BESCHIKKING VAN DE COMMISSIE
van 16 juni 2004
betreffende de door Spanje ten uitvoer gelegde steunmaatregelen ten gunste van Siderúrgica Añón SA
(Kennisgeving geschied onder nummer C(2004) 1813)
(Slechts de tekst in de Spaanse taal is authentiek)
(Voor de EER relevante tekst)
(2005/827/EG)
DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN,
Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap, en met name op artikel 88, lid 2, eerste alinea,
Gelet op de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte, en met name op artikel 62, lid 1, onder a),
Na de belanghebbenden overeenkomstig de genoemde artikelen te hebben aangemaand hun opmerkingen te maken (1) en gezien deze opmerkingen,
Overwegende hetgeen volgt:
I. PROCEDURE
(1)
Na berichten in de pers dat een nieuwe onderneming, Siderúrgica Añón SA (hierna „Siderúrgica Añón” genoemd), ter financiering van de installatie van een walsstoel een lening van 9,62 miljoen EUR had ontvangen met de steun van de Xunta de Galicia (de regionale regering van Galicië), heeft de Commissie bij brief van 14 mei 2001 verzocht om gegevens over die maatregel. Bij brief van 2 juli 2001 zond de Commissie in verband daarmee een herinneringsbrief.
(2)
Bij brief van 10 juli 2001 stelden de Spaanse autoriteiten de Commissie in kennis van het bestaan van de lening en de garantie die door het Instituto Galego de Promoción Económica (IGAPE) (Galicisch instituut voor de bevordering van de economie) was toegekend.
(3)
Bij brief van 27 juli 2001 verzocht de Commissie om aanvullende gegevens over de aan de lening en de garantie verbonden voorwaarden.
(4)
Naar aanleiding van de herinneringsbrieven van 19 september en 12 oktober 2001 verschaften de Spaanse autoriteiten de gevraagde gegevens bij brief van 25 oktober 2001, aangevuld bij brief van 12 november 2001.
(5)
Bij brief van 20 december 2001 stelde de Commissie Spanje in kennis van haar besluit om de procedure van artikel 6, lid 5, van Beschikking nr. 2496/96/EGKS van de Commissie van 18 december 1996 houdende communautaire regels voor steun aan de ijzer- en staalindustrie (2) (hierna „staalsteuncode” genoemd) ten aanzien van bovengenoemde steunmaatregelen in te leiden.
(6)
Het besluit van de Commissie tot inleiding van de procedure werd bekendgemaakt in het Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen (3). De Commissie verzocht de belanghebbenden hun opmerkingen over de betrokken steunmaatregelen kenbaar te maken. Terzelfder tijd heeft de Commissie Spanje gesommeerd tot het verstrekken van bepaalde inlichtingen.
(7)
Bij brief van 1 maart 2002 deden de Spaanse autoriteiten hun opmerkingen en een deel van de gevraagde gegevens aan de Commissie toekomen. De ontbrekende gegevens werden verstrekt bij brief van 19 april 2002 en aangevuld bij brief van 7 mei 2002.
(8)
De Commissie heeft van de belanghebbenden opmerkingen terzake ontvangen. Zij heeft deze doorgezonden aan Spanje, dat in de gelegenheid werd gesteld hierop te reageren; de opmerkingen van Spanje werden ontvangen bij brieven van 26 maart 2002.
(9)
Nadat zij de informatie van Spanje had ontvangen, besloot de Commissie op 2 juli 2002 om de procedure die reeds was ingeleid ten aanzien van de in overweging 2 genoemde lening en garantie, uit te breiden tot andere maatregelen.
(10)
Bij brief van 9 augustus 2002 deden de Spaanse autoriteiten hun opmerkingen aan de Commissie toekomen.
(11)
Het besluit van de Commissie tot inleiding van de procedure werd bekendgemaakt in het Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen (4). De Commissie verzocht de belanghebbenden hun opmerkingen over de betrokken steunmaatregelen kenbaar te maken.
(12)
De Commissie heeft van de belanghebbenden opmerkingen terzake ontvangen. Zij heeft deze opmerkingen doorgezonden aan Spanje en deze lidstaat de mogelijkheid geboden op de opmerkingen te reageren.
II. DE FEITEN
1. Begunstigde
(13)
Siderúrgica Añón is een onderneming die in januari 2000 werd opgericht voor de productie en verkoop van ijzer- en staalproducten. Zij begon in maart 2002 met productietests. Bij de oprichting bedroeg haar aandelenkapitaal 3 004 800 EUR dat geplaatst was bij Hierros Añón SA (hierna „Hierros Añón” genoemd) (66,66 %) en Rodonita SL (hierna „Rodonita” genoemd) (33,33 %).
(14)
Hierros Añón is een onderneming die zich bezighoudt met de verkoop van staalproducten. Via haar dochteronderneming Gallega de Mallas SL (hierna „Gallega de Mallas” genoemd) houdt zij zich ook bezig met de productie van gelaste wapeningsnetten.
(15)
Onderstaande tabel laat de gegevens betreffende het concern zien:
1999
2000
Werknemers
Omzet
(miljoen EUR)
Balans
(miljoen EUR)
Werknemers
Omzet
(miljoen EUR)
Balans
(miljoen EUR)
Gallega de Mallas
22
15,2
9,9
22
18,4
9,9
Hierros Añón
n.a.
18,0
9,8
20
22,5
15,4
Promociones Añón
0
0,0
0,2
0
0,0
0,2
Siderúrgica Añón
0
0,0
0,0
0
0,0
12,0
Totaal
33,2
19,9
42
40,9
37,5
(16)
Rodonita is een onderneming die deel uitmaakt van de Epifanio-Campogroep (hierna „Epifanio Campo” genoemd), die hoofdzakelijk actief is in de sector van industriële materialen.
(17)
Onderstaande tabel laat de gegevens zien betreffende de bedrijven waarin Rodonita een deelneming van meer dan 25 % heeft.
1999
2000
Werknemers
Omzet
(miljoen EUR)
Balans
(miljoen EUR)
Werknemers
Omzet
(miljoen EUR)
Balans
(miljoen EUR)
Pretensados Campo
20
1,99
1,86
19
1,52
2,41
Campo Brick
37
1,12
12,61
26
3,93
13,89
Epifanio Campo
26
6,16
11,92
27
12,21
17,69
Nueva Cerámica Campo
35
4,20
6,93
32
4,34
6,22
A Ostreira
7
0,17
0,86
7
0,26
0,90
Cerámica Campor Saez
25
0,87
0,74
29
1,48
0,80
Siderúrgica Añón
0
0,0
0,0
0
0,0
12,0
Totaal
150
14,51
34,93
140
23,74
53,94
(18)
Volgens de Spaanse autoriteiten zijn de voornaamste doelen die Hierros Añón en Rodonita met deze investering voor ogen staan: a) dekking van hun behoeften aan staalproducten zodat zij niet op externe bronnen zijn aangewezen zoals tot dusverre het geval was, b) waarborging van een gelijkmatige kwaliteit van hun producten en c) verhoging van de toegevoegde waarde binnen de concerns. 70 % van de productie van Siderúrgica Añón zal bestemd zijn voor de bedrijven die tot deze concerns behoren, terwijl de rest buiten de Gemeenschap zal worden geëxporteerd, hoofdzakelijk naar Noord-Afrika en Latijns-Amerika, maar mogelijk ook naar Azië. Dit percentage zal lager zijn wanneer de tweede fase van het project is voltooid.
(19)
De totale investeringskosten van het project beliepen aanvankelijk 29 992 589 EUR. Deze kosten zouden worden gefinancierd met eigen vermogen, staatssteun en leningen.
2. Markt
(20)
De onderneming zal haar afgewerkte producten (betonstaal in staven of op rollen) vervaardigen op basis van stalen knuppels die op de markt worden ingekocht. Betonstaal is een product met een geringe toegevoegde waarde dat in de bouwsector wordt gebruikt.
(21)
Alhoewel er in de jaren 1995-1997 aanzienlijke capaciteitsverminderingen plaatsvonden, waarbij bijvoorbeeld in Italië de productiecapaciteit met 3,4 miljoen t/jaar werd teruggebracht, vertoont de sector waarin Siderúrgica Añón haar activiteiten heeft, een capaciteitsoverschot, zoals uit onderstaande tabellen blijkt:
Betonstaal in staven
Productie in de Gemeenschap
(miljoen ton)
Capaciteit in de Gemeenschap
(miljoen ton)
Capaciteitsbezetting (%)
1997
11,8
19,5
60,2
1998
12,0
18,2
65,6
1999
12,0
17,6
68,5
2000
12,5
17,5
71,4
Bron: Verslagen over de investeringen in de steenkool- en staalindustrie van de Gemeenschap - Bureau voor officiële publicaties der Europese Gemeenschappen.
Betonstaal op rollen
Productie in de Gemeenschap
(miljoen ton)
Capaciteit in de Gemeenschap
(miljoen ton)
Capaciteitsbezetting
1997
2,0
2,8
70,6
1998
1,7
2,8
60,2
1999
2,2
2,8
77,1
2000
3,0
3,7
80,5
Bron: Verslagen over de investeringen in de steenkool- en staalindustrie van de Gemeenschap - Bureau voor officiële publicaties der Europese Gemeenschappen.
(22)
In 1999 exporteerde Spanje circa 480 000 t van deze producten naar de rest van de Europese Unie. Het land importeerde circa 290 000 t uit de rest van de Gemeenschap.
(23)
Betonstaven worden in de gehele Gemeenschap vervaardigd, behalve in Ierland, Zweden en Finland.
3. Beschrijving van de steunmaatregelen
(24)
Op 10 november 2000 verleende de Xunta de Galicia via het IGAPE aan Siderúrgica Añón een subsidie van 2 399 407 EUR (waarvan 285 681 EUR op 31 juli 2002 was uitgekeerd), wat 8 % van de subsidiabele kosten vertegenwoordigt. Het IGAPE werd opgericht in 1993 en stuurt de activiteiten van de Xunta de Galicia met het oog op de stimulering van de economie in Galicië.
(25)
Op 29 december 2000 verleende het Spaanse ministerie van Wetenschappen en Technologie een renteloze lening ten belope van 1 803 036 EUR met een looptijd van 15 jaar en een aflossingsvrije periode van vijf jaar.
(26)
Op 2 april 2001 sloot Siderúrgica Añón een consortiale lening van 9 616 193 EUR af met zeven banken, waarop een ruimere overeenkomst tussen de Xunta de Galicia en genoemde banken van toepassing was, de zogenoemde kredietlijn van het ontwikkelingsfonds Inversiones Estratégicas de Galicia (Inesga) (5). De rentevoet is de driemaandse Euribor-rente + 25 basispunten en de afsluitkosten bedragen 0,5 %. Voor de aflossing van 30 % van deze lening is een aanvullende garantie gesteld door het IGAPE. Voor deze garantie betaalt de onderneming een premie van 0,2 % van het gewaarborgde leningbedrag. Op 1 februari 2001 stemde het IGAPE er tevens in toe om 25 basispunten van de rente alsook de kosten voor het afsluiten van de lening te subsidiëren.
(27)
Op 19 april 2001 werd het aandelenkapitaal van Siderúrgica Añón uitgebreid tot 10 217 220 EUR. Een onderneming die onder zeggenschap staat van de staat, Sodiga Galicia SCR, SA (hierna „Sodiga” genoemd), bracht 1 803 060 EUR in (de werkelijke deelneming beliep echter slechts 1 202 040 EUR in aandelen, omdat de prijs van 60 EUR per aandeel die moest worden betaald, werd verhoogd met een opslag van 30 EUR), Hierros Añón 4 006 860 EUR en Rodonita 2 003 520 EUR. De particuliere vennoten betaalden 60 EUR per aandeel, waarvan de helft onmiddellijk werd betaald en de andere helft vóór eind september 2001 moest worden betaald. Na deze kapitaaluitbreiding was het kapitaal van Siderúrgica Añón als volgt verdeeld: Hierros Añón 58,82 %; Rodonita 29,41 % en Sodiga 11,76 %. De partijen ondertekenden voorts een overeenkomst waarbij Hierros Añón en Rodonita (of Siderúrgica Añón zelf) zich er tegenover Sodiga toe verbonden uiterlijk op 19 april 2007 de deelneming van deze onderneming te kopen voor één van de volgende waarden, afhankelijk van welke de hoogste is: a) de theoretische boekhoudkundige waarde van de onderneming die, indien noodzakelijk, door een onafhankelijke deskundige wordt vastgesteld, of b) 141,85 % van de oorspronkelijke kapitaalinbreng, dat wil zeggen 2 557 640,61 EUR. Sodiga ontvangt vanaf 30 december 2002 van Siderúrgica Añón vijf jaarlijkse tranches van 150 916 EUR bij wijze van vooruitbetaling van de definitieve waarde.
(28)
Sodiga is een onderneming voor durfkapitaal die onder de zeggenschap staat van de Xunta de Galicia. Zij neemt tijdelijke participaties in ondernemingen die verband houden met de ontwikkeling van de Galicische economie en industrie. De aandeelhouders van Sodiga zijn: de Xunta de Galicia (20,6 % rechtstreeks en 46,6 % via het IGAPE) en verscheidene financiële instellingen (32,8 %). Sodiga ontvangt subsidies van het IGAPE welke, tot 2000, in totaal 6 861 574,89 EUR beliepen. Deze subsidies moeten worden gebruikt voor de financiering van bijzondere investeringen, dat wil zeggen investeringen waaraan meer risico is verbonden dan aan die welke de onderneming normaal gesproken financiert of met ruimere looptijd of aflossingsperioden, of investeringen in bepaalde geografische gebieden.
(29)
Op 1 maart 2002 werd het aandelenkapitaal van Siderúrgica Añón met nog eens 4 207 140 EUR verhoogd. De drie aandeelhouders namen deel aan de kapitaaluitbreiding naar rato van hun participatie (Sodiga bracht 495 180 EUR in) en onder dezelfde voorwaarden voor alledrie wat de prijs per aandeel en de betaling betreft. De partijen ondertekenden voorts een overeenkomst waarbij Hierros Añón en Rodonita (of Siderúrgica Añón zelf) zich er tegenover Sodiga toe verbonden uiterlijk op 19 april 2007 de deelneming van deze onderneming te kopen voor één van de volgende waarden, afhankelijk van welke de hoogste is: a) de theoretische boekhoudkundige waarde van de onderneming die, indien noodzakelijk, door een onafhankelijke deskundige wordt vastgesteld, of b) 133,82 % van de oorspronkelijke kapitaalinbreng, dat wil zeggen 662 650 EUR. Sodiga ontvangt vanaf 30 december 2003 van Siderúrgica Añón vier jaarlijkse tranches van 41 867 EUR bij wijze van vooruitbetaling van de definitieve waarde.
4. Redenen voor het inleiden van de procedure
(30)
In haar besluiten tot inleiding van de procedure uitte de Commissie twijfels over de vraag of de participatie van Sodiga in het aandelenkapitaal van Siderúrgica Añón beschouwd kon worden als een echte verstrekking van risicokapitaal in overeenstemming met de in een markteconomie gebruikelijke investeringspraktijk en of de voor de garantie betaalde prijs een marktprijs was. Tevens uitte zij twijfels ten aanzien van de verenigbaarheid met de gemeenschappelijke markt van deze maatregelen alsook van de overige door de Spaanse autoriteiten genomen maatregelen ter financiering van de investering, die in het vorige hoofdstuk zijn genoemd.
III. OPMERKINGEN VAN BELANGHEBBENDEN
(31)
In haar brief van 22 februari 2002 stelde de Asociación de Siderúrgicos Europeos Independientes (EISA) dat de steun onverenigbaar was met de gemeenschappelijke markt, en wel hoofdzakelijk omdat a) op de markt voor stalen balken sprake is van overcapaciteit, b) de investering nooit rendabel zal zijn en alleen concurrentievervalsing tot gevolg zal hebben en c) geen enkele particuliere investeerder onder de huidige marktvoorwaarden het risico zal nemen zijn kapitaal te investeren om deze producten te vervaardigen.
(32)
In haar brief van 5 maart 2002 achtte de Unión de Empresas Siderúrgicas (Unesid) het onlogisch dat staatsmiddelen werden gebruikt om meer capaciteit te creëren in een sector waarin grote hoeveelheden staatsmiddelen waren besteed aan personeelsinkrimping en capaciteitsvermindering.
(33)
In haar brief van 8 maart 2002 betoogde Federacciai, de federatie van Italiaanse staalbedrijven, dat op de markt voor stalen balken sprake is van overcapaciteit en dat derhalve de investeringen in deze sector een hoog risico inhouden en dat de rentabiliteit naar verwachting uiterst gering zal zijn. Bovendien is de federatie van mening dat aan de deelneming door Sodiga en Inesga politieke redenen ten grondslag liggen. Ten slotte komen de rente voor de via Inesga verstrekte lening en de premie die voor de garantie wordt betaald niet overeen met hetgeen op de markt gebruikelijk is.
(34)
In zijn brief van 17 oktober 2002 stelde UK Steel Enterprise Ltd (hierna „UK Steel” genoemd) dat deze sector wordt gekenmerkt door overcapaciteit, de enorme concurrentie van derde landen en de lage prijzen en dat alles erop wijst dat een normale particuliere investeerder geen kapitaal zou hebben ingebracht om capaciteit te creëren. Men dient zich af te vragen of Hierros Añón en Rodonita zelf in dit project zouden hebben geïnvesteerd indien zij geen onrechtmatig verleende staatssteun hadden ontvangen. Bovendien werpt het feit dat Hierros Añón en Rodonita de bedrijven zullen zijn die 70 % van de productie voor hun eigen interne gebruik zullen aanwenden, vraagtekens op ten aanzien van de vermoedelijke rentabiliteit van Siderúrgica Añón. De overdrachtsprijs van het product zal niet transparant zijn en zal vermoedelijk eerder gericht zijn op het optimaliseren van de rentabiliteit van Hierros Añón en Rodonita op de downstream-markt dan die van Siderúrgica Añón.
(35)
Bij brief van 31 juli 2002 zette Siderúrgica Añón haar mening als volgt uiteen.
(36)
Volgens de onderneming is vanaf 23 juli 2002 Verordening (EG) nr. 70/2001 van de Commissie van 12 januari 2001 betreffende de toepassing van de artikelen 87 en 88 van het EG-Verdrag op staatssteun voor kleine en middelgrote ondernemingen (6) (hierna „de KMO-verordening” genoemd) op de staalsector van toepassing. Het feit dat de steun zou zijn verleend voordat het EGKS-Verdrag afliep, is irrelevant aangezien, overeenkomstig de vaste rechtspraak, de besluiten van de Commissie over de verenigbaarheid van de steun gebaseerd moeten zijn op de feitelijke en juridische elementen die bestaan op het tijdstip waarop het besluit wordt genomen, en niet op het tijdstip waarop de steun wordt verleend. Daarenboven worden in de mededeling van de Commissie betreffende de vaststelling van regels voor de beoordeling van onrechtmatig verleende staatssteun (7), waarnaar wordt verwezen in de mededeling van de Commissie betreffende bepaalde aspecten van de behandeling van mededingingszaken als gevolg van het aflopen van het EGKS-Verdrag (8), alleen kaderregelingen, richtsnoeren, mededelingen en bekendmakingen genoemd en geen verordeningen.
(37)
Gelet op het voorgaande zou de steun, aangezien Siderúrgica Añón een KMO is en de intensiteit van de verleende steun (9) geringer is dan de in artikel 4 van de KMO-verordening aangegeven intensiteit, verenigbaar zijn met de gemeenschappelijke markt (en zou een ontheffing van de verplichting tot aanmelding erop van toepassing zijn).
(38)
Wat bovendien de door het IGAPE verleende subsidie en de renteloze lening van het ministerie van Wetenschappen en Technologie betreft, houdt de onderneming staande dat deze uit hoofde van door de Commissie op 5 juli 1995 (steunmaatregel N 21/95) respectievelijk op 18 mei 2001 (steunmaatregel N 182/01) goedgekeurde regelingen werden verstrekt en derhalve verenigbaar zijn met de gemeenschappelijke markt.
(39)
Ten aanzien van de participatie van Sodiga in het kapitaal van Siderúrgica Añón betoogt het bedrijf dat het feit dat de belangen van particuliere investeerders en die van openbare investeerders kunnen verschillen, niet relevant is, aangezien het er in wezen om gaat dat de particuliere en publieke investeerders onder dezelfde voorwaarden participeren. Ter onderbouwing van dit standpunt stelt het bedrijf dat de Commissie van oordeel was dat er geen sprake was van staatssteun in de deelneming door Beieren in het kapitaal van Neue Maxhütte Stahlwerke GmbH (NMH) en drie andere staalproducenten (besluit van 26 juli 1988, aangehaald in de beschikking van de Commissie van 31 oktober 1995) en dat zij, toen zij de procedure tegen participatie door het Waalse Gewest in Carsid inleidde, geen rekening hield met de uiteenlopende belangen van particuliere en openbare investeerders.
(40)
In zijn brief van 30 september 2002 betoogde het bedrijf dat de Commissie, aangezien de in artikel 6, lid 5, van de staalsteuncode vastgelegde periode van drie maanden voor het geven van een beschikking was verlopen, niet meer het recht had een beschikking te geven over de in zijn brief van 20 december 2001 beoogde maatregelen.
(41)
Bij brief van 23 juni 2003 deed Siderúrgica Añón aanvullende opmerkingen aan de Commissie toekomen. Daarin betoogde de onderneming in de eerste plaats dat de steun niet kon worden onderzocht in het licht van het EGKS-Verdrag of van de staalsteuncode. Ten tweede hield zij staande dat de steun binnen de werkingssfeer van de KMO-verordening viel. Ten derde gaf zij de verzekering dat er sprake was van bestaande steun in de zin van artikel 1, onder b), van Verordening (EG) nr. 659/1999 van de Raad van 22 maart 1999 tot vaststelling van nadere bepalingen voor de toepassing van artikel 93 van het EG-Verdrag (10) (hierna „procedureverordening” genoemd), omdat deze was toegekend voordat de bepalingen inzake staatssteun van het EG-Verdrag in de sector van de ijzer- en staalindustrie van kracht werden.
IV. OPMERKINGEN VAN SPANJE
(42)
Wat de deelneming van Sodiga in het aandelenkapitaal van Siderúrgica Añón betreft, houden de Spaanse autoriteiten staande dat deze de in een markteconomie gebruikelijke praktijk volgt. Bij investeringsbeslissingen worden alleen de levensvatbaarheid van de projecten en de verwachte rentabiliteit in aanmerking genomen. In het onderhavige geval had de participatie van Sodiga in Siderúrgica Añón plaats op het tijdstip van de kapitaaluitbreiding en terzelfder tijd als die van de bestaande aandeelhouders die op in totaal 83,4 % van de nieuwe aandelen inschreven. Daarom betogen de Spaanse autoriteiten dat, volgens de jurisprudentie, aan de criteria van de particuliere investeerder wordt voldaan. Voorts betogen de Spaanse autoriteiten dat Sodiga met de overnameovereenkomst een minimumrentabiliteit van de investering ten belope van 7,2 % per jaar waarborgt, hetgeen meer is dan de rente op schatkistbiljetten (tien jaar) op het tijdstip van de ondertekening van de overeenkomst (5,3 %). In ieder geval zou zij, indien het staatssteun was, met de gemeenschappelijke markt verenigbaar zijn in de zin van punt VIII.3, onder ii), van de mededeling van de Commissie over staatssteun en risicokapitaal (11), aangezien het een KMO betreft die zich in haar startfase bevindt.
(43)
Ten aanzien van het feit dat Sodiga een hogere prijs per aandeel heeft betaald en deze onverwijld heeft voldaan, houden de Spaanse autoriteiten staande dat dit het aan Sodiga toegekende minimumrendement van de investering compenseerde, dat de andere aandeelhouders niet genoten. In ieder geval betogen zij dat het een gebruikelijke praktijk is dat een nieuwe aandeelhouder een hogere prijs voor nieuwe aandelen betaalt, waaruit de belangrijke impuls blijkt die door de aanvankelijke aandeelhouders aan het project is gegeven, bijvoorbeeld door overeenkomsten met leveranciers van uitrusting en de aankoop van grond.
(44)
Wat de participatie van Sodiga in de tweede uitbreiding van het kapitaal van Siderúrgica Añón betreft, stellen de Spaanse autoriteiten dat Sodiga evenredig met haar aandeel en onder dezelfde voorwaarden als de overige aandeelhouders participeerde. Derhalve is hier geen sprake van staatssteun.
(45)
Ten aanzien van de vraag of de aandelen van Sodiga aan de autoriteiten zijn toe te rekenen betogen de Spaanse autoriteiten dat het, volgens de jurisprudentie, aan de Commissie is om aan te tonen dat deze een aandeel hebben gehad in het besluit om in Siderúrgica Añón te investeren.
(46)
Wat de lening betreft die via Inesga is verleend, houden de Spaanse autoriteiten staande dat deze middelen uitsluitend afkomstig zijn van particuliere bronnen (de participerende banken), dat deze banken vrij zijn om te participeren in de financiering van eender welke operatie en dat de bemoeienis door Inesga is beperkt tot het toezicht. In dit opzicht concluderen zij dat er geen sprake van staatsmiddelen is geweest. Voorts betogen zij dat de door de Commissie gehanteerde vergelijking met de referentierente niet opgaat, aangezien die referentierente overeenkomt met het gemiddelde van de vijfjaarse interbancaire swaprente voor september, oktober en november van 2000, verhoogd met 75 procentpunten. Aangezien de vijfjaarse interbancaire swaprente op het tijdstip waarop de lening werd verstrekt, 4,769 % bedroeg, zou de gecorrigeerde referentierente 5,519 % moeten bedragen. Ten slotte betogen zij dat de rentevoet dezelfde is als, of zelfs hoger is dan, de rentevoet die is verbonden aan andere leningen die zijn verstrekt aan tot het Añón-concern behorende ondernemingen.
(47)
Ten aanzien van de door het IGAPE verstrekte garantie houden de Spaanse autoriteiten staande dat deze is afgestemd op de marktomstandigheden. Zij stellen dat de door particuliere banken op dit soort projecten toegepaste provisie 0,15 % per kwartaal beloopt. Het verschil met de in de onderhavige transactie gehanteerde provisie kan worden verklaard door de volgende factoren: a) de voorwaarden om de garantie te mobiliseren zijn veel stringenter dan die welke gelden voor de bankgaranties, aangezien laatstgenoemde op eerste vordering uitvoerbaar zijn en de garantie van het IGAPE slechts subsidiair uitvoerbaar is (wanneer de begunstigde eenmaal insolvabel is verklaard); b) het door het IGAPE genomen risico is zeer gering aangezien dit slechts 30 % van de lening dekt en met de lening slechts 40 % van de investering wordt gefinancierd, en c) de groepen die het project ondersteunen hebben qua solvabiliteit een goede reputatie.
(48)
De Spaanse autoriteiten hebben verklaringen van twee banken (Caixa Galicia en Banco Pastor) overgelegd waarin zij bevestigen dat zij, gelet op de voorwaarden van de lening en op de identiteit van de aandeelhouders, een jaarlijkse provisie van 0,20 % op deze garantie zouden toepassen.
(49)
Wat de door het IGAPE verstrekte subsidie van 0,25 % en de afsluitkosten betreft, stellen de Spaanse autoriteiten dat deze steun is verleend in het kader van door de Commissie goedgekeurde steunregelingen en, met uitzondering van een bedrag van 14 299,44 EUR, binnen de werkingssfeer valt van Verordening (EG) nr. 69/2001 van de Commissie van 12 januari 2001 betreffende de toepassing van de artikelen 87 en 88 van het EG-Verdrag op de minimis-steun (12), die ook op de EGKS-sector van toepassing is. Zij betogen voorts dat de markt voor deze producten niet ongunstig zal worden beïnvloed, aangezien de meeste producten binnen de groep zullen worden gebruikt en de rest vrijwel geheel voor landen buiten de Europese Economische Ruimte bestemd is.
(50)
Wat de door het IGAPE verleende subsidie betreft, betogen de Spaanse autoriteiten dat deze uit hoofde van de door de Commissie goedgekeurde regeling werd verleend en derhalve verenigbaar is met de gemeenschappelijke markt.
(51)
In ieder geval houden de Spaanse autoriteiten staande dat de steun verenigbaar met de gemeenschappelijke markt zou zijn omdat deze binnen de werkingssfeer valt van de bepalingen van de KMO-verordening, die ook op de EGKS-staalsector van toepassing is.
(52)
Voorts betogen zij dat de steun in overeenstemming is met de communautaire kaderregeling inzake staatssteun ten behoeve van het milieu (13). De Spaanse autoriteiten houden staande dat het voor de afvalwaterzuivering gekozen systeem voor een betere milieubescherming zou zorgen dan het traditionele systeem en dat het bijkomende kosten ten belope van 661 113 EUR met zich brengt. Ook zou het gebruik van aardgas in de opwarmoven de uitstoot drastisch verminderen in vergelijking met dieselolie; dit vertegenwoordigt extra kosten ten belope van 1 502 530 EUR. Verder zal het feit dat alle civiele werken voor de hydraulische installaties, de bekabeling en de pijpleidingen aan de oppervlakte in plaats van ondergronds zijn verricht, de arbeidsomstandigheden verbeteren en ondergrondse afvoer vermijden; hieraan zijn extra kosten ten belope van 6 911 639 EUR verbonden.
(53)
Ten aanzien van de opmerkingen van belanghebbenden (zie de overwegingen 31 tot en met 34), houden de Spaanse autoriteiten staande dat deze opmerkingen door geen enkel bewijs worden geschraagd en dat deze verenigingen alleen trachten te verhinderen dat een nieuwe onderneming de markt betreedt. In dit verband herinneren de Spaanse autoriteiten eraan dat het juist de problemen waren met de voorziening met deze producten door de traditionele producenten (hoofdzakelijk te lange leveringstermijnen) die de initiatiefnemers van de nieuwe onderneming ertoe hebben aangezet om de investering te doen. Daarnaast vestigen zij de aandacht van de Commissie op haar Beschikking 89/515/EEG van 2 augustus 1989 betreffende een procedure op grond van artikel 85 van het EEG-Verdrag (14) en de daarmee verbonden arresten van de rechtscolleges van de Gemeenschap waarin werd gesteld dat een aantal leden van de EISA aan concurrentiebeperkende praktijken had deelgenomen.
V. BEOORDELING VAN DE MAATREGELEN
(54)
Siderúrgica Añón produceert stalen balken, die producten zijn uit bijlage I bij het EGKS-Verdrag. Het betreft derhalve een onderneming in de zin van artikel 80 van genoemd Verdrag.
(55)
In de onderhavige zaak is het duidelijk dat Spanje de maatregelen onrechtmatig heeft toegepast omdat het land de in artikel 6 van de staalsteuncode vastgelegde procedure niet heeft gevolgd. Daarom kan de Commissie het door de onderneming gehanteerde argument (zie overweging 41) dat het om bestaande steun zou gaan, niet aanvaarden.
(56)
Ook al is de procedure uit hoofde van het EGKS-Verdrag ingeleid, toch kon de Commissie vóór 23 juli 2002 geen eindbeschikking geven aangezien het besluit tot uitbreiding van de procedure op 2 juli 2002 werd genomen en op 4 juli 2002 aan de Spaanse autoriteiten werd meegedeeld. De uitnodiging om opmerkingen te maken werd op 9 september 2002 bekendgemaakt. In punt 43 van haar mededeling betreffende bepaalde aspecten van de behandeling van mededingingszaken als gevolg van het aflopen van het EGKS-Verdrag verklaarde de Commissie dat zij haar onderzoek zal voortzetten op grond van de procedureverordening en een eindbeschikking zal geven op grond van artikel 88, lid 2, van het EG-Verdrag.
(57)
De Commissie kan het argument van het bedrijf, dat, aangezien de termijn van drie maanden sinds het aanvankelijke besluit tot inleiding van de procedure is verlopen, de Commissie geen beschikking zou kunnen geven (zie overweging 40), niet aanvaarden. Zoals het Hof van Justitie in zaak C-5/01 (België/Commissie) van 12 december 2002 (15) stelde, „is de termijn van drie maanden als bedoeld in artikel 6, lid 5, van de zesde staalsteuncode, gelet op de algemene context waarin hij is gesteld en zijn doelstelling, geen termijn waarvan het verstrijken de onbevoegdheid van de Commissie meebrengt”. Op dit ogenblik is de procedureverordening ten volle van toepassing en is artikel 7, lid 6, in acht genomen.
1. Het bestaan van staatssteun
(58)
Volgens artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag zijn „steunmaatregelen van de staten of in welke vorm ook met staatsmiddelen bekostigd, die de mededinging door begunstiging van bepaalde ondernemingen of bepaalde producties vervalsen of dreigen te vervalsen, onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt, voorzover deze steun het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig beïnvloedt”.
a) Participatie van Sodiga in het aandelenkapitaal van Siderúrgica Añón
(59)
Wat de participatie van Sodiga in het aandelenkapitaal van Siderúrgica Añón betreft (zie de overwegingen 27 en 29), merkt de Commissie in de eerste plaats op dat Sodiga onder zeggenschap van de Xunta de Galicia staat. Voorts wijst de Commissie erop dat zij de Xunta de Galicia beschouwt als deel hebbend aan de programma's van het IGAPE voor steun aan bedrijven (16). Gegeven deze feiten is de Commissie van mening dat de aandelen van Sodiga aan de staat moeten worden toegerekend.
(60)
Om vast te stellen of aan de begunstigde van de maatregel voordelen zijn verleend, past de Commissie het beginsel van de investeerder in een markteconomie toe. Dit beginsel is door de Commissie op talrijke zaken toegepast en is door het Hof van Justitie in verscheidene arresten aanvaard en verder ontwikkeld (17). Het beginsel komt er in essentie op neer dat wanneer een overheid in een onderneming investeert onder voorwaarden die voor een particuliere investeerder in voor een markteconomie normale omstandigheden aanvaardbaar zouden zijn, de investering geen staatssteun behelst.
(61)
In beginsel is er, wanneer een particuliere investeerder en een openbare investeerder aan een bepaalde operatie deelnemen, geen sprake van staatssteun indien beide investeerders onder dezelfde voorwaarden participeren.
(62)
Dit is echter niet het geval bij de participatie van Sodiga in het kapitaal van Siderúrgica Añón, en wel om de volgende redenen.
(63)
Ten eerste heeft Sodiga bij de eerste kapitaaluitbreiding haar participatie onmiddellijk voldaan, terwijl de vennoten van de particuliere sector pas later betaalden; daarenboven betaalde Sodiga 90 EUR per verworven aandeel, terwijl de vennoten uit de particuliere sector slechts 60 EUR per aandeel betaalden.
(64)
Ten tweede zullen de voornaamste begunstigden van de productie van Siderúrgica Añón de particuliere vennoten zijn, die uit deze middelen winst kunnen verkrijgen, terwijl Sodiga alleen de rentabiliteit van Siderúrgica Añón heeft om rendement van haar investering te krijgen.
(65)
De Commissie kan het argument dat de door Sodiga betaalde premie een gebruikelijke praktijk is (zie overweging 43), niet aanvaarden, aangezien de onderneming nog niet met de productie was begonnen en derhalve geen bijzonder goede resultaten kon laten zien die een premie rechtvaardigden. Bovendien zou dit argument, als het zou worden aanvaard, moeten worden toegepast op de kapitaalinbreng van alle toenmalige investeerders.
(66)
De Commissie wijst er niettemin op dat, op grond van de overeenkomst betreffende de terugkoop van de aandelen, Sodiga een rendement van 7,2 % over de aandelen verzekerde dat de particuliere aandeelhouders niet hadden (18).
(67)
De Commissie is van oordeel dat, rekening houdend met het feit dat jaarlijkse termijnen zullen worden uitgekeerd, dat Sodiga een minderheidsdeelneming heeft en geen enkele invloed heeft op het beheer van de onderneming en dat Siderúrgica Añón hoofdzakelijk voor haar eigen aandeelhouders zal produceren, deze participatie uit economisch oogpunt met een achtergestelde participatielening kan worden gelijkgesteld. Niettemin moet deze investering, vanuit het oogpunt van het risico, als normaal aandelenkapitaal worden behandeld, aangezien de achtergestelde leningen, hoewel zij bij andere schuldinstrumenten zijn achtergesteld, voorrang hebben op het aandelenkapitaal.
(68)
Het is daarom de vraag of het genoemde investeringsrendement van 7,2 % het aan de investeringen verbonden risico dekt en voor een particuliere investeerder die een achtergestelde participatielening verstrekt, aanvaardbaar zou zijn. De Commissie, die hierin de stelling volgt welke zij heeft aangenomen in haar Beschikking 2003/284/EG van 11 december 2002 betreffende staatssteun van Spanje ten gunste van Sniace SA (19), is van oordeel dat de normale rentevoet om het aan de lening inherente risico te dekken, bij de eerste kapitaaluitbreiding 12,33 % en bij de tweede 11,06 % zou zijn geweest. Dit cijfer is de optelsom van het interbancaire tarief dat door de Commissie wordt gehanteerd voor het berekenen van het marktreferentiepercentage en de gebruikelijke 75 basispunten voor leningen in Spanje (6,33 % op 19 april 2001 en 5,06 % op 1 maart 2002), plus 600 basispunten. Deze 600 basispunten worden gerechtvaardigd door het ontbreken van elke garantie, door het risico dat is verbonden aan de toetreding van een nieuw bedrijf tot de staalsector, die wordt gekenmerkt door een structurele overcapaciteit, en door het feit dat de lening, zoals eerder werd uiteengezet, een veel groter risico inhoudt dan een normale lening (in geval van insolvabiliteit zouden alle schuldeisers voorrang hebben) (20). Dit uitgangspunt sluit aan bij de mededeling van de Commissie over de methode waarmee de referentie- en disconteringspercentages worden vastgesteld (21), waarin wordt bepaald dat het referentiepercentage in omstandigheden met bijzondere risico's met 400 basispunten of meer kan worden verhoogd (bijvoorbeeld wanneer de gewoonlijk door de banken verlangde zekerheden niet worden verstrekt).
(69)
De Commissie is dan ook van mening dat de participatie in kwestie aan Siderúrgica Añón een voordeel verleende dat met staatsmiddelen wordt bekostigd.
(70)
Het steunelement in de beide participaties is gelijk aan het renteverschil tussen 12,33 % en 7,2 % - dat wil zeggen 5,13 % - in het geval van de eerste participatie en het renteverschil tussen 11,06 % en 7,2 % - dat wil zeggen 3,86 % - in het geval van de tweede participatie. Rekening houdend met de tranches die Siderúrgica Añón aan Sodiga heeft voldaan, komt deze steun overeen met het verschil tussen de daadwerkelijke terugbetalingen en de jaarlijkse betalingen van de rente en de hoofdsom die verschuldigd zouden zijn wanneer de hogervermelde normale rentevoeten van 12,33 % respectievelijk 11,06 % werden toegepast. Bij toepassing van deze rentevoeten zou men uitkomen op een jaarlijkse rentebetaling van 222 317,3 EUR voor de eerste participatie en van 54 766,9 EUR voor de tweede. Het verschil tussen de rentebetalingen die adequaat zouden zijn, en het terugbetalingsschema voor de twee participaties kan als volgt worden verduidelijkt (22):
Eerste participatie van 1 803 060 EUR (2001)
Jaar
2002
2003
2004
2005
2006
2007
Terugbetalingsschema - geen steun
222 317
222 317
222 317
222 317
222 317
222 317
+ 1 803 060
= 2 025 377
Thans geldend terugbetalingsschema
150 916
150 916
150 916
150 916
150 916
1 803 060
Jaarlijkse steun
71 401
71 401
71 401
71 401
71 401
222 317
Tweede participatie van 495 180 EUR (2002)
Jaar
2003
2004
2005
2006
2007
Terugbetalingsschema - geen steun
54 766
54 766
54 766
54 766
54 766
+ 495 180
= 549 946
Thans geldend terugbetalingsschema
41 868
41 868
41 868
41 868
495 180
Jaarlijkse steun
12 869
12 869
12 869
12 869
54 766
b) Via Inesga verstrekte lening
(71)
Wat de lening betreft die via Inesga is verstrekt (zie overweging 26), is de Commissie van oordeel dat er steunelementen aanwezig zouden kunnen zijn aangezien de rentevoet tamelijk laag lijkt. De Commissie wijst er niettemin op dat de middelen worden ingebracht door particuliere banken die vrij zijn om aan de lening deel te nemen. De Commissie concludeert daarom dat de gunstigere financiële voorwaarden voortvloeien uit de maatregelen van het IGAPE (garantie, rechtstreeks aan de banken uitgekeerde rentesubsidie) en uit het feit dat het een consortiale lening betreft. Derhalve is er in de lening op zich geen sprake van staatssteun.
c) Door het IGAPE verleende garantie
(72)
Wat de door het IGAPE verleende garantie betreft (zie overweging 26), omvat de praktijk van de Commissie (23) bij de beoordeling van individuele staatsgaranties verscheidene voorwaarden waaraan een garantie moet voldoen om niet als staatssteun te worden beschouwd. In de onderhavige zaak merkt de Commissie op dat Siderúrgica Añón geen financiële moeilijkheden had in de zin van de Communautaire richtsnoeren voor reddings- en herstructureringssteun aan ondernemingen in moeilijkheden (24) en zonder tussenkomst van de staat leningen op de financiële markten heeft verkregen. Voorts wijst zij erop dat de garantie is gekoppeld aan een specifieke lening, betrekking heeft op een vast maximumbedrag, 30 % van de uitstaande lening dekt en een beperkte looptijd heeft. Wat de voor de garantie betaalde prijs betreft, had de Commissie twijfels over de vraag of de betaalde premie (0,2 % op jaarbasis van de gegarandeerde uitstaande schuld, zonder afsluitkosten) overeenkwam met de normale prijs van een soortgelijke garantie - waarbij zij vooral rekening hield met de lijsten van maximumprijzen van de garanties die door de aan de lening deelnemende banken zijn gepubliceerd.
(73)
De Commissie kan de „offertes” die a posteriori door de twee banken zijn ingediend (zie overweging 48) niet als referentie aanvaarden, aangezien het hypothetische offertes zijn die speciaal voor deze procedure zijn opgesteld. Bovendien betreft het offertes van twee welbepaalde banken en weerspiegelen zij derhalve niet noodzakelijkerwijs de situatie op de markt.
(74)
De Commissie kan evenmin de argumenten over de bijzondere kenmerken van de garantie (zie overweging 47) en derhalve de verlaging van de prijs over de „normale” marktrente aanvaarden, en wel om de volgende redenen: a) het feit dat in Spanje de garanties doorgaans onmiddellijk opeisbaar zijn, valt te verklaren door het vereiste dat de begunstigde andere zekerheden heeft. In deze zaak echter heeft het IGAPE uitdrukkelijk afgezien van zijn recht om een andere zekerheid te eisen (na hiertoe de instemming van de Xunta de Galicia te hebben verkregen); b) het feit dat de garantie slechts 30 % van de lening dekte is niet relevant, omdat hetgeen voor de garant van belang is, de hoogte van het risico is, en c) het feit dat de promotoren van het project qua solvabiliteit een goede reputatie hebben, is eveneens irrelevant, aangezien deze groepen voor de schulden van Siderúrgica Añón niet aansprakelijk zouden zijn.
(75)
Gelet op het voorgaande is de Commissie van mening dat, in dit concrete geval, de marktrentevoet voor een dergelijke garantie ten minste de door de Spaanse autoriteiten aangeduide rentevoet van 0,6 % op jaarbasis zou moeten zijn (zie overweging 47).
(76)
De Commissie is dan ook van mening dat de garantie in kwestie aan Siderúrgica Añón een voordeel verleent dat met staatsmiddelen wordt bekostigd.
(77)
Met betrekking tot de in deze garantie vervatte staatssteun wordt in punt 3.2 van de mededeling betreffende de garanties bepaald dat voor individuele garanties het contante subsidie-equivalent op dezelfde wijze kan worden berekend als het subsidie-equivalent van een zachte lening, na aftrek van de betaalde premies, waarbij de rentesubsidie gelijk is aan het verschil tussen de marktrentevoet en de dankzij de staatsgarantie verkregen rentevoet. In de onderhavige zaak acht de Commissie het, om de marktrente voor genoemde lening te bepalen bij gebrek aan andere niet-gegarandeerde leningen voor de financiering van de investering, opportuun de rentevoet te gebruiken van een kredietlijn zonder garantie die door de Caixa de Galicia aan Siderúrgica Añón is verstrekt (hoofdsom 3 000 000 EUR, twaalfmaandse Euribor-rente + 0,75, afsluitkosten 0,15 %, looptijd één jaar vanaf 20 maart 2002) (25). De rentesubsidie over de lening van Inesga is derhalve 0,3 % (het verschil van 0,50 % tussen de risicopremie over de lening van Inesga (driemaandse Euribor-rente + 0,25 %) en de risicopremie over de kredietlijn (twaalfmaandse Euribor-rente + 0,75 %), min de voor de garantie betaalde 0,2 %). Dit komt overeen met 28 848,6 EUR (0,3 % van 9 616 193 EUR) per jaar.
d) Andere maatregelen
(78)
De door het IGAPE verstrekte subsidie (zie overweging 24) en de rentevrije lening van het ministerie van Wetenschappen en Technologie (zie overweging 25), de door het IGAPE toegekende rentesubsidie en de afsluitkosten voor de via Inesga verstrekte lening (zie overweging 26) leveren Siderúrgica Añón een voordeel op dat met staatsmiddelen wordt gefinancierd.
(79)
Het bedrag van de in bovenstaand punt genoemde steunmaatregelen is als volgt: door het IGAPE verstrekte subsidie: 2 399 407 EUR; door het IGAPE verstrekte subsidie voor de door Inesga verstrekte lening: 0,25 % op jaarbasis over 9 616 193 EUR (rentesubsidie) - of 24 040,5 EUR per jaar - en 0,5 % over 9 616 193 EUR (afsluitkosten) - of 48 081 EUR per jaar; door het ministerie van Wetenschappen en Technologie verstrekte rentevrije lening: 5,7 % op jaarbasis over 1 803 036 EUR - of 102 773,5 EUR per jaar.
e) Concurrentievervalsing en verandering van het handelsverkeer
(80)
Gelet op het bestaan van concurrentie en van intracommunautair handelsverkeer in de sector (zie de overwegingen 20 tot en met 23), is de Commissie van oordeel dat de hierboven genoemde steunmaatregelen de mededinging vervalsen of dreigen te vervalsen en het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig beïnvloeden.
(81)
De Commissie concludeert derhalve dat de door het IGAPE verleende subsidie, de rentevrije lening van het ministerie van Wetenschappen en Technologie, de subsidiëring door het IGAPE van de rente en van de afsluitkosten voor de via Inesga verstrekte lening, de participatie van Sodiga in het aandelenkapitaal van Siderúrgica Añón en de door het IGAPE verstrekte garantie staatssteun vormen in de zin van artikel 87, lid 1, van het EG-Verdrag.
2. Verenigbaarheid met de gemeenschappelijke markt
(82)
In de eerste plaats kan de Commissie het argument niet aanvaarden dat een aantal van de steunmaatregelen in overeenstemming met goedgekeurde steunregelingen (N 21/95 (26) en N 182/01 (27)) is verleend. In haar besluiten tot goedkeuring van deze regelingen heeft de Commissie akte genomen van de verbintenis van de Spaanse autoriteiten om aan de voor de staalsector geldende regels te voldoen. De Commissie wijst erop dat deze regels die zijn welke zijn vervat in de staalsteuncode, volgens welke de staalsector is uitgesloten van dit soort regelingen en staatssteun van tevoren moet worden aangemeld. Aangezien aan de verplichting van voorafgaande aanmelding niet is voldaan, zijn deze beide regelingen niet op Siderúrgica Añón van toepassing.
(83)
In punt 44 van de mededeling van de Commissie betreffende bepaalde aspecten van de behandeling van mededingingszaken als gevolg van het aflopen van het EGKS-Verdrag is het volgende bepaald: „Wanneer de Commissie na 23 juli 2002 beschikkingen geeft ten aanzien van staatssteun die zonder voorafgaande goedkeuring van de Commissie op of vóór dat tijdstip ten uitvoer gelegd is, zal zij handelen in overeenstemming met de mededeling van de Commissie betreffende de vaststelling van regels voor de beoordeling van onrechtmatig verleende staatssteun” (28). Overeenkomstig de laatste alinea van laatstgenoemde mededeling laat het daarin bepaalde „de interpretatie van de verordeningen van de Raad en de Commissie op het gebied van staatssteun onverlet”.
(84)
Immers, overeenkomstig artikel 9, lid 2, tweede alinea (29), van Verordening (EG) nr. 70/2001 is „individuele steun die buiten enige regeling vóór de datum van inwerkingtreding van deze verordening, zonder de goedkeuring van de Commissie en met veronachtzaming van de aanmeldingsverplichting van artikel 88, lid 3, van het Verdrag werd verleend, (..) verenigbaar met de gemeenschappelijke markt in de zin van artikel 87, lid 3, van het Verdrag en is vrijgesteld indien aan alle voorwaarden van deze verordening, behalve de in artikel 3, lid 1, vereiste uitdrukkelijke verwijzing naar deze verordening, is voldaan”.
(85)
De Commissie is van oordeel dat, in het licht van de cijfers betreffende omzet, personeelsbestand of balanstotaal van Siderúrgica Añón en de ermee verbonden ondernemingen (zie de overwegingen 15 en 17), het om een middelgroot bedrijf gaat (volgens bijlage I van de KMO-verordening). Daarom dient te worden nagegaan of de aan Siderúrgica Añón verleende investeringssteun aan de voorwaarden van de KMO-verordening voldoet.
(86)
In dit verband wijst de Commissie erop dat, overeenkomstig artikel 6, lid 1, van de KMO-verordening, een individuele steunverlening krachtens deze verordening niet van de verplichting inzake voorafgaande aanmelding is vrijgesteld indien een van de onder a) en b) genoemde drempels worden bereikt.
(87)
Hieruit vloeit voort dat de door het IGAPE verleende steun in de vorm van een subsidie ten belope van 2 399 407 EUR niet van die verplichting kan worden vrijgesteld. Volgens de Spaanse autoriteiten (zie overweging 24) vertegenwoordigt de steun 8 % van de investering. De investering beloopt derhalve 29 992 588 EUR, hetgeen meer is dan het in artikel 6, lid 1, onder a), vastgelegde bedrag van 25 000 000 EUR. Bovendien moet de ijzer- en staalindustrie worden beschouwd als een sector waarin overeenkomstig punt 1, derde alinea, van de mededeling van de Commissie inzake reddings-, herstructurerings- en sluitingssteun aan de ijzer- en staalindustrie (30) en punt 27 van de multisectorale kaderregeling betreffende regionale steun voor grote investeringsprojecten (31) geen regionale steun mag worden verleend. Dit was ook het geval toen er in de staalsector steun in overeenstemming met de staalsteuncode werd verleend. Aangezien Siderúrgica Añón een middelgroot bedrijf is, was het uitgangspunt voor het vaststellen van de geldende drempel overeenkomstig de bepalingen in artikel 6, lid 1, onder a), punt i), zoals in artikel 4, lid 2, onder b), wordt aangegeven, 7,5 %. Overeenkomstig artikel 6, lid 1, onder a), punt i), mag de brutosteunintensiteit niet minder dan 50 % van 7,5 %, met andere woorden 3,75 %, bedragen. Het cijfer van 8 % ligt ver boven deze drempel. Bij de brutosteunintensiteit van de subsidie van het IGAPE moet namelijk het volledige bedrag van de subsidie (dat 8 % beloopt) in aanmerking worden genomen en niet het aanvankelijk uitgekeerde bedrag (dat 0,95 % beloopt) zoals de Spaanse autoriteiten beweren (zie overweging 37), omdat bij de beoordeling van de steun rekening moet worden gehouden met het toegezegde en niet het reeds uitgekeerde bedrag.
(88)
Bovendien kan, gelet op het feit dat uit de laatste zin van punt 27 van de multisectorale kaderregeling betreffende regionale steun voor grote investeringsprojecten valt af te leiden dat individuele verlening van aanzienlijke steun in de ijzer- en staalindustrie waarvoor niet uit hoofde van de KMO-verordening een ontheffing geldt, onverenigbaar is met de gemeenschappelijke markt, op de door het IGAPE verstrekte subsidie geen ontheffing uit hoofde van de KMO-verordening worden toegepast. Er dient met klem op te worden gewezen dat de conclusie dezelfde zou zijn geweest indien de geldende staalsteuncode was toegepast op het ogenblik waarop de steun werd verleend.
(89)
De overige steunmaatregelen die als investeringssteun worden beschouwd zouden evenmin uit hoofde van de KMO-verordening kunnen worden vrijgesteld. Deze zouden derhalve gecumuleerd moeten zijn met de door het IGAPE verstrekte subsidie en zouden dientengevolge onverenigbaar zijn volgens de in de overwegingen 86 tot en met 88 uiteengezette redenering.
(90)
Anderzijds moet de voor staatssteun geldende verenigbaarheid op grond van de regionale afwijking worden beoordeeld overeenkomstig de inhoudelijke criteria die zijn vervat in de bepalingen welke van kracht waren op de datum waarop de steun werd verleend, overeenkomstig de mededeling van de Commissie betreffende de vaststelling van regels voor de beoordeling van onrechtmatig verleende staatssteun. Zoals reeds hierboven werd vermeld, was op grond van de staalsteuncode de verlening van regionale steun op de datum waarop de steun werd toegekend, niet toegestaan. Derhalve kan deze niet voor de regionale uitzondering in aanmerking komen.
(91)
De Commissie kan evenmin het argument aanvaarden dat sommige investeringen in aanmerking zouden kunnen komen voor milieusteun, en wel om de volgende redenen:
(92)
Overeenkomstig artikel 3 van de staalsteuncode (32), waarin de criteria voor de toepassing van de kaderregeling inzake staatssteun ten behoeve van het milieu zijn vervat, moet de Commissie vermijden dat algemene investeringssteun voor nieuwe fabrieken of installaties op verdoken wijze wordt verleend. Voorts wordt in de geldende kaderregeling milieusteun (33) in overeenstemming met de staalsteuncode bepaald dat, wanneer steun ogenschijnlijk bedoeld is voor maatregelen tot bescherming van het milieu die in feite echter neerkomen op algemene investeringen, deze niet onder de kaderregeling valt (punt 3.2.1).
(93)
In het onderhavige geval merkt de Commissie in de eerste plaats op dat de Spaanse autoriteiten toen zij de steun verleenden, geen rekening hebben gehouden met milieuoverwegingen.
(94)
Daarnaast wijst zij erop dat de investeringen in het afvalwaterzuiveringssysteem en in de opwarmoven door beperking van de water- en energiekosten de efficiëntie van het bedrijf zouden vergroten. De installatie van dit soort uitrusting is een gebruikelijke praktijk in de sector, zonder dat met investeringen in het milieu rekening wordt gehouden. De Commissie is van oordeel dat dit de reden is om ze uit te voeren en dat de milieukaderregeling er derhalve niet op van toepassing is (34).
(95)
In ieder geval hebben noch de Spaanse autoriteiten noch het gesteunde bedrijf concrete bewijzen geleverd van de milieuvoordelen van genoemde installaties. Het is derhalve niet noodzakelijk van een onafhankelijke deskundige gebruik te maken of de lidstaten te raadplegen (zie de bijlage bij de staalsteuncode). Evenmin hebben zij alle voordelen in verband met geringere productiekosten in mindering gebracht, zoals wordt vereist in de bijlage (35) bij de staalsteuncode, noch hebben zij toegelicht hoe de bijkomende kosten zijn berekend.
(96)
Wat de civiele werken betreft, is de Commissie van oordeel dat er geen voordelen voor het milieu zijn en dat, mocht er sprake zijn van voordelen voor de werknemers, de kaderregeling milieusteun noch enige bepaling van de staalsteuncode hierop van toepassing zoun zijn.
(97)
De Commissie weet evenmin welke bepaling van de staalsteuncode als basis zou dienen om de verenigbaarheid van de steun te bepalen. Duidelijk is dat het geen steun voor onderzoek en ontwikkeling of steun bij bedrijfssluiting betreft en dat de steun niet in Griekenland werd verleend. Daarnaast wijst de Commissie erop dat hier evenmin sprake is van opleidingssteun in de zin van Verordening (EG) nr. 68/2001 van de Commissie van 12 januari 2001 betreffende de toepassing van de artikelen 87 en 88 van het EG-Verdrag op opleidingssteun (36) of van werkgelegenheidssteun in de zin van Verordening (EG) nr. 2204/2002 van de Commissie van 12 december 2002 betreffende de toepassing van de artikelen 87 en 88 van het EG-Verdrag op werkgelegenheidssteun (37) (38). In ieder geval hebben de Spaanse autoriteiten zich op geen van deze uitzonderingen en op geen van deze verordeningen beroepen.
(98)
Ten slotte merkt de Commissie op dat haar mededeling inzake staatssteun en risicokapitaal niet op de staalsector van toepassing was op het tijdstip waarop de steun werd verleend, en dat op dit ogenblik overeenkomstig het bepaalde in punt VIII.3., achtste alinea, nog steeds niet is.
(99)
Gelet op het voorgaande is de Commissie van mening dat geen van de uitzonderingen op het verbod op investeringssteun in de staalsector op de onderhavige zaak van toepassing is en dat de door haar als staatssteun aangemerkte maatregelen derhalve niet verenigbaar zijn met de gemeenschappelijke markt.
VI. CONCLUSIE
(100)
De Commissie moet ervan uitgaan dat Spanje de steunmaatregelen in kwestie, die onverenigbaar zijn met de gemeenschappelijke markt, onrechtmatig ten uitvoer heeft gelegd. Deze maatregelen moeten derhalve worden ingetrokken.
(101)
Daarenboven beschikt de Commissie, overeenkomstig artikel 14, lid 1, van Verordening (EG) nr. 659/1999, indien negatieve beschikkingen worden gegeven in gevallen van onrechtmatige steun, dat de betrokken lidstaat alle nodige maatregelen dient te nemen om de steun van de begunstigde terug te vorderen. Over het terug te vorderen bedrag is rente verschuldigd vanaf de datum waarop de onrechtmatige steun de ontvanger ter beschikking is gesteld, tot de datum van de daadwerkelijke terugbetaling ervan. De rente wordt berekend op grond van de referentierentevoet welke wordt gehanteerd voor de berekening van het nettosubsidie-equivalent in het kader van regionale steunregelingen,
HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN:
Artikel 1
1. De staatssteun die Spanje aan Siderúrgica Añón SA heeft verleend is onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt.
2. De in lid 1 bedoelde steun omvat het volgende:
a)
het steunelement dat aanwezig is in de participatie van Sodiga in het aandelenkapitaal van Siderúrgica Añón en dat overeenkomt met:
i)
een jaarlijkse premie van 5,13 % die wordt toegepast op de oorspronkelijke kapitaalinbreng van 1 803 060 EUR, onder aftrek van de vijf jaarlijkse terugbetalingen ten belope van 150 916 EUR, wat de eerste participatie in 2001 betreft, en
ii)
een jaarlijkse premie van 3,86 % die wordt toegepast op de oorspronkelijke kapitaalinbreng van 495 180 EUR, onder aftrek van de vier jaarlijkse terugbetalingen van 41 868 EUR, wat de tweede participatie in 2002 betreft;
b)
de door het IGAPE op 10 november 2000 toegekende subsidie ten belope van 2 399 407 EUR;
c)
de rentesubsidies die ten aanzien van de consortiale lening van 9 616 193 EUR van 2 april 2001 zijn verleend via de garantie van 30 % - ofwel 0,3 % per jaar - en de door het IGAPE verstrekte rechtstreekse rentesubsidie van 0,25 % per jaar, die in totaal 52 889,1 EUR per jaar beloopt;
d)
de betaling van de afsluitkosten ten bedrage van 48 081 EUR door het IGAPE ten aanzien van de lening van 9 616 193 EUR van 2 april 2001;
e)
de rentesubsidie van 5,7 % op jaarbasis welke is vervat in de door het ministerie van Wetenschappen en Technologie op 29 december 2000 verstrekte rentevrije lening van 1 803 036 EUR.
Artikel 2
1. Spanje onthoudt zich ervan om door middel van de in artikel 1 bedoelde maatregelen nog verdere steun aan de begunstigde te verlenen.
Wat de betalingen betreft die op de datum van aanneming van deze beschikking reeds zijn toegestaan, maar nog niet uitgevoerd, kan Spanje hetzij de onmiddellijke terugbetaling van de na de datum van aanneming van deze beschikking uitgevoerde betalingen eisen, hetzij vanaf genoemde datum de voorwaarden voor de in artikel 1 genoemde maatregelen aan de marktvoorwaarden aanpassen zoals door de Commissie in de onderhavige beschikking wordt uiteengezet.
2. Spanje treft alle dienstige maatregelen om van het begunstigde bedrijf de terugbetaling van de in artikel 1 bedoelde steun te verkrijgen.
3. De terugvordering geschiedt onverwijld en in overeenstemming met de nationaal-rechtelijke procedures, voorzover deze procedures een onverwijlde en daadwerkelijke tenuitvoerlegging van de onderhavige beschikking toelaten. Over de terug te vorderen bedragen is rente verschuldigd vanaf de datum waarop zij aan de ontvanger ter beschikking zijn gesteld, tot de datum van de daadwerkelijke terugbetaling ervan. De rentevoet wordt vastgesteld op grond van de referentierentevoet welke wordt gehanteerd voor de berekening van het nettosubsidie-equivalent in het kader van regionale steunregelingen.
De in de eerste alinea bedoelde rentevoet wordt op samengestelde basis toegepast over de gehele in genoemde alinea bedoelde periode.
Artikel 3
Spanje stelt de Commissie binnen twee maanden na kennisgeving van de onderhavige beschikking in kennis van de geplande en reeds getroffen maatregelen voor de uitvoering ervan. Hiertoe wordt gebruikgemaakt van het formulier in de bijlage bij deze beschikking.
Artikel 4
Deze beschikking is gericht tot het Koninkrijk Spanje.
Gedaan te Brussel, 16 juni 2004.