I BESCHIKKING VAN DE COMMISSIE van 27 juli 1994 betreffende een maatregel van de Franse Regering voor de varkenssector (Slechts de tekst in de Franse taal is authentiek) (94/725/EG)
DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,
Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, en met name op artikel 93, lid 2, eerste alinea,
Gelet op Verordening (EEG) nr. 2759/75 van de Raad van 29 oktober 1975 houdende een gemeenschappelijke ordening der markten in de sector varkensvlees (1), laatstelijk gewijzigd bij Verordening (EEG) nr. 1249/89 (2), en met name op artikel 21,
Na overeenkomstig artikel 93, lid 2, eerste alinea, van het EG-Verdrag de belanghebbenden te hebben aangemaand hun opmerkingen te maken en na van die opmerkingen kennis te hebben genomen,
Overwegende hetgeen volgt:
I 1. Met haar brief van 29 oktober 1993 heeft de Permanente Vertegenwoordiging van Frankrijk bij de Europese Gemeenschappen de Commissie in antwoord op haar verzoek van 14 september 1993 in kennis gesteld van een in de varkenssector genomen maatregel die inhoudt dat de rente op bankleningen gedeeltelijk wordt overgenomen. In hun brieven van 24 januari en 1 februari 1994 hebben de Franse autoriteiten in antwoord op het verzoek van de Commissie van 16 december 1993 nadere gegevens verstrekt.
In haar brief van 23 februari 1994 heeft de Commissie de Franse Regering meegedeeld dat zij had besloten tegen deze maatregel de procedure van artikel 93, lid 2, van het Verdrag in te leiden omdat uit de tot dan toe door de Franse autoriteiten verstrekte gegevens niet kon worden opgemaakt of de maximumsteun die de Commissie voor dergelijke steunmaatregelen pleegt toe te staan, al dan niet werd overschreden.
2. De betrokken maatregel bestaat in een vermindering met 1 tot 3 % van de annuïteiten die gespecialiseerde varkenshouders voor 1993 op tussen 1990 en 1992 bij banken aangegane vastgoedleningen, met of zonder rentesubsidie, moesten betalen. Deze maatregel was bedoeld om de kosten van hoogrentende leningen te compenseren toen in 1993 de rentevoeten daalden. Zo wilde Frankrijk levensvatbare bedrijven die het door de conjunctuur financieel moeilijk hadden, helpen om de zeer ernstige crisis in de varkenshouderij te boven te komen. Voor de financiering van deze maatregel maakte de Staat 30 miljoen Ffr. vrij.
II 1. De Commissie heeft de Franse Regering in het kader van de genoemde procedure aangemaand haar opmerkingen te maken. De Franse Regering heeft haar opmerkingen meegedeeld in haar brieven van 29 maart en 17 juni 1994.
Via het Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen (3) heeft de Commissie ook de Regeringen van de overige Lid-Staten en andere belanghebbenden van haar besluit in kennis gesteld en hen aangemaand hun opmerkingen te maken. De Commissie heeft opmerkingen ontvangen van de Regeringen van twee Lid-Staten (brieven van 11 en 16 mei 1994) en van andere belanghebbenden (brieven van 4 en 10 mei 1994). Deze opmerkingen zijn per brief van 18 juli 1994 aan de Franse autoriteiten meegedeeld.
2. De Franse autoriteiten voeren in de eerste plaats aan dat de steunmaatregel waartegen de Commissie de procedure van artikel 93, lid 2, van het Verdrag heeft ingeleid, deel uitmaakt van de bijstand die de overheid verleent aan varkenshouders die door de aanhoudende ernstige crisis in deze sector worden getroffen (er wordt financiële steun verleend voor Stabiporc, het solidariteitsfonds voor varkenshouders, dat sinds het einde van het eerste halfjaar van 1993 zijn activiteit heeft hervat, en eind 1993 is, evenals voor andere landbouwsectoren, de looptijd van leningen met rentesubsidies voor de varkenssector verlengd).
Zij bevestigen dat het bij deze maatregel vooral ging om leningen zonder en slechts in enkele gevallen om leningen met rentesubsidie (vestigingsleningen voor jonge landbouwers en speciale leningen voor bedrijfsmodernisering) en dat zij het nodige hebben gedaan om te waarborgen dat de communautaire maxima voor steun aan investeringen in landbouwbedrijven niet werden overschreden. Overigens hebben zij de met de uitbetaling belaste instantie in een brief van 1 juni 1994 verzocht op de naleving van deze percentages toe te zien.
3. In hun opmerkingen kanten de Regeringen van de andere Lid-Staten en de overige belangstellenden zich vooral om drie redenen tegen de maatregel van de Franse Regering:
- in de eerste plaats heeft de crisis in de varkenssector (prijsdalingen, noodzakelijke aanpassing aan de vraag) dezelfde gevolgen voor de producenten in de andere Lid-Staten, maar voor deze producenten golden geen vergelijkbare maatregelen, zodat hun positie nog ongunstiger werd;
- bovendien is de Franse maatregel onwettig, aangezien hij is toegepast zonder voorafgaande kennisgeving en zonder de beslissing van de Commissie af te wachten, zoals in artikel 93 van het Verdrag is voorgeschreven;
- tenslotte kan deze steun een averechts effect hebben (behoud en zelfs groei van de Franse produktie) ten aanzien van, enerzijds, het cyclische verloop van de markt (normaal moet op een prijsdaling een aanpassing van de produktie volgen) en, anderzijds, de pogingen van de Commissie om de markt voor varkensvlees te reguleren via het gemeenschappelijk landbouwbeleid.
III 1. De Commissie is zich bewust van de crisis die de Europese varkensvleessector sinds 1993 doormaakt. De toename van de capaciteit in deze sector sinds 1990 heeft namelijk tot een overproduktie geleid die reeds eind 1992 merkbaar was, zich in 1993 nog sterker aftekende en de prijzen heeft doen dalen. In de Europese Gemeenschap is de verhouding verkoopprijs/kostprijs van een varken geëvolueerd van ongeveer 117 % in januari 1992 naar 85 % in februari 1994 (gegevens van Eurostat).
De Gemeenschap heeft trouwens snel maatregelen genomen om de druk op de markt te verminderen. Zij heeft met name uitzonderlijke restituties voor uitvoer naar Rusland vastgesteld.
2. Ondanks de crisis heeft Frankrijk zijn positie op de communautaire markt tijdens de voorbije twee jaar kunnen verstevigen en groeide zijn produktie dubbel zo snel als gemiddeld in de Gemeenschap. Deze produktie, die in 1990 overeenkwam met ongeveer 13 % van de communautaire produktie, bereikte in 1993 bijna 14,5 % (gegevens van het "Institut technique du porc" te Parijs).
IV 1. Luidens artikel 92, lid 1, van het Verdrag zijn steunmaatregelen van de Staten, of in welke vorm ook met staatsmiddelen bekostigd, die de mededinging door begunstiging van bepaalde ondernemingen of bepaalde produkties vervalsen of dreigen te vervalsen, onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt, voor zover deze steun het handelsverkeer tussen de Lid-Staten ongunstig beïnvloedt.
Deze staatssteun voor bepaalde produktietakken in een sector die een crisis doormaakt en waar, zoals reeds in deel II, punt 3, en deel III, punt 1, is vermeld, de concurrentie tussen de producenten van de verschillende Lid-Staten groot is, voldoet dus aan alle voorwaarden om te worden beschouwd als een steunmaatregel in de zin van artikel 92, lid 1, van het Verdrag. De Franse Regering heeft dit trouwens niet betwist.
2. Op het onverenigbaarheidsbeginsel van artikel 92, lid 1, van het Verdrag zijn evenwel ook uitzonderingen.
De uitzonderingen van artikel 92, lid 2, van het Verdrag gelden hier niet, gezien de aard en het effect van de betrokken steunmaatregel. De Franse Regering heeft zich trouwens niet op deze uitzondering beroepen.
De uitzonderingen van artikel 92, lid 3, onder a) en c), betreffende steun om de ontwikkeling van bepaalde regio's te bevorderen of te vergemakkelijken, zijn evenmin van toepassing, aangezien de steun voor het hele Franse grondgebied geldt. Ook op deze uitzondering heeft de Franse Regering zich niet beroepen.
De uitzondering van artikel 92, lid 3, onder b), van het Verdrag is klaarblijkelijk niet op de betrokken maatregel van toepassing, aangezien de steun niet bedoeld is voor een project van gemeenschappelijk Europees belang - te oordelen naar de in deel II, punt 3, geresumeerde opmerkingen van de overige belanghebbenden zelfs integendeel - en ook niet om een ernstige verstoring in de Franse economie op te heffen, aangezien deze crisis zich slechts in één bepaalde sector van de economie voordoet.
Wat de uitzondering betreft die in artikel 92, lid 3, onder c), van het Verdrag wordt gemaakt voor steun voor de ontwikkeling van bepaalde vormen van economische bedrijvigheid, kan de Commissie bepaalde sectorale steunmaatregelen als verenigbaar met de gemeenschappelijke markt beschouwen mits zij aan twee voorwaarden voldoen: zij moeten de ontwikkeling van de sector in de hele Gemeenschap vergemakkelijken en mogen het handelsverkeer niet zodanig beïnvloeden dat het gemeenschappelijke belang wordt geschaad.
Voor de goede werking van de gemeenschappelijke markt en om rekening te houden met de doelstelling van artikel 3, onder f), van het Verdrag moeten de uitzonderingen strikt worden geïnterpreteerd. Anders zouden de steunmaatregelen bedrijfssectoren of bedrijven in bepaalde Lid-Staten bevoordelen langs de weg van een kunstmatige verbetering van hun financiële positie, het handelsverkeer tussen de Lid-Staten ongunstig beïnvloeden en de concurrentie vervalsen, zonder dat dit kan worden verantwoord op grond van het in artikel 92, lid 3, van het Verdrag bedoelde gemeenschappelijke belang.
V 1. Zoals de Commissie heeft aangegeven toen zij de procedure van artikel 93, lid 2, van het Verdrag heeft ingeleid, gaat het om een maatregel die de schuldenlast van een bepaalde categorie producenten verlicht en die zij slechts met de gemeenschappelijke markt verenigbaar acht indien aan de volgende voorwaarden wordt voldaan:
a) de overgenomen bedragen moeten betrekking hebben op leningen die zijn aangegaan om reeds gedane investeringen te financieren;
b) het subsidie-equivalent dat door optelling van de eventueel reeds bestaande en de nieuwe steun wordt verkregen, mag niet hoger zijn dan de door de Commissie over het algemeen geaccepteerde percentages: voor investeringen in de basisproduktie 35 % (75 % in probleemgebieden als bedoeld in Richtlijn 72/268/EEG); voor investeringen voor verwerking of afzet die niet zijn uitgesloten door de voor de sectoren geldende selectiecriteria 55 % (75 % in de gebieden van doelstelling 1) voor projecten die in de sectorprogramma's passen of die beantwoorden aan de algemene criteria in het kader van Verordening (EEG) nr. 866/90, en 35 % (50 % in de gebieden van doelstelling 1) voor andere projecten;
c) de overname van de rente moet gebeuren nadat de rente op de nieuwe leningen is aangepast om rekening te houden met de schommeling van de rentestand; de rentebetaling moet betrekking hebben op landbouwbedrijven met een gegarandeerde levensvatbaarheid, met name ingeval de financiële lasten in verband met bestaande leningen zo omvangrijk zijn dat het bestaan van de landbouwbedrijven in gevaar kan komen en deze bedrijven zelfs failliet zouden kunnen gaan.
2. Op grond van de reeds door de Franse autoriteiten verschafte gegevens twijfelt de Commissie er niet aan dat de in punt 1, onder a) en c), vermelde voorwaarden zijn vervuld. Zij heeft echter vragen bij de naleving van letter b) inzake de maximale steunbedragen, aangezien zij niet over voldoende informatie beschikt om het subsidie-equivalent te berekenen, met name wanneer de steunmaatregel met andere soorten steun (leningen of subsidies) wordt gecombineerd.
VI 1. Naar aanleiding van de opmerkingen van de Franse autoriteiten wenst de Commissie harerzijds bepaalde opmerkingen te maken en bepaalde conclusies te trekken.
2. In de eerste plaats bieden de Franse autoriteiten onvoldoende waarborgen dat de steun voor investeringen in landbouwbedrijven bij cumulatie van verschillende leningen de voor de Gemeenschap aanvaardbare maxima niet overschrijdt. In tegenstelling tot hetgeen de Franse autoriteiten opmerkten, gaat het bij de betrokken maatregel namelijk niet om investeringssteun, maar om een verlichting van de schuldenlast die met verschillende soorten investeringssteun kan worden gecumuleerd. Het is dus mogelijk dat andere maxima moeten worden nageleefd dan die waarvoor de Franse autoriteiten waarborgen bieden.
Bovendien kon de op 1 juni 1994 naar de uitbetalende instantie gestuurde, overigens zeer vage, brief ook niet worden aanvaard als verantwoording voor de steun die in 1993 in aller ijl is toegekend.
Alleen als het gecumuleerde subsidie-equivalent van de verschillende mogelijke soorten steun wordt berekend, kan worden uitgemaakt of de in deel V, punt 1, onder b), vermelde maximumbedragen zijn nageleefd.
3. Met de nieuwe gegevens die de Franse autoriteiten hebben verstrekt, kan nu worden nagegaan met welke steun de betrokken maatregel kon worden gecumuleerd en kan het gecumuleerde subsidie-equivalent worden berekend.
Uit de brieven van de Franse autoriteiten van 29 maart en 17 juni 1994 blijkt dat de mogelijke begunstigden van de betrokken steun toen alleen in aanmerking kwamen voor leningen voor de vestiging van jonge landbouwers en voor speciale moderniseringsleningen. Aangezien deze twee soorten steun niet voor één en dezelfde investering konden worden toegekend, kan als volgt worden berekend hoeveel het subsidie-equivalent voor een bepaalde investering maximaal bedroeg in geval van cumulatie van de verschillende soorten steun:
- nieuwe steun alleen: ongeveer 2,85 %; - samen met een vestigingslening - in een gewoon landbouwgebied: ongeveer 27,2 % (24,33 + 2,85), - in een probleemgebied: ongeveer 36,65 % (33,8 + 2,85); - samen met een lening voor bedrijfsmodernisering - in een gewoon landbouwgebied: ongeveer 28,85 % (26 + 2,85), - in een probleemgebied: ongeveer 32,85 % (30 + 2,85).
Jonge landbouwers die een vestigingslening hebben gekregen, hebben mogelijk evenwel ook een vestigingspremie ontvangen op grond van artikel 10 van Verordening (EEG) nr. 2328/91 van de Raad van 15 juli 1991 betreffende de verbetering van de doeltreffendheid van de landbouwstructuur (4). Deze premie moet dus worden meegeteld om de gecumuleerde steun te berekenen. Tussen 1990 en 1992 kon in berggebieden de maximumpremie 100 800 tot 178 200 Ffr., in probleemgebieden 67 200 tot 110 800 Ffr. en in gewone landbouwgebieden 52 000 tot 78 000 Ffr. bedragen. In de volgende tabel is het subsidie-equivalent van de steunmaatregel gecumuleerd met vestigingssteun (premie, lening en overname van de rente), berekend op basis van, enerzijds, een zeer laag en, anderzijds, een zeer hoog investeringsbedrag:
Subsidie-equivalent bij cumulatie van de steunmaatregel met vestigingssteun (12)() van 17,3 % tot 28,5 % van 22,4 % tot 54 % van 2,6 % tot 4,3 % van 3,4 % tot 8,9 % van 44,5 % tot 55,7 % van 59 % tot 90,7 % van 29,3 % tot 31,5 % van 40 % tot 45,6 %
Volgens deze tabel lijken de maxima voor de steun die de Commissie in de regel voor investeringen in de basisproduktie toestaat (35 %, en 75 % in probleemgebieden in de zin van Richtlijn 75/268/EEG), niet te worden overschreden wanneer een groot bedrag wordt geïnvesteerd (bij voorbeeld 2 miljoen Ffr.), maar zij kunnen zowel in gewone landbouwgebieden als in probleemgebieden worden overschreden wanneer het investeringsbedrag gering is (bij voorbeeld 300 000 Ffr.).
4. Bijgevolg moeten twee gevallen worden onderscheiden.
- Wanneer de overname van rente wordt gecumuleerd met een moderniseringslening, worden de maxima nageleefd die de Commissie voor steun voor investeringen in de basisproduktie pleegt toe te staan.
In dit geval kan op grond van artikel 92, lid 3, onder c), van het Verdrag een uitzondering voor de betrokken steunmaatregel worden gemaakt en kan de steun verenigbaar worden geacht met de gemeenschappelijke markt.
- Wanneer de overname van rente wordt gecumuleerd met vestigingssteun (lening en premie), is het mogelijk dat die maxima worden overschreden.
In dit geval is de uitzondering van artikel 92, lid 3, onder c), niet van toepassing op de betrokken steun voor zover de door de Commissie toegestane maxima worden overschreden, en moet de maatregel onverenigbaar worden geacht met de gemeenschappelijke markt.
VII 1. De steunmaatregel is niet vooraf gemeld. Rekening houdend met het dwingende karakter van de procedureregels van artikel 93, lid 3, van het Verdrag, die ook van belang zijn voor de openbare orde en waarvan het Hof van Justitie de rechtstreekse toepasselijkheid heeft erkend in zijn arresten van 19 juni 1973 (zaak 77/72: Carmine Capolongo tegen Azienda Agricola Maya) (5), 11 december 1973 (zaak 120/73: Gebr. Lorenz GmbH tegen Bondsrepubliek Duitsland) (6), 22 maart 1977 (zaak 78/76: Steinike & Weinlig tegen Bondsrepubliek Duitsland) (7) en 21 november 1991 (zaak C-354/90: Fédération nationale du commerce extérieur des produits alimentaires e. a. tegen Franse Republiek) (8), kan de onwettigheid van de steun niet a posteriori ongedaan worden gemaakt.
Ingeval steun onverenigbaar is met de gemeenschappelijke markt, kan de Commissie overeenkomstig de rechtspraak van het Hof van Justitie, met name het arrest van 12 juli 1973 (zaak 70/72: Commissie tegen Bondsrepubliek Duitsland) (9), bekrachtigd door zijn arresten van 24 februari 1987 (zaak 310/85: Deufil tegen Commissie) (10) en 20 september 1990 (zaak C-5/89: Commissie tegen Bondsrepubliek Duitsland) (11), de Lid-Staten ertoe verplichten het volledige, onrechtmatig toegekende steunbedrag van de begunstigden terug te vorderen.
2. De Franse Regering heeft geen rekening gehouden met de opschortende werking van artikel 93, lid 3, van het Verdrag, aangezien zij de uitspraak van de Commissie niet heeft afgewacht om de steun toe te kennen. Bijgevolg is de steun al sinds de vaststelling ervan strijdig met het Gemeenschapsrecht.
Aangezien de steun onwettig is toegekend, dit wil zeggen zonder de eindbeslissing in het kader van de procedure van artikel 93, lid 2, van het Verdrag af te wachten, dient terugbetaling te worden geëist van dat deel van de steun dat onverenigbaar wordt geacht met de gemeenschappelijke markt (deel VI, punt 4, tweede streepje).
De Commissie kent het juiste bedrag en het aantal begunstigden van deze steun niet, maar aangezien het hier om een cumulatie van nationale steun gaat, weten de Franse autoriteiten wie deze onrechtmatige steun heeft genoten. Het deel van de steun dat de door de Commissie toegestane maxima overschrijdt, moet dan ook worden terugbetaald.
Voor de terugbetaling moeten de procedures en de bepalingen van de Franse wetgeving worden toegepast, met name die inzake rente over achterstallige schuldvorderingen van de Staat, welke rente moet ingaan op de datum waarop de betrokken steun is toegekend.
Deze terugbetaling is nodig om de vroegere toestand te herstellen door alle financiële voordelen weg te nemen die de begunstigden sinds de datum waarop zij deze onwettige steun hebben ontvangen, ten onrechte hebben kunnen genieten. De terugbetaling is des te noodzakelijker gezien de kwetsbaarheid van de betrokken markt.
Met deze beschikking wordt niet vooruitgelopen op de consequenties die de Commissie eventueel zal trekken wat de financiering van het gemeenschappelijk landbouwbeleid door het Europees Oriëntatie- en Garantiefonds voor de Landbouw (EOGFL) betreft,
HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN:
Artikel 1
De steun die de Franse Regering heeft toegekend in de vorm van een vermindering met 1 tot 3 % van de annuïteiten die gespecialiseerde varkenshouders voor 1993 moesten betalen voor tussen 1990 en 1992 aangegane bankleningen, is onwettig, aangezien deze steun is toegekend in strijd met de procedureregels van artikel 93, lid 3, van het Verdrag.
Artikel 2
De steun die de Franse Regering heeft toegestaan in de vorm van een vermindering met 1 tot 3 % van de annuïteiten die gespecialiseerde varkenshouders voor 1993 moesten betalen voor tussen 1990 en 1992 aangegane moderniseringsleningen, kan met de gemeenschappelijke markt verenigbaar worden geacht.
Artikel 3
De steun die de Franse Regering heeft toegekend in de vorm van een vermindering met 1 tot 3 % van de annuïteiten die gespecialiseerde varkenshouders voor 1993 moesten betalen voor tussen 1990 en 1992 aangegane vestigingsleningen, is in de zin van artikel 92 van het Verdrag onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt voor zover niet is gewaarborgd dat de door de Commissie voor investeringssteun in de basisproduktie toegestane maxima niet worden overschreden wanneer deze steun met andere steun, zoals vestigingsleningen en vestigingspremies, wordt gecumuleerd.
Artikel 4
Binnen drie maanden na de kennisgeving van deze beschikking dient de Franse Regering de betrokken steunmaatregel ongedaan te maken voor zover daarbij in geval van cumulatie met andere steun de in artikel 3 bedoelde maxima worden overschreden, en dient zij terugbetaling van het gedeelte van de steun boven deze maxima (35 %, 75 % in probleemgebieden) te eisen.
Ten aanzien van deze terugbetaling worden de procedures en de bepalingen van de nationale wetgeving toegepast, met name die inzake de rente over achterstallige schuldvorderingen van de Staat. De rente op de terug te betalen bedragen gaat in op de datum waarop de betrokken steun is toegekend.
Artikel 5
De Franse Regering deelt binnen drie maanden na de kennisgeving van deze beschikking aan de Commissie mee welke maatregelen zij heeft getroffen om daaraan te voldoen.
Artikel 6
Deze beschikking is gericht tot de Franse Republiek.
Gedaan te Brussel, 27 juli 1994.