*****
BESCHIKKING VAN DE COMMISSIE
van 20 juli 1988
inzake een procedure op grond van artikel 85 van het EEG-Verdrag
(IV/31.902 - Iveco-Ford)
(Slechts de teksten in de Nederlandse en de Engelse taal zijn authentiek)
(88/469/EEG)
DE COMMISSIE VAN DE EUROPESE
GEMEENSCHAPPEN,
Gelet op het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap,
Gelet op Verordening nr. 17 van de Raad van 6 februari 1962, eerste verordening over de toepassing van de artikelen 85 en 86 van het Verdrag (1), laatstelijk gewijzigd bij de Akte van Toetreding van Spanje en Portugal, en met name op de artikelen 6 en 8,
Gezien de door Ford Motor Company Limited, Brentwood, Essex, Verenigd Koninkrijk, en Iveco Industrial Vehicles Corporation BV, Amstelveen, Nederland, op 24 juni 1986 aangemelde overeenkomsten over een gemeenschappelijk project voor zware bedrijfsvoertuigen,
Gezien de bekendmaking (2) van het essentiële gedeelte van de aanmelding overeenkomstig artikel 19, lid 3, van Verordening nr. 17,
Na raadpleging van het Adviescomité voor mededingingsregelingen en economische machtsposities,
Overwegende hetgeen volgt:
I. DE FEITEN
(1) De procedure heeft betrekking op een overeenkomst tussen twee fabrikanten van motorvoertuigen op het gebied van zware bedrijfsvoertuigen, waarbij een »joint venture" wordt opgericht die de produktie van de vroeger door Ford gefabriceerde Cargo moet overnemen en deze samen met de zware bedrijfsvoertuigen van Iveco in het Verenigd Koninkrijk in de handel moet brengen.
De partijen
(2) Ford Motor Company Limited, hierna te noemen »Ford UK", is een dochtervennootschap van de Ford Motor Company, Dearborn, Michigan, VSA, (Ford USA), en binnen het Ford-concern in Europa de enige onderneming die zware bedrijfsvoertuigen (Heavy Vehicles) vervaardigt en in de handel brengt, zij het dat dit alleen nog maar de Cargoreeks met een toegelaten totaal gewicht vanaf 6 ton betreft. Buiten Europa produceert het Ford-concern nog zware bedrijfsvoertuigen in de Verenigde Staten en in Brazilië.
(3) Iveco Industrial Vehicles Corporation BV, hierna te noemen »Iveco", is een holdingmaatschappij binnen het Fiat-concern; daartoe behoort onder andere Iveco-Fiat SpA, te Turijn, Italië; op het gebied van de zware bedrijfsvoertuigen is Iveco vertegenwoordigd met voertuigen van 3,5 ton toegelaten totaal gewicht.
(4) De »joint venture" Iveco-Ford Truck Ltd, hierna te noemen »JV", werd opgericht met een maatschappelijk kapitaal van 39,6 miljoen pond sterling en heeft haar zetel te Watford, Verenigd Koninkrijk. Ford UK en Iveco hebben elk een belang van 48 % terwijl de resterende 4 % in handen is van de Crédit Suisse First Boston Ltd, te Londen.
De overeenkomsten
(5) De op 15 april 1986 gesloten basisovereenkomst, aangeduid als »Omnibus Agreement", beschrijft de doelstellingen van het gemeenschappelijke project. De bedoeling is dat de JV de produktie van de tot dusver door Ford UK gefabriceerde en onder de naam »Cargo" in de handel gebrachte bedrijfsvoertuigen overneemt en deze in de handel brengt. Voorts moet zij, alleen in het Verenigd Koninkrijk, voorshands de door Iveco gefabriceerde bedrijfsvoertuigen in de handel brengen, die een aanvulling zijn op het Cargo-aanbod (toegelaten totaalgewicht vanaf 4 ton). Later, wanneer de door Iveco geprojecteerde nieuwe generatie van zware bedrijfsvoertuigen de Cargo-voertuigen kan aflossen, bestaat het plan dat de JV het gehele Iveco-bedrijfsvoertuigenassortiment in het Verenigd Koninkrijk op de markt brengt.
(6) Verdere, op grond van de basisovereenkomst gesloten overeenkomsten hebben betrekking op het interne reglement van de JV, de inbreng van de Cargo-activiteiten en de daaraan verwante activa van Ford UK in de JV, licenties, produktie, inkoop en afzet. Alle regelingen worden door partijen beschouwd als een complex, samen met de basisovereenkomsten.
In de aandeelhoudersovereenkomst (Shareholders Agreement) wordt Iveco het recht toegekend, de meerderheid van de leden van de »Board of Directors" van de JV te benoemen en de voorzitter daarvan aan te wijzen. Deze zal tegelijkertijd hoofdbedrijfsleider (Chief Executive) zijn. Voorts kan Iveco de directeur-bedrijfsleider (Company Secretary) en de directeuren voor verkoop en financiën (Sales and Finance Managers) benoemen. Ford UK heeft het recht de plaatsvervangende voorzitter en de bedrijfsdirecteur (Industrial Operations Manager) alsmede de directeur Personeel (Personnel Manager) te benoemen. Voor alle belangrijke zaken van de JV is een gekwalificeerde meerderheid en de toestemming van ten minste één van de respectievelijk door Iveco en door Ford benoemde leden van de »Board" vereist. Als belangrijke zaken worden beschouwd wijzigingen die betrekking hebben op de produktie, de levering van componenten, de Cargo, andere modellen zware bedrijfsvoertuigen en de afzet.
(7) Aan de JV werden door Ford UK de voor de fabricage van de Cargo nodige produktie-installaties verkocht en werd het daarbij betrokken personeel overgedragen. De JV krijgt de bevoegdheid de voor de produktie nodige industriële eigendomsrechten te gebruiken. Met betrekking tot het produktiebedrijf te Langley werd tussen Ford en de JV een huurovereenkomst met een looptijd van ten hoogste 17 jaar gesloten.
(8) Ford UK en de JV zijn met goedvinden van Iveco overeengekomen dat Ford UK ter voorziening in de totale behoefte van de JV bepaalde Cargo-componenten, met name motoren en overbrengingsmechanismen, aan de JV moet leveren en dat deze tot afname daarvan verplicht is (Component Supply Agreement).
(9) Partijen zijn overeengekomen dat de JV verplicht is de totale handel in vervangingsonderdelen van de Cargo aan Ford UK toe te vertrouwen en dat zij door haar zelf vervaardigde onderdelen aan Ford UK moet leveren (Parts Agreement, Service Parts Supply Agreement). De JV wordt verplicht de met derden gesloten Cargo-toeleveringscontracten als voorheen af te wikkelen met het Ford-boekingssysteem (Bought Out Parts Agreement/Service Agreement).
(10) De gemeenschappelijke afzet van de Cargo en van de complementaire, door Iveco gefabriceerde bedrijfsvoertuigen is alleen overeengekomen voor het Verenigd Koninkrijk waar de twee dealernetten van Ford UK en Iveco worden samengevoegd en op basis van exclusieve en selectieve verkoop via de JV volgens het door Ford ontwikkelde patroon worden voortgezet (Truck Specialist Dealer Agreement).
(11) De JV heeft het recht de afzet van de Iveco-produkten onder het samengevoegde »Iveco-Ford" te verzorgen; eerst was de JV verplicht de door haar gefabriceerde Cargo slechts onder het merk Ford te verkopen (Trademark Licence Agreement). Na het in werking treden van de aangemelde overeenkomsten hebben partijen ermede ingestemd dat het Ford-merk eveneens met het Iveco-merk kan worden samengevoegd voor zover het de afzet van het Cargo-gamma in het Verenigd Koninkrijk betreft.
(12) Iveco heeft zich verplicht de kosten van de JV voor de verkoop van de Iveco-produkten in het Verenigd Koninkrijk te dragen (Marketing Services Agreement).
(13) Partijen hebben de JV verplicht de Cargo op het Europese vasteland uitsluitend via de daar bestaande dochtervennootschappen van Ford als importeurs af te zetten (Distribution Agreement). Voor zover het Cargo-gamma naar Ford-dealers in Griekenland of in gebieden overzee buiten Europa wordt uitgevoerd, dient de JV een beroep te doen op het speciale, door Ford USA opgerichte distributiestelsel »Ford Direct Market Operations" (FDMO).
(14) Ford UK heeft zich in de basisovereenkomst verplicht in Europa en het niet-Europese Middellandse-Zeegebied geen vrachtauto's meer te fabriceren of daar in de handel te brengen; Ford USA heeft zichzelf en ook de overige Ford-ondernemingen verplicht in Europa geen vrachtauto's te fabriceren of in de handel te brengen en in het Middellandse-Zeegebied het thans in Brazilië gefabriceerde zware bedrijfsvoertuig »Cargo Ram" niet te fabriceren of in de handel te brengen. Deze concurrentieverboden eindigen vijf jaar na de uittreding van Ford UK als aandeelhouder van de JV, maar uiterlijk eind 1995. Iveco heeft zich verplicht de JV in het Verenigd Koninkrijk geen concurrentie aan te doen en daar alleen de contractueel overeengekomen »complementaire" Iveco-produkten af te zetten en wel uitsluitend via de JV; Iveco is voorts verplicht ervoor te zorgen dat de JV de Cargo niet in de Verenigde Staten, Canada, Brazilië en Australië verkoopt, tenzij in een wezenlijk veranderde vorm.
(15) Het aan Iveco opgelegde concurrentieverbod zou oorspronkelijk gelden tot de uittreding van Ford UK als aandeelhouder van de JV. De door Ford UK verleende merklicenties zouden nog vijf jaar daarna geldig blijven. Naar aanleiding van door de Commissie ondernomen stappen hebben partijen de overeenkomsten in die zin gewijzigd dat zowel het concurrentieverbod voor Iveco als de licentie-overeenkomsten met betrekking tot de merken »Ford Cargo" en »Iveco Ford" thans uiterlijk 31 december 1995 eindigen.
(16) Volgens de basisovereenkomst mag geen van de contractpartijen haar aandelen in de JV aan derden overdragen. Elk van de contractpartijen is gerechtigd, zodra passende nieuwe ontwikkelingen van Iveco als vervanging voor de Cargo tot stand zijn gekomen en anders ook te allen tijde na 31 december 1992, een overdracht van de Ford-aandelen in de JV aan Iveco te vorderen. Ford UK kan zulks onmiddellijk doen (put option) maar Iveco slechts na voorafgaande aankondiging met inachtneming van een termijn van twee jaar (call option). Bij gebruikmaking van de optie gaat de JV volledig op in het Fiat-concern. Dit kan het geval zijn, maar is niet strikt noodzakelijk, omdat een automatische beëindiging van het gemeenschappelijke project niet in de overeenkomst is opgenomen.
De relevante markten
(17) De Cargo-reeks wordt in Europa sinds 1981 gefabriceerd met modellen van 6 tot 10,9 ton, van 11 tot 24 en van 16 tot 33 ton toegelaten totaalgewicht. Het grootste deel van de afzet van Cargo-voertuigen valt in het segment van 6 tot 11 ton. Lichtere transportvoertuigen onder de 4 ton toegelaten totaalgewicht worden noch door Ford UK, noch door Iveco in de JV ingebracht. Ford UK blijft met zijn Transit-serie onafhankelijk van Iveco op de markt aanwezig.
(18) Het aanbod van zware bedrijfsvoertuigen van Iveco omvat de volgende typen en modellen:
- de typeserie »S" van 3,5 tot 5 ton als transportvoertuig,
- de typeserie »Z" van 5,1 tot 8 ton, resp. 10,9 ton als transportvoertuig respectievelijk vrachtauto,
- de typeserie »M" van 12 tot 17,5 ton,
- de typeserie »T" en »TS", respectievelijk »P" en »PA" van 16 tot 24, respectievelijk 33 ton, alsmede autobussen en speciale transportvoertuigen van 4 tot 33 ton.
Ingevolge gesloten overeenkomsten blijven Iveco-voertuigen van 6 tot 15,9 ton grotendeels van de afzet door de JV uitgesloten. De succesvolle types »T" en »TS" vanaf 16 ton kunnen door de JV in het Verenigd Koninkrijk in de handel worden gebracht. Uitgesloten zijn de Iveco-bedrijfsvoertuigen van de »S"-serie onder de 4 ton.
In het Verenigd Koninkrijk beschikt de JV na samenvoeging van de verkoopnetten over 115 erkende dealers.
(19) De markt van zware bedrijfsvoertuigen omvat gewoonlijk alle vrachtauto's, autobussen en speciale transportvoertuigen vanaf een toegelaten totaalgewicht van 3,5 ton. Zware bedrijfsvoertuigen worden verder nog aangeboden door een aantal andere ondernemingen in het Verenigd Koninkrijk en de overige Lid-Staten, die met elkaar concurreren en deels belangrijke marktaandelen hebben. Bij de afzet van zware bedrijfsvoertuigen gaat de voorkeur van de binnenlandse koper nog steeds uit naar het binnenlandse aanbod.
1.2,11 // // // // Registraties van zware bedrijfsvoertuigen vanaf 4 ton in 1985 // // // // // // // // // 1.2.3.4.5.6.7.8.9.10.11 // / / UK // I // D // F // NL // B // DK // IRL // P // E // // % // % // % // % // % // % // % // % // % // % // // // // // // // // // // // // Daimler-Benz // 11,6 // 8,7 // 62,6 // 21,1 // 23,5 // 28,6 // 13,8 // 8,7 // 3,1 // 6,3 // Iveco // 3,6 // 69,4 // 13,6 // 14,5 // 4,2 // 7,8 // 10,3 // 4,3 // 12,5 // 5,3 // RVI // 7,9 // 2,3 // 1 // 39 // 2,5 // 9,1 // 3,4 // 4,3 // 6,3 // 25,3 // Volvo // 8,4 // 4,1 // 1,9 // 10 // 15,1 // 14,3 // 25,9 // 8,7 // 9,4 // 3,2 // Ford // 18,7 // 1,4 // 1 // 2,6 // 1,7 // 2,6 // 6,9 // 13 // 6,3 // - // MAN // 2,6 // 2,3 // 16,7 // 1,4 // 7,6 // 5,2 // 6,9 // - // - // 5,3 // Scania // 4,9 // 6,8 // 2,3 // 4,8 // 13,4 // 10,4 // 22,4 // 4,3 // 3,1 // 3,2 // DAF // 5,6 // 2,3 // 0,6 // 4,8 // 27,7 // 15,6 // 5,2 // 4,3 // 3,1 // 2,1 // Leyland // 16,6 // - // - // - // - // - // - // 4,3 // - // - // GM // 11,2 // - // - // - // - // - // - // 4,3 // - // - // Overige // 9 // 2,7 // 0,2 // 1,7 // 4,2 // 6,5 // 5,2 // 43,5 // 56,2 // 49,5 // // // // // // // // // // //
(1) PB nr. 13 van 21. 2. 1962, blz. 204/62.
(2) PB nr. C 287 van 27. 10. 1987, blz. 10.
(20) Ford UK bereikte in het Verenigd Koninkrijk met de afzet van de Cargo nog altijd een belangrijke marktpositie (in 1984 ± 19 %, in 1985 ± 18,7 % van de verkochte zware bedrijfsvoertuigen vanaf 4 ton). Daarentegen had Iveco daar slechts een veel zwakkere marktpositie (in 1984 ± 3,5 %, in 1985 ± 3,6 %). Ford UK bereikte in de andere Lid-Staten met zijn vrachtauto's in de betrokken klassen geen grote marktaandelen. Iveco daarentegen behoort tot de ondernemingen die buiten de thuismarkt ook in de andere Lid-Staten succes hadden en belangrijke marktaandelen konden bereiken (zie punt 19). Na Daimler-Benz (in 1985: 114 059 stuks vanaf 3,5 ton toegelaten totaalgewicht) is Iveco de grootste producent van bedrijfsvoertuigen in de Gemeenschap (76 636 stuks); Ford UK neemt de vijfde plaats in (17 160 stuks).
(21) Naar aanleiding van haar bekendmaking overeenkomstig artikel 19, lid 3, van Verordening nr. 17 heeft de Commissie opmerkingen ontvangen van de Associazione Nazionale Industria dell'Ottica Meccanica Fine e di Precisione-Assottica, Milaan, Italië. Het verbond maakt bezwaar tegen de verplichting van de JV om de handel in vervangingsonderdelen uitsluitend aan Ford UK toe te vertrouwen en speciaal ook de zelf vervaardigde vervangingsonderdelen aan Ford UK te leveren. Een dergelijke beperking zou slechts gerechtvaardigd kunnen worden, voor zover Ford de componenten voor de Cargo zelf vervaardigt. Voorts wijst het verbond op de distorsies van de mededinging die voortvloeien uit de praktijk van de fabrikanten van motorvoertuigen om ook niet door hen gefabriceerde componenten en onderdelen uitsluitend van hun eigen merk te laten voorzien.
II. JURIDISCHE BEOORDELING
A. Artikel 85, lid 1
(22) De basisovereenkomst tussen Ford UK en Iveco over de oprichting van de JV alsmede de daarmee volgens de wil van partijen onlosmakelijk verbonden overeenkomsten vallen onder de toepassing van artikel 85, lid 1. Zij strekken ertoe en hebben ten gevolge dat de mededinging binnen de gemeenschappelijke markt wordt beperkt en kunnen de handel tussen de Lid-Staten ongunstig beïnvloeden. Zij kunnen echter overeenkomstig artikel 85, lid 3, worden vrijgesteld.
(23) De JV wordt door Ford UK en Iveco op grond van hun gelijk aantal maatschappelijke aandelen gezamenlijk gecontroleerd. Weliswaar geeft Ford UK de produktie van zware bedrijfsvoertuigen in Europa op, maar niettemin is de JV tot dusver niet opgegaan in het Fiat-Iveco-concern. Ook is het onzeker of dit ooit zal gebeuren. Iveco beschikt over de meerderheid en het voorzitterschap in de »Board of Directors" van de JV en daardoor in de dagelijkse zaakvoering en met name het verkoopbeleid over een grotere invloed. Voorts heeft Ford UK zich van een belangrijke invloed op de produktie en afzet van Cargo door de JV verzekerd, bij voorbeeld door het benoemen van een Industrial Operations Manager en door de vaststelling van het produktie- en afzetprogramma. Voor alle belangrijke besluiten van de JV is immers een gekwalificeerde meerderheid in de »Board of Directors" vereist waarbij ten minste één stem nodig is uit de groep leden van de »Board" die door Iveco is benoemd en één uit de groep leden die door Ford UK is benoemd (zie punt 6).
(24) De JV is een door concurrenten opgerichte onderneming. Zij kan niet als een zelfstandige nieuwe concurrent in de sector zware bedrijfsvoertuigen worden beschouwd. Door de overdracht van de tot dusver in handen van Ford UK zijnde produktie van zware bedrijfsvoertuigen aan de JV houdt Ford UK weliswaar op een rechtstreekse concurrent te zijn, maar het Ford-concern zal in de Verenigde Staten en in andere gebieden overzee zware bedrijfsvoertuigen van de betrokken categorieën blijven produceren. Ford zorgt daar nog steeds voor een groot aanbod en zou van daaruit ook naar Europa kunnen exporteren.
Na de inwerkingtreding van de overeenkomsten inzake de oprichting van de JV blijft er dus een potentiële concurrentieverhouding bestaan tussen Ford UK en Iveco, respectievelijk de JV. Iveco is ten opzichte van de JV zelfs een rechtstreekse concurrent omdat Iveco de concurrerende produkten van de categorie waartoe de Cargo behoort, fabriceert en in staat is deze overal op de gemeenschappelijke markt aan te bieden. De omstandigheid dat de moederondernemingen van de JV, Ford UK en Iveco, zich ertoe hebben verplicht de JV in bepaalde gebieden en voor een bepaalde tijd niet te beconcurreren (zie punten 14 en 15), versterkt de gevolgtrekking dat artikel 85, lid 1, op de oprichting van de JV van toepassing is.
(25) Tussen de JV en de partners bestaat een reeks overeenkomsten die zowel betrekking hebben op het concurrentiegedrag van de partners als op dat van de JV.
De reikwijdte van de aan de partners opgelegde concurrentieverboden is verschillend. Voor het Verenigd Koninkrijk is het Iveco verboden de JV te beconcurreren (zie punten 14 en 15). Overeenkomstig het doel van de JV is Iveco verplicht haar eigen serie bedrijfsvoertuigen slechts via de JV en samen met de Ford Cargo op de markt te brengen. Ten gunste van de gemeenschappelijke afzet via de JV is Iveco gehouden bepaalde zware bedrijfsvoertuigen, voor zover die rechtstreeks met de Ford-Cargo concurreren, niet in het Verenigd Koninkrijk te leveren. De concurrentie tussen de verschillende series zware bedrijfsvoertuigen van de contractpartijen wordt op deze manier beperkt en de keuzemogelijkheid van de consumenten in het Verenigd Koninkrijk verkleind. Het aan Ford UK opgelegde produktie- en leveringsverbod (zie punten 14 en 15) belet Ford UK tot eind 1995 in Europa bedrijfsvoertuigen vanaf 4 ton toegelaten totaalgewicht te fabriceren of deze daar te leveren, waardoor het aantal aanbieders in deze sector kleiner wordt.
(26) Daar zware bedrijfsvoertuigen en vervangingsonderdelen van Iveco ook nog van het merk »Ford" kunnen worden voorzien en deze produkten onder het samengevoegde merk slechts in het Verenigd Koninkrijk in de handel mogen worden gebracht, dragen deze maatregelen bij tot de regionalisering van de afzetmarkten van de JV en Iveco en kunnen derhalve ten gevolge hebben dat nevenimporten worden bemoeilijkt.
(27) De gemeenschappelijke afzet door de JV leidt in zoverre tot beperkingen op het niveau van de handel, dat de handelaren van de samengevoegde verkoopnetten de produkten van het gamma zware bedrijfsvoertuigen alleen in het door de contractpartijen vastgestelde assortiment in de handel kunnen brengen (de Ford-Cargo alsmede de voertuigen van het Iveco-programma die een aanvulling daarop vormen; zie punten 5 en 10).
(28) Daar de JV verplicht is voortaan alles wat zij aan bepaalde componenten, speciaal motoren en overbrengingsmechanismen, voor de produktie van de Cargo nodig heeft, van Ford UK en toeleveranciers van Ford te betrekken (zie punt 8) wordt de mogelijkheid van Iveco en derde ondernemingen om dergelijke onderdelen te leveren beperkt en zodoende wordt de concurrentie ten koste van deze andere toeleveranciers beperkt. Dit geldt ook voor de handel in vervangingsonderdelen voor de Cargo, die Ford UK uitsluitend voor zichzelf heeft gereserveerd (zie punt 9). In dit opzicht kan de JV niet zelf op de markt actief worden.
(29) De overeenkomsten kunnen de handel tussen de Lid-Staten merkbaar ongunstig beïnvloeden. Beide contractpartijen die in verschillende Lid-Staten zijn gevestigd, zijn op de gehele gemeenschappelijke markt actief. De handel tussen de Staten wordt vooral ongunstig beïnvloed door de beperkingen waaraan Iveco bij de afzet van zijn serie zware bedrijfsvoertuigen in het Verenigd Koninkrijk en de JV bij de produktie en de afzet van zware bedrijfsvoertuigen op de gemeenschappelijke markt zijn onderworpen.
B. Artikel 85, lid 3
(30) Aan de voorwaarden van artikel 85, lid 3, voor de vrijstelling van de overeenkomsten is voldaan. De basisovereenkomst inzake de oprichting van de JV en de daarmee samenhangende overeenkomsten verbeteren de produktie en de verdeling van de produkten, waarbij een billijk aandeel in de daaruit voortvloeiende voordelen aan de gebruikers ten goede komt, zonder dat aan de betrokken ondernemingen a) beperkingen worden opgelegd welke voor het bereiken van deze doelstellingen niet onmisbaar zijn of b) de mogelijkheid wordt gegeven voor een wezenlijk deel van de betrokken produkten de mededinging uit te schakelen.
(31) De JV maakt het mogelijk successen te bereiken door rationalisering. De markt dwingt de fabrikanten van zware bedrijfsvoertuigen om verschillende typen te produceren, want vaak worden, speciaal door afnemers met een groot wagenpark, voertuigen van een en dezelfde fabrikant verlangd, om gebruik te kunnen maken van het voordeel van een uniform onderhouds- en vervangingsonderdelensysteem voor verschillende typen en modellen voertuigen (zie in dit verband reeds Beschikking 83/668/EEG van de Commissie »VW-MAN" (1)). Met behulp van de JV kan de Cargo-reeks worden aangevuld en de tijdspanne benodigd voor de totstandbrenging van een nieuwe produktenreeks worden overbrugd. Iveco kan in de thans bestaande positie van Ford UK in het Verenigd Koninkrijk ingroeien en is reeds thans in staat in de bij Ford UK bestaande leemten te voorzien, met name in het programma in het Verenigd Koninkrijk waar Iveco in het verleden geen belangrijke marktaandelen kon bereiken maar waar Ford wel tot vrij grote marktaandelen kwam en over een wijdverbreid merkimago beschikt. Na de vervanging van het Cargo-gamma zijn voordelen te verwachten zodra de JV en Iveco een gemeenschappelijk gamma voertuigen, vervaardigd met gemeenschappelijke elementen, produceren en aanbieden.
(32) De samenvoeging van het dealernet van Iveco met het aanzienlijk grotere verkoopnet van Ford UK vergroot eveneens de verkoopkansen van Iveco en drukt haar kosten.
(33) De Ford-dealers hadden het ontbreken van een volledige typenreeks reeds gemerkt; hun marktaandelen waren in de afgelopen jaren gedaald. Doordat de aanvullende Iveco-modellen er thans bijkomen, kunnen zij beter concurreren. Hun distributie- en servicecapaciteit kan behouden blijven daar nu de kans bestaat dat de huidige voertuigtypen door een nieuwe generatie voertuigen worden vervangen.
(34) De JV en de daaraan verbonden beperkingen moeten als onmisbaar worden beschouwd voor de verwezenlijking van het doel van de samenwerking alsmede voor de verbetering van de produktie en de verdeling van de produkten.
De JV is onmisbaar omdat zij een rationele en soepele overgang van de oude modellenreeks naar een nieuwe generatie voertuigen mogelijk maakt, hetgeen op een andere wijze niet met dezelfde kans
op slagen bereikt kan worden. Het welslagen van de JV wordt in het bijzonder gewaarborgd doordat Ford UK in Europa de produktie en verkoop van zware bedrijfsvoertuigen ten gunste van de JV tot uiterlijk eind 1995 opgeeft en Iveco zich tot dat tijdstip van elke rechtstreekse verkoop (zonder de JV in te schakelen) in het Verenigd Koninkrijk onthoudt (zie punten 14 en 15 alsmede 24 en 25). De JV dient in de fase dat de Cargo nog niet door nieuw ontwikkelde voertuigen kan worden afgelost, de zekerheid te hebben dat de moedervennootschappen deze ontwikkeling niet in gevaar kunnen brengen door zelf met de JV te gaan concurreren. De mededingingsverboden gelden slechts gedurende vijf jaar nadat één van de moedervennootschappen zich uit de JV heeft teruggetrokken en tot uiterlijk eind 1995 (zie punt 15). Aangenomen moet worden dat de introductiefase zo lang duurt. Speciaal voor Iveco, die de JV doeltreffend zou kunnen beconcurreren, geldt het verbod om concurrerende produkten te verkopen, zij het dat dit verbod alleen voor het Verenigd Koninkrijk geldt. Op de rest van de gemeenschappelijke markt blijft de concurrentieverhouding tussen de Ford Cargo- en Iveco-voertuigen bestaan. Een dergelijke geografische taakverdeling tussen Iveco en de JV kan tot eind 1995 worden aanvaard.
(35) De overeenkomsten die betrekking hebben op het voeren van de merken (zie punten 11 en 26) en op de samenvoeging van de dealernetten (zie punten 10 en 27) zijn ook een noodzakelijk gevolg van de gemeenschappelijke afzet. Totdat een nieuw volledig produktenassortiment tot stand is gebracht, kan de aanwezige goodwill van Ford UK behouden blijven en op het gebied van de samenwerking met Iveco ten gunste van de JV worden benut.
(36) Dat alleen Ford UK componenten voor de Cargo mag leveren (zie punten 8 en 28) maakt de verdere fabricage van dit voertuig door de JV tijdens de overgangsfase mogelijk. Daar Ford UK ook de handel in vervangingsonderdelen voor zichzelf heeft gereserveerd, wordt de ononderbroken bevoorrading van de dealers met vervangingsonderdelen overeenkomstig het op de markt ingevoerde Ford-verkoopsysteem gewaarborgd, met name wanneer deze dealers andere Ford-voertuigen verkopen, waarvoor dezelfde of vergelijkbare vervangingsonderdelen nodig zijn. De verplichting voor de JV aan Ford UK alle vervangingsonderdelen die zijzelf fabriceert, te leveren, stemt overeen met de algemene praktijk van de autofabrikanten, die het gehele gamma vervangingsonderdelen alleen via hun eigen verkoopnet afzetten. Deze verplichting heeft geen invloed op de mogelijkheid voor andere leveranciers van de JV om hun eigen vervangingsonderdelen op de vrije markt af te zetten.
(37) De mededinging wordt op grond van de overeenkomst niet voor een wezenlijk deel van de betrokken produkten uitgeschakeld. Aangenomen moet worden dat er op de gemeenschappelijke markt op het gebied van zware bedrijfsvoertuigen een daadwerkelijke concurrentie bestaat.
De omvang van de concurrentiebeperkingen als gevolg van de overeenkomsten en de omvang van de concurrentie die blijft bestaan, dienen aan de relevante markten te worden afgemeten. Zij worden in eerste instantie bepaald door de onder de overeenkomst vallende produkten waarop de samenwerking betrekking heeft. De samenwerking heeft betrekking op de zware bedrijfsvoertuigen vanaf een toegelaten totaalgewicht van 4 ton. Dit zijn alle vrachtauto's, maar ook autobussen en speciale transportvoertuigen, die erbij worden betrokken daar de vervaardiging ervan op talrijke punten identiek is.
In het Verenigd Koninkrijk viel 40 % van alle verkopen van zware bedrijfsvoertuigen vanaf 3,5 ton in 1985 toe aan het segment van 6 tot 15,9 ton. Daarvan kon Ford UK een aandeel van 37 % bereiken. Niettemin kunnen de concurrentieverhoudingen niet uitsluitend aan de hand van dit segment worden beoordeeld. Ook moet worden gelet op de zware bedrijfsvoertuigen met een kleiner of groter totaal gewicht voor zover deze door de consument als vervangingsprodukten worden beschouwd en de samenwerking van invloed is op de fabricage en de verkoop daarvan. In het bijzonder is de van de grote afnemers uitgaande vraag gericht op het aanbod van een breed scala van zware bedrijfsvoertuigen van één aanbieder. Het aanbod van de meeste fabrikanten van zware bedrijfsvoertuigen voldoet dan ook daaraan.
(38) Op basis van een dergelijke begrenzing van de markt blijken de deelnemers aan de overeenkomst tezamen in het Verenigd Koninkrijk in 1985 een aandeel van 24,06 % van de verkochte bedrijfsvoertuigen te hebben gehad en is de volgorde van de aanbieders in 1986, het eerste jaar van de samenwerking, en in 1987 als volgt:
1.2,4 // // // // verkopen/registraties van zware bedrijfsvoertuigen vanaf 3,5 ton in het Verenigd Koninkrijk // // 1.2.3.4 // // 1985 // 1986 // 1987 // // // // // DAF-Leyland // - // 22,98 % // 22,44 % // Iveco-Ford // - // 19,35 % // 22,92 % // Ford // 18,04 % // - // - // Leyland // 15,99 % // - // - // Daimler-Benz // 11,45 % // 14,11 % // 14,41 % // GM-Bedford // 10,89 % // 9,12 % // 2,01 % // Renault // 8,57 % // 8,32 % // 8,7 % // Volvo // 8,1 % // 8,42 % // 10,46 % // Iveco // 6,02 % // - // - // DAF // 5,3 % // - // - // Scania // 4,63 % // 4,85 % // 4,89 % // MAN-VW // 2,82 % // 4,7 % // 4,43 % // // // //
(1) PB nr. L 376 van 31. 12. 1983, blz. 11.
Bij een dergelijke structuur kan ervan worden uitgegaan dat op het deel van de gemeenschappelijke markt waarop de samenwerking hoofdzakelijk van invloed is, een daadwerkelijke concurrentie bestaat.
(39) Ook moet ervan worden uitgegaan dat de samenwerking van de contractpartijen in het Verenigd Koninkrijk niet tot een noemenswaardige vermindering van de intensiteit van de concurrentie in de overige gebieden van de gemeenschappelijke markt leidt. Alhoewel samenwerkingspartner Iveco, na Daimler-Benz, de grootste fabrikant van zware bedrijfsvoertuigen op de gemeenschappelijke markt is, en alhoewel beide zowel in eigen land als ook in andere Lid-Staten aanzienlijke marktaandelen hebben (zie punt 19), bereikten toch de samenwerkingspartners, met betrekking tot de totale afzet van zware bedrijfsvoertuigen op de gemeenschappelijke markt, te zamen in 1985 slechts een aandeel van 20,4 %, in 1986: 19,33 % (waarvan Iveco-Ford 4,74 %) en in 1987: 18,4 % (waarvan Iveco-Ford 4,9 %).
1.2,4 // // // // Verkopen/registraties van zware bedrijfsvoertuigen vanaf 3,5 ton op de gemeenschappelijke markt // // 1.2.3.4 // // 1985 // 1986 // 1987 // // // // // Daimler-Benz // 24,1 % // 27,5 % // 26,3 % // Iveco // 16,7 % // 13,64 % // 12,4 % // Iveco-Ford // // 4,74 % // 4,9 % // Renault // 10,7 % // 11,91 % // 11,7 % // MAN-VW // 4,0 % // 7,97 % // 7,8 % // Volvo // 6,1 % // 7,58 % // 8,0 % // DAF // 3,3 % // (5,58 %) // (5,4 %) // DAF-Leyland // // 9,98 % // 9,49 % // Scania // 4,6 % // 5,49 % // 5,49 % // Leyland // 4,0 % // (4,4 %) // (4,0 %) // Pegaso/ENASA // // 2,47 % // 2,5 % // GM-Bedford // 2,1 % // 2,33 % // 1,0 % // Ford (Cargo) // 3,7 % // 0,95 % // 1,1 % // // // //
(40) Overigens leidt de JV niet tot een volledige uitsluiting van de mededinging tussen Ford UK en Iveco. In de andere Lid-Staten dan het Verenigd Koninkrijk worden de betrokken zware bedrijfsvoertuigen als voorheen onder verschillende merken en langs volledig gescheiden verkoopkanalen afgezet.
(41) Naar verwachting zal een billijk aandeel van de uit de samenwerking voortvloeiende voordelen aan de gebruikers ten goede komen. Afnemers die tot dusver de voorkeur gaven aan Ford-voertuigen, hebben voortaan de mogelijkheid de voertuigen die een aanvulling op de Cargo vormen, binnen hetzelfde verkoopnet te kopen. Voorts kunnen deze kopers een volledig nieuwe generatie voertuigen van de JV verwachten. Een brede, volgens het systeembouwbeginsel vervaardigde reeks voertuigen leidt ertoe dat meer voertuigen en componenten kunnen worden gefabriceerd en zodoende de produktiekosten kunnen worden gedrukt. De door de andere fabrikanten in stand gehouden versterkte druk van de concurrentie (zie punt 38) maakt dat, naar verwachting, de ontstane voordelen althans voor een deel aan de gebruikers zullen worden doorgegeven. Daarbij komen de voordelen die voortvloeien uit een verbetering van de klantenservice als gevolg van de gemeenschappelijke verkoop en de samenvoeging van de dealernetten. De op grond van de overeenkomsten in hun totaliteit te verwachten voordelen wegen zwaarder dan de aan de concurrentiebeperkingen verbonden nadelen.
(42) De opmerkingen die de Commissie naar aanleiding van de bekendmaking van het essentiële gedeelte van de aanmelding overeenkomstig artikel 19, lid 3, van Verordening nr. 17 door belanghebbende derden zijn toegezonden (zie punt 21), geven geen aanleiding om de eerder gegeven beoordeling van de aangemelde overeenkomst te wijzigen. Zoals hiervoor is uiteengezet (zie punt 36), is het voorbehoud inzake de verkoop van Cargo-vervangingsonderdelen onmisbaar voor de samenwerking ten einde een voortdurende levering van onderdelen aan de dealers volgens het Ford-distributiestelsel te waarborgen. Dit voorbehoud is anderzijds in de tijd tot deze introductiefase beperkt. Overigens is het de Commissie bekend dat een aantal fabrikanten van motorvoertuigen het beleid volgen dat zij naast hun eigen merken geen merken van leveranciers van onderdelen dulden. Dit is een verschijnsel dat de Commissie niet in het kader van deze procedure tot voorwerp van een mededingingsrechtelijk onderzoek wil maken, maar dat in het kader van bijzondere onderzoeken dient te worden bezien.
C. Nadere regeling van de
vrijstellingsverklaring
(43) Overeenkomstig artikel 6, lid 1, van Verordening nr. 17 kan de verklaring als bedoeld in artikel 85, lid 3, van het EEG-Verdrag met terugwerkende kracht tot 24 juni 1986 in werking treden, daar sedert de dag van de aanmelding aan de voorwaarden van artikel 85, lid 3, is voldaan. De vrijstelling kan overeenkomstig artikel 8, lid 1, van Verordening nr. 17 voor het tijdvak tot en met 31 december 1995 worden verleend.
(44) Gezien de korte periode is het niet nodig partijen overeenkomstig artikel 8, lid 1, van Verordening nr. 17, zoals anders gebruikelijk, de verplichting op te leggen reeds vóór 31 december 1995 verslagen over de tenuitvoerlegging van de samenwerking over te leggen. Partijen dienen, indien het tot een voortzetting van de samenwerking en een nieuwe aanmelding komt, toch al aan te tonen dat, evenals voorheen, aan de voorwaarden van artikel 85, lid 3, is voldaan, HEEFT DE VOLGENDE BESCHIKKING GEGEVEN:
Artikel 1
1. Overeenkomstig artikel 85, lid 3, van het EEG-Verdrag wordt artikel 85, lid 1, buiten toepassing verklaard op de overeenkomsten van 15 april 1986 tussen Ford Motor Company Limited en Iveco Industrial Vehicles Corporation BV.
2. De vrijstelling overeenkomstig lid 1 geschiedt voor het tijdvak van 24 juni 1986 tot en met 31 december 1995.
Artikel 2
Deze beschikking is gericht tot de volgende ondernemingen:
1. The Ford Motor Company Limited,
Eagle Way, Brentwood, Essex
United Kingdom
2. Iveco Industrial Vehicles Corporation BV,
Professor Bavinklaan 5, Amstelveen
Nederland
3. Iveco-Ford Truck Limited,
Station Road, Watford, Herts.
United Kingdom.
Gedaan te Brussel, 20 juli 1988.