат данни относно получателите и действително отпуснатата помощ, но те заявиха, че не са в състояние;
е)
лихвените субсидии се финансират от сметка, създадена съгласно Закон № 128/75, която не представлява държавен ресурс, тъй като е сметка, предназначена основно за преразпределяне на средства.
г) Писма от гръцките органи от 15 и 29 март 2011 г.
(60)
С писма от 15 и 29 март 2011 г. гръцките органи първо обявяват датите на изтичане на действието на първоначалните министерски решения, уреждащи въпросните схеми. Датите са както следва:
а)
30 юни 2003 г. за Решение № 69836/B1461 (департаменти Кастория и Евбея);
б)
30 юни 2000 г. за Решение № 66336/B/398/14-9-1993 (департаменти Флорина и Килкис);
в)
31 декември 2005 г. за Решение № 1648/B.22/13.1.94 (департаменти Ксанти, Родопи и Еврос);
г)
31 декември 2004 г. за Решение № 2041901/16-5-1989 (департаменти Родопи, Еврос, Ксанти и Додеканезите; острови Лесбос, Самос и Хиос).
(61)
След това гръцките органи посочват, че критерият за жизнеспособност на предприятията след преструктурирането не е бил единственият разглеждан фактор; по-скоро е извършвана цялостна оценка на жизнеспособността на предприятията преди и след преструктурирането.
(62)
Писмата също съдържат таблици, в които се посочва еквивалентът на помощта на въпросните мерки, получени от всяко предприятие получател, с цел илюстриране на процента предприятия, за които мерките за помощ могат да попадат в обхвата на схема „de minimis“. Гръцките органи обаче сочат, че по отношение на мерките за помощ, предоставени съгласно Министерски решения № 2041901/16-5-1989 (департаменти Ксанти, Родопи и Еврос, Самос, Лесбос, Хиос и Додеканезите) и 1648/B.22/13.1.94 (Ксанти, Родопи и Еврос), наличните данни се отнасят единствено до периода 2004-2007 г. Данните, предоставени във връзка с мерките за помощ, осигурени съгласно Министерско решение № 69836/B1461 (департаменти Кастория и Евбея), са свързани с периода 1993-1998 г., а данните във връзка с мерките за помощ, предоставени съгласно Министерско решение № 66336/B/398/14-9-1993 (департаменти Флорина и Килкис) са свързани с периода 1993-2001 г. Тези данни са поискани от кредитните институции, някои от които не са дали отговор. Гръцките органи считат обаче, че събраните данни са близки до общия размер на предоставената помощ, тъй като банките, които са отговорили, са основните кредитодатели във въпросните департаменти. Според гръцките органи анализът на данните сочи, че въпросната помощ е под прага „de minimis“ в 73,55 % до 99,46 % от случаите в зависимост от разглеждания тригодишен период и от разглежданото решение.
(63)
Последно, гръцките органи заявяват, че предприятията за производство, преработка и търговия със селскостопански продукти не отговарят на условията за помощта и че с израза „миннодобивни предприятия“ в действителност се обозначават предприятията за добив на мрамор и каменодобив.
V. ОЦЕНКА
V.I. НАЛИЧИЕ НА ПОМОЩ
(64)
Съгласно член 107, параграф 1 от Договора всяка помощ, предоставена от държава-членка или чрез ресурси на държава-членка, под каквато и да било форма, която нарушава или заплашва да наруши конкуренцията чрез поставяне в по-благоприятно положение на определени предприятия или производството на някои стоки, доколкото засяга търговията между държавите-членки, е несъвместима с вътрешния пазар. В абсолютно изражение въпросните мерки за помощ отговарят на това определение в смисъл, че са предоставени от държавата или чрез държавни ресурси, предназначени са за определени предприятия (предприятия в селскостопанския, занаятчийския, промишления, хотелиерския, миннодобивния - вж. съображение 63 - и корабния сектор в гореспоменатите департаменти) и поставят в по-благоприятно положение тези предприятия посредством мерки като преструктуриране на заемите им, намаляване на размера на вноските чрез удължаване на срока за погасяване, лихвени субсидии и предоставяне на гаранции, което може да засегне търговията (23) и да наруши конкуренцията (24).
(65)
Гръцките органи се опитаха да покажат, че въпросните мерки за помощ могат да попадат в обхвата на схема „de minimis“ и следователно не представляват държавна помощ по смисъла на член 107, параграф 1 от ДФЕС. Въпреки това, отделно от факта, че правилото „de minimis“ не е приложимо във всички засегнати сектори през периода на действие на министерските решения, които представляват правно основание на въпросните схеми (това беше и една от причините за откриване на въпросните процедури), данните са непълни, както бе признато от самите гръцки органи (вж. съображение 62). Освен това сумите на помощта „de minimis“ варират в различните сектори (не са еднакви в промишления и в селскостопанския сектор) и представените таблици сочат, че гръцките органи не са били запознати в достатъчна степен с тази разлика. Най-накрая, Комисията отбелязва, че въпреки твърденията на гръцките органи, че предприятията за селскостопанско производство, преработка и търговия не отговарят на условията за въпросните схеми за помощ, споменатите по-горе таблици ясно сочат, че някои предприятия от тези сектори действително са получили помощ, за която се счита, че попада в обхвата на схема „de minimis“, макар и ясно да надвишава допустимия праг.
(66)
Комисията припомня, че всяка индивидуална помощ, отпусната по схема за помощ, която към момента на отпускането е отговаряла на условията, заложени в приложимия регламент „de minimis“, се приема, че не представлява държавна помощ по смисъла на член 107, параграф 1 от Договора.
(67)
При първото предоставяне от гръцките органи на въпросните мерки за помощ в селскостопанския сектор, не са съществували разпоредби на Съюза относно помощта „de minimis“.
(68)
Първите разпоредби, приети в тази връзка, са заложените в Регламент (ЕО) № 1860/2004 (25).
(69)
В съответствие с Регламент (ЕО) № 1860/2004, който се отнася както за първичното селскостопанско производство, така и за преработката и търговията със селскостопански продукти, помощта, която не надвишава таван от 3 000 EUR за получател за произволен тригодишен период, не засяга търговията между държавите-членки, не нарушава и не заплашва да наруши конкуренцията и следователно не попада под разпоредбите на член 107, параграф 1 от Договора.
(70)
Съгласно член 5 от Регламент (ЕО) № 1860/2004 същият се прилага за помощи, предоставени преди влизането в сила на регламента, ако тези помощи отговарят на условията, предвидени в членове 1 и 3 от него.
(71)
На 1 януари 2008 г. Регламент (ЕО) № 1860/2004 бе заменен с Регламент (ЕО) № 1535/2007 на Комисията от 20 декември 2007 година за прилагане на членове 87 и 88 от Договора за ЕО към помощите de minimis в сектора на производството на селскостопански продукти (26), който повиши размера на помощта de minimis до 7 500 EUR на получател за период от три фискални години, независимо от формата и целта на помощите в рамките на максималния размер за държава-членка, който отговаря на 0,75 % от годишното производство.
(72)
Член 6, параграф 1 от Регламент (ЕО) № 1535/2007 гласи, че „настоящият регламент се прилага по отношение на помощите, предоставени преди 1 януари 2008 г. на предприятията от сектора на производство на селскостопански продукти, при условие че горепосочените помощи отговарят на всички условия, определени в членове 1-4, с изключение на изискването за изрично позоваване на настоящия регламент съгласно член 4, параграф 1, първа алинея“. Регламентът обаче се прилага единствено по отношение на първичното селскостопанско производство.
(73)
По отношение на преработката и търговията със селскостопански продукти, правилото „de minimis“, в сила от 1 януари 2007 г., е заложено в Регламент (ЕО) № 1998/2006 на Комисията от 15 декември 2006 г. за прилагане на членове 87 и 88 от Договора към минималната помощ (27).
(74)
Член 2, параграф 2 от Регламент (ЕО) № 1998/2006 определя на 200 000 EUR за получател за период от три данъчни години максималната сума, до която помощта не засяга търговията между държавите-членки, не нарушава, нито застрашава да наруши конкуренцията и следователно не попада в приложното поле на член 107, параграф 1 от Договора.
(75)
Член 5, параграф 1 от Регламент (ЕО) № 1998/2006 предвижда, че „настоящият регламент се прилага към помощите, предоставени преди влизането му в сила на предприятия, осъществяващи дейност в отрасъл „транспорт“ и на предприятия, осъществяващи дейност по преработка и търговия със селскостопански продукти, ако съответната помощ изпълнява всички условия, посочени в член 1 и член 2.“
(76)
Следователно Комисията няма да разглежда помощта, предоставена съгласно анализираните министерски решения, като държавна помощ, ако не надвишава следните нива за получател:
а)
при първично селскостопанско производство: 3 000 EUR за тригодишен период, ако към момента на отпускането помощта отговаря на разпоредбите на Регламент (ЕО) № 1860/2004 или 7 500 EUR за период от три данъчни години, ако към момента на отпускането отговаря на разпоредбите на Регламент (ЕО) № 1535/2007,
б)
при преработка и търговия със селскостопански продукти: 3 000 EUR за тригодишен период, ако към момента на отпускането помощта отговаря на разпоредбите на Регламент (ЕО) № 1860/2004 или 200 000 EUR за период от три данъчни години, ако към момента на отпускането отговаря на разпоредбите на Регламент (ЕО) № 1998/2006.
(77)
Комисията обаче припомня, че предприятията в затруднение не отговарят на условията на Регламенти (ЕО) № 1998/2006 и № 1535/2007.
(78)
В секторите, различни от селскостопанския сектор (т.е. в този случай различните сектори, упоменати в това решение, с изключение на корабния сектор, който ще бъде разгледан в съображения 80 и 81 по-долу (28)), правилото „de minimis“, заложено в Съобщение на Комисията от 20 май 1992 г. - Насоки на Общността относно държавните помощи за малки и средни предприятия (29) (наричани по-долу „Насоките от 1992 г.“), се е прилагало към момента на предоставяне на въпросните мерки за помощ. Съобщението предвижда „еднократните плащания на помощ до 50 000 ECU по отношение на даден вид разходи и схеми, по които размерът на помощта, която може да получи определено предприятие по отношение на даден вид разходи за период от три години, е ограничен до тази сума, вече не се счита за подлежащ на задължение за уведомление по член 93, параграф 3 [от Договора за ЕО] (30), при условие че решението за отпускане на помощ или схемата за помощ съдържат изрично условие, че всяка допълнителна помощ, която същото предприятие може да получи по отношение на същия вид разходи от други източници или по други схеми, не увеличава общата помощ, получена от предприятието, над ограничението от 50 000 ECU.“ Това правило бе впоследствие изменено с известие на Комисията от 1996 г. относно правилото „de minimis“ за държавна помощ (31) (наричано по-долу „Известие от 1996 г.“), в което размерът на помощта „de minimis“ за същия период се определя на 100 000 ECU, а впоследствие с Регламент (ЕО) № 69/2001, в който размерът на помощта за същия период се определя на 100 000 EUR.
(79)
Поради датите на изтичане на действието на анализираните схеми (последната от които е 31 декември 2005 г.) и неприложимостта със задна дата на регламентите по отношение на секторите, упоменати в съображение 78, Комисията няма да разглежда като държавна помощ помощта, предоставена съгласно анализираните решения, която не надвишава следните размери за получател:
а)
50 000 ECU за тригодишен период между 19 август 1992 г. и 5 март 1996 г., ако към момента на предоставяне помощта е отговаряла на разпоредбите на Насоките от 1992 г.;
б)
100 000 ECU/EUR за тригодишен период между 6 март 1996 г. и 1 февруари 2001 г., ако към момента на предоставяне помощта е отговаряла на приложимите разпоредби на Известието от 1996 г.;
в)
100 000 EUR за тригодишен период между 2 февруари 2001 г. и 31 декември 2005 г., ако към момента на предоставяне помощта е отговаряла на приложимите разпоредби на Регламент (ЕО) № 69/2001.
(80)
Най-накрая, в корабостроителния сектор правилото „de minimis“ се прилага едва от влизането в сила на Регламент (ЕО) № 69/2001.
(81)
Следователно Комисията няма да счита за държавна помощ помощта, отпусната съгласно анализираните министерски решения, която не надвишава 100 000 EUR за получател и за тригодишен срок за периода 2 февруари 2001-30 юни 2007 г., ако към момента на отпускането помощта е отговаряла на съответните разпоредби на Регламент (ЕО) № 69/2001.
(82)
Другите аргументи, представени от гръцките органи за обосновка на липсата на държавна помощ, не могат да бъдат приети от Комисията поради следните причини, валидни във всеки случай, в който се цитират споменатите аргументи:
а)
като твърдят, че консолидирането на заема не води до високи разходи за публичните органи (вж. по-конкретно съображение 57, буква а) и съображение 58, буква а), гръцките органи признават, че операцията налага разходи за държавата или с други думи се използват държавни ресурси;
б)
до влизането в сила на Известието за прилагане на членове 87 и 88 от Договора за създаване на Европейската общност по отношение на държавните помощи под формата на гаранции (32) (наричано по-долу „Известие от 2000 г.“), се приема, че всички гаранции включват елемент на държавна помощ (вж. съображение 105, буква а)); в Известието от 2000 г. се посочва, че може да се приеме, че дадена гаранция не представлява държавна помощ по смисъла на член 107, параграф 1 от Договора, когато получателите не са заемополучатели във финансово затруднение и по принцип биха могли да получат заем при пазарни условия от финансовите пазари без намеса от страна на държавата, гаранцията е свързана с конкретна финансова транзакция, отнася се за фиксирана максимална сума, не покрива повече от 80 % от неизплатения заем или друго финансово задължение (с изключение на облигации или подобни инструменти), не е с неограничен срок, условията на схемата са основани на реалистична оценка на риска, така че премиите, изплащани от предприятията получатели, я превръщат с голяма вероятност в самофинансираща се схема, схемата предвижда условията, при които да се предоставят бъдещите гаранции, и цялостното финансиране по схемата да подлежи на преглед поне веднъж годишно, а премиите да покриват както обичайните рискове, свързани с предоставянето на гаранция, така и административните разходи по схемата, включително когато държавата предоставя първоначален капитал за стартиране на схемата, обичайна възвращаемост на този капитал; гръцките органи обаче не представиха документация, която да доказва приложимостта на този сценарий в настоящия случай;
в)
по отношение на конкуренцията предоставянето на гратисни периоди (вж. съображение 57, буква д) и съображение 58, буква е) не представлява единствено преструктуриране на погасяването в течение на времето, тъй като намалява сумата, която подлежи на погасяване към определен момент, и следователно осигурява временно финансово облекчение за получателя;
г)
дори ако, както твърдят гръцките органи, сметката, създадена съгласно Закон № 128/75 и използвана за финансиране на лихвените субсидии (вж. съображение 57, буква г), съображение 58, буква д) и съображение 59, буква е), не е част от бюджета на гръцката държава, тя все пак представлява държавен ресурс (33);
д)
предоставянето на лихвени субсидии по заеми дава предимство на предприятията получатели, дори и ако във въпросната държава лихвените проценти са високи;
е)
освобождаването на предоставените с цел получаване на гаранцията обезпечения (вж. съображение 57, буква ж), макар че може да не включва преки разходи за гръцката държава съгласно Министерско решение № 2071670/11297, съдържа елемент на помощ, тъй като чрез осигуряване на тази възможност държавата не само предлага на предприятията получатели възможността да ползват капитал, а и ги освобождава от една от предпоставките за получаване на гаранция от нея;
ж)
фактът, че лихвените проценти са били високи в Гърция (вж. съображение 57, буква г) не означава липса на помощ в смисъл, че независимо от икономическия контекст, в който е извършено преструктурирането с лихвени субсидии, отпускането на помощта само по себе си оказва въздействие на облекчаване на получателите от тежест, която обичайно трябва да поемат при упражняване на дейността си.
(83)
С оглед на всички тези елементи Комисията може да заключи единствено, че мерките за помощ, които не попадат в приложното поле и не изпълняват предпоставките за отпускане на помощ „de minimis“ по съображения 68-81, действително попадат в приложното поле на член 107, параграф 1 от Договора.
V.II. СЪВМЕСТИМОСТ НА ПОМОЩТА
(84)
Въпреки това в ситуациите, предвидени в член 107, параграфи 2 и 3 от Договора, някои видове помощ могат да бъдат счетени за съвместими с вътрешния пазар чрез дерогация.
(85)
В разглеждания случай е необходимо да се проучи в контекста на всяка открита процедура, кое освобождаване може да е приложимо във всеки от засегнатите сектори (като се прави разграничение между селскостопанския сектор и другите сектори).
V.II.1 ПОМОЩ ЗА ДЕПАРТАМЕНТИТЕ КАСТОРИЯ И ЕВБЕЯ, РАЗГЛЕДАНА ПРИ ОТКРИВАНЕТО НА ПЪРВАТА ПРОЦЕДУРА
а) Селскостопански сектор
(86)
С оглед на естеството на отпуснатата помощ единственото освобождаване, на което може да се разчита, за да се докаже съвместимостта на помощта с вътрешния пазар, е предвиденото в член 107, параграф 3, буква в) от Договора, съгласно което помощите, които имат за цел да улеснят развитието на някои икономически дейности или на някои икономически региони, доколкото тези помощи не засягат по неблагоприятен начин условията на търговия до степен, която противоречи на общия интерес, могат да се приемат за съвместими с вътрешния пазар.
(87)
Тъй като за въпросната помощ не е постъпило уведомление, за да бъде приложимо това освобождаване е много важно тя да отговаря на правилата за държавна помощ, приложими към момента на отпускането на помощта. Според информацията, предоставена от гръцките органи, въпросната схема действа от 30 юни 1993 г. до 30 юни 2003 г. Съвместимостта на въпросната схема с вътрешния пазар следователно ще бъде проучена с оглед на правилата за държавна помощ, приложими през този период.
(88)
Една от причините, въз основа на които Комисията взе решение да открие процедурата, предвидена в член 108, параграф 2 от Договора, е, че помощта изглежда е била предназначена за предприятия в затруднение. В тази връзка гръцките органи посочват в писмото си от 9 август 2004 г., че критерият „жизнеспособност след преструктуриране“ няма абсолютно никакво отражение върху цялостната оценка на жизнеспособността на предприятието, извършена от кредитната институция, тъй като решението относно допустимостта за преструктуриране е взето непосредствено след проучването на жизнеспособността. Този аргумент бе повторен в писмата от 15 и 29 март 2011 г. (вж. съображение 61).
(89)
Комисията счита, че това обяснение не позволява да се изключи възможността помощта да е била отпусната на предприятия в затруднение, тъй като дори решението относно допустимостта за преструктуриране да е взето непосредствено след проучването на жизнеспособността, както твърдят гръцките органи, самото проучване е било съсредоточено върху перспективите за жизнеспособност на получателите след преструктурирането. Това означава, че е възможно кандидатите да са били в затруднение към момента на проучването, но въпреки това да са били допуснати до схемата, тъй като институцията, извършваща проучването, е прогнозирала евентуално връщане към жизнеспособност след преструктурирането на дълга (Комисията подчерта това доказателство и в съображение 23 от решението си за откриване на процедурата, предвидена в член 108, параграф 2 от Договора, тъй като в преамбюла на Министерско решение № 2045909/7931/0025 се посочва нуждата от подпомагане на предприятия, които изпитват затруднения, свързани с паричните потоци, в департаментите Кастория и Евбея).
и) Правила, приложими към помощта за оздравяване и преструктуриране на предприятия в затруднение по време на въпросния период
I. От 1 октомври 1993 г. до 31 декември 1997 г.
(90)
Помощта за фирми в затруднение се регулира с редица правила. Към момента на влизане в сила на Министерско решение № 69836/B1461 политиката на Комисията бе да приема, че този вид помощ в селскостопанския сектор е оперативна помощ, която може да бъде счетена за съвместима с вътрешния пазар единствено ако са изпълнени следните три условия:
а)
такава помощ трябваше да засяга финансовите разходи по заеми, сключени за финансиране на вече осъществени инвестиции;
б)
кумулираният еквивалент на помощта за всички помощи, предоставени при отпускането на заема, и въпросната помощ не можеше да надвишава процента, допускан по принцип от Комисията, т.е.:
i)
за инвестиции в първично селскостопанско производство: 35 % или 75 % за необлагодетелствани райони по смисъла на Директива 75/268/ЕИО
ii)
за инвестиции в преработка и търговия със селскостопански продукти: 55 % или 75 % в регионите по цел 1 за проекти, които отговарят на секторните програми или на една от целите на член 1 от Регламент (ЕИО) № 866/90 (34), и 35 % (или 50 % в регионите по цел 1) за други проекти, които не са изключени въз основа на критериите за подбор по точка 2 от приложението към Решение 90/342/ЕИО на Комисията от 7 юни 1990 г. относно установяването на критерии за подбор, приложими към инвестиции за подобряване на условията на преработка и продажба на земеделските и горските продукти (35) (или Решение 94/173/ЕО на Комисията (36), което го замени).
в)
въпросната помощ можеше да бъде платена единствено след промени на лихвените проценти за новите сключени заеми, така че да се вземат предвид вариациите в лихвените проценти (в такива случаи размерът на помощта е трябвало да бъде по-малък от или равен на разликата в лихвените проценти върху новите заеми) или е трябвало да засяга земеделски стопанства, които дават гаранция за жизнеспособност, особено когато финансовата тежест, произтичаща от съществуващи заеми, е заплашвала жизнеспособността на стопанствата или ги е излагала на риск от несъстоятелност.
(91)
С писмото си от 9 август 2004 г. гръцките органи заявяват, че Решение № 69836/B1451 и неговите последващи изменения засягат предприятията за преработка като цяло и не посочват конкретно предприятията за преработка в селското стопанство, които са обхванати от Регламенти (ЕИО) № 866/90, (ЕО) № 951/97 и (ЕО) № 1257/1999, че цяла Гърция е регион по цел 1 и че предприятията, които са инвестирали и следователно са получили помощ от Министерство на развитие на селските райони и храните, не са могли да се възползват от преструктуриране на дълга, тъй като това не е било предвидено. Освен това те добавят, че по отношение на общия еквивалент на помощта за преструктурирането, в повечето случаи са отпуснати единствено малки суми и че преструктурирането е свързано с предходни заеми и следователно с инвестиции, които вече са направени.
(92)
Преди всичко обясненията, представени от гръцките органи, не са достатъчни, за да позволят на Комисията да изключи възможността някои предприятия за преработка в селското стопанство да са получили помощ по Министерско решение № 69836/B1451 и последващите му изменения, защото фактът, че не се посочват конкретно гореспоменатите предприятия, не сочи непременно, че те не са принадлежали на общата категория от предприятия за преработка (промишлени предприятия), които попадат в приложното поле на решението.
(93)
По отношение на съответствието с условията, посочени в съображение 90, Комисията установява, че Решение № 69836/B1451 и неговите последващи изменения засяга преструктурирането на заеми за инвестиции или за оборотен капитал.
(94)
По отношение на преструктурирането на инвестиционни заеми въз основа на информацията, предоставена от гръцките органи, Комисията установява, че е изпълнено условието, посочено в съображение 90, буква а), тъй като тези заеми засягат вече осъществени инвестиции.
(95)
Комисията установи също, че е изпълнено и второто алтернативно условие, посочено в съображение 90, буква в), тъй като предприятията получатели трябва да бъдат считани за жизнеспособни след преструктуриране въз основа на оценка, извършена от финансовите институции.
(96)
Информацията на разположение на Комисията обаче не е достатъчна, за да премахне съмненията, че е изпълнено условието, посочено в съображение 90, буква б), тъй като гръцките органи обясняват в писмото си от 9 август 2004 г., че предприятията, ангажирани в преработката и търговията със селскостопански продукти, са обхванати inter alia от разпоредбите на Регламенти (ЕИО) № 866/90 и (ЕО) № 951/97 и че тези регламенти се прилагат съобразно съдържащите се в тях разпоредби, което означава, че помощта може вече да е отпусната с максималния интензитет, предвиден в гореспоменатите регламенти (75 % за региони по цел 1, което се отнася до цяла Гърция), и че е възможно в резултат на натрупване на помощта въпросната схема да е довела до надвишаване на предвидения интензитет.
(97)
По отношение на преструктурирането на заеми за оборотен капитал не е имало възможност за прилагане на схемата в съответствие с всички условия, предвидени в съображение 90, тъй като първото условие (буква а) ясно посочва, че заемите трябва да бъдат свързани с инвестиции.
II. От 1 януари 1998 г. до 30 юни 2000 г.
(98)
През 1997 г. условията, заложени в съображение 90, бяха заменени с условията от Съобщение на Комисията - Насоки на Общността за държавните помощи за оздравяване и преструктуриране на предприятия в затруднение (наричани по-долу „Насоки от 1997 г.“) (37). Точка 4.4 от гореспоменатите Насоки гласи, че „По отношение на селскостопанския сектор тези Насоки ще влязат в сила на 1 януари 1998 г. по отношение на новите държавни помощи. За съществуващите помощи влизането в сила ще бъде на същата дата или, в случай че Комисията е открила процедура съгласно член 93, параграф 2 от Договора [за ЕО] срещу една или повече държави-членки в този контекст, след като Комисията приеме окончателно решение по отношение на засегнатата държава-членка (държави-членки) съгласно член 93, параграф 2 от Договора [за ЕО].“
(99)
Насоките от 1997 г., съвсем нови за селскостопанския сектор, предвиждат inter alia:
а)
помощ за оздравяване: мерки за ликвидност, оправдани от сериозни социални затруднения и състоящи се от гаранции за заеми или заеми с обичайни търговски лихвени проценти, ограничени до размера, необходим за поддържане на функционирането на предприятието (например за покриване на разходите за надници и заплати и текущи доставки), изплащани единствено за периода, необходим за изготвяне на необходимите и реалистични мерки за възстановяване, и без неблагоприятно отражение върху положението в промишления и селскостопанския сектор в други държави-членки;
б)
помощ за преструктуриране: отпускането на помощ, свързана с план за преструктуриране, предвиждащ намаляване на капацитета или окончателно затваряне на производствени мощности, при наличието на структурен свръхкапацитет в сектора (намаляването на капацитета трябва да бъде в допълнение към всяко друго намаление, приложимо при липсата на помощ за преструктуриране), като единственото освобождаване от това условие е в случаите, когато, взети в своята съвкупност, решенията, приети в полза на всички получатели през всеки последователен 12-месечен период, не включват количество на продукта, което надвишава определен процент от общото годишно производство на този продукт в държавата (3 % за целевите мерки за определена категория продукти или оператори и 1,5 % за нецелевите мерки).
(100)
На държавите-членки е позволено да искат прилагането на тези селскостопански разпоредби вместо разпоредбите от Насоките от 1997 г. за сектори, различни от селското стопанство (строги условия, приложими в тези сектори, и по-специално по отношение на плана за преструктуриране и приноса на получателя за преструктурирането - вж. съображения 109-121 от раздел б) по-долу, „Неселскостопански сектор“).
(101)
В писмото си от 9 август 2004 г. гръцките органи не предоставиха информация, която да позволи на Комисията да установи, че схемата за помощ е адаптирана, за да бъде приведена в съответствие с тези разпоредби, и че следователно помощта, отпусната през въпросния период, е отпусната в съответствие със съответните условия, заложени в Насоките от 1997 г., което означава или описаните в съображение 99, буква б) по-горе условия, или условията, заложени за секторите, различни от селското стопанство (представяне на план за преструктуриране за възстановяване на жизнеспособността въз основа на реалистични хипотези в разумни времеви рамки, смекчаване на въздействието върху конкурентите, спазване на принципа за еднократност на помощта („един път - последен път“), намаляване на капацитета при структурен свръхкапацитет в засегнатия сектор и помощ, пропорционална на разходите и ползите от преструктурирането, като се покриват и социалните разходи по преструктурирането).
III. От 1 юли 2000 г. до 30 юни 2003 г.
(102)
На 9 октомври 1999 г. Насоките от 1997 г. бяха заменени от Насоки на Общността за държавните помощи за оздравяване и преструктуриране на предприятия в затруднение (наричани по-долу „Насоки от 1999 г.“) (38). Точка 6.3 от Насоките от 1999 г. гласи, че „държавите-членки трябва да адаптират своите съществуващи схеми за помощ за оздравяване и преструктуриране, които се очаква да останат в действие след 30 юни 2000 г., с цел да ги приведат в съответствие с Насоките […] след тази дата.“ Освен това „за да може да се осъществи мониторинг от страна на Комисията върху процеса на адаптиране, държавите-членки трябва да ѝ предадат списък с всички такива схеми преди 31 декември 1999 г. След това, и във всеки случай преди 30 юни 2000 г., те трябва да изпратят на Комисията достатъчно информация, за да ѝ дадат възможност да провери дали схемите действително са изменени в съответствие с Насоките.“
(103)
Насоките от 1999 г. също включват специфичен раздел за преструктуриране на предприятия в затруднение в селскостопанския сектор. В сравнение с Насоките от 1997 г. този раздел дава определение на структурен свръхкапацитет в сектора, ограничава освобождаването, посочено в съображение 99, буква б), до предприятията в първичния сектор (което води до автоматичното изискване за намаляване на капацитета в подсектора на преработката и търговията със селскостопански продукти) и въвежда условието за еднократност („един път - последен път“), което означава, че помощта за преструктуриране може да бъде отпусната само веднъж.
(104)
В писмото си от 9 август 2004 г. гръцките органи не представиха информация, която да позволи на Комисията да установи, че схемата за помощ е адаптирана, за да бъде приведена в съответствие с тези разпоредби, и че следователно помощта, отпусната по време на въпросния период, е отпусната в съответствие със съответните условия, заложени в Насоките от 1999 г., с други думи след представяне на план за преструктуриране, който води до затварянето на капацитет при структурен свръхкапацитет, като при необходимост се прилага ограниченото освобождаване, посочено в съображение 103, и въз основа на принципа за еднократност („един път - последен път“).
ii) Гаранции
(105)
Друг фактор за решението на Комисията за откриване на процедурата, предвидена в член 108, параграф 2 от Договора, е въпросът за съвместимостта на евентуалната помощ, предоставена под формата на гаранции. Гръцките органи представиха редица коментари в писмото си от 9 август 2004 г. (вж. съображение 57, букви в) и ж)). Комисията обаче счита, че е необходимо да се отбележи следното във връзка с тези коментари:
а)
по отношение на буква в) фактът, че предоставянето на гаранция подлежи на строги условия сам по себе си не изключва съществуването на държавна помощ - напротив, правилата, които се прилагат по време на действието на въпросната схема, както е посочено в писмата до държавите-членки реф. № SG(89) D/4328 от 5 април 1989 г. и SG(89) D/12772 от 12 октомври 1989 г. и точка 38 от Съобщение на Комисията до държавите-членки относно прилагането на членове 92 и 93 от Договора за ЕИО и член 5 от Директива 80/723/ЕИО на Комисията по отношение на публичните предприятия в производствения сектор (39), ясно гласят, че „… всички гаранции, дадени от държавата пряко или, чрез делегиране, посредством финансови институции, [попадат] в приложното поле на член 92, параграф 1 от Договора за ЕИО“, и налагат прилагането на условия, които могат да включват обявяването на предприятието в несъстоятелност. Макар да е вярно, че гореспоменатите писма бяха заменени през 2000 г. от Известие на Комисията за прилагане на членове 87 и 88 от Договора за създаване на Европейската общност по отношение на държавните помощи под формата на гаранции, в което са заложени условията, позволяващи да бъде изключено съществуването на държавна помощ, никаква част от информацията, представена в писмото на гръцките органи от 9 август 2004 г., не сочи, че гаранциите са предоставени при тези условия;
б)
дори ако гръцките органи бяха предоставили информацията, имаща за цел да покаже, че предоставените гаранции изпълняват условията за изключване на наличието на държавна помощ, Комисията не би могла да приеме обосновката, тъй като, например, освобождаването се прилага единствено ако предприятията получатели не са във финансово затруднение;
в)
по отношение на буква ж) фактът, че гаранцията не покрива някои разходи, по никакъв начин не сочи, че са изпълнени всички условия, при които помощта, свързана с предоставянето на гаранция, може да се счита за съвместима с вътрешния пазар; още повече трябва да се признае, че никоя част от останалата информация, представена от гръцките органи с писмото им от 9 август 2004 г., не сочи, че са изпълнени условията.
(106)
След тези разяснения Комисията следователно счита, че по време на действието на въпросната схема гаранциите са представлявали част от пакет инструменти за отпускане на помощ за предприятия в затруднение и че в резултат на това тяхната съвместимост е свързана с процеса на преструктуриране като цяло, за който, както подробно бе посочено в анализа на съображения 94-104, гръцките органи не са предоставили достатъчно информация, за да премахнат съмненията, изразени от Комисията при откриването на процедурата, предвидена по член 108, параграф 2 от Договора (тези констатации по отношение на гаранциите са валидни както по отношение на трите процедури, посочени в настоящото решение, така и по отношение на всички упоменати сектори, с изключение на гаранциите, предвидени в Министерско решение № 2/82257/0025 от 18 декември 2000 г., които, с оглед на използвания критерий за жизнеспособност - жизнеспособност преди преструктурирането на дълга - ще бъдат проучени отделно).
(107)
Никой от другите аргументи, изложени от гръцките органи в писмото от 9 август 2004 г. (приложен лихвен процент, въпроса с евентуалното съществуване на допълнителни разходи, произтичащи от министерските решения, които представляват неразделна част от правното основание за схемата, честота на изчисляване на лихвата), не съдържат елемент, който да промени позицията на Комисията, както е представена по-горе.
(108)
Тъй като информацията, представена от гръцките органи, не премахва съмненията, изразени от Комисията при откриването на процедурата, предвидена в член 108, параграф 2 от Договора, Комисията може единствено да стигне до заключението, че въпросната схема е несъвместима с общия пазар.
б) Неселскостопански сектор
(109)
Както и при селскостопанския сектор, Комисията трябваше да проучи въпросната помощ с оглед на правилата, приложими по отношение на помощта за оздравяване и преструктуриране на предприятия в затруднение.
(110)
Към момента на влизане в сила на Министерско постановление № 69836/B1461, т.е. 1 октомври 1993 г., въпросните правила са били заложени в Осмия доклад за политиката в областта на конкуренцията, и по-специално в точки 177, 227 и 228 от него.
(111)
В точка 177 от доклада се посочва, че макар и да има нужда от мерки за оздравяване с цел да бъде осигурена глътка въздух, като през това време бъдат разработени по-дългосрочни решения за затрудненията на дружеството, тези мерки не следва да възпрепятстват необходимото намаляване на капацитета и следователно следва да бъдат ограничени до случаите, при които са необходими за справяне с належащи социални проблеми.
(112)
В точка 227 от доклада се посочва, че помощта за оздравяване може да бъде обоснована съгласно Договора, когато е свързана с преструктуриране, имащо за цел да възстанови дългосрочната жизнеспособност на предприятието и/или засегнатите региони, и когато се прилага достатъчно целенасочено по отношение на даден регион или отрасъл, за да може да бъде оценено нейното въздействие.
(113)
В точка 228 от доклада се разяснява допълнително позицията на Комисията по отношение на помощта за оздравяване и се дефинира помощта за преструктуриране.
(114)
Помощта за оздравяване трябва:
а)
да се състои от мерки за ликвидност под формата на гаранции за заеми или заеми с обичайни търговски лихвени проценти;
б)
да бъде ограничена до размера, необходим, за поддържане на функционирането на предприятието и за покриване на разходите за надници и заплати и текущи доставки;
в)
да се изплаща единствено за периода, необходим (най-общо шест месеца) за изготвяне на необходимите и реалистични мерки за възстановяване;
г)
да бъде обоснована въз основа на сериозни социални затруднения, като поддържането на функционирането на предприятието не трябва да има неблагоприятно въздействие върху положението в промишления сектор в други държави-членки.
(115)
Помощта за преструктуриране трябва също да е обвързана строго с прилагането на добра програма за преструктуриране и/или преобразуване и надлежно и ефективно да служи за възстановяване на жизнеспособността на засегнатото производство, интензитетът и размерът на помощта трябва да бъдат ограничени до строгия минимум за поддържане на предприятието по време на неизбежния преходен период преди такава програма да започне да действа, което означава, че съответният период на помощта трябва да бъде ограничен и подкрепата да бъде постепенно намалявана.
(116)
Тези условия бяха заменени от Насоките на Общността от 1994 г. за държавните помощи за оздравяване и преструктуриране на предприятия в затруднение (40), които влязоха в сила на 23 декември 1994 г. (наричани по-долу „Насоките от 1994 г.“), и впоследствие от Насоките от 1997 г., които влязоха в сила на 1 януари 1998 г., а на по-късен етап от Насоките от 1999 г., които се прилагат от 1 юли, като вземат предвид периода на адаптиране, даден на държавите-членки по отношение на схемите за помощ (вж. съображения 98 и 102).
(117)
Насоките от 1994 г. потвърждават политиката на Комисията по отношение на помощта за оздравяване (вж. съображение 114) и определят по-подробно съдържанието и отраженията на плановете за преструктуриране, които следва да бъдат представени (перспектива за възстановяване на жизнеспособността въз основа на реалистични хипотези в рамките на разумни срокове, смекчаване на въздействието върху конкурентите, спазване на принципа за еднократност, намаляване на капацитета в случай на структурен свръхкапацитет във въпросния сектор и помощ, пропорционална на разходите и ползите от преструктурирането, като се покриват и социалните разходи по преструктурирането).
(118)
В сферата на неселскостопанските сектори Насоките от 1997 г., които произтичат от редовния преглед на политиката на Комисията в областта на оздравяване и преструктуриране на предприятия в затруднение, потвърждават съдържанието на Насоките от 1994 г.
(119)
В Насоките от 1999 г. се прилагат по-строги условия по отношение на отпускането на помощ за оздравяване чрез въвеждането на установена времева рамка за представяне на план за преструктуриране. По отношение на преструктурирането Насоките са далеч по-рестриктивни по отношение на малките и средните предприятия и предвиждат възможността за задължително намаляване на капацитета, дори и при липсата на структурен свръхкапацитет в сектора.
(120)
Тъй като обясненията, представени от гръцките органи в писмото им от 9 август 2004 г., са валидни както по отношение на селскостопанския, така и по отношение на неселскостопанския сектор, Комисията може само да стигне до заключението, както вече е направила по отношение на селскостопанския сектор, че информацията, представена от гръцките органи, не позволява на Комисията да установи, че са изпълнени различните условия, заложени в Насоките от 1994 г., 1997 г. и 1999 г. (например, нищо не показва, че предприятията получатели са представили план за преструктуриране, който включва необходимите компенсаторни мерки). Тази констатация е валидна и по отношение на съответствието с разпоредбите, заложени в Осмия доклад за политиката в областта на конкуренцията.
(121)
При липсата на доказателства за съответствието с горепосочените разпоредби, Комисията не може да установи, че помощта е отпусната след представяне на план за преструктуриране, който включва всички елементи, изисквани съгласно различните правила, посочени по-горе (и по-специално перспективата за възстановяване на жизнеспособността въз основа на реалистични хипотези в рамките на разумни срокове, смекчаване на въздействията върху конкурентите, спазване на принципа за еднократност, намаляване на капацитета и помощ, пропорционална на разходите и ползите от преструктурирането, като се покриват и социалните разходи по преструктурирането). Следователно съмненията, които Комисията е изразила при откриването на процедурата, предвидена в член 108, параграф 2 от Договора, остават валидни и Комисията може единствено да стигне до заключението, че въпросната схема е несъвместима с общия пазар.
V.II.2 ПОМОЩ ЗА ПРЕДПРИЯТИЯТА В ДЕПАРТАМЕНТИТЕ ФЛОРИНА И КИЛКИС, РАЗГЛЕДАНА ПРИ ОТКРИВАНЕТО НА ВТОРАТА ПРОЦЕДУРА
а) Селскостопански сектор
(122)
В писмото си от 18 август 2005 г. гръцките органи твърдят, че основното решение, уреждащо предоставянето на помощта (Министерско решение № 66336/B.1398/1993), засяга промишлените и занаятчийските предприятия и че никоя разпоредба от него не засяга селскостопанските предприятия.
(123)
Комисията взема предвид тази информация и затова смята за ненужно да разглежда въпросната схема с оглед на правилата, приложими по отношение на държавната помощ за селскостопанския сектор към момента на отпускане на помощта.
б) Неселскостопански сектор
(124)
Комисията, която към момента на откриване на процедурата считаше, че схемата е предназначена за предприятия в затруднение, тъй като Министерско решение № 66336/B.1398/1993 гласи, че предприятията трябва да бъдат жизнеспособни след преструктуриране (което само по себе си не изключва възможността предприятията да бъдат в затруднение при приемането им по схемата), трябва да анализира съвместимостта на въпросната помощ с оглед на правилата за помощта за оздравяване и преструктуриране на предприятия в затруднение, приложими към момента на отпускане на помощта.
(125)
Правилата за помощ за оздравяване и преструктуриране на предприятия в затруднение, приложими към момента на отпускане на въпросната помощ, в хронологичен ред са разпоредбите, заложени в точки 177, 227 и 228 от Осмия доклад за политиката в областта на конкуренцията, Насоките от 1994 г. и Насоките от 1997 г.
(126)
По отношение на съответствието с разпоредбите от точки 177, 227 и 228 от Осмия доклад за политиката в областта на конкуренцията и Насоките от 1994 г., 1997 г. и 1999 г. обясненията, представени от гръцките органи в писмото им от 18 август 2005 г., са идентични с обясненията, изтъкнати като обосновка на отпускането на помощта в департаментите Кастория и Евбея (аргументите на гръцките органи, посочени подробно в съображение 57, букви а)-е), са същите като представените в съображение 56, букви а)-д). Следователно анализът на Комисията в съображения 110-121 е валиден и при въпросния случай, което значи, че съмненията, изразени от Комисията при откриване на процедурата, предвидена в член 108, параграф 2 от Договора, не са премахнати и Комисията може единствено да стигне до заключението, че въпросната схема е несъвместима с общия пазар.
(127)
В писмото си от 18 август 2005 г. гръцките органи се опитаха да обосноват въпросната помощ и въз основа на факта, че департаментите Флорина и Килкис граничат с бивша югославска република Македония и че местните предприятия са били силно засегнати в резултат от нестабилността и войната в региона.
(128)
Това позоваване на извънредни обстоятелства можеше да позволи прилагането на член 107, параграф 2, буква б) от Договора, съгласно който помощта за отстраняване на щети, причинени от природни бедствия или други извънредни събития, е съвместима с вътрешния пазар. Гръцките органи обаче не представиха доказателства за затрудненията, които според твърденията им предприятията в двата департамента са изпитвали, или за причинно-следствената връзка между тези затруднения и нестабилността в региона, причинена от събитията в Югославия. Освен това Комисията не разполага с информация, която да показва, че обстоятелствата, посочени от гръцките органи, са могли да оказват описаните въздействия през целия жизнен цикъл на схемата. Най-накрая Комисията се пита защо схемата се е прилагала единствено по отношение на някои сектори от икономиката в двата департамента, макар да е логично посочените обстоятелства да са засегнали всички местни предприятия, независимо от сектора.
(129)
С оглед на тези фактори Комисията не може да разбере как член 107, параграф 2, буква б) от Договора може да е приложим по отношение на въпросната схема за помощи. Следователно Комисията може единствено да стигне до заключението, че и в този случай въпросната схема е несъвместима с общия пазар.
V.II.3 ПОМОЩ В ДЕПАРТАМЕНТИТЕ РОДОПИ, ЕВРОС, КСАНТИ, ЛЕСБОС, САМОС, ХИОС И ДОДЕКАНЕЗИТЕ, РАЗГЛЕДАНА ПРИ ОТКРИВАНЕТО НА ТРЕТАТА ПРОЦЕДУРА
(130)
С оглед на факта, че Комисията е посочила в решението си за откриване на процедурата, че въз основа на наличната информация не може да се определи дали двете министерски решения от 1989 г. и последващите ги решения (описани подробно в съображения 50-52 по-горе) представляват независима схема за помощ или са неразделна част от цялостната система, анализирана в различните открити процедури, и като се има предвид, че писмото от 10 май 2006 г. от гръцките органи не представя обяснение в тази връзка, съвместимостта с вътрешния пазар на помощта, предвидена в разглежданите министерски решения, ще бъде оценена отделно. Гаранциите, предвидени в Министерско решение № 2/82257/0025 от 18 декември 2000 г. (вж. съображение 49), също ще бъдат разгледани отделно, тъй като последното предвижда, че предприятията получатели трябва да бъдат жизнеспособни, а не жизнеспособни след преструктуриране, както е при посочените по-горе случаи.
(131)
Във връзка с министерските решения, посочени в съображения 44-52, анализът ще се състои от две основни части - селскостопанска и неселскостопанска - както при схемите, разгледани при първите две процедури, но неселскостопанската част ще бъде разделена на няколко подчасти - промишлен, хотелиерски и занаятчийски сектори, от една страна, и корабния сектор, от друга страна. Въгледобивният сектор, който също бе разгледан при откриването на процедурата, предвидена в член 108, параграф 2 от Договора, няма да бъде разгледан тук, тъй като гръцките органи обясняват в писмата си от 15 и 29 март 2011 г., че съответните добивни дейности засягат мрамор и каменодобив, което означава, че засегнатите предприятия попадат в обхвата на анализа на промишления сектор.
а) Селскостопански сектор
(132)
Комисията трябва да проучи схемата с оглед на правилата, приложими по отношение на държавните помощи за оздравяване и преструктуриране на предприятия в затруднение към момента на отпускането на помощта.
(133)
По отношение на селскостопанския сектор въпросните правила са предвидени в съображения 90 и 98-103. Като се има предвид, че действието на въпросната схема изтича на 31 декември 2005 г., Насоките на Общността от 2004 г. относно държавната помощ за оздравяване и преструктуриране на предприятия в затруднение (41) (наричани по-долу: „Насоки от 2004 г.“) следва да бъдат добавени към списъка с приложими разпоредби; Насоките от 2004 г. влизат в сила на 10 октомври 2004 г., като въвеждат по-строги условия от установените в Насоките от 1999 г. (а именно като потвърждават, че приносът на получателя по отношение на преструктурирането трябва да бъде реален и да не включва помощ). Освен това с оглед на естеството на получателите (промишлени животновъдни предприятия и млекопроизводителни стопанства) са налице основания да се счита, че схемата вероятно е обхващала както първично производство (само животновъдство), така и преработка/търговия (като стопанства с линия за преработка на място).
(134)
По отношение на съответствието със самите условия Комисията установи, че Министерско решение № 1648/B22 от 13 януари 1994 г. и неговите последващи изменения предвиждат преструктуриране на заеми, които могат да се използват за инвестиции или оборотен капитал.
(135)
По отношение на преструктурирането на заеми, свързани с инвестиции, в писмото си от 10 май 2006 г. гръцките органи не представят информация, която да позволи на Комисията да потвърди, че преструктурираните заеми действително са свързани с вече осъществени инвестиции. Вследствие на това Комисията не може да установи, че е изпълнено условието, предвидено в съображение 90, буква а).
(136)
По подобен начин Комисията не може въз основа на наличната информация да стигне без всякакво съмнение до заключението, че е налице пълно съответствие с условието, предвидено в съображение 90, буква б), тъй като в писмото си от 10 май 2006 г. Гърция не е представила подробности в тази връзка.
(137)
По отношение на изискването, заложено в съображение 90, буква в), Комисията установи, че е налице втората алтернатива, тъй като предприятията получатели е трябвало да бъдат жизнеспособни след преструктурирането въз основа на оценка, извършена от банките.
(138)
По отношение на преструктурирането на заеми, използвани за оборотен капитал, не е имало възможност за прилагане на въпросната схема в съответствие с всички условия, предвидени в съображение 90, тъй като в първото условие (буква а) изрично се посочва, че заемите трябва да бъдат свързани с инвестиции.
(139)
Във връзка с помощта, отпусната от 1 януари 1998 г. до датата на приложимост на Насоките от 2004 г., извършеният в съображения 98-104 анализ също се прилага по същество в настоящия случай, тъй като в писмото си от 10 май 2006 г. Гърция не представи информация, която да позволи на Комисията да потвърди, че с оглед на получаването на въпросната помощ е бил представен план за преструктуриране, включващ и задължителния принос.
(140)
Най-накрая по отношение на помощта, отпусната от датата на прилагане на Насоките от 2004 г. Комисията може само да отбележи, че в писмото си от 10 май 2006 г. Гърция не представи факти, които да позволят на Комисията да потвърди, че с оглед на получаването на въпросната помощ е бил представен план за преструктуриране, включващ и задължителния принос. Следователно Комисията не е в състояние да премахне всички съмнения, изразени при откриването на процедурата, предвидена в член 108, параграф 2 от Договора, и затова е принудена да стигне до заключението, че въпросната схема е несъвместима с общия пазар.
(141)
В писмото си от 10 май 2006 г. гръцките органи се стремят да обосноват въпросната помощ с войната в съседни региони. Гърция изрази становището, че поради ситуацията помощта отговаря на изискванията за освобождаване по член 107, параграф 3, букви а) и в) от Договора (вж. съображение 59, буква а).
(142)
Комисията не може да приеме този аргумент поради няколко причини:
а)
от регулаторна гледна точка наличието на конфликт се приема за извънредно събитие, което може да попадне само в приложното поле на член 107, параграф 2, буква б) от Договора, според който помощта, предназначена за отстраняване на щети, причинени от природни бедствия или други извънредни събития, е съвместима с вътрешния пазар;
б)
в селскостопанския сектор съвместимостта на мерките за помощ се оценява с оглед на изключението, предвидено в член 107, параграф 3, буква в) от Договора, в който е заложено, че помощите, които имат за цел да улеснят развитието на някои икономически дейности или на някои икономически региони, доколкото тези помощи не засягат по неблагоприятен начин условията на търговия до степен, която противоречи на общия интерес, могат да се считат за съвместими с вътрешния пазар, а не с оглед на изключението, предвидено в член 107, параграф 3, буква а) от Договора, което предвижда, че помощите за насърчаване на икономическото развитие на региони, където жизненото равнище е необичайно ниско или където има високо равнище на непълна заетост, както и на регионите, посочени в член 349 (42), като се вземе предвид структурната, икономическата и социалната ситуация в тях, могат да се приемат за съвместими с вътрешния пазар;
в)
за прилагането на тази дерогация е било необходимо помощта да бъде отпусната съобразно с правилата, уреждащи помощите за оздравяване и преструктуриране на предприятия в затруднение, а по-горе вече бе показано, че случаят не е такъв.
(143)
Комисията не е в състояние да потвърди приложимостта на член 107, параграф 2, буква б) от Договора поради следните основания:
а)
в писмото си от 10 май 2006 г. Гърция правилно посочи, че общият БВП и този на глава от населението в засегнатите департаменти е бил много нисък в сравнение с други региони в държавата през периода, обхванат от схемата, но заяви и това, че БВП е отбелязал известен растеж през същия период, което сочи, че войната в съседните региони не е оказала катастрофално въздействие върху икономиката на засегнатите територии;
б)
както показва описанието на правното основание на схемата, някои промени са въведени в схемата почти десет години след края на военните действия в съседните региони; следователно не може да се приеме, че Гърция е била принудена да сe намеси поради войната в граничните райони и че в резултат на това е налице причинно-следствена връзка между нея и затрудненията на предприятията (един пример е достатъчен, за да илюстрира тази забележка: Министерско решение № 2/64046/0025/2003 от 28 януари 2004 г., посочено в съображение 48, обхваща заемите, които са могли да теглят промишлени предприятия - с други думи евентуално промишлени животновъдни предприятия - до 31 декември 2004 г.).
(144)
По отношение на другите мнения, представени от гръцките органи в писмото им от 10 май 2006 г., Комисията подчертава следното (тези коментари, с изключение на буква б), се отнасят и до всички други сектори, посочени в откритата процедура):
а)
проблеми като липсата на динамика на местните пазари или спад в търсенето не могат да бъдат решени с отпускането на помощи на предприятия в затруднение без преструктуриране. Структурните мерки са по-подходящо средство за подкрепа;
б)
делът на производството на месо в засегнатите департаменти от общото производство в Гърция няма никаква връзка с риска от нарушаване на конкуренцията, който произтича от помощта, отпусната извън установената регулаторна рамка (в настоящия случай помощта, отпусната на предприятия в затруднение без план за преструктуриране); съгласно съдебната практика на Съда, когато финансовата помощ, отпусната от държава-членка, укрепва позицията на предприятие в сравнение с неговите конкуренти (което се наблюдава по същество в настоящия случай), тази помощ може да създаде конкурентно предимство пред другите предприятия, които не се възползват от такава подкрепа (43);
в)
въпросът с жизнеспособността на предприятията по смисъла на двете министерски решения, издадени през 1989 г., ще бъде разгледан по-нататък в настоящото решение;
г)
аргументът, според който сметката, създадена по Закон № 128/75, не представлява държавен ресурс, е разгледан в съображение 82, буква г).
(145)
С оглед на тези съображения Комисията е принудена да стигне до заключението, че въпросната схема е несъвместима с вътрешния пазар.
б) Промишлен, занаятчийски и хотелиерски сектор
(146)
Комисията трябва да проучи въпросната схема с оглед на правилата, уреждащи помощта за оздравяване и преструктуриране на предприятия в затруднение.
(147)
Както в случая на помощта, посочена в първите две процедури, правилата, приложими по отношение на оздравяването и преструктурирането на предприятия в затруднение към момента на отпускането на въпросната помощ, в хронологичен ред са точки 177, 227 и 228 от Осмия доклад за политиката в областта на конкуренцията и Насоките от 1994 г., 1997 г. и 1999 г. Тъй като в разглеждания случай режимът изтича на 31 декември 2005 г. в някои департаменти, към списъка трябва да се добавят Насоките от 2004 г.
(148)
Информацията, изпратена от гръцките органи в писмото им от 10 май 2006 г. и изложена в съображение 59, не включва подробности по отношение на съответствието с правилата, уреждащи оздравяването и преструктурирането на предприятия в затруднение. Следователно Комисията не е в състояние да потвърди дали е налице съответствие с точки 177, 227 и 228 от Осмия доклад за политиката в областта на конкуренцията и Насоките от 1994 г., 1997 г., 1999 г. и 2004 г.
(149)
Следователно Комисията не е в състояние да премахне всички съмнения, изразени при откриването на процедурата, предвидена в член 108, параграф 2 от Договора, и затова е принудена да стигне до заключението, че въпросната схема е несъвместима с общия пазар.
в) Корабен сектор
(150)
Съвместимостта на въпросната схема с вътрешния пазар ще бъде оценена от две гледни точки, като се вземе предвид факта, че терминът „корабен сектор“ обхваща както корабостроене, така и транспорт с кораби.
(151)
Комисията трябва да проучи въпросната схема с оглед на правилата, уреждащи помощта за оздравяване и преструктуриране на предприятия в затруднение.
(152)
По отношение на корабостроенето правилата, приложими по отношение на оздравяването и преструктурирането на предприятия в затруднение след влизането в сила на Министерско решение № 1648/B.22 от 13 януари 1994 г., са следните:
а)
до 31 декември 1998 г.: Директива 90/684/ЕИО на Съвета от 21 декември 1990 г. относно помощите в областта на корабостроенето (44);
б)
от 1 януари 1999 г. до 31 декември 2003 г.: Регламент (ЕО) № 1540/98 на Съвета от 29 юни 1998 г. за установяване на нови правила за помощ за корабостроенето (45);
в)
от 1 януари 2004 г.: Рамка за държавната помощ за корабостроенето (46).
(153)
В писмото си от 10 май 2006 г. гръцките органи не представиха информация, която би позволила на Комисията да установи, че въпросната схема за помощи е била прилагана съгласно правилата, приложими при оздравяване и преструктуриране на предприятия в затруднение в този сектор. Следователно Комисията не е в състояние да разсее съмненията, изразени при откриването на процедурата, предвидена в член 108, параграф 2 от Договора, и затова е принудена да стигне до заключението, че въпросната схема е несъвместима с вътрешния пазар.
(154)
По подобен начин във връзка с морския транспорт Комисията трябва да проучи въпросната схема с оглед на правилата, уреждащи помощта за оздравяване и преструктуриране на предприятия в затруднение.
(155)
От влизането в сила на Министерско решение № 1648/B.22 от 13 януари 1994 г. правилата, уреждащи оздравяването и преструктурирането на предприятия в затруднение в корабната индустрия, са и продължават да бъдат следните:
а)
финансови и данъчни мерки, отнасящи се до използването на кораби, вписани в регистъра на Общността (47);
б)
Насоките на Общността относно държавните помощи за морския транспорт от 1997 г. (48)
в)
Насоките на Общността относно държавните помощи за морския транспорт от 2004 г. (49)
(156)
В писмото си от 10 май 2006 г. гръцките органи отново не представиха информация, която би позволила на Комисията да установи, че въпросната схема за помощи е била прилагана съгласно правилата, приложими при оздравяването и преструктурирането на предприятия в затруднение в този сектор. Следователно Комисията не е в състояние да разсее съмненията, изразени при откриването на процедурата, предвидена в член 108, параграф 2 от Договора, и затова е принудена да стигне до заключението, че въпросната схема е несъвместима с вътрешния пазар.
г) Помощ, отпусната в департаментите Лесбос, Самос, Хиос и Додеканезите, която е посочена и в третата процедура
(157)
В рамката на процедурата, предвидена в член 108, параграф 2 от Договора, Комисията разгледа две хипотези, тъй като не разполагаше с достатъчно информация:
а)
помощта, предвидена в Министерско решение № 2041901 от 16 май 1989 г. и Министерско решение № 2078809 от 10 октомври 1989 г. и техните изменения, попада в обхвата на същата рамка, както установената съгласно решенията, посочени в съображения 44-48.
б)
помощта е била част от система за финансиране, която не е установена върху същите основи.
(158)
В писмото си от 10 май 2006 г. Гърция заяви, че двете министерски решения, издадени през 1989 г., предвиждат предприятията да бъдат жизнеспособни преди и след преструктуриране на дълговете им. Комисията не може да подкрепи това твърдение, тъй като след повторно проучване изглежда, че никое от двете въпросни решения не предвижда изискването предприятията да са жизнеспособни преди и след преструктурирането на дълговете. Следователно Комисията ще оцени съвместимостта на помощта, която попада в приложното поле на двете решения и техните изменения, като се основава не само върху двете хипотези, заложени в съображение 157, а и без да изключва - при втората хипотеза - че помощта може да е била отпусната на предприятия в затруднение.
(159)
По отношение на първата хипотеза, заложена в съображение 157, Комисията е принудена да установи, че ако двете министерски решения, издадени през 1989 г., и техните изменения попадат в същата рамка, както установената от министерските решения, посочени в съображения 44-48, анализът, извършен в съображения 146-149, остава валиден, обясненията, представени от Гърция в писмото ѝ от 10 май 2006 г., не премахват съмненията, изразени при откриването на процедурата, предвидена в член 108, параграф 2 от Договора, и Комисията е принудена да стигне до заключението, че въпросната схема е несъвместима с вътрешния пазар.
(160)
Във връзка с втората хипотеза са разгледани два сценария: помощта е отпусната на предприятия в затруднение или помощта е отпусната на жизнеспособни предприятия.
(161)
При първия сценарий извършеният по съображения 146-149 анализ остава валиден, а обясненията, представени от Гърция в писмото ѝ от 10 май 2006 г., не премахват съмненията, изразени от Комисията при откриване на процедурата, предвидена в член 108, параграф 2 от Договора, и затова Комисията е принудена да стигне до заключението, че въпросният режим е несъвместим с вътрешния пазар.
(162)
При втория сценарий Комисията също отбелязва, че обясненията на Гърция в писмата ѝ от 10 май 2006 г., 15 март 2011 г. и 29 март 2011 г. не позволяват на Комисията да установи дали оборотният капитал, използващ субсидирани заеми, е финансирал допустими инвестиции по смисъла на правилата на Съюза относно регионалната помощ (след влизането в сила на Министерско решение № 2041901 от 16 май 1989 г. приложимите правила са Съобщение на Комисията относно начина на прилагане на член 92, параграф 3, букви а) и в) по отношение на регионалната помощ (50), следвано от Насоките от 1998 г. относно националната регионална помощ (51)). Затова Комисията е принудена да стигне до заключението, че въпросната схема е несъвместима с вътрешния пазар.
(163)
В случай, че този оборотен капитал не е финансирал допустими инвестиции по смисъла на правилата на Съюза относно националната регионална помощ, Комисията трябва да провери дали помощта, отпусната за този капитал, която в такъв случай се квалифицира като оперативна помощ, може да бъде обявена за съвместима съгласно приложимите разпоредби на правилата на Съюза относно националната регионална помощ. С оглед на това Комисията желае да подчертае, че от засегнатата държава-членка зависи да изпълни задължението за сътрудничество, което има към Комисията, като осигури всички необходими елементи, за да може Комисията да провери съвместимостта на въпросната помощ (52). Тъй като информацията в различните писма, представени от Гърция, не позволява на Комисията да провери съответствието с разпоредбите в правилата на Съюза относно националната регионална помощ, Комисията може единствено да стигне до заключението, че въпросната схема е несъвместима с вътрешния пазар.
(164)
Гаранцията, предоставена съгласно Решение № 2/82257/0025 от 18 декември 2000 г., не може да бъде считана за инструмент в помощ на преструктурирането на предприятие в затруднение, както гаранцията, предвидена в другите министерски решения, упоменати в настоящото решение, тъй като в Министерско решение № 2/82257/0025 се предвижда, че тя може да бъде предоставена единствено на жизнеспособни сами по себе си предприятия, а не на предприятия, които са жизнеспособни след преструктуриране на дълга. Следователно гаранцията следва да се проучи с оглед на приложимите правила за държавна помощ.
(165)
От влизането в сила на Министерско решение № 2/82257/0025 от 18 декември 2000 г. до 31 декември 2005 г. (датата на изтичане на срока на действие на схемата) гаранциите се уреждат от Съобщението от 2000 г.
(166)
В съобщението от 2000 г. се предвижда задължението на Комисията да оценява съвместимостта на помощта, свързана с предоставянето на гаранция, въз основа на правилата, приложими по отношение на други форми на помощ и заложени в различните рамки и насоки, приложими в засегнатите сектори. Освен това гаранцията може да се приеме единствено ако мобилизацията ѝ е договорно обвързана със специфични условия, които могат да стигнат дори до задължителното обявяване в несъстоятелност на предприятието получател или друга подобна процедура.
(167)
В настоящия случай гръцките органи не са представили никаква информация относно предоставените гаранции. В резултат на това Комисията не е в състояние да ги оцени с оглед на различните правила, приложими в засегнатите сектори, или да установи дали тази мярка за помощ може да е надвишавала максималните интензитети на помощта, приложими в съответните случаи по отношение на предприятия, които не са в затруднение (освен това в отговора си във връзка с третата процедура Гърция не е представила информация относно съответствието с тези различни правила).
(168)
При тези обстоятелства Комисията не е в състояние да стигне до заключението, че отпуснатата помощ под формата на гаранции съгласно Министерско решение № 2/82257/0025 от 18 декември 2000 г. е съвместима с вътрешния пазар.
VI. ЗАКЛЮЧЕНИЕ
(169)
Комисията отбелязва, че Гърция незаконно е приложила въпросните мерки за помощ в нарушение на член 108, параграф 3 от Договора. Горният анализ сочи, че помощта не може да бъде обявена за съвместима с вътрешния пазар, тъй като Гърция не е представила информация, която да доказва съответствие с различните упоменати правила, и следователно Комисията не е в състояние да разсее съмненията, изразени при откриването на различните процедури. В тази връзка Комисията припомня, че засегнатата държава-членка носи отговорността за изпълнение на задължението за сътрудничество, което има към Комисията, като предоставя всички елементи, необходими за проверка на съвместимостта на въпросната помощ.
(170)
В съответствие с член 14, параграф 1 от Регламент (ЕО) № 659/1999 на Съвета от 22 март 1999 г. за установяване на подробни правила за прилагането на член 93 от Договора за ЕО (53) при вземането на отрицателни решения в случаи на неправомерна помощ, Комисията трябва да реши съответната държава-членка да вземе всички необходими мерки за възстановяване на помощта от получателя (в настоящия случай всички предприятия, които са се възползвали от разпоредбите на разглежданите министерски решения). Гърция трябва да вземе всички необходими мерки за възстановяването на несъвместимата помощ, отпусната на получателите. Съгласно разпоредбите на точка 42 от известието на Комисията „Към ефективно прилагане на решенията на Комисията, разпореждащи на държавите-членки да възстановят неправомерна и несъвместима държавна помощ“ (54) Гърция разполага с четиримесечен срок, считано от уведомяването за настоящото решение, за да го изпълни. Помощта, която подлежи на възстановяване, включва лихви, изчислени съгласно Регламент (ЕО) № 794/2004 на Комисията от 21 април 2004 г. за прилагането от Регламент (ЕО) № 659/1999 на Съвета относно определянето на подробни правила за прилагането на член 93 от Договора за създаване на Европейската общност (55).
(171)
Настоящото решение трябва да бъде приложено незабавно, по-специално по отношение на възстановяването на всички индивидуални помощи, отпуснати по схемата за помощ, като се изключат индивидуалните помощи, отпуснати за специфични проекти, които към момента на отпускането на помощта са отговаряли на всички условия, установени в разпоредбите „de minimis“ или за освобождаване, приложими съгласно членове 1 и 2 от Регламент (ЕО) № 994/98 на Съвета от 7 май 1998 г. по прилагането на членове 92 и 93 от Договора за създаване на Европейската общност към някои категории хоризонтална държавна помощ (56) или съгласно схема за помощ, одобрена от Комисията.
(172)
В член 15 от Регламент (ЕО) № 659/1999 е заложено, че правомощията на Комисията за възстановяване на помощ са предмет на давностен срок от десет години. Този давностен срок започва да тече в деня, в който неправомерната помощ е предоставена на получателя, било като индивидуална помощ или като помощ по схема за помощ. Всяко действие, предприето от Комисията или от дадена държава-членка, която действа по искане на Комисията, по отношение на неправомерната помощ, прекъсва давностния срок и от всяко прекъсване тече нов срок.
(173)
В настоящия случай датите, до които може да се върне Комисията за целите на възстановяването, са както следва:
а)
по отношение на помощта, посочена в първата процедура: 1 октомври 1993 г. с оглед на факта, че първото действие на Комисията датира от 27 май 2003 г., докато Министерско решение № 69836/B1461, прието на 14 септември 1993 г., е обнародвано в гръцкия държавен вестник на 1 октомври 1993 г. и е влязло в сила на същата дата;
б)
по отношение на помощта, посочена във втората процедура: 22 април 1994 г. с оглед на факта, че първото действие на Комисията датира от 22 април 2004 г.;
в)
по отношение на помощта, посочена в третата процедура: 12 ноември 1994 г. с оглед на факта, че първото действие на Комисията датира от 12 ноември 2004 г.,
ПРИЕ НАСТОЯЩОТО РЕШЕНИЕ:
Член 1
Схемите за помощ под формата на преструктуриране на дълга, неправомерно приведени в действие от Гърция в нарушение на член 108, параграф 3 от Договора за функционирането на Европейския съюз в департаментите Кастория, Евбея, Флорина, Килкис, Родопи, Еврос, Ксанти и Додеканезите и на островите Лесбос, Самос и Хиос, са несъвместими с вътрешния пазар.
Член 2
Индивидуалната помощ, отпусната по някоя от схемите, посочени в член 1, не се квалифицира като помощ, ако към момента на отпускането ѝ отговаря на условията, установени с някой от регламентите, приети съгласно член 2 от Регламент (ЕО) № 994/98, приложими към момента на отпускането на помощта.
Член 3
1. Гърция възстановява от получателите несъвместимата помощ, отпусната съгласно схемите, посочени в член 1.
2. Върху сумите, които подлежат на възстановяване, се начислява лихва, считано от датата, на която са предоставени на разположение на получателите, до действителното им възстановяване.
3. Лихвите се изчисляват с натрупване в съответствие с глава V от Регламент (ЕО) № 794/2004.
4. Гърция анулира всички неизплатени плащания на помощ по схемата, посочена в член 1, считано от датата на уведомяване за настоящото решение.
Член 4
Възстановяването на помощта, отпусната по схемите, посочени в член 1, е незабавно и ефективно.
Гърция осигурява прилагането на настоящото решение в срок от четири месеца от датата, на която е уведомена за него.
Член 5
1. В срок от два месеца от уведомяването за настоящото решение Гърция изпраща на Комисията следната информация:
а)
списък на получателите, които са получили помощ по схемите, посочени в член 1, и общия размер, получен от всеки от тях по въпросната схема;
б)
общия размер (главница и лихви), който следва да бъде възстановен от всеки получател в случай на помощ, която не може да бъде включена в обхвата на правилото „de minimis“;
в)
подробно описание на вече предприетите мерки за изпълнение на настоящото решение и на планираните такива;
г)
документи, доказващи, че на получателите е наредено да възстановят помощта.
2. Гърция информира редовно Комисията за напредъка по националните мерки, предприети за прилагане на настоящото решение, до пълното възстановяване на помощта, предоставена съгласно схемата, посочена в член 1. При поискване от страна на Комисията Гърция незабавно предоставя информация за вече предприетите и планираните мерки за изпълнение на настоящото решение. Тя предоставя и подробна информация относно сумите на помощта и лихвите, които вече са възстановени от получателите.
Член 6
Адресат на настоящото решение е Република Гърция.
Съставено в Брюксел на 19 октомври 2011 година.
ΑΠΌΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΉΣ
της 19ης Οκτωβρίου 2011
σχετικά με τα καθεστώτα κρατικών ενισχύσεων υπό μορφή ρύθμισης οφειλών τα οποία η Ελλάδα έθεσε σε εφαρμογή στους νομούς Καστοριάς, Εύβοιας, Φλώρινας, Κιλκίς, Ροδόπης, Έβρου, Ξάνθης και Δωδεκανήσων, καθώς και στις νήσους Λέσβο, Σάμο και Χίο
[αριθ. C 23/04 (πρώην NN 153/03), C 20/05 (πρώην NN 70/04) και C 50/05 (πρώην NN 20/05)]
[κοινοποιηθείσα υπό τον αριθμό C(2011) 7252]
(Το κείμενο στην ελληνική γλώσσα είναι το μόνο αυθεντικό)
(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)
(2012/307/ΕΕ)
Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ,
Έχοντας υπόψη τη Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και ιδίως το άρθρο 108 παράγραφος 2 πρώτο εδάφιο,
Έχοντας υπόψη τη συμφωνία για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο, και ιδίως το άρθρο 62 παράγραφος 1 στοιχείο α),
Αφού κάλεσε τους ενδιαφερόμενους να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σύμφωνα με το άρθρο 108 παράγραφος 2 πρώτο εδάφιο της Συνθήκης (1) και έχοντας υπόψη τις παρατηρήσεις αυτές,
Εκτιμώντας τα ακόλουθα:
I. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ
(1)
H Επιτροπή, έχοντας λάβει πληροφορίες σύμφωνα με τις οποίες είχαν χορηγηθεί, το 1993 αλλά και στη διάρκεια των επομένων ετών, ενισχύσεις σε επιχειρήσεις των νομών Καστοριάς και Εύβοιας, στο πλαίσιο σχεδίου ρύθμισης (αναδιαπραγμάτευσης) οφειλών, ζήτησε από τις ελληνικές αρχές, με επιστολή της 27ης Μαΐου 2003, να της κοινοποιηθεί εντός προθεσμίας τεσσάρων εβδομάδων το κείμενο της νομικής βάσης του σχεδίου αυτού, όπως και κάθε πληροφορία αναγκαία για την εξέτασή του με βάση τα άρθρα 87 και 88 της Συνθήκης ΕΚ (3).
(2)
Με επιστολή της 10ης Ιουλίου 2003, η οποία πρωτοκολλήθηκε στις 17 Ιουλίου 2003, η Μόνιμη Αντιπροσωπεία της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Ένωση διαβίβασε στην Επιτροπή επιστολή με την οποία οι ελληνικές αρχές ζητούσαν παράταση της προθεσμίας που αναφέρεται στην αιτιολογική σκέψη 1 κατά ένα μήνα.
(3)
Με επιστολή της 4ης Αυγούστου 2003, η οποία πρωτοκολλήθηκε στις 6 Αυγούστου 2003, η Μόνιμη Ελληνική Αντιπροσωπεία στην Ευρωπαϊκή Ένωση διαβίβασε στην Επιτροπή τις πληροφορίες που ζητήθηκαν με την επιστολή της 27ης Μαΐου 2003.
(4)
Από την εξέταση των πληροφοριών αυτών προέκυψε ότι είχαν καταβληθεί ενισχύσεις χωρίς την έγκριση της Επιτροπής. Συνεπώς, η Επιτροπή αποφάσισε να ανοίξει φάκελο μη κοινοποιηθείσας ενίσχυσης, υπ’ αριθ. NN 153/03.
(5)
Με επιστολή της 21ης Ιουνίου 2004 (4), η Επιτροπή ενημέρωσε την Ελλάδα σχετικά με την απόφασή της να κινήσει τη διαδικασία του άρθρου 88 παράγραφος 2 της Συνθήκης ΕΚ (C 23/04) (εφεξής, «η πρώτη κίνηση διαδικασίας»).
(6)
Η απόφαση της Επιτροπής για την κίνηση της διαδικασίας δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης (5). Η Επιτροπή κάλεσε τα ενδιαφερόμενα μέρη να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σχετικά με τις συγκεκριμένες ενισχύσεις.
(7)
Η Επιτροπή δεν έλαβε παρατηρήσεις από τρίτα ενδιαφερόμενα μέρη.
(8)
Με επιστολή της 13ης Ιουλίου 2004, η οποία πρωτοκολλήθηκε στις 19 Ιουλίου 2004, η Μόνιμη Αντιπροσωπεία της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Ένωση ζήτησε από την Επιτροπή παράταση κατά ένα μήνα της προθεσμίας που δόθηκε στις ελληνικές αρχές για να κοινοποιήσουν την απάντησή τους σχετικά με την πρώτη κίνηση της διαδικασίας.
(9)
Η Επιτροπή χορήγησε, με φαξ της 6ης Αυγούστου 2004, την παράταση προθεσμίας που ζητήθηκε.
(10)
Με επιστολή της 9ης Αυγούστου 2004, η οποία πρωτοκολλήθηκε στις 10 Αυγούστου 2004, η Μόνιμη Αντιπροσωπεία της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Ένωση κοινοποίησε στην Επιτροπή την απάντηση των ελληνικών αρχών στην πρώτη κίνηση διαδικασίας.
(11)
Κατά την εξέταση των πληροφοριών που κοινοποίησαν οι ελληνικές αρχές με την επιστολή τους της 4ης Αυγούστου 2003, προέκυψε ότι οι εν λόγω ενισχύσεις δεν αφορούσαν μόνον τους νομούς Καστοριάς και Εύβοιας, αλλά επίσης τους νομούς Φλώρινας και Κιλκίς. Κατά συνέπεια, η Επιτροπή ζήτησε από τις ελληνικές αρχές, με φαξ της 22ας Απριλίου 2004, συμπληρωματικές πληροφορίες σχετικά με τις τελευταίες αυτές ενισχύσεις.
(12)
Με επιστολή της 26ης Μαΐου 2004, η Μόνιμη Αντιπροσωπεία της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Ένωση ζήτησε από την Επιτροπή παράταση κατά ένα μήνα της προθεσμίας που δόθηκε στις ελληνικές αρχές για να κοινοποιήσουν τις ως άνω συμπληρωματικές πληροφορίες.
(13)
Η Επιτροπή χορήγησε, με φαξ της 7ης Ιουνίου 2004, την παράταση προθεσμίας που ζητήθηκε.
(14)
Με επιστολή της 1ης Ιουλίου 2004, η οποία πρωτοκολλήθηκε την ίδια ημέρα, η Μόνιμη Αντιπροσωπεία της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Ένωση κοινοποίησε στην Επιτροπή τις πληροφορίες που ζητήθηκαν με φαξ της 22ας Απριλίου 2004.
(15)
Από την εξέταση των πληροφοριών αυτών προέκυψε ότι είχαν καταβληθεί ενισχύσεις χωρίς την έγκριση της Επιτροπής. Συνεπώς, οι υπηρεσίες της Επιτροπής αποφάσισαν να ανοίξουν φάκελο μη κοινοποιηθείσας ενίσχυσης, υπ’ αριθ. NN 70/04.
(16)
Με επιστολή της 9ης Ιουνίου 2005 (7), η Επιτροπή ενημέρωσε την Ελλάδα σχετικά με την απόφασή της να κινήσει τη διαδικασία του άρθρου 88 παράγραφος 2 της Συνθήκης ΕΚ όσον αφορά τις ενισχύσεις που χορηγήθηκαν στους νομούς Φλώρινας και Κιλκίς (C 20/05) (εφεξής, «η δεύτερη κίνηση διαδικασίας»).
(17)
Η απόφαση να κινηθεί η διαδικασία δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης (8). Η Επιτροπή κάλεσε τα ενδιαφερόμενα μέρη να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σχετικά με τις συγκεκριμένες ενισχύσεις.
(18)
Η Επιτροπή δεν έλαβε παρατηρήσεις από τρίτα ενδιαφερόμενα μέρη.
(19)
Με επιστολή της 24ης Ιουνίου 2005, η οποία πρωτοκολλήθηκε στις 28 Ιουνίου 2005, η Μόνιμη Αντιπροσωπεία της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Ένωση ζήτησε από την Επιτροπή δίμηνη παράταση της προθεσμίας που δόθηκε στις ελληνικές αρχές για να κοινοποιήσουν την απάντησή τους σχετικά με τη δεύτερη κίνηση της διαδικασίας.
(20)
Η Επιτροπή χορήγησε, με φαξ της 13ης Ιουλίου 2005, την παράταση προθεσμίας που ζητήθηκε.
(21)
Με επιστολή της 18ης Αυγούστου 2005, η οποία πρωτοκολλήθηκε στις 24 Αυγούστου 2005, η Μόνιμη Αντιπροσωπεία της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Ένωση κοινοποίησε στην Επιτροπή την απάντηση των ελληνικών αρχών στη δεύτερη κίνηση διαδικασίας.
(22)
Κατά την εξέταση των πληροφοριών που κοινοποίησαν οι ελληνικές αρχές με την επιστολή τους της 1ης Ιουλίου 2004, προέκυψε ότι είχαν επίσης χορηγηθεί ενισχύσεις και σε άλλους νομούς πέραν αυτών που αφορούσαν οι δύο πρώτες κινήσεις διαδικασίας. Κατά συνέπεια, η Επιτροπή ζήτησε από τις ελληνικές αρχές, με φαξ της 12ης Νοεμβρίου 2004, συμπληρωματικές πληροφορίες σχετικά με τις ενισχύσεις αυτές.
(23)
Με επιστολή της 13ης Δεκεμβρίου 2004, η οποία πρωτοκολλήθηκε στις 15 Δεκεμβρίου 2004, η Μόνιμη Αντιπροσωπεία της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Ένωση ζήτησε από την Επιτροπή παράταση κατά ένα μήνα της προθεσμίας που δόθηκε στις ελληνικές αρχές για να κοινοποιήσουν τις ως άνω συμπληρωματικές πληροφορίες.
(24)
Η Επιτροπή χορήγησε, με φαξ της 6ης Ιανουαρίου 2005, την παράταση προθεσμίας που ζητήθηκε.
(25)
Με επιστολή της 27ης Ιανουαρίου 2005, η οποία πρωτοκολλήθηκε την 1η Φεβρουαρίου 2005, η Μόνιμη Αντιπροσωπεία της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Ένωση κοινοποίησε στην Επιτροπή τις συμπληρωματικές πληροφορίες που ζητήθηκαν με φαξ της 12ης Νοεμβρίου 2004.
(26)
Από την εξέταση των πληροφοριών αυτών προέκυψε ότι είχαν καταβληθεί ενισχύσεις χωρίς την έγκριση της Επιτροπής. Συνεπώς, η Επιτροπή αποφάσισε να ανοίξουν φάκελο μη κοινοποιηθείσας ενίσχυσης, υπ’ αριθ. NN 20/05.
(27)
Με επιστολή της 22ας Δεκεμβρίου 2005 (10), η Επιτροπή ενημέρωσε την Ελλάδα σχετικά με την απόφασή της να κινήσει τη διαδικασία του άρθρου 88 παράγραφος 2 της Συνθήκης ΕΚ κατά των ενισχύσεων που χορηγήθηκαν στους νομούς Ροδόπης, Έβρου, Ξάνθης και Δωδεκανήσων, και των νήσων Λέσβου, Σάμου και Χίου (C 50/05) (εφεξής, «η τρίτη κίνηση διαδικασίας»).
(28)
Η απόφαση να κινηθεί η διαδικασία δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης (11). Η Επιτροπή κάλεσε τα ενδιαφερόμενα μέρη να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σχετικά με τις συγκεκριμένες ενισχύσεις.
(29)
Η Επιτροπή δεν έλαβε παρατηρήσεις από τρίτα ενδιαφερόμενα μέρη.
(30)
Με επιστολή της 23ης Ιανουαρίου 2006, η οποία πρωτοκολλήθηκε στις 25 Ιανουαρίου 2006, η Μόνιμη Αντιπροσωπεία της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Ένωση ζήτησε από την Επιτροπή παράταση κατά τρεις μήνες της προθεσμίας που δόθηκε στις ελληνικές αρχές για να κοινοποιήσουν την απάντησή τους σχετικά με την τρίτη κίνηση της διαδικασίας.
(31)
Η Επιτροπής χορήγησε, με φαξ της 3ης Φεβρουαρίου 2006, την παράταση προθεσμίας που ζητήθηκε.
(32)
Με επιστολή της 10ης Μαΐου 2006, η οποία πρωτοκολλήθηκε στις 11 Μαΐου 2006, η Μόνιμη Αντιπροσωπεία της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Ένωση κοινοποίησε στην Επιτροπή την απάντηση των ελληνικών αρχών στην τρίτη κίνηση διαδικασίας.
(33)
Μετά από επανεξέταση όλων των νομικών βάσεων που κοινοποιήθηκαν, η Επιτροπή ζήτησε από τις ελληνικές αρχές, με φαξ της 12ης Ιανουαρίου 2011, να της δοθούν διευκρινίσεις σχετικά με τις επίμαχες ενισχύσεις εντός προθεσμίας ενός μηνός.
(34)
Με μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου της 7ης Φεβρουαρίου 2011, η Μόνιμη Αντιπροσωπεία της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Ένωση ζήτησε από την Επιτροπή παράταση της προαναφερόμενης προθεσμίας κατά 40 εργάσιμες ημέρες.
(35)
Με φαξ της 17ης Φεβρουαρίου 2011, η Επιτροπή χορήγησε παράταση της προθεσμίας κατά είκοσι εργάσιμες ημέρες.
(36)
Με μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου από 15 Μαρτίου 2011 και 29 Μαρτίου 2011, η Μόνιμη Αντιπροσωπεία της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Ένωση κοινοποίησε στην Επιτροπή τις προαναφερόμενες διευκρινίσεις.
II. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ
(37)
Η υπουργική απόφαση αριθ. 69836/B1461 της 30ής Σεπτεμβρίου 1993 προβλέπει τη μετατροπή του συνόλου των υφισταμένων μέχρι 30 Ιουνίου 1993 ληξιπρόθεσμων και μη οφειλών από πάσης φύσεως δάνεια (κεφάλαια κινήσεως και πάγιες εγκαταστάσεις) σε δραχμές ή συνάλλαγμα και από καταπτώσεις εγγυητικών επιστολών σε δραχμές ή συνάλλαγμα των βιομηχανικών και βιοτεχνικών επιχειρήσεων που είναι εγκατεστημένες και λειτουργούν, ανεξάρτητα από την έδρα της επιχείρησης, στους νομούς Καστοριάς και Εύβοιας, σε ένα νέο δάνειο που θα εξοφληθεί σε δέκα έτη με ίσες εξαμηνιαίες τοκοχρεωλυτικές δόσεις ή με ίσες εξαμηνιαίες χρεωλυτικές δόσεις (απλό χρεωλύσιο) και υπολογισμό των τόκων ανά εξάμηνο με το εκάστοτε εφαρμοζόμενο για τη ρύθμιση επιτόκιο (το επιτόκιο του νέου δανείου είναι το επιτόκιο των εντόκων γραμματίων Δημοσίου δωδεκάμηνης διάρκειας της εκάστοτε τελευταίας έκδοσης που χρονικά προηγείται της έναρξης κάθε περιόδου εκτοκισμού των δανείων, προσαυξημένο κατά δύο μονάδες, επιδοτούμενο με 10 εκατοστιαίες μονάδες από τον λογαριασμό του Νόμου 128/75, κατά τα πέντε πρώτα έτη (12).
(38)
Εναλλακτικώς, οι ανωτέρω επιχειρήσεις δύνανται να τύχουν της επιδοτήσεως του επιτοκίου των 10 εκατοστιαίων μονάδων επί πέντε έτη για τις υφιστάμενες οφειλές την 30ή Ιουνίου 1993 για πάγιες εγκαταστάσεις και κεφάλαια κίνησης σε δραχμές και σε συνάλλαγμα.
(39)
Οι επιχειρήσεις πρέπει να είναι βιώσιμες μετά τη ρύθμιση (πράγμα που σημαίνει ότι η κατάστασή τους είναι σε κάποιο βαθμό προβληματική), το δε κριτήριο αυτό επαληθεύεται από τις τράπεζες.
(40)
Οι υπουργικές αποφάσεις αριθ. 2035824/5887 της 1ης Ιουνίου 1994, 2045909/7431/0025 της 26ης Αυγούστου 1994, 2071670/11297 της 9ης Νοεμβρίου 1994 και 72742/B1723 της 8ης Δεκεμβρίου 1994 διαμορφώνουν τις συναφείς με τα νέα δάνεια περιόδους χάριτος και επιδοτήσεις επιτοκίου και καλύπτουν τα τελευταία με την εγγύηση του Δημοσίου.
(41)
Η υπουργική απόφαση αριθ. 66336/B.1398, της 14ης Σεπτεμβρίου 1993, προβλέπει τα ίδια μέτρα και προϋποθέσεις με τις περιγραφόμενες στην αιτιολογική σκέψη 37. Προβλέπει επίσης τη χορήγηση εγγύησης του Δημοσίου στο κεφάλαιο και τους τόκους των ρυθμιζόμενων οφειλών των βιομηχανικών και βιοτεχνικών επιχειρήσεων των νομών Φλώρινας και Κιλκίς, καθώς και την κάλυψη από το Δημόσιο των τόκων υπερημερίας μέχρι 31 Δεκεμβρίου 1992 για δάνεια πάγιων εγκαταστάσεων και κεφαλαίων κίνησης αυτών των επιχειρήσεων, εντός των ορίων του προϋπολογισμού του νόμου αριθ. 128/75.
(42)
Η απόφαση αριθ. 66336/B.1398 της 14ης Σεπτεμβρίου 1993 τροποποιήθηκε από την απόφαση αριθ. 30755/B.1199 της 21ης Ιουλίου 1994, την απόφαση αριθ. 60029/B.1541 της 23ης Σεπτεμβρίου 1994, την απόφαση αριθ. 72742/B.1723 της 8ης Δεκεμβρίου 1994, την απόφαση αριθ. 236/B.22 της 4ης Ιανουαρίου 1995, την απόφαση αριθ. 8014/B.285 της 28ης Φεβρουαρίου 1995, την απόφαση αριθ. 44678/B.1145 της 3ης Ιουλίου 1995, την απόφαση αριθ. 44446/B.1613 της 24ης Δεκεμβρίου 1996, την απόφαση αριθ. 40410/B.1678 της 9ης Δεκεμβρίου 1997, την απόφαση αριθ. 10995/B.546 της 24ης Μαρτίου 1999, την απόφαση αριθ. 12169/B.736 της 22ας Μαρτίου 2000 και την απόφαση αριθ. 35913/B.2043 της 24ης Οκτωβρίου 2000. Οι διάφορες αυτές αποφάσεις διαμορφώνουν τη χρονική διάρκεια αποπληρωμής των δανείων, τις περιόδους χάριτος και τις επιδοτήσεις επιτοκίου που συνδέονται με τα νέα δάνεια, και παρατείνουν επίσης τη διάρκεια των περιόδων πέραν των οποίων οι ανεξόφλητες δόσεις καθίστανται απαιτητές.
(43)
Οι επιχειρήσεις πρέπει να είναι βιώσιμες μετά τη ρύθμιση (πράγμα που σημαίνει ότι η κατάστασή τους είναι σε κάποιο βαθμό προβληματική), το δε κριτήριο αυτό επαληθεύεται από τις τράπεζες.
(44)
Η υπουργική απόφαση αριθ. 1648/B.22/13.1.1994 προβλέπει τα εξής:
α)
για τα νέα κεφάλαια κίνησης που χορηγούνται από την 1η Απριλίου 1993 και μετά σε βιοτεχνικές, βιομηχανικές, μεταλλευτικές, κτηνοτροφικές επιχειρήσεις βιομηχανικού τύπου, ξενοδοχειακές και ναυτιλιακές επιχειρήσεις που είναι εγκατεστημένες, ανεξάρτητα από την έδρα της επιχείρησης, στους νομούς Ξάνθης, Ροδόπης και Έβρου, παρέχεται επιδότηση δέκα (10) εκατοστιαίων μονάδων με χρέωση του λογαριασμού του Ν. 128/75, για ποσό μέχρι ποσοστού του 20 % του κύκλου εργασιών του προηγούμενου έτους ή μέχρι του 50 % επί των παραγγελιών του τρέχοντος έτους της επιχείρησης, για τους τόκους που χρεώθηκαν από την 1η Απριλίου 1993 μέχρι την 31η Μαρτίου 1996, με την εγγύηση του Δημοσίου μέχρι συνολικού ποσού 100 000 000 δραχμών (293 470 ευρώ)·
β)
το σύνολο των υφιστάμενων μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 1993 ληξιπρόθεσμων και μη οφειλών από δάνεια για πάγιες εγκαταστάσεις και κεφάλαια κίνησης των βιοτεχνικών, βιομηχανικών, μεταλλευτικών καθώς και των κτηνοτροφικών επιχειρήσεων βιομηχανικού τύπου, των ξενοδοχειακών και ναυτιλιακών επιχειρήσεων της περιφέρειας Θράκης, θα αποτελέσει ένα νέο δάνειο που θα εξοφληθεί σε δέκα χρόνια με ίσες εξαμηνιαίες τοκοχρεωλυτικές δόσεις, από τον λογαριασμό του Ν. 128/75, με την εγγύηση του Δημοσίου·
γ)
στη ρύθμιση συμπεριλαμβάνονται οι τόκοι υπερημερίας μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου1992 για δάνεια παγίων εγκαταστάσεων και κεφαλαίων κίνησης.
(45)
Οι επιχειρήσεις πρέπει να είναι βιώσιμες μετά τη ρύθμιση (πράγμα που σημαίνει ότι η κατάστασή τους είναι σε κάποιο βαθμό προβληματική), το δε κριτήριο αυτό επαληθεύεται από τις τράπεζες.
(46)
Η υπουργική απόφαση αριθ. 1648/B.22/13.1.1994 αποτέλεσε το αντικείμενο σειράς τροποποιήσεων που επέφεραν οι υπουργικές αποφάσεις υπ’ αριθ. 14237/B.664/6.4.1994, 235/B.21/4.1.1995, 44678/B.1145/3.7.1995, 14946/B.566/30.4.1996, 44446/B.1613/24.12.1996, 32576/B.1282/9.10.1997 (13), 11362/B.472/7.4.1997, 40412/B.1677/9.12.1997 (14), 42998/B.2026/15.12.1998, 19954/B.957/7.6.1999, 10123/B.507/17.3.1999, 6244/B.270/18.2.2000 και 35913/B.2043/24.10.2000 (15). Με όλα τα κείμενα αυτά ρυθμίζονται τεχνικής φύσεως παράμετροι, όπως οι επιδοτήσεις επιτοκίων, οι περίοδοι χάριτος, η χρονική διάρκεια αποπληρωμής των δανείων και η διάρκεια των περιόδων πέραν των οποίων οι ανεξόφλητες δόσεις καθίστανται απαιτητές.
(47)
Η υπουργική απόφαση αριθ. 2003341/683/0025/17.2.94 παρέχει την εγγύηση του Ελληνικού Δημοσίου για την κάλυψη των χορηγούμενων από την 1η Απριλίου 1993 και μετά δανείων για κεφάλαιο κίνησης σε βιοτεχνικές, βιομηχανικές, μεταλλευτικές, κτηνοτροφικές επιχειρήσεις βιομηχανικού τύπου, ξενοδοχειακές και ναυτιλιακές επιχειρήσεις που είναι εγκατεστημένες, ανεξάρτητα από την έδρα της επιχείρησης, στους νομούς Ξάνθης, Ροδόπης και Έβρου και μέχρι συνολικού ποσού 100 000 000 δραχμών (293 470 ευρώ) κατά επιχείρηση, καθώς και για την κάλυψη των οφειλών (κατά κεφάλαιο και τόκους) που προκύπτουν από τη ρύθμιση των υφιστάμενων κατά την 31η Δεκεμβρίου 1993 οφειλών από παλαιότερα δάνεια σύμφωνα με τους όρους και προϋποθέσεις της κοινής απόφασης αριθ. 1648/Γ.Γ.54/B.22/13.1.94.
(48)
Η υπουργική απόφαση αριθ. 2003341/683/0025/17.2.94 αποτέλεσε το αντικείμενο σειράς τροποποιήσεων που επέφεραν οι αποφάσεις υπ’ αριθ. 2022973/3968/0025/18.5.94, 2043231/6673/0025/11.7.95, 2030175/4446/0025/10.6.1996, 2087184/49/0025/11.7.97, 2016123/2133/0025/6.3.1998, 2090373/11216/0025/1.6.98 (16), 2/21857/0025/7.10.1999, 2/14774/0025/31.5.2000, 2/82257/0025/18.12.2000, 2/7555/0025/25.5.2001, 2/61352/0025/31.1.2002 και 2/64046/0025/2003/28.1.2004. Με όλα τα κείμενα αυτά χορηγείται η εγγύηση του Δημοσίου κατά την εφαρμογή των μέτρων που προβλέπονται από τις διάφορες αποφάσεις που τροποποιούν την υπουργική απόφαση αριθ. 1648/B.22/13.1.1994 (βλέπε αιτιολογική σκέψη 46).
(49)
Στον ανωτέρω κατάλογο αποφάσεων, η υπουργική απόφαση αριθ. 2/82257/0025/18.12.2000 διευκρινίζει απολύτως ότι, για να μπορούν να υπαχθούν στις εν λόγω διατάξεις, οι επιχειρήσεις πρέπει να είναι βιώσιμες (και όχι βιώσιμες μετά τη ρύθμιση των οφειλών, όπως στην περίπτωση των άλλων υπουργικών αποφάσεων που μνημονεύονται στην παρούσα απόφαση), πράγμα που σημαίνει ότι δεν είναι σε προβληματική κατάσταση.
(50)
Με την υπουργική απόφαση αριθ. 2041901/16.5.1989 εγκρίνεται, με χρέωση του κοινού λογαριασμού του Ν. 128/75, η καταβολή διαφοράς τόκων τριών εκατοστιαίων μονάδων (3 %) επί των υπολοίπων χορηγήσεων των δανείων που χορηγούνται από την 1η Απριλίου 1989 και μετά, για κεφάλαιο κίνησης των εμπορικών και βιοτεχνικών επιχειρήσεων που έχουν την έδρα τους στους νομούς Έβρου, Λέσβου, Σάμου, Χίου και Δωδεκανήσου.
(51)
Με την υπουργική απόφαση αριθ. 2078809/10.10.1989 εγκρίνεται, με χρέωση του κοινού λογαριασμού του Ν. 128/75, η καταβολή διαφοράς τόκων τριών εκατοστιαίων μονάδων (3 %) επί των υπολοίπων χορηγήσεων των δανείων που χορηγούνται από την 1η Απριλίου 1989 και μετά, για κεφάλαιο κίνησης των εμπορικών και βιοτεχνικών επιχειρήσεων που έχουν την έδρα τους στους νομούς Ροδόπης, Ξάνθης και Σάμου.
(52)
Οι υπουργικές αποφάσεις αριθ. 9034/B.289/10.2.2003 και 37497/B.1232/2.6.2003 συμπληρώνουν τις αποφάσεις που μνημονεύονται στις αιτιολογικές σκέψεις 50 και 51 εξειδικεύοντας το πεδίο εφαρμογής και ορισμένες τεχνικής φύσεως παραμέτρους των προβλεπομένων επιδοτήσεων επιτοκίου.
III. ΛΟΓΟΙ ΠΟΥ ΟΔΗΓΗΣΑΝ ΣΤΗΝ ΚΙΝΗΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΣΗΜΗΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ ΕΞΕΤΑΣΗΣ
(53)
Στα εν λόγω τρία καθεστώτα ενισχύσεων, η Επιτροπή έτρεφε αμφιβολίες όχι μόνο σχετικά με την απουσία κρατικών ενισχύσεων, αλλά επίσης σχετικά με το συμβιβάσιμο με την εσωτερική αγορά των ενισχύσεων, τις οποίες η ίδια θεωρούσε ως υφιστάμενες.
α) Δικαιολόγηση της πρώτης κίνησης διαδικασίας
(54)
Η κίνηση της πρώτης διαδικασίας έγινε για τους ακόλουθους σωρευτικούς λόγους:
α)
όταν ζητήθηκε από τις ελληνικές αρχές να δώσουν εξηγήσεις για τις επίμαχες ενισχύσεις, αυτές είχαν αναφέρει ότι δεν είχαν κοινοποιήσει τις υπουργικές αποφάσεις οι οποίες χρησίμευαν ως νομική βάση για τις ενισχύσεις, επειδή εκτιμούσαν ότι οι ενισχύσεις τις οποίες θέσπιζαν δεν συνιστούσαν κρατικές ενισχύσεις κατά την έννοια του άρθρου 87 παράγραφος 1 της Συνθήκης ΕΚ εξάλλου, είχαν προσθέσει ότι, παρόλο που δεν γνώριζαν τον ακριβή αριθμό δικαιούχων, για τα ποσά των εν λόγω ενισχύσεων κατά πάσα πιθανότητα ίσχυε ο κανόνας de minimis·
β)
δεδομένου ότι την εποχή που χορηγήθηκαν οι ενισχύσεις, ο κανόνας de minimis δεν ίσχυε για τον γεωργικό κλάδο και ότι οι αποφάσεις οι οποίες συνιστούσαν τη νομική βάση των επίμαχων ενισχύσεων απευθύνονταν σε επιχειρήσεις οι οποίες αντιμετώπιζαν προβλήματα ρευστότητας, η Επιτροπή είχε θεωρήσει ότι οι ενισχύσεις θα έπρεπε να αναλυθούν υπό το πρίσμα των διάφορων κανόνων που ίσχυαν για τη διάσωση και την αναδιάρθρωση προβληματικών επιχειρήσεων από την έναρξη ισχύος της πρώτης από τις εν λόγω αποφάσεις· όμως, οι διαθέσιμες πληροφορίες δεν επέτρεπαν να προσδιοριστεί κατά πόσον είχαν τηρηθεί οι κανόνες αυτοί·
γ)
στον γεωργικό πάντοτε κλάδο, τα διαθέσιμα στοιχεία δεν επέτρεπαν να προσδιοριστεί κατά πόσον η κρατική εγγύηση είχε χορηγηθεί σύμφωνα με τους διάφορους κανόνες που ίσχυαν για τις κρατικές ενισχύσεις υπό μορφή εγγυήσεων, από την έναρξη ισχύος της πρώτης από τις προαναφερόμενες υπουργικές αποφάσεις·
δ)
για τον βιομηχανικό και τον βιοτεχνικό κλάδο ίσχυε βεβαίως ο κανόνας de minimis, αλλά, καθώς οι ελληνικές αρχές δεν γνώριζαν τον αριθμό των δικαιούχων των μέτρων που προβλέπονταν από τις προαναφερόμενες υπουργικές αποφάσεις, και καθώς τα ανώτατα όρια των ενισχύσεων de minimis υπολογίζονται για χρονικό διάστημα τριετίας και όχι για συγκεκριμένη ενέργεια, ήταν αδύνατος ο προσδιορισμός του κατά πόσον οι ενισχύσεις που προβλέπονταν από τις προαναφερόμενες αποφάσεις μπορούσαν πράγματι να εμπίπτουν στον κανόνα de minimis· σε αυτό το πλαίσιο, οι ενισχύσεις θα έπρεπε επίσης να αναλυθούν με βάση τους διάφορους κανόνες για τη διάσωση και την αναδιάρθρωση προβληματικών επιχειρήσεων που ίσχυαν από την έναρξη ισχύος της πρώτης από τις προαναφερόμενες αποφάσεις· όμως, οι διαθέσιμες πληροφορίες δεν επέτρεπαν να προσδιοριστεί κατά πόσον είχαν τηρηθεί οι κανόνες αυτοί·
ε)
στους ίδιους αυτούς κλάδους, τα διαθέσιμα στοιχεία δεν επέτρεπαν να προσδιοριστεί κατά πόσον η κρατική εγγύηση είχε χορηγηθεί με τήρηση των διάφορων κανόνων που ίσχυαν για τις κρατικές ενισχύσεις υπό μορφή εγγυήσεων από και εφαρμόζονταν από την ημερομηνία έναρξης ισχύος της πρώτης από τις προαναφερόμενες αποφάσεις.
β) Δικαιολόγηση της δεύτερης κίνησης διαδικασίας
(55)
Η κίνηση της δεύτερης διαδικασίας έγινε για τους ακόλουθους σωρευτικούς λόγους:
α)
όταν ζητήθηκε από τις ελληνικές αρχές να δώσουν εξηγήσεις για τις επίμαχες ενισχύσεις, αυτές είχαν αναφέρει ότι, παρόλο που δεν γνώριζαν τον ακριβή αριθμό των δικαιούχων, για τα ποσά των εν λόγω ενισχύσεων κατά πάσα πιθανότητα θα ίσχυε ο κανόνας de minimis· εκτός του ότι, έως την 1η Ιανουαρίου 2005, ο κανόνας de minimis δεν ίσχυε για τον γεωργικό κλάδο, επιπλέον η Επιτροπή δεν διέθετε κανένα στοιχείο που να της επέτρεπε να προσδιορίσει τον βαθμό στον οποίο, τα ποσά που είχαν διατεθεί σε γεωργικές επιχειρήσεις κατ’ εφαρμογή της υπουργικής απόφασης αριθ. 66336/B.1398 και των τροποποιήσεών της, θα μπορούσαν να εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1860/2004 της Επιτροπής της 6ης Οκτωβρίου 2004 σχετικά με την εφαρμογή των άρθρων 87 και 88 της Συνθήκης ΕΚ στις ενισχύσεις ήσσονος σημασίας στους τομείς της γεωργίας (17), με τον οποία θεσπίστηκε ο κανόνας de minimis στον γεωργικό τομέα·
β)
δεδομένου ότι οι προαναφερόμενες αποφάσεις απευθύνονταν σε προβληματικές επιχειρήσεις, οι ενισχύσεις θα έπρεπε να αναλυθούν υπό το πρίσμα των διάφορων κανόνων που ίσχυαν για τη διάσωση και την αναδιάρθρωση προβληματικών επιχειρήσεων από την έναρξη ισχύος της πρώτης από τις εν λόγω αποφάσεις, δηλαδή από την 21η Σεπτεμβρίου 1993· όμως, οι διαθέσιμες πληροφορίες δεν επέτρεπαν να προσδιοριστεί κατά πόσον είχαν τηρηθεί οι κανόνες αυτοί·
γ)
στον γεωργικό πάντοτε κλάδο, τα διαθέσιμα στοιχεία δεν επέτρεπαν να προσδιοριστεί κατά πόσον η κρατική εγγύηση είχε χορηγηθεί σύμφωνα με τους διάφορους κανόνες που ίσχυαν για τις κρατικές ενισχύσεις υπό μορφή εγγυήσεων από την 21η Σεπτεμβρίου 1993·
δ)
για τον βιομηχανικό και τον βιοτεχνικό κλάδο ίσχυε βεβαίως ο κανόνας de minimis, αλλά, καθώς οι ελληνικές αρχές δεν γνώριζαν τον αριθμό των δικαιούχων των μέτρων που προβλέπονταν από τις προαναφερόμενες αποφάσεις, και καθώς τα ανώτατα όρια των ενισχύσεων υπολογίζονται για χρονικό διάστημα τριετίας και όχι για συγκεκριμένη ενέργεια, ήταν αδύνατος ο προσδιορισμός του κατά πόσον οι ενισχύσεις που προβλέπονταν από τις προαναφερόμενες αποφάσεις μπορούσαν πράγματι να εμπίπτουν στον κανόνα de minimis· σε αυτό το πλαίσιο, οι ενισχύσεις θα έπρεπε επίσης να αναλυθούν με βάση τους διάφορους κανόνες για τη διάσωση και την αναδιάρθρωση προβληματικών επιχειρήσεων που ίσχυαν από την 21η Σεπτεμβρίου 1993· όμως, οι διαθέσιμες πληροφορίες δεν επέτρεπαν να προσδιοριστεί κατά πόσον είχαν τηρηθεί οι κανόνες αυτοί·
ε)
στους ίδιους αυτούς κλάδους, τα διαθέσιμα στοιχεία δεν επέτρεπαν να προσδιοριστεί κατά πόσον η κρατική εγγύηση είχε χορηγηθεί με τήρηση των διαφόρων κανόνων που ίσχυαν για τις κρατικές ενισχύσεις υπό μορφή εγγυήσεων από την 21η Σεπτεμβρίου 1993.
γ) Δικαιολόγηση της τρίτης κίνησης διαδικασίας
(56)
Η κίνηση της τρίτης διαδικασίας έγινε για τους ακόλουθους σωρευτικούς λόγους:
α)
μεταξύ των πληροφοριών τις οποίες υπέβαλαν, οι ελληνικές αρχές, όπως και στην περίπτωση των πρώτων δύο κινήσεων διαδικασίας, ανέφεραν ότι για τα ποσά των εν λόγω ενισχύσεων κατά πάσα πιθανότητα θα ίσχυε ο κανόνας de minimis· εκτός του γεγονότος ότι, έως την 1η Ιανουαρίου 2005, ο κανόνας de minimis δεν ίσχυε για τον γεωργικό κλάδο, επιπλέον η Επιτροπή δεν διέθετε κανένα στοιχείο που να της επέτρεπε να προσδιορίσει τον βαθμό στον οποίο, τα ποσά που είχαν διατεθεί σε γεωργικές επιχειρήσεις δυνάμει των αποφάσεων οι οποίες αποτελούσαν τη νομική βάση του εξεταζόμενου καθεστώτος ενισχύσεων, θα μπορούσαν να εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1860/2004·
β)
δεδομένου ότι οι εξεταζόμενες υπουργικές αποφάσεις απευθύνονταν σε προβληματικές επιχειρήσεις, οι ενισχύσεις θα έπρεπε να αναλυθούν υπό το πρίσμα των διάφορων κανόνων που ίσχυαν για τη διάσωση και την αναδιάρθρωση προβληματικών επιχειρήσεων από την έναρξη ισχύος της πρώτης από τις εν λόγω αποφάσεις· όμως, οι διαθέσιμες πληροφορίες δεν επέτρεπαν να προσδιοριστεί κατά πόσον είχαν τηρηθεί οι κανόνες αυτοί·
γ)
για τον βιομηχανικό, τον ξενοδοχειακό και τον βιοτεχνικό κλάδο ίσχυε βεβαίως ο κανόνας de minimis, αλλά, καθώς οι ελληνικές αρχές δεν είχαν υποβάλει στοιχεία σχετικά με τον αριθμό των δικαιούχων των ενισχύσεων, και καθώς τα ανώτατα όρια των ενισχύσεων de minimis υπολογίζονται για χρονικό διάστημα τριετίας και όχι για συγκεκριμένη ενέργεια, ήταν αδύνατος ο προσδιορισμός του κατά πόσον οι ενισχύσεις που προβλέπονταν από τις προαναφερόμενες αποφάσεις μπορούσαν πράγματι να εμπίπτουν στον κανόνα de minimis· σε αυτό το πλαίσιο, οι ενισχύσεις θα έπρεπε επίσης να αναλυθούν με βάση τους διάφορους κανόνες για τη διάσωση και την αναδιάρθρωση προβληματικών επιχειρήσεων που ίσχυαν από την έναρξη ισχύος της πρώτης από τις προαναφερόμενες αποφάσεις· όμως, οι διαθέσιμες πληροφορίες δεν επέτρεπαν να προσδιοριστεί κατά πόσον είχαν τηρηθεί οι κανόνες αυτοί·
δ)
στους τομείς του άνθρακα και της ναυτιλίας, ο κανόνας de minimis ήταν εφαρμοστέος μόνο μετά την έναρξη ισχύος του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 69/2001 της Επιτροπής, της 12ης Ιανουαρίου 2001, για την εφαρμογή των άρθρων 87 και 88 της Συνθήκης ΕΚ στις ενισχύσεις ήσσονος σημασίας (18)· εντούτοις, για τους λόγους που αναφέρονται στο στοιχείο γ), οι ενισχύσεις θα έπρεπε επίσης να αναλυθούν με βάση τους διάφορους κανόνες για τη διάσωση και την αναδιάρθρωση προβληματικών επιχειρήσεων που ίσχυαν από την έναρξη ισχύος της πρώτης από τις προαναφερόμενες αποφάσεις· όμως, οι διαθέσιμες πληροφορίες δεν επέτρεπαν να προσδιοριστεί κατά πόσον είχαν τηρηθεί οι κανόνες αυτοί·
ε)
στον τομέα των θαλασσίων μεταφορών, δεν είχε εφαρμογή ο κανόνας de minimis· η ανάλυση των ενισχύσεων θα έπρεπε να γίνει επίσης με βάση τους διάφορους κανόνες που αφορούν τη διάσωση και την αναδιάρθρωση προβληματικών επιχειρήσεων, οι οποίοι εφαρμόζονταν από την ημερομηνία έναρξης ισχύος της πρώτης από τις προαναφερόμενες αποφάσεις· οι διαθέσιμες όμως πληροφορίες δεν επέτρεπαν να προσδιοριστεί κατά πόσον είχαν τηρηθεί οι κανόνες αυτοί·
στ)
σε κανέναν από τους προαναφερόμενους τομείς τα διαθέσιμα στοιχεία δεν επέτρεπαν να καθοριστεί κατά πόσον η εγγύηση του Δημοσίου είχε χορηγηθεί σύμφωνα με τους διάφορους κανόνες που αφορούν τις κρατικές ενισχύσεις υπό μορφή εγγυήσεων, οι οποίοι εφαρμόζονταν από την ημερομηνία έναρξης ισχύος της πρώτης από τις προαναφερόμενες αποφάσεις·
ζ)
η απόφαση αριθ. 2041901/16.5.1989 και αυτές που μνημονεύονται στις αιτιολογικές σκέψεις 51 και 52, προβλέπουν ενισχύσεις για άλλους νομούς, εκτός των νομών Ροδόπης, Έβρου και Ξάνθης και δεν ήταν δυνατόν να προσδιοριστεί κατά πόσον το σύστημα παρέμβασης που προβλέπουν αποτελούσε επέκταση του καθεστώτος που εφαρμόζεται στους τρεις προαναφερθέντες νομούς ή ένα ανεξάρτητο καθεστώς· οποιαδήποτε και αν ήταν η πρόβλεψη, δεν ήταν πάντως δυνατόν να προσδιοριστεί, με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία, ότι είχαν όντως τηρηθεί οι κανόνες που ισχύουν για τις κρατικές ενισχύσεις (κανόνες που εφαρμόζονται στις ενισχύσεις περιφερειακού χαρακτήρα ή κανόνας de minimis)·
η)
στην καθ’ υπόθεση περίπτωση που οι υπό το στοιχείο ζ) υπουργικές αποφάσεις είχαν αποτελέσει επέκταση του συστήματος παρέμβασης που εφαρμοζόταν στους νομούς Ροδόπης, Έβρου και Ξάνθης, δεν ήταν δυνατόν να προσδιοριστεί εάν οι σχεδιαζόμενες ενισχύσεις μπορούσαν να υπάγονται στον κανόνα de minimis ή να θεωρούνται συμβιβάσιμες με τις διατάξεις οι οποίες διέπουν τη χορήγηση ενισχύσεων για τη διάσωση και την αναδιάρθρωση προβληματικών επιχειρήσεων·
θ)
στην καθ’ υπόθεση περίπτωση που οι υπό το στοιχείο ζ) υπουργικές αποφάσεις είχαν αποτελέσει ένα ανεξάρτητο σύστημα παρέμβασης, έπρεπε, ελλείψει σχετικών διευκρινίσεων στις διατάξεις των εν λόγω αποφάσεων, να εξετασθεί το συμβατό της εφαρμογής του στις υγιείς και στις προβληματικές επιχειρήσεις, ανάλυση, συνάγοντας τα εξής συμπεράσματα:
i)
για τις προβληματικές επιχειρήσεις, δεν ήταν δυνατόν να προσδιοριστεί κατά πόσον οι σχεδιασθείσες ενισχύσεις μπορούσαν να υπαχθούν στον κανόνα de minimis ή να θεωρηθούν συμβατές με τις διατάξεις οι οποίες διέπουν τη χορήγηση ενισχύσεων για τη διάσωση και την αναδιάρθρωση προβληματικών επιχειρήσεων·
ii)
για τις υγιείς επιχειρήσεις, ήταν αδύνατον να προσδιοριστεί κατά πόσον το κεφάλαιο κινήσεως που είχε συσταθεί χάρη σε ένα δάνειο με τη χορηγηθείσα επιδότηση επιτοκίων είχε χρησιμοποιηθεί για τη χρηματοδότηση των επιλέξιμων επενδύσεων κατά την έννοια των σχετικών ρυθμίσεων της Ένωσης σε θέματα περιφερειακών ενισχύσεων.
IV. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΑΡΧΩΝ ΕΠΙ ΤΗΣ ΕΠΙΣΗΜΗΣ ΚΙΝΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ
α) Παρατηρήσεις των ελληνικών αρχών επί της πρώτης κίνησης διαδικασίας
(57)
Στην επιστολή τους της 9ης Αυγούστου 2004, οι ελληνικές αρχές ανέφεραν τα ακόλουθα:
α)
η ομαδοποίηση των δανείων είναι ένα διοικητικό μέσο που δεν συνεπάγεται υψηλό δημοσιονομικό κόστος·
β)
ο υπολογισμός των τόκων «ανά εξάμηνο» έχει ήδη ενισχυθεί από τη νομολογία του Ανωτάτου Δικαστηρίου της Χώρας, το οποίο έχει κρίνει παράνομο και καταχρηστικό τον ανά τρίμηνο ανατοκισμό, υπεύθυνο για την υπερβολική επιβάρυνση των οφειλετών·
γ)
η παροχή εγγύησης του Ελληνικού Δημοσίου δεν θα μπορούσε να θεωρηθεί ως επιχορήγηση διότι η εγγύηση αυτή συνοδεύεται από ιδιαίτερα επαχθή μέτρα για τον πρωτοφειλέτη·
δ)
κατά την περίοδο αναφοράς, τα επιτόκια που είχαν διαμορφωθεί στην Ελλάδα, τα οποία ήταν δραματικά υψηλότερα από τον αντίστοιχο μέσο όρο των επιτοκίων της Ένωσης, παρέμειναν σαφώς υψηλότερα, παρά τις επιδοτήσεις· συνεπώς δεν υπήρξε στρέβλωση του ανταγωνισμού, πόσω μάλλον που οι δικαιούχοι επιχειρήσεις όφειλαν να είναι βιώσιμες· επιπλέον, οι επιδοτήσεις επιτοκίου χρεώθηκαν σε ειδικό λογαριασμό εκτός κρατικού προϋπολογισμού·
ε)
η χορήγηση περιόδων χάριτος δεν μπορεί να θεωρηθεί ως ουσιαστική ενίσχυση, δεδομένου ότι η υποχρέωση παρέμενε και δη έντοκη: απλώς μετατίθετο ο χρόνος καταβολής της, λόγω οικονομικής συγκυρίας·
στ)
η υπουργική απόφαση αριθ. 72742/B1723 (βλέπε αιτιολογική σκέψη 42) δεν δημιούργησε πρόσθετο κόστος σε σχέση με εκείνο που υπήρχε κατά την έκδοση της αρχικής απόφασης η οποία αποτέλεσε τη βάση του καθεστώτος ενισχύσεων·
ζ)
η αποδέσμευση ασφαλειών με την υπουργική απόφαση αριθ. 2071670/11297 δεν μπορεί να εκληφθεί ως ενίσχυση στην επιχείρηση διότι οι ασφάλειες προσαρμόστηκαν στο αντίστοιχο ύψος των διαμορφωθέντων δανείων· εξάλλου, η εγγύηση του Ελληνικού Δημοσίου δεν καλύπτει τα πάσης φύσεως έξοδα που χρεώνουν οι τράπεζες στους δανειολήπτες·
η)
η υπουργική απόφαση αριθ. 69836/B1451 και οι τροποποιήσεις της αφορούσαν γενικά τις μεταποιητικές επιχειρήσεις και δεν αναφέρονταν ειδικά στις μεταποιητικές επιχειρήσεις του αγροτικού τομέα, οι οποίες καλύπτονταν από τους κανονισμούς (ΕΟΚ) αριθ. 866/90 του Συμβουλίου, της 29ης Μαρτίου 1990, για τη βελτίωση των συνθηκών μεταποίησης και εμπορίας των γεωργικών προϊόντων (19), (ΕΚ) αριθ. 951/97 του Συμβουλίου, της 20ής Μαΐου 1997, για τη βελτίωση των συνθηκών μεταποίησης και εμπορίας των γεωργικών προϊόντων (20) και (ΕΚ) αριθ. 1257/1999 του Συμβουλίου, της 17ης Μαΐου 1999, για τη στήριξη της αγροτικής ανάπτυξης από το Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Προσανατολισμού και Εγγυήσεων (ΕΓΤΠΕ) (21) η εφαρμογή των κανονισμών αυτών έγινε με την υλοποίηση των επιχειρησιακών προγραμμάτων του δεύτερου και του τρίτου Κοινοτικού Πλαισίου Στήριξης· οι επιχειρήσεις που είχαν πραγματοποιήσει επενδύσεις και είχαν προς τούτο λάβει ενίσχυση από το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων δεν μπόρεσαν να υπαχθούν στη ρύθμιση οφειλών, καθώς αυτό δεν προβλεπόταν· ούτε έγινε εφαρμογή του κανόνα de minimis δεδομένου ότι οι φορείς, για να λάβουν επιδότηση, έπρεπε να είχαν υλοποιήσει έργο και να είχαν εξοφλήσει τις αντίστοιχες δαπάνες·
θ)
η αναφορά στον κανόνα de minimis έγινε αποκλειστικά για να δοθεί μια εικόνα ως προς το ύψος των ενισχύσεων οι οποίες κατά το μεγαλύτερο μέρος τους ήταν χαμηλότερο από το ανώτατο όριο του de minimis, χωρίς να γίνεται ειδική αναφορά στον γεωργικό τομέα·
ι)
το κριτήριο της «βιωσιμότητας μετά τη ρύθμιση» δεν επηρέαζε στην πράξη τη συνολική αξιολόγηση της βιωσιμότητας της επιχείρησης από το πιστωτικό ίδρυμα, δεδομένου ότι η απόφαση για ένταξη ή μη στη ρύθμιση λαμβανόταν αμέσως μετά τη μελέτη βιωσιμότητας·
ια)
η εν λόγω ρύθμιση αφορούσε παλαιότερα δάνεια και δεν συνιστούσε χρηματοδότηση για νέες επενδύσεις·
ιβ)
όσον αφορά το σωρευτικό ισοδύναμο επιδότησης, η συντριπτική πλειοψηφία των επιμέρους επιδοτήσεων ήταν χαμηλού ύψους, και οι περιοχές εγκατάστασης (Καστοριά και Εύβοια) ήταν όλες προβληματικές περιοχές κατά την έννοια της οδηγίας 75/268/ΕΟΚ τού Συμβουλίου, της 28ης Απριλίου 1975, περί της ορεινής γεωργίας και της γεωργίας σε ορισμένες περιοχές (22) το δε σύνολο της χώρας εμπίπτει στον στόχο 1·
ιγ)
το ύψος του επιτοκίου για τα νέα δάνεια ήταν αυτό της τελευταίας έκδοσης Εντόκων Γραμματίων Ελληνικού Δημοσίου και η επιδότηση επιτοκίου δεν αφορούσε όλη τη διάρκεια της ρύθμισης, αλλά μόνο τα πρώτα κρίσιμα χρόνια, η δε διαφορά των αντιστοίχων επιτοκίων δεν ήταν ιδιαίτερα σημαντική (1 με 2 μονάδες)·
ιδ)
το σύστημα επιδότησης επιτοκίου διήρκεσε από τις 30 Ιουνίου 1993 έως τις 30 Ιουνίου 2003.
β) Παρατηρήσεις των ελληνικών αρχών επί της δεύτερης κίνησης διαδικασίας
(58)
Με την επιστολή τους της 18ης Αυγούστου 2005, οι ελληνικές αρχές πρόβαλαν τα παρακάτω επιχειρήματα, τα περισσότερα από τα οποία είχαν διατυπώσει με την απάντησή τους στην πρώτη κίνηση διαδικασίας (πρβλ. προηγούμενη αιτιολογική σκέψη):
α)
η «ομαδοποίηση» των δανείων είναι ένα διοικητικό εργαλείο που δεν συνεπάγεται υψηλό δημοσιονομικό κόστος (προσθέτουν σχετικά ότι η διευθέτηση αυτή δεν είχε ως στόχο την επιλεκτική παροχή ενισχύσεων)·
β)
ο υπολογισμός των τόκων ανά εξάμηνο έχει ήδη τύχει υποστήριξης από τη νομολογία του Ανωτάτου Δικαστηρίου της Χώρας, που έχει κηρύξει παράνομο και καταχρηστικό τον ανά τρίμηνο ανατοκισμό, ο οποίος είχε ως αποτέλεσμα την υπερβολική επιβάρυνση των οφειλετών·
γ)
κατά την περίοδο αναφοράς, τα επιτόκια που είχαν διαμορφωθεί στην Ελλάδα ήταν και παρέμειναν υψηλότερα από τα αντίστοιχα επιτόκια στην υπόλοιπη Κοινότητα, παρά τις επιδοτήσεις επιτοκίων·
δ)
η παροχή εγγύησης του Ελληνικού Δημοσίου δεν θα μπορούσε να θεωρηθεί ως επιχορήγηση διότι ακόμα και αν καταπέσει κάποια εγγύηση, αυτή εισπράττεται με αναγκαστικά μέτρα ιδιαιτέρως επαχθή για τον πρωτοφειλέτη·
ε)
οι τόκοι υπερημερίας και οι επιδοτήσεις επιτοκίου χρεώθηκαν σε ειδικό λογαριασμό (λογαριασμός του ν. 128/75), εκτός κρατικού προϋπολογισμού·
στ)
η χορήγηση περιόδων χάριτος δεν μπορεί να θεωρηθεί ως ουσιαστική ενίσχυση, δεδομένου ότι η υποχρέωση παρέμενε και δη έντοκη: απλώς μετατίθετο ο χρόνος καταβολής της, λόγω οικονομικής συγκυρίας·
ζ)
οι ρυθμίσεις της υπουργικής απόφασης 66336/B.1398/1993 όπως είχε τροποποιηθεί, προέβλεπαν τη δυνατότητα υπαγωγής σε επιχειρήσεις εγκατεστημένες στους νομούς Φλώρινας και Κιλκίς, χωρίς υψηλό δημοσιονομικό κόστος και υπό την προϋπόθεση ότι οι επιχειρήσεις αυτές θα κρίνονταν βιώσιμες· συνεπώς δεν καταστρατηγούσαν τους όρους ανταγωνισμού κατά την έννοια του άρθρου 87 της Συνθήκης ΕΚ· επιπλέον, πρέπει να θυμόμαστε ότι οι νομοί Φλώρινας και Κιλκίς συνορεύουν με την πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας και ότι, κατά την περίοδο αναφοράς (δεκαετία του 90), επλήγησαν σοβαρά από την αστάθεια και τις εμπόλεμες συνθήκες που επικρατούσαν στην ανωτέρω περιοχή·
η)
τέλος, η προαναφερόμενη απόφαση κάνει αναφορά στις βιομηχανικές και βιοτεχνικές επιχειρήσεις· σύμφωνα με τις ελληνικές αρχές, οι διατάξεις της απόφασης αυτής δεν αφορούσαν καμία γεωργική επιχείρηση.
γ) Παρατηρήσεις των ελληνικών αρχών επί της τρίτης κίνησης διαδικασίας
(59)
Με την επιστολή τους της 10ης Μαΐου 2006, οι ελληνικές αρχές πρόβαλαν τα παρακάτω επιχειρήματα:
α)
στους νομούς που αφορούσαν οι επίμαχες αποφάσεις επικρατούσε μια δύσκολη οικονομική συγκυρία, χαρακτηριζόμενη από σοβαρή υποαπασχόληση και υψηλότερο ποσοστό ανεργίας σε σχέση με την υπόλοιπη χώρα· το πλαίσιο αυτό επηρεαζόταν δυσμενώς από την εμπόλεμη κατάσταση γειτονικών χωρών (παραδείγματος χάρη, στο Κόσσοβο)· συνεπώς, δεν μπορούσε να νοθεύεται ο ανταγωνισμός και οι οικονομικές παροχές με τη μορφή ρύθμισης οφειλών ή επιδότησης επιτοκίου μπορούσαν να τύχουν της παρέκκλισης που προβλέπεται από το άρθρο 87 παράγραφος 3 στοιχεία α) και γ) της Συνθήκης ΕΚ·
β)
άξονα των ενισχύσεων αποτελούσε η επίλυση προβλημάτων όπως η έλλειψη δυναμισμού των τοπικών αγορών, η κάμψη στην αγορά εργασίας και η μείωση της ζήτησης, και παράλληλα η επίτευξη μακροπρόθεσμων στόχων οικονομικής ανάπτυξης·
γ)
όσον αφορά το επιχείρημα της Επιτροπής σύμφωνα με το οποίο ήταν δυνατό να νοθεύονται οι όροι των κοινοτικών συναλλαγών δεδομένου του έντονου ανταγωνισμού στο γεωργικό τομέα, μόνο η υπ’ αριθ. 1648/B22/13.1.1994 υπουργική απόφαση, μεταξύ όλων των εξεταζομένων, αναφέρεται σε κτηνοτροφικές επιχειρήσεις βιομηχανικού τύπου· εξάλλου, κατά την περίοδο 1995-2004, η παραγωγή κρέατος στους νομούς Έβρου, Ξάνθης και Ροδόπης δεν αποτελούσε παρά μικρό μόνο μέρος του παραγόμενου γεωργικού προϊόντος στους εν λόγω νομούς, και, στη διάρκεια της περιόδου αυτής, το ακαθάριστο εγχώριο προϊόν (ΑΕΠ) (απόλυτα αλλά και κατά κεφαλή) στους νομούς αυτούς, παρότι παρουσιάζει αύξηση, παρέμεινε σε εξαιρετικά χαμηλά επίπεδα σε σύγκριση με τον εθνικό μέσο όρο·
δ)
στις αριθ. 2041901/16.5.1989 και 2078809/1989 υπουργικές αποφάσεις, οι οποίες προβλέπουν επιδοτήσεις επιτοκίου για δάνεια κεφαλαίου κίνησης σε επιχειρήσεις εγκατεστημένες στους νομούς Λέσβου, Σάμου, Χίου και Δωδεκανήσου, προβλέπεται επίσης ότι οι επιχειρήσεις αυτές πρέπει να είναι βιώσιμες τόσο πριν όσο και μετά τη ρύθμιση των οφειλών τους·
ε)
ζητήθηκε από τις αρμόδιες υπηρεσίες της Ελλάδας να συλλέξουν στοιχεία αναφορικά με τους δικαιούχους και τα ποσά των ενισχύσεων που έχουν δοθεί, αλλά αυτές ανέφεραν αδυναμία συγκέντρωσης των στοιχείων αυτών·
στ)
η επιδότηση τόκων δανείων γίνεται από τον λογαριασμό του ν. 128/75 που δεν αποτελεί κρατικό πόρο, δεδομένου ότι πρόκειται για λογαριασμό κατεξοχήν αναδιανεμητικό.
δ) Επιστολές των ελληνικών αρχών από 15 και 29 Μαρτίου 2011
(60)
Με τις επιστολές τους από 15 και 29 Μαρτίου 2011, οι ελληνικές αρχές διευκρίνισαν εν πρώτοις τις ημερομηνίες λήξης της ισχύος των αρχικών υπουργικών αποφάσεων που διέπουν τα σχετικά καθεστώτα ενισχύσεων. Οι ημερομηνίες αυτές είναι οι εξής:
α)
η 30ή Ιουνίου 2003, όσον αφορά την απόφαση αριθ. 69836/B1461 (νομοί Καστοριάς και Εύβοιας)·
β)
η 30ή Ιουνίου 2000, όσον αφορά την απόφαση αριθ. 66336/B/398/14-9-1993 (νομοί Φλώρινας και Κιλκίς)·
γ)
η 31η Δεκεμβρίου 2005, όσον αφορά την απόφαση αριθ. 1648/B.22/13.1.94 (νομοί Ξάνθης, Ροδόπης και Έβρου)·
δ)
η 31η Δεκεμβρίου 2004, όσον αφορά την απόφαση αριθ. 2041901/16-5-1989 (νομοί Ροδόπης, Έβρου, Ξάνθης και Δωδεκανήσου· νομοί των νήσων Λέσβου, Σάμου και Χίου).
(61)
Στη συνέχεια, οι ελληνικές αρχές διευκρινίζουν ότι το κριτήριο της βιωσιμότητας των επιχειρήσεων μετά τη ρύθμιση των οφειλών δεν είχε την έννοια να λαμβάνεται υπόψη μόνο η βιωσιμότητα των επιχειρήσεων μετά τη ρύθμιση των οφειλών, αλλά προσδιόριζε μάλλον τη συνολική προ και μετά ρύθμισης αξιολόγηση της βιωσιμότητας.
(62)
Οι εν λόγω δύο επιστολές περιέχουν επίσης πίνακες με στοιχεία του ισοδύναμου επιδότησης των επίμαχων ενισχύσεων που εισέπραξε καθεμιά από τις δικαιούχους επιχειρήσεις, με στόχο να φανεί το ποσοστό τοις εκατό των επιχειρήσεων οι ενισχύσεις των οποίων θα μπορούσαν εμπίπτουν σε κάποιο από τα καθεστώτα ενισχύσεων ήσσονος σημασίας (de minimis). Οι ελληνικές αρχές αναφέρουν ωστόσο ότι, όσον αφορά τις ενισχύσεις που χορηγήθηκαν δυνάμει των υπουργικών αποφάσεων αριθ. 2041901/16-5-1989 (νομοί Ξάνθης, Ροδόπης, Έβρου, Σάμου, Λέσβου, Χίου και Δωδεκανήσου) και αριθ. 1648/B.22/13.1.94 (νομοί Ξάνθης, Ροδόπης και Έβρου), τα διαθέσιμα στοιχεία καλύπτουν μόνο το διάστημα 2004-2007. Τα στοιχεία που υποβλήθηκαν για τις ενισχύσεις που χορηγήθηκαν δυνάμει της υπουργικής απόφασης αριθ. 69836/B1461 (νομοί Καστοριάς και Εύβοιας) καλύπτουν την περίοδο 1993-1998 και αυτά για τις ενισχύσεις δυνάμει της υπουργικής απόφασης αριθ. 66336/B/398/14-9-1993 (νομοί Φλώρινας και Κιλκίς), την περίοδο 1993-2001. Τα στοιχεία αυτά ζητήθηκαν από όλα τα πιστωτικά ιδρύματα, αλλά δεν ανταποκρίθηκαν όλες οι Τράπεζες. Οι ελληνικές αρχές εκτιμούν πάντως ότι τα αριθμητικά στοιχεία που συγκεντρώθηκαν προσεγγίζουν το συνολικό ύψος των επιδοτήσεων που χορηγήθηκαν δεδομένου ότι οι Τράπεζες που τα απέστειλαν εξυπηρετούν το μεγαλύτερο μέρος των δανειοδοτούμενων στους συγκεκριμένους νομούς. Σύμφωνα με τις ελληνικές αρχές, από την επεξεργασία των στοιχείων προκύπτει ότι οι ενισχύσεις εμπίπτουν εντός των ανωτάτων ορίων του κανόνα de minimis σε ποσοστό από 73,55 % έως 99,46 % των περιπτώσεων, ανάλογα με την υπό εξέταση περίοδο τριετίας και την υπουργική απόφαση.
(63)
Τέλος, οι ελληνικές αρχές διευκρινίζουν ότι οι επιχειρήσεις παραγωγής, μεταποίησης και εμπορίας γεωργικών προϊόντων δεν ήταν επιλέξιμες προς ένταξη στις ρυθμίσεις και ότι η έκφραση «μεταλλευτικές επιχειρήσεις» στην πράξη αφορούσε επιχειρήσεις επεξεργασίας μαρμάρου και λίθου.
V. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ
V.I. ΥΠΑΡΞΗ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ
(64)
Δυνάμει του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης, ενισχύσεις που χορηγούνται υπό οποιαδήποτε μορφή από τα κράτη ή με κρατικούς πόρους και που νοθεύουν ή απειλούν να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό διά της ευνοϊκής μεταχειρίσεως ορισμένων επιχειρήσεων ή ορισμένων κλάδων παραγωγής είναι ασυμβίβαστες με την κοινή αγορά, κατά το μέτρο που επηρεάζουν τις μεταξύ κρατών μελών συναλλαγές. Με απόλυτους όρους, οι επίμαχες ενισχύσεις αντιστοιχούν προς τον ορισμό αυτόν, κατά την έννοια ότι χορηγούνται από το κράτος ή με κρατικούς πόρους, στοχεύουν σε ορισμένες επιχειρήσεις (τις επιχειρήσεις των τομέων γεωργίας, βιοτεχνίας, βιομηχανίας, ξενοδοχείων, εξορύξεων -βλέπε αιτιολογική σκέψη 63- και ναυπήγησης, στους κατονομαζόμενους νομούς) τις οποίες ευνοούν με μέτρα όπως αναδιάταξη των δανείων τους, ελάφρυνση των δόσεων λόγω επιμήκυνσης του χρόνου αποπληρωμής τους, επιδοτήσεις επιτοκίου ή ακόμη και χορήγηση εγγυήσεων, και δύνανται να επηρεάσουν τις συναλλαγές (23) και να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό (24).
(65)
Βεβαίως, οι ελληνικές αρχές δοκίμασαν να αποδείξουν ότι οι επίμαχες ενισχύσεις μπορούσαν να ενταχθούν στο πλαίσιο ενός καθεστώτος de minimis και συνεπώς δεν συνιστούσαν κρατικές ενισχύσεις κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης. Όμως, πέραν του γεγονότος ότι ο κανόνας de minimis δεν είχε πάντοτε εφαρμογή σε όλους τους σχετικούς τομείς κατά τη διάρκεια της περιόδου ισχύος των υπουργικών αποφάσεων που συνιστούν τη νομική βάση των επίμαχων καθεστώτων (αυτός είναι άλλωστε και ένας από τους λόγους για τους οποίους έγινε η κίνηση των διαδικασιών), τα στοιχεία αυτά είναι ελλιπή, ακόμη και καθ’ ομολογία των εν λόγω αρχών (βλέπε αιτιολογική σκέψη 62). Επιπλέον, τα ποσά των ενισχύσεων de minimis ποικίλλουν ανάλογα με τον τομέα (δεν είναι τα ίδια στο βιομηχανικό και στο γεωργικό τομέα) και οι πίνακες που υποβλήθηκαν μας οδηγούν στη σκέψη ότι οι ελληνικές αρχές δεν έχουν αρκούντως αντιληφθεί τη διαφορά αυτή. Τέλος, η Επιτροπή σημειώνει ότι, παρά τις επισημάνσεις των ελληνικών αρχών, σύμφωνα με τις οποίες οι επιχειρήσεις παραγωγής, μεταποίησης και εμπορίας γεωργικών προϊόντων δεν ήταν επιλέξιμες προς υπαγωγή στα επίμαχα καθεστώτα ενισχύσεων, οι προαναφερόμενοι πίνακες αποδεικνύουν με σαφήνεια ότι ορισμένες επιχειρήσεις των εν λόγω κλάδων δραστηριότητας όντως ήταν αποδέκτες ενισχύσεων και ότι οι τελευταίες αυτές θεωρούνται ότι εμπίπτουν στο πλαίσιο κάποιου από τα καθεστώτα de minimis τη στιγμή που πρόδηλα υπερβαίνουν το ανώτατο αποδεκτό όριό του.
(66)
Η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι κάθε μεμονωμένη ενίσχυση που χορηγείται δυνάμει καθεστώτος ενισχύσεων και πληροί, κατά το χρόνο της χορήγησής της, τις προϋποθέσεις τις οποίες διαλαμβάνει ένας ισχύων κανονισμός de minimis θεωρείται ότι δεν συνιστά κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης.
(67)
Στον γεωργικό τομέα, όταν οι ελληνικές αρχές άρχισαν να χορηγούν τις εν λόγω ενισχύσεις, δεν υφίσταντο ακόμη διατάξεις της Ένωσης οι οποίες να διέπουν τις ενισχύσεις de minimis.
(68)
Οι πρώτες διατάξεις που εκδόθηκαν για το θέμα αυτό ήταν οι διατάξεις του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1860/2004 (25).
(69)
Σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1860/2004, ο οποίος καλύπτει τόσο την πρωτογενή γεωργική παραγωγή όσο και τη μεταποίηση και την εμπορία γεωργικών προϊόντων, οι ενισχύσεις οι οποίες δεν υπερβαίνουν το ποσό των 3 000 ευρώ ανά δικαιούχο σε περίοδο τριών ετών, δεν επηρεάζουν τις συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών, δεν νοθεύουν ή απειλούν να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό και, κατά συνέπεια δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης.
(70)
Κατ’ εφαρμογή του άρθρου 5 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1860/2004 το αυτό ισχύει και για τις ενισχύσεις που έχουν χορηγηθεί πριν από την έναρξη ισχύος του, εφόσον πληρούν τους όρους που αναφέρονται στα άρθρα 1 και 3 του κανονισμού αυτού.
(71)
Την 1η Ιανουαρίου 2008, ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1860/2004 αντικαταστάθηκε από τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1535/2007 της Επιτροπής της 20ής Δεκεμβρίου 2007, για την εφαρμογή των άρθρων 87 και 88 της Συνθήκης ΕΚ στις ενισχύσεις ήσσονος σημασίας (de minimis) στον τομέα της παραγωγής γεωργικών προϊόντων (26), με τον οποίο αυξάνεται το ποσό της ενίσχυσης de minimis σε 7 500 ευρώ ανά δικαιούχο για περίοδο τριών οικονομικών ετών, ανεξάρτητα από τη μορφή και το στόχο των ενισχύσεων, εντός των ορίων του μέγιστου ανά κράτος μέλος ποσού που αντιστοιχεί στο 0,75 % της αξίας της ετήσιας παραγωγής.
(72)
Το άρθρο 6 παράγραφος 1 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1535/2007 ορίζει ότι «ο […] κανονισμός εφαρμόζεται στις ενισχύσεις που έχουν χορηγηθεί πριν από την 1η Ιανουαρίου 2008 στις επιχειρήσεις του τομέα γεωργικών προϊόντων, υπό την προϋπόθεση ότι πληρούν όλους τους όρους των άρθρων 1 έως 4, με εξαίρεση την απαίτηση της ρητής παραπομπής στον παρόντα κανονισμό, η οποία προβλέπεται στο άρθρο 4 παράγραφος 1 πρώτο εδάφιο». Ωστόσο, ο κανονισμός αυτός εφαρμόζεται μόνο στην πρωτογενή γεωργική παραγωγή.
(73)
Στον τομέα της μεταποίησης και εμπορίας γεωργικών προϊόντων, θεσπίζεται κανόνας de minimis, ο οποίος εφαρμόζεται από την 1η Ιανουαρίου 2007, με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 1998/2006 της Επιτροπής, της 15ης Δεκεμβρίου 2006, για την εφαρμογή των άρθρων 87 και 88 της Συνθήκης στις ενισχύσεις ήσσονος σημασίας (27).
(74)
Στο άρθρο 2 παράγραφος 2 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1998/2006 καθορίζεται σε 200 000 ευρώ ανά δικαιούχο σε περίοδο τριών οικονομικών ετών το ποσό μέχρι το οποίο οι ενισχύσεις δεν επηρεάζουν τις συναλλαγές μεταξύ κρατών μελών, δεν νοθεύουν ή απειλούν να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό και, κατά συνέπεια, δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης.
(75)
Το άρθρο 5 παράγραφος 1 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1998/2006 ορίζει ότι «ο […] κανονισμός εφαρμόζεται σε ενισχύσεις που έχουν χορηγηθεί πριν από την έναρξη ισχύος του σε επιχειρήσεις οι οποίες δραστηριοποιούνται στον τομέα των μεταφορών και σε επιχειρήσεις που ασχολούνται με τη μεταποίηση και εμπορία γεωργικών προϊόντων, εφόσον η εκάστοτε ενίσχυση πληροί όλους τους όρους που καθορίζονται στα άρθρα 1 και 2. …».
(76)
Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή δεν θα θεωρήσει ως κρατικές ενισχύσεις τις ενισχύσεις που χορηγήθηκαν δυνάμει των υπουργικών αποφάσεων που εξετάστηκαν και οι οποίες δεν υπερβαίνουν, ανά δικαιούχο:
α)
στην περίπτωση της πρωτογενούς γεωργικής παραγωγής: 3 000 ευρώ ανά περίοδο τριών ετών εφόσον, τη στιγμή της χορήγησής τους, ήταν σύμφωνες με τις διατάξεις του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1860/2004, ή 7 500 ευρώ ανά περίοδο τριών δημοσιονομικών ετών εφόσον, τη στιγμή της χορήγησής τους, ήταν σύμφωνες με τις διατάξεις του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1535/2007,
β)
στην περίπτωση της μεταποίησης και εμπορίας γεωργικών προϊόντων: 3 000 ευρώ ανά περίοδο τριών ετών, εφόσον, τη στιγμή της χορήγησής τους, ήταν σύμφωνες με τις διατάξεις του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1860/2004, ή 200 000 ευρώ ανά περίοδο τριών δημοσιονομικών ετών εφόσον, τη στιγμή της χορήγησής τους, ήταν σύμφωνες με τις διατάξεις του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1998/2006.
(77)
Η Επιτροπή τονίζει, ωστόσο, ότι οι προβληματικές επιχειρήσεις δεν δύνανται να υπαχθούν στις διατάξεις των κανονισμών (ΕΚ) αριθ. 1998/2006 και (ΕΚ) αριθ. 1535/2007.
(78)
Στους άλλους τομείς πλην της γεωργίας [με άλλα λόγια, στη συγκεκριμένη υπόθεση, οι διάφοροι τομείς που αναφέρονται στην παρούσα απόφαση, εκτός από τον ναυπηγικό τομέα που εξετάζεται στις αιτιολογικές σκέψεις 80 και 81 (28)], ο κανόνας de minimis που διατυπώνεται στην ανακοίνωση της Επιτροπής της 20ής Μαΐου 1992 - Κοινοτικοί κανόνες για τις ενισχύσεις στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις (29) (εφεξής «κανόνες του 1992») είχε εφαρμογή κατά το χρόνο χορήγησης των επίμαχων ενισχύσεων. Ο εν λόγω κανόνας όριζε ότι «[…]οι εφάπαξ χορηγήσεις ενισχύσεων για ποσά ύψους μέχρι 50 000 Ecu, που αφορούν κάποια κατηγορία δαπάνης και συστήματα ενισχύσεων βάσει των οποίων το ύψος της ενίσχυσης που μπορεί να λάβει μία συγκεκριμένη εταιρεία για μία ορισμένη κατηγορία δαπάνης σε διάστημα τριών ετών περιορίζεται στο ποσό αυτό, ενώ δεν θα θεωρείται πλέον ότι πρέπει να κοινοποιούνται βάσει του άρθρου 93 παράγραφος 3 [της Συνθήκης ΕΚ] (30), εφόσον κατά τη χορήγηση της ενίσχυσης ή κατά την εφαρμογή του συστήματος ενισχύσεων υπάρχει ρητός όρος ότι οποιαδήποτε περαιτέρω ενίσχυση υπέρ της ίδιας εταιρείας για την ίδια κατηγορία δαπανών από άλλες πηγές χρηματοδότησης ή από άλλα συστήματα ενισχύσεων δεν θα μπορεί να υπερβαίνει σωρευτικά το προαναφερθέν ποσό των 50 000 Ecu. …». Ο κανόνας αυτός στη συνέχεια επαναπροσδιορίστηκε, στην ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τις ενισχύσεις de minimis του 1996 (31) (εφεξής «κανόνες του 1996»), ο οποίος καθόρισε το ποσό της ενίσχυσης de minimis σε 100 000 Ecu για την ίδια περίοδο, και μετά στον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 69/2001, ο οποίος καθόρισε το ίδιο αυτό ποσό σε 100 000 ευρώ για την ίδια περίοδο.
(79)
Λαμβανομένων υπόψη των ημερομηνιών λήξης της ισχύος των εξεταζόμενων καθεστώτων (η τελευταία των οποίων είναι η 31η Δεκεμβρίου 2005) όπως και της απουσίας αναδρομικότητας κατά την εφαρμογή των νομοθετικών ρυθμίσεων όσον αφορά τους τομείς στους οποίους αναφέρεται η αιτιολογική σκέψη 78, η Επιτροπή δεν θα λάβει υπόψη της ως κρατικές ενισχύσεις που χορηγήθηκαν δυνάμει των υπουργικών αποφάσεων που εξετάστηκαν, οι οποίες δεν υπερβαίνουν, ανά δικαιούχο:
α)
50 000 Εcu ανά περίοδο τριών ετών στη διάρκεια της περιόδου από 19 Αυγούστου 1992 έως 5 Μαρτίου 1996, εφόσον, τη στιγμή της χορήγησής τους, ήταν σύμφωνες με τους σχετικούς κανόνες του 1992·
β)
100 000 Εcu/ευρώ ανά περίοδο τριών ετών στη διάρκεια της περιόδου από 6 Μαρτίου 1996 έως την 1η Φεβρουαρίου 2001, εφόσον, τη στιγμή της χορήγησής τους, ήταν σύμφωνες με τους σχετικούς κανόνες του 1996·
γ)
100 000 ευρώ ανά περίοδο τριών ετών στη διάρκεια της περιόδου από 2 Φεβρουαρίου 2001 έως 31 Δεκεμβρίου 2005 εφόσον, τη στιγμή της χορήγησής τους, ήταν σύμφωνες με τις οικείες διατάξεις του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 69/2001.
(80)
Τέλος, στον τομέα της ναυπηγικής βιομηχανίας, ο κανόνας de minimis εφαρμόζεται μόνο μετά την έναρξη ισχύος του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 69/2001.
(81)
Κατά συνέπεια, η Επιτροπή δεν θα θεωρήσει ως κρατικές ενισχύσεις τις ενισχύσεις που χορηγήθηκαν δυνάμει των υπουργικών αποφάσεων που εξετάστηκαν και οι οποίες δεν υπερβαίνουν τις 100 000 ευρώ ανά δικαιούχο και ανά περίοδο τριών ετών στη διάρκεια της περιόδου από 2 Φεβρουαρίου 2001 έως 30 Ιουνίου 2007, εφόσον, τη στιγμή της χορήγησής τους, ήταν σύμφωνες με τις οικείες διατάξεις του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 69/2001.
(82)
Τα άλλα επιχειρήματα που πρόβαλαν οι ελληνικές αρχές για να δικαιολογήσουν την απουσία στοιχείων κρατικής ενίσχυσης δεν μπορούν να γίνουν δεκτά από την Επιτροπή για τους ακόλουθους λόγους, οι οποίοι ισχύουν για κάθε περίπτωση στην οποία προβλήθηκαν τα επιχειρήματα αυτά:
α)
οι ελληνικές αρχές, υποστηρίζοντας ότι η ομαδοποίηση των δανείων δεν συνεπάγεται υψηλό δημοσιονομικό κόστος [βλέπε ιδίως αιτιολογική σκέψη 57 στοιχείο α) και αιτιολογική σκέψη 58 στοιχείο α)], αναγνωρίζουν το γεγονός ότι η εν λόγω πράξη προκαλεί κάποιο κόστος για το Δημόσιο, με άλλα λόγια χρησιμοποιεί πόρους του Δημοσίου·
β)
μέχρι την έναρξη εφαρμογής της ανακοίνωσης για την εφαρμογή των άρθρων 87 και 88 της Συνθήκης στις κρατικές ενισχύσεις με τη μορφή εγγυήσεων (32) (εφεξής «η ανακοίνωση του 2000») όλες οι εγγυήσεις θεωρούνταν ότι περιέχουν κάποιο στοιχείο κρατικής ενίσχυσης [βλέπε αιτιολογική σκέψη 105 στοιχείο α)]. Σύμφωνα με την ανακοίνωση του 2000 μια εγγύηση μπορεί να θεωρηθεί ότι δεν περιέχει κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης εάν οι ευεργετούμενοι δεν είναι δανειζόμενοι οι οποίοι αντιμετωπίζουν οικονομικές δυσχέρειες και οι οποίοι θα ήταν καταρχήν σε θέση να λάβουν δάνειο από τις κεφαλαιαγορές χωρίς οποιαδήποτε παρέμβαση του κράτους, εάν οι εγγυήσεις συνδέονται με συγκεκριμένη οικονομική πράξη, αφορούν καθορισμένο ανώτατο ποσό, δεν καλύπτουν ποσοστό υψηλότερο από το 80 % κάθε οφειλόμενου δανείου ή άλλης οικονομικής υποχρέωσης (εκτός εάν πρόκειται για ομολογιακούς τίτλους ή άλλα συναφή χρεόγραφα) και δεν είναι ανοικτού τύπου, οι όροι του καθεστώτος στηρίζονται σε ρεαλιστική εκτίμηση του κινδύνου, έτσι ώστε τα ασφάλιστρα που καταβάλλουν οι δικαιούχοι να επιτρέπουν, κατά πάσα πιθανότητα, την αυτοχρηματοδότησή του, εάν το καθεστώς καθορίζει τους όρους με τους οποίους παρέχονται οι μελλοντικές εγγυήσεις και προβλέπει την επανεξέταση της συνολικής χρηματοδότησης του καθεστώτος τουλάχιστον μία φορά το χρόνο, εάν τα ασφάλιστρα καλύπτουν τόσο τους συνήθεις κινδύνους που συνδέονται με την παροχή της εγγύησης όσο και τις διοικητικές δαπάνες του καθεστώτος, καθώς και μία κανονική απόδοση του κεφαλαίου στις περιπτώσεις που το κράτος παρέχει το αρχικό κεφάλαιο για την έναρξη λειτουργίας του καθεστώτος· εντούτοις, οι ελληνικές αρχές δεν υπέβαλαν κανένα στοιχείο που να πιστοποιεί τη συνδρομή των προαναφερθεισών προϋποθέσεων·
γ)
κρινόμενη με όρους ανταγωνισμού, η χορήγηση περιόδων χάριτος [βλέπε αιτιολογική σκέψη 57 στοιχείο ε) και αιτιολογική σκέψη 58 στοιχείο στ)] δεν αποτελεί απλώς μετάθεση του χρόνου καταβολής της ενίσχυσης, επειδή ελαφρύνει το κόστος αποπληρωμής σε συγκεκριμένη στιγμή και έτσι προσωρινά ανακουφίζει οικονομικά τον ενισχυόμενο οφειλέτη·
δ)
ο λογαριασμός του νόμου 128/75 που χρησιμοποιείται για τη χρηματοδότηση των επιδοτήσεων τόκων δανείων [βλέπε αιτιολογική σκέψη 57 στοιχείο δ), αιτιολογική σκέψη 58 στοιχείο ε) και αιτιολογική σκέψη 59 στοιχείο στ)], ακόμη και αν δεν ενσωματώθηκε στον ελληνικό κρατικό προϋπολογισμό όπως αναφέρουν οι ίδιες οι ελληνικές αρχές, παραμένει κρατικός πόρος (33)·
ε)
η χορήγηση επιδότησης επιτοκίου σε δάνεια παρέχει πλεονέκτημα στις υπαγόμενες στο μέτρο αυτό επιχειρήσεις, ακόμη και αν τα επιτόκια είναι υψηλά στη χώρα·
στ)
η αποδέσμευση των ασφαλειών που χορηγήθηκαν για τη λήψη των εγγυήσεων [βλέπε αιτιολογική σκέψη 57 στοιχείο ζ)], ακόμη και αν, σύμφωνα με την υπουργική απόφαση αριθ. 2071670/11297, δεν συνεπάγεται κανένα άμεσο κόστος για το Ελληνικό Δημόσιο, περιλαμβάνει ορισμένο στοιχείο ενίσχυσης επειδή, προβλέποντας τη δυνατότητα αυτή, το Δημόσιο όχι μόνον προσφέρει στις δικαιούχους επιχειρήσεις τη δυνατότητα να προσπορίζονται κεφάλαια αλλά, επιπλέον, εξαλείφει μια αντιπαροχή η οποία απαιτείται για τη λήψη της εγγύησής του·
ζ)
το γεγονός ότι τα επιτόκια στην Ελλάδα ήταν υψηλά [βλέπε αιτιολογική σκέψη 57 στοιχείο δ)] δεν συνεπάγεται την απουσία ενισχύσεων, με την έννοια ότι, ανεξάρτητα από το όποιο οικονομικό πλαίσιο εντός του οποίου έλαβαν χώρα οι ρυθμίσεις με πριμοδοτήσεις, το απλό γεγονός της χορήγησής τους ισοδυναμεί με ελάφρυνση των αποδεκτών από επιβάρυνση την οποία θα όφειλαν κανονικά να υποστούν κατά την άσκηση της δραστηριότητάς τους.
(83)
Λαμβανομένων υπόψη όλων αυτών των στοιχείων, η Επιτροπή οφείλει να συμπεράνει ότι οι ενισχύσεις που δεν τοποθετούνται εντός των ορίων και των όρων χορήγησης ενισχύσεων de minimis που καθορίζονται στις αιτιολογικές σκέψεις 68 έως 81, όντως εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης.
V.II. ΣΥΜΒΙΒΑΣΙΜΟ ΤΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ
(84)
Εντούτοις, στις περιπτώσεις που προβλέπονται από το άρθρο 107 παράγραφοι 2 και 3 Συνθήκης, ορισμένες ενισχύσεις δύνανται, κατά παρέκκλιση, να θεωρηθούν ότι συμβιβάζονται με την κοινή αγορά.
(85)
Στην προκειμένη περίπτωση, είναι σκόπιμο να εξεταστεί, στο πλαίσιο καθεμιάς από τις κινηθείσες διαδικασίες, ποια από τις παρεκκλίσεις θα μπορούσε να εφαρμοστεί ανάλογα με τον οικείο τομέα (κάνοντας διάκριση μεταξύ του γεωργικού τομέα και των λοιπών τομέων).
V.II.1 ΕΝΙΣΧΥΣΕΙΣ ΠΟΥ ΑΦΟΡΟΥΝ ΤΟΥΣ ΝΟΜΟΥΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΕΥΒΟΙΑΣ, ΣΤΙΣ ΟΠΟΙΕΣ ΑΝΑΦΕΡΕΤΑΙ Η ΠΡΩΤΗ ΚΙΝΗΣΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ
α) Γεωργικός τομέας
(86)
Λαμβανομένης υπόψη της φύσης των ενισχύσεων που χορηγήθηκαν, η μόνη παρέκκλιση της οποίας θα μπορούσε να γίνει επίκληση ώστε να δικαιολογηθεί το συμβιβάσιμό τους με την εσωτερική αγορά είναι η παρέκκλιση του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της Συνθήκης, σύμφωνα με την οποία δύνανται να θεωρηθούν ότι συμβιβάζονται με την εσωτερική αγορά οι ενισχύσεις για την προώθηση της αναπτύξεως ορισμένων οικονομικών δραστηριοτήτων ή οικονομικών περιοχών, εφόσον δεν αλλοιώνουν τους όρους των συναλλαγών κατά τρόπο που θα αντέκειτο προς το κοινό συμφέρον.
(87)
Δεδομένου ότι οι εν λόγω ενισχύσεις είναι μη κοινοποιηθείσες ενισχύσεις, πρέπει, για να εφαρμοστεί η παρέκκλιση αυτή, να συνάδουν προς τους κανόνες κρατικών ενισχύσεων που ίσχυαν τη στιγμή της χορήγησής τους. Σύμφωνα με τα στοιχεία που υπέβαλαν οι ελληνικές αρχές, η εφαρμογή του εν λόγω καθεστώτος ενισχύσεων διήρκεσε από τις 30 Ιουνίου 1993 έως τις 30 Ιουνίου 2003. Συνεπώς, η ανάλυση του συμβιβάσιμου του καθεστώτος αυτού με την εσωτερική αγορά θα γίνει υπό το πρίσμα των νομοθετικών ρυθμίσεων σε θέματα κρατικών ενισχύσεων που ίσχυαν στη διάρκεια της περιόδου αυτής.
(88)
Ένας από τους λόγους για τους οποίους η Επιτροπή κίνησε τη διαδικασία του άρθρου 108 παράγραφος 2 της Συνθήκης είναι ότι οι ενισχύσεις αυτές φαινόταν ότι είχαν προβλεφθεί για προβληματικές επιχειρήσεις. Σχετικά με αυτό, οι ελληνικές αρχές ανέφεραν, στην επιστολή τους της 9ης Αυγούστου 2004, ότι το κριτήριο της «βιωσιμότητας μετά τη ρύθμιση» δεν επηρέαζε καθόλου τη συνολική εκτίμηση της βιωσιμότητας της επιχείρησης από το πιστωτικό ίδρυμα, δεδομένου ότι η υπαγωγή στη ρύθμιση αποφασιζόταν αμέσως μετά τη μελέτη βιωσιμότητας. Το επιχείρημα αυτό επαναλήφθηκε με τις επιστολές από 15 και 29 Μαρτίου 2011 (βλέπε αιτιολογική σκέψη 61).
(89)
Η Επιτροπή εκτιμά ότι η εξήγηση αυτή δεν επιτρέπει να συναχθεί το συμπέρασμα ότι δεν χορηγήθηκαν ενισχύσεις σε προβληματικές επιχειρήσεις επειδή, ακόμη και αν, όπως βεβαιώνουν οι ελληνικές αρχές, η δυνατότητα υπαγωγής στη ρύθμιση αποφασιζόταν αμέσως μετά τη μελέτη βιωσιμότητας, αυτή καθαυτή η μελέτη είχε ως άξονα τις προοπτικές βιωσιμότητας των δικαιούχων αφού είχε διενεργηθεί η ρύθμιση, πράγμα που σημαίνει ότι οι υποψήφιοι δικαιούχοι μπορούσαν να είναι προβληματικές επιχειρήσεις κατά το χρόνο διενέργειας της μελέτης και πάντως να υπαχθούν στο καθεστώς ενισχύσεων, επειδή ο οργανισμός που διενεργούσε τη μελέτη διέβλεπε δυνατότητες επιστροφής τους σε κατάσταση βιωσιμότητας μετά τη ρύθμιση των οφειλών (η Επιτροπή είχε εξάλλου τονίσει το στοιχείο αυτό στο σημείο 23 της απόφασης για την κίνηση της διαδικασίας του άρθρου 108 παράγραφος 2 της Συνθήκης, δεδομένου ότι στο προοίμιο της υπουργικής απόφασης αριθ. 2045909/7931/0025 αναφερόταν η ανάγκη υποβοήθησης των επιχειρήσεων των νομών Καστοριάς και Εύβοιας που αντιμετωπίζουν προβλήματα ρευστότητας).
i) Νομοθετική ρύθμιση σχετικά με τις ενισχύσεις για τη διάσωση και την αναδιάρθρωση προβληματικών επιχειρήσεων κατά τη διάρκεια της εξεταζόμενης περιόδου
I. Μεταξύ 1ης Οκτωβρίου 1993 και 31ης Δεκεμβρίου 1997
(90)
Οι ενισχύσεις στις προβληματικές επιχειρήσεις διέπονται από ορισμένους κανόνες. Κατά το χρόνο έναρξης ισχύος της υπουργικής απόφασης αριθ. 69836/B1461, η Επιτροπή ακολουθούσε την πολιτική να θεωρεί ότι, όσον αφορά τον γεωργικό τομέα, οι ενισχύσεις αυτές συνιστούσαν ενισχύσεις στη λειτουργία οι οποίες δεν μπορούσαν να κηρυχθούν συμβατές με την εσωτερική αγορά, παρά μόνον εάν πληρούσαν τις κατωτέρω προϋποθέσεις:
α)
οι εν λόγω ενισχύσεις θα έπρεπε να αφορούν χρηματοοικονομικά βάρη δανείων συναφθέντων για τη χρηματοδότηση ήδη πραγματοποιηθεισών επενδύσεων·
β)
το σωρευτικό ισοδύναμο επιδότησης των ενισχύσεων που ενδεχομένως είχαν χορηγηθεί κατά τη σύναψη των δανείων και των εν λόγω ενισχύσεων δεν θα μπορούσε να υπερβαίνει τους γενικώς παραδεκτούς συντελεστές, ήτοι:
i)
για τις επενδύσεις στο επίπεδο της πρωτογενούς γεωργικής παραγωγής: 35 % ή 75 % στις μειονεκτικές περιοχές κατά την έννοια της οδηγίας 75/268/ΕΟΚ·
ii)
για τις επενδύσεις στο επίπεδο της μεταποίησης ή της εμπορίας γεωργικών προϊόντων: 55 % ή 75 % στις περιοχές στόχου 1, για τα σχέδια που είναι σύμφωνα με τα τομεακά προγράμματα ή με κάποιον από τους στόχους του άρθρου 1 του κανονισμού (ΕΟΚ) αριθ. 866/90 (34), και 35 % (ή 50 % στις περιοχές στόχου 1) για τα λοιπά σχέδια, στο μέτρο που δεν αποκλείονται βάσει των κριτηρίων επιλογής που αναφέρονται στο σημείο 2 του παραρτήματος της απόφασης 90/342/ΕΟΚ της Επιτροπής, της 7ης Ιουνίου 1990, σχετικά με τη θέσπιση των κριτηρίων επιλογής που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη για τις επενδύσεις που αφορούν τη βελτίωση των συνθηκών μεταποίησης και εμπορίας των αγροτικών προϊόντων και προϊόντων δασοκομίας (35) [ή της απόφασης 94/173/ΕΚ της Επιτροπής (36) η οποία την αντικατέστησε].
γ)
οι εν λόγω ενισχύσεις θα έπρεπε να ήταν μεταγενέστερες αναπροσαρμογών των επιτοκίων των νέων δανείων που πραγματοποιούνται ώστε να λαμβάνεται υπόψη η διακύμανση των επιτοκίων (το δε ποσό των ενισχύσεων θα έπρεπε να είναι κατώτερο από ή ίσο προς τη διαφορά των επιτοκίων των νέων δανείων) ή θα έπρεπε να αφορούν γεωργικές εκμεταλλεύσεις που να παρέχουν εγγυήσεις βιωσιμότητας, ιδίως στην περίπτωση που τα χρηματοοικονομικά βάρη των υφιστάμενων δανείων είναι τέτοια που να κινδυνεύει η βιωσιμότητα των εκμεταλλεύσεων ή και να κινδυνεύουν να χρεοκοπήσουν.
(91)
Στην επιστολή τους της 9ης Αυγούστου 2004, οι ελληνικές αρχές ανέφεραν ότι η απόφαση αριθ. 69836/B1451 και οι τροποποιήσεις της αφορούσαν γενικά τις μεταποιητικές επιχειρήσεις και δεν αναφέρονταν ειδικά στις μεταποιητικές επιχειρήσεις του αγροτικού τομέα, οι οποίες καλύπτονταν από τους κανονισμούς (ΕΟΚ) αριθ. 866/90, (ΕΚ) αριθ. 951/97 και (ΕΚ) αριθ. 1257/1999, ότι ολόκληρη η χώρα ενέπιπτε στον στόχο 1 και ότι δεν έγινε ρύθμιση των χρεών των επιχειρήσεων που υλοποίησαν επενδύσεις και που έτυχαν επιδότησης από το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, διότι κάτι τέτοιο δεν προβλεπόταν. Πρόσθεσαν επίσης ότι, όσον αφορά το σωρευτικό ισοδύναμο επιδότησης, η συντριπτική πλειοψηφία των επιμέρους επιδοτήσεων ήταν χαμηλού ύψους και ότι η ρύθμιση αφορά παλαιά δάνεια και, άρα, ήδη πραγματοποιηθείσες επενδύσεις.
(92)
Πριν από ο,τιδήποτε άλλο, οι διευκρινίσεις των ελληνικών αρχών δεν επιτρέπουν στην Επιτροπή να αποκλείσει ότι ορισμένες μεταποιητικές επιχειρήσεις του γεωργικού τομέα μπόρεσαν να τύχουν ενισχύσεων δυνάμει της υπουργικής απόφασης αριθ. 69836/B1451 των τροποποιήσεών της, καθώς το γεγονός ότι δεν γίνεται ειδική αναφορά στις επιχειρήσεις αυτές, δεν συνεπάγεται αυτομάτως ότι δεν ανήκουν στη γενική κατηγορία των μεταποιητικών επιχειρήσεων (βιομηχανικές επιχειρήσεις), η οποία εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της απόφασης.
(93)
Σε σχέση με την τήρηση των προϋποθέσεων που αναφέρονται στην αιτιολογική σκέψη 90, η Επιτροπή διαπιστώνει ότι η απόφαση αριθ. 69836/B1451 όπως τροποποιήθηκε, κάλυπτε τη ρύθμιση δανείων που μπορούσαν να αφορούν είτε επενδύσεις είτε κεφάλαια κίνησης.
(94)
Όσον αφορά τη ρύθμιση των δανείων που συνδέονται με επενδύσεις, οι διευκρινίσεις τις οποίες υπέβαλαν οι ελληνικές αρχές επιτρέπουν στην Επιτροπή να διαπιστώσει ότι πληρούται η προϋπόθεση της αιτιολογικής σκέψης 90 στοιχείο α), επειδή τα δάνεια αυτά αφορούσαν ήδη πραγματοποιηθείσες επενδύσεις.
(95)
Η Επιτροπή μπορεί επίσης να θεωρήσει ότι πληρούται η δεύτερη εναλλακτική περίπτωση της προϋπόθεσης που αναφέρεται στην αιτιολογική σκέψη 90 στοιχείο γ), καθώς οι δικαιούχες επιχειρήσεις πρέπει να είναι βιώσιμες μετά τη ρύθμιση, με βάση την αξιολόγηση που γίνεται από τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα.
(96)
Αντίθετα, η Επιτροπή δεν μπορεί να συμπεράνει, με βάση τις πληροφορίες τις οποίες διαθέτει, ότι τηρήθηκε αναμφίβολα η προϋπόθεση που αναφέρεται στην αιτιολογική σκέψη 90 στοιχείο β) επειδή οι ελληνικές αρχές διευκρίνισαν, στην επιστολή της 9ης Αυγούστου 2004, ότι οι επιχειρήσεις μεταποίησης και εμπορίας γεωργικών προϊόντων καλύπτονταν, μεταξύ άλλων, από τις διατάξεις των κανονισμών (ΕΟΚ) αριθ. 866/90 και (ΕΚ) αριθ. 951/97, και ότι η εφαρμογή των κανονισμών αυτών έγινε με τήρηση των διατάξεών τους, πράγμα που συνεπάγεται ότι είναι δυνατόν να έχουν ήδη χορηγηθεί ενισχύσεις μέχρι του μέγιστου ορίου εντάσεως που προβλέπεται από τους εν λόγω κανονισμούς (75 % για τις περιοχές του στόχου 1, στον οποίο εντασσόταν η Ελλάδα) και ότι η εφαρμογή του εν λόγω καθεστώτος ήταν δυνατόν, στη συγκεκριμένη περίπτωση και λόγω της σώρευσης των ενισχύσεων, να συνεπιφέρει υπέρβαση της εντάσεως αυτής.
(97)
Όσον αφορά τη ρύθμιση των δανείων που συνδέονται με τη σύσταση κεφαλαίου κίνησης, η εφαρμογή του εν λόγω καθεστώτος δεν ήταν επίσης δυνατόν να γίνει με τήρηση όλων των προϋποθέσεων που αναφέρονται στην αιτιολογική σκέψη 90, δεδομένου ότι η πρώτη από τις εκεί αναφερόμενες προϋποθέσεις [στοιχείο α)] προβλέπει ρητά ότι τα δάνεια πρέπει να συνδέονται με επενδύσεις.
II. Μεταξύ 1ης Ιανουαρίου 1998 και 30ής Ιουνίου 2000
(98)
Το 1997, οι προϋποθέσεις που αναφέρονται στην αιτιολογική σκέψη 90 αντικαταστάθηκαν από τους κανόνες που περιέχονται στην ανακοίνωση της Επιτροπής - Κοινοτικές κατευθυντήριες γραμμές όσον αφορά τις κρατικές ενισχύσεις για τη διάσωση και την αναδιάρθρωση προβληματικών επιχειρήσεων (εφεξής, «οι κατευθυντήριες γραμμές του 1997») (37). Η ενότητα 4.4 των εν λόγω κατευθυντηρίων γραμμών ορίζει ότι «όσον αφορά τον γεωργικό τομέα, [οι κατευθυντήριες γραμμές] θα αρχίσουν να ισχύουν την 1η Ιανουαρίου 1998 για τις νέες κρατικές ενισχύσεις και για τις υφιστάμενες κρατικές ενισχύσεις ισχύει η ίδια ημερομηνία, σε περίπτωση δε που η Επιτροπή έχει κινήσει στο πλαίσιο αυτό τη διαδικασία του άρθρου 93 παράγραφος 2 της Συνθήκης [ΕΚ] κατά ενός ή περισσοτέρων κρατών μελών, αφότου η Επιτροπή εκδώσει την οριστική απόφαση έναντι του(των) συγκεκριμένου(ων) κράτους(κρατών) μέλους(μελών) βάσει του άρθρου 93 παράγραφος 2 της Συνθήκης [ΕΚ]».
(99)
Οι κατευθυντήριες γραμμές του 1997, εντελώς νέες για τον γεωργικό τομέα, προέβλεπαν μεταξύ άλλων:
α)
για τις ενισχύσεις στη διάσωση: χορήγηση ενισχύσεων ρευστότητας που να δικαιολογούνται βάσει σοβαρών κοινωνικών προβλημάτων, να έχουν τη μορφή εγγυήσεων δανείου ή δανείων με τα συνήθη εμπορικά επιτόκια, να περιορίζονται στο αυστηρά απαιτούμενο ποσό για τη διατήρηση των δραστηριοτήτων της επιχείρησης (π.χ., να καλύπτουν τα μισθολογικά έξοδα και τις κανονικές προμήθειες) και να είναι επίσης περιορισμένης διάρκειας, αυστηρά και μόνο για το διάστημα που απαιτείται για τον προσδιορισμό των απαραίτητων και πιθανών μέτρων εξυγίανσης, χωρίς να υφίσταται κίνδυνος αποσταθεροποίησης της κατάστασης του βιομηχανικού ή του γεωργικού τομέα στα άλλα κράτη μέλη·
β)
για τις ενισχύσεις στην αναδιάρθρωση: χορήγηση ενισχύσεων συνδεομένων με την υλοποίηση σχεδίου αναδιάρθρωσης το οποίο να προβλέπει μείωση ή διακοπή κατά τρόπο αμετάκλητο της λειτουργίας παραγωγικού δυναμικού σε περίπτωση διαρθρωτικού πλεονάσματος δυναμικού στον σχετικό τομέα (η μείωση αυτή θα πρέπει να είναι επιπρόσθετη κάθε άλλης μείωσης που εφαρμόζεται ελλείψει ενίσχυσης στην αναδιάρθρωση), με μόνη δυνατότητα παρέκκλισης, τις περιπτώσεις στις οποίες οι αποφάσεις που ελήφθησαν υπέρ όλων των δικαιούχων σε διάστημα 12 συνεχόμενων μηνών να μην αφορούν, συνολικά, ποσότητα προϊόντος το οποίο να υπερβαίνει ορισμένο ποσοστό τοις εκατό της συνολικής ετήσιας παραγωγής του προϊόντος αυτού στη χώρα (3 % για τα μέτρα που στοχεύουν σε συγκεκριμένη κατηγορία προϊόντων ή φορέων και 1,5 % για τα μέτρα εκτός συγκεκριμένου στόχου).
(100)
Τα κράτη μέλη μπορούσαν να επιλέξουν την εφαρμογή των ανωτέρω ρυθμίσεων που αφορούν τον γεωργικό τομέα αντί αυτών που προβλέπονται για τους λοιπούς πέραν του γεωργικού τομείς, οι οποίοι εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής των κατευθυντήριων γραμμών του 1997 [στους λοιπούς αυτούς τομείς, εφαρμόζονταν κριτήρια εξαιρετικά αυστηρά, ιδίως σε θέματα σχεδίου αναδιάρθρωσης και συμβολής του δικαιούχου στην αναδιάρθρωση - βλέπε ενότητα β) «μη γεωργικός τομέας» αιτιολογικές σκέψεις 109 έως 121].
(101)
Στην επιστολή τους της 9ης Αυγούστου 2004, οι ελληνικές αρχές δεν περιέλαβαν καμία πληροφορία που να επιτρέπει στην Επιτροπή να διαπιστώσει ότι είχε γίνει η προσαρμογή του καθεστώτος ενισχύσεων προς τη ρύθμιση αυτή και ότι, κατά συνέπεια, οι ενισχύσεις που χορηγήθηκαν στη διάρκεια της εξεταζόμενης περιόδου, χορηγήθηκαν με τήρηση των εφαρμοστέων όρων των κατευθυντηρίων γραμμών του 1997, με άλλα λόγια, είτε των όρων που διατυπώνονται στην αιτιολογική σκέψη 99 στοιχείο β), είτε των όρων που προβλέπονται για τους άλλους τομείς πέραν του γεωργικού (υποβολή σχεδίου αναδιάρθρωσης με προοπτικές επανόδου σε κατάσταση βιωσιμότητας στη βάση ρεαλιστικών υποθέσεων και εντός ευλόγου προθεσμίας, με μετριασμό των συνεπειών των ενισχύσεων πάνω στους ανταγωνιστές, με τήρηση της αρχής της άπαξ επιτελούμενης ενίσχυσης, με μείωση του παραγωγικού δυναμικού σε περίπτωση διαρθρωτικού πλεονάσματος στον σχετικό τομέα, εξασφαλίζοντας αναλογικότητα ανάμεσα στην ενίσχυση και στις δαπάνες και τα οφέλη της αναδιάρθρωσης και με κάλυψη των κοινωνικών δαπανών της αναδιάρθρωσης).
III. Μεταξύ 1ης Ιουλίου 2000 και 30ής Ιουνίου 2003
(102)
Οι κατευθυντήριες γραμμές του 1997 αντικαταστάθηκαν στις 9 Οκτωβρίου 1999 από τις κοινοτικές κατευθυντήριες γραμμές όσον αφορά τις κρατικές ενισχύσεις για τη διάσωση και την αναδιάρθρωση προβληματικών επιχειρήσεων (38) (εφεξής, «οι κατευθυντήριες γραμμές του 1999»). Στην ενότητα 6.3 των κατευθυντηρίων γραμμών του 1999, αναφέρεται ότι «τα κράτη μέλη πρέπει να προσαρμόσουν τα καθεστώτα ενισχύσεων διάσωσης και αναδιάρθρωσης που εφαρμόζουν και που παραμένουν σε ισχύ μετά τις 30 Ιουνίου 2000 και να τα ευθυγραμμίσουν με τις … κατευθυντήριες γραμμές … μετά την ημερομηνία αυτή». Επίσης, «για να μπορέσει η Επιτροπή να ελέγξει την προσαρμογή αυτή, τα κράτη μέλη [πρέπει να της διαβιβάσουν] πριν από τις 31 Δεκεμβρίου 1999, κατάσταση με όλα αυτά τα καθεστώτα. Εν συνεχεία, και εν πάση περιπτώσει, πριν από τις 30 Ιουνίου 2000, πρέπει να της διαβιβάσουν επαρκή στοιχεία που θα της επιτρέψουν να διαπιστώσει κατά πόσον τα καθεστώτα αυτά τροποποιήθηκαν σύμφωνα με τις … κατευθυντήριες γραμμές».
(103)
Οι κατευθυντήριες γραμμές του 1999 περιλάμβαναν επίσης ένα κεφάλαιο ειδικό για την αναδιάρθρωση προβληματικών επιχειρήσεων του γεωργικού τομέα. Σε σχέση με το αντίστοιχο κεφάλαιο των κατευθυντηρίων γραμμών του 1997, το κεφάλαιο αυτό έδινε τον ορισμό του διαρθρωτικού πλεονάσματος του παραγωγικού δυναμικού του τομέα, περιόριζε την παρέκκλιση που αναφέρεται στην αιτιολογική σκέψη 99 στοιχείο β) στις επιχειρήσεις του πρωτογενούς τομέα (πράγμα που σημαίνει ότι ο επιμέρους τομέας της μεταποίησης και της εμπορίας των γεωργικών προϊόντων υποβαλλόταν αυτομάτως στην απαίτηση μείωσης του παραγωγικού δυναμικού) και καθιστούσε εφαρμοστέα την αρχή της εφάπαξ ενίσχυσης, σύμφωνα με την οποία οι ενισχύσεις στην αναδιάρθρωση μπορούν να χορηγηθούν μία μόνον φορά.
(104)
Στην επιστολή τους της 9ης Αυγούστου 2004, οι ελληνικές αρχές δεν περιέλαβαν καμία πληροφορία που να επιτρέπει στην Επιτροπή να διαπιστώσει ότι είχε γίνει η προσαρμογή του καθεστώτος ενισχύσεων προς τη ρύθμιση αυτή και ότι, κατά συνέπεια, οι ενισχύσεις που χορηγήθηκαν στη διάρκεια της εξεταζόμενης περιόδου, χορηγήθηκαν με τήρηση των εφαρμοστέων όρων των κατευθυντηρίων γραμμών του 1999, με άλλα λόγια, μετά από υποβολή σχεδίου αναδιάρθρωσης το οποίο να προβλέπει ιδίως μείωση του παραγωγικού δυναμικού σε περίπτωση διαρθρωτικού πλεονάσματος και, ενδεχομένως, την περιορισμένη παρέκκλιση που αναφέρεται στην αιτιολογική σκέψη 103, καθώς και βάσει της αρχής της άπαξ χορηγούμενης ενίσχυσης.
ii) Το ζήτημα των εγγυήσεων
(105)
Ένα άλλο θέμα για το οποίο η Επιτροπή κίνησε τη διαδικασία που προβλέπεται στο άρθρο 108 παράγραφος 2 της Συνθήκης είναι το ζήτημα του συμβιβάσιμου των ενισχύσεων που χορηγήθηκαν υπό τη μορφή εγγυήσεων. Οι ελληνικές αρχές διατύπωσαν σχετικά ορισμένες παρατηρήσεις στην επιστολή τους της 9ης Αυγούστου 2004 [βλέπε αιτιολογική σκέψη 57 στοιχεία γ) και ζ)]. Η Επιτροπή εκτιμά ωστόσο ότι οι παρατηρήσεις αυτές χρήζουν των παρακάτω σχολίων:
α)
όσον αφορά το στοιχείο γ), το γεγονός ότι η παροχή εγγύησης συνοδεύεται από επαχθείς όρους δεν συνεπάγεται, αφεαυτού, την απουσία κρατικής ενίσχυσης: αντιθέτως, οι κανόνες που εφαρμόζονταν στη διάρκεια ισχύος του εν λόγω καθεστώτος, οι οποίοι διατυπώθηκαν στις επιστολές προς τα κράτη μέλη SG(89) D/4328 της 5ης Απριλίου 1989 και SG(89) D/12772 της 12ης Οκτωβρίου 1989, καθώς και στην ενότητα 38 της ανακοίνωσης της Επιτροπής προς τα κράτη μέλη σχετικά με την εφαρμογή των άρθρων 92 και 93 της Συνθήκης ΕΟΚ και του άρθρου 5 της οδηγίας 80/723/ΕΟΚ της Επιτροπής επί των δημοσίων επιχειρήσεων στον κλάδο της μεταποίησης (39), αναφέρουν σαφώς ότι «[…] όλες οι εγγυήσεις που χορηγούνται από το κράτος, είτε απευθείας είτε μέσω πιστωτικών ιδρυμάτων εντεταλμένων από το κράτος υπάγονται στο άρθρο 92 παράγραφος 1 της Συνθήκης ΕΚ», και επιβάλλουν την εφαρμογή όρων που φθάνουν μέχρι και τη θέση της επιχείρησης υπό εκκαθάριση. Βεβαίως, οι προαναφερόμενες επιστολές αντικαταστάθηκαν το 2000 από την ανακοίνωση για την εφαρμογή των άρθρων 87 και 88 της Συνθήκης ΕΚ στις κρατικές ενισχύσεις με τη μορφή εγγυήσεων η οποία προέβλεπε μια σειρά προϋποθέσεων η πλήρωση των οποίων διασφαλίζει την απουσία κρατικής ενίσχυσης, αλλά οι ελληνικές αρχές δεν υπέβαλαν, με την επιστολή τους της 9ης Αυγούστου 2004, κανένα στοιχείο από το οποίο να προκύπτει ότι οι χορηγηθείσες εγγυήσεις αποτελούσαν μέρος ενός τέτοιου σεναρίου·
β)
ακόμη και αν οι ελληνικές αρχές είχαν υποβάλει στοιχεία από τα οποία να μπορεί να καταδειχθεί ότι οι χορηγηθείσες ενισχύσεις εντάσσονταν στην υποθετική περίπτωση απουσίας ενίσχυσης, η Επιτροπή δεν θα μπορούσε να το επικυρώσει, επειδή, για να αναφέρουμε ένα και μόνο παράδειγμα, το σενάριο αυτό εφαρμόζεται μόνον αν οι δικαιούχοι επιχειρήσεις δεν βρίσκονται σε κατάσταση χρηματοοικονομικής δυσχέρειας·
γ)
όσον αφορά το στοιχείο ζ), το γεγονός ότι η εγγύηση δεν καλύπτει ορισμένα έξοδα δεν συνιστά κατά κανένα τρόπο απόδειξη της τήρησης του συνόλου των προϋποθέσεων που επιτρέπουν να συναχθεί το συμπέρασμα ότι η σύμφυτη με τη χορήγηση της εγγύησης ενίσχυση είναι συμβατή με την εσωτερική αγορά· επιπλέον, είμαστε υποχρεωμένοι να διαπιστώσουμε ότι καμία από τις πληροφορίες που υπέβαλαν οι ελληνικές αρχές με την επιστολή τους της 9ης Αυγούστου 2004 δεν πιστοποιεί την τήρηση των προϋποθέσεων αυτών.
(106)
Δεδομένων των διευκρινίσεων αυτών, η Επιτροπή θεωρεί μάλλον ότι οι εγγυήσεις αποτελούσαν, στη διάρκεια ισχύος του εν λόγω καθεστώτος ενισχύσεων, ένα από τα στοιχεία ενός συνόλου μέτρων χορήγησης ενισχύσεων σε προβληματικές επιχειρήσεις και ότι, συνεπώς, το συμβιβάσιμό τους συνδέεται με το συμβιβάσιμο ολόκληρης της διαδικασίας αναδιάρθρωσης, για την οποία, όπως καταδεικνύεται επαρκώς στην ανάλυση που διατυπώνεται στις αιτιολογικές σκέψεις 94 έως 104, οι ελληνικές αρχές δεν υπέβαλαν πληροφορίες που να επιτρέπουν στην Επιτροπή να άρει τις αμφιβολίες τις οποίες είχε διατυπώσει όταν προέβη στην κίνηση της διαδικασίας του άρθρου 108 παράγραφος 2 της Συνθήκης (η εν λόγω ανάλυση για τις εγγυήσεις ισχύει και για τις τρεις διαδικασίες που αναφέρονται στην παρούσα απόφαση και για όλους τους εξεταζόμενους τομείς, εκτός από την περίπτωση των εγγυήσεων οι οποίες προβλέπονται από την υπουργική απόφαση 2/82257/0025/18.12.2000, οι οποίες, λαμβανομένου υπόψη του χρησιμοποιούμενου κριτηρίου βιωσιμότητας -βιωσιμότητα πριν από τη ρύθμιση των οφειλών- θα αποτελέσουν το αντικείμενο χωριστής εξέτασης).
(107)
Τα άλλα επιχειρήματα που ανέπτυξαν οι ελληνικές αρχές στην επιστολή τους της 9ης Αυγούστου 2004 (εφαρμοζόμενο επιτόκιο, θέμα υπάρξεως ή μη πρόσθετου κόστους ως αποτέλεσμα υπουργικών αποφάσεων οι οποίες αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της νομικής βάσης του καθεστώτος, περιοδικότητα του υπολογισμού των τόκων) δεν προσθέτουν κανένα στοιχείο ικανό να τροποποιήσει τη θέση της Επιτροπής όπως αναπτύχθηκε πιο πάνω.
(108)
Δεδομένου ότι οι πληροφορίες τις οποίες υπέβαλαν οι ελληνικές αρχές δεν επιτρέπουν την άρση των αμφιβολιών που διατυπώθηκαν με την κίνηση της διαδικασίας που προβλέπεται από το άρθρο 108 παράγραφος 2 της Συνθήκης, η Επιτροπή οφείλει να συμπεράνει ότι το επίμαχο καθεστώς είναι ασυμβίβαστο με την κοινή αγορά.
β) Τομείς εκτός του γεωργικού
(109)
Η Επιτροπή οφείλει, όπως έκανε και με τον γεωργικό τομέα, να αναλύσει τις επίμαχες ενισχύσεις υπό το πρίσμα των εφαρμοστέων κανόνων στις ενισχύσεις για τη διάσωση και την αναδιάρθρωση προβληματικών επιχειρήσεων.
(110)
Τη στιγμή έναρξης ισχύος της υπουργικής απόφασης αριθ. 69836/B1461, δηλαδή την 1η Οκτωβρίου 1993, οι εν λόγω κανόνες περιλαμβάνονταν στην όγδοη έκθεση επί της πολιτικής ανταγωνισμού, και ειδικότερα στα σημεία 177, 227 και 228 της έκθεσης αυτής.
(111)
Το σημείο 177 της έκθεσης αναφέρει ότι, ακόμη και αν ορισμένα μέτρα διάσωσης μπορούν να αποδειχθούν αναγκαία ώστε να δοθεί περιθώριο χρόνου εντός του οποίου να τεθούν σε εφαρμογή οι μακροπρόθεσμες λύσεις των προβλημάτων μιας επιχείρησης, τα μέτρα αυτά δεν πρέπει να χρησιμοποιηθούν προς παρεμπόδιση των απαραίτητων μειώσεων παραγωγικού δυναμικού και, κατά συνέπεια, να μη χρησιμοποιηθούν, παρά μόνο στις περιπτώσεις που τα μέτρα αυτά είναι επιβεβλημένα για την επίλυση οξέων κοινωνικών προβλημάτων.
(112)
Το σημείο 227 της έκθεσης διευκρινίζει ότι οι ενισχύσεις για τη διάσωση μπορούν να δικαιολογούνται σε σχέση με τη Συνθήκη όταν συνδέονται με αναδιάρθρωση η οποία αποσκοπεί στη διαρκή εξυγίανση της κατάστασης των προβληματικών επιχειρήσεων και/ή των σχετικών περιφερειών και εφόσον τα εν λόγω μέτρα έχουν επαρκή περιφερειακό ή τομεακό χαρακτήρα ο οποίος να επιτρέπει την εκτίμηση των αποτελεσμάτων τους.
(113)
Το σημείο 228 της έκθεσης διευκρινίζει περαιτέρω τη θέση της Επιτροπής σχετικά με τις ενισχύσεις για τη διάσωση και προσδιορίζει το περιεχόμενο των «συνοδευτικών ενισχύσεων».
(114)
Οι ενισχύσεις για τη διάσωση πρέπει:
α)
να αποτελούν βοήθεια ρευστότητας υπό τη μορφή εγγυήσεων δανείων ή να συνίστανται σε δάνεια επιστρεπτέα με επιτόκιο ισοδύναμο προς αυτό της αγοράς·
β)
να περιορίζονται, ως προς το ποσό τους, στο αναγκαίο μέτρο για τη συνέχιση της εκμετάλλευσης, για την κάλυψη των μισθολογικών εξόδων και για τις τρέχουσες προμήθειες·
γ)
να καταβάλλονται μόνο για το διάστημα που απαιτείται (κατά κανόνα έξι μηνών) ώστε να προσδιοριστούν τα αναγκαία και δυνατά μέτρα ανάκαμψης·
δ)
να δικαιολογούνται από οξέα κοινωνικά προβλήματα και η μέσω αυτών διατήρηση της επιχείρησης να μην έχει ως αποτέλεσμα την αποσταθεροποίηση της βιομηχανικής κατάστασης σε άλλα κράτη μέλη.
(115)
Οι συνοδευτικές ενισχύσεις πρέπει να εξαρτώνται αυστηρά από την εφαρμογή ολοκληρωμένου προγράμματος αναδιάρθρωσης ή/και μετατροπής, ικανού να αποκαταστήσει κατά τρόπο αποτελεσματικό τη βιωσιμότητα της σχετικής παραγωγής, να είναι εντάσεως και ποσού αυστηρά περιορισμένου στο απολύτως απαραίτητο για την εξασφάλιση της ισορροπίας της επιχείρησης κατά τη διάρκεια της αναπόφευκτης μεταβατικής περιόδου πριν το σχετικό πρόγραμμα αποφέρει τα αποτελέσματά του, πράγμα που συνεπάγεται αυστηρά περιορισμένη διάρκεια και επαρκή σταδιακή μείωση του προγράμματος.
(116)
Οι προϋποθέσεις αυτές αντικαταστάθηκαν από τις κοινοτικές κατευθυντήριες γραμμές όσον αφορά τις κρατικές ενισχύσεις για τη διάσωση και την αναδιάρθρωση προβληματικών επιχειρήσεων του 1994, οι οποίες άρχισαν να ισχύουν στις 23 Δεκεμβρίου 1994 (40) (εφεξής «οι κατευθυντήριες γραμμές του 1994»), στη συνέχεια από τις κατευθυντήριες γραμμές του 1997, οι οποίες άρχισαν να ισχύουν από την 1η Ιανουαρίου 1998, και από τις κατευθυντήριες γραμμές του 1999, οι οποίες εφαρμόζονται από την 1η Ιουλίου 2000 λαμβανομένης υπόψη της περιόδου προσαρμογής των καθεστώτων ενισχύσεων που έχει χορηγηθεί στα κράτη μέλη (βλέπε αιτιολογικές σκέψεις 98 και 102).
(117)
Οι κατευθυντήριες γραμμές του 1994 αποτελούν επιβεβαίωση της πολιτικής που ακολουθούσε η Επιτροπή σε θέματα ενισχύσεων για τη διάσωση (βλέπε αιτιολογική σκέψη 114) και προσδιορίζουν ακριβέστερα το περιεχόμενο και τις συνέπειες των προς υποβολή σχεδίων αναδιάρθρωσης (προοπτικές επανόδου σε κατάσταση βιωσιμότητας με βάση υποθέσεις ρεαλιστικές και εντός ευλόγου προθεσμίας, μετριασμός των συνεπειών των ενισχύσεων πάνω στους ανταγωνιστές, αρχή της άπαξ επιτελούμενης ενίσχυσης, μείωση του παραγωγικού δυναμικού σε περίπτωση διαρθρωτικού πλεονάσματος στον σχετικό τομέα, αναλογικότητα ανάμεσα στην ενίσχυση και στις δαπάνες και τα οφέλη της αναδιάρθρωσης, κάλυψη των κοινωνικών δαπανών της αναδιάρθρωσης).
(118)
Στους άλλους πλην του γεωργικού τομείς, οι κατευθυντήριες γραμμές του 1997, οι οποίες διαμορφώνονται με τακτική επανεξέταση της πολιτικής της Επιτροπής σε θέματα διάσωσης και αναδιάρθρωσης προβληματικών επιχειρήσεων, επιβεβαιώνουν τις κατευθυντήριες γραμμές του 1994.
(119)
Με τις κατευθυντήριες γραμμές του 1999 γίνονται αυστηρότερες οι προϋποθέσεις χορήγησης ενισχύσεων για τη διάσωση, καθιερώνοντας συγκεκριμένη προθεσμία υποβολής ενός σχεδίου αναδιάρθρωσης. Σε θέματα αναδιάρθρωσης, οι γραμμές αυτές εμφανίζονται αυστηρότερες ιδίως όσον αφορά τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ) και προβλέπουν τη δυνατότητα να απαιτείται μείωση του παραγωγικού δυναμικού ακόμη και όταν δεν υφίσταται διαρθρωτικό πλεόνασμα στον σχετικό τομέα.
(120)
Δεδομένου ότι οι εξηγήσεις που υπέβαλαν οι ελληνικές αρχές με την επιστολή τους της 9ης Αυγούστου 2004 ισχύουν τόσο για τον γεωργικό τομέα όσο και για τους άλλους τομείς πλην του γεωργικού, η Επιτροπή δεν μπορεί να παρά να διαπιστώσει, όπως διαπίστωσε ήδη σχετικά με το γεωργικό τομέα, ότι καμία από τις πληροφορίες που υπέβαλαν οι ελληνικές αρχές δεν επιτρέπει να διαπιστωθεί ότι έχουν τηρηθεί οι διάφορες προϋποθέσεις οι οποίες έχουν καθοριστεί με τις κατευθυντήριες γραμμές των ετών 1994, 1997 και 1999 (για να αναφέρουμε απλώς ένα παράδειγμα, από πουθενά δεν διαφαίνεται ότι οι επιχειρήσεις στις οποίες χορηγήθηκαν ενισχύσεις υπέβαλαν σχέδιο αναδιάρθρωσης το οποίο να περιλαμβάνει τις αναγκαίες αντιπαροχές). Η διαπίστωση αυτή ισχύει επίσης όσον αφορά την τήρηση των όσων περιγράφονται στην όγδοη έκθεση επί της πολιτικής ανταγωνισμού.
(121)
Η Επιτροπή, λόγω ελλείψεως στοιχείων τα οποία να πιστοποιούν την τήρηση των προαναφερομένων διατάξεων, δεν είναι σε θέση να διαπιστώσει ότι οι ενισχύσεις χορηγήθηκαν κατόπιν υποβολής σχεδίου αναδιάρθρωσης το οποίο παρουσίαζε όλα τα χαρακτηριστικά που καθορίζονται στις διάφορες προαναφερόμενες νομοθετικές ρυθμίσεις (ιδίως, προοπτικές επανόδου σε κατάσταση βιωσιμότητας στη βάση ρεαλιστικών υποθέσεων και εντός ευλόγου προθεσμίας, μετριασμός των συνεπειών των ενισχύσεων πάνω στους ανταγωνιστές, τήρηση της αρχής της άπαξ επιτελούμενης ενίσχυσης, μείωση του παραγωγικού δυναμικού, αναλογικότητα ανάμεσα στην ενίσχυση και στις δαπάνες και τα οφέλη της αναδιάρθρωσης και κάλυψη των κοινωνικών δαπανών της αναδιάρθρωσης). Δεν είναι συνεπώς σε θέση να άρει τις αμφιβολίες τις οποίες είχε διατυπώσει κατά την κίνηση της διαδικασίας που προβλέπεται από το άρθρο 108 παράγραφος 2 της Συνθήκης, και άρα οφείλει να συμπεράνει ότι το επίμαχο καθεστώς είναι ασυμβίβαστο με την κοινή αγορά.
V.II.2 ΕΝΙΣΧΥΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΝΟΜΩΝ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΚΑΙ ΚΙΛΚΙΣ, ΣΤΙΣ ΟΠΟΙΕΣ ΑΝΑΦΕΡΕΤΑΙ Η ΔΕΥΤΕΡΗ ΚΙΝΗΣΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ
α) Γεωργικός τομέας
(122)
Στην επιστολή τους της 18ης Αυγούστου του 2005, οι ελληνικές αρχές ανέφεραν ότι η βασική απόφαση που διέπει τη χορήγηση των ενισχύσεων (υπουργική απόφαση αριθ. 66336/B.1398/1993) έκανε αναφορά στις βιομηχανικές και βιοτεχνικές επιχειρήσεις και ότι οι διατάξεις της απόφασης αυτής δεν αφορούσαν καμία γεωργική επιχείρηση.
(123)
Η Επιτροπή λαμβάνει υπόψη τις διευκρινίσεις αυτές και, κατά συνέπεια, θεωρεί ότι δεν οφείλει να προβεί σε ανάλυση του εν λόγω καθεστώτος υπό το πρίσμα των κανόνων κρατικών ενισχύσεων που εφαρμόζονταν στον γεωργικό τομέα κατά το χρόνο χορήγησης των ενισχύσεων αυτών.
β) Τομείς εκτός του γεωργικού
(124)
Η Επιτροπή, η οποία κατά την κίνηση της διαδικασίας είχε εκτιμήσει ότι το καθεστώς ενισχύσεων είχε προβλεφθεί για προβληματικές επιχειρήσεις επειδή η υπουργική απόφαση αριθ. 66336/B.1398/1993 όριζε ότι οι επιχειρήσεις θα έπρεπε να είναι βιώσιμες μετά την αναδιάρθρωση (πράγμα που δεν απέκλειε ότι ήταν προβληματικές κατά τον χρόνο υπαγωγής τους στη ρύθμιση), οφείλει να εξετάσει το συμβιβάσιμο των εν λόγω ενισχύσεων με βάση τους κανόνες που ίσχυαν για τις ενισχύσεις για τη διάσωση και την αναδιάρθρωση προβληματικών επιχειρήσεων την ημερομηνία της χορήγησής τους.
(125)
Οι κανόνες που ίσχυαν για τη διάσωση και την αναδιάρθρωση προβληματικών επιχειρήσεων κατά τον χρόνο χορήγησης των εν λόγω ενισχύσεων ήταν, σε χρονική σειρά, τα σημεία 177, 227 και 228 της όγδοης έκθεσης επί της πολιτικής ανταγωνισμού, οι κατευθυντήριες γραμμές του 1994, και οι κατευθυντήριες γραμμές του 1997.
(126)
Όσον αφορά την τήρηση των σημείων 177, 227 και 228 της όγδοης έκθεσης επί της πολιτικής ανταγωνισμού, των κατευθυντηρίων γραμμών του 1994, των κατευθυντηρίων γραμμών του 1997 και των κατευθυντηρίων γραμμών του 1999, οι ελληνικές αρχές υπέβαλαν, με την επιστολή τους της 18ης Αυγούστου 2005, εξηγήσεις ταυτόσημες με αυτές τις οποίες υπέβαλαν για να δικαιολογήσουν τη χορήγηση ενισχύσεων στους νομούς Καστοριάς και Εύβοιας [τα επιχειρήματα των ελληνικών αρχών που εκτίθενται στην αιτιολογική σκέψη 57 στοιχεία α) έως στ) αναγράφονται ήδη στην αιτιολογική σκέψη 56 στοιχεία α) έως ε)]. Συνεπώς, ισχύει και εδώ η ανάλυση της Επιτροπής που εκτίθεται στις αιτιολογικές σκέψεις 110 έως 121, πράγμα που σημαίνει ότι Επιτροπή δεν είναι σε θέση να άρει τις αμφιβολίες τις οποίες είχε διατυπώσει κατά την κίνηση της διαδικασίας του άρθρου 108 παράγραφος 2 της Συνθήκης και ότι οφείλει να συμπεράνει ότι το επίμαχο καθεστώς είναι ασυμβίβαστο με την κοινή αγορά.
(127)
Στην επιστολή τους της 18ης Αυγούστου 2005, οι ελληνικές αρχές δοκίμασαν επίσης να δικαιολογήσουν τις εν λόγω ενισχύσεις προβάλλοντας το γεγονός ότι οι νομοί Φλώρινας και Κιλκίς συνορεύουν με την πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας και ότι οι τοπικές επιχειρήσεις επλήγησαν σοβαρά από την αστάθεια και τις εμπόλεμες συνθήκες που επικρατούσαν στην περιοχή.
(128)
Η αναφορά αυτή σε έκτακτα γεγονότα θα μπορούσε να καταστήσει εφαρμοστέο το άρθρο 107 παράγραφος 2 στοιχείο β) της Συνθήκης, δυνάμει του οποίου οι ενισχύσεις για την επανόρθωση ζημιών που προκαλούνται από θεομηνίες ή άλλα έκτακτα γεγονότα συμβιβάζονται με την εσωτερική αγορά. Εντούτοις, οι ελληνικές αρχές δεν υπέβαλαν κανένα στοιχείο ανάλυσης το οποίο να αποδεικνύει την ύπαρξη των προβλημάτων που οι επιχειρήσεις των δύο νομών φέρονται να αντιμετώπιζαν όπως και τη σχέση αιτίου αιτιατού με την αστάθεια που επικρατούσε στην περιοχή λόγω των γεγονότων στη Γιουγκοσλαβία. Επιπλέον, η Επιτροπή δεν διαθέτει πληροφορίες βάσει των οποίων να πιστοποιείται ότι τα γεγονότα τα οποία επικαλούνται οι ελληνικές αρχές ήταν σε θέση να παράξουν αποτελέσματα καθ’ όλη τη διάρκεια ισχύος του καθεστώτος. Τέλος, η Επιτροπή διερωτάται για ποιο λόγο το καθεστώς αυτό αφορούσε ορισμένους μόνον τομείς της οικονομίας των δύο νομών τη στιγμή που τα προβαλλόμενα γεγονότα λογικά θα έπρεπε να επηρέαζαν το σύνολο των τοπικών επιχειρήσεων σε όλους τους τομείς δραστηριότητας.
(129)
Λαμβανομένων υπόψη των στοιχείων αυτών, η Επιτροπή δεν αντιλαμβάνεται με ποιόν τρόπο το εν λόγω καθεστώς ενισχύσεων θα μπορούσε να υπαχθεί στο άρθρο 107 παράγραφος 2 στοιχείο β) της Συνθήκης. Οφείλει λοιπόν και πάλι να συμπεράνει ότι το επίμαχο καθεστώς είναι ασυμβίβαστο με την κοινή αγορά.
V.II.3 ΕΝΙΣΧΥΣΕΙΣ ΠΟΥ ΑΦΟΡΟΥΝ ΤΟΥΣ ΝΟΜΟΥΣ ΡΟΔΟΠΗΣ, ΕΒΡΟΥ, ΞΑΝΘΗΣ, ΛΕΣΒΟΥ, ΣΑΜΟΥ, ΧΙΟΥ ΚΑΙ ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΟΥ, ΣΤΙΣ ΟΠΟΙΕΣ ΑΝΑΦΕΡΕΤΑΙ Η ΤΡΙΤΗ ΚΙΝΗΣΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ
(130)
Δεδομένου ότι, στην απόφασή της να κινήσει τη διαδικασία, η Επιτροπή είχε επισημάνει ότι, με βάση τις πληροφορίες τις οποίες διέθετε, δεν μπορούσε να προσδιορίσει κατά πόσον οι δύο υπουργικές αποφάσεις του 1989 και αυτές που τις ακολούθησαν, οι οποίες αναφέρονται στις αιτιολογικές σκέψεις 50 έως 52, συνιστούσαν ανεξάρτητο καθεστώς ενισχύσεων ή αποτελούσαν αναπόσπαστο μέρος του συνολικού συστήματος που εξετάστηκε στις διάφορες κινηθείσες διαδικασίες, και δεδομένου ότι, με την επιστολή τους της 10ης Μαΐου 2006, οι ελληνικές αρχές δεν προέβησαν σε καμία σχετική διευκρίνιση, το συμβιβάσιμο με την εσωτερική αγορά των ενισχύσεων που προβλέπονται από τις εν λόγω υπουργικές αποφάσεις θα εξεταστεί χωριστά. Οι εγγυήσεις που προβλέπονται από την υπουργική απόφαση αριθ. 2/82257/0025/18.12.2000 (βλέπε αιτιολογική σκέψη 49) θα αποτελέσουν, και αυτές, το αντικείμενο χωριστής εξέτασης επειδή η τελευταία αυτή προβλέπει ότι οι ωφελούμενες επιχειρήσεις πρέπει υποχρεωτικά να είναι βιώσιμες, και όχι βιώσιμες μετά την υπαγωγή τους στη ρύθμιση, όπως στις άλλες περιπτώσεις που έχουν αναφερθεί σχετικά.
(131)
Όσον αφορά τις υπουργικές αποφάσεις μνεία των οποίων γίνεται στις αιτιολογικές σκέψεις 44 έως 52, η ανάλυσή τους θα περιλαμβάνει δύο κύριες πτυχές, δηλαδή τη γεωργική και τη μη γεωργική πτυχή, όπως και στην περίπτωση των καθεστώτων στα οποία αναφέρονται οι δύο πρώτες κινήσεις διαδικασίας, αλλά η μη γεωργική πτυχή θα χωριστεί σε περισσότερα μέρη: βιομηχανικός, ξενοδοχειακός και βιοτεχνικός τομέας, αφενός, και τομέας της ναυτιλίας αφετέρου. Ο τομέας του άνθρακα, τον οποίο αφορούσε επίσης η κίνηση της διαδικασίας που προβλέπεται από το άρθρο 108 παράγραφος 2 της Συνθήκης, δεν θα αποτελέσει πλέον το αντικείμενο εξέτασης στην παρούσα, επειδή, στις επιστολές τους από 15 και 29 Μαρτίου 2011, οι ελληνικές αρχές ανέφεραν ότι οι σχετικές εξορυκτικές δραστηριότητες ήταν αυτές των επιχειρήσεων μαρμάρου και λίθου, γεγονός που εντάσσει τις ενδιαφερόμενες επιχειρήσεις στην ανάλυση που αφορά τις ενισχύσεις στον βιομηχανικό τομέα.
α) Γεωργικός τομέας
(132)
Η Επιτροπή οφείλει να προβεί σε ανάλυση του επίμαχου καθεστώτος με γνώμονα τους κανόνες που εφαρμόζονται στις κρατικές ενισχύσεις για τη διάσωση και την αναδιάρθρωση προβληματικών επιχειρήσεων κατά το χρόνο χορήγησης των ενισχύσεων.
(133)
Στον γεωργικό τομέα, οι εν λόγω κανόνες έχουν ήδη εκτεθεί στις αιτιολογικές σκέψεις 90 και 98 έως 103. Δεδομένου ότι, στη συγκεκριμένη περίπτωση, η ισχύς του καθεστώτος έληξε στις 31 Δεκεμβρίου 2005, είναι σκόπιμο να προστεθούν, στον κατάλογο των εφαρμοστέων ρυθμίσεων, οι Κοινοτικές κατευθυντήριες γραμμές όσον αφορά τις κρατικές ενισχύσεις για τη διάσωση και την αναδιάρθρωση προβληματικών επιχειρήσεων του 2004 (41), (εφεξής «οι κατευθυντήριες γραμμές του 2004»), οι οποίες άρχισαν να εφαρμόζονται στις 10 Οκτωβρίου 2004 και καθιστούν αυστηρότερες τις προϋποθέσεις των κατευθυντηρίων γραμμών του 1999 (ιδίως επανεπιβεβαιώνοντας ότι η συμβολή του αποδέκτη της ενίσχυσης στο σχέδιο αναδιάρθρωση πρέπει να είναι πραγματική και απαλλαγμένη ενίσχυσης). Επιπλέον, αν ληφθεί υπόψη η φύση των δικαιούχων (κτηνοτροφικές επιχειρήσεις του βιομηχανικού τομέα και γαλακτοκομικές εκμεταλλεύσεις), θα πρέπει να θεωρηθεί ότι το εν λόγω καθεστώς μπορούσε να καλύπτει επιχειρήσεις τόσο πρωτογενούς παραγωγής (με καθαρά κτηνοτροφικές δραστηριότητες) όσο και μεταποίησης/εμπορίας (π.χ., κτηνοτροφικές εκμεταλλεύσεις που διαθέτουν επιτόπου κάποια σειρά μεταποίησης).
(134)
Όσον αφορά την τήρηση των κανόνων καθεαυτή, η Επιτροπή διαπιστώνει ότι η υπουργική απόφαση αριθ. 1648/B22/13.1.1994 και οι τροποποιήσεις της, κάλυπτε τη ρύθμιση δανείων τα οποία μπορούσαν να αφορούν είτε επενδύσεις είτε κεφάλαια κίνησης.
(135)
Όσον αφορά τη ρύθμιση δανείων που συνδέονταν με επενδύσεις, οι ελληνικές αρχές δεν υπέβαλαν, με την επιστολή τους της 10ης Μαΐου 2006, καμία πληροφορία βάσει της οποίας η Επιτροπή να μπορεί να διαπιστώσει ότι τα δάνεια που αποτέλεσαν το αντικείμενο ρύθμισης συνδέονταν όντως με ήδη πραγματοποιηθείσες επενδύσεις. Συνεπώς, η Επιτροπή δεν είναι σε θέση να συμπεράνει ότι πληρούται η προϋπόθεση που διατυπώνεται στην αιτιολογική σκέψη 90 στοιχείο α).
(136)
Η Επιτροπή επίσης δεν είναι σε θέση, με βάση τις πληροφορίες τις οποίες διαθέτει, να καταλήξει σε αναμφίβολο συμπέρασμα σχετικά με την τήρηση της προϋπόθεσης της αιτιολογικής σκέψης 90 στοιχείο β), επειδή οι ελληνικές αρχές δεν υπέβαλαν καμία σχετική διευκρίνιση με την επιστολή τους της 10ης Μαΐου 2006.
(137)
Όσον αφορά την προϋπόθεση που διατυπώνεται στην αιτιολογική σκέψη 90 στοιχείο γ), η Επιτροπή μπορεί να θεωρήσει ότι πληρούται η δεύτερη εναλλακτική περίπτωση, καθώς οι ωφελούμενες επιχειρήσεις πρέπει να είναι βιώσιμες μετά τη ρύθμιση, βάσει εκτίμησης που γίνεται από τις τράπεζες.
(138)
Όσον αφορά τη ρύθμιση δανείων που συνδέονται με τη σύσταση κεφαλαίων κίνησης, η εφαρμογή του εν λόγω καθεστώτος δεν ήταν επίσης δυνατόν να γίνει με τήρηση όλων των προϋποθέσεων που διατυπώνονται στην αιτιολογική σκέψη 90, δεδομένου ότι η πρώτη προϋπόθεση που διατυπώνεται στο στοιχείο α) προβλέπει ρητά ότι τα δάνεια πρέπει να συνδέονται με επενδύσεις.
(139)
Για τις ενισχύσεις που χορηγήθηκαν από την 1η Ιανουαρίου 1998 και έπειτα, μέχρι την ημερομηνία εφαρμογής των κατευθυντηρίων γραμμών του 2004, η ανάλυση που παρατίθεται στις αιτιολογικές σκέψεις 98 έως 104 ισχύει επίσης και ως προς την ουσία της συγκεκριμένης περίπτωσης επειδή οι ελληνικές αρχές, με την επιστολή τους της 10ης Μαΐου 2006, δεν υπέβαλαν καμία πληροφορία βάσει της οποίας να μπορεί η Επιτροπή να διαπιστώσει ότι για τη λήψη των εν λόγω ενισχύσεων είχε υποβληθεί κάποιο σχέδιο αναδιάρθρωσης συνοδευόμενο από τις απαιτούμενες αντιπαροχές.
(140)
Τέλος, όσον αφορά τις ενισχύσεις που χορηγήθηκαν από την ημερομηνία εφαρμογής των κατευθυντηρίων γραμμών του 2004 και έπειτα, η Επιτροπή οφείλει να διαπιστώσει ότι οι ελληνικές αρχές, με την επιστολή τους της 10ης Μαΐου 2006, δεν υπέβαλαν καμία πληροφορία βάσει της οποίας να μπορεί η Επιτροπή να διαπιστώσει ότι για τη λήψη των εν λόγω ενισχύσεων είχε υποβληθεί κάποιο σχέδιο αναδιάρθρωσης συνοδευόμενο από τις απαραίτητες αντιπαροχές. Δεν είναι συνεπώς σε θέση να άρει τις αμφιβολίες τις οποίες είχε διατυπώσει κατά την κίνηση της διαδικασίας του άρθρου 108 παράγραφος 2 της Συνθήκης και οφείλει να συμπεράνει ότι το επίμαχο καθεστώς είναι ασυμβίβαστο με την εσωτερική αγορά.
(141)
Οι ελληνικές αρχές, με την επιστολή τους της 10ης Μαΐου 2006, προσπάθησαν να δικαιολογήσουν τις εν λόγω ενισχύσεις βάσει της εμπόλεμης κατάστασης που επικρατούσε στις γειτονικές περιοχές. Σύμφωνα με τις ελληνικές αρχές, το πλαίσιο αυτό καθιστούσε τις ενισχύσεις επιλέξιμες για την παρέκκλιση που προβλέπεται από το άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχεία α) και γ) της Συνθήκης [βλέπε αιτιολογική σκέψη 59 στοιχείο α)].
(142)
Η Επιτροπή δεν μπορεί να κάνει δεκτό το επιχείρημα αυτό για διάφορους λόγους:
α)
στο κανονιστικό επίπεδο, η ύπαρξη σύγκρουσης αποτελεί έκτακτο γεγονός το οποίο μπορεί να εμπίπτει μόνον στο άρθρο 107 παράγραφος 2 στοιχείο β) της Συνθήκης, δυνάμει του οποίου οι ενισχύσεις για την επανόρθωση ζημιών που προκαλούνται από θεομηνίες ή άλλα έκτακτα γεγονότα συμβιβάζονται με την εσωτερική αγορά·
β)
στον γεωργικό τομέα, το συμβιβάσιμο των ενισχύσεων εκτιμάται υπό το πρίσμα της παρέκκλισης που προβλέπεται από το άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της Συνθήκης, το οποίο προβλέπει ότι δύνανται να θεωρηθούν ότι συμβιβάζονται με την κοινή αγορά οι ενισχύσεις για την προώθηση ορισμένων οικονομικών δραστηριοτήτων ή οικονομικών περιοχών, εφόσον δεν αλλοιώνουν τους όρους των συναλλαγών κατά τρόπο που θα αντέκειτο προς το κοινό συμφέρον, και όχι υπό το πρίσμα τα παρέκκλισης που προβλέπεται στο στοιχείο α) της ίδιας παραγράφου 3, η οποία προβλέπει ότι δύνανται να θεωρηθούν ότι συμβιβάζονται με την κοινή αγορά οι ενισχύσεις για την προώθηση της οικονομικής αναπτύξεως περιοχών, στις οποίες το βιοτικό επίπεδο είναι ασυνήθως χαμηλό ή στις οποίες επικρατεί σοβαρή υποαπασχόληση, καθώς και την ανάπτυξη των περιοχών που αναφέρονται στο άρθρο 349 (42), λαμβανομένης υπόψη της διαρθρωτικής οικονομικής και κοινωνικής κατάστασής τους·
γ)
για να μπορεί να εφαρμοστεί η το άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) θα έπρεπε οι ενισχύσεις να είχαν χορηγηθεί με τήρηση των κανόνων που διέπουν τις ενισχύσεις για τη διάσωση και την αναδιάρθρωση προβληματικών επιχειρήσεων· όπως όμως αποδείχθηκε ανωτέρω, δεν είχε συμβεί κάτι τέτοιο.
(143)
Η Επιτροπή επίσης δεν μπορεί να συμπεράνει ότι μπορεί να εφαρμοστεί στη συγκεκριμένη περίπτωση το άρθρο 107 παράγραφος 2 στοιχείο β) της Συνθήκης, για τους ακόλουθους λόγους:
α)
βεβαίως οι ελληνικές αρχές τόνισαν, με την επιστολή τους της 10ης Μαΐου 2006, ότι τόσο το συνολικό όσο και το κατά κεφαλήν ΑΕΠ των σχετικών νομών παρέμενε σε εξαιρετικά χαμηλά επίπεδα σε σύγκριση με άλλες περιοχές της χώρας στη διάρκεια της περιόδου ισχύος του καθεστώτος, αλλά διευκρίνισαν επίσης ότι είχε παρουσιάσει κάποια αύξηση στη διάρκεια της ίδιας περιόδου, πράγμα που αποδεικνύει ότι ο πόλεμος στις όμορες περιοχές δεν είχε καταστροφικές συνέπειες για την οικονομία των ζωνών που εξετάζονται εδώ·
β)
όπως αποδεικνύεται από την περιγραφή της νομικής βάσης του επίμαχου καθεστώτος, ορισμένες τροποποιήσεις επήλθαν στο καθεστώς αυτό δέκα σχεδόν χρόνια μετά το τέλος των εχθροπραξιών στις γειτονικές περιοχές· δεν μπορούμε συνεπώς να θεωρήσουμε ότι η οι ελληνικές αρχές ήταν υποχρεωμένες να παρέμβουν εξαιτίας κάποιας εμπόλεμης κατάστασης σε όμορες περιοχές και ότι υφίσταται κατά συνέπεια σχέση αιτίου αιτιατού μεταξύ της κατάστασης αυτής και των δυσχερειών των επιχειρήσεων (ένα και μόνο παράδειγμα αρκεί προς υποστήριξη αυτού: η υπουργική απόφαση αριθ. 2/64046/0025/2003/28.1.2004 που μνημονεύεται στην αιτιολογική σκέψη 48, καλύπτει δάνεια τα οποία θα μπορούσαν να είχαν συνάψει βιομηχανικές επιχειρήσεις -δηλαδή δυνητικά και οι κτηνοτροφικές επιχειρήσεις βιομηχανικού τύπου- μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 2004).
(144)
Όσον αφορά τις άλλες παρατηρήσεις που διατύπωσαν οι ελληνικές αρχές με την επιστολή τους της 10ης Μαΐου 2006, η Επιτροπή τονίζει τα ακόλουθα (οι παρατηρήσεις αυτές, με εξαίρεση τις παρατηρήσεις του στοιχείου β), ισχύουν επίσης για όλους τους τομείς που καλύπτονται από την κίνηση της διαδικασίας):
α)
προβλήματα όπως η έλλειψη δυναμισμού των τοπικών αγορών ή η μείωση της ζήτησης δεν μπορούν διόλου να επιλυθούν με τη χορήγηση ενισχύσεων σε προβληματικές επιχειρήσεις χωρίς αναδιάρθρωσή τους.. Τα διαρθρωτικά μέτρα αποτελούν ένα προσφορότερο μέτρο παρέμβασης·
β)
το μερίδιο της παραγωγής κρέατος των υπό εξέταση νομών στη συνολική παραγωγή κρέατος της Ελλάδας σε τίποτε δεν μεταβάλλει τον κίνδυνο στρέβλωσης του ανταγωνισμού τον οποίο συνεπάγεται η χορήγηση ενισχύσεων εκτός του θεσπισμένου κανονιστικού πλαισίου (στη συγκεκριμένη περίπτωση, η χορήγηση ενισχύσεων σε προβληματικές επιχειρήσεις χωρίς σχέδιο αναδιάρθρωσης)· σύμφωνα με τη νομολογία του Δικαστηρίου, όταν μία κρατική ενίσχυση οικονομικού χαρακτήρα ενισχύει τη θέση μιας επιχειρήσεως σε σχέση με άλλες επιχειρήσεις που την ανταγωνίζονται (πράγμα που ισχύει στην παρούσα περίπτωση), η ενίσχυση αυτή μπορεί να προκαλέσει στρέβλωση του ανταγωνισμού σε σχέση με άλλες ανταγωνίστριες επιχειρήσεις που δεν επωφελούνται της παρεμβάσεως αυτής (43)·
γ)
το ζήτημα της βιωσιμότητας των επιχειρήσεων, όπως αυτή ορίζεται στις δύο υπουργικές αποφάσεις του 1989, θα εξεταστεί πιο κάτω στην παρούσα απόφαση·
δ)
το επιχείρημα σύμφωνα με το οποίο ο λογαριασμός του νόμου αριθ. 128/75 δεν περιέχει κρατικούς πόρους έχει ήδη απαντηθεί στην αιτιολογική σκέψη 82 στοιχείο δ).
(145)
Η Επιτροπή, λαμβανομένων υπόψη όλων των σκέψεων αυτών, οφείλει να συμπεράνει ότι το επίμαχο καθεστώς είναι ασυμβίβαστο με την εσωτερική αγορά.
β) Βιομηχανικός, βιοτεχνικός και ξενοδοχειακός τομέας
(146)
Η Επιτροπή οφείλει να εξετάσει το καθεστώς αυτό υπό το πρίσμα των κανόνων που διέπουν τις κρατικές ενισχύσεις για τη διάσωση και την αναδιάρθρωση προβληματικών επιχειρήσεων.
(147)
Όπως και στην περίπτωση των ενισχύσεων που αναφέρονται στις δύο πρώτες κινήσεις διαδικασίας, οι κανόνες που ίσχυαν για τη διάσωση και την αναδιάρθρωση προβληματικών επιχειρήσεων κατά τον χρόνο χορήγησης των εν λόγω ενισχύσεων ήταν καταρχάς, σε χρονική σειρά, τα σημεία 177, 227 και 228 της όγδοης έκθεσης επί της πολιτικής ανταγωνισμού, οι κατευθυντήριες γραμμές του 1994, οι κατευθυντήριες γραμμές του 1997 και οι κατευθυντήριες γραμμές του 1999. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, καθώς η ισχύς του καθεστώτος έληξε στις 31 Δεκεμβρίου 2005 σε ορισμένους νομούς, είναι σκόπιμο να προστεθούν στον κατάλογο αυτό οι κατευθυντήριες γραμμές του 2004.
(148)
Οι πληροφορίες τις οποίες υπέβαλαν οι ελληνικές αρχές με την επιστολή τους της 10ης Μαΐου 2006, οι οποίες παρατίθενται αυτούσιες στην αιτιολογική σκέψη 59, δεν περιλαμβάνουν κανένα στοιχείο σχετικό με την τήρηση των κανόνων που διέπουν τη διάσωση και την αναδιάρθρωση προβληματικών επιχειρήσεων. Συνεπώς, η Επιτροπή δεν είναι σε θέση να εξακριβώσει κατά πόσον έχουν τηρηθεί τα σημεία 177, 227 και 228 της όγδοης έκθεσης επί της πολιτικής ανταγωνισμού, καθώς και οι κατευθυντήριες γραμμές του 1994, 1997, 1999 και του 2004.
(149)
Η Επιτροπή δεν είναι σε θέση να άρει τις αμφιβολίες τις οποίες είχε διατυπώσει κατά την κίνηση της διαδικασίας που προβλέπεται από το άρθρο 108 παράγραφος 2 της Συνθήκης και οφείλει να συμπεράνει ότι το επίμαχο καθεστώς είναι ασυμβίβαστο με την εσωτερική αγορά.
γ) Ναυτιλιακός τομέας
(150)
Το συμβιβάσιμο του εν λόγω καθεστώτος ενισχύσεων με την εσωτερική αγορά πρέπει να εξεταστεί υπό δύο οπτικές γωνίες, ανάλογα με το νόημα της έκφρασης «ναυτιλιακός τομέας», η οποία παραπέμπει είτε στον ναυπηγικό τομέα είτε στις μεταφορές με πλοίο.
(151)
Η Επιτροπή οφείλει να εξετάσει το καθεστώς αυτό υπό το πρίσμα των κανόνων που διέπουν τις κρατικές ενισχύσεις για τη διάσωση και την αναδιάρθρωση προβληματικών επιχειρήσεων.
(152)
Όσον αφορά τη ναυπηγική βιομηχανία, οι κανόνες που εφαρμόζονται όσον αφορά τη διάσωση και την αναδιάρθρωση προβληματικών επιχειρήσεων μετά την έναρξη της ισχύος της υπουργικής απόφασης αριθ. 1648/B.22/13.1.94 ήταν και είναι οι ακόλουθοι:
α)
μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 1998: η οδηγία 90/684/ΕΟΚ του Συμβουλίου της 21ης Δεκεμβρίου 1990, σχετικά με τις ενισχύσεις στις ναυπηγικές εργασίες (44)·
β)
από την 1η Ιανουαρίου 1999 μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 2003: ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 1540/98 του Συμβουλίου, της 29 Ιουνίου 1998, περί των νέων κανόνων ενισχύσεως της ναυπηγικής βιομηχανίας (45)·
γ)
από την 1η Ιανουαρίου 2004: το πλαίσιο για τις κρατικές ενισχύσεις στη ναυπηγική βιομηχανία (46).
(153)
Οι ελληνικές αρχές δεν υπέβαλαν, με την επιστολή τους της 10ης Μαΐου 2006, καμία πληροφορία βάσει της οποίας θα μπορούσε η Επιτροπή να συμπεράνει ότι το εν λόγω καθεστώς ενισχύσεων εφαρμόστηκε με τήρηση των κανόνων που εφαρμόζονταν για τη διάσωση και την αναδιάρθρωση προβληματικών επιχειρήσεων του τομέα. Συνεπώς, η Επιτροπή δεν είναι σε θέση να άρει τις αμφιβολίες τις οποίες είχε διατυπώσει κατά την κίνηση της διαδικασίας που προβλέπεται από το άρθρο 108 παράγραφος 2 της Συνθήκης και οφείλει να συμπεράνει ότι το επίμαχο καθεστώς είναι ασυμβίβαστο με την εσωτερική αγορά.
(154)
Στον τομέα των θαλάσσιων μεταφορών, επίσης, η Επιτροπή οφείλει να εξετάσει το καθεστώς αυτό ενισχύσεων υπό το πρίσμα των κανόνων που διέπουν τις κρατικές ενισχύσεις για τη διάσωση και την αναδιάρθρωση προβληματικών επιχειρήσεων.
(155)
Από την έναρξη ισχύος της υπουργικής απόφασης αριθ. 1648/B.22/13.1.94, οι κανόνες που εφαρμόζονται για τη διάσωση και την αναδιάρθρωση προβληματικών επιχειρήσεων στον ναυτιλιακό τομέα περιέχονται στα ακόλουθα κείμενα:
α)
«Οικονομικά και φορολογικά μέτρα που αφορούν την εκμετάλλευση πλοίων που έχουν νηολογηθεί στην Κοινότητα» (47)·
β)
Κοινοτικές κατευθυντήριες γραμμές για τις κρατικές ενισχύσεις στον τομέα των θαλασσίων μεταφορών (48) του 1997·
γ)
Κοινοτικές κατευθυντήριες γραμμές για τις κρατικές ενισχύσεις στον τομέα των θαλασσίων μεταφορών του 2004 (49).
(156)
Και πάλι, οι ελληνικές αρχές δεν υπέβαλαν, με την επιστολή τους της 10ης Μαΐου 2006, καμία πληροφορία βάσει της οποίας να μπορεί η Επιτροπή να συμπεράνει ότι το εν λόγω καθεστώς ενισχύσεων εφαρμόστηκε με τήρηση των κανόνων που εφαρμόζονταν για τη διάσωση και την αναδιάρθρωση προβληματικών επιχειρήσεων του τομέα. Συνεπώς, η Επιτροπή δεν είναι σε θέση να άρει τις αμφιβολίες τις οποίες είχε διατυπώσει κατά την κίνηση της διαδικασίας που προβλέπεται από το άρθρο 108 παράγραφος 2 της Συνθήκης και οφείλει να συμπεράνει ότι το επίμαχο καθεστώς είναι ασυμβίβαστο με την εσωτερική αγορά.
δ) Η περίπτωση των ενισχύσεων που χορηγήθηκαν στους νομούς Λέσβου, Σάμου, Χίου και Δωδεκανήσου, στις οποίες επίσης αναφέρεται η τρίτη κίνηση διαδικασίας
(157)
Στο πλαίσιο κίνησης της διαδικασίας η οποία προβλέπεται από το άρθρο 108 παράγραφος 2 της Συνθήκης, η Επιτροπή, δεδομένου ότι δεν διέθετε επαρκείς πληροφορίες, είχε λάβει υπόψη της δύο υποθετικές περιπτώσεις:
α)
αυτήν σύμφωνα με την οποία οι ενισχύσεις οι προβλεπόμενες από τις υπουργικές αποφάσεις αριθ. 2041901/16.5.1989 και αριθ. 2078809/10.10.89, και τις τροποποιήσεις τους, εγγράφονταν στο ίδιο πλαίσιο με εκείνο των αποφάσεων που περιγράφονται στις αιτιολογικές σκέψεις 44 έως 48·
β)
αυτήν σύμφωνα με την οποία οι ίδιες αυτές ενισχύσεις εντάσσονταν σε ένα σύστημα χρηματοδότησης που δεν στηρίζεται στις ίδιες βάσεις.
(158)
Στην επιστολή τους της 10ης Μαΐου 2006, οι ελληνικές αρχές ανέφεραν ότι οι δύο υπουργικές αποφάσεις του 1989 προέβλεπαν ότι οι επιχειρήσεις θα έπρεπε να είναι βιώσιμες πριν και μετά τη ρύθμιση των οφειλών τους. Η διευκρίνιση αυτή δεν μπορεί να είναι ικανοποιητική για την Επιτροπή επειδή, μετά από επανεξέταση, αποδεικνύεται ότι καμία από τις εν λόγω αποφάσεις δεν περιέχει μνεία του ότι οι επιχειρήσεις θα έπρεπε να είναι βιώσιμες πριν και μετά τη ρύθμιση των οφειλών τους. Οφείλει, κατά συνέπεια, να προβεί σε ανάλυση του συμβιβάσιμου των ενισχύσεων που σχεδιάστηκαν με τις δύο αποφάσεις και τις τροποποιήσεις τους, βασιζόμενη όχι μόνον στις δύο υποθετικές περιπτώσεις της αιτιολογικής σκέψης 157, αλλά και χωρίς να αποκλείει, στη δεύτερη υποθετική περίπτωση, ότι είχαν ενδεχομένως χορηγηθεί ενισχύσεις και σε προβληματικές επιχειρήσεις.
(159)
Όσον αφορά την πρώτη υποθετική περίπτωση που διατυπώνεται στην αιτιολογική σκέψη 157, η Επιτροπή είναι υποχρεωμένη να διαπιστώσει ότι, εάν οι δύο υπουργικές αποφάσεις του 1989 και οι τροποποιήσεις τους εγγράφονται στο ίδιο πλαίσιο με αυτό που όρισαν οι υπουργικές αποφάσεις που μνημονεύονται στις αιτιολογικές σκέψεις 44 έως 48, η ανάλυση που έγινε στις αιτιολογικές σκέψεις 146 έως 149 εξακολουθεί να ισχύει και ότι οι εξηγήσεις που δόθηκαν από τις ελληνικές αρχές με την επιστολή τους της 10ης Μαΐου 2006 δεν επιτρέπουν την άρση των αμφιβολιών που διατυπώθηκαν κατά την κίνηση της διαδικασίας που προβλέπεται από το άρθρο 108 παράγραφος 2 της Συνθήκης, όπως και ότι οφείλει να συμπεράνει ότι το επίμαχο καθεστώς είναι ασυμβίβαστο με την εσωτερική αγορά.
(160)
Όσον αφορά τη δεύτερη υποθετική περίπτωση, πρέπει να εξεταστούν δύο υποθέσεις: αυτό της χορήγησης ενισχύσεων σε προβληματικές επιχειρήσεις και αυτό της χορήγησης ενισχύσεων σε βιώσιμες επιχειρήσεις.
(161)
Στην περίπτωση της πρώτης υπόθεσης, η ανάλυση που έγινε στις αιτιολογικές σκέψεις 146 έως 149 παραμένει ισχυρή και οι εξηγήσεις που δόθηκαν από τις ελληνικές αρχές με την επιστολή τους της 10ης Μαΐου 2006 δεν επιτρέπουν την άρση των αμφιβολιών που διατυπώθηκαν κατά την κίνηση της διαδικασίας που προβλέπεται από το άρθρο 108 παράγραφος 2 της Συνθήκης, κατά τρόπο που η Επιτροπή να είναι υποχρεωμένη να συμπεράνει ότι το επίμαχο καθεστώς είναι ασυμβίβαστο με την εσωτερική αγορά.
(162)
Στην περίπτωση της δεύτερης υπόθεσης, η Επιτροπή διαπιστώνει επίσης ότι οι εξηγήσεις που δόθηκαν από τις ελληνικές αρχές με τις επιστολές τους της 10ης Μαΐου 2006, της 15ης Μαρτίου 2011 και της 29ης Μαρτίου 2011, δεν επιτρέπουν να προσδιοριστεί κατά πόσον τα κεφάλαια κίνησης που συστάθηκαν βάσει των επιδοτηθέντων δανείων χρησιμοποιήθηκαν για τη χρηματοδότηση επιλέξιμων επενδύσεων κατά την έννοια της νομοθεσίας της Ένωσης σε θέματα ενισχύσεων περιφερειακού χαρακτήρα (από την έναρξη ισχύος της υπουργικής απόφασης αριθ. 2041901/16.5.1989, οι συναφείς εφαρμοστέοι κανόνες ήταν αντίστοιχα η Ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με τη μέθοδο εφαρμογής του άρθρου 92 παράγραφος 3 στοιχεία α) και γ) στις περιφερειακές ενισχύσεις (50), μετά οι κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις περιφερειακού χαρακτήρα του 1998 (51). Η Επιτροπή είναι υποχρεωμένη να συμπεράνει ότι το επίμαχο καθεστώς είναι ασυμβίβαστο με την εσωτερική αγορά.
(163)
Στην περίπτωση που τα εν λόγω κεφάλαια κίνησης δεν είχαν χρησιμοποιηθεί για τη χρηματοδότηση επιλέξιμων επενδύσεων κατά την έννοια της νομοθεσίας της Ένωσης σε θέματα κρατικών ενισχύσεων περιφερειακού χαρακτήρα, η Επιτροπή οφείλει τέλος να εξακριβώσει κατά πόσον οι ενισχύσεις που χορηγήθηκαν για τη σύσταση των κεφαλαίων αυτών, οι οποίες έτσι αποκτούν την ιδιότητα ενισχύσεων στη λειτουργία, μπορούν να κηρυχθούν συμβιβάσιμες, με βάση τις διατάξεις οι οποίες τις διέπουν στο πλαίσιο της νομοθεσίας της Ένωσης σε θέματα κρατικών ενισχύσεων περιφερειακού χαρακτήρα. Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή θέλει να τονίσει ότι εναπόκειται στο οικείο κράτος μέλος, προκειμένου να ανταποκριθεί στο καθήκον συνεργασίας το οποίο υπέχει έναντι της Επιτροπής, να παράσχει όλα τα στοιχεία που θα της δώσουν τη δυνατότητα ελέγξει το συμβιβάσιμο των επίμαχων ενισχύσεων (52). Δεδομένου ότι τα πληροφοριακά στοιχεία τα οποία υπέβαλαν οι ελληνικές αρχές με τις διάφορες επιστολές τους δεν επιτρέπουν να εξακριβωθεί η τήρηση των διατάξεων της κοινοτικής νομοθεσίας σε θέματα κρατικών ενισχύσεων περιφερειακού χαρακτήρα, η Επιτροπή είναι υποχρεωμένη να συμπεράνει ότι το επίμαχο καθεστώς είναι ασυμβίβαστο με την εσωτερική αγορά.
(164)
Η εγγύηση που χορηγήθηκε δυνάμει της απόφασης αριθ. 2/82257/0025/18.12.2000 δεν πρέπει να θεωρείται ως μέσο το οποίο χρησιμοποιείται στο πλαίσιο διαδικασίας αναδιάρθρωσης προβληματικών επιχειρήσεων, όπως η εγγύηση που προβλέπεται στις άλλες αποφάσεις που μνημονεύονται στην παρούσα απόφαση, επειδή η υπουργική απόφαση προβλέπει απολύτως ότι η εγγύηση μπορεί να χορηγηθεί μόνο σε επιχειρήσεις βιώσιμες και όχι σε επιχειρήσεις βιώσιμες μετά τη ρύθμιση των οφειλών. Είναι συνεπώς σκόπιμο να εξεταστεί η εγγύηση αυτή υπό το πρίσμα των κανόνων των κρατικών ενισχύσεων που έχουν εφαρμογή σ’ αυτήν.
(165)
Από την έναρξη ισχύος της απόφασης αριθ. 2/82257/0025/18.12.2000 και μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 2005 (καταληκτική ημερομηνία ισχύος του καθεστώτος), οι εγγυήσεις διέπονταν από την ανακοίνωση του 2000.
(166)
Η εν λόγω ανακοίνωση του 2000 διευκρινίζει ότι η Επιτροπή οφείλει να εκτιμά το συμβιβάσιμο της ενίσχυσης που συνδέεται με τη χορήγηση εγγύησης, σύμφωνα με τους κανόνες που εφαρμόζονται σε άλλες μορφές ενίσχυσης και οι οποίοι ορίζονται στα διάφορα πλαίσια και κατευθυντήριες γραμμές που ισχύουν στο πλαίσιο των οικείων τομέων δραστηριότητας. Επιπλέον, η εγγύηση δεν μπορεί να γίνει αποδεκτή παρά μόνον εάν η κατάπτωσή της συνδέεται συμβατικά με ειδικούς όρους οι οποίοι μπορούν να φθάνουν μέχρι την υποχρεωτική κήρυξη πτώχευσης της δικαιούχου επιχείρησης ή άλλη παρόμοια διαδικασία.
(167)
Οι ελληνικές αρχές δεν υπέβαλαν, εν προκειμένω, καμία πληροφορία σχετική με το στοιχείο ενίσχυσης των εγγυήσεων που χορηγήθηκαν. Η Επιτροπή δεν είναι συνεπώς σε θέση να αξιολογήσει, σε συνάφεια με τις διάφορες εφαρμοστέες ρυθμίσεις ανάλογα με τους τομείς, και να προσδιορίσει κατά πόσον, το εν λόγω στοιχείο ενίσχυσης μπορούσε να συνεπιφέρει υπέρβαση των μέγιστων εντάσεων ενίσχυσης που εφαρμόζονται, ανάλογα με τις περιπτώσεις, στις επιχειρήσεις οι οποίες δεν είναι προβληματικές (εξάλλου, οι ελληνικές αρχές δεν υπέβαλαν στοιχεία σχετικά με την τήρηση των εν λόγω διαφόρων ρυθμίσεων, στο πλαίσιο της απάντησής τους στην τρίτη κίνηση διαδικασίας).
(168)
Η Επιτροπή, μέσα σε ένα τέτοιο πλαίσιο, δεν είναι σε θέση να διαπιστώσει το συμβιβάσιμο των ενισχύσεων που χορηγήθηκαν με τη μορφή εγγυήσεων, δυνάμει της υπουργικής απόφασης αριθ. 2/82257/0025/18.12.2000.
VI. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ
(169)
Η Επιτροπή διαπιστώνει ότι η Ελλάδα έθεσε παράνομα σε εφαρμογή τις εν λόγω ενισχύσεις, κατά παράβαση του άρθρου 108 παράγραφος 3 της Συνθήκης. Από την ανάλυση που έγινε ανωτέρω, αποδεικνύεται ότι οι εν λόγω ενισχύσεις δεν μπορούν να κηρυχθούν συμβατές με την εσωτερική αγορά, δεδομένου ότι οι ελληνικές αρχές δεν υπέβαλαν πληροφορίες με τις οποίες να αποδεικνύεται η τήρηση των διαφόρων κανονιστικών ρυθμίσεων που διαλαμβάνονται στην παρούσα απόφαση, και αποδεικνύεται ότι η Επιτροπή δεν είναι, συνεπώς, σε θέση να άρει τις αμφιβολίες τις οποίες είχε διατυπώσει στο πλαίσιο κίνησης των διαφόρων διαδικασιών. Ως προς τούτο, η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι εναπόκειται στο οικείο κράτος μέλος, προκειμένου να ανταποκριθεί στο καθήκον συνεργασίας το οποίο υπέχει έναντι της Επιτροπής, να παράσχει όλα τα στοιχεία που θα της δώσουν τη δυνατότητα ελέγξει το συμβιβάσιμο των επίμαχων ενισχύσεων.
(170)
Σύμφωνα με το άρθρο 14 παράγραφος 1 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999 του Συμβουλίου, της 22ας Μαρτίου 1999, για τη θέσπιση λεπτομερών κανόνων εφαρμογής του άρθρου 93 της Συνθήκης ΕΚ (53), σε περίπτωση αρνητικής απόφασης για υπόθεση παράνομων ενισχύσεων, η Επιτροπή αποφασίζει την εκ μέρους του οικείου κράτους μέλους λήψη όλων των αναγκαίων μέτρων για την ανάκτηση της ενίσχυσης από τον αποδέκτη (στην προκειμένη περίπτωση, από όλους όσοι ευεργετήθηκαν από τις διατάξεις των υπουργικών αποφάσεων που αναλύθηκαν). Η Ελλάδα οφείλει συνεπώς να λάβει όλα τα αναγκαία μέτρα για την ανάκτηση από τους αποδέκτες της χορηγηθείσας μη συμβιβάσιμης ενίσχυσης. Σύμφωνα με τις διατάξεις του σημείου 42 της ανακοίνωσης της Επιτροπής «Για μια αποτελεσματική εφαρμογή των αποφάσεων της Επιτροπής με τις οποίες τα κράτη μέλη διατάσσονται να ανακτήσουν παράνομες και ασυμβίβαστες κρατικές ενισχύσεις» (54), η Ελλάδα διαθέτει προθεσμία τεσσάρων μηνών από την κοινοποίηση της παρούσας απόφασης για να προβεί σε εκτέλεσή της. Τα προς ανάκτηση ποσά της ενίσχυσης προσαυξάνονται με τους τόκους που θα υπολογιστούν σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 794/2004 της Επιτροπής, της 21ης Απριλίου 2004, σχετικά με την εφαρμογή του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999 του Συμβουλίου για τη θέσπιση λεπτομερών κανόνων εφαρμογής του άρθρου 93 της Συνθήκης ΕΚ (55).
(171)
Η παρούσα απόφαση πρέπει να εφαρμοστεί άμεσα, ιδίως σε ό,τι αφορά την ανάκτηση όλων των μεμονωμένων ενισχύσεων που χορηγήθηκαν στο πλαίσιο του καθεστώτος ενίσχυσης, με εξαίρεση εκείνες που χορηγήθηκαν για συγκεκριμένα σχέδια τα οποία, κατά τη χρονική στιγμή της χορήγησης των ενισχύσεων, πληρούσαν όλες τις προϋποθέσεις του κανονισμού για τις ενισχύσεις ήσσονος σημασίας ή του κανονισμού απαλλαγής δυνάμει των άρθρων 1 και 2 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 994/98 του Συμβουλίου, της 7ης Μαΐου 1998, για την εφαρμογή των άρθρων 92 και 93 της Συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας σε ορισμένες κατηγορίες οριζόντιων κρατικών ενισχύσεων (56), ή καθεστώτος ενισχύσεων που έχει εγκριθεί από την Επιτροπή.
(172)
Το άρθρο 15 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999 προβλέπει ωστόσο ότι οι εξουσίες της Επιτροπής για ανάκτηση της ενίσχυσης υπόκεινται σε δεκαετή προθεσμία παραγραφής. Η προθεσμία παραγραφής αρχίζει να τρέχει από την ημέρα κατά την οποία η παράνομη ενίσχυση χορηγείται στον δικαιούχο είτε ως ατομική ενίσχυση είτε ως ενίσχυση στο πλαίσιο ενός καθεστώτος ενισχύσεων. Ωστόσο, κάθε ενέργεια της Επιτροπής ή κράτους μέλους που ενεργεί κατόπιν αίτησης της Επιτροπής, σε σχέση με την παράνομη ενίσχυση, διακόπτει την περίοδο παραγραφής, μετά δε από κάθε διακοπή, η προθεσμία αρχίζει να προσμετράται από την αρχή.
(173)
Στη συγκεκριμένη υπόθεση, οι ημερομηνίες στις οποίες η Επιτροπή δύναται να ανατρέξει για τους σκοπούς της ανάκτησης είναι οι ακόλουθες:
α)
για τις ενισχύσεις που αναφέρονται στην πρώτη κίνηση διαδικασίας: η 1η Οκτωβρίου 1993, δεδομένου ότι η πρώτη ενέργεια της Επιτροπής χρονολογείται από τις 27 Μαΐου 2003, αλλά και ότι η υπουργική απόφαση αριθ. 69836/B1461, που εκδόθηκε στις 14 Σεπτεμβρίου 1993, δημοσιεύθηκε στην Ελληνική Εφημερίδα της Κυβερνήσεως την 1η Οκτωβρίου 1993 και άρχισε να ισχύει από την ημερομηνία αυτή,
β)
για τις ενισχύσεις που αναφέρονται στη δεύτερη κίνηση διαδικασίας: η 22α Απριλίου 1994, δεδομένου ότι η πρώτη ενέργεια της Επιτροπής χρονολογείται από τις 22 Απριλίου 2004,
γ)
για τις ενισχύσεις που αναφέρονται στην τρίτη κίνηση διαδικασίας: η 12η Νοεμβρίου 1994, δεδομένου ότι η πρώτη ενέργεια της Επιτροπής χρονολογείται από τις 12 Νοεμβρίου 2004,
ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΠΟΦΑΣΗ:
Άρθρο 1
Τα καθεστώτα ενισχύσεων υπό μορφή ρύθμισης οφειλών, τα οποία η Ελλάδα έθεσε παράνομα σε εφαρμογή, κατά παράβαση του άρθρου 108 παράγραφος 3 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στους νομούς Καστοριάς, Εύβοιας, Φλώρινας, Κιλκίς, Ροδόπης, Έβρου, Ξάνθης και Δωδεκανήσου, καθώς και στους νομούς των νήσων Λέσβου, Σάμου και Χίου δεν συμβιβάζονται με την εσωτερική αγορά.
Άρθρο 2
Μεμονωμένη ενίσχυση η οποία χορηγήθηκε βάσει ενός των καθεστώτων που αναφέρονται στο άρθρο 1 δεν συνιστά ενίσχυση εφόσον, τη στιγμή της χορήγησής της, πληρούσε τις προϋποθέσεις που καθόριζε ένας από τους κανονισμούς οι οποίοι εκδόθηκαν δυνάμει του άρθρου 2 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 994/98, ο οποίος είχε εφαρμογή τη στιγμή χορήγησης της ενίσχυσης.
Άρθρο 3
1. Η Ελλάδα οφείλει να ανακτήσει από τους δικαιούχους τη μη συμβατή ενίσχυση, η οποία χορηγήθηκε βάσει των καθεστώτων που αναφέρονται στο άρθρο 1.
2. Τα ανακτώμενα ποσά περιλαμβάνουν τόκους παραγόμενους από την ημερομηνία κατά την οποία τέθηκαν στη διάθεση των δικαιούχων μέχρι τον χρόνο της πραγματικής τους ανάκτησης.
3. Οι τόκοι υπολογίζονται με τη μέθοδο του ανατοκισμού σύμφωνα με τις διατάξεις του κεφαλαίου V του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 794/2004.
4. Η Ελλάδα ακυρώνει κάθε εκκρεμούσα πληρωμή ενίσχυσης που χορηγήθηκε δυνάμει των καθεστώτων που αναφέρονται στο άρθρο 1, με ισχύ από την ημερομηνία κοινοποίησης της παρούσας απόφασης.
Άρθρο 4
Η ανάκτηση των ενισχύσεων που χορηγήθηκαν βάσει των καθεστώτων που αναφέρονται στο άρθρο 1 είναι άμεση και πραγματική.
Η Ελλάδα μεριμνά για την εκτέλεση της παρούσας απόφασης εντός τεσσάρων μηνών από την ημερομηνία κοινοποίησής της.
Άρθρο 5
1. Εντός δύο μηνών από την κοινοποίηση της παρούσας απόφασης, η Ελλάδα υποβάλλει στην Επιτροπή τις ακόλουθες πληροφορίες:
α)
τον κατάλογο των δικαιούχων που έλαβαν ενισχύσεις δυνάμει των καθεστώτων που αναφέρονται στο άρθρο 1 και το συνολικό ποσό που εισέπραξε καθένας από αυτούς βάσει του καθεστώτος στο οποίο υπήχθη·
β)
το συνολικό ποσό (από κεφάλαιο και τόκους) που θα πρέπει να ανακτηθεί από κάθε δικαιούχο, οι ενισχύσεις του οποίου δεν μπορούν να καλυφθούν από τον κανόνα de minimis·
γ)
λεπτομερή περιγραφή των μέτρων που έχει ήδη λάβει ή σχεδιάζει να λάβει προκειμένου να συμμορφωθεί με την παρούσα απόφαση·
δ)
έγγραφα που αποδεικνύουν ότι έχει δοθεί εντολή στους δικαιούχους να επιστρέψουν την ενίσχυση.
2. Η Ελλάδα τηρεί ενήμερη την Επιτροπή σχετικά με την πρόοδο των εθνικών μέτρων που ελήφθησαν για την εκτέλεση της παρούσας απόφασης μέχρι να ολοκληρωθεί η ανάκτηση της ενίσχυσης που χορηγήθηκε δυνάμει του καθεστώτος ενισχύσεων που αναφέρεται στο άρθρο 1. Υποβάλλει αμέσως, μετά από απλή αίτηση της Επιτροπής, κάθε πληροφορία σχετικά με τα μέτρα που έχει ήδη λάβει ή σχεδιάζει να λάβει προς συμμόρφωσή της με την παρούσα απόφαση. Παρέχει επίσης λεπτομερείς πληροφορίες για τα ποσά των ενισχύσεων και των τόκων που έχουν ήδη ανακτηθεί από τους δικαιούχους.
Άρθρο 6
Η παρούσα απόφαση απευθύνεται στην Ελληνική Δημοκρατία.
Βρυξέλλες, 19 Οκτωβρίου 2011.