*****
BESCHIKKING VAN DE COMMISSIE
van 3 februari 1988
inzake een steunmaatregel van de Franse Regering ten behoeve van de vennootschap Pechiney, die voornamelijk aluminium produceert
(Slechts de tekst in de Franse taal is authentiek)
(88/283/EEG)
DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE
GEMEENSCHAPPEN,
Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap, en met name op artikel 93, lid 2, eerste alinea,
Na overeenkomstig genoemd artikel de belanghebbenden te hebben aangemaand hun opmerkingen te maken en gezien deze opmerkingen,
Overwegende hetgeen volgt:
I
De Commissie heeft per 24 oktober 1983 aan de Permanente Vertegenwoordiging van Frankrijk gerichte brief de Franse Regering medegedeeld dat de vennootschap Pechiney, die voornamelijk aluminium produceert, volgens informatie waarover zij beschikt, op een brede schaal tot herstructurering en rationalisering van haar werkzaamheden was overgegaan.
Aangezien de onderneming in 1982 is genationaliseerd en in de voorafgaande jaren verlies heeft geleden, meende de Commissie dat Pechiney haar herstructureringsplan niet zonder staatstussenkomst kon verwezenlijken, hetgeen derhalve een steunmaatregel in de zin van artikel 92, lid 1, van het Verdrag zou betekenen.
De Franse Regering werd daarom uitgenodigd elke ten behoeve van Pechiney getroffen maatregel binnen vijftien werkdagen na de dagtekening van genoemde brief overeenkomstig artikel 93, lid 3, van het Verdrag aan te melden.
De Commissie heeft op haar brief van 24 oktober 1983 geen antwoord ontvangen en zij heeft de Franse Regering op 25 november 1983 een telexbericht gezonden. Zij vestigde daarin de aandacht van de Franse autoriteiten op het feit dat zij zich, mocht uiterlijk op 15 december 1983 nog geen antwoord zijn binnengekomen, genoodzaakt zou zien met betrekking tot de met de herstructureringsinspanningen van Pechiney verband houdende steunmaatregelen de procedure van artikel 93, lid 2, van het Verdrag in te leiden.
Aangezien de Commissie geen antwoord van de Franse Regering heeft ontvangen, heeft zij op 17 april 1984 besloten met betrekking tot de steun aan Pechiney ten belope van 4,8 miljard Ffr. in de vorm van kapitaalinbreng en participatieleningen de procedure van artikel 93, lid 2, van het Verdrag in te leiden.
De Commissie meende dat het voor de onderneming uiterst moeilijk was om de 16 miljard Ffr. die voor de verwezenlijking van haar investeringsprogramma nodig waren, uit eigen middelen of uit leningen te financieren. De toekenning van een bedrag van 4,8 miljard Ffr. door de Staat in de vorm van kapitaalinbreng en participatieleningen leek derhalve elementen van steunverlening te bevatten die onder artikel 92, lid 1, van het Verdrag vallen en de mededinging zouden kunnen vervalsen. Zij heeft de Franse Regering bij brief van 3 mei 1984 aangemaand haar opmerkingen aan haar kenbaar te maken.
Op 30 april 1985 heeft de Franse Regering de Commissie op de hoogte gesteld van een steunmaatregel uit 1984 ten gunste van de onderneming Cegedur die aluminiumprodukten vervaardigt. Cegedur bleek deel uit te maken van het Pechiney-concern. De onderneming is verantwoordelijk voor alle werkzaamheden op het gebied van de verwerking van aluminium van het concern, behalve de verpakking. De steun was toegekend in de vorm van een lening van het »Fonds industriel de modernisation (FIM)" tot een bedrag van 80 miljoen Ffr. voor een investering van 143,1 miljoen Ffr. voor de invoering van nieuwe technologieën op het gebied van de aluminiumverwerking, welke investering de begunstigde onderneming in 1984/1985 had gedaan.
Bij haar Beschikking 85/378/EEG (1) verklaarde de Commissie aan de Franse autoriteiten dat de toekenning van FIM-leningen steunmaatregelen in de zin van artikel 92, lid 1, van het Verdrag opleverde en stelde zij de toekenning van deze leningen afhankelijk van de verplichting alle gevallen van betekenis van steuntoekenning in het stadium van voornemen aan te melden en haar eveneens op de hoogte te stellen van de aan de genoemde beschikking van de Commissie voorafgaande gevallen van betekenis. De laatstgenoemde verklaarde overigens dat deze gevallen van toekenning onrechtmatige steunmaatregelen opleverden ten aanzien waarvan een vordering tot terugbetaling kon worden ingesteld.
De betrokken leningen werden verstrekt tegen 9,25 % voor een maximum looptijd van tien jaar met een uitstel van terugbetaling van ten hoogste twee jaar. Zij zijn bestemd om investeringen te steunen die een innoverend karakter hebben en met name die inzake de installatie van machines en van uitrusting van hoogontwikkelde technologie, de ontwikkeling van de bureautica en de biotechnologie.
Na bestudering van deze steunmaatregel aan de hand van de analyse van de markt voor de betrokken produkten en met inachtneming van de door de Franse autoriteiten verstrekte inlichtingen, heeft de Commissie op 18 december 1985 besloten met betrekking tot de steunmaatregel in de vorm van de lening van 80 miljoen Ffr. van het FIM aan Cegedur de procedure van artikel 93, lid 2, van het Verdrag in te leiden. Gezien de overcapaciteiten die in de sector aluminiumhalffabrikaten op communautaire schaal te constateren zijn, gezien het feit dat de betrokken onderneming ongeveer de helft van haar omzet naar derde landen exporteert en dat volgens de bestaande gegevens de begunstigde investering zich als een modernisering van de produktiemiddelen aandient, meende de Commissie dat de betrokken steunmaatregel onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt voorkwam en niet in aanmerking kon komen voor de afwijkingen in artikel 92, leden 2 en 3, van het Verdrag. Zij maande de Franse Regering bij brief van 29 januari 1986 aan, haar opmerkingen aan de Commissie kenbaar te maken.
II
Afgezien van de informatieve nota die op 19 april 1984 door de Franse autoriteiten was verzonden en juist na het inleiden van de procedure werd ontvangen, waarin uitsluitend wordt verwezen naar Richtlijn 80/723/EEG van de Commissie, antwoordde de Franse Regering voor het eerst op de brief van de Commissie van 3 mei 1984 inzake de eerste procedure, bij brief van de Permanente Vertegenwoordiging van 15 oktober 1984. De Franse Regering wees erop dat de inbreng in eigen middelen (3 350 miljoen Ffr. tussen 1982 en 1984) van de Staat-aandeelhouder in Pechiney een normale bijstand van de aandeelhouder vormde in verband met de crisis op de aluminiummarkt en met de door Pechiney aangevatte rationalisatie.
Het concern heeft inderdaad een omvangrijk herstructureringsprogramma voor zijn traditionele activiteiten in gang gezet en ontwikkelt zijn initiatieven op de gebieden van hoogontwikkelde technologie. Zijn inspanningen tot aanpassing aan de evolutie van de markt kunnen worden vergeleken met die van de andere ondernemingen in de sector en kunnen dus de normale concurrentieregels niet vervalsen. Deze korte opmerkingen werden aangevuld met in brieven van de Permanente Vertegenwoordiging van Frankrijk van, respectievelijk, 18 april 1985, 14 april 1986, 18 mei 1987 en 16 juli 1987 vervatte nota's, waarmee werd gereageerd op de verzoeken van de Commissie om haar alle bijzonderheden van het herstructureringsplan mede te delen. Eerst aan de hand van de laatste lange nota's kon de Commissie zich van alle steunmaatregelen van de Staat en van de investeringen van het concern een beeld vormen.
Het oordeel van de Franse Regering over de overheidsinterventies ten gunste van de vennootschap Pechiney is in haar brief van 18 mei 1987 samengevat.
- In 1982 verkeerde het Pechiney-concern in grote moeilijkheden bij zijn werkzaamheden in de zogeheten basissectoren (ijzer en staal, chemie, metaalbewerking beneden in de bedrijfskolom van de non-ferrometalen). Het ging toen over op een programma dat werd gekenmerkt door afstoting van het staal en de chemie, rationalisatie en gedeeltelijke herstructurering van zijn traditionele werkzaamheden beneden in de bedrijfskolom en een heroriëntatie naar halffabrikaten of »specialiteiten". Dit programma werd ondersteund door investeringen in Frankrijk voor de omvorming van zijn produktie-installaties, in het buitenland en vooral door investeringen buiten Europa, ten einde zijn bevoorrading op lange termijn aan basisprodukten zeker te stellen. Deze maatregelen droegen vrucht, want Pechiney werd na grote verliezen in 1981 en 1982 reeds in 1984 opnieuw winstgevend.
- Met name dient gewezen op de intensiteit van de herstructureringsmaatregelen die door Pechiney zijn ondernomen: deze herstructurering kwam tot uiting in talrijke sluitingen van fabrieken en in capaciteitsverminderingen, in talrijke afschaffingen van arbeidsplaatsen en in een grote economische invloed op een aantal Franse regio's die reeds een achterstand hadden of in moeilijkheden verkeerden. Een aanzienlijk deel van de middelen van het concern werd aan de financiering van deze herstructureringen besteed.
- Het concern deed een evenwichtig beroep op de eigen zelffinancieringsmiddelen, de eigen aandeelhouders en zijn schuldcapaciteit. Het is daarmee teruggekeerd tot een evenwichtstoestand, behoed tegen de onvermijdelijke conjuncturele cycli die de non-ferromarkten kenmerken. Dit herstel wordt geaccentueerd door het succes van de introductie van het concern ter beurze via de emissie van investeringscertificaten.
- De financiering van het concern heeft plaatsgevonden binnen de logica van de markt. De omvang van de nieuwe leningen welke Pechiney door de internationale financiële kringen zijn toegekend, getuigt daarvan: de signatuur van het concern heeft steeds het vertrouwen van de Franse en buitenlandse banken verkregen ondanks zijn tijdelijke moeilijkheden en de omvang van zijn investeringen.
- De Franse Staat heeft zich zijnerzijds jegens Pechiney gedragen als een klassieke aandeelhouder: hij heeft de onderneming ondersteund in een fase waarin zij economische moeilijkheden doormaakte in afwachting van een terugkeer van het dividend hetgeen in 1985 geschiedde en bij de openstelling van het kapitaal van Pechiney voor het publiek in 1985 en 1986. Er dient op gewezen dat de kapitaalinjecties van de Staat bij Pechiney niet van tevoren op bepaalde afdelingen zijn gericht maar voor alle doelstellingen van het plan dienen.
Op het inleiden van de procedure met betrekking tot de FIM-lening aan Cegedur heeft de Franse Regering bij brief van 22 mei 1986 gereageerd, aangevuld met een nota over de herstructurering van de onderneming en de band met het herstructureringsprogramma van Pechiney. Deze nota is bij brief van 19 december 1986 verzonden.
De Franse autoriteiten hebben de Commissie medegedeeld dat de toekenning van deze lening aan de vennootschap Cegedur volgens hen volkomen verenigbaar is met de gemeenschappelijke markt omdat zij tot de beheersing van innoverende technologieën heeft bijgedragen in een mate die gerechtvaardigd wordt door het Europese belang. De invoering van de innovaties die gelegen zijn in de aanpassing van de produktieprocédés, heeft niet tot een algemene uitbreiding van de produktiecapaciteiten van de onderneming geleid.
De investeringen van innoverende aard die het uitsluitende doel van het FIM zijn, gaan vergezeld van een omvangrijk herstructureringsprogramma dat tot uiting komt in geleidelijke sluitingen van vestigingen en een inkrimping van het personeel. In de periode waarin de investeringen waaraan het FIM bijdraagt, hebben plaatsgevonden, kan een algemene stabiliteit bij de produktiecapaciteiten van de onderneming worden waargenomen.
Ten aanzien van de marktaandelen van de onderneming in de landen van de Gemeenschap voor de verschillende betrokken produkten valt op te merken dat de markt stabiel is en de marktaandelen van Cegedur zelf ietwat dalen.
In het kader van de raadpleging van de andere belanghebbenden voor de betrokken procedures hebben de regeringen van drie andere Lid-Staten, alsmede een industriële federatie en een concurrerende onderneming opmerkingen naar voren gebracht.
III
Uit de gegevens die uit de jaarverslagen van het concern en de nota's van de Franse Regering in het kader van de twee procedures zijn geput en die ook op de bilaterale vergaderingen die dienaangaande plaatsvonden, zijn verkregen, komt een volledig beeld van de herstructurering van het Pechiney-concern, van de overheidsinterventies ten behoeve van de vennootschap Pechiney en de repercussies op het handelsverkeer in de betrokken produkten binnen de Gemeenschap naar voren.
Het concern dat in februari 1982 was genationaliseerd op een ogenblik waarop het conjuncturele en structurele moeilijkheden doormaakte, heeft namelijk sinds 1982 een ingrijpende herstructurering en rationalisatie doorgemaakt. In het eerste kwartaal van 1982 kwamen de verliesgevende ijzer- en staalactiviteiten (Ugine Aciers) onder controle van Sacilor. De verliezen uit de overeenkomsten met Sacilor bedroegen ongeveer 800 miljoen Ffr. De ijzer- en staalactiviteiten vertegenwoordigden in 1981 6 % van de geconsolideerde concernomzet.
In mei 1983 ontdeed Pechiney zich van zijn chemiepoot. De verliesgevende werkzaamheden van PCUK werden verdeeld over Elf-Aquitaine, Rhône-Poulenc, CDF-Chimie en Entreprise Minière et Chimique. Het bleek financieel en juridisch onontbeerlijk, vooraf de netto situatie van de vennootschap PCUK te redresseren. Deze ontving een kapitaalverhoging van 2 830 miljoen Ffr. van de Staat, waarvan 748 miljoen Ffr. via Pechiney. Deze overdracht leidde dus in het geheel niet tot kosten voor het vermogen van Pechiney. De chemische activiteiten vertegenwoordigden in 1982 22 % van de geconsolideerde concernomzet.
In juli 1983 stelde Pechiney met de overheid een herstelplan op dat de volgende strategische beleidslijnen omvatte.
- Na de overdracht van de ijzer- en staal- en de chemische activiteiten zou Pechiney zijn inspanningen op de produktie van metalen en intermediaire produkten concentreren.
- Zijn oogmerk zou zijn, zijn »sterke punten" te consolideren, te weten de gebieden waar hij technologisch en commercieel een wereldpositie innam. Een speciale inspanning zou gericht zijn op het gebied van de aluminium, dat bijna 60 % van de omzet vertegenwoordigde, zodat met name het concurrentievermogen van de Franse elektrolyse kon worden hersteld, vestigingen in landen waar het concern op lange termijn over sterk concurrerende energie kon beschikken, zouden plaatsvinden (Quebec-project) en een actief onderzoek- en ontwikkelingsbeleid kon worden gevolgd.
- Het herstel van de in moeilijkheden verkerende werkzaamheden zou worden nagestreefd met behulp van omvangrijke investeringen.
- Voorts zou het accent worden gelegd op de ontwikkeling van de sectoren die op toekomsttechnologieën berusten waar Pechiney over sterke troeven beschikte: dit beleid zou een completering en renovatie van het produktenassortiment van het concern mogelijk maken.
- Ten slotte was van belang dat Pechiney zijn politiek van industriële en commerciële ontplooiing in het buitenland zou voortzetten, gelet op het internationale karakter van het merendeel van zijn markten.
(1) PB nr. L 216 van 13. 8. 1985, blz. 12.
Dit strategische plan vereiste een uitzonderlijke inspanning op het gebied van de investeringen. Het percentage investeringen in de omzet is namelijk in 1980 en 1981 met 6 % gestegen en voor de periode 1982-1986 tot gemiddeld 13 %. Tussen 1982 en 1986 zijn meer dan 21 miljard Ffr. geïnvesteerd, waarvan 14 miljard Ffr. rechtstreeks de doelstellingen van het plan diende. De andere investeringen betreffen financiële investeringen, de aankoop van gebruiksrechten voor nucleaire elektriciteit bij EDF, de investeringen van de vennootschappen die vóór 1985 uit het concern zijn getreden en de aanloopkosten voor de financiering van de investeringen in de aluminiumelektrolysefabrieken van Tomago (Australië) en Bécancour (Canada). De lichamelijke investeringen van 14 miljard werden als volgt onderverdeeld: aluminium beneden de bedrijfskolom 52 %; eerste verwerking van aluminium 15 %; tweede verwerking van aluminium 5 %; nucleaire elektrothermie 12 %; fijne metaalbewerking en nieuwe materialen 4 %; onderdelen van turbomotoren 7 %. Ongeveer de helft van deze investeringen vond buiten Frankrijk plaats.
Al moet worden erkend dat de beoordeling van de capaciteiten met voorzichtigheid dient plaats te vinden, kunnen toch met de door de Franse autoriteiten verstrekte gegevens de omvangrijke bewegingen worden nagegaan die in de periode 1982-1986 hebben plaatsgevonden. Pechiney heeft de geconsolideerde produktiecapaciteit voor aluminiumoxyde in de Gemeenschap met 300 kT verminderd ( 14 %); die voor ruwe aluminium met 150 kT ( 18 %); die voor eerste verwerking van aluminium met 55 kT ( 8 %, dus 3 % voor zachte walserijprodukten, en 29 % voor zachte draadtrekkerij); die van de tweede verwerking van aluminium is in deze periode licht gestegen; de verwerkingscapaciteit voor koper daalde met ongeveer 15 %, die voor ferrolegeringen bleef ongeveer gelijk; de toename van de capaciteit op het gebied van de fijne metaalbewerking betrof de nucleaire sector en op het gebied van de nieuwe materialen vooral door externe groei. Volgens de Franse Regering vonden de enige capaciteitsuitbreidingen plaats in de sectoren waarin de markt in gestage ontwikkeling verkeert.
Bovendien verschaft de ontvangen informatie nadere toelichting op de toekomstige sluitingen van capaciteiten in de sectoren ruwe aluminium en ferrolegeringen. De reeds tot stand gebrachte capaciteitsverminderingen hebben geleid tot de sluiting van een aantal vestigingen, tien in totaal tot eind 1986. De meeste van deze vestigingen waren gelegen in achtergebleven gebieden. De afvloeiingen die in Frankrijk tussen 1982 en 1986 bij Pechiney hebben plaatsgevonden betroffen in totaal 9 900 arbeidsplaatsen. De grote sociale en regionale moeilijkheden maakten herplaatsingsplannen voor het personeel (vervroegde pensionering, mutaties binnen het concern, scholing enz.) en de omschakeling van de getroffen arbeidsmarkten onontbeerlijk. Deze omschakelingsprogramma's werden geleid door een met dit doel opgerichte dochtermaatschappij, de Sofipe, en waren gericht op de invoering van nieuwe activiteiten via de oprichting van KMO met consulten en aanvullende financiering. Over de periode 1983-1986 heeft de Sofipe 93,7 miljoen Ffr. geleend voor 74 investeringsprojecten voor de schepping van 1 719 arbeidsplaatsen op de arbeidsmarkten die in moeilijkheden verkeerden. Globaal gezien bedroegen de herstructureringskosten welke over deze periode door Pechiney werden gedragen 2,4 miljard Ffr.
Tot het totaal van de financiële behoeften van het concern van 27 miljard Ffr. voor de jaren 1983-1986 behoorden, afgezien van de 21 miljard Ffr. investeringen en de herstructureringslasten ten bedrage van 2,4 miljard Ffr., de toename van het bedrijfskapitaal met 2,7 miljard Ffr. en de dividenden aan de aandeelhouders van 650 miljoen Ffr. Deze middelen zijn op de volgende wijze bijeengebracht: een bruto zelffinancieringsmarge van 8,3 miljard Ffr.; overdracht van activa ten bedrage van 6,5 miljard Ffr.; openbare kapitaalsverhoging van 5,6 miljard Ffr.; particulier kapitaal voor 1,7 miljard Ffr.; inbreng in participatieleningen van 1,7 miljard Ffr.; een toename van de leningen op lange termijn met 3,4 miljard Ffr.
De inbreng uit de overheidssector is meer in bijzonderheden aangegeven. Voor de herstructurering van de vennootschap Pechiney heeft de Staat Pechiney rechtstreeks kapitaalinjecties verstrekt van 500 miljoen Ffr. in 1982, 700 miljoen Ffr. in 1983 en 2 150 miljoen Ffr. in 1984. In 1982 nam de Franse vennootschap voor industriële participaties (SFPI), die is opgericht na de nationalisatie van vijf industrieconcerns, deel in het kapitaal met de aankoop van 1 500 miljoen Ffr. aandelen.
De oprichting van de SFPI vond plaats via een gezamenlijke inbreng van 3 miljard Ffr. door de Staat in de vorm van aandelen in de genationaliseerde vennootschappen en door een geheel van overheidsbanken in de vorm van contanten. Binnen de SFPI bezette de Staat 50,1 % van de aandelen en de banken 49,9 %. De SFPI vormde dus een vennootschap die rechtstreeks onder staatscontrole stond. In 1986 bleek het in het kader van de privatiseringspolitiek gewenst de SFPI te ontbinden en elk van de partners het pakket aandelen dat overeenkwam met zijn deelname in het kapitaal, terug te geven. Zo bezitten deze banken, waarvan een aantal onlangs zijn geprivatiseerd, thans 7,3 % van het maatschappelijk kapitaal van Pechiney.
In 1983 bracht de Staat bovendien 748 miljoen Ffr. eigen fondsen bij Pechiney in, die voor eenzelfde bedrag aandelen nam in het kapitaal van PCUK. Deze transactie was noodzakelijk om juridisch de operatie van verdeling van de activa van PCUK niet te ingewikkeld te maken.
Bijgevolg bedroeg de overheidsinbreng in het maatschappelijk kapitaal van Pechiney tussen 1982 en 1984 in totaal 5 598 miljoen Ffr. Op 27 juli 1982 verstrekten de nationale overheidsbanken een participatielening van 400 miljoen Ffr. met een gemiddelde rente van 9,5 % gedurende vijftien jaar en een aanvullende variabele rente berekend aan de hand van de geconsolideerde resultaten van het concern. De werkelijk door Pechiney gedragen rente bedroeg in 1985 13,5 % en in 1986 9,65 %.
Op 14 juli 1983 stond het Crédit National een participatielening toe van 1 070 miljoen Ffr. tegen een vaste gemiddelde rente van 7,5 % gedurende vijftien jaar en een aanvullende variabele rente berekend aan de hand van de geconsolideerde resultaten van het concern na 1987. De werkelijk tussen 1984 en 1986 door Pechiney gedragen rente bedroeg 6 %.
Op 22 december 1983 verstrekte de Caisse de Dépôts et Consignations een participatielening van 200 miljoen Ffr. tegen een vaste rente van 0,1 % en een aanvullende variabele rente berekend aan de hand van de door Pechiney uitgekeerde dividenden. De werkelijk door Pechiney in 1986 gedragen rente bedroeg 5,4 %.
De in 1984 aan Cegedur verstrekte FIM-lening had in feite een looptijd van 10 jaar, een uitstel van terugbetaling van twee jaar en een rentevoet van 9,25 %.
Het Pechiney-concern genoot bovendien over de periode 1982-1986 staatssteun met regionale strekking ten bedrage van 15,6 miljoen Ffr. voor investeringen te Dives (Calvados), Voreppe (Isère) en Vaudières (Meurthe et Moselle) en beschikte tevens over bijstand of participatie van de Staat in het kader van zijn onderzoek- en ontwikkelingsprogramma's. Deze bijstand bedroeg gemiddeld jaarlijks over de periode 1982-1986 en uitgedrukt in prijzen van 1986 14 miljoen Ffr.
Ten slotte moet er op gewezen dat het concern na het tweede halfjaar van 1983 kon terugkeren tot een rentabiliteit die bijna voortdurend verbeterde en de uitkering van dividend na het boekjaar 1984 toestond.
IV
Alle interventies uit de overheidssector in de vorm van participaties, participatieleningen en FIM-leningen tussen 1982 en 1984 ter ondersteuning van het herstelplan, kunnen elementen bevatten van staatssteun in de zin van artikel 92, lid 1, van het Verdrag.
In haar standpunt ter zake van de toepassing van artikelen 92 en 93 van het Verdrag op overheidsdeelnemingen in september 1984 heeft de Commissie verklaard dat er sprake is van staatssteun wanneer er een inbreng van nieuw kapitaal plaatsvindt onder omstandigheden die voor een particuliere investeerder die handelt onder de normale omstandigheden van een markteconomie, niet aanvaardbaar zouden zijn. Dit is meer in het bijzonder het geval wanneer de financiële situatie van de onderneming, en met name de structuur en de omvang van de schulden, van dien aard zijn dat het niet gerechtvaardigd lijkt binnen een redelijke termijn op een normaal rendement van het geïnvesteerde kapitaal te rekenen en indien de onderneming reeds wegens de ontoereikendheid van haar bruto zelffinancieringsmarge niet in staat zou zijn op de kapitaalmarkt de financiële middelen te verkrijgen die nodig zijn om een investeringsprogramma tot stand te brengen.
In 1982 was de financiële situatie van het concern uiterst precair: de verliezen, schulden en de negatieve bruto zelffinancieringsmarge kwamen respectievelijk overeen met 16 %, 53 % en 4 % van de omzet. Het valt dan ook zeer te betwijfelen of een particuliere investeerder bereid zou zijn geweest 7 miljard Ffr. in te brengen om de betrokken onderneming weer op de been te helpen.
Tevens is uitgesloten dat een particuliere onderneming een zo verliesgevende en met schulden beladen branche had kunnen verkopen als PCUK (PCUK had in 1982 4 miljard Ffr. schulden en haar verliezen bedroegen in totaal 1,5 miljard Ffr.) zonder kasmiddelen in te schakelen. Er zij aan herinnerd dat deze afstoting van het filiaal in de chemische sector de Franse Staat 2 830 miljoen Ffr. heeft gekost.
De aanwezigheid van het steunelement in de deelnemingen van de overheid kan nog versterkt worden geacht door het feit dat de aandeelhouders van de vennootschap Pechiney (die toen voor 100 % aan de Staat behoorde) op 21 mei 1985 op de buitengewone algemene vergadering tot een vermindering van het maatschappelijk kapitaal met een bedrag van 4 739 miljoen Ffr. hebben besloten, waarbij in evenredigheid het aantal aandelen werd verminderd. Voorts moet bij beoordeling van de omvang van het steunelement in deze kapitaalinjecties rekening worden gehouden met het feit dat de onderneming snel winstgevend werd.
Na 5 598 miljoen Ffr. kapitaalinjecties tussen 1982 en 1984 steeg het maatschappelijk kapitaal slechts met 943 miljoen Ffr., waarvoor een normale remuneratie eerst na de totale verwezenlijking van het herstelplan kon worden verwacht. Andere verhogingen van het maatschappelijk kapitaal (5 598 miljoen Ffr. minus 943 miljoen Ffr.) hebben trouwens bijgedragen in de compensatie van de gecumuleerde verliezen zonder tot remuneratie te leiden. In het uiterste geval kan dit meerderheidsaandeel in de kapitaalinjectie als een subsidie worden beschouwd.
Het feit dat een deel van de kapitaalinjecties heeft plaatsgevonden door overheidsbanken via de SFPI, brengt geen verandering in de gevolgtrekking dat alle overheidsdeelnemingen steunelementen bevatten in de zin van artikel 92, lid 1, van het Verdrag.
De participatieleningen en de FIM-leningen bevatten ook steunelementen in de zin van artikel 92, lid 1, omdat de percentages die werkelijk door Pechiney in de jaren 1983 tot en met 1986 zijn gedragen beneden het marktpercentage voor Frankrijk lagen. De referentierentevoet in Frankrijk die overeenkomt met de rentevoet die door het Crédit National op leningen voor uitrusting wordt toegepast, is namelijk tussen begin 1983 en eind 1986 van 16,25 % tot 9,25 % gedaald. Ook de regionale maatregelen en de maatregelen voor onderzoek en ontwikkeling leverden steunmaatregelen op, omdat zij concrete gevallen vormden van toepassing van steunregelingen, die waren goedgekeurd of bij de Commissie waren aangemeld.
In overweging nemend dat de vergoeding van de gecumuleerde verliezen door een verlaging van het aantal aandelen op een subsidie neerkomt, kan de intensiteit van de steunmaatregelen, gemeten in netto subsidie-equivalent, op 16 % (14,6 % kapitaal, 1,4 % gesubsidieerde leningen en 0,03 % regionale premies) worden geraamd, hetgeen als een maximum moet worden beschouwd omdat de waarde van de overheidsaandelen dankzij de geslaagde herstructurering aanzienlijk boven de nominale waarde van 100 Ffr. per aandeel is gestegen.
Bijgevolg bevatten alle overheidsinterventies elementen van steunverlening in de zin van artikel 92, lid 1, van het Verdrag. Door de aan de vennootschap Pechiney toegekende steun kan de begunstigde onderneming namelijk worden ontlast van een aanzienlijk deel van de investeringskosten welke zij normaal had moeten dragen.
In de produkten uit de sector non-ferrometalen die hier de voornaamste produkten zijn, wordt handel gedreven tussen de Lid-Staten. In 1986 betrof de handel binnen de Gemeenschap 860 080 ton halffabrikaten uit aluminium en 711 051 ton halffabrikaten uit koper waarvan respectievelijk 19 % en 25 % Franse export naar andere Lid-Staten vertegenwoordigden. Het Pechiney-concern, dat één van de voornaamste producenten van non-ferrometalen in Europa is (bij voorbeeld in 1985 32 % van de communautaire capaciteit aan ruw aluminium, 21 % aan gewalst aluminium en 11 % aan geëxtrudeerd aluminium), verkoopt meer dan 50 % van zijn produktie buiten Frankrijk en de Gemeenschap vertegenwoordigt voor het concern het voornaamste afzetgebied. Ook moet eraan worden herinnerd dat de industrie op wereldschaal en in de Gemeenschap op het gebied van de non-ferrometalen sinds 1981 in een ernstige structurele crisis is geraakt, die door een geringe vraag, lage prijzen en aanzienlijke overcapaciteiten wordt gekenmerkt. Het handelsverkeer tussen Lid-Staten kan derhalve door de betrokken maatregelen ongunstig worden beïnvloed in de zin van artikel 92, lid 1, van het Verdrag.
Artikel 92, lid 3, van het Verdrag somt de steunmaatregelen op die verenigbaar kunnen zijn met de gemeenschappelijke markt. De verenigbaarheid met het Verdrag moet worden vastgesteld in de samenhang van de Gemeenschap en niet in die van één enkele Lid-Staat. Ten einde de goede werking van de gemeenschappelijke markt te waarborgen moeten de afwijkingen in artikel 92, lid 3, met het oog op de beginselen in artikel 3, onder f), van het Verdrag, restrictief worden geïnterpreteerd wanneer een steunregeling of een individueel geval van toepassing wordt onderzocht.
Met name zijn zij slechts van toepassing in het geval waarin de Commissie kan vaststellen dat louter de krachten van vraag en aanbod, zonder de steunmaatregel, de toekomstige begunstigde niet ertoe zouden kunnen brengen dat hij een gedrag volgt dat tot de verwezenlijking van één van de in deze afwijkingen genoemde doelstellingen kan bijdragen.
Ten aanzien van de afwijkingen in artikel 92, lid 3, onder a), van het Verdrag die de steunmaatregelen ter bevordering van ontwikkeling van bepaalde streken betroffen, moet worden overwogen dat de achtergebleven gebieden in Frankrijk niet de kenmerken vertonen van streken waarin de levensstandaard abnormaal laag is of waar een ernstig gebrek aan werkgelegenheid heerst in de zin van de afwijking onder a).
Met betrekking tot de afwijkingen in artikel 92, lid 3, onder b), van het Verdrag is duidelijk dat de betrokken steunmaatregel niet bestemd is om de verwezenlijking van een belangrijk project van gemeenschappelijk Europees belang te bevorderen of een ernstige verstoring in de economie van Frankrijk op te heffen.
Bij de afwijkingen in artikel 92, lid 3, onder c), van het Verdrag om de ontwikkeling van bepaalde vormen van economische bedrijvigheid of van bepaalde regionale economieën te vergemakkelijken, mits de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt daardoor niet zodanig worden veranderd dat het gemeenschappelijk belang wordt geschaad, moet onderscheid worden gemaakt tussen de sectoriële en regionale uitwerkingen van de steunmaatregel.
Op sectorieel niveau kan de Commissie steun aan de herstructurering of de omschakeling onder de volgende criteria (1) met de gemeenschappelijke markt verenigbaar achten.
a) Sectoriële steunmaatregelen moeten beperkt blijven tot gevallen waarin de situatie van de betrokken industrie deze noodzakelijk maakt om bij voorbeeld een structurele of conjuncturele crisis te overwinnen; wanneer de steun de levensvatbaarheid van de ondernemingen herstelt moet hij niet ertoe leiden dat de »status quo" wordt gehandhaafd en onontkoombare besluiten en veranderingen worden uitgesteld.
Pechiney vertegenwoordigt op zichzelf de gehele ruwe-aluminiumindustrie in Frankrijk en het grootste deel van de verwerkte aluminium. Ook voor veel andere activiteiten van Pechiney is deze onderneming de voornaamste Franse producent. De meeste van haar activiteiten zijn ongunstig beïnvloed door een structurele en conjuncturele crisis in 1982. Toen is Pechiney overgegaan tot een omvangrijke inspanning op het gebied van herstructurering en rationalisatie, die de levensvatbaarheid snel heeft hersteld. De bedrijfsresultaten van het Pechiney-concern bevestigen de juistheid van deze bevindingen.
b) Niettemin is het normaal te aanvaarden, omdat er tijd nodig is om de aanpassingen tot stand te brengen, dat er middelen worden gebruikt om de sociale en economische kosten van de veranderingen onder bepaalde omstandigheden onder strikte voorwaarden te verlichten.
De Franse autoriteiten hebben medegedeeld dat een aanzienlijk gedeelte van de overheidssteun is verleend met het oogmerk de kosten te dekken die verband houden met de afschaffing van arbeidsplaatsen.
(1) Achtste Verslag over het mededingingsbeleid, punt 176.
c) Behalve indien hij wordt verleend voor een betrekkelijk korte periode, moet de steun aflopend zijn en duidelijk verband houden met de herstructurering van de betrokken sector.
De steun die is gekoppeld aan het herstructurerings- en herstelplan is slechts gedurende de eerste drie jaren uitgekeerd. Na 1985 heeft Pechiney zijn zelffinancieringsmarge en middelen van buiten ingeschakeld.
d) De intensiteit van de steun moet evenredig zijn aan die van de problemen welke hij beoogt op te lossen, zodat de vervalsingen welke hij in de concurrentie veroorzaakt, tot een minimum worden beperkt.
Op basis van het investeringsprogramma en de rationalisatiekosten in verband met het herstelplan kon de Commissie vaststellen dat de steun noodzakelijk was om de technische herstructurering mogelijk te maken die redelijk werd geacht, en dat de financiële herstructurering trouwens voorwaarde voor deze technische herstructurering was en dat zij ook beperkt is gebleven tot de financiële consequenties van deze technische herstructurering. De Commissie kon derhalve vaststellen dat de intensiteit van de steun (maximaal 16 %) evenredig was aan de omvang van de op te lossen problemen en dat de steun niet de vorm en de intensiteit aannam die tot onaanvaardbare distorsies hadden kunnen leiden.
Uitgaande van de ontwikkeling van het handelsverkeer binnen de Gemeenschap in de betrokken produkten, en met name van het aandeel van Pechiney daarin, kon de Commissie vaststellen dat de steun niet heeft geleid tot een vergroting van het aandeel van de onderneming voor de halffabrikaten uit aluminium en met name de zachte walserijprodukten die het voorwerp waren van bijna alle opmerkingen van derden.
e) De problemen van de industrie en de werkloosheid mogen niet van de ene Lid-Staat naar de andere worden overgebracht.
Door sluiting van een aantal vestigingen en de verschillende concentraties en capaciteitsverminderingen in de sectoren waarin in de Gemeenschap overcapaciteit heerste (koper, eerste verwerking van aluminium, ferrolegeringen) heeft Pechiney bijgedragen tot de oplossing van de sectoriële problemen in de non-ferrometaalindustrie van de Gemeenschap.
De gevolgtrekking luidt dat de steun aan de herstructurering welke de vennootschap Pechiney is verstrekt, heeft geleid tot het definitieve herstel van de onderneming en via de herstructurering heeft bijgedragen tot de sanering van de structurele problemen in de sector non-ferrometalen in de gehele Gemeenschap. Daarom heeft de Commissie vastgesteld dat, met inachtneming van de intensiteit en de vorm van de steun, deze steun aan de herstructurering de ontwikkeling van de betrokken sector in de Gemeenschap in haar geheel vergemakkelijkt zonder de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt, zodanig te veranderen dat het gemeenschappelijk belang wordt geschaad.
Op regionaal vlak is een deel van de steun gebruikt voor de omschakelingsinitiatieven van de achtergebleven arbeidsmarkten die door de door het concern doorgevoerde herstructureringen zijn getroffen. Bijna al deze markten staan op de lijst van de zones die in aanmerking komen voor toepassing van de Franse steunregelingen met regionale strekking. De weinig talrijke gevallen van regionale investeringssteun welke is toegekend aan het concern blijven onder de maxima van de steunregeling die voor Frankrijk is goedgekeurd.
Gezien het bovenstaande kan worden gesteld dat de steun aan de herstructurering welke de vennootschap Pechiney is toegekend in de vorm van deelnemingen of participatieleningen voor toepassing van de afwijkingen in artikel 92, lid 3, onder c), van het Verdrag in aanmerking komt.
De FIM-lening van 80 miljoen Ffr. welke de dochtermaatschappij Cegedur is toegekend, komt eveneens voor toepassing van deze afwijking in aanmerking, omdat het FIM op een totaal van 645 miljoen Ffr. slechts de 143 miljoen Ffr. werkelijk innoverende investeringen heeft goedgekeurd. De fusie-oven die in 1985 in de sector zachte walserijprodukten te Neuf-Brisach is geïnstalleerd, vertegenwoordigde namelijk een wereldpremière ten aanzien van het vuurverlies en de automatisering. Eveneens in deze sector is reeds in 1985 een dunne wals in werking gesteld die een uitzonderlijke snelheid en diktetoleranties van enkele microns kan bereiken.
Niettemin bereiken volgens de Commissie het bedrag en de intensiteit van de steun, hoewel deze zijn aangepast aan de omvang van de op te lossen problemen, een hoog peil en moeten zij volstaan om het concern in een nabije toekomst een totale financiële zelfstandigheid te verzekeren. Het cyclische karakter van de betrokken markten kan echter in de huidige situatie verandering brengen en er is geen element op grond waarvan kan worden uitgesloten dat nog steunverleningen in de toekomst de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt, zodanig zullen veranderen dat het gemeenschappelijk belang wordt geschaad. Daarom moet men zich ervan vergewissen dat, althans gedurende een periode van drie jaar, de overheid het Pechiney-concern geen steun toekent en met name geen steun die bestemd zou zijn om investeringen te financieren die tot uitbreiding van de produktie van de onderneming in de sector non-ferrometalen kunnen leiden.
Het uitbrengen van een jaarlijks verslag over de industriële en commerciële activiteit van Pechiney gedurende deze periode komt noodzakelijk voor om de Commissie in staat te stellen over de goede werking van de gemeenschappelijke markt te waken.
Om de doelstellingen van deze beschikking te verwezenlijken moet de Commissie bovendien in kennis worden gesteld van andere steunvoornemens dan de bovengenoemde, die concrete gevallen van toepassing van de door de Commissie goedgekeurde algemene en regionale steunregelingen mochten opleveren, HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN:
Artikel 1
De Commissie heeft geen bezwaar tegen de steun welke het Pechiney-concern tussen 1982 en 1984 is toegekend in de vorm van kapitaalinjecties (5 598 miljoen Ffr.), participatieleningen (1 670 miljoen Ffr.) en een FIM-lening (80 miljoen Ffr.) in het kader van zijn herstel, mits:
1. de Franse Regering zich tot en met 31 december 1990 onthoudt van elke vorm van mogelijk tot een uitbreiding van de produktiecapaciteiten van Pechiney in alle branches van de non-ferrometalen bijdragende steunverlening, met inbegrip van individuele toepassingen van reeds door de Commissie goedgekeurde steunregelingen;
2. de Franse Regering brengt de Commissie tot en met 31 december 1990 in toepassing van artikel 93, lid 3, van het Verdrag op de hoogte van ieder voornemen van steunverlening aan het Pechiney-concern anders dan de bovengenoemde en in welke vorm dan ook, met inbegrip van de individuele toepassingen van reeds door de Commissie goedgekeurde steunregelingen en de overheidsdeelnemingen;
3. de Franse Regering brengt de Commissie voor elk van de jaren 1987, 1988, 1989 en 1990 een jaarlijks verslag uit dat de jaarcijfers behelst voor het volume van de geïnstalleerde capaciteiten, produktie en uitvoer binnen de Gemeenschap per produkt van het concern zowel op Frans als op communautair niveau. Deze gegevens worden de Commissie in het eerste kwartaal van het jaar volgende op het referentiejaar medegedeeld.
Artikel 2
De Franse Regering dient de Commissie binnen twee maanden na kennisgeving van deze beschikking mede te delen welke maatregelen zij heeft genomen om daaraan gevolg te geven.
Artikel 3
Deze beschikking is gericht tot de Franse Republiek.
Gedaan te Brussel, 3 februari 1988.