BESCHIKKING VAN DE COMMISSIE
van 6 september 2005
betreffende steunmaatregel
Portugal - Verlenging van de opleveringstermijn voor twee chemische tankschepen die gebouwd worden door Estaleiros Navais de Viana do Castelo, S.A.
(Kennisgeving geschied onder nummer C(2005) 3268)
(Slechts de tekst in de Portugese taal is authentiek)
(Voor de EER relevante tekst)
(2006/946/EG)
DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,
Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, en met name op artikel 88, lid 2, eerste alinea,
Gelet op de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte, en met name op artikel 62, lid 1, onder a),
Gelet op Verordening (EG) nr. 1540/98 van de Raad (hierna „scheepsbouwverordening” genoemd) (1), die nieuwe regels bevat voor de steunverlening aan de scheepsbouw, en met name op artikel 3, lid 2,
Na de belanghebbenden overeenkomstig de genoemde regels (2) te hebben aangemaand hun opmerkingen te maken, en gezien deze opmerkingen,
Overwegende hetgeen volgt:
I. PROCEDURE
(1)
Bij brief van 21 januari 2004, die bij de Commissie werd ingeschreven op 29 januari 2004, heeft Portugal de Commissie een verzoek doen toekomen tot verlenging van de opleveringstermijn van drie jaar voor twee chemische tankschepen die gebouwd worden door Estaleiros Navais de Viana do Castelo. Portugal heeft de Commissie bij brieven van 1 april 2004 (ingeschreven op 2 april 2004), 11 juni 2004 (ingeschreven op 15 juni 2004) en 24 augustus 2004 (ingeschreven op 31 augustus 2004) aanvullende informatie verstrekt.
(2)
Bij brief van 20 oktober 2004 heeft de Commissie Portugal in kennis gesteld van haar besluit om ten aanzien van deze steun de procedure in te leiden die wordt bedoeld in artikel 88, lid 2, van het EG-Verdrag.
(3)
Bij brief van 23 november 2004 (ingeschreven op 1 december 2004) hebben de Portugese autoriteiten hun opmerkingen met betrekking tot de bovengenoemde procedure kenbaar gemaakt.
(4)
Het besluit van de Commissie om de procedure in te leiden is gepubliceerd in het Publicatieblad van de Europese Unie (3). De Commissie heeft de belanghebbenden verzocht hun opmerkingen kenbaar te maken.
(5)
De Commissie heeft opmerkingen ontvangen van belanghebbenden en deze doen toekomen aan de Portugese autoriteiten, die in de gelegenheid werden gesteld daarop te reageren. De opmerkingen van Portugal werden ontvangen bij brief van 3 maart 2005 (ingeschreven op 7 maart 2005). Op 22 april 2005 had een ontmoeting plaats tussen de diensten van de Commissie en de Portugese autoriteiten. Bij brief van 23 mei 2005 (ingeschreven op 27 mei 2005) heeft Portugal aanvullende opmerkingen toegezonden.
II. GEDETAILLEERDE BESCHRIJVING VAN DE STEUN
(6)
De steunmaatregel omvat de verlening van contractgerelateerde productiesteun ten gunste van Estaleiros Navais de Viana do Castelo, S.A., in verband met de bouw van twee tankschepen voor het vervoer van olieproducten en chemische producten, aangeduid als C 224 en C 225. De steun bedraagt 2 675 275 euro per schip.
(7)
Portugal heeft de maatregel aangemeld in het kader van de scheepsbouwverordening (4). Overeenkomstig artikel 3 van die verordening is de verlening van productiesteun toegestaan voor scheepsbouwcontracten gesloten vóór 31 december 2000, mits de schepen worden opgeleverd binnen een termijn van maximaal drie jaar gerekend vanaf de datum van ondertekening van het contract. Bijgevolg mag geen contractgerelateerde productiesteun worden verleend voor schepen die worden opgeleverd na een periode van drie jaar gerekend vanaf de datum van ondertekening van het contract, tenzij de Commissie deze termijn verlengt, overeenkomstig artikel 3, lid 2, tweede alinea, van Verordening nr. 1540/98.
(8)
Portugal heeft een verzoek ingediend om verlenging van de opleveringstermijn van drie jaar voor twee tankschepen voor het vervoer van olieproducten en chemische producten, die gebouwd worden door Estaleiros Navais de Viana do Castelo, S.A. Portugal motiveert dit verzoek met het technisch ingewikkelde karakter van het betrokken scheepsbouwproject, gecombineerd met onverwachte omstandigheden, zoals hieronder wordt beschreven.
(9)
In deze context heeft Portugal verklaard dat de scheepsbouwcontracten voor beide schepen op 22 december 2000 zijn ondertekend tussen Estaleiros Navais de Viana do Castelo, S.A. en Alpha Navigation Ltd (hierna „oorspronkelijke contracten” genoemd). Op 14 mei 2001 droeg Alpha Navigation zijn status van koper over aan een in Finland gevestigd bedrijf, ABB Credit OY, via een „overdrachtsakte” die door de drie betrokken partijen is ondertekend: Alpha Navigation, ABB Credit OY en Estaleiros Navais de Viana do Castelo S.A. De nieuwe eigenaar verzocht om nieuwe specificaties, met name aanpassing van de schepen aan het niveau „Class I-A Super”, wat verband houdt met de ijswaardigheid, en ondertekende daartoe op 14 mei 2001 eveneens met Estaleiros Navais de Viana do Castelo, S.A. een „gewijzigd en gerectificeerd scheepsbouwcontract” voor de schepen.
(10)
Volgens de Portugese autoriteiten hadden de nieuwe specificaties die door de nieuwe eigenaar zijn gevraagd, consequenties voor diverse kenmerken en materialen, waardoor de scheepswerf nieuwe technieken moest toepassen, wat gevolgen had voor de productie. Portugal wees met name op de volgende grote moeilijkheden die verband houden met het technisch ingewikkelde karakter van het project:
-
Aanpassing van de oorspronkelijke projecten aan het niveau „Class I-A Super”, met het oog op de ijswaardigheid van de schepen.
-
Toepassing van een nieuwe norm, ISO 8501-3, die betrekking heeft op de preparatie van het stalen oppervlak van de schepen vóór het aanbrengen van de verflaag. Deze norm bevond zich bij de ondertekening van de contracten nog in de goedkeuringsfase (5). Portugal beweert dat dit een opleidingsperiode vereiste voor de werknemers van de werf.
-
Aanbrengen van een speciale verf, „Marineline 784”, met een langer verfproces dan traditionele verf.
-
Extra wijzigingen die de eigenaar van de schepen gedurende de productie bij diverse gelegenheden heeft gevraagd.
-
De geleverde staalplaten hadden ernstige tekortkomingen die moesten worden gecorrigeerd.
(11)
Volgens Portugal vormden de moeilijkheden, vooral die in verband met de toepassing van de nieuwe norm en de levering van de staalplaten met tekortkomingen, omstandigheden die niet waren te voorzien.
(12)
Overeenkomstig de afspraak met ABB Credit OY was de werf voornemens schip C 224 op 30 oktober 2003 op te leveren en schip C 225 op 15 november 2003, dat wil zeggen binnen de opleveringstermijn van drie jaar. Door de reeds genoemde factoren werden de schepen echter pas werkelijk opgeleverd op 29 oktober 2004 en 4 februari 2005 (6).
(13)
De Commissie heeft de procedure ingeleid om de volgende belangrijke redenen:
(14)
De Commissie koesterde aanvankelijk twijfel omtrent de vraag of de gewijzigde en gerectificeerde contracten die op 21 mei 2001 met ABB Credit OY waren getekend, konden worden gelijkgesteld met de oorspronkelijke contracten die met Alpha Navigation waren getekend. De gewijzigde en gerectificeerde contracten die met ABB Credit OY waren getekend, resulteerden in het aanpassen van verscheidene kenmerken van de schepen, het type verf dat gebruikt werd voor de ladingtanks, de identiteit van de koper en de prijzen van de schepen. Bijgevolg was het twijfelachtig of het onderwerp van die contracten nog wel hetzelfde was als dat van de oorspronkelijke contracten en of de contracten die met ABB Credit OY waren getekend eigenlijk voor steun in aanmerking kwamen.
(15)
Verder had de Commissie, met betrekking tot de claim van Portugal dat de termijnverlenging gerechtvaardigd was wegens het technisch ingewikkelde karakter van het project, twijfel over de vraag of het door Estaleiros Navais de Viana do Castelo, S.A. gebouwde type tankschepen in aanmerking kwam voor termijnverlenging op basis van die motivering. De Commissie interpreteert het argument „technisch ingewikkelde karakter van een project” altijd zeer strikt en objectief (7) en de door Portugal verstrekte elementen waren ontoereikend om tot die conclusie te komen.
(16)
De Commissie had ook twijfel omtrent de vraag of de door Portugal aangevoerde elementen konden gelden als „onvoorziene externe uitzonderlijke omstandigheden”, in de zin van artikel 3, lid 2, van de scheepsbouwverordening. De Commissie wees er in dit verband op dat het merendeel van de moeilijkheden waarmee de scheepswerf te kampen had, het gevolg was van de door de nieuwe eigenaar gewenste wijzigingen en dat, aangezien de werf deze veranderingen had geaccepteerd, het nog maar de vraag was in hoeverre deze konden gelden als „onvoorziene externe omstandigheden”.
III. OPMERKINGEN VAN BELANGHEBBENDEN
(17)
De overkoepelende organisatie van Europese scheepswerven (Community of European Shipyards' Association, CESA) merkte op dat het in de scheepsbouwsector regelmatig voorkomt dat een bestelling van de ene op de andere koper wordt overgedragen en dat een scheepswerf die daarmee wordt geconfronteerd weinig mogelijkheden tot zijn beschikking heeft om die overdracht te weigeren. Vooral in Europa moeten scheepswerven zich regelmatig aanpassen aan nieuwe eisen van kopers. Maar volgens de CESA betekent dat niet dat de gewijzigde contracten nieuwe contracten zijn, omdat het type product - tankschepen voor vervoer van olieproducten en chemische producten - en de marges voor de capaciteit en/of totale tonnage van de schepen ongewijzigd blijven.
(18)
Een van de belanghebbenden drong er bij de Commissie op aan de classificatie van de schepen te verifiëren (tankschepen voor het vervoer van olieproducten en chemische producten, in tegenstelling tot louter chemische tankschepen, zoals aanvankelijk was aangegeven in het besluit tot inleiding van de procedure).
IV. OPMERKINGEN VAN PORTUGAL
(19)
Portugal merkte op dat de scheepswerf had gepland om de schepen op te leveren binnen de in de scheepsbouwverordening bedoelde termijn van drie jaar. Ten tijde van de ondertekening van de overdrachtsakten naar ABB was de orderportefeuille van de scheepswerf feitelijk vol, waardoor de werf slechts een beperkte marge van flexibiliteit had om verder te bouwen aan de schepen, rekening houdende met de nieuwe eisen van de eigenaar. Verder oordeelde Portugal dat de technische moeilijkheden waarmee de werf te kampen had, bij de ondertekening van de contracten niet te voorzien waren. Wat betreft de gebruikte speciale coating heeft de eigenaar van de schepen in een vergevorderde fase van het project het verzoek geformuleerd om deze coating op een groter aantal tanks aan te brengen, en ook dit heeft de productie vertraagd.
(20)
Ter ondersteuning van de aangevoerde argumenten heeft Portugal verklaringen overgelegd van de eigenaar van de schepen en het betrokken classificatiebureau, Det Norske Veritas, waaruit blijkt dat de nieuwe schepen moeten worden beschouwd als „technisch zeer ingewikkeld in het segment waartoe zij behoren”. Het classificatiebureau merkte met name op dat de nieuwe tanks beantwoorden aan de hoogste eisen op het gebied van ijswaardigheid, zeer geavanceerde elektronica bevatten voor nautische veiligheid en voldoen aan strenge bouwtechnische contractspecificaties met betrekking tot de preparatie en afwerking van de staalplaten en de coating.
(21)
De Portugese autoriteiten voerden ook nog aan dat er voor deze specifieke contracten voor zover bekend geen sprake was van concurrentie van scheepswerven elders in de EU, waardoor de verstorende werking van de steun ten aanzien van andere scheepswerven in de EU werd beperkt.
V. BEOORDELING VAN DE STEUN
(22)
Overeenkomstig artikel 87, lid 1, van het Verdrag zijn steunmaatregelen van de staten of in welke vorm ook met staatsmiddelen bekostigd, die de mededinging door begunstiging van bepaalde bedrijven of bepaalde producties vervalsen of dreigen te vervalsen, onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt, voorzover deze steun het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig beïnvloedt.
(23)
De productiesteun in kwestie betreft de financiering met staatsmiddelen van een gedeelte van de kosten die de betrokken scheepswerf normaal gezien heeft bij de bouw van een schip, en dus kan worden gesteld dat de werf in dit geval een voordeel had. Verder is de scheepsbouw een economische activiteit die het handelsverkeer betreft tussen de lidstaten. Bijgevolg valt de betrokken steun binnen het toepassingsgebied van artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag.
(24)
Overeenkomstig de scheepsbouwverordening (8) wordt onder „scheepsbouw” verstaan de bouw in de Gemeenschap van zichzelf voortstuwende commerciële zeeschepen. Estaleiros Navais de Viana do Castelo, S.A. bouwt dit soort schepen; steun aan deze scheepswerf valt bijgevolg onder het toepassingsgebied van genoemde verordening.
(25)
Overeenkomstig artikel 3, lid 1, van de scheepsbouwverordening is productiesteun voor contracten inzake scheepsbouw tot en met 31 december 2000 toegestaan met een plafond van 9 % (bij een contractwaarde van meer dan 10 miljoen euro). Overeenkomstig lid 2 van ditzelfde artikel is het voor een contract geldende steunplafond het op de datum van ondertekening van het definitieve contract geldende plafond. Dit geldt echter niet voor schepen die meer dan drie jaar na de ondertekening van het definitieve contract worden opgeleverd. In die gevallen geldt het plafond dat drie jaar vóór de opleveringsdatum van het schip van toepassing was. Bijgevolg is de opleveringsdatum van een schip dat nog voor productiesteun in aanmerking komt, 31 december 2003.
(26)
Overeenkomstig artikel 3, lid 2, van genoemde verordening kan de Commissie de termijn van drie jaar echter verlengen, „wanneer dit gerechtvaardigd is wegens het technisch ingewikkelde karakter van het betrokken scheepsbouwproject of wegens vertragingen als gevolg van onverwachte, aanzienlijke en aantoonbare verstoringen met betrekking tot het werkprogramma van een scheepswerf die te wijten zijn aan onvoorziene externe uitzonderlijke omstandigheden”.
(27)
Opgemerkt moet worden dat Portugal zijn verzoek heeft gebaseerd op het technisch ingewikkelde karakter van het betrokken scheepsbouwproject, gecombineerd met onverwachte omstandigheden, waardoor beide uitzonderingen in de motivering worden meegenomen.
(28)
Wat betreft het technisch ingewikkelde karakter van het project, hebben de diensten van de Commissie advies gevraagd van een externe deskundige. Hierna volgen de conclusies van de Commissie, in het licht van de opmerkingen van de deskundige en die van de Portugese autoriteiten en belanghebbenden.
(29)
Opgemerkt wordt dat het producttype van de contracten - tankschip voor het vervoer van olieproducten en chemische producten - na de eigendomsoverdracht van Alpha Navigation naar ABB Credit OY onveranderd is gebleven. De tonnage van de schepen is niet wezenlijk veranderd, rekening houdende met de variaties voor dit producttype (9). Verder heeft ABB Credit OY, volgens de gegevens die door Portugal zijn overgelegd, alle rechten en plichten die Alpha Navigation in het kader van de oorsponkelijke contracten bezat, overgenomen en aan Alpha Navigation de betalingen vergoed die dat bedrijf reeds had verricht ten gunste van Estaleiros Navais de Viana do Castelo, S. A. Op basis van het bovenstaande kan worden geconcludeerd dat de eigendomsoverdracht op zich de aard van de contracten niet heeft gewijzigd en derhalve ook geen gevolgen heeft voor de vraag of de contracten in aanmerking komen voor steun.
(30)
De opmerkingen die zijn ingediend na het inleiden van de procedure bevestigen dat dit project gekenmerkt werd door technisch ingewikkelde elementen die het verzoek van Portugal om verlenging van de opleveringstermijn rechtvaardigen.
(31)
De „Class I-A Super”, die voor deze schepen gold, is de meest veeleisende op een schaal van vier, wat verband houdt met de dikte van het ijs waar het schip probleemloos doorheen moet kunnen. De schepen moeten ijs aankunnen met een dikte van één meter, en dit stelt bepaalde specifieke eisen aan de structuur. Deze vereisten hebben een fundamentele impact op de opzet van het project (romp, voortstuwing en leidingen), die dienovereenkomstig moet worden aangepast.
(32)
Wat betreft de preparatie van het stalen oppervlak en het aanbrengen van de verflagen zijn de eisen waaraan tankschepen moeten voldoen soms bijzonder hoog vanwege de risico's die gepaard gaan met het vervoer van het producttype waarvoor zij gemaakt worden. Zo moet in het geval van schepen van „Class I-A Super” het staal een speciale kwaliteit hebben, om de structurele integriteit te kunnen garanderen bij lage temperaturen.
(33)
In dit geval had de werf al vanaf het begin te kampen met moeilijkheden die verband hielden met de kwaliteit van het geleverde staal, dat tekortkomingen vertoonde die moesten worden gecorrigeerd. Verder werd de moeilijkheidsgraad bij het prepareren van het stalen oppervlak blijkbaar nog vergroot door de eigen specificaties van de eigenaar van de schepen. De Portugese autoriteiten verklaarden dat het stalen oppervlak werd geprepareerd overeenkomstig de specificaties van een nieuwe norm (10), die bepaalt dat het staal „geen zichtbare onvolkomenheden mag vertonen”, en dat de werf problemen ondervond om aan deze norm te voldoen, zoals die werd uitgelegd door de eigenaar van de schepen. Deze situatie leidde tot onderbrekingen van de productie en vereiste een hoge graad van perfectie bij de uitvoering van de werkzaamheden.
(34)
De gebruikte verf, „Marineline 784”, is van een speciaal verftype dat een hoge graad van resistentie tegen corrosie biedt. Hoeken moeten worden afgerond en oppervlakken moeten glad zijn. Het aanbrengen van de verflaag geschiedt bij zeer hoge temperaturen (80o tot 122o C); aangrenzende ruimten worden niet geverfd als die deze temperaturen niet verdragen. Het risico op tekortkomingen of dat de verf niet „pakt”, is groot en dit vereist dan weer reparaties of retouches, die aanzienlijke implicaties kunnen hebben voor de planning van de werkzaamheden.
(35)
De Commissie verklaarde in haar besluit tot inleiding van de procedure reeds dat de levering van staalplaten met tekortkomingen, die door de werf gecorrigeerd moesten worden, had bijgedragen tot vertraging van het project met circa 2 maanden.
(36)
Uit de informatie die werd ontvangen na het inleiden van de procedure blijkt verder dat de hierboven genoemde elementen aanzienlijke implicaties hadden voor de planning van de werkzaamheden. De hoge graad van perfectie die vereist was voor het stalen oppervlak vormde een essentieel element van dit project en dit was op zijn beurt weer van groot belang voor het aanbrengen van de speciale coating. Verder wordt opgemerkt dat de scheepswerf deze technisch ingewikkelde elementen niet had kunnen voorzien, aangezien deze afhankelijk waren van derden (tekortkomingen van de staalplaten en kwaliteitseisen van de eigenaar van de schepen) en dat de scheepswerf geen eerdere ervaring had met het gebruikte speciale verftype.
VI. CONCLUSIE
(37)
Rekening houdende met het voorgaande stemt de Commissie, overeenkomstig artikel 3, lid 2, tweede alinea, van Verordening (EG) nr. 1540/98, in met de verlenging van de opleveringstermijn met drie jaar voor twee tankschepen voor het vervoer van olieproducten en chemische producten, die gebouwd worden door Estaleiros Navais de Viana do Castelo, S.A. wegens het technisch ingewikkelde karakter van het project. De Commissie merkt in het licht van deze conclusie tevens op dat zij het niet nodig acht verder te onderzoeken of de door Portugal aangevoerde redenen al dan niet beschouwd moeten worden als onvoorziene externe uitzonderlijke omstandigheden in de zin van bovenbedoeld artikel.
(38)
De verlenging van de opleveringstermijn tot de werkelijke opleveringstermijnen van de schepen (29 oktober 2004 en 5 februari 2005) wordt goedgekeurd,
HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN:
Artikel 1
De opleveringstermijn van drie jaar, als bedoeld in artikel 3, lid 2, van Verordening (EG) nr. 1540/98 van de Raad, wordt in het geval van twee tankschepen voor het vervoer van olieproducten en chemische producten, die gebouwd worden door Estaleiros Navais de Viana do Castelo, S.A. verlengd tot 29 oktober 2004 voor schip C 224 en tot 5 februari 2005 voor schip C 225.
Artikel 2
Deze beschikking is gericht tot de Portugese Republiek.
Gedaan te Brussel, 6 september 2005.