BESCHIKKING VAN DE COMMISSIE van 19 december 1990 inzake een procedure op grond van artikel 85 van het EEG-Verdrag ( IV/32 .595 - D'Ieteren motoroliën ) ( Slechts de teksten in de Franse en de Nederlandse taal zijn authentiek ) ( 91/39/EEG )
DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,
Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap,
Gelet op Verordening nr . 17 van de Raad van 6 februari 1962, eerste verordening over de toepassing van de artikelen 85 en 86 van het EEG-Verdrag ( 1 ), laatstelijk gewijzigd bij de Akte van Toetreding van Spanje en Portugal, inzonderheid op artikel 2,
Gezien de aanmelding en het verzoek om een negatieve verklaring door D'Ieteren NV op 12 februari 1988 ingediend,
Gezien het essentiële gedeelte van de aanmelding en het verzoek, zoals bekendgemaakt ( 2 ) overeenkomstig artikel 19, lid 3, van Verordening nr . 17,
Na raadpleging van het Adviescomité voor mededingingsregelingen en economische machtsposities,
Overwegende hetgeen volgt :
I . DE FEITEN
( 1 ) De aanmelding en het verzoek betreffen een rondschrijven van D'Ieteren NV van 14 december 1987 aan haar erkende dealers, hierna "het rondschrijven" genoemd . Het rondschrijven was verstuurd in het kader van een standaardovereenkomst die met elk der betrokken dealers was gesloten en bevatte instructies om bij servicebeurten of herstelling van Volkswagen - of Audi-motorvoertuigen slechts bepaalde motoroliën te gebruiken .
( 2 ) D'Ieteren NV te Brussel, België, hierna "D'Ieteren" genoemd, is de exclusieve contractuele importeur voor België van motorvoertuigen die door Volkswagen AG, Wolfsburg, Bondsrepubliek Duitsland, hierna "Volkswagen" genoemd, zijn vervaardigd . D'Ieteren verkoopt enkele van deze motorvoertuigen van de merken Volkswagen en Audi aan de eindgebruiker met inschakeling van haar eigen verkoopvestigingen; zij levert ook aan een aantal dealers met wie zij een langlopend dealercontract heeft gesloten van het soort als beschreven in Verordening ( EEG ) nr . 123 /85 van de Commissie van 12 december 1984 betreffende de toepassing van artikel 85, lid 3, van het Verdrag op groepen afzet - en klantenserviceovereenkomsten inzake motorvoertuigen ( 3 ), hierna "het dealercontract" genoemd .
In het dealercontract
- wordt het contractgebied omschreven waarin de dealer met het oog op de wederverkoop exclusiviteit krijgt voor bevoorrading met de betrokken motorvoertuigen ( en onderdelen daarvoor ), en
- worden bepaalde beperkingen opgelegd aan de verkoop door de dealer van concurrerende produkten, worden minimumeisen aan de bedrijfsruimten, de te verlenen garantie en de andere diensten, enzovoort, gesteld met inbegrip van minimumeisen inzake de herstelling en het onderhoud van contractprodukten, inzonderheid betreffende de veilige en betrouwbare werking van de motorvoertuigen .
( 3 ) In het rondschrijven worden de bewoordingen overgenomen van de aanbeveling die door Volkswagen aan haar importeurs en dealers alsmede aan de gebruikers van motorvoertuigen is gedaan . Deze luidt als volgt :
"Wij hebben tot dusver gekozen voor motoroliën die voldoen aan de VW 500.00 - en 505.00-normen en wij blijven hierbij tot nadere instructie ( 4 ).
De prijzen van de service en de langlopende servicecontracten zijn op basis van deze normen vastgesteld .
Daarnaast staat VW-Audi ook het gebruik toe van VW 501.01-standaardolie . Dit is medegedeeld in diverse notities die U hebt ontvangen en ook in de toekomst zult onvangen, alsmede in de gebruiksaanwijzingen die de gebruikers van de motorvoertuigen van onze merken ontvangen . Wij kunnen een klant dus niet verwijten dat hij VW 501.01-olie gebruikt . Wij brengen U evenwel in herinnering dat niet al deze oliën het kenmerk hebben van de supersmeermiddelen, die voldoen aan de VW 500.00 - en 505.00-normen en dat niet al deze oliën geschikt zijn voor turbo-dieselmotoren .
Indien sommigen van U desondanks oliën willen gebruiken die voldoen aan de VW 501.01-norm dient U de prijs van de servicebeurten te verminderen aangezien deze oliën aanzienlijk goedkoper worden verkocht dan de oliën die wij aanbevelen .
. . . ( 5 ).
De kwaliteit van de oliën is van doorslaggevende betekenis voor betrouwbaarheid van de motoren; wij rekenen op de verantwoordelijkheidszin van eenieder bij de naleving van de aanbevelingen op dit punt .".
( 4 ) De normen van Volkswagen, waarnaar in het rondschrijven wordt verwezen, dragen een objectief karakter wat betreft de inhoud ( dit wil zeggen een minimum - of maximumpercentagevolume van bepaalde elementen ) en de prestaties ( bij voorbeeld houdbaarheidsperiode, viscositeit en afschuifweerstand ) van de olie alsmede methoden waarmee zal worden gemeten of aan deze eisen wordt voldaan . De drie normen komen overeen met de verschillende types te verwachten gebruik; de VW 505.00-norm bij voorbeeld betreft de specifieke eisen van turbodieselmotoren met hoge prestaties .
In het rondschrijven wordt het de betrokken dealers niet verboden om
- oliën te kopen of in voorraad te houden die niet aan de VW-normen voldoen;
- deze oliën aan om het even welke klant te verkopen, of
- deze oliën te gebruiken bij onderhoudsbeurten of herstelling van andere motorvoertuigen dan die van de merken Volkswagen of Audi .
( 5 ) Elke fabrikant of leverancier van motoroliën die uitvoerige specificaties van deze normen wil krijgen, kan zich tot Volkswagen wenden, monsters of testgegevens aan Volkswagen ter goedkeuring voorleggen en, indien goedkeuring wordt verleend, op de verpakking waarin de olie ten verkoop wordt aangeboden, alsmede in de reclame voor de olie, de norm vermelden. In de praktijk bieden vele fabrikanten en leveranciers, grote en kleine, oliën aan die aan de VW-normen voldoen . Zo voldoen ongeveer 260 oliën die onder 145 merknamen worden verkocht, zowel aan de VW 500.00 - als aan de VW 505.00-normen; het totale aantal oliën dat aan een of meer van de drie VW-normen voldoet, is veel groter . Deze oliën worden in vele Lid-Staten van de Gemeenschap en elders vervaardigd en worden vrij verkocht naar en binnen de Gemeenschap . In België zijn, evenals elders in de Gemeenschap, oliën die aan de VW-normen voldoen, bij zeer uiteenlopende bronnen verkrijgbaar ( gespecialiseerde groothandelaren, vertegenwoordigers of distributiekanalen van de fabrikant, benzinestations, kleinhandelaren en supermarkten ).
( 6 ) Noch Volkswagen, noch D'Ieteren vervaardigt of bewerkstelligt de vervaardiging van motoroliën of handelt daarin . Alle fabrikanten van motorvoertuigen geven hun dealers aanwijzingen omtrent het gebruik van motoroliën . Sommige fabrikanten of importeurs van motorvoertuigen houden zich bezig met of wel de vervaardiging en distributie van motoroliën, of wel hebben zij allerhande afspraken met de oliefabrikanten om hun oliën te verdelen of de verkoop daarvan te bevorderen . In het onderhavige geval is er in het geheel geen overeenkomst tussen de fabrikant van motorvoertuigen en enige leverancier van smeeroliën waarin eerstgenoemde wordt verplicht zijn dealers aan te moedigen of van hen te verlangen dat zij uitsluitend de olie van deze fabrikant of leverancier verkopen .
( 7 ) Volkswagen heeft in elk land van West-Europa, met inbegrip van de gemeenschappelijke markt, een net van selectieve en restrictieve distributieovereenkomsten tot stand gebracht die op het hier behandelde dealercontract gelijken . Deze overeenkomsten bevatten bepalingen als die waarop in overweging 2 wordt gedoeld en geven ook instructies omtrent het gebruik van motoroliën .
( 8 ) Anders dan het rondschrijven vormen de dealercontracten niet het voorwerp van een verzoek of een aanmelding bij de Commissie overeenkomstig artikel 2 of artikel 4 van Verordening nr . 17 . Volkswagen, D'Ieteren en de andere importeurs van Volkswagen in de gemenschappelijke markt hebben evenwel de mededeling gedaan als bedoeld in de artikelen 8 en 9 van Verordening ( EEG ) nr . 123/85 zodat de diverse overeenkomsten die het distributiestelsel van Volkswagen vormen, zijn aangepast zodat zij aan de in laastgenoemde verordening vervatte voorwaarden voor ontheffing voldoen .
( 9 ) In antwoord op de bekendmaking overeenkomstig artikel 19, lid 3, van Verordening nr . 17 heeft de Commissie inzake de in het rondschrijven vervatte aanbevelingen voor motoroliën geen opmerkingen ontvangen . Wel heeft zij opmerkingen ontvangen over de oorspronkelijke bepalingen in het rondschrijven inzake additieven ( 6 ); een aantal leveranciers van dergelijke toevoegingsmiddelen was van oordeel dat in het rondschrijven metterdaad in strijd met artikel 85, lid 1, van het Verdrag het gebruik van die produkten bij de onderhoudsbeurten aan of bij herstelling van Volkswagen - of Audi-motorvoertuigen werd verboden . Die alinea van het genoemde rondschrijven werd echter ingetrokken bij een later, aan de dealers van D'Ieteren gericht rondschrijven van 22 juni 1989 waarin uitdrukkelijk stond dat D'Ieteren het gebruik van toevoegingsmiddelen niet verbood doch deze ook niet aanbeval . De instructies in het rondschrijven betreffende toevoegingsmiddelen vormen bijgevolg niet het voorwerp van deze beschikking .
II . JURIDISCHE BEOORDELING
( 10 ) De aanbevelingen in het rondschrijven betreffende motoroliën vallen niet onder de toepassing van artikel 85, lid 1 . Zelfs indien zij daarmee in strijd zouden zijn, zijn zij toch verenigbaar met het bepaalde in Verordening ( EEG ) nr . 123/85 .
( 11) Het rondschrijven dient te worden beoordeeld in het geheel van het selectieve en exclusieve distributiestelsel dat door de dealercontracten tot stand is gebracht . Daarin wordt het de erkende dealers van D'Ieteren ten sterkste aangeraden bij het onderhoud of de herstelling van Volkswagen of Audi-motorvoertuigen :
- slechts oliën te gebruiken die aan de door Volkswagen vastgestelde normen voldoen, en
- aan de consumenten de lagere prijzen van enkele van deze oliën door te berekenen .
De sterke aanbeveling in het rondschrijven schept in feite voor de dealer een economische verplichting om deze aanbevelingen op te volgen, en wel om twee redenen . In de eerste plaats wordt schade, veroorzaakt door het gebruik van andere oliën, niet gedekt door de garantie van Volkswagen . De dealers hebben een duidelijk belang erbij om eventuele schadeclaims van klanten te voorkomen die veel zwaarder wegen dan elk voordeel dat uit het gebruik van bij voorbeeld een goedkopere olie zou kunnen worden verkregen . In de tweede plaats behelzen de dealercontracten de verplichting voor de dealer om in verband met de herstelling en het onderhoud van de contractprodukten minimumnormen in acht te nemen, inzonderheid betreffende de veilige en betrouwbare werking van motorvoertuigen, alsmede om kennis te nemen van de technische informatie die op gezette tijden door D'Ieteren wordt verstrekt . Indien de minimumnormen niet worden nageleefd, kan zulks een reden zijn om het contract te beëindigen en het rondschrijven moet worden beschouwd als een aan elke dealer gerichte instructie waarvan de nakoming voor de voortzetting van de betrekkingen tussen leverancier en dealer een voorwaarde is of kan zijn . De instructie moet derhalve worden beschouwd als een voorwaarde in het dealercontract .
De aanbeveling om voor een door Volkswagen goedgekeurde olie bij wederverkoop niet dezelfde prijs in rekening te brengen als voor een andere olie van hogere kwaliteit die ook kan worden gebruikt ( zie overweging 3 ), voorkomt dat de consument verkeerde informatie krijgt en valt niet onder de mededingingsregels .
( 12 ) Er zijn redenen om te veronderstellen dat de bovengenoemde aanbevelingen als voorwaarden van het exclusieve en selectieve distributiestelsel de mededinging beperken noch vervalsen in de zin van artikel 85, lid 1 . Zij zijn gebaseerd op objectieve, technische criteria ( zie overweging 4 ), worden zonder ongerechtvaardigde discriminatie toegepast en hebben geen kwantitatieve of anderszins beperkende oogmerken of gevolgen die met artikel 85, lid 1, onverenigbaar zouden zijn . Voorts worden de aanbevelingen niet ingegeven door enig commercieel belang van D'Ieteren of Volkswagen bij de distributie van olie ( zie overweging 6 ). Zelfs indien zij, of een van hen, evenwel oliën zouden verhandelen die aan de VW-normen voldoen, in concurrentie met andere leveranciers, komt het loutere feit dat objectieve normen verplicht worden gesteld op zichzelf niet neer op een beperking van de mededinging in de zin van artikel 85, lid 1 .
( 13 ) Zelfs indien wordt verondersteld dat de in het rondschrijven vervatte aanbevelingen in strijd zijn met artikel 85, lid 1, dan vloeit de verenigbaarheid van deze aanbevelingen voort uit het bepaalde in artikel 4, lid 1, punt 1, onder e ), van Verordening ( EEG ) nr . 123/85, waarin wordt gesteld dat aan de toepasselijkheid van de vrijstelling de volgende verplichting van de dealer geen afbreuk doet :
"1 . de naleving van minimumeisen voor de afzet en de klantenservice, in het bijzonder met betrekking tot :
( . . .)
e ) herstelling en onderhoud van contract - en daarmee overeenstemmende produkten, met name wat het veilig en betrouwbaar functioneren van het motorvoertuig betreft ;".
Bovendien is het beginsel van een door de autofabrikant vastgesteld minimumkwaliteitsniveau eveneens in artikel 3, punt 4, van Verordening ( EEG ) nr . 123/85 vermeld, waar als verenigbaar met de vrijstelling wordt verklaard de verplichting van de dealer onderdelen die niet aan het kwaliteitsniveau van de contractprodukten voldoen, niet te verkopen noch te gebruiken. De grondgedachte van beide bepalingen wettigt de gevolgtrekking dat de bepalingen in het rondschrijven de vrijstelling van dealercontracten op grond van Verordening ( EEG ) nr . 123/85 niet op de helling zetten .
De verenigbaarheid van het rondschrijven met de verordening volgt voorts uit artikel 4, lid 2, waarin is bepaald dat de verleende vrijstelling eveneens geldt wanneer exclusieve en selectieve distributie is verbonden met verplichtingen overeenkomstig artikel 4, lid 1, en die verplichtingen in een individueel geval onder het in artikel 85, lid 1, van het Verdrag bedoelde verbod vallen . Het is derhalve niet noodzakelijk zelfs indien de bepalingen in het rondschrijven, wegens bijzondere omstandigheden, onder de toepassing van artikel 85, lid 1, zouden vallen, de op grond van de verordening reeds verkregen vrijstelling in een individuele beschikking van de Commissie te herhalen,
HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN : Artikel 1
Op grond van de gegevens waarover zij beschikt, stelt de Commissie vast dat het door D'Ieteren NV op 12 februari 1988 aangemelde rondschrijven inzake motoroliën, zoals gewijzigd bij rondschrijven van 22 juni 1989, niet aan de voorwaarden voor toepassing van artikel 85, lid 1, van het EEG-Verdrag voldoet. Artikel 2
Deze beschikking is gericht tot :
D'Ieteren NV,
Maliestraat 50,
B-1050 Brussel . Gedaan te Brussel, 19 december 1990 .