РЕШЕНИЕ НА КОМИСИЯТА
от 24 май 2011 година
относно държавна помощ C 88/97, приведена в действие от Френската република в полза на Crédit Mutuel
(нотифицирано под номер C(2011) 3436)
(само текстът на френски език е автентичен)
(текст от значение за ЕИП)
(2011/747/ЕС)
ЕВРОПЕЙСКАТА КОМИСИЯ,
като взе предвид Договора за функционирането на Европейския съюз, и по-специално член 108, параграф 2, първа алинея от него,
като взе предвид Споразумението за Европейското икономическо пространство, и по-специално член 62, параграф 1, буква а) от него,
като покани заинтересованите страни да представят мненията си в съответствие с посочените разпоредби (1) и като взе предвид техните мнения,
като има предвид, че:
1. ПРОЦЕДУРА
(1)
На 25 януари 1991 г. френската асоциация на банките (наричана по-долу „AFB“), синдикалната камара на популярните банки и Crédit Agricole подадоха жалба, в която твърдят, че Франция е предоставила държавна помощ на Crédit Mutuel.
(2)
Първото искане на информация относно т. нар. „синя книжка“ (Livret bleu) е формулирано от Комисията с писмо от 27 май 1991 г.
(3)
С писмо от 6 февруари 1998 г. Комисията информира френските органи за решението си да открие процедурата, предвидена в член 88, параграф 2 от Договора за ЕО (понастоящем член 108, параграф 2 от ДФЕС), във връзка с евентуалните мерки за предоставяне на държавна помощ, съдържащи се в механизма на спестяване по „синята книжка“ (2).
(4)
На 8 април 1998 г. френските органи отговориха на въпросите, повдигнати от Комисията в решението ѝ за откриване на процедурата.
(5)
На 18 юни 1998 г. Crédit Mutuel изпрати до Комисията писмо с аргументи, целящи да бъде отхвърлена квалификацията като държавна помощ на мерките, които са предмет на решението за откриване на процедурата, както и досие с аналитични счетоводни отчети относно продукта „синя книжка“. Голям брой заинтересовани страни също изпратиха мненията си до Комисията (вж. раздели 3 и 4, съображения 48-59), която ги предаде на френските органи на 3 септември 1998 г.
(6)
Жалбоподателите изпратиха на Комисията четири допълнителни финансови отчета с писма от 29 октомври 1999 г., 16 май 2000 г., 16 октомври 2000 г. и 19 януари 2001 г., които Комисията предаде на френските органи на 21 февруари 2000 г. и 3 ноември 2000 г.
(7)
На 5 февруари 2001 г. Комисията предаде на френските органи документите, получени от AFB.
(8)
От ноември 1998 г. до декември 1999 г. по искане на Комисията консултант (3) (наричан по-долу „консултантът на Комисията“) извърши одит на аналитичното счетоводство за продукта „синя книжка“. Докладът на консултанта беше предаден за разглеждане на френските органи и на Crédit Mutuel на 10 януари 2000 г. На 7 февруари 2000 г. беше организирана работна среща между службите на Комисията, придружавани от техния консултант, френските органи и Crédit Mutuel за съгласуване на мненията по доклада.
(9)
С писмо от 14 септември 1999 г. службите на Комисията поискаха от френските органи да уточнят задачите от общ интерес, с които е натоварена Crédit Mutuel. На 21 февруари 2000 г., 3 ноември 2000 г. и 5 февруари 2001 г. службите на Комисията предадоха на френските органи различни документи (4), предоставени по делото от жалбоподателите и отнасящи се до евентуалния „притегателен ефект“ на продукта „синя книжка“ (вж. подраздел 7.2.3, съображения 110-118). Френските органи представиха своите мнения на 1 февруари 2001 г.
(10)
На 11 април 2000 г. Комисията беше сезирана с жалба от страна на Европейската банкова федерация (FBE) относно помощите, предоставени от френската държава на Crédit Mutuel под формата на изключителни права за разпространение на продукта „синя книжка“.
(11)
През май 2000 г. Confédération nationale du Crédit Mutuel („Националната конфедерация на Crédit Mutuel“) упълномощи одиторското бюро Arthur Andersen да извърши преглед на методологията на аналитичното счетоводство на Crédit Mutuel и да изготви сметката за формиране на дохода на продукта „синя книжка“. Задачата приключи през септември 2000 г. с представянето на подробен доклад относно сметката за формиране на дохода на продукта „синя книжка“, в който резултатът от аналитичното счетоводство на продукта „синя книжка“ преди облагане с данъци се оценява като загуба в размер на 498 млн. FRF. Това заключение се основава на отчитането на „корективи“. На 2 февруари 2001 г. във връзка с доклада беше организирана среща между Комисията и Crédit Mutuel. Във връзка с изразените от страна на Комисията мнения Crédit Mutuel възложи на Arthur Andersen да изпрати обяснителна бележка на 8 февруари 2001 г., с която да обоснове използвания метод, наречен „корекция на свръхкомпенсирането на дейността IARD [дейност по застраховане на щети (5) на Crédit Mutuel]“, който именно беше обект на критика от страна на службите на Комисията.
(12)
През април 2001 г. Комисията възложи на своя консултант да открие различията между изготвения от него доклад и този на Arthur Andersen и да определи фактологичните или методологични промени, които могат евентуално да бъдат направени по отношение на предходния доклад на консултанта. На 23 юли 2001 г. консултантът на Комисията предаде нов окончателен доклад. В него резултатът от аналитичното счетоводство на продукта „синя книжка“ се оценява като натрупана некапитализирана печалба в размер на 1,074 млрд. FRF (1,637 млн. EUR). Този доклад е предаден още същия ден на френските органи. По време на среща, проведена на 26 юли 2001 г. между Комисията, френските органи, Crédit Mutuel и Arthur Andersen, Crédit Mutuel и Arthur Andersen изразиха несъгласието си с окончателните заключения на консултанта на Комисията. Arthur Andersen потвърди предишните си заключения в документ от 13 септември 2001 г., предаден като приложение към бележка, изпратена от френските органи на 15 септември 2001 г. Френските органи изпратиха на Комисията нова бележка от 26 октомври 2001 г., съдържаща правен анализ на продукта „синя книжка“ по отношение на общностното право в областта на конкуренцията, както и обяснителна бележка от 7 януари 2002 г. относно разходите, свързани със задачата за обществена услуга, като в обяснителната бележка се повтарят, без никакви нови елементи, цифровите данни, представени вече от Crédit Mutuel.
(13)
В обяснителната бележка, изпратена на 26 октомври 2001 г. от френските органи до Комисията, се разяснява защо според тях i) схемата на продукта „синя книжка“ не представлява държавна помощ, ii) ако Комисията счете мярката за държавна помощ, може да става въпрос само за съществуваща помощ и iii) във всички случаи помощта е съвместима.
(14)
С решение от 15 януари 2002 г. (6) (наричано по-долу „отмененото решение“) Комисията определи държавната помощ, приведена в действие от Френската република в полза на Crédit Mutuel, като несъвместима с вътрешния пазар.
(15)
Решението от 15 януари 2002 г. беше отменено с решение на Първоинстанционния съд от 18 януари 2005 г. (7).
(16)
Комисията не обжалва решението за отмяна на Първоинстанционния съд. Съгласно член 266, параграф 1 от ДФЕС Комисията е длъжна да предприеме мерките в изпълнение на това решение. При делата, свързани с държавна помощ, това означава, че в резултат от решението за отмяна процедурата следва да се върне в етапа на официалното разследване.
(17)
С решение от 7 юни 2006 г. (8) (наричано по-долу „решението за разширяване“) Комисията разшири обхвата на официалната процедура по разследване и разясни основанията си за оценката на мярката като предполагаема държавна помощ.
(18)
Франция изпрати на Комисията своите мнения относно решението за разширяване с писма от 1 септември 2006 г. и 7 септември 2006 г.
(19)
На 19 септември 2006 г. в Европейската комисия беше получена жалба от „Асоциация на ощетените от Crédit Mutuel“ („Association des Victimes du Crédit Mutuel“).
(20)
Комисията получи мненията на Crédit Mutuel с писмо от 13 октомври 2006 г.
(21)
Комисията предаде на френските органи мненията на Crédit Mutuel с писмо от 31 октомври 2006 г.
(22)
В отговор на две искания за допълнителна информация от страна на Комисията от 22 септември 2006 г. и 28 ноември 2006 г. Франция представи допълнителни мнения с писма от 8 ноември 2006 г. и 28 февруари 2007 г.
(23)
Комисията проведе среща с френските органи на 19 декември 2006 г., а с Crédit Mutuel - на 15 януари 2007 г.
(24)
На 10 май 2007 г. Комисията прие решение в съответствие с член 86, параграф 3, от Договора за ЕО (понастоящем член 106, параграф 3, от ДФЕС) във връзка с член 43 и член 49 от Договора за ЕО (понастоящем член 49 и член 56 от ДФЕС), по силата на което Франция трябваше да прекрати специалните права (9) на Crédit Mutuel, на Caisses d’Épargne и на Banque Populaire за разпространение на продукта „синя книжка“ (Crédit Mutuel) и на продукта „книжка A“ (Livret A) (Caisses d’Épargne и La Poste) (10).
(25)
Тъй като Франция не прекрати специалните права за разпространение на продуктите „книжка A“ и „синя книжка“ в срока от 9 месеца, определен в решението от 10 май 2007 г., Комисията откри процедура за нарушение съгласно член 226 от Договора за ЕО (понастоящем член 258 от ДФЕС), като на 5 юни 2008 г. изпрати на Франция предупредително писмо за неспазване на решението.
(26)
На 19 септември 2009 г. Комисията отправи до Франция ново искане за информация, на което получи отговор на 13 октомври 2009 г.
(27)
На 8 октомври 2009 г. Комисията прекрати процедурата за нарушение, тъй като с приемането на реформата от 1 януари 2009 г. за либерализиране на разпространението на продуктите „книжка A“ и „синя книжка“ (11) Франция изпълни задължението си да прекрати специалните права за разпространение на тези продукти (12).
(28)
През 2010 г. Комисията изпрати на Crédit Mutuel няколко въпроса по електронната поща, на които последната отговори също по електронната поща.
(29)
В съответствие с член 13 от Регламент (ЕО) № 659/1999 на Съвета от 22 март 1999 г. за установяване на подробни правила за прилагането на член 93 от Договора (13) с настоящото решение се закрива процедурата във връзка с предполагаеми елементи на държавна помощ в механизма на продукта „синя книжка“.
2. ОПИСАНИЕ НА МЕХАНИЗМА НА ПРОДУКТА „СИНЯ КНИЖКА“
2.1. Описание на Crédit Mutuel
(30)
Crédit Mutuel е децентрализирана банково-застрахователна група, състояща се от национална мрежа от банки със статут на кооперативни дружества с променлив капитал. Crédit Mutuel осъществява дейността си съгласно закон от 10 септември 1947 г., в който са определени принципите на кооперациите. Тя е структурирана на три нива: местно, регионално и национално.
(31)
Група Crédit Mutuel, с две наименования (Crédit Mutuel и Crédit Industriel et Commercial (наричана по-долу „CIC“), включва близо 6 000 пункта за продажба и повече от 72 000 служители. Местните каси на Crédit Mutuel са обединени в 18 регионални федерации, членуващи в Confédération nationale du Crédit Mutuel, централен орган на мрежата. CIC обединява 6 регионални банки и специализирани филиали, както във Франция, така и в чужбина.
(32)
От друга страна Crédit Mutuel е група с единно ръководство и обща политика. Групата поддържа вътрешна финансова солидарност на ниво конфедерация, осигуряваща ликвидността на регионалните федерации. Групата притежава характеристиките на единно предприятие с оглед правото в областта на конкуренция, тъй като притежава единен център за вземане на решения на централно ниво.
2.2. Описание на продукта „синя книжка“
(33)
„Синя книжка“ е спестовен продукт, регулиран от държавата, разпространяван изключително от Crédit Mutuel.
(34)
В съответствие със Закона за изменение на Закона за финансите за 1975 г. (14) по отношение на този продукт са били разрешени частични данъчни облекчения. От данък са били освободени две трети от лихвата, изплащана по депозираните от вложителите суми. Държавата е определяла брутния лихвен процент за вложителите по продукта „синя книжка“ така, че след облагане с данъци (15) нетният лихвен процент да бъде равен на този по продукта „книжка А“, който е изцяло освободен от данък.
(35)
Държавата е определяла брутния лихвен процент по продукта „синя книжка“ на ниво, надвишаващо процента на инфлация, индексиран на паричния пазар. Последният нетен лихвен процент по продукта „синя книжка“, преди той да бъде прекратен с реформата от 1 януари 2009 г. (вж. съображение 41), е бил 4 % (16). Максималната сума, която вложителите са можели да внесат по продукта „синя книжка“, е била 15 300 EUR. Привлечените средства по продукта са нараснали от 13 млрд. EUR (85 млрд. FRF) през 1991 г. до 22 млрд. EUR през 2008 г.
(36)
Характеристиките на продукта „синя книжка“ - незабавно разполагане със средствата, минимална разрешена вноска от 15 EUR, липса на разходи (по-специално при откриване на сметката), и т.н. - са предполагали висока ликвидност. Освен това продуктът е давал възможност за директни плащания към държавния бюджет или към държавни предприятия като EDF или France Télécom. Следователно продуктът „синя книжка“, спестовен продукт за физически лица, е бил до известна степен подобен на разплащателна сметка.
(37)
С течение на времето задълженията, свързани с използването на привлечените по инструмента „синя книжка“ средства, са се променили.
(38)
В началото Crédit Mutuel е била задължена да заделя 50 % от средствата (този дял е нараснал през 1983 г. (17) на 65 % от средствата и 80 % от новопостъпилите суми) „с предназначение от общ интерес“ (по-специално финансиране на местните общности и други публични органи), а остатъкът е бил на разположение на банката (наричан по-долу „средствата със свободно предназначение“).
(39)
Тази система е била реформирана значително с постановление от 27 септември 1991 г. (18) за уеднаквяване на продукта „синя книжка“ с продукта „книжка А“. Действително, след въпросното постановление всички новопривлечени средства (19) са били насочвани към Caisse des Dépôts et Consignation (наричана по-долу „CDC“), която от своя страна е изплащала на Crédit Mutuel комисиона за посредничество. Комисионата, определена първоначално в размер на 1,3 % от средствата, привлечени по продукта „синя книжка“ и внесени по сметката на CDC, е била променена на 1,2 % от 1 януари 2005 г., а по-късно на 1,1 % от 1 ноември 2005 г. CDC използва привлечените от Crédit Mutuel средства основно за финансиране на социални жилища.
(40)
Освен това тази съществена реформа на системата е довела до постепенна промяна в предназначението и на съществуващите привлечени средства (20). След постановлението от 27 септември 1991 г. и до средата на 1999 г. делът на съществуващите „средства с предназначение от общ интерес“ и на тези със „свободно предназначение“ е намаляло, докато накрая целият размер на привлечените средства започва да се прехвърля по сметка на CDC.
В млрд FRF, %
1991 г.
1992 г.
1993 г.
1994 г.
1995 г.
1996 г.
1997 г.
1998 г.
1999 г.
Средногодишен размер на привлечените средства
85,5
83
80,2
83,4
88,7
91,5
92,7
98,1
98,7
Средства, предназначени за прехвърляне към CDC
1 %
7 %
12 %
24 %
39 %
46 %
51 %
69 %
100 %
Средства с предназначение от общ интерес
67 %
54 %
46 %
35 %
27 %
20 %
15 %
10 %
0 %
Средства със свободно предназначение
32 %
39 %
42 %
41 %
35 %
34 %
34 %
21 %
0 %
Източник: Littlejohn Fraser
(41)
На 1 януари 2009 г. влиза в сила реформа на продуктите „книжка А“ и „синя книжка“, с която се предоставя възможност на всички банки да разпространяват продукта „книжка А“ и се премахва разликата между двата продукта. След 1 януари 2009 г. продуктът „синя книжка“ на Crédit Mutuel е фактически „книжка А“, продавана под друго име. На тази дата е прекратено съществуването на продукта „синя книжка“ и следователно изключителното право на разпространение на Crédit Mutuel.
2.3. Описание на основанията за откриване/разширяване на процедурата
(42)
Както е посочено в решението за разширяване (21), Комисията е преценила, че комисионата за посредничество, изплащана на Crédit Mutuel, би могла да бъде разглеждана като държавна помощ, предоставена от Франция.
(43)
От съдебната практика по делото Altmark става ясно, че компенсациите за обществени услуги не са държавна помощ по смисъла на член 107 от ДФЕС, ако изпълняват определени кумулативни условия, посочени в решението Altmark от 24 юли 2003 г. (22).
(44)
В решението за разширяване Комисията е преценила, че при разглежданата мярка вероятно не е изпълнено четвъртото условие от съдебната практика по делото Altmark, тъй като в случая държавата не е възложила задача за обществена услуга за привличане на депозити, предназначени за социални жилища под наем, на предложилия най-ниска цена в рамките на процедура за възлагане на обществена поръчка, а чрез директни преговори с Crédit Mutuel, което a priori не дава никаква гаранция, че изплащаната на Crédit Mutuel комисиона не е по-висока от тази, която би поискало едно добре управлявано предприятие. Освен това Комисията е приела, че френските органи не са доказали, че нивото на компенсация е било определено чрез сравняване с разходите на добре управлявано средно предприятие от банковия сектор. Твърдението на френските органи, че Crédit Mutuel е добре управлявано предприятие, не е достатъчно, за да се приеме, че нивото на компенсация е било определено въз основа на анализ на разходите, които би понесло едно добре управлявано предприятие по смисъла на съдебната практика по делото Altmark.
(45)
Според Комисията средствата за изплащане на комисионата за посредничество са държавни средства, с които евентуално избирателно се предоставя предимство, водещо до нарушаване на конкуренцията и засягащо търговията между държавите-членки, и за което Комисията не е била уведомена. Следователно комисионата за посредничество би могла да съдържа елементи на неправомерна помощ.
(46)
В решението за разширяване Комисията приема, че е възможно тази мярка да не е съвместима с член 86, параграф 2 от Договора за ЕО (понастоящем член 106, параграф 2 от ДФЕС) и заключава, че вероятно не би могла да бъде приложена нито една от дерогациите съгласно член 87, параграфи 2 и 3 от Договора за ЕО (понастоящем член 107, параграфи 2 и 3 от ДФЕС).
(47)
Въз основа на изчисленията на своя консултант Комисията счита, че е възможно размерът на компенсацията да надхвърля сумата, необходима за покриване на разходите за изпълнение на задължението за обществена услуга (привличане на депозити, предназначени за социални жилища под наем) предвид свързаните с тях приходи, както и предвид разумната печалба от изпълнението на това задължение. Като припомня, че размерът на компенсацията следва да включва всички предимства, предоставяни от държавата или с държавни средства, под каквато и да е форма, при изчисляването на компенсацията Комисията е отчела не само нетната цена на привличането на депозити, прехвърляни към CDC, а и нетния резултат (разход или печалба) от средствата с предназначение от общ интерес и от тези със свободно предназначение. Докладът на консултанта на Комисията е показал свръхкомпенсиране на Crédit Mutuel за 1991 г., 1992 г., 1993 г. и 1998 г.
3. АРГУМЕНТИ НА ЖАЛБОПОДАТЕЛИТЕ
(48)
Аргументите на жалбоподателите бяха представени от Комисията в решението от 6 февруари 1998 г. за откриване на процедурата по член 88, параграф 2 от Договора за ЕО (понастоящем член 108, параграф 2 от ДФЕС). В допълнения към жалбата, предадени по-късно, се съдържат нови аргументи, които са разгледани по-долу.
(49)
В обяснителна бележка на AFB (актуализирана в края на февруари 1999 г. и представена на Комисията през октомври 1999 г.) относно притегателния ефект на продукта „синя книжка“ нетният банков приход, генериран в резултат на притегателния ефект на продукта, е оценен на 17 млрд. FRF (2,6 млрд. EUR), като се предполага, че нарастването на пазарните дялове на Crédit Mutuel във всички сегменти за периода 1986-1997 г. се дължи изключително на разпространението на продукта „синя книжка“.
(50)
В проучване, осъществено от Caisse Nationale du Crédit Agricole и представено през май 2000 г., се анализира промяната на броя на гишетата на Crédit Mutuel. Вижда се, че общият брой на постоянните гишета е намалял в периода 1991-1994 г., след което прогресивно е нараствал, а през 1998 г. е намалял до нивото от 1990 г. Промяната е била различна в различните региони: броят на постоянните, а след това и на временните гишета, е намалял в регионите с традиционно силно присъствие на Crédit Mutuel (поречието на р. Лоара, Британия, Елзас), а е нараснал в останалите региони. Следователно е възможно Crédit Mutuel да е намалила присъствието си в селските райони, за да го засили в градските райони. Горепосочените данни са в противоречие с твърденията на Crédit Mutuel, според които банката е била принудена да поддържа силно присъствие в селските райони през 90-те години. Тези данни показват също, че Crédit Mutuel е в състояние да поддържа изключително гъста клонова мрежа дори след премахването на контрола от страна на държавата.
(51)
В писмо от 4 юни 1998 г., изпратено до Комисията, AFB твърди, че комисионата от 1,3 % върху привлечените средства по продукта „синя книжка“, които са били прехвърляни на CDC, е била по-висока от необходимото, предвид това, че Caisses d’Épargne и la Poste са получавали през същия период от CDC съответно 1,20 % и 1,5 % от средствата по „книжка A“, които също са били прехвърляни на CDC. AFB посочва, че през 1997 г. е предложила на френските органи да осигурят привличането на депозити по продукта „синя книжка“ чрез комисиона от едва 1 %, но правителството не е отговорило на това предложение. AFB подчертава по-специално, че в доклада от месец април 1998 г. на г-н Douyère, депутат, относно модернизацията на Caisses d’Épargne се посочва, че разходите за привличане на депозити от една средна по размер Caisses d’épargne, като тази в Бургундия, са 0,96 % от привлечените от касата средства и че няма причина разходите за управление на Crédit Mutuel да бъдат по-високи.
(52)
В обяснителна бележка от адвокатската кантора Glais от август 2000 г., предадена по искане на AFB, се представят статистически данни за пазарното предимство, което изключителното право за разпространение на продукта „синя книжка“ евентуално е предоставило на Crédit Mutuel. Прегледът на динамичните редове показва, че привлечените депозити по продукта „синя книжка“, както и средствата по останалите депозити, са регистрирали силен ръст преди обрата в периода 1985-1987 г. След тази дата нарастват кредитите за домакинствата, а при Crédit Mutuel те остават на по-високо ниво от това на нейните основни конкуренти. Въз основа на тези данни експертът от Glais заключи, че „ефектът на продукта „синя книжка“ вероятно се е състоял в неговата притегателна сила за клиентите, а от средата на 80-те години положителният ефект вероятно е продължил да действа, но без нарастване на депозитите. Следователно, след този период експанзионистичната стратегия на Crédit Mutuel вероятно е била поддържана от първоначално привлечените клиенти“. Именно въз основата на индекс за устойчивост на случайни икономически шокове върху променливите параметри на икономическата дейност и чрез моделиране на просто уравнение за търсенето на кредити експертът достига до извода, че дейността на Crédit Mutuel (основно кредитиране) вероятно е била откъсната от пазарното развитие на банковия сектор. Експертът обяснява този феномен с факта, че клиентите на Crédit Mutuel вероятно са били лоялни в по-висока степен, например заради продукта „синя книжка“, отколкото клиентите на останалите банкови мрежи.
(53)
В друга обяснителна бележка (декември 2000 г.) Glais предлага нов иконометричен анализ относно степента на привличане на клиентите при отделните банкови мрежи. Според експерта резултатите от анализа потвърждават хипотезата, че Crédit Mutuel и Caisses d’Épargne разполагат с инструменти, които им позволяват да запазват своите клиенти в много по-висока степен от останалите банки. Но не е възможно да се определи дали предлагането на освободен от данъчно облагане спестовен продукт или наличието на гъста клонова мрежа в отделни райони (два инструмента, с които тези мрежи разполагат) са в основата на тази по-висока степен на лоялност на клиентите.
(54)
Извън рамките на настоящата процедура Комисията получи допълнителна обяснителна бележка от жалбоподателите, в която се твърди, че придобиването от Crédit Mutuel през април 1997 г. на CIC, при приватизацията на тази банкова институция, чийто предишен собственик е била държавната застрахователна група GAN, е станало възможно благодарение на помощите, които банката е получила по продукта „синя книжка“ и които са довели до увеличаване на пазарния ѝ дял в сектора на банковите депозити от 2 % през 1969 г. до близо 6,9 % през 1997 г. Според жалбоподателите собственият капитал на предприятието е нараснал бързо благодарение на въпросните помощи, като от 650 млн. FRF (99 млн. EUR) през 1974 г. е достигнал 47,3 млрд. FRF (7,2 млрд. EUR) през 1997 г.
(55)
Накрая, жалбата на „Асоциация на ощетените от Crédit Mutuel“ от 19 септември 2006 г. съдържа просто едно твърдение за „отклоняване на публични спестявания за частни търговски цели […] в ущърб на вложителите и на френската икономика“, което не е подкрепено с никакви реални аргументи или доказателства, свързани с наличието на евентуална неправомерна държавна помощ.
4. МНЕНИЯ НА ЗАИНТЕРЕСОВАНИ ТРЕТИ СТРАНИ
(56)
След публикуването на решението за откриване на процедурата от 6 февруари 1998 г. Комисията получи коментарите на голям брой заинтересовани трети страни.
(57)
Някои от конкурентите на Crédit Mutuel споделиха мнението, че са понесли щети вследствие на предоставянето на Crédit Mutuel на изключителното право за разпространение на продукта „синя книжка“. Повечето от тези банки изтъкват, че притегателният ефект на продукта „синя книжка“ е станал причина те да загубят клиенти в полза на Crédit Mutuel, и поискаха прекратяване на това изключително право. Следните банкови институции изпратиха до Комисията подобни коментари:
Banque Dupuy de Parseval
Banque Natexis
Banque de Picardie
Banque Populaire de Bourgogne
Banque Populaire Bretagne Atlantique
Banque Populaire du Centre
Banque Populaire Centre-Atlantique
Banque Populaire de Champagne
Banque Populaire de la Côte d’Azur
Banque Populaire du Dauphiné et des Alpes du Sud
Banque Populaire de Franche-Comté, du Maconnais et de l’Ain
Banque Populaire du Haut-Rhin
Banque Populaire de La Loire
Banque Populaire de Lorraine
Banque Populaire de Lyon
Banque Populaire du Midi
Banque Populaire du Massif Central
Banque Populaire de l’Ouest
Banque Populaire Provençale et Corse
Banque Populaire des Pyrénées Orientales, de l’Aude et de l’Ariège
Banque Populaire du Quercy et de l’Agenais
Banque Populaire Savoisienne
Banque Populaire de la Région Économique de Strasbourg
Banque Populaire du Sud-Ouest
Banque Populaire du Tarn et de l’Aveyron
B.P.ROP Banque Populaire
Banque de Savoie
Crédit Commercial de France
Crédit Commercial du Sud-Ouest
Crédit Lyonnais
Société Générale
Union des Banques à Paris.
(58)
От друга страна, освен мненията в защита на Crédit Mutuel, представени в раздел 4, Комисията получи мнения в подкрепа на механизма на продукта „синя книжка“ от следните трети страни:
г-н Bertholet, депутат от департамент Дром
г-н Blondel, член на Генералния съвет на департамент Нор
г-н Cabot, директор на Регионален младежки информационен център на град Тулуза
г-н Cormorèche, кмет на Монтюел
г-н Cornelis, член на Генералния съвет, департамент Нор
г-н Chavannes, кмет на Ангулем
г-н Crépeau, депутат от департамент Шарант-Маритим
г-н Debavelaere, сенатор от департамент Па-дьо-Кале
г-н Decool, кмет на Брукерк
г-н Delevoye, сенатор от департамент Па-дьо-Кале
г-н Delnatte, депутат от департамент Нор
г-н Dolez, депутат от департамент Нор
г-н Ewald, регионален делегат на Асоциация за право на икономическа инициатива („Association pour le Droit à l’Initiative Economique“)
г-н Fronton, Съюз на фамилните асоциации на департамент От-Гарон („Union Départementale des Associations Familiales de Haute-Garonne“)
г-н Foy, сенатор от департамент Нор
г-н Galiègue, президент на Caisse de Crédit Mutuel de Solesmes
г-жа Gournay, кмет на Каестр
г-жа Armelle Guinebertière, депутат в Европейския парламент
г-н Hervé, кмет на Рен
г-н Humez, председател на Комитета за борба срещу муковисцидозата на департамент Па-дьо-Кале („Comité départemental de lutte contre la mucoviscidose du Pas-de-Calais“)
г-жа Ingelaere, председател на Flandr’action
г-н Juppé, депутат, кмет на Бордо
г-н Lapalu, председател на асоциация Създаване и управление на частни организации („Animation et gestion d’organismes privés“)
г-н Lazaro, депутат от департамент Нор
г-н Lebreton, председател на Генералния съвет на департамент Кот д’Армор
г-н Ledieu, кмет на Като-Камбрези
г-н Leleu, управител на Crédit Mutuel Nord
г-н Maille, председател на Градската общност на Брест („Communauté Urbaine de Brest“)
г-н Masclet, член на Регионалния съвет на департамент Нор Па-дьо-Кале
г-н Méhaignerie, председател на Генералния съвет на департамент Ил-и-Вилен
г-н Mio, член на Регионалния съвет на департамент Нор Па-дьо-Кале
г-жа Novak, председател на Асоциацията за правото на икономическа инициатива („Association pour le Droit à l’Initiative Economique“)
г-жа Permuy, член на Регионалния съвет на департамент Нор Па-дьо-Кале
г-н Albert Rivaux, член на Регионалния съвет на департамент Па-дьо-Кале
г-н de Rohan, председател на Регионалния съвет на район Бретан
г-н Valla, член на Генералния съвет на департамент Ардеш
г-н Vanlerenberghe, кмет на Арас
г-н Villain, кмет на Камбре
г-н de Villiers, депутат от департамент Ванде.
(59)
Голяма част от третите страни изтъкнаха ролята, по-специално на регионално ниво, на Crédit Mutuel за финансирането на социалната икономика, и по-специално на сдруженията с нестопанска цел. Те подчертаха също така подкрепящата роля на Crédit Mutuel за средната класа, към която принадлежи голяма част от клиентите на банката. Няколко местни депутати подчертаха ролята на Crédit Mutuel в създаването на предприятия и работни места, както и за развитието на местните инициативи, свързани с местните общности. Други изтъкнаха, че Crédit Mutuel чрез своите децентрализирани структури отговаря по-добре в сравнение с централизираните банкови институции на местните нужди и на необходимостта от устойчиво развитие на териториите.
5. МНЕНИЕ НА CRÉDIT MUTUEL
(60)
Crédit Mutuel упреква Комисията за проточилото се прекалено дълго разглеждане на делото.
(61)
Освен това според банката решението на Съда е касаело не само липсата на мотиви, но е съдържало и критики относно логиката на Комисията, които не са били взети предвид в решението за разширяване, по-специално във връзка с изчисляването на евентуалната свръхкомпенсация. В тази връзка Crédit Mutuel упреква Комисията за това, че е сумирала положителните годишни салда без от тях да приспадне салдата от годините с отрицателна стойност, в противоречие с метода, препоръчан в рамката на Общността за държавна помощ под формата на компенсации за обществени услуги (наричана по-долу „рамката на Общността от 2005 г.“) (23).
(62)
Според банката комисионата за посредничество отговаря на четирите условия от съдебната практика по делото Altmark:
а)
що се отнася до първото условие, твърди се, че Crédit Mutuel е придобила правата за осъществяване на две услуги от общ икономически интерес, състоящи се съответно в поддържането на значителен брой банкови гишета в селски райони по причини, свързани с териториалното устройство, и в привличането на депозити, предназначени за финансиране на социални жилища. По въпроса за поддържането на гишета в селските райони, банката оспорва заключението на Комисията, че френските законови и нормативни текстове са твърде неясни, за да се приеме, че с тях се предоставя на Crédit Mutuel подобна задача и следователно, че е изпълнено първото условие от съдебната практика по делото Altmark. Според Crédit Mutuel Комисията вероятно прави това заключение въз основа на факта, че въпросните текстове не налагат специфични ограничения на банката, тъй като се прилагат за банковия сектор като цяло. Crédit Mutuel счита също, че Комисията се опитва да ѝ наложи да доказва, че е изпълнено първото условие от съдебната практика по делото Altmark, което въпросната съдебна практика не предвижда;
б)
що се отнася до второто условие, Crédit Mutuel подчертава, че комисионата за посредничество е била въведена едновременно със задължението за прехвърляне на средствата към CDC и че начините за изчисляване на тази комисиона са били определени обективно и прозрачно;
в)
що се отнася до третото условие, банката счита, че възнаграждението не е достатъчно за покриване на разходите за привличането на депозити, тъй като дейността, свързана със средствата, предназначени за прехвърляне към CDC, би довела да отрицателно салдо за периода 1991-2005 г.;
г)
Crédit Mutuel счита, че четвъртото условие също е изпълнено. Според банката, размерът на комисионата за посредничество е определен в съответствие с реално направените от нея разходи за разпространението на продукта „синя книжка“. Тя твърди, че е добре управлявано предприятие по смисъла на съдебната практика по делото Altmark, тъй като разходите ѝ за управление са едни от най-ниските и че Комисията е признала този факт в решението си за разширяване (24). Според банката Комисията не е представила подробно причините, поради които счита, че въпросното условие не е изпълнено.
(63)
Във всички случаи Crédit Mutuel счита, че мярката е съвместима с вътрешния пазар въз основа на член 106, параграф 2 от ДФЕС. Crédit Mutuel критикува по-специално метода за изчисляване на свръхкомпенсацията, използван в решението за разширяване. Според банката Комисията най-напред е допуснала грешки при изчисляване на общия счетоводен резултат от сметката за формиране на дохода „синя книжка“, като е използвала погрешните заключения на своя консултант въпреки неотстранените различия между консултанта на Комисията и този на Crédit Mutuel (25).
(64)
На следващо място Crédit Mutuel оспорва възприетия годишен подход на Комисията за оценка (а именно отчитането само на размера на компенсацията в годините със свръхкомпенсиране, без да бъде приспаднат съответният размер на компенсацията в годините с недостатъчно компенсиране), който противоречи на някои предишни, подобни на отмененото решение случаи, както и, по мнение на банката, на рамката на Общността от 2005 г. (26) Комисията би трябвало да възприеме глобален подход (т. е да отчита както годините със свръхкомпенсиране, така и тези с недостатъчно компенсиране) за периода 1991-1998 г. от една страна, както и за периода, започнал през 1999 г.
(65)
Също така в решението си за разширяване Комисията не е отчела правилно разумната печалба. Оценката ѝ относно разумната печалба се основава на разходите за регулаторен собствен капитал, оценени на 6 %, при положение че те представляват разход в контекста на аналитичното счетоводство, а не марж. Комисията е трябвало да вземе предвид процента на възвръщаемост на собствения капитал, както препоръчва Arthur Andersen (27). Освен това по този начин Комисията е изчислила разумната печалба въз основа на сума, която става нулева, след като започне прехвърлянето на всички привлечени по депозитите средства към CDC, тъй като те не изискват никакви разходи за регулаторен собствен капитал. Crédit Mutuel подчертава, че възприетият от Комисията показател води до лишаване на банката от какъвто и да е нормален марж по продукта „синя книжка“. Според Crédit Mutuel всяка банка, дори по отношение на средства, предназначени за прехвърляне, които не изискват никакви разходи за собствен капитал в тесния нормативен смисъл на понятието коефициент на платежоспособност, трябва да може да реализира нормален марж.
(66)
Комисията не е отчела правилно и разходите, наложени от другата услуга от общ интерес, която Crédit Mutuel счита, че изпълнява, а именно поддържането на банкови гишета в селските райони с цел насърчаване на спестяванията по цялата територия чрез създаване на възможно най-лесен достъп до банката.
(67)
Накрая, Crédit Mutuel отрича съществуването на евентуален притегателен ефект. Тя припомня, че в отмененото от нея решение Комисията е признала, че този притегателен ефект не би могъл да бъде доказан официално, и счита, че оттогава няма нови данни по въпроса.
(68)
Що се отнася до процедурата, Crédit Mutuel изтъква няколко общи принципа на общностното право, за да отрече получаването на каквато и да е евентуална помощ, и по-специално принципа за оправданите правни очаквания и за спазването на разумен срок.
6. МНЕНИЯ НА ФРАНЦИЯ
(69)
Франция счита, че условията от съдебната практика по делото Altmark са изпълнени:
а)
по отношение на първото условие тя подчертава, че Комисията е признала, че на Crédit Mutuel е била възложена услуга от общ икономически интерес, състояща се в привличането на депозити, предназначени за финансиране на социални жилища. Франция припомня, че в решението си за разширяване Комисията е посочила, че поддържането на банкови гишета в селските райони по причини, свързани с териториалното устройство, може също да се разглежда като услуга от общ икономически интерес (28), но не отговаря на аргументите, изложени от Комисията в решението ѝ за разширяване, според които първото условие от съдебната практика по делото Altmark не е изпълнено, тъй като не съществуват национални закони или разпоредби, налагащи достатъчно ясно задача по смисъла на член 106, параграф 2 от ДФЕС (29);
б)
по отношение на второто условие Франция счита, че параметрите на компенсацията са били предварително определени по обективен и прозрачен начин;
в)
по отношение на третото условие Франция изтъква, че размерът на компенсацията (комисионата за посредничество) не надвишава необходимия за покриване на разходите на системата размер, като препраща към отчета за аналитичния резултат на продукта „синя книжка“ на Crédit Mutuel за периода 1999-2005 г.;
г)
според Франция четвъртото условие също е изпълнено, тъй като тя твърди, че управлението на Crédit Mutuel отговаря на критериите за ефективност (30).
(70)
Що се отнася до условията, свързани с наличието на държавна помощ, Франция припомня аргументите, представени преди отмяната на решението от 2002 г.:
а)
условието за държавни ресурси не е изпълнено, тъй като печалбата на Crédit Mutuel от привлечените средства, които не са били прехвърляни на CDC (средства със свободно предназначение и средства с предназначение от общ интерес), е с произход от частни средства (депозирани от вложителите) и не е била на разположение на публичните органи;
б)
търговията между държавите-членки не би могла да бъде засегната преди цялостното изграждане на единния пазар на банковите и финансови дейности на 1 януари 1993 г. след приемането на Директива 89/646/ЕИО на Съвета от 15 декември 1989 г. относно координирането на законодателните, нормативни и административни разпоредби относно достъпа до дейността на кредитните институции и упражняването ѝ и за изменение на Директива 77/780/ЕИО (наречена по-долу „втората банкова директива“) (31). След тази дата френските органи са приели, че поради липсата на европейски статут на кооперативните дружества и поради наложените от това ограничения по отношение на задграничната експанзия на кооперативните дружества, каквото е Crédit Mutuel, касите на банката не са развивали дейност извън националните граници. Освен това сметките по продукта „синя книжка“, открити на чуждестранни лица, са съставлявали по-малко от 0,1 % от привлечените средства. Френските органи са счели също, че чуждестранните банкови институции във Франция са били насочени към твърде различен пазар от този на Crédit Mutuel;
в)
комисионата за посредничество, изплащана от CDC на Crédit Mutuel за прехвърляните средства, привлечени по продукта „синя книжка“, не би могла да представлява държавна помощ, а само възнаграждение за услуга, осъществявана от страна на банката на цена, договорена през 1991 г. в размер на 1,3 %. Френските органи подчертават значителния размер на разходите за управление, свързани с продукта „синя книжка“, поради големия брой книжки със салда под 5 000 FRF (762 EUR). Френските органи се позовават на аналитично счетоводство, осъществено от Crédit Mutuel (след въвеждането на разглежданата мярка), и заключават, че така определеният размер на възнаграждението е напълно оправдан. Според тях цялото евентуално предимство, което продуктът „синя книжка“ е предоставил на Crédit Mutuel, следва за бъде разглеждано с оглед на разходите, свързани с определена цел от общ икономически интерес. В тази връзка френските органи обърнаха внимание на Комисията върху нарастването на дела на привлечените по продукта „синя книжка“ финансови средства с предназначение от общ икономически интерес, който от 50 % от средствата, привлечени по продукта „синя книжка“ в периода 1975-1983 г., е достигнал 65 % в периода 1983-1991 г. и 100 % през 1998 г., когато всички средства са били прехвърляни на CDC;
г)
наличието на предполагаема държавна помощ би била във всички случаи вече съществуваща, тъй като схемата на продукта „синя книжка“ е била учредена преди либерализирането на банковия пазар на 1 януари 1993 г. (изтичане срока за транспониране на втората банкова директива).
(71)
В обяснителна бележка от 26 октомври 2001 г. френските органи посочват причината, поради която, в случай че Комисията приеме квалификацията за държавна помощ, във всички случаи ще става въпрос за помощ, съвместима с вътрешния пазар по силата на член 106, параграф 3 от ДФЕС. Френските органи упрекват Комисията за допуснати от нея грешки при изчисляването на общия финансов резултат по сметката за формиране на дохода на продукта „синя книжка“ поради това, че не са приложили метода, препоръчан от консултанта на Crédit Mutuel (32). Френските органи изтъкват още, че Комисията трябва да вземе предвид определена разумна печалба, която според тях е […] (33).
(72)
В мненията си относно решението за разширяване френските органи упрекват Комисията още и за това, че е проявила „едностранчивост в съжденията“, като не е приспаднала от сумите за годините със свръхкомпенсиране (1991, 1992, 1993 и 1998 г.) сумите за годините с недостатъчно компенсиране (1994-1997 г.) и в приложение 1 към решението е възприела изцяло заключенията на своя консултант относно трите спорни точки между Франция и Комисията. Франция уточнява, че в рамките на целия период 1999-2005 г. схемата, свързана с продукта „синя книжка“, не е била компенсирана достатъчно от страна на държавата. Следователно размерът на комисионата за посредничество не е надвишавал необходимия за покриване разходите за разпространение на спестовния продукт, така както са отразени в аналитичното счетоводство на продукта „синя книжка“, осъществено съвместно с Комисията (с изключение на две изменения (34)) и отговарящо на изискванията на Директива 80/723/ЕИО на Комисията от 25 юни 1980 г. относно прозрачността на финансовите отношения между държавите-членки и публичните предприятия, както и относно финансовата прозрачност в рамките на някои предприятия (35). Франция обясни още, че неотдавнашното намаляване на комисионата за посредничество отговаря главно на нуждите на икономическите оператори в областта на финансирането на социални жилища (36).
(73)
Френските органи уточняват, че след 1999 г. съществува механизъм за възстановяване при евентуална свръхкомпенсация.
(74)
Франция изтъква също така, че ликвидният риск в рамките на един месец е бил покриван от самата банка, а след един месец е бил покриван от CDC. Франция уточнява, че при сумите, привлечени по продукта „синя книжка“, процентът на рисковите тегла при изчисляване на нуждите от собствен капитал, необходим за поддържане на маржа на платежоспособност, е бил нула. Тя допълва, че процентът на рисковите тегла при изчисляване на нуждите от собствен капитал на Crédit Mutuel за други спестовни продукти и други ресурси извън продукта „синя книжка“ е варирал от […] до […] % в периода 1999-2005 г. Френските органи уточняват, че предвид липсата на основание да се прилага европейският коефициент на платежоспособност, при положение че банката е започнала да прехвърля всички привлечени по продукта средства към CDC през 1999 г., за да изчисли разумната печалба, съответстваща на продукта „синя книжка“, Crédit Mutuel е включила разходи за собствен капитал, получени чрез сравняване със съответните разходи при останалите спестовни продукти и други ресурси, като просто е ограничила размера им (от […] на […] % в периода 1999-2005 г.). По искане на Комисията Франция е предоставила уточнения и относно маржа на компенсиране, свързан със създаването на задължителен резерв към Централната банка на Франция.
7. ОЦЕНКА
7.1. Наличие на държавна помощ
(75)
В решението за разширяване Комисията посочва, че от разглежданите мерки единствено комисионата за посредничество, изплащана на Crédit Mutuel от CDC, би могла да съдържа елементи на държавна помощ (37).
(76)
Комисионата за посредничество, която евентуално съдържа елементи на държавна помощ, е била въведена на 27 септември 1991 г. с постановление от същата дата, а в рамките на настоящото решение се анализира за периода до либерализирането на продукта „книжка А“ и хармонизирането с нея на продукта „синя книжка“ от 1 януари 2009 г. (38).
7.1.1. Условията от съдебната практика по делото Altmark не са изпълнени
(77)
Следва да се изтъкне, че съгласно съдебната практика по делото Altmark (39) компенсациите, изплащани за изпълнението на обществени услуги, не са държавна помощ по смисъла на член 107, параграф 1 от ДФЕС, ако са изпълнени четири кумулативни условия.
(78)
В мненията си, изразени в отговор на решението за разширяване, френските органи и Crédit Mutuel изтъкват съществуването на две услуги от общ икономически интерес, състоящи се, от една страна, в поддържането на голям брой банкови гишета в селските райони по причини, свързани с териториалното устройство, а от друга, в привличането на депозити, предназначени за финансиране на социални жилища.
(79)
И преди въвеждането на разглежданата мярка обаче Crédit Mutuel не е имала задължението да поддържа банкови гишета в селските райони, тъй като законът за разкриването и закриването на банкови клонове е бил отменен през 1987 г. и режимът на контрол (който за Crédit Mutuel е бил поддържан в периода 1987-1991 г.) е бил премахнат на 1 юли 1991 г. (40). Освен това френските органи и Crédit Mutuel не оспориха заключението в решението за разширяване, според което „след 1991 г. [т.е. към 1 юли 1991 г.] не съществува никакъв документ, доказващ, че на Crédit Mutuel е била възложена, по смисъла на член 86 от ЕО [понастоящем член 106 от ДФЕС], задачата, посочена в точка 24, подточка iii) по-горе [поддържане на банкови гишета в селските райони по причини, свързани с териториалното устройство]“ (41).
(80)
Следователно проверката за изпълнение на условията от съдебната практика по делото Altmark следва да се извърши само по отношение на задачата за привличане на депозити с цел финансирането на социални жилища.
(81)
Комисията припомня, че държавите-членки разполагат с широки правомощия за оценка относно естеството на услугите, които биха могли да бъдат квалифицирани като услуги от общ икономически интерес. Тя счита, че с декретите за прилагане на разпоредбите на член 9 от Закона за изменение на Закона за финансите за 1975 г. (42) и на член 24 от Закона за изменение на Закона за финансите за 1982 г. (43), по-специално с постановлението от 27 септември 1991 г., ясно се възлага на Crédit Mutuel задачата (така, както е определена в член R 323-10 и член R 331-14 от кодекса на строителството и жилищата) за привличане на финансови средства с цел прехвърлянето им на CDC, което ще позволи да бъдат финансирани социални жилища. Комисията счита, че с квалифицирането на тази задача като услуга от общ икономически интерес Франция не е допуснала явна грешка в оценката.
(82)
По силата на четвъртото условие от съдебната практика по делото Altmark„когато изборът на предприятие, на което в конкретен случай да се възложи изпълнението на задълженията за обществена услуга, не е извършен в рамките на процедура за обществена поръчка, която създава условия за избор на кандидата, способен да предостави тези услуги при най-ниски разходи за съответната общност, необходимото ниво на компенсация трябва да бъде определено въз основа на анализ на разходите, които едно средно предприятие, добре ръководено […] за изпълнение на изискванията за предоставяне на обществена услуга би направило за изпълнение на тези задължения, като се отчитат свързаните с това приходи, както и една разумна печалба във връзка с изпълнение на тези задължения“ (44).
(83)
Комисията счита, че четвъртото условие не е изпълнено, що се отнася до задачата за привличане на депозити, прехвърляни към CDC с цел финансирането на социални жилища. Следва да се отбележи, че държавата не е възложила тази задача на предложилия най-добрата оферта в рамките на обществена тръжна процедура, а чрез директни преговори с Crédit Mutuel. Размерът на комисионата за посредничество не е бил определен въз основа на разходите за изпълнение на услуга от общ икономически интерес, които би направило едно средно предприятие с добро управление. Размерът на комисионата за посредничество от 1,3 % не би могъл да се основава на реалните разходи, направени от Crédit Mutuel за изпълнението на услугата от общ икономически интерес, тъй като през септември 1991 г. не е съществувало отделно счетоводство за продукта „синя книжка“, благодарение на което да бъдат установени разходите специално за продукта „синя книжка“, фигуриращи в счетоводните отчети на банката. Отделното счетоводство за продукта „синя книжка“ е било въведено няколко години по-късно и е реконструирано със задна дата за годините преди 1991 г. Следователно не съществува индикация, че размерът на комисионата за посредничество е бил определен въз основа на разходите на едно средно предприятие с добро управление за изпълнението на въпросната услуга от общ икономически интерес. Френските органи изтъкват, че като цяло Crédit Mutuel е добре управлявано предприятие. Въпреки това те не доказват достатъчно добре това свое твърдение, като се позовават основно на съображение 13 от решението за разширяване, в което Комисията посочва само общите финансови резултати (размер на баланса, нетен финансов резултат, съотношение между разходи и приходи, собствен капитал и коефициент на платежоспособност) на Crédit Mutuel през 2004 г. Във всички случаи, ако държавата-членка е определила нивото на компенсиране въз основа на анализ на разходите на средно предприятие с добро управление, не би следвало да ѝ бъде трудно да го докаже пред Комисията и да изложи следваната методология, което Франция в случая не е направила. Накрая, фактът, че след либерализирането на продуктите „книжка А“ и „синя книжка“ от 1 януари 2009 г. комисионата за посредничество на Crédit Mutuel е намаляла от 1,1 % на 0,6 %, показва, че нивото на компенсиране е било по-високо от това, което би било определено въз основа на разходите на едно средно предприятие с добро управление, изпълняващо същата задача от общ интерес.
(84)
Тъй като условията от съдебната практика по делото Altmark са кумулативни, при неизпълнение на което и да е от тях съдебната практика не може да бъде приложена и разглежданата мярка би могла да представлява държавна помощ. От горепосочените съображения следва, че разглежданата мярка не изпълнява четвъртото условие от съдебната практика по делото Altmark. Следователно съдебната практика по това дело е неприложима и следва да се провери дали действително мярката е държавна помощ (45) (46).
7.1.2. Изпълнени са условията за наличие на държавна помощ
(85)
Съгласно член 107, параграф 1 от ДФЕС всяка помощ, предоставена от държава-членка или чрез ресурси на държава-членка, под каквато и да било форма, която нарушава или заплашва да наруши конкуренцията чрез поставяне в по-благоприятно положение на определени предприятия или производството на някои стоки, доколкото засяга търговията между държавите-членки, е несъвместима с вътрешния пазар.
7.1.2.1. Приписване на държавата и на ресурси на държавата
(86)
Комисионата за посредничество е била изплащана ежегодно (47) на Crédit Mutuel от CDC по силата на договор между държавата и Crédit Mutuel, с който са били определени условията за прилагане на постановлението от 27 септември 1991 г. Размерът на комисионата за посредничество е бил определен от държавата с цел компенсиране на задължението за изпълнение на обществена услуга. Освен това CDC е държавно предприятие и действията му следва да бъдат приписани на държавата (48). От това следва, че е изпълнено условието за приписване на държавата и за използване на държавни ресурси.
7.1.2.2. Селективност
(87)
Комисионата за посредничество е била предоставена единствено на Crédit Mutuel в отговор на задължението за привличане на спестявания, прехвърляни на CDC с цел финансиране на социални жилища, което е било осъществявано чрез продукта „синя книжка“, за разпространението на който Crédit Mutuel е имала изключителното право. От това следва, че мярката има селективен характер.
7.1.2.3. Условията от съдебната практика по делото Altmark не са изпълнени, разследване за наличие на предимство, нарушаващо конкуренцията
(88)
Тъй като представлява прехвърляне на държавни ресурси в полза единствено на Crédit Mutuel, комисионата за посредничество е подобрила конкурентното положение на тази банка в сравнение с това на нейните конкуренти. Съгласно практиката на Съда подобряването на конкурентното положение на дадено предприятие чрез предоставяне на държавна помощ най-общо е доказателство, че е нарушена конкуренцията спрямо останалите предприятия, които не са получили подобна помощ (49).
7.1.2.4. Засягане на търговията между държавите-членки
(89)
Освен това, съгласно обичайната практика на Съда търговията между държавите-членки е засегната тогава, когато предприятието получател упражнява дейността си в сфера, отворена за конкуренцията, и тази дейност включва търговия между държави-членки (50). Впрочем след 1979 г. пазарният дял на чуждестранните банки е достигал 8 % при кредитните дейности (4 % за банковите клонове, нерегистрирани като юридически лица, 4 % за дъщерните дружества, регистрирани като юридически лица съгласно френското законодателство), 4,5 % при депозитните дейности (съответно 2 % и 2,5 %). Делът на европейските банки, без тези от Франция, по отношение на общия брой на чуждестранните банки е бил 50 % при кредитите, 70 % при депозитите. Следователно още през 70-те години Crédit Mutuel е работила в условията на конкуренция с чуждестранни банкови мрежи на територията на Франция. Освен това пазарът на ликвидни спестовни продукти, част от който е спестовният продукт „синя книжка“ и който включва също така продуктите Codevi, LEP („популярна спестовна книжка“), „жълта книжка“, банковите сметки по обикновени спестовни книжки и CEL („жилищна спестовна сметка“) (51), по време на разглеждания период вече е бил отворен за конкуренцията.
(90)
Въз основа на горепосоченото Комисията заключава, че са изпълнени четирите условия за наличие на държавна помощ.
7.1.2.5. Неправомерност на мярката за помощ
(91)
Накрая, мярката за помощ е неправомерна, тъй като за нея не е било отправено уведомление до Комисията в съответствие с член 108, параграф 3 от ДФЕС и е била приведена в действие след влизането в сила във Франция на Договора за създаването на Европейската икономическа общност.
(92)
В отговор на аргумента на френските органи, според който държавната помощ е била вече съществуваща поради това, че е била приета преди изтичането на срока за транспониране, 1 януари 1993 г., на втората банкова директива, Комисията подчертава, че целта на тази директива е била изграждане на вътрешния пазар в сектора на кредитните институции с оглед свобода на установяване и свободно предоставяне на услуги. От това не следва, че въпросният пазар е бил затворен за конкуренцията преди въвеждането на комисионата за посредничество, а само че все още са съществували определени пречки пред свободата на установяване и свободното предоставяне на услуги в банковия сектор. От решението от 10 май 2007 г. става ясно, че продуктът „синя книжка“ е част от „пазара“ на ликвидни спестовни продукти, което предполага отвореност на въпросната дейност за конкуренцията и по никакъв начин не потвърждава аргумента на френските органи, според който въпросната дейност е била отворена за конкуренцията едва през 1993 г. Точно обратното, в решението се посочва съществуването на „зрял“ пазар (52).
7.2. Съвместимост на помощта с вътрешния пазар
(93)
Тъй като разглежданата мярка съдържа елементи на държавна помощ, Комисията трябва да анализира съвместимостта ѝ с вътрешния пазар.
(94)
Съгласно член 106, параграф 2 от ДФЕС: „предприятията, които са натоварени с функцията да оказват услуги от общ икономически интерес […] се подчиняват на разпоредбите, съдържащи се в Договорите, и в частност на правилата на конкуренцията, доколкото прилагането на тези правила не препятства фактически или юридически изпълнението на специфичните задачи, които са им възложени. Развитието на търговията не трябва да се засяга до степен, която би била в противоречие с интересите на Съюза“.
(95)
Съгласно практиката на Съда, практиката на Комисията и рамката на Общността от 2005 г. значението на член 106, параграф 2 от ДФЕС е, че държавна помощ, предоставена на предприятие, което е натоварено с задачата да оказва услуги от общ икономически интерес, може да бъде обявена за съвместима с вътрешния пазар, ако мярката за помощ отговаря на следните условия:
а)
предоставяната услуга има характеристиките на услуга от общ икономически интерес;
б)
предприятието действително е било натоварено от страна на държавата с изпълнението на тази услуга от общ икономически интерес чрез един или няколко официални акта;
в)
спазени са принципите за необходимост и пропорционалност, и
г)
развитието на търговията не е засегнато до степен, която би била в противоречие с интересите на Съюза.
(96)
Условия a) и б) са изпълнени по причините, изложени в съображение 81.
(97)
Що се отнася до условие г), Комисията не разполага с данни, че търговията между държавите-членки е засегната до такава степен, че помощта да не отговаря на това условие. По-специално с решението от 10 май 2007 г. се иска прекратяване на изключителното право за разпространение на продукта „синя книжка“, тъй като специалните права, свързани с разпространението на този спестовен продукт, представляват ограничение за свободното предоставяне на услуги в рамките на Общността (53). Въпреки това, доколкото комисионата за посредничество не е представлявала свръхкомпенсиране на задачата за осъществяване на услугата от общ икономически интерес, възложена на Crédit Mutuel, тя не може да бъде разглеждана като засягаща развитието на търговията до степен, която би била в противоречие с интересите на Съюза.
(98)
Поради това по-долу Комисията проверява дали са били спазени принципите за необходимост и пропорционалност, т.е. дали размерът на компенсацията, каквато е комисионата за посредничество, не е надвишавал това, което е необходимо за покриване на разходите, понесени при изпълнение на задълженията за обществена услуга, като се отчитат съответните постъпления и една разумна печалба за изпълнение на тези задължения (54).
(99)
При проверката за евентуална липса на свръхкомпенсация (вж. подраздел 7.2.5) Комисията следва - за периода от 27 септември 1991 г. (вж. подраздел 7.2.1) до 31 декември 2005 г. - глобален подход (вж. подраздел 7.2.2). Тя отчита всички предимства, свързани с продукта „синя книжка“, без обаче да включва евентуален притегателен ефект, чийто обхват не е било възможно да бъде определен (вж. подраздел 7.2.3). Отчетена е определена разумна печалба (вж. подраздел 7.2.4), включително за привлечените средства, които са били прехвърляни на CDC.
7.2.1. Начало на разглеждания период (27 септември 1991 г.)
(100)
В решението за разширяване изчисляването на нетния финансов резултат от продукта „синя книжка“ с цел да бъде направена оценка относно съществуването на евентуална свръхкомпенсация е включвало приходите за цялата 1991 г. (55) С други думи нетният финансов резултат от средствата със свободно предназначение и от тези с предназначение от общ икономически интерес е бил отчетен, считано от 1 януари 1991 г.
(101)
Както беше посочено в съображения 75 и 76, единствената мярка, която се разследва в рамките на настоящия случай, е комисионата за посредничество, въведена на 27 септември 1991 г., в момента, когато Crédit Mutuel е била задължена да прехвърля привлечените от нея средства към CDC с цел финансиране на социални жилища. Преди тази дата не са съществували нито комисионата за посредничество, нито прехвърлянето на средства към CDC. От това следва, че Комисията трябва да започне оценката си относно пропорционалността на помощта след тази дата.
(102)
Следователно разходите и приходите, свързани с изпълнението на услугата от общ икономически интерес, не могат да се отнасят за периода преди 27 септември 1991 г. С други думи, едва след въвеждането на разглежданата мярка за помощ (комисионата за посредничество) мога да бъдат отчитани разходите и приходите, свързани с изпълнението на услуга от общ икономически интерес, финансирана от тази мярка. В заключение Комисията счита, че в решението ѝ за разширяване на процедурата е имало известна непоследователност, тъй като мярката за помощ е била ограничена единствено до въведената на 27 септември 1991 г. комисиона за посредничество, но е било запазено отчитането на нетния финансов резултат от продукта „синя книжка“ за периода 1 януари 1991 г.-27 септември 1991 г.
(103)
Тъй като Crédit Mutuel може да предостави данни за нетния финансов резултат от средствата с предназначение от общ икономически интерес и тези с общо предназначение само на годишна база, Комисията счита, че за 1991 г. следва да се вземе предвид само нетният резултат, съответстващ на периода от 27 септември 1991 г. до 31 декември 1991 г., и нетният резултат за цялата 1991 година се изчисли пропорционално на съответния брой дни, т.е. 96/365. Нетният финансов резултат от средствата, които са били прехвърлени към CDC през 1991 г., може да бъде взет предвид изцяло, тъй като, както беше посочено в съображение 101, въпросното прехвърляне е било въведено именно след 27 септември 1991 г., така че, по същество нито една част от този резултат не се отнася за периода от 1 януари 1991 г. до 27 септември 1991 г.
7.2.2. Глобален подход до края на 2005 г. и подход по години след това
(104)
В решението си за разширяване Комисията препоръча възприемането на подход по години, за да се прецени дали е налице евентуално свръхкомпенсиране. Този подход произтича от рамката на Общността от 2005 г. и се различава от предишната практика на Комисията. Когато преди приемането на рамката на Общността от 2005 г. Комисията трябваше да направи оценка за съществуването на евентуално свръхкомпенсиране, тя следваше подход, който би могъл да бъде определен като „глобален“, при който размерът на компенсацията в годините със свръхкомпенсиране можеше, без ограничение, да бъде намален с размера на компенсацията в годините на недостатъчно компенсиране (56).
(105)
По силата на точка 26 от рамката на Общността от 2005 г. Комисията ще прилага разпоредбите на тази рамка спрямо помощи, за които не е отправено уведомление, ако помощта е била отпусната след публикуването на рамката в Официален вестник на Европейския съюз, а в останалите случаи - разпоредбите, които са в сила в момента на отпускането на помощта. Разглежданата помощ е отпускана ежегодно (57) и за нея не е било отправено уведомление. Публикуването на рамката на Общността от 2005 г. в Официален вестник на Европейския съюз е станало на 29 ноември 2005 г. Следователно за периода преди 2006 г. следва да се прилагат правилата, които са в сила в момента на отпускането на помощта, а за периода от 1 януари 2006 г. до края на срока на помощта - 31 декември 2008 г. - рамката на Общността от 2005 г.
(106)
С рамката на Общността от 2005 г. се въвежда „годишен“ подход, доколкото изчисляването на евентуална свръхкомпенсация трябва да се извършва по години, без размерът на годишна свръхкомпенсация да може да се прехвърля в следващата година, освен когато този размер не надвишава 10 % от размера на годишната компенсация (58).
(107)
За разлика от това, преди приемането на рамката на Общността от 2005 г., когато Комисията проверяваше дали дадено предприятие не е било свръхкомпенсирано за изпълнението на задачата за услуга от общ икономически интерес, тя следваше „глобален“ подход (вж. съображение 104) (59).
(108)
При глобалния подход нетният резултат за всяка година, натрупан година по година, се актуализира чрез прилагане на референтния лихвен процент за Франция към 1 януари на всяка година (60).
7.2.3. Предимства, които са взети предвид
(109)
Съгласно точка 17, първо изречение от рамката на Общността от 2005 г. „приходите, които трябва да бъдат взети предвид, включват като минимум всички приходи, реализирани от услугата от общ икономически интерес“. Следователно при проверката за липса на евентуално свръхкомпенсиране следва да се взема предвид нетният резултат от средствата с предназначение от общ икономически интерес и този от средствата със свободно предназначение през разследвания период. Комисията счита, че тези резултати са приходи, въведени от Франция от 27 септември 1991 г. в полза на Crédit Mutuel в рамките на изпълнението от страна на последната на услугата от общ икономически интерес за финансиране на социални жилища посредством CDC. Тези средства се основават, с оглед на аналитичното счетоводство, на специфичен ресурс - депозитите, привлечени благодарение на разпространението на продукта „синя книжка“. В условията на пазарна конкуренция (без специални права за разпространение на освободен от данъчно облагане спестовен продукт) Crédit Mutuel не би могла да си осигури този ресурс на същата цена, така че съответните средства и ресурси трябва да бъдат взети предвид в контекста на цялостната икономическа структура на продукта „синя книжка“. Освен това самата Франция потвърди наличието на връзка между тези средства, продукта „синя книжка“ и задачата за финансиране на социални жилища чрез прехвърляне на средствата по този продукт към CDC след 1991 г. (61). С други думи, като възлага на Crédit Mutuel на 27 септември 1991 г. услугата от общ икономически интерес за привличане на депозити, прехвърляни към CDC и предназначени за финансиране на социални жилища, Франция потвърждава, че е предоставила на банката правото да разпространява спестовния продукт „синя книжка“. Следователно печалбата в резултат на използването на средствата по тези депозити следва да бъде разглеждана, считано от тази дата, като приход, предоставян на Crédit Mutuel за изпълнението на услугата от общ икономически интерес.
(110)
Жалбоподателят и други институции или организации (Съветът по конкуренцията и докладите на парламентаристи или научни организации (62)) считат, че изключителното право за разпространение на продукта „синя книжка“ е предизвикало „притегателен ефект“, като с това е позволило на Crédit Mutuel да привлече и задържи клиенти, на които е продала и други банкови продукти освен продукта „синя книжка“. В решението си за разширяване на процедурата Комисията не изключва продуктът „синя книжка“ да е довел до генерирането на индиректни приходи, дължащи се на притегателния ефект (63), но припомня, че досега не е съществувала възможност за количествено определяне на подобни приходи (64).
(111)
В края на настоящото разследване Комисията констатира, че макар че не може да се изключи наличието на притегателен ефект, данните, които е събрала по случая, не ѝ позволяват с достатъчна достоверност да даде количествено определение на евентуалния притегателен ефект.
(112)
Предоставените от жалбоподателите документи съдържат предположения за съществуването на притегателен ефект, но не го доказват официално и още по-малко дават точна оценка на финансовото отражение на този ефект.
(113)
Що се отнася до проучването на Glais (вж. съображения 52 и 53), Комисията счита, че Crédit Mutuel има пълното право да твърди, че тези статистически анализи не предоставят никакво сигурно доказателство за количествено определим притегателен ефект.
(114)
В съображенията на жалбоподателите са предложени три субективни оценки. Най-напред, предвид факта, че другите банки са предложили да разпространяват продукта „синя книжка“ с комисиона от 1 %, жалбоподателите предлагат приблизителна оценка на притегателния ефект чрез изчисляване на разликата между размера на получаваната от Crédit Mutuel комисиона и този размер от 1 %, т.е. 0,3 %, което съответства на около 300 млн. FRF годишно. Във всички случаи обаче е невъзможно да се докаже дали конкурентите на Crédit Mutuel биха могли през разглеждания период да изпълнят тази задача при същите условия при това ниво на възнаграждението от 1 %. Освен това този първи аргумент не доказва притегателния ефект, а изглежда потвърждава тезата, че Crédit Mutuel е била свръхкомпенсирана, което, както ще бъде доказано, не е отговаря на истината. Нищо не доказва, че притегателният ефект съответства на разликата между комисионата за посредничество и най-ниската хипотетична комисиона, която конкурентите на Crédit Mutuel са предлагали да получават в замяна на разпространението на продукта „синя книжка“.
(115)
Съгласно втория метод, предложен от жалбоподателите, притегателният ефект би могъл да бъде измерен в зависимост от нарастването на пазарните дялове на Crédit Mutuel. Този метод на оценка е неприемлив, тъй като се основава на твърдението, че нарастването на пазарния дял се дължи единствено на продукта „синя книжка“, в потвърждение на което не съществуват никакви обективни доказателства.
(116)
Третата оценка на изключителното право за разпространение се основава на загубата на данъчни приходи вследствие на освобождаването от данъчно облагане на продукта „синя книжка“. Ако Crédit Mutuel е искала да разпространява спестовен продукт без данъчно освобождаване, като предлага, независимо от данъчното положение на вложителите, същата нетна възвръщаемост като тази на продукта „синя книжка“, тя щеше да понесе разходи за пропуснати ползи, равни на размера на условния данък, (потенциално) платен от вложителите. Според жалбоподателите натрупаното данъчно предимство в размер на 4,5 млрд. FRF за периода 1991-1997 г. трябва да се разглежда като предимство в същия размер, предоставено на Crédit Mutuel. Този начин на разсъждение е неприемлив, тъй като Crédit Mutuel най-вероятно не би могла да разпространява продукта „синя книжка“ при същите условия, ако трябваше да поеме изцяло разходите за освобождаването от данъчно облагане, което облагодетелства пряко членовете на дружеството.
(117)
Евентуалните предимства в разглеждания случай трудно могат да бъдат доказани и определени количествено. Прякото икономическо предимство от продукта „синя книжка“ може лесно да бъде установено от счетоводните сметки за продукта. За разлика от него икономическото предимство, дължащо се на продажбата на други продукти или услуги на клиенти, които са останали лоялни благодарение на продукта „синя книжка“, би могло да се установи в аналитичното счетоводство за съответните продукти, ако още на момента е било възможно да се разграничи продаденото на клиенти, лоялни на Crédit Mutuel или привлечени от нея благодарение на продукта „синя книжка“, от това, което е било продадено на клиенти, избрали Crédit Mutuel по друга причина, което в случая е невъзможно. Поради тази причина консултантът на Комисията не е могъл да направи оценка на евентуалния притегателен ефект с помощта на приложения счетоводен модел за оценка на преките икономически предимства, дължащи се на продукта „синя книжка“.
(118)
Останалите по-комплексни опити за оценка на притегателния ефект от страна на консултанта на Комисията не доведоха до успех. По тази причина Комисията счита, че при изчислението, свързано с проверката за липса на евентуална свръхкомпенсация, не може да вземе предвид евентуалното предимство, дължащо се на притегателния ефект.
7.2.4. Изчисляване на разумната печалба
(119)
При проверката за липса на свръхкомпенсация на предприятието, натоварено с изпълнението на услуга от общ икономически интерес, следва да се вземе предвид определена разумна печалба (65). В рамката на Общността от 2005 г. се уточнява, че „ „разумната печалба“ следва да се разбира като коефициент на възвращаемост на собствения капитал с отчитане на риска - или липсата на риск - за предприятието […]. По принцип този коефициент не трябва да надвишава средния коефициент за съответния сектор през последните години“ (66).
(120)
В решението за разширяване (67) Комисията е счела, че спрямо привлечените средства с предназначение от общ икономически интерес и тези с общо предназначение би следвало да бъде приложена определена разумна печалба, достигаща средно 6 % от собствения капитал. Този процент, различен за всяка година и достигащ средна стойност от 6 %, съответства на процента на възвръщаемост, първоначално препоръчан от Crédit Mutuel: Crédit Mutuel е приела като разход за собствен капитал размера на реално разпределения дивидент през разглежданата година. В настоящото решение, когато става въпрос за вземането предвид на определена разумна печалба при проверката за липса на евентуална свръхкомпенсация, Комисията не се отдалечава, по отношение на привлечените средства с общо предназначение и тези с предназначение от общ икономически интерес, от вече възприетия подход в решението за разширяване, описан в раздел 7.2.5.
(121)
Въпреки това в решението си за разширяване (68) Комисията считаше, че няма да е необходимо да прилага тази разумна печалба спрямо депозитите, прехвърляни на CDC, доколкото последните не налагат разходи за собствен капитал с оглед на пруденциалното регулиране, тъй като тези депозити не са инвестирани от Crédit Mutuel, а само са предназначени за прехвърляне към CDC. От пруденциална гледна точка кредитният риск, свързан с привлечените средства, които се прехвърлят на CDC, се разглежда като равен на експозицията по отношение на държавата (Френската република), т.е. с рисково тегло, равно на нула, и следователно като неизискващ собствен капитал.
(122)
Отказът от разумна печалба от привлечените средства, които се прехвърлят на CDC, би довел до намаляване на общата разумна печалба (от една страна свързаната с привлечените средства с предназначение от общ икономически интерес и тези с общо предназначение, и от друга страна, разумната печалба, свързана с привлечените средства, които се прехвърлят на CDC) в периода 1991-1999 г. и до пълното ѝ изчезване след 2000 г., след като всички привлечени средства през 1999 г. се прехвърлят към CDC (69).
(123)
В писмото си от 1 септември 2006 г., с което представят съображенията си в отговор на решението за разширяване, френските органи потвърдиха, че прехвърляните към CDC средства не са изисквали регулаторен собствен капитал. Въпреки това според френските органи „предвид липсата на основание да се прилага европейският коефициент на платежоспособност от момента, в който Crédit Mutuel е започнала да прехвърля всички привлечени средства към CDC през 1999 г., Crédit Mutuel [предлага] при изчисляването на разумната печалба, съответстваща на продукта „синя книжка“, [да се включи] включва разходи за собствен капитал, получени чрез сравнение с този при останалите спестовни продукти и други ресурси“. Комисията не може да приеме подобен подход, тъй като с него спрямо прехвърляните към CDC средства изкуствено се налага нуждата от регулиран собствен капитал, определяна въз основа на средната нужда от капитал за другите активи на Crédit Mutuel, които са напълно независими от продукта „синя книжка“.
(124)
Липсата на нужда от регулаторен собствен капитал показва липсата на риск от кредитна загуба, какъвто е случаят със средствата, прехвърляни на CDC. Дейността по привличане на депозити от името на CDC не носи и ликвиден риск (с изключение на риска в рамките на месеца), нито падежна трансформация, тъй като размерът на средствата, предназначени за прехвърляне към CDC, се определя ежемесечно в зависимост от постъпилите депозити, а лихвеният процент, изплащан от CDC, се прехвърля незабавно към вложителите. Следователно е ясно, че тази услуга от общ икономически интерес носи ниско ниво на риск за Crédit Mutuel. Въпреки това съществуват някои други видове риск, като оперативен, икономически (риск от възможността размерът на възнаграждението да не покрива понесените разходи), правен риск и риск за репутацията на банката. Освен това има и други банкови дейности, като например предлагането на взаимни фондове, управлението на имущество или продажбата на финансови продукти (като акции и облигации), които не изискват регулаторен собствен капитал, но това не ги прави по-малко печеливши. Следователно не съществува пряка връзка между разходите за регулаторен собствен капитал - изчислен въз основа на пруденциални правила, чиято специфична цел по никакъв начин не е да се прави оценка на рентабилността на дадена дейност - и очакваната печалба от дадена дейност.
(125)
Въпреки това се налага констатацията, че в настоящия случай, макар че Комисията разрешава на Crédit Mutuel да реализира разумна печалба от привлечените средства, които се прехвърлят на CDC, тя признава, че определянето на адекватно ниво на тази печалба изисква комплексна икономическа оценка. Продуктът „синя книжка“ е нетипичен банков продукт със смесени характеристики на спестовен продукт и текуща сметка, като привлечените по него средства се прехвърлят на публична институция. Следователно не съществуват непосредствено сравними продукти, въз основа на които би могла да бъде определена разумната печалба от подобна дейност.
(126)
Поради липсата на продукт, сравним в достатъчно голяма степен с продукта „синя книжка“, Комисията счита, че в случая може да използва два показателя, позволяващи да се направи оценка дали, по отношение на прехвърляните към CDC средства, дадена печалба може да се счита за разумна. Тези два показателя са следните:
а)
маржът на печалбата в банковия сектор във Франция, т. е. нетните приходи преди облагане с данъци, разделени на оборота (в случая оборотът на банките са техните оперативни резултати). Въз основа на данните за банковия сектор във Франция за разглеждания период (от 27 септември 1991 г. до края на 2008 г.), маржът на печалбата е средно 23 % годишно;
б)
процентът на възвръщаемост в банковия сектор във Франция, т.е. нетните приходи преди облагане с данъци, разделени на размера на активите. Средният размер на годишния процент на възвръщаемост за целия разглеждан период е 45 основни пункта (0,45 %).
(127)
В долната таблица (70) са представени маржът на печалбата и процентът на възвръщаемост в банковия сектор във Франция за периода 1993-2008 г. (не са налични данни за периода преди 1993 г.):
1993 г.
1994 г.
1995 г.
1996 г.
1997 г.
1998 г.
1999 г.
2000 г.
2001 г.
2002 г.
2003 г.
2004 г.
2005 г.
2006 г.
2007 г.
2008 г. (72)
Нетни приходи преди облагане с данъци (71)
15,2
2,7
25,0
41,0
67,5
14,4
19,8
22,5
24,6
23,5
23,4
29,6
31,3
46,2
34,3
-4,4
Оперативен резултат (71)
362,4
335,4
345,6
356,1
375,3
60,8
64,6
70,5
74,9
77,0
80,6
83,5
89,5
104,1
98,0
79,1
Марж на печалбата
4,2 %
0,8 %
7,2 %
11,5 %
18 %
23,7 %
30,6 %
31,9 %
32,8 %
30,6 %
29,0 %
35,5 %
35,0 %
44,4 %
35,1 %
-5,6 %
Среден марж на печалбата
22,8 %
Активи (71)
Няма данни
16 333
17 216
18 291
19 894
3 052
3 394
3 452
3 783
3 793
3 960
4 390
5 275
6 041
7 061
7 699
Процент на възвръщаемост
Няма данни
0,02 %
0,15 %
0,22 %
0,34 %
0,47 %
0,58 %
0,65 %
0,65 %
0,62 %
0,59 %
0,68 %
0,59 %
0,77 %
0,49 %
-0,05 %
Среден процент на възвръща-емост
0,45 %
(128)
За да изчисли маржа на печалбата и процента на възвръщаемост на Crédit Mutuel по отношение на дейността по привличане на депозити, прехвърляни към CDC, Комисията използва следните стойности:
а)
за делител на маржа на печалбата - приходите, получени за дейността по привличане на депозити, прехвърляни към CDC, т.е. годишния размер на комисионата за посредничество;
б)
за делител на процента на възвръщаемост - депозитите, прехвърлени на CDC;
в)
за числител, т.е. резултата преди облагане с данъци, Комисията счита, че ако се приеме като разумна печалба марж от 4,2 % по отношение на дейността по привличане на депозити, прехвърляни на CDC, т.е. резултат преди облагане с данъци, представляващи 4,2 % от получената от CDC комисиона за посредничество, Crédit Mutuel не получава свръхкомпенсация (вж. таблицата в съображение 132).
(129)
Що се отнася до втория показател (процента на възвръщаемост), Комисията отбелязва, че ако процент на възвръщаемост от 5 базисни пункта е взет предвид като разумна печалба от дейността по привличане на депозити, прехвърляни на CDC, т.е. ако се вземе предвид резултат преди облагане с данъци, представляващ 0,05 % от общата сума на депозитите, прехвърлени на CDC, от това следва, че Crédit Mutuel не е получила свръхкомпенсация за управлението на продукта „синя книжка“ през разглеждания период.
(130)
Съгласно рамката на Общността от 2005 г. разумната печалба не трябва да надхвърля средния процент, установен в съответния сектор за разглеждания период. Ако бъде разрешен марж на печалбата от 4,2 %, той ще представлява по-малко от една пета от средния марж на печалбата в банковия сектор (22,8 %). Предвид на това, че, както беше посочено в съображение 124, дейността по привличане на депозити, които се прехвърлят на CDC, е дейност с нисък риск и следователно с ниска възвръщаемост, Комисията счита, че марж на печалбата от 4,2 % не е прекомерно висок и в случая може да се приеме за разумна печалба.
(131)
По същия начин Комисията счита, че ако бъде приета печалба от 5 базисни пункта за привлечените средства, прехвърляни на CDC, тя ще бъде разумна предвид средния процент на възвръщаемост от 45 базисни пункта в банковия сектор във Франция за разглеждания период и ще представлява нисък и консервативен праг на това, което може да се приеме за разумна печалба в конкретния случай. Също така това ниско ниво на печалбата отразява ясно нивото на риска, който поема Crédit Mutuel по отношение на дейността си за привличане на депозити за сметка на CDC, който, както беше посочено в съображение 124, е нисък.
7.2.5. Проверка за липсата на свръхкомпенсация
(132)
Въз основа на горепосоченото Комисията извърши проверка - представена в долната таблица - за липсата на свръхкомпенсация по метода, изложен в подраздели 7.2.1-7.2.4 (73):
(в млн. евро)
КОМПЕНСАЦИЯ
СВРЪХКОМПЕНСИРАНЕ ИЛИ НЕДОСТАТЪЧНО КОМПЕНСИРАНЕ
Година
Комисиона за посредничество
(годишна)
Глобален подход (74)
(до края на 2005 г.)
Годишен подход (75)
(след 2006 г.)
1991 г. (27.9.1991 г.-31.12.1991 г.)
1,5
43,8
неприложимо
(глобалният подход се прилага до 2005 г., вж. подраздел 7.2.2)
1992 г.
9,1
125,1
1993 г.
16,8
184,0
1994 г.
36,6
127,3
1995 г.
59,5
114,5
1996 г.
74,7
107,8
1997 г.
82,3
88,4
1998 г.
118,9
92,0
1999 г.
188,9
98,3
2000 г.
188,2
106,3
2001 г.
181,9
91,3
2002 г.
187,8
76,3
2003 г.
197,7
61,2
2004 г.
204,4
45,7
2005 г.
196,7
15,0
2006 г.
[…]
-39,1
2007 г.
[…]
-24,3
2008 г.
[…]
-6,1
(133)
Вижда се, че свръхкомпенсацията в края на 2005 г. (15 млн. EUR) е по-малко от 10 % от компенсацията за 2005 г. (196,7 млн. EUR). По силата на точка 21 от рамката на Общността от 2005 г. тази сума може да бъде пренесена в следващата година. Крайният резултат е недостатъчно компенсиране в размер на -6,1 млн. EUR в края на 2008 г. за целия разглеждан период.
(134)
Следователно Комисията може да заключи, че Crédit Mutuel не е била свръхкомпенсирана с комисионата за посредничество за възложената ѝ услуга от общ икономически интерес, считано от 27 септември 1991 г. до края на 2008 г.
8. ЗАКЛЮЧЕНИЕ
(135)
Заключението на Комисията е, че Френската република неправомерно е привела в действие разглежданата мярка в нарушение на член 108, параграф 3 от ДФЕС. Въпреки това помощта може да се счита за съвместима с вътрешния пазар по силата на член 106, параграф 2 от ДФЕС, тъй като компенсацията, изплащана от страна на държавата, не е надвишавала необходимото за покриване на разходите, понесени при изпълнение на задълженията за обществена услуга, като се отчитат съответните постъпления и една разумна печалба за изпълнение на тези задължения,
ПРИЕ НАСТОЯЩОТО РЕШЕНИЕ:
Член 1
Държавната помощ, приведена в действие от Френската република в полза на Crédit Mutuel с постановлението от 27 септември 1991 г. за определяне на средствата с предназначение от общ интерес на Crédit Mutuel, е съвместима с вътрешния пазар.
Член 2
Адресат на настоящото решение е Френската република.
Съставено в Брюксел на 24 май 2011 година.
ΑΠΌΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΉΣ
της 24ης Μαΐου 2011
σχετικά με την κρατική ενίσχυση C 88/97 που χορήγησε η Γαλλική Δημοκρατία υπέρ της Crédit Mutuel
[κοινοποιηθείσα υπό τον αριθμό Ε(2011) 3436]
(Το κείμενο στη γαλλική γλώσσα είναι το μόνο αυθεντικό)
(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)
(2011/747/ΕΕ)
Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ,
Έχοντας υπόψη τη Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και ιδίως το άρθρο 108 παράγραφος 2 πρώτο εδάφιο,
Έχοντας υπόψη τη συμφωνία για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο, και ιδίως το άρθρο 62 παράγραφος 1 στοιχείο α),
Αφού κάλεσε τους ενδιαφερομένους να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σύμφωνα με το εν λόγω άρθρο (1) και έχοντας υπόψη τις παρατηρήσεις αυτές,
Εκτιμώντας τα ακόλουθα:
1. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ
(1)
Στις 25 Ιανουαρίου 1991, η Association française des banques (εφεξής «AFB»), η Chambre syndicale des banques populaires (CSBP) και η Crédit Agricole κατέθεσαν καταγγελία ισχυριζόμενες ότι το γαλλικό κράτος είχε χορηγήσει ενισχύσεις στην Crédit Mutuel.
(2)
Το πρώτο αίτημα για πληροφορίες της Επιτροπής σχετικά με το Livret bleu (μπλε βιβλιάριο) διατυπώθηκε με επιστολή της 27ης Μαΐου 1991.
(3)
Με επιστολή της 6ης Φεβρουαρίου 1998, η Επιτροπή ενημέρωσε τις γαλλικές αρχές σχετικά με την απόφασή της να κινήσει την προβλεπόμενη από το άρθρο 88 παράγραφος 2 της Συνθήκης ΕΚ ((νυν άρθρο 108 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ) διαδικασία σχετικά με τα ενδεχόμενα μέτρα χορήγησης ενισχύσεων που περιλαμβάνονται στον μηχανισμό αποταμίευσης του Livret bleu (2).
(4)
Στις 8 Απριλίου 1998, οι γαλλικές αρχές απάντησαν στα ερωτήματα που έθετε η Επιτροπή στην απόφασή της για την κίνηση διαδικασίας.
(5)
Στις 18 Ιουνίου 1998, η Crédit Mutuel απέστειλε επιστολή στην Επιτροπή με την επιχειρηματολογία της που είχε ως στόχο να καταρρίψει τον χαρακτηρισμό των μέτρων τα οποία αφορούσε η απόφαση για την κίνηση της διαδικασίας ως κρατικών ενισχύσεων, καθώς και φάκελο αναλυτικής λογιστικής για το Livret bleu. Πολλά ενδιαφερόμενα μέρη απέστειλαν επίσης τις παρατηρήσεις τους στην Επιτροπή (βλέπε τμήματα 3 και 4, αιτιολογικές σκέψεις 48 έως 59), η οποία τις διαβίβασε στις γαλλικές αρχές στις 3 Σεπτεμβρίου 1998.
(6)
Οι καταγγέλλοντες απέστειλαν στην Επιτροπή τέσσερα συμπληρωματικά υπομνήματα με επιστολές στις 29 Οκτωβρίου 1999, 16 Μαΐου 2000, 16 Οκτωβρίου 2000 και 19 Ιανουαρίου 2001, τα οποία η Επιτροπή διαβίβασε στις γαλλικές αρχές στις 21 Φεβρουαρίου 2000 και 3 Νοεμβρίου 2000.
(7)
Στις 5 Φεβρουαρίου 2001, η Επιτροπή διαβίβασε στις γαλλικές αρχές τα έγγραφα που είχε λάβει από την AFB.
(8)
Από τον Νοέμβριο του 1998 έως τον Δεκέμβριο 1999, ένας σύμβουλος (3) (εφεξής καλούμενος «σύμβουλος της Επιτροπής») διενήργησε έλεγχο της αναλυτικής λογιστικής του Livret bleu. Η έκθεση του συμβούλου υποβλήθηκε για εξέταση στις γαλλικές αρχές και στην Crédit Mutuel στις 10 Ιανουαρίου 2000. Στις 7 Φεβρουαρίου 2000, πραγματοποιήθηκε συνεδρίαση τεχνικού χαρακτήρα σχετικά με την έκθεση αυτή, στην οποία έλαβαν μέρος οι υπηρεσίες της Επιτροπής, επικουρούμενες από τον σύμβουλό τους, οι γαλλικές αρχές και η Crédit Mutuel.
(9)
Με επιστολή της 14ης Σεπτεμβρίου 1999, οι υπηρεσίες της Επιτροπής ζήτησαν από τις γαλλικές αρχές να δώσουν διευκρινίσεις σχετικά με τις αποστολές εξυπηρέτησης του γενικού συμφέροντος που ανατέθηκαν στην Crédit Mutuel. Στις 21 Φεβρουαρίου 2000, 3 Νοεμβρίου 2000 και 5 Φεβρουαρίου 2001, οι υπηρεσίες της Επιτροπής διαβίβασαν στις γαλλικές αρχές, για να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους, διάφορα έγγραφα (4) που υπέβαλαν οι καταγγέλλοντες αναφορικά με το ενδεχόμενο «αποτέλεσμα προσελκύσεως πελατών» του Livret bleu (βλέπε επιμέρους τμήμα 7.2.3, αιτιολογικές σκέψεις 110 έως 118). Οι γαλλικές αρχές απάντησαν με επιστολή της 1ης Φεβρουαρίου 2001.
(10)
Στις 11 Απριλίου 2000, η Επιτροπή έλαβε καταγγελία της ομοσπονδίας τραπεζών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (FBUE) σχετικά με τις ενισχύσεις τις οποίες χορηγεί το γαλλικό κράτος στην Crédit Mutuel υπό μορφή δικαιώματος αποκλειστικής διανομής του προϊόντος του Livret bleu.
(11)
Τον Μάιο του 2000, η εθνική συνομοσπονδία της Crédit Mutuel ανέθεσε στην εταιρεία εξωτερικού λογιστικού ελέγχου Arthur Andersen να εξετάσει τη μεθοδολογία των εργασιών αναλυτικής λογιστικής της Crédit Mutuel και της κατάρτισης του λογαριασμού εκμετάλλευσης του Livret bleu. Η αποστολή αυτή ολοκληρώθηκε τον Σεπτέμβριο του 2000 με την υποβολή λεπτομερούς έκθεσης για τον λογαριασμό εκμετάλλευσης του Livret bleu, σύμφωνα με την οποία η αναλυτική λογιστική του Livret bleu έχει ως αποτέλεσμα ζημία προ φόρων ύψους 498 εκατ. γαλλικών φράγκων (FRF). Το συμπέρασμα αυτό βασιζόταν στον συνυπολογισμό «διορθωτικών συντελεστών». Στις 2 Φεβρουαρίου 2001, πραγματοποιήθηκε συνεδρίαση σχετικά με αυτή την έκθεση μεταξύ της Επιτροπής και της Crédit Mutuel. Μετά τις παρατηρήσεις που διατύπωσε η Επιτροπή, η Crédit Mutuel ζήτησε από την Arthur Andersen να διαβιβάσει επεξηγηματικό σημείωμα, της 8ης Φεβρουαρίου 2001, που αιτιολογεί τη μέθοδο που χρησιμοποίησε, την επονομαζόμενη «διόρθωση της υπεραντιστάθμισης της δραστηριότητας IARD» [δραστηριότητα ασφάλισης ζημιών (5) της Crédit Mutuel], για την οποία είχαν διατυπώσει επικρίσεις οι υπηρεσίες της Επιτροπής.
(12)
Τον Απρίλιο του 2001, η Επιτροπή ζήτησε από τον σύμβουλό της να εντοπίσει τις αποκλίσεις ανάμεσα στην έκθεσή του και εκείνη της Arthur Andersen και να προσδιορίσει τις τροποποιήσεις δεδομένων ή μεθοδολογίας που θα μπορούσαν, ενδεχομένως, να ενσωματωθούν στην προηγούμενη έκθεσή του. Η νέα τελική έκθεση του συμβούλου της Επιτροπής παραδόθηκε στις 23 Ιουλίου 2001. Η έκθεση εκτιμά το αποτέλεσμα της αναλυτικής λογιστικής του Livret bleu σε συσσωρευμένο μη κεφαλαιοποιημένο κέρδος 1,074 δισεκατ. γαλλικά φράγκα (εφεξής «FRF») (163,7 εκατ. ευρώ). Η έκθεση αυτή υποβλήθηκε αυθημερόν στις γαλλικές αρχές. Σε συνεδρίαση της 26ης Ιουλίου 2001 μεταξύ της Επιτροπής, των γαλλικών αρχών, της Crédit Mutuel και της Arthur Andersen, οι δύο τελευταίες εξέφρασαν τη διαφωνία τους με τα τελικά συμπεράσματα του συμβούλου της Επιτροπής. Η Arthur Andersen υποστήριξε με εμμονή τα προηγούμενα συμπεράσματά της σε έγγραφο της 13ης Σεπτεμβρίου 2001, το οποίο προσαρτήθηκε σε επιστολή που απέστειλαν οι γαλλικές αρχές στις 15 Σεπτεμβρίου 2001. Οι γαλλικές αρχές απέστειλαν στην Επιτροπή νέο υπόμνημα νομικής ανάλυσης του Livret bleu με βάση την κοινοτική νομοθεσία ανταγωνισμού, στις 26 Οκτωβρίου 2001, καθώς και έγγραφο της 7ης Ιανουαρίου 2002 σχετικά με το κόστος που συνεπάγεται η εκπλήρωση της αποστολής δημόσιας υπηρεσίας, το οποίο επαναλαμβάνει, χωρίς νέα στοιχεία, τα αριθμητικά στοιχεία που είχε υποβάλει η Crédit Mutuel.
(13)
Το υπόμνημα που εστάλη στις 26 Οκτωβρίου 2001 από τις γαλλικές αρχές στην Επιτροπή εξηγούσε τους λόγους για τους οποίους, κατά την άποψή τους, i) το καθεστώς του Livret bleu δεν αποτελούσε ενίσχυση, ii) ακόμα και αν υποτεθεί ότι η Επιτροπή εμμένει στον χαρακτηρισμό των μέτρων ως ενίσχυσης, δεν μπορεί παρά να είναι προϋπάρχουσα ενίσχυση, και iii) πρόκειται, εν πάση περιπτώσει, για ενίσχυση συμβατή.
(14)
Με απόφαση της 15ης Ιανουαρίου 2002 (6) (εφεξής «η ακυρωθείσα απόφαση»), η Επιτροπή κήρυξε ασυμβίβαστη με την εσωτερική αγορά την κρατική ενίσχυση που εφαρμόζει η Γαλλική Δημοκρατία υπέρ της Crédit Mutuel.
(15)
Η απόφαση της 15ης Ιανουαρίου 2002 ακυρώθηκε από το Πρωτοδικείο στις 18 Ιανουαρίου 2005 (7).
(16)
Η Επιτροπή δεν άσκησε έφεση κατά της απόφασης του Πρωτοδικείου. Σύμφωνα με το άρθρο 266 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ, η Επιτροπή οφείλει να λάβει τα μέτρα που συνεπάγεται η εκτέλεση της απόφασης αυτής. Για τις κρατικές ενισχύσεις, αυτό σημαίνει ότι, μετά την ακύρωση της απόφασης, η διαδικασία επανέρχεται στο στάδιο της επίσημης διαδικασίας έρευνας.
(17)
Με απόφαση της 7ης Ιουνίου 2006 (8) (εφεξής «η απόφαση για την επέκταση του πεδίου της διαδικασίας»), η Επιτροπή επεξέτεινε την επίσημη διαδικασία έρευνας και διευκρίνισε το περιεχόμενο της σχετικής με ενδεχόμενη ενίσχυση εκτίμησής της.
(18)
Η Γαλλία κοινοποίησε στην Επιτροπή τις παρατηρήσεις της σχετικά με την απόφαση επέκτασης του πεδίου της διαδικασίας με επιστολές της 1ης Σεπτεμβρίου 2006 και της 7ης Σεπτεμβρίου 2006.
(19)
Στις 19 Σεπτεμβρίου 2006, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έλαβε καταγγελία της «Association des Victimes du Crédit Mutuel».
(20)
Η Επιτροπή έλαβε τις παρατηρήσεις της Crédit Mutuel με επιστολή της 13ης Οκτωβρίου 2006.
(21)
Η Επιτροπή διαβίβασε τις παρατηρήσεις της Crédit Mutuel στις γαλλικές αρχές με επιστολή της 31ης Οκτωβρίου 2006.
(22)
Μετά τις δύο αιτήσεις της Επιτροπής για συμπληρωματικές πληροφορίες, της 22ας Σεπτεμβρίου 2006 και της 28ης Νοεμβρίου 2006, η Γαλλία υπέβαλε πρόσθετες παρατηρήσεις με επιστολές της 8ης Νοεμβρίου 2006 και της 28ης Φεβρουαρίου 2007.
(23)
Η Επιτροπή συναντήθηκε με τις γαλλικές αρχές στις 19 Δεκεμβρίου 2006 και με την Crédit Mutuel στις 15 Ιανουαρίου 2007.
(24)
Στις 10 Μαΐου 2007, η Επιτροπή εξέδωσε απόφαση βάσει του άρθρου 86 παράγραφος 3 της Συνθήκης ΕΚ (νυν άρθρο 106 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ) σε συνάρτηση με τα άρθρα 43 και 49 της Συνθήκης ΕΚ (νυν άρθρα 49 και 56 της ΣΛΕΕ), δυνάμει της οποίας η Γαλλία πρέπει να θέσει τέλος στα ειδικά δικαιώματα (9) της Crédit Mutuel, των Caisses d’Épargne και της Banque Populaire να διανέμουν το Livret bleu (προκειμένου για την Crédit Mutuel) και το Livret A (προκειμένου για τις Caisses d’Épargne και την La Poste) (10).
(25)
Δεδομένου ότι η Γαλλία δεν έθεσε τέλος στα ειδικά δικαιώματα διανομής των Livrets A και Livrets bleus εντός της προθεσμίας των 9 μηνών που προβλέπεται στην απόφαση της 10ης Μαΐου 2007, η Επιτροπή κίνησε τη διαδικασία παράβασης που προβλέπεται στο άρθρο 226 της Συνθήκης ΕΚ (νυν άρθρο 258 της ΣΛΕΕ) αποστέλλοντας στη Γαλλία, στις 5 Ιουνίου 2008, προειδοποιητική επιστολή για μη συμμόρφωση με την απόφαση.
(26)
Στις 19 Σεπτεμβρίου 2009, η Επιτροπή ζήτησε νέες πληροφορίες από τη Γαλλία, τις οποίες αυτή έστειλε στις 13 Οκτωβρίου 2009.
(27)
Στις 8 Οκτωβρίου 2009, η Επιτροπή περάτωσε τη διαδικασία παράβασης, διότι η Γαλλία συμμορφώθηκε με την υποχρέωσή της να θέσει τέλος στα ειδικά δικαιώματα διανομής αυτών των βιβλιαρίων (11), με τη θέσπιση της μεταρρύθμισης της 1ης Ιανουαρίου 2009 που αποδεσμεύει τη διανομή των Livrets A και Livrets bleus (12).
(28)
Κατά τη διάρκεια του έτους 2010, η Επιτροπή έθεσε πολλά ερωτήματα στην Crédit Mutuel μέσω ηλεκτρονικών μηνυμάτων, στα οποία εκείνη απάντησε, επίσης με ηλεκτρονικά μηνύματα.
(29)
Η παρούσα απόφαση περατώνει, σύμφωνα με το άρθρο 13 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999 του Συμβουλίου, της 22ας Μαρτίου 1999, για τη θέσπιση λεπτομερών κανόνων εφαρμογής του άρθρου 93 της Συνθήκης ΕΚ (13), τη διαδικασία σχετικά με τα δυνητικά στοιχεία ενίσχυσης που περιλαμβάνονται στον μηχανισμό του Livret bleu.
2. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΟΥ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΥ ΤΟΥ LIVRET BLEU
2.1. Περιγραφή της Crédit Mutuel
(30)
Η Crédit Mutuel είναι αποκεντρωμένος τραπεζικός ή ασφαλιστικός όμιλος που αποτελείται από ένα εθνικό δίκτυο υποκαταστημάτων με καθεστώς συνεταιριστικών εταιρειών μεταβλητού κεφαλαίου. Η Crédit Mutuel διέπεται από τον νόμο της 10ης Σεπτεμβρίου 1947 που έθεσε τις αρχές της συνεργασίας. Είναι οργανωμένη σε τρία επίπεδα: τοπικό, περιφερειακό και εθνικό.
(31)
Ο όμιλος Crédit Mutuel περιλαμβάνει, υπό τις δύο επιγραφές του ομίλου [Crédit Mutuel και Crédit Industriel et Commercial (εφεξής «CIC»)], 6 000 περίπου σημεία πώλησης και απασχολεί πάνω από 72 000 εργαζομένους. Τα τοπικά υποκαταστήματα της Crédit Mutuel υπάγονται στις 18 περιφερειακές ομοσπονδίες που ανήκουν στην εθνική συνομοσπονδία της Crédit Mutuel, κεντρικό όργανο του δικτύου. Η CIC συγκεντρώνει 6 περιφερειακές τράπεζες και ειδικευμένες θυγατρικές εταιρείες, στη Γαλλία και στο εξωτερικό.
(32)
Η Crédit Mutuel είναι, επίσης, όμιλος που διαθέτει ενιαία διαχείριση η οποία εφαρμόζει σφαιρική πολιτική. Διατηρεί εσωτερική δημοσιονομική αλληλεγγύη στο επίπεδο της συνομοσπονδίας, η οποία εξασφαλίζει τη ρευστότητα των περιφερειακών ομοσπονδιών. Ο όμιλος παρουσιάζει τα χαρακτηριστικά μιας ενιαίας επιχείρησης από την άποψη του δικαίου του ανταγωνισμού, δεδομένου ότι παρουσιάζει ένα ενιαίο κέντρο αποφάσεων σε κεντρικό επίπεδο.
2.2. Περιγραφή του Livret bleu
(33)
Το Livret bleu αποτελούσε προϊόν αποταμίευσης που ρυθμιζόταν από το κράτος, το οποίο διένεμε αποκλειστικά η Crédit Mutuel.
(34)
Το προϊόν αυτό τύγχανε μερικής φορολογικής απαλλαγής σύμφωνα με τον διορθωτικό δημοσιονομικό νόμο για το 1975 (14). Οι τόκοι που καταβάλλονταν στους αποταμιευτές για τις καταθέσεις τύγχαναν φορολογικής απαλλαγής κατά τα δύο τρίτα. Το κράτος καθόριζε τον ακαθάριστο συντελεστή απόδοσης του Livret bleu για τους αποταμιευτές κατά τέτοιον τρόπο ώστε μετά την είσπραξη του φόρου (15) το καθαρό επιτόκιο να είναι ταυτόσημο με αυτό του Livret A, το οποίο είναι εξ ολοκλήρου αφορολόγητο.
(35)
Το κράτος καθόριζε τον συντελεστή απόδοσης του Livret bleu σε επίπεδο υψηλότερο από τον πληθωρισμό, βάσει της χρηματαγοράς. Ο τελευταίος καθαρός συντελεστής απόδοσης του Livret bleu, προτού τεθεί τέλος σε αυτό το προϊόν αποταμίευσης με τη μεταρρύθμιση της 1ης Ιανουαρίου 2009 (βλέπε αιτιολογική σκέψη 41), ήταν 4 % (16). Οι αποταμιευτές μπορούσαν να καταθέσουν στο Livret bleu τους μέχρι 15 300 ευρώ. Οι πόροι του Livret bleu από 13 δισεκατ. EUR (85 δισεκατ. FRF) το 1991 έφθασαν τα 22 δισεκατ. ευρώ το 2008.
(36)
Τα χαρακτηριστικά του Livret bleu -άμεση διαθεσιμότητα των πόρων, επιτρεπόμενα ποσά από 15 ευρώ και άνω, απουσία εξόδων (π.χ. για το άνοιγμα λογαριασμού) κ.λπ.- δημιουργούσαν μεγάλη ρευστότητα. Επίσης, στο Livret bleu μπορούσαν να γίνονται άμεσες χρεώσεις υπέρ του Δημόσιου Ταμείου ή δημοσίων επιχειρήσεων, όπως η EDF ή η France Télécom. Το Livret bleu, προϊόν αποταμίευσης που προοριζόταν για τους ιδιώτες, ήταν, επομένως, παρεμφερές από ορισμένες απόψεις με τρέχοντα λογαριασμό.
(37)
Οι υποχρεώσεις που αφορούσαν τη χρησιμοποίηση των πόρων που συγκεντρώνονταν μέσω του Livret bleu εξελίχθηκαν με τον καιρό.
(38)
Σε ένα πρώτο στάδιο, η Crédit Mutuel ήταν υποχρεωμένη να διαθέτει το 50 % των πόρων (ποσοστό το οποίο, το 1983 (17), αυξήθηκε στο 65 % των πόρων και στο 80 % των νέων συγκεντρωθέντων πόρων) σε χρήσεις που εξυπηρετούν το γενικό συμφέρον (ιδίως τη χρηματοδότηση οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης και άλλων δημόσιων οργανισμών), ενώ η τράπεζα διέθετε την ελευθερία διαχείρισης του υπολοίπου (εφεξής «ελεύθερες χρήσεις»).
(39)
Το σύστημα αυτό αναμορφώθηκε ριζικά με διάταγμα της 27ης Σεπτεμβρίου 1991 (18) με το οποίο το Livret bleu ευθυγραμμίστηκε με το σύστημα του Livret A. Πράγματι, μετά το διάταγμα αυτό, το σύνολο των νέων καταθέσεων (19) τέθηκε υπό κεντρική διαχείριση στην Caisse des Dépôts et Consignation (εφεξής «CDC») η οποία, σε αντιστάθμιση, κατέβαλε στην Crédit Mutuel προμήθεια διαμεσολάβησης. Η προμήθεια αυτή, η οποία αρχικά είχε καθοριστεί στο 1,3 % των ποσών του Livret bleu που διατίθενταν σε λογαριασμό στην CDC, μειώθηκε στο 1,2 % την 1η Ιανουαρίου 2005 και στο 1,1 % την 1η Νοεμβρίου 2005. Η CDC χρησιμοποιεί κυρίως τους πόρους που συγκεντρώθηκαν από το Crédit Mutuel για τη χρηματοδότηση κοινωνικών κατοικιών.
(40)
Επίσης, η ριζική αυτή αναμόρφωση του συστήματος οδήγησε σε σταδιακή αναδιάταξη του αποθέματος των υφιστάμενων πόρων (20). Μετά το διάταγμα της 27ης Σεπτεμβρίου 1991 και έως το τέλος του πρώτου εξαμήνου 1999, το ποσοστό των υφιστάμενων «χρήσεων που εξυπηρετούν το γενικό συμφέρον» και των «ελεύθερων χρήσεων» μειώθηκε μέχρις ότου όλοι οι πόροι να διατεθούν σε λογαριασμό στην CDC.
Σε δισεκατ. FRF και %
1991
1992
1993
1994
1995
1996
1997
1998
1999
Μέσοι ετήσιοι πόροι
85,5
83
80,2
83,4
88,7
91,5
92,7
98,1
98,7
Πόροι υπό κεντρική διαχείριση CDC
1 %
7 %
12 %
24 %
39 %
46 %
51 %
69 %
100 %
Χρήσεις γενικού συμφέροντος
67 %
54 %
46 %
35 %
27 %
20 %
15 %
10 %
0 %
Ελεύθερες χρήσεις
32 %
39 %
42 %
41 %
35 %
34 %
34 %
21 %
0 %
Πηγή: Littlejohn Fraser
(41)
Την 1η Ιανουαρίου 2009, τέθηκε σε ισχύ η μεταρρύθμιση των Livret A και Livret bleu με την οποία επιτράπηκε σε όλες τις τράπεζες να διανέμουν το Livret A και τέθηκε τέλος στη διάκριση ανάμεσα σε Livret A και Livret bleu. Από την 1η Ιανουαρίου 2009, το Livret bleu της Crédit Mutuel αποτελεί απλώς Livret A που διατίθεται με άλλο όνομα. Κατά την ημερομηνία αυτή τερματίστηκε η υπόσταση του Livret bleu και, κατά συνέπεια, το αποκλειστικό δικαίωμα διανομής της Crédit Mutuel.
2.3. Περιγραφή των λόγων που οδήγησαν στην κίνηση της διαδικασίας
(42)
Όπως αναφέρεται στην απόφαση για την επέκταση του πεδίου της διαδικασίας (21), η Επιτροπή έκρινε πιθανό να έχει χορηγηθεί από τη Γαλλία ενίσχυση στην Crédit Mutuel μέσω της προμήθειας διαμεσολάβησης.
(43)
Από τη νομολογία Altmark προκύπτει ότι οι αντισταθμίσεις για την παροχή δημόσιας υπηρεσίας δεν αποτελούν κρατικές ενισχύσεις σύμφωνα με το άρθρο 107 της ΣΛΕΕ, εφόσον πληρούνται σωρευτικά ορισμένες προϋποθέσεις οι οποίες αναφέρονται στην απόφαση Altmark της 24ης Ιουλίου 2003 (22).
(44)
Η Επιτροπή έκρινε, στην απόφασή της για την επέκταση του πεδίου της διαδικασίας, ότι η τέταρτη προϋπόθεση της νομολογίας Altmark ενδεχομένως δεν πληρούται στο μέτρο που το κράτος δεν ανέθεσε, μέσω διαδικασίας διαγωνισμού, σε αυτόν που υπέβαλε την καλύτερη προσφορά την αποστολή παροχής δημόσιας υπηρεσίας για τη συγκέντρωση των καταθέσεων με προορισμό τις κοινωνικές κατοικίες, αλλά στην Crédit Mutuel με απευθείας ανάθεση, γεγονός που δεν παρέχει a priori καμία εγγύηση ότι η αμοιβή που δόθηκε στην Crédit Mutuel δεν είναι υψηλότερη από εκείνη που ζητούσε μια επιχείρηση με χρηστή διαχείριση. Επίσης θεώρησε ότι οι γαλλικές αρχές δεν είχαν αποδείξει ότι το επίπεδο αντιστάθμισης καθορίστηκε με βάση το κόστος μιας μέσης επιχείρησης με χρηστή διαχείριση στον τραπεζικό τομέα. Πράγματι, δεν αρκεί να τονίσουν οι γαλλικές αρχές ότι η Crédit Mutuel αποτελεί επιχείρηση με χρηστή διαχείριση, προκειμένου να καθοριστεί ότι το επίπεδο αντιστάθμισης καθορίστηκε με βάση ανάλυση του κόστους που θα αναλάμβανε μια επιχείρηση με χρηστή διαχείριση κατά την έννοια της νομολογίας Altmark.
(45)
Κατά την άποψη της Επιτροπής, η προμήθεια διαμεσολάβησης αποτελούσε κρατικό πόρο που ενδεχομένως συνιστούσε επιλεκτικό πλεονέκτημα ικανό να νοθεύσει τον ανταγωνισμό και να επηρεάσει το εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών, ο οποίος δεν της γνωστοποιήθηκε. Η προμήθεια διαμεσολάβησης, επομένως, περιείχε ενδεχομένως στοιχεία παράνομης ενίσχυσης.
(46)
Στην απόφασή της για την επέκταση του πεδίου της διαδικασίας, η Επιτροπή θεώρησε ότι το μέτρο αυτό μπορεί να μην είναι συμβατό με το άρθρο 86 παράγραφος 2 της Συνθήκης ΕΚ (νυν άρθρο 106 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ) και έκρινε ότι δεν φαίνεται να συντρέχει κανένας από τους λόγους εξαίρεσης που προβλέπονται στο άρθρο 87 παράγραφοι 2 και 3 της Συνθήκης ΕΚ (νυν άρθρο 107 παράγραφοι 2 και 3 της ΣΛΕΕ).
(47)
Ουσιαστικά, με βάση τους υπολογισμούς του συμβούλου της, θεώρησε πιθανό το ποσό της αντιστάθμισης να υπερέβαινε το ποσό που απαιτείται για να καλυφθούν οι δαπάνες που προκύπτουν από την εκτέλεση των υποχρεώσεων δημόσιας υπηρεσίας (συγκέντρωση των καταθέσεων που προορίζονται για τις κοινωνικές κατοικίες) λαμβανομένων υπόψη των σχετικών εσόδων και ενός εύλογου κέρδους για την εκπλήρωση των υποχρεώσεων αυτών. Η Επιτροπή, αφού υπενθύμισε ότι το ποσό της αντιστάθμισης έπρεπε να περιλαμβάνει όλα τα πλεονεκτήματα που παραχωρούνται από το κράτος ή μέσω κρατικών πόρων υπό οποιαδήποτε μορφή, έλαβε υπόψη κατά τον υπολογισμό της αντιστάθμισης όχι μόνο το καθαρό κόστος της συγκέντρωσης των καταθέσεων η διαχείριση των οποίων ασκείται κεντρικά από το CDC, αλλά και το καθαρό αποτέλεσμα (κόστος ή κέρδος) των χρήσεων που εξυπηρετούν το γενικό συμφέρον και των ελεύθερων χρήσεων. Η έκθεση του συμβούλου της Επιτροπής κατέδειξε υπεραντιστάθμιση της Crédit Mutuel για τα έτη 1991, 1992, 1993 και 1998.
3. ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΚΑΤΑΓΓΕΛΛΟΝΤΩΝ
(48)
Τα επιχειρήματα των καταγγελλόντων παρουσιάστηκαν από την Επιτροπή στην απόφασή της της 6ης Φεβρουαρίου 1998 για την κίνηση της διαδικασίας βάσει του άρθρου 88 παράγραφος 2 της Συνθήκης ΕΚ (νυν άρθρο 108 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ). Τα συμπληρωματικά υπομνήματα που διαβιβάστηκαν στη συνέχεια περιέχουν τα ακόλουθα νέα επιχειρήματα.
(49)
Υπόμνημα της AFB (που επικαιροποιήθηκε στο τέλος Φεβρουαρίου 1999 και κοινοποιήθηκε στην Επιτροπή τον Οκτώβριο του 1999) αναφορικά με το αποτέλεσμα προσέλκυσης πελατών του Livret bleu, εκτιμά το καθαρό τραπεζικό αποτέλεσμα που προκύπτει από το αποτέλεσμα προσέλκυσης πελατών του Livret bleu σε 17 δισεκατ. FRF (2,6 δισεκατ. ευρώ), με βάση την υπόθεση ότι η αύξηση των μεριδίων της αγοράς της Crédit Mutuel σε όλα τα τμήματα της αγοράς κατά την περίοδο 1986-1997 οφείλεται αποκλειστικά στη διανομή του προϊόντος του Livret bleu.
(50)
Μελέτη την οποία πραγματοποίησε η Caisse Nationale du Crédit Agricole, η οποία ανακοινώθηκε τον Μάιο του 2000, αναλύει την εξέλιξη του αριθμού υποκαταστημάτων της Crédit Mutuel. Διαπιστώνεται ότι ο συνολικός αριθμός μόνιμων υποκαταστημάτων μειώθηκε από το 1991 έως το 1994 και στη συνέχεια αυξήθηκε σταδιακά φθάνοντας, το 1998, τα επίπεδα του 1990. Η εξέλιξη αυτή ήταν διαφορετική ανάλογα με τις περιοχές: ο αριθμός των μόνιμων υποκαταστημάτων, αλλά και των μη μόνιμων, μειώθηκε στις περιοχές στις οποίες η Crédit Mutuel είχε ανέκαθεν ισχυρή παρουσία (Χώρα του Λίγηρα, Βρετάνη, Αλσατία), ενώ αυξήθηκε στις άλλες περιοχές. Είναι, συνεπώς, πιθανό η Crédit Mutuel να περιόρισε την παρουσία της στις αγροτικές περιοχές για να την ενισχύσει σε αστικές περιοχές. Τα δεδομένα αυτά φαίνεται ότι διαψεύδουν τους ισχυρισμούς της Crédit Mutuel σύμφωνα με τους οποίους ήταν αναγκασμένη να διατηρεί ισχυρή παρουσία στις αγροτικές περιοχές κατά τη δεκαετία του ‘90. Δείχνουν επίσης μάλλον ότι η Crédit Mutuel είναι σε θέση να διατηρήσει δίκτυο εξαιρετικά μεγάλης πυκνότητας ακόμη και μετά την άρση κάθε ελέγχου από τις δημόσιες αρχές.
(51)
Η AFB έστειλε στην Επιτροπή επιστολή με ημερομηνία 4ης Ιουνίου 1998, που επιβεβαιώνει ότι η αμοιβή του 1,3 % του συνόλου των κεφαλαίων του Livret bleu υπό κεντρική διαχείριση στο CDC ήταν υπερβολική, δεδομένου ότι οι Caisses d’Épargne και το ταχυδρομικό ταμιευτήριο (la Poste) εισέπρατταν την ίδια περίοδο από το CDC αντίστοιχα το 1,20 % και 1,50 % των κεφαλαίων του Livret A, επίσης υπό κεντρική διαχείριση στο CDC. Η AFB ανέφερε στην επιστολή αυτή ότι είχε προτείνει, το 1997, στις γαλλικές αρχές να διασφαλίσει την είσπραξη του προϊόντος των καταθέσεων του Livret bleu με ποσοστό αμοιβής μόνο 1 % και ότι η κυβέρνηση δεν απάντησε σε αυτή την προσφορά. Η AFB επισήμανε ιδίως ότι η έκθεση του Απριλίου του 1998 του βουλευτή κ. Douyère σχετικά με τον εκσυγχρονισμό των Caisses d’épargne ανέφερε ότι το μέσο κόστος συγκέντρωσης κεφαλαίων ενός ταμιευτηρίου, όπως αυτού της Βουργουνδίας, ανέρχεται στο 0,96 % των κεφαλαίων που συγκεντρώνει και ότι δεν υπήρχε κανένας λόγος να παρουσιάζει η Crédit Mutuel υψηλότερες δαπάνες διαχείρισης.
(52)
Υπόμνημα της εταιρείας Glais, του Αυγούστου του 2000, το οποίο υποβλήθηκε μετά από αίτημα της AFB, παρουσίασε στατιστικά στοιχεία σχετικά με το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα που προσέδιδε στην Crédit Mutuel το δικαίωμα αποκλειστικής διανομής του Livret bleu. Η εξέταση της χρονικής εξέλιξης των στοιχείων δείχνει ότι τα ποσά των καταθέσεων στο Livret bleu και τα ποσά των άλλων καταθέσεων παρουσίασαν σημαντική αύξηση έως την περίοδο 1985-1987. Η αύξηση των χορηγήσεων στα νοικοκυριά συνεχίστηκε και μετά την περίοδο αυτή και παρέμεινε μεγαλύτερη για την Crédit Mutuel σε σχέση με τους βασικούς ανταγωνιστές της. Ο εμπειρογνώμονας της εταιρείας Glais συνήγαγε το συμπέρασμα ότι «το Livret bleu συνέβαλε στην προσέλκυση πελατών […] και από τα μέσα της δεκαετίας του ‘80 το θετικό αποτέλεσμα φαίνεται ότι συνεχίστηκε χωρίς να αυξηθούν οι καταθέσεις. Φαίνεται ότι διατηρήθηκαν οι αρχικοί πελάτες οι οποίοι τροφοδότησαν τη στρατηγική επέκτασης της Crédit Mutuel από αυτή την περίοδο και μετά». Με βάση κυρίως ένα δείκτη χρονικής κατανομής των τυχαίων οικονομικών διαταραχών στις μεταβλητές δραστηριότητας και ένα υπόδειγμα απλής συνάρτησης της ζήτησης δανείων, ο εμπειρογνώμονας κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η δραστηριότητα της Crédit Mutuel (κυρίως οι χορηγήσεις) φαίνεται ότι αποσυνδέθηκε από τη μέση εξέλιξη της τραπεζικής αγοράς. Κατά τον εμπειρογνώμονα, το φαινόμενο αυτό εξηγείται από το γεγονός ότι οι πελάτες της Crédit Mutuel παρέμειναν περισσότερο σταθεροί από τους πελάτες άλλων τραπεζικών δικτύων, παραδείγματος χάρη μέσω του Livret bleu.
(53)
Στο δεύτερο υπόμνημα (του Δεκεμβρίου 2000) η εταιρεία Glais προτείνει μια νέα οικονομετρική ανάλυση του βαθμού διατήρησης της πελατείας κάθε τραπεζικού δικτύου. Τα αποτελέσματά της επιβεβαιώνουν, κατά την άποψη του εμπειρογνώμονα, την υπόθεση βάσει της οποίας η Crédit Mutuel και οι Caisses d’Épargne διαθέτουν μέσα που τους επιτρέπουν να κερδίζουν την εμπιστοσύνη της πελατείας τους πολύ περισσότερο απ’ ό,τι οι άλλες τράπεζες. Είναι όμως αδύνατο να προσδιοριστεί αν αυτά τα υψηλότερα ποσοστά διατήρησης πιστών πελατών αποδίδονται στη διανομή ενός αφορολόγητου προϊόντος αποταμίευσης ή στη χρησιμοποίηση ενός πυκνού δικτύου υποκαταστημάτων στις διάφορες περιοχές (που είναι και τα δύο κοινά μέσα που έχουν στη διάθεσή τους αυτά τα δίκτυα).
(54)
Στο πλαίσιο της παρούσας διαδικασίας, οι καταγγέλλοντες υπέβαλαν επίσης στην Επιτροπή συμπληρωματικό υπόμνημα, σύμφωνα με το οποίο η Crédit Mutuel μπόρεσε να εξαγοράσει, τον Απρίλιο του 1997, την CIC, με την ιδιωτικοποίηση αυτού του τραπεζικού ιδρύματος που τελούσε προηγουμένως υπό την κατοχή του δημοσίου ομίλου ασφαλειών GAN, χάρη στις ενισχύσεις που ελάμβανε στο πλαίσιο του Livret bleu, οι οποίες αύξησαν το μερίδιο της αγοράς της επί των καταθέσεων από 2 % το 1969 σε 6,9 % περίπου το 1997. Τα ίδια κεφάλαια της εταιρείας παρουσίασαν, κατά την άποψη των καταγγελλόντων, ταχεία αύξηση χάρη στις εν λόγω ενισχύσεις, από 650 εκατ. FRF (99 εκατ. ευρώ) το 1974 σε 47,3 δισεκατ. FRF (7,2 δισεκατ. ευρώ) το 1997.
(55)
Τέλος, η καταγγελία της «Association des Victimes du Crédit Mutuel» της 19ης Σεπτεμβρίου 2006 περιλαμβάνει έναν απλό ισχυρισμό «εκτροπής των δημόσιων αποταμιεύσεων για ιδιωτικούς και εμπορικούς σκοπούς […] εις βάρος των αποταμιευτών και της γαλλικής οικονομίας», χωρίς πραγματικά επιχειρήματα ή αποδεικτικά στοιχεία σχετικά με μια ενδεχόμενη παράνομη κρατική ενίσχυση.
4. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΡΙΤΩΝ
(56)
Μετά τη δημοσίευση της απόφασης για την κίνηση της διαδικασίας της 6ης Φεβρουαρίου 1998, η Επιτροπή έλαβε τις παρατηρήσεις πολλών τρίτων μερών.
(57)
Ορισμένοι ανταγωνιστές της Crédit Mutuel γνωστοποίησαν τη ζημία που θεωρούν ότι υπέστησαν λόγω της χορήγησης στην Crédit Mutuel του αποκλειστικού δικαιώματος διανομής του Livret bleu. Οι περισσότερες από τις τράπεζες αυτές υποστήριξαν ότι είχαν απώλεια πελατών υπέρ της Crédit Mutuel λόγω του αποτελέσματος προσέλκυσης πελατών του Livret bleu και ζήτησαν την κατάργηση αυτού του αποκλειστικού δικαιώματος. Παρόμοιες παρατηρήσεις έστειλαν στην Επιτροπή τα ακόλουθα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα:
Banque Dupuy de Parseval
Banque Natexis
Banque de Picardie
Banque Populaire de Bourgogne
Banque Populaire Bretagne Atlantique
Banque Populaire du Centre
Banque Populaire Centre-Atlantique
Banque Populaire de Champagne
Banque Populaire de la Côte d’Azur
Banque Populaire du Dauphiné et des Alpes du Sud
Banque Populaire de Franche-Comté, du Maconnais et de l’Ain
Banque Populaire du Haut-Rhin
Banque Populaire de La Loire
Banque Populaire de Lorraine
Banque Populaire de Lyon
Banque Populaire du Midi
Banque Populaire du Massif Central
Banque Populaire de l’Ouest
Banque Populaire Provençale et Corse
Banque Populaire des Pyrénées Orientales, de l’Aude et de l’Ariège
Banque Populaire du Quercy et de l’Agenais
Banque Populaire Savoisienne
Banque Populaire de la Région Economique de Strasbourg
Banque Populaire du Sud-Ouest
Banque Populaire du Tarn et de l’Aveyron
B.P.ROP Banque Populaire
Banque de Savoie
Crédit Commercial de France
Crédit Commercial du Sud-Ouest
Crédit Lyonnais
Société Générale
Union des Banques à Paris.
(58)
Εξάλλου, εκτός από τις απαντήσεις της Crédit Mutuel, που παρουσιάζονται στο τμήμα 4, η Επιτροπή έλαβε τις παρατηρήσεις τρίτων που υπερασπίζονται τον μηχανισμό του Livret bleu:
κ. Bertholet, βουλευτή της περιοχής Drôme
κ. Blondel, γενικού συμβούλου της περιφέρειας Nord
κ. Cabot, διευθυντή του Centre Régional Information Jeunesse της Τουλούζης
κ. Cormorèche, δημάρχου του Montuel
κ. Cornelis, γενικού συμβούλου της περιφέρειας Nord
κ. Chavannes, δημάρχου της Angoulême
κ. Crépeau, βουλευτή της περιοχής Charente Maritime
κ. Debavelaere, γερουσιαστή του Pas-de-Calais
κ. Decool, δημάρχου της Brouckerque
κ. Deleνοye, γερουσιαστή του Pas-de-Calais
κ. Delnatte, βουλευτή της περιφέρειας Nord
κ. Dolez, βουλευτή της περιφέρειας Nord
κ. Ewald, περιφερειακού αντιπροσώπου της Association pour le Droit à l’initiative Economique
κ. Fronton, Union Départementale des Associations Familiales de Haute-Garonne
κ. Foy, γερουσιαστή της περιφέρειας Nord
κ. Galiègue, προέδρου της Caisse de Crédit Mutuel de Solesmes
κ. Gournay, δημάρχου της Caestre
κ. Armelle Guinebertière, βουλευτή του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου
κ. Hervé, δημάρχου της Rennes
κ. Humez, προέδρου της νομαρχιακής επιτροπής καταπολέμησης της βλεννογλοιοείδωσης του Pas-de-Calais
κ. Ingelaere, προέδρου της Flandr’action
κ. Juppé, βουλευτή - δημάρχου του Μπορντώ
κ. Lapalu, προέδρου της Association Animation et Gestion d’Organismes Privés
κ. Lazaro, βουλευτή της περιφέρειας Nord
κ. Lebreton, προέδρου του γενικού συμβουλίου της περιοχής Côtes d’Armor
κ. Ledieu, δημάρχου του Cateau-Cambrésis
κ. Leleu, διοικητή της Crédit Mutuel Nord
κ. Maille, προέδρου της Communauté urbaine de Brest
κ. Masclet, περιφερειακού συμβούλου του Nord-Pas-de-Calais
κ. Μéhaignerie, προέδρου του γενικού συμβουλίου της περιοχής Ille et Villaine
κ. Mio, περιφερειακού συμβούλου του Nord-Pas-de-Calais
κ. Novak, προέδρου της Association pour le Droit à l’ initiative économique
κ. Permuy, περιφερειακού συμβούλου του Nord-Pas-de-Calais
κ. Albert Rivaux, γενικού συμβούλου του Pas de Calais
κ. de Rohan, προέδρου του περιφερειακού συμβουλίου της Βρετάνης
κ. Valla, γενικού συμβούλου της Ardèche
κ. Vanlerenberghe, δημάρχου Arras
κ. Villain, δημάρχου Cambrai
κ. de Villiers, βουλευτή της Vendée.
(59)
Η συντριπτική πλειοψηφία των ανωτέρω τόνισε τη συμβολή, ιδίως σε περιφερειακό επίπεδο, της Crédit Mutuel στη χρηματοδότηση της κοινωνικής οικονομίας, και ιδίως των μη κερδοσκοπικών ενώσεων. Επισήμαναν επίσης τη στήριξη που παρέχει η Crédit Mutuel στις λαϊκές τάξεις από τις οποίες προέρχεται μεγάλο μέρος της πελατείας της. Διάφοροι εκλεγμένοι τοπικοί φορείς τόνισαν τη συμβολή της Crédit Mutuel στη δημιουργία επιχειρήσεων και θέσεων απασχόλησης και στην ανάπτυξη των τοπικών πρωτοβουλιών, σε συνεργασία με τους οργανισμούς τοπικής αυτοδιοίκησης. Ορισμένοι άλλοι θεωρούν ότι η Crédit Mutuel, λόγω της αποκεντρωμένης διάρθρωσής της, ανταποκρινόταν καλύτερα από τα ιδρύματα με κεντρική διαχείριση στις τοπικές ανάγκες και στην αναγκαιότητα μιας ισορροπημένης ανάπτυξης της χώρας.
5. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΗΣ CRÉDIT MUTUEL
(60)
Η Crédit Mutuel προσάπτει στην Επιτροπή την ιδιαίτερα μακρά εξέταση της υπόθεσης.
(61)
Εξάλλου, κατά την Crédit Mutuel, η απόφαση του Πρωτοδικείου δεν αφορούσε μόνο την ανεπαρκή αιτιολογία, περιείχε επίσης επικρίσεις σχετικά με τη συλλογιστική της Επιτροπής οι οποίες δεν ελήφθησαν υπόψη στην απόφαση για την επέκταση του πεδίου της διαδικασίας, ιδίως όσον αφορά τον υπολογισμό της ενδεχόμενης υπεραντιστάθμισης. Ως προς αυτό, η Crédit Mutuel προσάπτει στην Επιτροπή ότι αθροίζει τα θετικά ετήσια υπόλοιπα χωρίς να αφαιρεί τα αρνητικά ετήσια υπόλοιπα αντίθετα με τη μέθοδο που προτείνεται από το κοινοτικό πλαίσιο για τις κρατικές ενισχύσεις υπό μορφή αντιστάθμισης για την παροχή δημόσιας υπηρεσίας (εφεξής «το κοινοτικό πλαίσιο του 2005») (23).
(62)
Σύμφωνα με την τράπεζα, η προμήθεια διαμεσολάβησης ανταποκρίνεται στις τέσσερις προϋποθέσεις της νομολογίας Altmark:
α)
όσον αφορά την πρώτη προϋπόθεση, η Crédit Mutuel ανέλαβε δύο υπηρεσίες γενικού οικονομικού συμφέροντος, εκ των οποίων η μία συνίσταται στη διατήρηση σημαντικού αριθμού υποκαταστημάτων σε αγροτικές περιοχές για σκοπούς χωροταξικού σχεδιασμού και η άλλη στη συγκέντρωση των καταθέσεων με προορισμό τις κοινωνικές κατοικίες. Όσον αφορά τη διατήρηση υποκαταστημάτων σε αγροτικές περιοχές, η Crédit Mutuel αμφισβητεί το συμπέρασμα της Επιτροπής σύμφωνα με το οποίο τα γαλλικά νομοθετικά και κανονιστικά κείμενα είναι πολύ ασαφή για να αναθέτουν στην Crédit Mutuel τέτοια αποστολή και, επομένως, για να πληρούται η πρώτη προϋπόθεση της νομολογίας Altmark. Κατά την άποψη της Crédit Mutuel, η Επιτροπή συνάγει το συμπέρασμα αυτό από το γεγονός ότι τα κείμενα αυτά δεν επέβαλαν ειδικές απαιτήσεις στην Crédit Mutuel δεδομένου ότι εφαρμόζονταν σε όλο τον τραπεζικό τομέα. Η Crédit Mutuel θεωρεί επίσης ότι η Επιτροπή προσπαθεί να της επιβάλει το βάρος της απόδειξης ότι πληρούται η πρώτη προϋπόθεση της νομολογίας Altmark, πράγμα που δεν προβλέπει η εν λόγω νομολογία·
β)
όσον αφορά τη δεύτερη προϋπόθεση, η Crédit Mutuel τονίζει ότι η προμήθεια διαμεσολάβησης θεσπίστηκε ταυτόχρονα με την υποχρέωση κεντρικής διαχείρισης των κεφαλαίων στο CDC και ότι οι μέθοδοι υπολογισμού αυτής της προμήθειας καθορίστηκαν με τρόπο αντικειμενικό και διαφανή·
γ)
όσον αφορά την τρίτη προϋπόθεση, η τράπεζα θεωρεί ότι η απόδοση δεν επαρκεί για να καλύψει τα έξοδα συγκέντρωσης, διότι η δραστηριότητα η συναφής με τους πόρους υπό κεντρική διαχείριση στο CDC θα εμφάνιζε αρνητικό υπόλοιπο σε όλη την περίοδο 1991-2005·
δ)
η Crédit Mutuel θεωρεί ότι η τέταρτη προϋπόθεση πληρούται επίσης. Το ποσό της προμήθειας διαμεσολάβησης, κατά την άποψή της, καθορίστηκε σε συνάρτηση με τις πραγματικές δαπάνες που ανέλαβε η Crédit Mutuel για τη διανομή του Livret bleu. Η Crédit Mutuel αποτελεί επιχείρηση με χρηστή διαχείριση κατά την έννοια της νομολογίας Altmark δεδομένου ότι τα έξοδα διαχείρισής της είναι από τα χαμηλότερα. Η Επιτροπή, άλλωστε, το παραδέχτηκε στην απόφασή της για την επέκταση του πεδίου της διαδικασίας (24). Η Crédit Mutuel θεωρεί ότι η Επιτροπή δεν τεκμηρίωσε επαρκώς τους λόγους για τους οποίους κρίνει ότι δεν πληρούνταν η προϋπόθεση αυτή.
(63)
Εν πάση περιπτώσει, η Crédit Mutuel θεωρεί ότι το μέτρο είναι συμβατό με την εσωτερική αγορά βάσει του άρθρου 106 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ. Η Crédit Mutuel επικρίνει τη μέθοδο υπολογισμού της υπεραντιστάθμισης που αναφέρεται στην απόφαση για την επέκταση του πεδίου της διαδικασίας. Κατά την άποψή της, η Επιτροπή διέπραξε καταρχάς λάθη υπολογισμού στην εκτίμησή της του συνολικού αποτελέσματος του λογαριασμού εκμετάλλευσης του Livret bleu περιλαμβάνοντας τα εσφαλμένα συμπεράσματα του συμβούλου της, παρά τα σημεία διαφωνίας που δεν έχουν εκλείψει μεταξύ του συμβούλου της Επιτροπής και του συμβούλου της Crédit Mutuel (25).
(64)
Η Crédit Mutuel αμφισβητεί, εν συνεχεία, την ετήσια προσέγγιση που ακολούθησε η Επιτροπή (δηλαδή το γεγονός ότι έλαβε υπόψη μόνο τα ποσά που αφορούν τα έτη υπεραντιστάθμισης, χωρίς να τα συγκρίνει με τα ποσά των ετών υποαντιστάθμισης), η οποία έρχεται σε αντίθεση με ορισμένα προηγούμενα, με την ακυρωθείσα απόφαση και, κατά την άποψή της, με το κοινοτικό πλαίσιο του 2005 (26). Η Επιτροπή θα έπρεπε να ακολουθήσει μια συνολική προσέγγιση (δηλαδή να αντισταθμίζει όλα τα ποσά που αφορούν τα έτη υπεραντιστάθμισης με τα ποσά υποαντιστάθμισης) για όλη την περίοδο 1991-1998, αφενός, και για όλη την περίοδο που αρχίζει το 1999, αφετέρου.
(65)
Επιπλέον, στην απόφασή της για την επέκταση του πεδίου της διαδικασίας, η Επιτροπή δεν έλαβε ορθά υπόψη το εύλογο κέρδος. Για να εκτιμήσει το εύλογο κέρδος βασίστηκε στο κόστος των κανονιστικών ιδίων κεφαλαίων, που εκτιμήθηκε σε 6 %, ενώ το κόστος αυτό συνιστά έξοδο αναλυτικής λογιστικής και όχι περιθώριο. Η Επιτροπή έπρεπε να έχει λάβει υπόψη την απόδοση των ιδίων κεφαλαίων που πρότεινε η Arthur Andersen (27). Επίσης, βασίστηκε για τον υπολογισμό του εύλογου κέρδους σε μια φθίνουσα βάση η οποία μηδενίζεται από την έναρξη της πλήρους κεντρικής διαχείρισης των πόρων από το CDC, εφόσον οι πόροι αυτοί δεν παρουσιάζουν κανένα κόστος σε κανονιστικά ίδια κεφάλαια. Η Crédit Mutuel υπογραμμίζει ότι ο δείκτης που χρησιμοποίησε η Επιτροπή έχει ως αποτέλεσμα να της στερεί οποιοδήποτε σύνηθες περιθώριο κέρδους από το Livret bleu. Κατά την άποψή της, οποιαδήποτε τράπεζα, ακόμη και για χρήση σε κεντρικό επίπεδο που δεν έχει κανένα κόστος ιδίων κεφαλαίων με τη στενή κανονιστική έννοια του συντελεστή φερεγγυότητας, πρέπει να μπορεί να επιτύχει ένα σύνηθες περιθώριο κέρδους.
(66)
Η Επιτροπή δεν έλαβε επίσης ορθά υπόψη το κόστος που συνεπάγεται η άλλη αποστολή γενικού οικονομικού συμφέροντος την οποία η Crédit Mutuel θεωρεί ότι εκπληρώνει, δηλαδή τη διατήρηση υποκαταστημάτων στις αγροτικές περιοχές, για να ενθαρρύνει τη λαϊκή αποταμίευση σε όλη την επικράτεια, προωθώντας τη δυνατότητα πρόσβασης σε τράπεζα σε όσο το δυνατόν περισσότερους πολίτες.
(67)
Τέλος, η Crédit Mutuel αρνείται την ύπαρξη, ενδεχομένως, προσέλκυσης πελατών. Υπενθυμίζει ότι η Επιτροπή είχε αναγνωρίσει στην ακυρωθείσα απόφασή της ότι αυτή η προσέλκυση πελατών δεν είχε μπορέσει να αποδειχθεί ρητά και θεωρεί ότι έκτοτε δεν προέκυψε κανένα νέο στοιχείο.
(68)
Όσον αφορά τη διαδικασία, η Crédit Mutuel επικαλείται διάφορες γενικές αρχές του κοινοτικού δικαίου προκειμένου να αμφισβητήσει κάθε ανάκτηση δυνητικής ενίσχυσης, και ιδίως την αρχή της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης και τήρησης εύλογης προθεσμίας.
6. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΓΑΛΛΙΑΣ
(69)
Η Γαλλία θεωρεί ότι πληρούνται οι προϋποθέσεις της νομολογίας Altmark:
α)
όσον αφορά την πρώτη προϋπόθεση, υπογραμμίζει ότι η Επιτροπή αναγνώρισε ότι η Crédit Mutuel είχε αναλάβει αποστολή γενικού οικονομικού συμφέροντος για τη συγκέντρωση των καταθέσεων που προορίζονταν για τη χρηματοδότηση των κοινωνικών κατοικιών. Υπενθυμίζει ότι η Επιτροπή ανέφερε στην απόφασή της για την επέκταση του πεδίου της διαδικασίας ότι η διατήρηση υποκαταστημάτων στις αγροτικές περιοχές για σκοπούς χωροταξικού σχεδιασμού μπορεί επίσης να θεωρηθεί υπηρεσία γενικού οικονομικού συμφέροντος (28), αλλά δεν απαντά στα επιχειρήματα που προβάλλει η Επιτροπή στην απόφασή της για την επέκταση του πεδίου της διαδικασίας, σύμφωνα με τα οποία η πρώτη προϋπόθεση της νομολογίας Altmark δεν πληρούται διότι δεν υπάρχει εθνική νομοθεσία ή ρύθμιση η οποία να επιβάλλει κατά τρόπο επαρκώς σαφή μια αποστολή κατά την έννοια του άρθρου 106 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ (29) ·
β)
όσον αφορά τη δεύτερη προϋπόθεση, η Γαλλία κρίνει ότι οι παράμετροι της αντιστάθμισης είχαν καθορισθεί εκ των προτέρων κατά τρόπο αντικειμενικό και δαφανή·
γ)
όσον αφορά την τρίτη προϋπόθεση, διατείνεται ότι το ποσό της αντιστάθμισης (η προμήθεια διαμεσολάβησης) δεν υπερέβαινε το ποσό που ήταν απαραίτητο για να καλύψει τις δαπάνες του συστήματος, και παραπέμπει στον λογαριασμό με το αποτέλεσμα της αναλυτικής λογιστικής του Livret bleu της Crédit Mutuel για τα έτη 1999 έως 2005·
δ)
η τέταρτη προϋπόθεση πληρούται επίσης, εφόσον, κατά τους ισχυρισμούς της Γαλλίας, η διαχείριση της Crédit Mutuel ανταποκρίνεται στα απαιτούμενα κριτήρια αποτελεσματικότητας (30).
(70)
Όσον αφορά τις προϋποθέσεις σχετικά με την ύπαρξη ενίσχυσης, η Γαλλία παραπέμπει στα επιχειρήματα που αναπτύχθηκαν πριν από την ακύρωση της απόφασης του 2002:
α)
Η προϋπόθεση των κρατικών πόρων δεν πληρούται, διότι τα κέρδη που αποκόμισε η Crédit Mutuel από χρήσεις πόρους που δεν τελούσαν υπό κεντρική διαχείριση στο CDC (ελεύθερες χρήσεις και χρήσεις εξυπηρέτησης του γενικού συμφέροντος) προέρχονταν από πόρους ιδιωτικής προέλευσης (καταθέσεις των αποταμιευτών) και δεν ήταν στη διάθεση των δημόσιων αρχών.
β)
Οι συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών δεν ήταν δυνατόν να επηρεαστούν πριν από την ολοκλήρωση της ενιαίας αγοράς των τραπεζικών και χρηματοπιστωτικών δραστηριοτήτων την 1η Ιανουαρίου 1993, μετά την έκδοση της δεύτερης οδηγίας 89/646/ΕΟΚ, της 15ης Δεκεμβρίου 1989, για το συντονισμό των νομοθετικών, κανονιστικών και διοικητικών διατάξεων που αφορούν την ανάληψη και την άσκηση δραστηριότητας πιστωτικού ιδρύματος και την τροποποίηση της οδηγίας 77/780/ΕΟΚ (εφεξής «η δεύτερη τραπεζική οδηγία») (31). Μετά την ημερομηνία αυτή, οι γαλλικές αρχές θεώρησαν ότι, επειδή δεν υπήρχε ευρωπαϊκό καταστατικό συνεταιριστικής εταιρείας και η κατάσταση αυτή δημιουργούσε περιορισμούς για την εκτός των συνόρων επέκταση εταιρειών συνεταιριστικού χαρακτήρα, όπως η Crédit Mutuel, τα υποκαταστήματα της Crédit Mutuel δεν ανέπτυσσαν δραστηριότητα εκτός των εθνικών συνόρων. Οι λογαριασμοί του Livret bleu που ανοίγονται για μη μονίμους κατοίκους αντιπροσωπεύουν λιγότερο από 0,1 % των αποταμιευτικών πόρων. Οι γαλλικές αρχές θεώρησαν επίσης ότι τα ξένα τραπεζικά ιδρύματα στη Γαλλία στόχευαν σε μια αγορά τελείως διαφορετική από αυτήν της Crédit Mutuel.
γ)
Η προμήθεια διαμεσολάβησης, την οποία καταβάλλει το CDC στην Crédit Mutuel για το μέρος των αποταμιεύσεων του Livret bleu που τίθενται υπό κεντρική διαχείριση, δεν μπορεί να αποτελούσε ενίσχυση, αλλά μόνο αμοιβή για παροχή υπηρεσίας από την τράπεζα, η τιμή της οποίας είχε καθοριστεί με σύμβαση το 1991 σε 1,3 %. Οι γαλλικές αρχές έδωσαν έμφαση στο μέγεθος των εξόδων διαχείρισης του Livret bleu, λόγω του μεγάλου αριθμού λογαριασμών το τρέχον υπόλοιπο των οποίων είναι κατώτερο από 5 000 FRF (762 EUR). Αναφέρθηκαν στις εργασίες αναλυτικής λογιστικής της Crédit Mutuel (μετά τη θέσπιση του εν λόγω μέτρου) και κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι η αμοιβή αυτή ήταν απόλυτα δικαιολογημένη. Οι γαλλικές αρχές ισχυρίστηκαν ότι κάθε πλεονέκτημα το οποίο θα μπορούσε να αποκομίσει η Crédit Mutuel από το Livret bleu θα έπρεπε να εξετασθεί σε συνάρτηση με τις επιβαρύνσεις που συνδέονται με στόχο εξυπηρέτησης του γενικού οικονομικού συμφέροντος. Σχετικά με αυτό, επισήμαναν στην Επιτροπή ότι ολοένα και μεγαλύτερο ποσοστό των αποταμιεύσεων του Livret bleu χρησιμοποιούνταν για την εξυπηρέτηση του γενικού οικονομικού συμφέροντος· το ποσοστό αυτό αυξήθηκε από το 50 % των αποταμιεύσεων του Livret bleu κατά την περίοδο 1975 έως 1983 στο 65 % κατά την περίοδο 1983 έως 1991 και στο 100 % των αποταμιευτικών πόρων η διαχείριση των οποίων ασκείται κεντρικά από το CDC το 1998.
δ)
Αν υποτεθεί ότι υπήρξε πράγματι ενίσχυση, αυτή θα υπήρχε σε κάθε περίπτωση, εφόσον το καθεστώς του Livret bleu θεσπίστηκε πριν από ελευθέρωση της τραπεζικής αγοράς την 1η Ιανουαρίου 1993 (λήξη της προθεσμίας για τη μεταφορά της δεύτερης τραπεζικής οδηγίας στο εθνικό δίκαιο).
(71)
Στο υπόμνημά τους της 26ης Οκτωβρίου 2001, οι γαλλικές αρχές αναφέρουν τον λόγο για τον οποίο, εάν η Επιτροπή αποδεχόταν τον χαρακτηρισμό των μέτρων ως ενίσχυσης, θα επρόκειτο, εν πάση περιπτώσει, για μέτρο συμβατό με την εσωτερική αγορά δυνάμει του άρθρου 106 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ. Οι γαλλικές αρχές προσάπτουν στην Επιτροπή ότι διέπραξε λάθη κατά τον υπολογισμό του συνολικού αποτελέσματος του λογαριασμού εκμετάλλευσης του Livret bleu διότι δεν εφάρμοσε τη μέθοδο που πρότεινε ο σύμβουλος της Crédit Mutuel (32). Επίσης ισχυρίζονται ότι η Επιτροπή πρέπει να λάβει υπόψη ένα εύλογο κέρδος, το οποίο εκτιμούν σε […] (33).
(72)
Στις παρατηρήσεις τους σχετικά με την απόφαση για την επέκταση του πεδίου της διαδικασίας, οι γαλλικές αρχές προσάπτουν επίσης στην Επιτροπή ότι ακολούθησε «ασύμμετρη συλλογιστική» διότι δεν συνέκρινε τα ποσά των ετών υπεραντιστάθμισης (1991, 1992, 1993 και 1998) με τα ποσά των ετών που παρουσιάζουν υποαντιστάθμιση (1994 έως 1997) και ότι περιέλαβε, στο παράρτημα 1 της απόφασης για την επέκταση του πεδίου της διαδικασίας, εξ ολοκλήρου τα συμπεράσματα του συμβούλου της σχετικά με τα τρία σημεία διαφωνίας ανάμεσα στη Γαλλία και την Επιτροπή. Η Γαλλία διευκρίνισε ότι, καθ’ όλη την περίοδο 1999-2005, το σύστημα που συνδέεται με το Livret bleu δεν αντισταθμίστηκε επαρκώς από το κράτος. Δηλαδή, το ποσό της προμήθειας διαμεσολάβησης δεν υπερέβη το απαραίτητο για την κάλυψη του κόστους διανομής του Livret bleu που αναφέρεται στη αναλυτική λογιστική του Livret bleu, η οποία καταρτίστηκε από κοινού με την Επιτροπή [με την επιφύλαξη δύο προσαρμογών (34)] και ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις της οδηγίας 80/723/ΕΟΚ της Επιτροπής, της 25ης Ιουνίου 1980, περί της διαφάνειας των οικονομικών σχέσεων μεταξύ των κρατών μελών και των δημοσίων επιχειρήσεων καθώς και για τη χρηματοοικονομική διαφάνεια εντός ορισμένων επιχειρήσεων (35). Η Γαλλία εξήγησε επίσης ότι οι πρόσφατες μειώσεις της προμήθειας διαμεσολάβησης ανταποκρίνονταν κυρίως στις ανάγκες των φορέων της χρηματοδότησης των κοινωνικών κατοικιών (36).
(73)
Οι γαλλικές αρχές διευκρινίζουν ότι από το 1999 υπάρχει ένας μηχανισμός επιστροφής ενδεχόμενης υπεραντιστάθμισης.
(74)
Η Γαλλία εξήγησε επίσης ότι τον κίνδυνο ανεπάρκειας ρευστότητας εντός μηνός αναλάμβανε η Crédit Mutuel και ότι τον κίνδυνο ανεπάρκειας ρευστότητας πέραν του μηνός αναλάμβανε το CDC. Διευκρίνισε ότι, για τα ποσά που συγκεντρώνονταν στο πλαίσιο του Livret bleu, το ποσοστό στάθμισης των κινδύνων για τον υπολογισμό των αναγκών σε ίδια κεφάλαια απαραίτητα για το περιθώριο φερεγγυότητας ήταν μηδενικό. Ανέφερε ότι η στάθμιση του κινδύνου για τις ανάγκες σε ίδια κεφάλαια του Crédit Mutuel για τα άλλα προϊόντα αποταμίευσης και άλλους πόρους εκτός του Livret bleu κυμαινόταν από […] έως […]% από το 1999 έως το 2005. Οι γαλλικές αρχές διευκρίνισαν ότι, δεδομένου ότι δεν είναι ορθή η εφαρμογή του ευρωπαϊκού συντελεστή φερεγγυότητας μετά την πλήρη υπαγωγή των πόρων στην κεντρική διαχείριση του CDC το 1999, η Crédit Mutuel ενσωμάτωσε, για να υπολογίσει το εύλογο κέρδος που αντιστοιχεί στο Livret bleu, ένα κόστος των ιδίων κεφαλαίων που υπολόγισε σε σχέση με εκείνο των άλλων προϊόντων αποταμίευσης και άλλων πόρων, περιορίζοντάς το, ωστόσο, ([…] έως […] % μεταξύ 1999 και 2005). Μετά από αίτημα της Επιτροπής, η Γαλλία διευκρίνισε επίσης το περιθώριο αντιστάθμισης σχετικά με τη σύσταση υποχρεωτικού αποθεματικού στην Τράπεζα της Γαλλίας.
7. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ
7.1. Ύπαρξη ενίσχυσης
(75)
Στην απόφαση για την επέκταση του πεδίου της διαδικασίας, η Επιτροπή έκρινε ότι το μόνο σχετικό μέτρο που είναι δυνατόν να περιέχει στοιχεία ενίσχυσης είναι η προμήθεια διαμεσολάβησης την οποία καταβάλλει το CDC στην Crédit Mutuel (37).
(76)
Η ενδεχόμενη ενίσχυση που περιέχει η προμήθεια διαμεσολάβησης θεσπίστηκε την 27η Σεπτεμβρίου 1991 με το διάταγμα της ίδιας ημερομηνίας και, στην παρούσα απόφαση, αναλύεται μέχρι την ελευθέρωση της διανομής του Livret Α και την εναρμόνιση του Livret bleu με αυτό την 1η Ιανουαρίου 2009 (38).
7.1.1. Οι προϋποθέσεις της νομολογίας Altmark δεν πληρούνται
(77)
Πρέπει να σημειωθεί ότι, δυνάμει της νομολογίας Altmark (39), οι αντισταθμίσεις που καταβλήθηκαν για αποστολές δημόσιας υπηρεσίας δεν συνιστούν κρατικές ενισχύσεις κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ εάν πληρούνται σωρευτικά τέσσερις προϋποθέσεις.
(78)
Στις παρατηρήσεις τους μετά την απόφαση για την επέκταση του πεδίου της διαδικασίας, οι γαλλικές αρχές και η Crédit Mutuel επικαλούνται την ύπαρξη δύο υπηρεσιών γενικού οικονομικού συμφέροντος, δηλαδή τη διατήρηση σημαντικού αριθμού υποκαταστημάτων στις αγροτικές περιοχές για σκοπούς χωροταξικού σχεδιασμού και τη συγκέντρωση καταθέσεων με προορισμό τη χρηματοδότηση των κοινωνικών κατοικιών.
(79)
Ωστόσο, πριν ακόμη από τη θέσπιση του εν λόγω μέτρου, η Crédit Mutuel δεν είχε πλέον καμία υποχρέωση να διατηρεί υποκαταστήματα στις αγροτικές περιοχές, δεδομένου ότι ο νόμος σχετικά με το άνοιγμα και το κλείσιμο των τραπεζικών υποκαταστημάτων καταργήθηκε το 1987 και το καθεστώς ελέγχου (το οποίο είχε διατηρηθεί για την Crédit Mutuel από το 1987 έως το 1991) καταργήθηκε την 1η Ιουλίου 1991 (40). Επίσης, οι γαλλικές αρχές και η Crédit Mutuel δεν αμφισβήτησαν το συμπέρασμα της απόφασης για την επέκταση του πεδίου της διαδικασίας, σύμφωνα με το οποίο «μετά το 1991 [δηλαδή την 1η Ιουλίου 1991], δεν υφίσταται καμία νομική πράξη βάσει της οποίας είχε ανατεθεί στην Crédit Mutuel, κατά την έννοια του άρθρου 86 της Συνθήκης ΕΚ (νυν άρθρο 106 της ΣΛΕΕ), η αποστολή που αναφέρεται ανωτέρω στο σημείο 24 περίπτωση iii) [διατήρηση υποκαταστημάτων στις αγροτικές περιοχές για σκοπούς χωροταξικού σχεδιασμού]» (41).
(80)
Επομένως, το κατά πόσον εφαρμόζεται η νομολογία Altmark πρέπει να εξεταστεί με βάση μόνο την αποστολή συγκέντρωσης καταθέσεων για τη χρηματοδότηση των κοινωνικών κατοικιών.
(81)
Η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι τα κράτη μέλη διαθέτουν ευρεία διακριτική ευχέρεια όσον αφορά τον καθορισμό των υπηρεσιών που μπορούν να χαρακτηρισθούν ως υπηρεσίες γενικού οικονομικού συμφέροντος. Θεωρεί ότι τα διατάγματα εφαρμογής των διατάξεων του άρθρου 9 του διορθωτικού δημοσιονομικού νόμου για το 1975 (42) και του άρθρου 24 του διορθωτικού δημοσιονομικού νόμου για το 1982 (43), και ιδίως το διάταγμα της 27ης Σεπτεμβρίου 1991, αναθέτουν σαφώς στην Crédit Mutuel την αποστολή (όπως καθορίζεται στα άρθρα R323-10 και R331-14 του κώδικα κατασκευών και κατοικίας) συγκέντρωσης των πόρων που πρέπει να μεταφερθούν στο CDC, ώστε να μπορεί αυτό να χρηματοδοτήσει τις κοινωνικές κατοικίες. Η Επιτροπή κρίνει ότι χαρακτηρίζοντας την αποστολή αυτή ως υπηρεσία γενικού οικονομικού συμφέροντος η Γαλλία δεν διέπραξε προφανές σφάλμα εκτίμησης.
(82)
Δυνάμει της τέταρτης προϋπόθεσης της νομολογίας Altmark, «όταν η επιλογή της επιχειρήσεως στην οποία πρόκειται να ανατεθεί η εκπλήρωση υποχρεώσεως παροχής δημόσιας υπηρεσίας σε συγκεκριμένη περίπτωση δεν πραγματοποιείται στο πλαίσιο διαδικασίας συνάψεως δημοσίας συμβάσεως, παρέχουσας τη δυνατότητα επιλογής του υποψηφίου που είναι σε θέση να παράσχει τις σχετικές υπηρεσίες με το μικρότερο για το κοινωνικό σύνολο κόστος, το επίπεδο της απαραίτητης αντισταθμίσεως πρέπει να καθορίζεται βάσει αναλύσεως των δαπανών στις οποίες θα προέβαινε μια μέση επιχείρηση, με χρηστή διαχείριση […]προς ικανοποίηση των απαιτήσεων σχετικά με την παροχή δημόσιας υπηρεσίας προκειμένου να εκπληρώσει τις ως άνω υποχρεώσεις, λαμβάνοντας υπόψη τα σχετικά έσοδα και ένα εύλογο κέρδος από την εκπλήρωση των υποχρεώσεων αυτών» (44).
(83)
Η Επιτροπή κρίνει ότι η τέταρτη προϋπόθεση δεν πληρούται όσον αφορά την αποστολή συγκέντρωσης καταθέσεων υπό κεντρική διαχείριση στο CDC για τη χρηματοδότηση των κοινωνικών κατοικιών. Πρέπει να σημειωθεί ότι το κράτος δεν ανέθεσε την εν λόγω αποστολή σε αυτόν που υπέβαλε την καλύτερη προσφορά μέσω διαδικασίας διαγωνισμού, αλλά με απευθείας ανάθεση στην Crédit Mutuel. Το επίπεδο της προμήθειας διαμεσολάβησης δεν καθορίστηκε με βάση το κόστος για την εκτέλεση υπηρεσίας γενικού οικονομικού συμφέροντος που βάρυνε μια μέση επιχείρηση με χρηστή διαχείριση. Πράγματι, το επίπεδο της προμήθειας διαμεσολάβησης του 1,3 % δεν μπορούσε να καθοριστεί με βάση τα πραγματικά έξοδα που ανέλαβε η Crédit Mutuel για την εκτέλεση υπηρεσίας γενικού οικονομικού συμφέροντος δεδομένου ότι δεν υπήρχε χωριστή λογιστική για το Livret bleu τον Σεπτέμβριο του 1991, η οποία να επιτρέπει να προσδιοριστούν τα έξοδα που αφορούν ειδικά το Livret bleu στη λογιστική της τράπεζας. Χωριστή λογιστική για το Livret bleu δημιουργήθηκε πολλά έτη αργότερα και αναδημιουργήθηκε αναδρομικά για τα προηγούμενα έτη μέχρι το 1991. Επομένως δεν υπάρχει ένδειξη ότι το επίπεδο της προμήθειας διαμεσολάβησης καθορίστηκε με βάση το κόστος μιας μέσης επιχείρησης με χρηστή διαχείριση η οποία εκτέλεσε την εν λόγω αποστολή γενικού οικονομικού συμφέροντος. Οι γαλλικές αρχές διατείνονται ότι η Crédit Mutuel έχει, γενικά, χρηστή διαχείριση. Ωστόσο, δεν αποδεικνύουν πραγματικά αυτό τον ισχυρισμό, αλλά παραπέμπουν απλώς στην αιτιολογική σκέψη 13 της απόφασης για την επέκταση του πεδίου της διαδικασίας όπου η Επιτροπή αναφέρει απλώς τις συνολικές οικονομικές επιδόσεις (μέγεθος του ισολογισμού, καθαρό αποτέλεσμα, δείκτης αποτελεσματικότητας, ίδια κεφάλαια και συντελεστής φερεγγυότητας) της Crédit Mutuel το 2004. Εν πάση περιπτώσει, εάν ένα κράτος μέλος έχει καθορίσει το επίπεδο αντιστάθμισης με βάση ανάλυση του κόστους μιας μέσης επιχείρησης με χρηστή διαχείριση, δεν θα πρέπει να έχει κανένα πρόβλημα να το αποδείξει στην Επιτροπή και να της εκθέσει τη μεθοδολογία που ακολουθήθηκε, πράγμα που η Γαλλία δεν έπραξε στην προκειμένη περίπτωση. Τέλος, το γεγονός ότι, μόλις ελευθερώθηκε η διανομή των Livrets A και Livrets bleus, την 1η Ιανουαρίου 2009, η προμήθεια διαμεσολάβησης της Crédit Mutuel μειώθηκε από 1,1 % σε 0,6 % δείχνει ότι το επίπεδο αυτής της προμήθειας ήταν υψηλότερο από εκείνο που θα είχε καθοριστεί με βάση το κόστος μιας μέσης επιχείρησης με χρηστή διαχείριση που εκτέλεσε την ίδια αποστολή γενικού οικονομικού συμφέροντος.
(84)
Στο μέτρο που οι προϋποθέσεις της νομολογίας Altmark είναι σωρευτικές, αρκεί να μην πληρούται μία από τις προϋποθέσεις για να μην εφαρμοστεί η νομολογία και το εν λόγω μέτρο να μπορεί ενδεχομένως να αποτελεί κρατική ενίσχυση. Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι το εν λόγω μέτρο δεν πληροί την τέταρτη προϋπόθεση της νομολογίας Altmark. Επομένως, η νομολογία Altmark δεν εφαρμόζεται, οπότε πρέπει να εξεταστεί εάν το μέτρο αποτελεί πράγματι κρατική ενίσχυση (45) (46).
7.1.2. Οι προϋποθέσεις σχετικά με την ύπαρξη ενίσχυσης πληρούνται
(85)
Το άρθρο 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ ορίζει ότι ενισχύσεις που χορηγούνται υπό οποιαδήποτε μορφή από τα κράτη ή με κρατικούς πόρους και που νοθεύουν ή απειλούν να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό διά της ευνοϊκής μεταχειρίσεως ορισμένων επιχειρήσεων ή ορισμένων κλάδων παραγωγής είναι ασυμβίβαστες με την εσωτερική αγορά, κατά το μέτρο που επηρεάζουν τις μεταξύ κρατών μελών συναλλαγές.
7.1.2.1. Δυνατότητα καταλογισμού στο Δημόσιο και κρατικοί πόροι
(86)
Η προμήθεια διαμεσολάβησης καταβαλλόταν ετησίως (47) στην Crédit Mutuel από το CDC με βάση σύμβαση μεταξύ του κράτους και της Crédit Mutuel που καθόριζε τις λεπτομέρειες εφαρμογής του διατάγματος της 27ης Σεπτεμβρίου 1991. Το ποσό της προμήθειας διαμεσολάβησης καθορίζεται από το κράτος για να αντισταθμίσει τις υποχρεώσεις παροχής δημόσιας υπηρεσίας. Επίσης, το CDC είναι δημόσια επιχείρηση της οποίας η συμπεριφορά καταλογίζεται στο κράτος (48). Συνεπώς πληρούται η προϋπόθεση σχετικά με τη δυνατότητα καταλογισμού στο Δημόσιο και τους κρατικούς πόρους.
7.1.2.2. Επιλεκτικότητα
(87)
Η προμήθεια διαμεσολάβησης χορηγούνταν αποκλειστικά στην Crédit Mutuel, ως αμοιβή για τη συγκέντρωση της αποταμίευσης η διαχείριση της οποίας ασκείτο κεντρικά από το CDC για τη χρηματοδότηση των κοινωνικών κατοικιών, μέσω του Livret bleu του οποίου η Crédit Mutuel κατείχε το αποκλειστικό δικαίωμα διανομής. Το μέτρο αυτό, επομένως, είχε επιλεκτικό χαρακτήρα.
7.1.2.3. Εφόσον δεν εφαρμόζονται οι προϋποθέσεις της νομολογίας Altmark, εξετάζεται η ύπαρξη πλεονεκτήματος που νοθεύει τον ανταγωνισμό
(88)
Δεδομένου ότι αποτελούσε μεταφορά κρατικών πόρων μόνο υπέρ της Crédit Mutuel, η προμήθεια διαμεσολάβησης βελτίωσε την ανταγωνιστική θέση αυτής της τράπεζας σε σχέση με τους ανταγωνιστές της. Πράγματι, σύμφωνα με τη νομολογία του Δικαστηρίου, η βελτίωση της ανταγωνιστικής θέσης μιας επιχείρησης η οποία απορρέει από τη χορήγηση κρατικής ενίσχυσης αποτελεί γενικά απόδειξη της νόθευσης του ανταγωνισμού έναντι των άλλων επιχειρήσεων που δεν λαμβάνουν παρόμοια ενίσχυση (49).
7.1.2.4. Επηρεασμός του εμπορίου μεταξύ κρατών μελών
(89)
Επίσης, κατά πάγια νομολογία, επηρεάζονται οι συναλλαγές μεταξύ κρατών μελών όταν η επιχείρηση που είναι αποδέκτης της ενίσχυσης δραστηριοποιείται σε τομέα ανοικτό στον ανταγωνισμό που αποτελεί αντικείμενο συναλλαγών μεταξύ κρατών μελών (50). Ωστόσο, από το 1979, το μερίδιο της αγοράς των ξένων τραπεζών ήταν 8 % για τις πιστωτικές δραστηριότητες (4 % για τα υποκαταστήματα χωρίς νομική προσωπικότητα, 4 % για τις θυγατρικές εταιρείες σύμφωνα με τη γαλλική νομική διατύπωση), 4,5 % για τις καταθέσεις (2 και 2,5 % αντίστοιχα). Το μερίδιο των μη γαλλικών ευρωπαϊκών τραπεζών σε σχέση με το σύνολο των ξένων τραπεζών ήταν 50 % για τις χορηγήσεις και 70 % για τις καταθέσεις. Η Crédit Mutuel ήταν, συνεπώς, αντιμέτωπη, ήδη από τη δεκαετία του ‘70, με τον ανταγωνισμό των ξένων δικτύων στη γαλλική επικράτεια. Επίσης, η αγορά ρευστής τραπεζικής αποταμίευσης στην οποία ανήκε το Livret bleu, που περιλαμβάνει επίσης το CODEVI, το LEP, το Livret Jeune, λογαριασμούς σε κοινά βιβλιάρια και το CEL (51), είχε ήδη ανοίξει στον ανταγωνισμό κατά την εξεταζόμενη περίοδο.
(90)
Επομένως, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι πληρούνται οι τέσσερις προϋποθέσεις που είναι απαραίτητες για την ύπαρξη ενίσχυσης.
7.1.2.5. Παράνομο το μέτρο ενίσχυσης
(91)
Τέλος, το μέτρο ενίσχυσης είναι παράνομο διότι δεν κοινοποιήθηκε στην Επιτροπή σύμφωνα με το άρθρο 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ και τέθηκε σε εφαρμογή μετά την έναρξη ισχύος στη Γαλλία της Συνθήκης για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας,
(92)
Σε απάντηση στο επιχείρημα των γαλλικών αρχών ότι η ενίσχυση υπήρχε διότι θεσπίστηκε πριν από τη λήξη της προθεσμίας, 1η Ιανουαρίου 1993, για τη μεταφορά της δεύτερης τραπεζικής οδηγίας στο εθνικό δίκαιο, η Επιτροπή υπογραμμίζει ότι η οδηγία αυτή είχε ως στόχο την υλοποίηση της εσωτερικής αγοράς στον τομέα των πιστωτικών ιδρυμάτων όσον αφορά την ελευθερία εγκατάστασης και την ελεύθερη παροχή υπηρεσιών. Δεν συνεπάγεται ότι η εν λόγω αγορά ήταν κλειστή στον ανταγωνισμό πριν από τη θέσπιση της προμήθειας διαμεσολάβησης, αλλά απλώς ότι υπήρχαν ακόμη ορισμένα εμπόδια στην ελευθερία εγκατάστασης και την ελεύθερη παροχή υπηρεσιών στον τραπεζικό τομέα. Η απόφαση της 10ης Μαΐου 2007 αναφέρει ότι το Livret bleu ανήκει σε «αγορά» ρευστής τραπεζικής αποταμίευσης, γεγονός που συνεπάγεται άνοιγμα της εν λόγω δραστηριότητας στον ανταγωνισμό, και δεν επιβεβαιώνει σε κανένα σημείο το επιχείρημα των γαλλικών αρχών σύμφωνα με το οποίο η εν λόγω δραστηριότητα άνοιξε στον ανταγωνισμό μόνο το 1993. Αντίθετα, η απόφαση αναφέρει την ύπαρξη «ώριμης» αγοράς (52).
7.2. Συμβιβάσιμο της ενίσχυσης με την εσωτερική αγορά
(93)
Εφόσον το εν λόγω μέτρο περιλαμβάνει στοιχεία κρατικής ενίσχυσης, η Επιτροπή πρέπει να εξετάσει το συμβιβάσιμο του εν λόγω μέτρου με την εσωτερική αγορά.
(94)
Σύμφωνα με το άρθρο 106 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ: «οι επιχειρήσεις που είναι επιφορτισμένες με τη διαχείριση υπηρεσιών γενικού οικονομικού συμφέροντος […] υπόκεινται στους κανόνες της παρούσας Συνθήκης, ιδίως στους κανόνες ανταγωνισμού, κατά το μέτρο που η εφαρμογή των κανόνων αυτών δεν εμποδίζει νομικά ή πραγματικά την εκπλήρωση της ιδιαίτερης αποστολής που τους έχει ανατεθεί. Η ανάπτυξη των συναλλαγών δεν πρέπει να επηρεάζεται σε βαθμό ο οποίος θα αντέκειτο προς το συμφέρον της Ένωσης».
(95)
Σύμφωνα με τη νομολογία του Δικαστηρίου, την πρακτική που ακολουθεί η Επιτροπή και το κοινοτικό πλαίσιο του 2005, το άρθρο 106 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ σημαίνει ότι μια κρατική ενίσχυση προς επιχείρηση που είναι επιφορτισμένη με τη διαχείριση υπηρεσίας γενικού οικονομικού συμφέροντος μπορεί να θεωρηθεί συμβιβάσιμη με την εσωτερική αγορά εφόσον το μέτρο ενίσχυσης πληροί τις ακόλουθες προϋποθέσεις:
α)
η παρεχόμενη υπηρεσία εμφανίζει τα χαρακτηριστικά υπηρεσίας γενικού οικονομικού συμφέροντος·
β)
η επιχείρηση έχει επιφορτιστεί με την εκτέλεση υπηρεσίας γενικού οικονομικού συμφέροντος από το κράτος με μία ή περισσότερες επίσημες πράξεις·
γ)
τηρούνται οι αρχές της αναγκαιότητας και της αναλογικότητας, και
δ)
η ανάπτυξη των συναλλαγών δεν επηρεάζεται σε βαθμό ο οποίος αντίκειται προς το συμφέρον της Ένωσης.
(96)
Οι προϋποθέσεις α) και β) πληρούνται για τους λόγους που αναφέρονται στην αιτιολογική σκέψη 81.
(97)
Όσον αφορά την προϋπόθεση δ), η Επιτροπή δεν έχει καμία ένδειξη ότι οι ενδοκοινοτικές συναλλαγές επηρεάστηκαν σε τόσο σημαντικό βαθμό ώστε η ενίσχυση να μην πληροί αυτή την προϋπόθεση. Συγκεκριμένα, η απόφαση της 10ης Μαΐου 2007 απαιτούσε να τεθεί τέλος στο δικαίωμα αποκλειστικής διανομής του Livret bleu, εφόσον τα ειδικά δικαιώματα για τη διανομή του Livret bleu συνιστούσαν περιορισμό στην ελεύθερη παροχή υπηρεσιών στο εσωτερικό της Κοινότητας (53). Ωστόσο, η προμήθεια διαμεσολάβησης, στο μέτρο που δεν αποτελεί υπερβολική αποζημίωση για την αποστολή εκτέλεσης υπηρεσίας γενικού οικονομικού συμφέροντος που ανατέθηκε στην Crédit Mutuel, δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι επηρεάζει τις συναλλαγές σε βαθμό που αντίκειται προς το συμφέρον της Ένωσης.
(98)
Η Επιτροπή εξετάζει, επομένως, παρακάτω εάν όντως τηρήθηκαν οι αρχές της αναγκαιότητας και της αναλογικότητας, δηλαδή εάν ύψος της αντιστάθμισης που συνιστά η προμήθεια διαμεσολάβησης δεν υπερέβη ποσό που απαιτείται για να καλυφθούν οι δαπάνες που προκύπτουν από την εκτέλεση των υποχρεώσεων δημόσιας υπηρεσίας, λαμβανομένων υπόψη των σχετικών εσόδων καθώς και εύλογου κέρδους για την εκτέλεση των εν λόγω υποχρεώσεων (54).
(99)
Κατά την εξακρίβωση ότι δεν υπάρχει υπεραντιστάθμιση (βλέπε επιμέρους τμήμα 7.2.5), η Επιτροπή ακολουθεί -για την περίοδο από τις 27 Σεπτεμβρίου 1991 (βλέπε επιμέρους τμήμα 7.2.1), έως τις 31 Δεκεμβρίου 2005- συνολική προσέγγιση (βλέπε επιμέρους τμήμα 7.2.2). Λαμβάνει υπόψη όλα τα πλεονεκτήματα που συνδέονται με το Livret bleu, χωρίς ωστόσο να περιλαμβάνει το ενδεχόμενο αποτέλεσμα προσέλκυσης πελατών το οποίο δεν μπόρεσε να καθοριστεί ποσοτικά (βλέπε επιμέρους τμήμα 7.2.3). Λαμβάνεται υπόψη ένα εύλογο κέρδος (βλέπε επιμέρους τμήμα 7.2.4), συμπεριλαμβανομένων των αποταμιευτικών πόρων η διαχείριση των οποίων ασκείται κεντρικά από το CDC.
7.2.1. Έναρξη της εξεταζόμενης περιόδου η 27η Σεπτεμβρίου 1991
(100)
Στην απόφαση για την επέκταση του πεδίου της διαδικασίας, ο υπολογισμός των καθαρών αποτελεσμάτων του Livret bleu, προκειμένου να εκτιμηθεί η ύπαρξη ενδεχόμενης υπεραντιστάθμισης, περιελάμβανε τα αποτελέσματα όλου του έτους 1991 (55). Με άλλα λόγια, τα καθαρά έσοδα που προέρχονται από τις ελεύθερες χρήσεις και τις χρήσεις εξυπηρέτησης του γενικού συμφέροντος λαμβάνονταν υπόψη από την 1η Ιανουαρίου 1991.
(101)
Όπως αναφέρεται στις αιτιολογικές σκέψεις 75 και 76, το μόνο μέτρο που αμφισβητείται στην παρούσα υπόθεση είναι η προμήθεια διαμεσολάβησης, της οποίας η αρχή θεσπίστηκε στις 27 Σεπτεμβρίου 1991, όταν η Crédit Mutuel ανέλαβε να θέσει τους πόρους της υπό κεντρική διαχείριση στο CDC, προκειμένου να χρηματοδοτήσει τις κοινωνικές κατοικίες. Πριν από αυτή την ημερομηνία, δεν υπήρχαν ούτε η προμήθεια διαμεσολάβησης ούτε η κεντρική διαχείριση στο CDC. Συνεπώς, η Επιτροπή πρέπει να αρχίσει να εκτιμά την αναλογικότητα αυτής της ενίσχυσης από αυτή την ημερομηνία.
(102)
Οι δαπάνες και τα έσοδα για την εκτέλεση υπηρεσίας γενικού οικονομικού συμφέροντος δεν μπορούν επομένως να είναι προγενέστερα της 27ης Σεπτεμβρίου 1991. Με άλλα λόγια, μόνο μετά τη θέσπιση του εν λόγω μέτρου ενίσχυσης (προμήθεια διαμεσολάβησης) μπορούν να ληφθούν υπόψη οι δαπάνες και τα έσοδα για την εκτέλεση υπηρεσίας γενικού οικονομικού συμφέροντος που χρηματοδοτείται από την ενίσχυση αυτή. Τέλος, η Επιτροπή θεωρεί ότι η απόφασή της για την επέκταση του πεδίου της διαδικασίας περιείχε ασυνέπεια διότι, ενώ περιόριζε το μέτρο ενίσχυσης μόνο στην προμήθεια διαμεσολάβησης που θεσπίστηκε στις 27 Σεπτεμβρίου 1991, συνέχιζε να λαμβάνει υπόψη τα καθαρά έσοδα των Livret bleu για την περίοδο από την 1η Ιανουαρίου 1991 έως 27 Σεπτεμβρίου 1991.
(103)
Δεδομένου ότι η Crédit Mutuel μπορεί να γνωστοποιήσει τα καθαρά αποτελέσματα των χρήσεων που εξυπηρετούν το γενικό συμφέρον και των ελεύθερων χρήσεων μόνο σε ετήσια βάση, η Επιτροπή κρίνει ότι, για το έτος 1991, πρέπει να ληφθούν υπόψη μόνο τα καθαρά αποτελέσματα που αντιστοιχούν στην περίοδο από 27 Σεπτεμβρίου 1991 έως 31 Δεκεμβρίου 1991, και να αναφέρονται τα καθαρά αποτελέσματα για όλο το έτος 1991 αναλογικά προς τον αριθμό συναφών ημερών, δηλαδή 96/365. Τα καθαρά αποτελέσματα των αποταμιευτικών πόρων η διαχείριση των οποίων ασκείται κεντρικά από το CDC για το 1991 μπορούν να ληφθούν εξ ολοκλήρου υπόψη εφόσον, όπως αναφέρθηκε στην αιτιολογική σκέψη 101, η κεντρική διαχείριση εισήχθη μετά τις 27 Σεπτεμβρίου 1991, οπότε, εξ ορισμού, κανένα τμήμα αυτών των αποτελεσμάτων δεν αναφέρεται στην περίοδο από την 1η Ιανουαρίου 1991 έως 27 Σεπτεμβρίου 1991.
7.2.2. Συνολική προσέγγιση έως τα τέλη του 2005 και στη συνέχεια ετήσια
(104)
Στην απόφασή της για την επέκταση του πεδίου της διαδικασίας, η Επιτροπή πρότεινε να θεσπιστεί ετήσια προσέγγιση για την εκτίμηση της ύπαρξης ενδεχόμενης υπεραντιστάθμισης. Η προσέγγιση αυτή απορρέει από το κοινοτικό πλαίσιο του 2005 και συνιστά αλλαγή σε σχέση με την προηγούμενη πρακτική της. Πράγματι, όταν, πριν από την έκδοση του κοινοτικού πλαισίου του 2005, η Επιτροπή έπρεπε να εκτιμήσει την ύπαρξη ενδεχόμενης υπεραντιστάθμισης, ακολουθούσε μια προσέγγιση που μπορούσε να χαρακτηριστεί ως «συνολική», σύμφωνα με την οποία τα ποσά που αφορούσαν τα έτη υπεραντιστάθμισης μπορούσαν να αντισταθμιστούν, χωρίς όριο, με τα ποσά των ετών υποαντιστάθμισης (56).
(105)
Σύμφωνα με το σημείο 26 του κοινοτικού πλαισίου του 2005, η Επιτροπή θα εφαρμόσει στις ενισχύσεις που δεν έχουν κοινοποιηθεί τις διατάξεις του εν λόγω πλαισίου, εάν η ενίσχυση έχει χορηγηθεί μετά τη δημοσίευση του πλαισίου στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης και, στις άλλες περιπτώσεις, τις διατάξεις που ίσχυαν κατά τον χρόνο χορήγησης της ενίσχυσης. Η εν λόγω ενίσχυση χορηγείται ετησίως (57) και δεν κοινοποιήθηκε. Η δημοσίευση του κοινοτικού πλαισίου του 2005 στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης έγινε στις 29 Νοεμβρίου 2005. Επομένως, πρέπει να εφαρμοστούν οι διατάξεις που ίσχυαν κατά τον χρόνο χορήγησης της ενίσχυσης για την περίοδο πριν από το 2006 και το κοινοτικό πλαίσιο του 2005 για την περίοδο από την 1η Ιανουαρίου 2006 έως τη λήξη του μέτρου την 31η Δεκεμβρίου 2008.
(106)
Το κοινοτικό πλαίσιο του 2005 προτείνει «ετήσια» προσέγγιση στον βαθμό που ο υπολογισμός ενδεχόμενης υπεραντιστάθμισης πρέπει να γίνεται ετησίως χωρίς το ποσό της ετήσιας υπεραντιστάθμισης να μπορεί να μεταφέρεται στο επόμενο έτος, εκτός εάν το ποσό αυτό δεν υπερβαίνει το 10 % του ποσού της ετήσιας αντιστάθμισης (58).
(107)
Αντίθετα, πριν από την έκδοση του κοινοτικού πλαισίου του 2005, όταν η Επιτροπή έλεγχε μήπως η επιχείρηση είχε λάβει υπεραντιστάθμιση για την εκπλήρωση της αποστολής δημόσιας υπηρεσίας, ακολουθούσε «συνολική» προσέγγιση (βλέπε αιτιολογική σκέψη 104) (59).
(108)
Στη συνολική προσέγγιση, τα καθαρά αποτελέσματα κάθε έτους, αθροισμένα ανά έτος, επικαιροποιούνται με την εφαρμογή του συντελεστή αναφοράς για τη Γαλλία την 1η Ιανουαρίου κάθε έτους (60).
7.2.3. Πλεονεκτήματα που λαμβάνονται υπόψη
(109)
Σύμφωνα με το σημείο 17, πρώτη πρόταση, του κοινοτικού πλαισίου του 2005 «τα έσοδα που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη πρέπει να περιλαμβάνουν τουλάχιστον όλα τα έσοδα που προκύπτουν από την υπηρεσία γενικού οικονομικού συμφέροντος». Όταν ελέγχεται μήπως τυχόν υπάρχει υπεραντιστάθμιση, πρέπει επομένως να λαμβάνεται υπόψη το καθαρό αποτέλεσμα των χρήσεων που εξυπηρετούν το γενικό συμφέρον και των ελεύθερων χρήσεων κατά την περίοδο έρευνας. Η Επιτροπή θεωρεί πράγματι ότι τα αποτελέσματα αυτά αποτελούν έσοδα που θέσπισε η Γαλλία από τις 27 Σεπτεμβρίου 1991 υπέρ της Crédit Mutuel στο πλαίσιο της εκτέλεσης από αυτήν της υπηρεσίας γενικού οικονομικού συμφέροντος για τη χρηματοδότηση των κοινωνικών κατοικιών μέσω του CDC. Οι χρήσεις αυτές αποδίδονται, στην αναλυτική λογιστική, σε έναν ειδικό πόρο, τους φόρους που εισπράττονται χάρη στη διανομή του Livret bleu. Σε ανταγωνιστικές συνθήκες αγοράς (χωρίς το ειδικό δικαίωμα διανομής αφορολόγητου προϊόντος αποταμίευσης), πιθανόν η Crédit Mutuel να μην ήταν σε θέση να προσποριστεί αυτόν τον πόρο με το ίδιο κόστος, με αποτέλεσμα οι χρήσεις και οι αντίστοιχοι πόροι να πρέπει να ληφθούν υπόψη στη συνολική οικονομία του συστήματος του Livret bleu. Εξάλλου, η Γαλλία επιβεβαίωσε η ίδια ότι συνδέονται μεταξύ τους οι χρήσεις αυτές, το Livret bleu και η αποστολή χρηματοδότησης των κοινωνικών κατοικιών μεταφέροντας τους πόρους για αυτές τις χρήσεις στο CDC από το 1991 (61). Με άλλα λόγια, όταν αναθέτει στην Crédit Mutuel στις 27 Σεπτεμβρίου 1991 την υπηρεσία γενικού οικονομικού συμφέροντος για τη συγκέντρωση των καταθέσεων που έχουν τεθεί υπό κεντρική διαχείριση στο CDC και προορίζονται για τη χρηματοδότηση των κοινωνικών κατοικιών, η Γαλλία επιβεβαιώνει την ανάθεση στην Crédit Mutuel της διανομής του Livret Bleu. Το κέρδος που απορρέει από τη χρησιμοποίηση των καταθέσεων στο Livret Bleu πρέπει επομένως να λαμβάνεται υπόψη από την ημερομηνία αυτή ως έσοδο που χορηγείται στην Crédit Mutuel για την παροχή υπηρεσίας γενικού οικονομικού συμφέροντος.
(110)
Ο καταγγέλλων και άλλες αρχές και οργανισμοί (το Συμβούλιο Ανταγωνισμού και εκθέσεις βουλευτών ή ερευνητικών οργανισμών (62)) θεωρούν ότι το αποκλειστικό δικαίωμα διανομής του Livret bleu είχε ως αποτέλεσμα την «προσέλκυση πελατών» που επέτρεπε στην Crédit Mutuel να προσελκύει και να διατηρεί πελατεία στην οποία πωλούσε και άλλα τραπεζικά προϊόντα εκτός από το Livret bleu. Στην απόφαση για την επέκταση του πεδίου της διαδικασίας, η Επιτροπή δεν απέκλεισε το ενδεχόμενο το Livret bleu να απέφερε έμμεσα έσοδα με την προσέλκυση πελατών (63), αλλά υπενθύμισε ότι τέτοια έσοδα δεν είχε έως τότε καταστεί δυνατόν να προσδιορισθούν ποσοτικά (64).
(111)
Κατά το πέρας της έρευνας για την παρούσα υπόθεση, η Επιτροπή διαπιστώνει ότι, αν και δεν μπορεί να αποκλειστεί η ύπαρξη αποτελεσμάτων από την προσέλκυση πελατών, τα στοιχεία που συγκέντρωσε δεν της επιτρέπουν, στην προκειμένη περίπτωση, να προσδιορίσει ποσοτικά το ενδεχόμενο αποτέλεσμα της προσέλκυσης πελατών κατά τρόπο αρκετά αξιόπιστο.
(112)
Τα έγγραφα που προσκόμισαν οι καταγγέλλοντες λαμβάνουν ως τεκμήριο την ύπαρξη αποτελεσμάτων προσέλκυσης πελατών, αλλά δεν αποδεικνύουν επισήμως την ύπαρξή τους και, επιπλέον, δεν κατορθώνουν να υπολογίσουν με ακρίβεια την οικονομική επίπτωση αυτών των αποτελεσμάτων.
(113)
Όσον αφορά τις μελέτες της εταιρείας Glais (βλέπε αιτιολογικές σκέψεις 52 και 53), η Επιτροπή παρατηρεί ότι η Crédit Mutuel μπορεί δικαίως να ισχυριστεί ότι αυτές οι στατιστικές αναλύσεις δεν αποδεικνύουν κατά κανέναν τρόπο την ύπαρξη ποσοτικά προσδιορίσιμου αποτελέσματος προσέλκυσης πελατών.
(114)
Οι παρατηρήσεις των καταγγελλόντων πρότειναν τρεις υποκειμενικές αξιολογήσεις. Κατ’ αρχάς, δεδομένου ότι οι άλλες τράπεζες είχαν προσφερθεί να διανείμουν το Livret bleu με προμήθεια 1 %, οι καταγγέλλοντες πρότειναν μια κατά προσέγγιση εκτίμηση του αποτελέσματος προσέλκυσης πελατών, υπολογίζοντας τη διαφορά ανάμεσα στο επίπεδο της προμήθειας που εισπράττει η Crédit Mutuel, δηλαδή το 0,3 %, και της προμήθειας 1 %, σε ποσό που αντιστοιχεί σε περίπου 300 εκατ. FRF ετησίως. Εντούτοις, κατά κανέναν τρόπο δεν αποδεικνύεται ότι οι ανταγωνιστές της Crédit Mutuel θα ήταν δυνατό, κατά τη διάρκεια της εξεταζόμενης περιόδου, να έχουν εκπληρώσει αυτή την αποστολή υπό τους ίδιους όρους με αυτό το επίπεδο αμοιβής (1 %). Επίσης, το πρώτο επιχείρημα δεν αποδεικνύει το αποτέλεσμα προσέλκυσης πελατών, αλλά μάλλον προβάλλει τον ισχυρισμό ότι η Crédit Mutuel έλαβε υπεραντιστάθμιση, πράγμα που δεν είναι αλήθεια, όπως θα αποδειχθεί. Τίποτα δεν μπορεί να αποδείξει ότι το αποτέλεσμα προσέλκυσης πελατών αντιστοιχεί στη διαφορά ανάμεσα στην προμήθεια διαμεσολάβησης και την ελάχιστη υποθετική προμήθεια την οποία οι ανταγωνιστές της Crédit Mutuel πρότειναν να λάβουν ως αμοιβή για τη διανομή από αυτούς του Livret bleu.
(115)
Σύμφωνα με τη δεύτερη μέθοδο που προτείνουν οι καταγγέλλοντες, το αποτέλεσμα προσέλκυσης πελατών μπορεί να μετρηθεί με βάση την αύξηση των μεριδίων της αγοράς της Crédit Mutuel. Μια τέτοια μέθοδος αξιολόγησης δεν είναι δυνατό να γίνει αποδεκτή, διότι βασίζεται στο αξίωμα ότι η αύξηση των μεριδίων της αγοράς οφείλεται αποκλειστικά στο Livret bleu, αξίωμα το οποίο δεν επιβεβαιώνεται από κανένα αντικειμενικό στοιχείο.
(116)
Η τρίτη μέθοδος αξιολόγησης του αποκλειστικού δικαιώματος διανομής βασίζεται στην απώλεια φορολογικών εσόδων που συνεπάγεται η φοροαπαλλαγή του Livret bleu. Εάν η Crédit Mutuel ήταν πρόθυμη να διανείμει χωρίς φοροαπαλλαγή ένα προϊόν αποταμίευσης, προσφέροντας στους αποταμιευτές, ανεξάρτητα από τη φορολογική τους κατάσταση, την ίδια καθαρή απόδοση με αυτή του Livret bleu, θα επιβαρυνόταν πράγματι με κόστος ευκαιρίας ίσο με το ποσό του τεκμαρτού φόρου που (δυνητικά) θα έπρεπε να καταβάλλουν οι αποταμιευτές. Κατά την άποψη των καταγγελλόντων, το συσσωρευθέν φορολογικό πλεονέκτημα της τάξης των 4,5 δισεκατ. FRF κατά την περίοδο 1991-1997 πρέπει να θεωρηθεί ότι προσπόρισε στην Crédit Mutuel πλεονεκτήματα της ίδιας τάξης μεγέθους. Η συλλογιστική αυτή δεν είναι δυνατό να γίνει αποδεκτή, διότι η Crédit Mutuel δεν θα διένειμε προφανώς το προϊόν του Livret bleu με τους ίδιους όρους, εάν όφειλε να αναλάβει εξ ολοκλήρου το κόστος της φοροαπαλλαγής, το οποίο κατά τα λοιπά είναι προς άμεσο όφελος των μετόχων.
(117)
Είναι δύσκολο να αποδειχθούν και να προσδιορισθούν ποσοτικά τα εν λόγω ενδεχόμενα πλεονεκτήματα. Το άμεσο οικονομικό όφελος που προήλθε από την εκμετάλλευση του Livret bleu είναι δυνατό να υπολογισθεί άμεσα από τη λογιστική του Livret bleu. Αντίθετα, το οικονομικό πλεονέκτημα που προέκυψε από την πώληση άλλων προϊόντων ή υπηρεσιών στους πελάτες οι οποίοι παρέμειναν πιστοί λόγω του Livret bleu θα ήταν δυνατό να διαπιστωθεί στην αναλυτική λογιστική αυτών των άλλων προϊόντων, εάν ήταν άμεσα δυνατό να γίνει διάκριση ανάμεσα σε αυτά που πωλήθηκαν στους πελάτες οι οποίοι παρέμειναν σταθεροί ή προσελκύθηκαν στην Crédit Mutuel λόγω του Livret bleu και σε αυτά που πωλήθηκαν στους πελάτες οι οποίοι ήλθαν στην Crédit Mutuel για άλλους λόγους. Γι’ αυτούς τους λόγους, ο σύμβουλος της Επιτροπής δεν μπόρεσε να αποτιμήσει το ενδεχόμενο αποτέλεσμα προσέλκυσης πελατών εφαρμόζοντας τη λογιστική μέθοδο που εφαρμόζεται για την αξιολόγηση του συνόλου των άμεσων οικονομικών πλεονεκτημάτων που αποκομίσθηκαν από το Livret bleu.
(118)
Οι προσπάθειες αξιολόγησης του αποτελέσματος προσέλκυσης πελατών με πιο σύνθετα μέσα από τον σύμβουλο της Επιτροπής δεν στέφθηκαν με επιτυχία. Κατά συνέπεια, η Επιτροπή κρίνει ότι δεν μπορεί να λάβει υπόψη το ενδεχόμενο πλεονέκτημα χάρη στο αποτέλεσμα προσέλκυσης πελατών κατά τον υπολογισμό εξακρίβωσης της απουσίας ενδεχόμενης υπεραντιστάθμισης.
7.2.4. Υπολογισμός του εύλογου κέρδους
(119)
Όταν εξακριβώνεται η απουσία υπεραντιστάθμισης της επιχείρησης που είναι επιφορτισμένη με υπηρεσία γενικού οικονομικού συμφέροντος, πρέπει να λαμβάνεται υπόψη ένα εύλογο κέρδος (65). Το κοινοτικό πλαίσιο του 2005 διευκρινίζει ότι με τον όρο «εύλογο κέρδος», νοείται ποσοστό απόδοσης του ιδίου κεφαλαίου που λαμβάνει υπόψη τον κίνδυνο ή την έλλειψη κινδύνου για την επιχείρηση […]. Κανονικά το ποσοστό αυτό δεν πρέπει να υπερβαίνει το μέσο ποσοστό στο σχετικό τομέα τα τελευταία έτη (66).
(120)
Στην απόφαση για την επέκταση του πεδίου της διαδικασίας (67), η Επιτροπή έκρινε ότι έπρεπε να εφαρμοστεί στις χρήσεις που εξυπηρετούν το γενικό συμφέρον και στις ελεύθερες χρήσεις ένα εύλογο κέρδος το οποίο να ανέρχεται κατά μέσο όρο στο 6 % των ιδίων κεφαλαίων για τις χρήσεις αυτές. Το ποσοστό αυτό, που διαφέρει από έτος σε έτος και ανέρχεται κατά μέσο όρο στο 6 %, αντιστοιχεί στον συντελεστή αποδοτικότητας που είχε προτείνει αρχικά η Crédit Mutuel: η Crédit Mutuel είχε λάβει υπόψη ως κόστος των ιδίων κεφαλαίων το ποσό των πράγματι καταβληθέντων μερισμάτων κατά το εν λόγω έτος. Στην παρούσα απόφαση, όσον αφορά τον συνυπολογισμό ευλόγου κέρδους στο πλαίσιο της εξακρίβωσης της απουσίας ενδεχόμενης υπεραντιστάθμισης, η Επιτροπή εμμένει, όσον αφορά τις ελεύθερες χρήσεις και τις χρήσεις που εξυπηρετούν το γενικό συμφέρον, στην προσέγγιση που ακολούθησε ήδη στην απόφαση για την επέκταση του πεδίου της διαδικασίας, η οποία περιγράφεται στο τμήμα 7.2.5.
(121)
Στην απόφασή της για την επέκταση του πεδίου της διαδικασίας (68), η Επιτροπή έκρινε, εντούτοις, ότι δεν έπρεπε να εφαρμόσει το εύλογο αυτό κέρδος στις καταθέσεις των οποίων η διαχείριση ασκείται κεντρικά από το CDC στο μέτρο που αυτές δεν παρουσιάζουν κανένα κόστος σε ίδια κεφάλαια από πλευράς προληπτικής εποπτείας, δεδομένου ότι οι καταθέσεις αυτές δεν έχουν επενδυθεί από την Crédit Mutuel, αλλά απλώς διατεθεί στο CDC. Ωστόσο, από άποψη προληπτικής εποπτείας, ο πιστωτικός κίνδυνος που συνδέεται με τους αποταμιευτικούς πόρους η διαχείριση των οποίων ασκείται κεντρικά από το CDC θεωρείται ότι ισούται με το άνοιγμα έναντι του κράτους (Γαλλική Δημοκρατία), δηλαδή με στάθμιση κινδύνου μηδενική, και ότι, επομένως, δεν απαιτεί ίδια κεφάλαια.
(122)
Το να μη ληφθεί υπόψη κανένα εύλογο κέρδος σχετικά με τους αποταμιευτικούς πόρους η διαχείριση των οποίων ασκείται κεντρικά από το CDC, θα σήμαινε ότι το συνολικό εύλογο κέρδος (αφενός εκείνο που αφορά τις χρήσεις που εξυπηρετούν το γενικό συμφέρον και τις ελεύθερες χρήσεις και αφετέρου εκείνο που αφορά τους αποταμιευτικούς πόρους η διαχείριση των οποίων ασκείται κεντρικά από το CDC) μειωνόταν από το 1991 έως 1999 μέχρις ότου εξέλιπε τελείως από το 2000 και μετά, λόγω της άσκησης κεντρικής διαχείρισης από το CDC όλου του αποθέματος των αποταμιεύσεων το 1999 (69).
(123)
Στην επιστολή τους της 1ης Σεπτεμβρίου 2006, στην οποία εκθέτουν τις παρατηρήσεις τους σε απάντηση στην απόφαση για την επέκταση του πεδίου της διαδικασίας, οι γαλλικές αρχές επιβεβαίωσαν ότι τα κεφάλαια των οποίων η διαχείριση ασκείται σε κεντρικό επίπεδο στο CDC δεν ανάλωναν εποπτικά ίδια κεφάλαια. Ωστόσο, σύμφωνα με τις γαλλικές αρχές «δεδομένου ότι δεν είναι ορθή η εφαρμογή του ευρωπαϊκού συντελεστή φερεγγυότητας μετά την πλήρη υπαγωγή στην κεντρική διαχείριση του CDC το 1999, η Crédit Mutuel [προτείνει να ενσωματωθεί] ενσωματώνει, για να υπολογίσει το εύλογο κέρδος του Livret bleu, ένα κόστος των ιδίων κεφαλαίων που έχουν ληφθεί σε σχέση με εκείνο των άλλων προϊόντων αποταμίευσης και άλλων πόρων». Η Επιτροπή δεν θεωρεί ικανοποιητική την προσέγγιση αυτή, δεδομένου ότι καταλήγει να επιβάλει τεχνητά στους πόρους που έχουν τεθεί υπό κεντρική διαχείριση στο CDC μια ανάγκη για εποπτικό κεφάλαιο ανάλογα με τη μέση ανάγκη για κεφάλαιο των άλλων στοιχείων ενεργητικού της Crédit Mutuel, τα οποία είναι εντελώς ανεξάρτητα από το Livret bleu.
(124)
Πράγματι, το ότι δεν υπάρχει ανάγκη σε κανονιστικά ίδια κεφάλαια δείχνει ότι δεν υπάρχει κίνδυνος ζημίας από πίστωση, όπως συμβαίνει με τους αποταμιευτικούς πόρους η διαχείριση των οποίων ασκείται κεντρικά από το CDC. Ούτε η δραστηριότητα συγκέντρωσης των καταθέσεων για λογαριασμό του CDC παρουσιάζει κίνδυνο ρευστότητας (εκτός από τον ενδομηνιαίο κίνδυνο) ή αλλαγής της ληκτότητας, εφόσον το ποσό που διατίθεται στο CDC προσαρμόζεται κάθε μήνα ανάλογα με την εξέλιξη των καταθέσεων και ο τόκος που καταβάλλει το CDC μεταφέρεται αμέσως στους καταθέτες. Επομένως, είναι βέβαιο ότι αυτή η υπηρεσία γενικού οικονομικού συμφέροντος παρουσιάζει χαμηλό επίπεδο κινδύνου για την Crédit Mutuel. Εντούτοις, υπάρχουν και ορισμένα άλλα είδη κινδύνου, όπως ο λειτουργικός, οικονομικός (κίνδυνος ότι το επίπεδο αμοιβής δεν καλύπτει τις αναληφθείσες δαπάνες), νομικός κίνδυνος και ο κίνδυνος φήμης. Επίσης, άλλες τραπεζικές δραστηριότητες όπως η διανομή κεφαλαίων αμοιβαίου χαρακτήρα, η διαχείριση περιουσιακών στοιχείων ή η πώληση χρηματοοικονομικών εσόδων (όπως οι μετοχές και οι ομολογίες) δεν καταναλώνουν κανονιστικά ίδια κεφάλαια, αλλά είναι ιδιαίτερα κερδοφόρες. Επομένως, δεν υπάρχει άμεση σχέση ανάμεσα στην κατανάλωση κανονιστικών ιδίων κεφαλαίων -η οποία υπολογίζεται με βάση κανόνες προληπτικής εποπτείας στόχος των οποίων δεν είναι ειδικά να αξιολογηθεί η αποδοτικότητα μιας δραστηριότητας- και το αναμενόμενο κέρδος μιας δραστηριότητας.
(125)
Διαπιστώνεται, εντούτοις, ότι, στη συγκεκριμένη περίπτωση, αν και η Επιτροπή επιτρέπει στην Crédit mutuel να αποκομίζει ένα εύλογο κέρδος για το μέρος των αποταμιεύσεων που υπόκεινται στην κεντρική διαχείριση του CDC, παραδέχεται ότι ο προσδιορισμός του αρμόζοντος επιπέδου αυτού του κέρδους συνεπάγεται περίπλοκη οικονομική εκτίμηση. Όντως, το Livret bleu αποτελεί άτυπο τραπεζικό προϊόν με μεικτά χαρακτηριστικά προϊόντος αποταμίευσης και τρεχούμενων λογαριασμών, του οποίου οι αποταμιεύσεις που συγκεντρώνονται τίθενται υπό κεντρική διαχείριση σε δημόσια αρχή. Συνεπώς, δεν υπάρχουν άμεσα συγκρίσιμα προϊόντα τα οποία θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν ως στοιχείο εκτίμησης ενός εύλογου κέρδους για παρόμοια δραστηριότητα.
(126)
Εφόσον δεν υπάρχει προϊόν επαρκώς συγκρίσιμο με το Livret bleu, η Επιτροπή κρίνει ότι, στην προκειμένη περίπτωση, μπορεί να χρησιμοποιήσει δύο δείκτες με βάση τους οποίους είναι δυνατό να εκτιμηθεί εάν, για τις αποταμιεύσεις που υπόκεινται στην κεντρική διαχείριση του CDC, ένα συγκεκριμένο κέρδος μπορεί να θεωρηθεί εύλογο. Οι δύο αυτοί δείκτες είναι οι ακόλουθοι:
α)
το περιθώριο κέρδους του γαλλικού τραπεζικού τομέα, δηλαδή το αποτέλεσμα προ φόρων διαιρούμενο με τον κύκλο εργασιών (στην προκειμένη περίπτωση τον κύκλο εργασιών των τραπεζών αντιπροσωπεύουν τα λειτουργικά τους αποτελέσματα). Χρησιμοποιώντας τους αριθμούς του τραπεζικού τομέα για την εξεταζόμενη περίοδο (από τις 27 Σεπτεμβρίου 1991 έως το τέλος του 2008), το περιθώριο κέρδους είναι κατά μέσο όρο 23 % ετησίως·
β)
ο συντελεστής απόδοσης του γαλλικού τραπεζικού τομέα, δηλαδή το αποτέλεσμα προ φόρων διαιρούμενο με το ποσό των περιουσιακών στοιχείων. Ο ετήσιος μέσος συντελεστής απόδοσης σε όλη την εξεταζόμενη περίοδο είναι 45 μονάδες βάσης (0,45 %).
(127)
Ο πίνακας που ακολουθεί (70) παρουσιάζει το περιθώριο κέρδους και τον συντελεστή απόδοσης του γαλλικού τραπεζικού τομέα για την περίοδο 1993-2008 (στοιχεία πριν από το 1993 δεν υπάρχουν):
1993
1994
1995
1996
1997
1998
1999
2000
2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008 (72)
Αποτέλεσμα προ φόρων (71)
15,2
2,7
25,0
41,0
67,5
14,4
19,8
22,5
24,6
23,5
23,4
29,6
31,3
46,2
34,3
-4,4
Λειτουργικό αποτέλεσμα (71)
362,4
335,4
345,6
356,1
375,3
60,8
64,6
70,5
74,9
77,0
80,6
83,5
89,5
104,1
98,0
79,1
Περιθώριο κέρδους
4,2 %
0,8 %
7,2 %
11,5 %
18 %
23,7 %
30,6 %
31,9 %
32,8 %
30,6 %
29,0 %
35,5 %
35,0 %
44,4 %
35,1 %
-5,6 %
Μέσο περιθώριο κέρδους
22,8 %
Περιουσιακά στοιχεία (71)
Μη διαθέσιμο
16 333
17 216
18 291
19 894
3 052
3 394
3 452
3 783
3 793
3 960
4 390
5 275
6 041
7 061
7 699
Συντελεστής απόδοσης
Μη διαθέσιμο
0,02 %
0,15 %
0,22 %
0,34 %
0,47 %
0,58 %
0,65 %
0,65 %
0,62 %
0,59 %
0,68 %
0,59 %
0,77 %
0,49 %
-0,05 %
Μέσος συντελεστής απόδοσης
0,45 %
(128)
Για τον υπολογισμού του περιθωρίου κέρδους και του συντελεστή απόδοσης της Crédit Mutuel όσον αφορά τη δραστηριότητα συγκέντρωσης καταθέσεων υπό κεντρική διαχείριση στο CDC, η Επιτροπή χρησιμοποιεί τις ακόλουθες τιμές:
α)
για τον παρονομαστή του περιθωρίου κέρδους, τα έσοδα από τη δραστηριότητα συγκέντρωσης καταθέσεων υπό κεντρική διαχείριση στο CDC, δηλαδή το ετήσιο ποσό της προμήθειας διαμεσολάβησης·
β)
για τον παρονομαστή του συντελεστή απόδοσης, τις καταθέσεις που μεταφέρθηκαν στο CDC·
γ)
για τον αριθμητή, δηλαδή το αποτέλεσμα προ φόρων, η Επιτροπή κρίνει ότι, λαμβάνοντας υπόψη ως εύλογο κέρδος περιθώριο 4,2 % για τη δραστηριότητα συγκέντρωσης καταθέσεων στο CDC, δηλαδή ένα αποτέλεσμα προ φόρων που αντιπροσωπεύει το 4,2 % της προμήθειας διαμεσολάβησης που λαμβάνεται από το CDC, η Crédit Mutuel δεν τυγχάνει υπεραντιστάθμισης (βλέπε τον πίνακα της αιτιολογικής σκέψης 132).
(129)
Όσον αφορά τον δεύτερο δείκτη (συντελεστή απόδοσης), η Επιτροπή παρατηρεί ότι, εάν ληφθεί υπόψη συντελεστής απόδοσης 5 μονάδων βάσης ως εύλογο κέρδος για τη δραστηριότητα συγκέντρωσης καταθέσεων η διαχείριση των οποίων ασκείται κεντρικά από το CDC, δηλαδή εάν ληφθεί υπόψη αποτέλεσμα προ φόρων ισοδύναμο με το 0,05 % του ποσού των καταθέσεων που μεταφέρθηκαν στο CDC, προκύπτει ότι η Crédit Mutuel δεν έλαβε υπεραντιστάθμιση για τη διαχείριση του Livret bleu για την εξεταζόμενη περίοδο.
(130)
Σύμφωνα με το κοινοτικό πλαίσιο του 2005, το εύλογο κέρδος δεν πρέπει να υπερβαίνει το μέσο ποσοστό στον σχετικό τομέα κατά την εξεταζόμενη περίοδο. Η έγκριση περιθωρίου κέρδους 4,2 % αντιπροσωπεύει λιγότερο από το ένα πέμπτο του μέσου περιθωρίου κέρδους του τραπεζικού τομέα (22,8 %). Δεδομένου ότι, όπως αναφέρεται στην αιτιολογική σκέψη 124, η δραστηριότητα συγκέντρωσης καταθέσεων η διαχείριση των οποίων ασκείται κεντρικά από το CDC αποτελεί δραστηριότητα χαμηλού κινδύνου και, επομένως, χαμηλής απόδοσης, η Επιτροπή κρίνει ότι ένα περιθώριο κέρδους 4,2 % προφανώς δεν είναι υπερβολικό και μπορεί να θεωρηθεί στη συγκεκριμένη περίπτωση ως εύλογο κέρδος.
(131)
Ομοίως, η Επιτροπή κρίνει ότι το να ληφθεί υπόψη κέρδος 5 μονάδων βάσης για τους αποταμιευτικούς πόρους η διαχείριση των οποίων ασκείται κεντρικά από το CDC,είναι λογικό βάσει του μέσου συντελεστή απόδοσης 45 μονάδων βάσης του γαλλικού τραπεζικού τομέα για την εξεταζόμενη περίοδο και αντιπροσωπεύει χαμηλό και συντηρητικό όριο αυτού που μπορεί να θεωρηθεί ως κέρδος που προφανώς δεν είναι παράλογο. Επίσης, το χαμηλό αυτό επίπεδο κέρδους αντικατοπτρίζει δεόντως το επίπεδο κινδύνου για την Crédit Mutuel στη δραστηριότητα συγκέντρωσης των αποταμιευτικών πόρων για το CDC το οποίο, όπως αναφέρεται στην αιτιολογική σκέψη 124, είναι χαμηλό.
7.2.5. Εξακρίβωση της απουσίας υπεραντιστάθμισης
(132)
Με βάση τα ανωτέρω, η Επιτροπή πραγματοποίησε έλεγχο -ο οποίος παρατίθεται στον κατωτέρω πίνακα- για να εξακριβώσει ότι δεν υπάρχει υπεραντιστάθμιση, σύμφωνα με τη μέθοδο που αναφέρεται στα επιμέρους τμήματα 7.2.1 έως 7.2.4 (73):
(σε εκατ. EUR)
ΑΝΤΙΣΤΑΘΜΙΣΗ
ΥΠΕΡ- Η ΥΠΟ-ΑΝΤΙΣΤΑΘΜΙΣΗ
Έτος
Προμήθεια διαμεσολάβησης
(ετήσια)
Συνολική προσέγγιση (74)
(έως το τέλος του 2005)
Ετήσια προσέγγιση (75)
(από το 2006)
1991 (από 27.9.1991 έως 31.12.1991)
1,5
43,8
Άνευ αντικειμένου
(η συνολική προσέγγιση εφαρμόζεται έως το 2005, βλέπε επιμέρους τμήμα 7.2.2)
1992
9,1
125,1
1993
16,8
184,0
1994
36,6
127,3
1995
59,5
114,5
1996
74,7
107,8
1997
82,3
88,4
1998
118,9
92,0
1999
188,9
98,3
2000
188,2
106,3
2001
181,9
91,3
2002
187,8
76,3
2003
197,7
61,2
2004
204,4
45,7
2005
196,7
15,0
2006
[…]
-39,1
2007
[…]
-24,3
2008
[…]
-6,1
(133)
Διαπιστώνεται ότι η υπεραντιστάθμιση στο τέλος του έτους 2005 (15 εκατ. ευρώ) είναι χαμηλότερη από το 10 % της αντιστάθμισης του 2005 (196,7 εκατ. ευρώ). Σύμφωνα με το σημείο 21 του κοινοτικού πλαισίου του 2005, το ποσό αυτό μπορεί να μεταφερθεί στο επόμενο έτος. Το τελικό αποτέλεσμα είναι υποαντιστάθμιση - 6,1 εκατ. ευρώ στο τέλος του 2008 για όλη την εξεταζόμενη περίοδο.
(134)
Η Επιτροπή μπορεί, επομένως, να συναγάγει το συμπέρασμα ότι η προμήθεια διαμεσολάβησης δεν αποτελεί υπερβολική αποζημίωση προς την Crédit Mutuel για την υπηρεσία γενικού οικονομικού συμφέροντος που της ανατέθηκε από τις 27 Σεπτεμβρίου 1991 έως το τέλος του 2008.
8. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ
(135)
Η Επιτροπή διαπιστώνει ότι η Γαλλική Δημοκρατία χορήγησε παράνομα την εν λόγω ενίσχυση κατά παράβαση του άρθρου 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ. Ωστόσο, η ενίσχυση μπορεί να θεωρηθεί συμβιβάσιμη με την εσωτερική αγορά δυνάμει του άρθρου 106 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ, δεδομένου ότι η αντιστάθμιση που καταβάλλει το κράτος δεν υπερβαίνει το ποσό που απαιτείται για να καλυφθούν οι δαπάνες που προκύπτουν από την εκτέλεση των υποχρεώσεων δημόσιας υπηρεσίας, λαμβανομένων υπόψη των σχετικών εσόδων καθώς και εύλογου κέρδους για την εκτέλεση των εν λόγω υποχρεώσεων,
ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΠΟΦΑΣΗ:
Άρθρο 1
Η κρατική ενίσχυση που εφαρμόζει η Γαλλική Δημοκρατία υπέρ της Crédit Mutuel βάσει του διατάγματος της 27ης Σεπτεμβρίου 1991 που καθορίζει τις χρήσεις που εξυπηρετούν το γενικό συμφέρον της Crédit Mutuel είναι συμβατή με την εσωτερική αγορά.
Άρθρο 2
Η παρούσα απόφαση απευθύνεται στη Γαλλική Δημοκρατία.
Βρυξέλλες, 24 Μαΐου 2011.