РЕШЕНИЕ НА КОМИСИЯТА
от 25 септември 2007 година
относно Държавна помощ, предоставена от Полша като част от споразумения за закупуване на електроенергия, и държавната помощ, която Полша планира да предостави във връзка с компенсация за доброволното прекратяване на споразумения за закупуване на електроенергия
(нотифицирано под номер C(2007) 4319)
(само текстът на полски език е автентичен)
(Текст от значение за ЕИП)
(2009/287/ЕО)
КОМИСИЯТА НА ЕВРОПЕЙСКИТЕ ОБЩНОСТИ,
като взе предвид Договора за създаване на Европейската общност, и по-специално член 88, параграф 2, алинея първа от него,
като взе предвид Споразумението за Европейското икономическо пространство, и по-специално член 62, параграф 1, буква a) от него,
като покани заинтересованите страни да представят мненията си в съответствие с посочените по-горе разпоредби (1) и като взе предвид техните мнения,
като има предвид, че:
1. ПРОЦЕДУРА
(1)
С писмо от 1 март 2005 г., реф. WEH/1023/6-54/05, заведено като получено на 3 март 2005 г. (SG/2005/A/226), Полша уведоми Европейската комисия, съгласно член 88, параграф 3 от Договора за ЕО, за законопроект за „правилата, уреждащи покриването на разходите, направени от предприятията във връзка с предсрочното прекратяване на споразумения за закупуване на електроенергия“ („Законопроекта“).
(2)
След предварителна оценка Комисията прецени, че уведомлението е непълно и с писмо от 27 април 2005 г. поиска от Полша да предостави допълнителна информация за мярката.
(3)
С писмо от 1 юни 2005 г., заведено като получено на 2 юни 2005 г., Полша предостави част от поисканата допълнителна информация; останалата информация беше предоставена с писмо от 24 юни 2005 г., заведено като получено на 28 юни 2005 г.
(4)
На 28 и 29 юни 2005 г. по искане на Полша беше организирана техническа среща за обсъждане на уведомлението. На срещата бяха определени оставащите аспекти, които Полша трябва да поясни в писмен вид, с цел да предостави на Комисията изчерпателна информация за оценка от нейна страна.
(5)
Поради липсата на изчерпателен отговор Комисията напомни на полските власти с писмо от 28 юли 2005 г. (D/55776) за разясненията, поискани на срещата на 28 юни 2005 г., и поиска от Полша да предостави необходимата информация.
(6)
С писмо от 7 септември 2005 г., заведено като получено на 9 септември 2005 г., Полша уведоми Комисията, че работата по законопроекта е спряна поради края на парламентарния мандат.
(7)
С писмо от 23 ноември 2005 г. Комисията уведоми Полша, че е решила да открие процедурата, посочена в член 88, параграф 2 от Договора за ЕО, по отношение на законопроекта и по отношение на споразуменията за закупуване на електроенергия („PPA“) в полския енергиен сектор.
(8)
Решението на Комисията да открие процедурата бе публикувано в Официален вестник на Европейския съюз. (2) Комисията покани заинтересованите страни да представят своите мнения.
(9)
С писмо от 16 декември 2005 г. полските власти поискаха определена информация, съдържаща се в решението за откриване на процедурата, да не бъде разкривана пред трети страни. Комисията отговори на искането и с писмо от 25 януари 2006 г. представи своето предложение за неповерителната версия на решението, което беше прието от полските власти с електронно писмо от 16 февруари 2006 г., заведено като получено на същата дата.
(10)
Полша предостави на Комисията първата част от своите мнения относно откриването на процедурата във връзка със законопроекта за предсрочното прекратяване на споразуменията за закупуване на електроенергия с писмо от 28 декември 2005 г., заведено в Комисията на 4 януари 2006 г., описващо предприетите мерки за премахване на причините за безпокойство, изразено от Комисията във връзка със законопроекта. На второ място, в резултат на искане за удължаване на крайния срок, прието от Комисията на 12 януари 2006 г., полските власти предоставиха своите мнения за оценката на Комисията на PPA с писмо от 23 януари 2006 г., заведено в Комисията на 26 януари 2006 г.
(11)
Като допълнение към писмото си от 23 декември 2005 г., с писмо от 5 април 2006 г., заведено като получено на 6 април 2006 г., полските власти предоставиха допълнително описание на предвижданите промени в законопроекта за предсрочното прекратяване на споразуменията за закупуване на електроенергия с оглед привеждането му в съответствие с уместните правила за държавните помощи. Приложенията към това писмо бяха предоставени с писмо от 6 април 2006 г., заведено като получено на 10 април 2006 г.
(12)
Комисията получи мнения от заинтересованите страни. С писмо от 20 юни 2006 г. Комисията препрати тези мнения на Полша, като ѝ предостави възможност да отговори.
(13)
Решението за откриване на процедурата беше оспорено от една от заинтересованите страни пред Първоинстанционния съд чрез заявление, подадено на 12 май 2006 г., заведено под референтен номер T-142/06.
(14)
В отговор на искане от страна на полските власти от 7 юли 2006 г., заведено като получено на 12 юли 2006 г., повечето от мненията бяха преведени на полски език и предоставени на полските власти с писмо от 23 февруари 2007 г. В отговор на това писмо, с писмо от 12 март 2007 г., заведено като получено на същия ден, полските власти уведомиха Комисията, че вече не е необходимо да се превеждат останалите мнения.
(15)
Впоследствие полските власти излязоха със становище по мненията на заинтересованите страни с писмо от 28 март 2007 г., заведено от Комисията като получено на същия ден.
(16)
В отговор на писмото на Комисията от 28 април 2006 г. полските власти предоставиха допълнителна информация относно мярката с писмо от 6 юни 2006 г., заведено като получено на 8 юни 2006 г. С писмо от 13 юли 2006 г., заведено като получено на 17 юли 2006 г., полските власти предоставиха копия от PPA със съответните приложения и допълнения (общо 609 документа) на хартиен носител.
(17)
С писмо, заведено като получено на 4 май 2006 г., полските власти поискаха тълкуване на една от точките от съобщението на Комисията относно методологията за анализ на държавните помощи, свързани с невъзвръщаемите разходи („Методология на невъзвръщаемите разходи“). (3)
(18)
С писмо от 27 септември 2006 г. Комисията изпрати на полските власти списък с въпроси от съществено значение за изготвянето на законопроекта за предсрочното прекратяване на споразумения за закупуване на електроенергия.
(19)
Различни версии на законопроекта за предсрочното прекратяване на споразумения за закупуване на електроенергия на различни етапи от полската законодателна процедура бяха изпратени с писма, заведени като получени на 17 август 2006 г., 5 януари 2007 г. и 28 май 2007 г., и с електронно писмо, заведено като получено на 29 май 2007 г. (превод на законопроекта на английски език).
(20)
В хода на процедурата Полша предостави допълнителна информация относно мярката с писма, заведени като получени на 31 януари 2007 г. и на 4 април 2007 г., и електронни писма от 2, 4, 7 и 11 май 2007 г., както и с писмо, заведено като получено на 6 юни 2007 г.
(21)
С писмо от 3 април 2007 г. Комисията отправи запитване към полските власти за напредъка в законодателната работа по законопроекта за предсрочното прекратяване на споразумения за закупуване на електроенергия и за предприетите от Полша действия във връзка с предишни дискусии с Комисията.
(22)
В допълнение в рамките на процедурата за разследване бяха проведени срещи с полските власти на 5 април 2006 г., 7 септември 2006 г., 26 октомври 2006 г., 2 февруари 2007 г., 22 февруари 2007 г., 26 април 2007 г., 2 май 2007 г. и 14 май 2007 г.
(23)
С писмо от 9 юли 2007 г. Полша внесе окончателния вариант на Закона за предсрочно прекратяване на споразуменията за закупуване на електроенергия, който беше приет от полския парламент и влезе в сила на 4 август 2007 г. На 18 юли 2007 г. Полша внесе превода на закона на английски език, както и списък с промените, внесени в закона от горната камара на парламента, сената, заедно с обяснителен меморандум.
2. ОПИСАНИЕ НА ПОМОЩТТА
2.1. Споразумения за закупуване на електроенергия
(24)
В средата на деветдесетте години полското правителство взе решение да започне програма, предвидена да модернизира полския енергиен сектор и да го приведе в съответствие с техническите и екологичните стандарти на Западна Европа.
(25)
С цел прилагане на тази програма Полша започна тръжна процедура с оглед избиране на проекти за нови или модернизирани електроцентрали. Тези проекти следваше да получат дългосрочни PPA за своя производствен капацитет. Решението за откриване на тръжната процедура беше взето от Министерството на търговията и промишлеността. Процедурата беше организирана под егидата на министерството от Polskie Sieci Elektroenergetyczne S.A. („PSE“), държавния полски оператор на електропреносната мрежа.
(26)
Техническата документация и спецификациите за тръжната процедура бяха публикувани през август и септември 1994 г. В документите бяха посочени три цели, които да бъдат постигнати от проектите: доставка на евтина електроенергия, поддържане на приемливо ниво на сигурност на електроподаването и повишени екологични стандарти/предотвратяване на влошаването на околната среда, като се вземат предвид изискванията за интеграция между Полша и Западна Европа.
(27)
За оценка на офертите бяха използвани различни критерии, включително: ефикасност на проекта, обем на капиталовите разходи, природозащитни действия и използване на утвърдени технологии и стабилни и сигурни източници на гориво.
(28)
Крайният срок за подаване на офертите беше 5 януари 1995 г. Получени бяха 44 оферти. Най-неатрактивните оферти бяха елиминирани. С останалите оферанти бяха проведени директни преговори. Тези преговори доведоха до сключването на PPA с няколко дружества или групи от дружества.
(29)
PPA бяха подписани между 1996 и 1998 г., с изключение на едно от общо седем PPA с групата Południowy Koncern Energetyczny S.A. („PKE“), което беше подписано на 12 април 1995 г., и PPA с Elektrownia Turów, подписано на 26 август 1994 г. PPA с Elektrownia Turów не беше обхванато от решението за откриване на процедурата (4) и следователно не е предмет на настоящото решение. Следващата таблица включва списък на засегнатите дружества.
Таблица1
PPA в Полша
№
Име на получателя
1
BOT Górnictwo i Energetyka S.A.
2
Południowy Koncern Energetyczny S.A.
3
Elektrownia Kozienice S.A.
4
Zespół Elektrowni Dolna Odra S.A.
5
Zespół Elektrowni Pątnów-Adamów-Konin Pątnów II
6
Electrabel Połaniec S.A.
7
Elektrociepłownia Kraków S.A. (5)
8
Dalkia Poznań Zespół Elektrociepłowni S.A.
9
Elektrociepłownia Rzeszów S.A.
10
Elektrociepłownia Nowa Sarzyna Sp. z o.o.
11
Elektrociepłownia Lublin Wrotków Sp. z o.o.
12
Elektrociepłownia Chorzów „ELCHO“ S.A.
13
Żarnowiecka Elektrownia Gazowa Sp. z o.o.
14
Elektrociepłownia Zielona Góra S.A.
Източник: Решение за откриване на процедурата.
(30)
Срокът на PPA варира от 7 до 20 години, считано от датата на въвеждане в експлоатация на електроцентралата; повечето от тях са сключени за период от над 15 години. Последното PPA изтича през 2027 г.
(31)
Във всички PPA са залегнали едни и същи основни принципи:
а)
производителите на електроенергия се задължават да създадат нови мощности, да модернизират оборудването и да доставят на PSE фиксиран минимален обем електроенергия от съответната електроцентрала;
б)
PSE се задължава да закупува най-малко този минимален обем електроенергия;
в)
изкупната цена на електричеството е базирана на начисляване на разходите на потребителите; производителите на електроенергия начисляват на PSE сума, равна на всички техни променливи и постоянни разходи плюс търговска надценка.
Все пак, тъй като окончателното съдържание на PPA е резултат от индивидуални преговори за всеки проект, те не са напълно идентични и е възможно да се различават в подробностите.
(32)
Някои PPA са били изменяни, някои от тях по няколко пъти, след тяхното подписване. Тези изменения са променили определени аспекти на договора, но основните принципи, описани по-горе, винаги са били спазвани.
2.2. Законопроект за предсрочното прекратяване на PPA, във връзка с който беше взето решение за откриване на процедура
(33)
Законопроектът, във връзка с който беше взето решение за откриване на процедурата, е предвиждал производителите на електроенергия, описани в таблица 1, доброволно да прекратят PPA, сключени с PSE. Производителите на електроенергия, които са избрали да участват в системата, следва да получат компенсации съгласно условията, залегнали в законопроекта.
(34)
Компенсациите могат да покриват разликата между разходите, реализирани от дружество за прекратяване на PPA и съответните приходи, генерирани от продажбата на електроенергия, които дружеството може да използва за покриване на тези разходи. Тази разлика е наричана по-долу „компенсаторна разлика“. Тези разходи включват и разходи, свързани пряко с прекратяването на PPA, като разходите, свързани с ранното погасяване на дълг.
(35)
Компенсацията става под формата на първоначално плащане, последвано от годишно изравняване до 2016 г. и окончателно изравнително плащане през същата година.
(36)
Първоначалното плащане е равно на компенсаторната разлика от 2006 до 2025 г. или до годината, в която изтича съответното PPA, в зависимост от това кой от двата периода изтича по-рано, въз основа на прогнозните тенденции по отношение на цени и пазарни дялове за този период.
(37)
За периода от влизането в сила на законопроекта до 2014 г., сумата на компенсаторната разлика ще бъде годишно преизчислявана въз основа на действителните икономически данни и в сравнение с първоначално изчислената сума, базирана на прогнози. Ако действителната стойност е различна от прогнозната, ще бъде направено изравняване, което може да бъде с положителна или отрицателна стойност и по целесъобразност ще доведе или до последващо плащане на получателя, или до възстановяване на получените суми от страна на получателя. По технически причини, в частност времето, необходимо за събиране и обработка на всички данни, изчисляването на изравнителното плащане реално ще се осъществи две календарни години след годината, за която се отнасят събраните икономически данни.
(38)
През 2016 г. ще бъде направена нова прогноза за тенденциите по отношение на цените и пазарните дялове, обхващаща периода от 2015 до 2025 г. или до годината, в която изтича съответното PPA, в зависимост от това кое от двете събития настъпва по-рано („остатъчен период“). Сумата на компенсаторната разлика за остатъчния период, определена въз основа на тази прогноза, ще бъде сравнена със стойността, изчислена въз основа на първичните предвиждания. Ако тези суми са различни, ще бъде направено окончателно изравняване, покриващо целия остатъчен период. Подобно на предходните изравнявания, окончателното изравняване може да бъде с положителна или отрицателна стойност и по целесъобразност ще доведе или до последващо плащане на получателя, или към възстановяване на суми от страна на получателя.
(39)
Общата сума на изплатената компенсация, включително изравнителните плащания, не може да надвишава следната максимална сума. Тази максимална сума е определена за отделните дружества или, ако няколко дружества принадлежат на една и съща група, за групата: (6)
Таблица 2
Максимални компенсации, предвидени във версията на законопроекта, анализирана в решението за откриване на процедура
(в 1000 PLN)
Име на получателя
Максимална компенсация
1
BOT Górnictwo i Energetyka S.A.
7 554 899
2
Południowy Koncern Energetyczny S.A.
5 085 101
3
Elektrownia Kozienice S.A.
1 610 729
4
Zespół Elektrowni Dolna Odra S.A.
1 106 014
5
Zespół Elektrowni Pątnów-Adamów-Konin Pątnów II
2 173 335
6
Electrabel Połaniec S.A.
1 204 454
7
Elektrociepłownia Kraków S.A.
84 656
8
Dalkia Poznań Zespół Elektrociepłowni S.A.
132 773
9
Elektrociepłownia Rzeszów S.A.
302 684
10
Elektrociepłownia Nowa Sarzyna Sp. z o.o.
641 453
11
Elektrociepłownia Lublin Wrotków Sp. z o.o.
508 176
12
Elektrociepłownia Chorzów „ELCHO“ S.A.
1 338 272
13
Żarnowiecka Elektrownia Gazowa Sp. z o.o.
1 013 081
14
Elektrociepłownia Zielona Góra S.A.
540 323
Общо
22 755 627
Източник: Решение за откриване на процедура.
(40)
Тази максимална сума е равна на компенсаторната разлика, изчислена за периода от 2006 до 2025 г., базираща се на хипотезата, че цените на енергийния пазар ще нарастват стабилно, но бавно от ниво дори по-ниско от настоящото до нивата, отчетени в Западна Европа. Съгласно този сценарий средната цена на електроенергията започва от около 22/MWh EUR през 2006 г., нараства бавно до 30/MWh EUR през 2015 г., след това нараства по-интензивно до 40/MWh EUR през 2018 г. и се стабилизира около тази сума, с известни колебания към по-високи и по-ниски стойности, до края на референтния период през 2025 г.
(41)
Компенсацията ще бъде изплатена от PSE или изцяло държавно дъщерно дружество и ще бъде финансирана чрез въвеждане на налог от потребителите пропорционално на техния абонамент за електропреносната мрежа. За да се финансира голямото първоначално плащане, PSE и/или неговото дъщерно дружество ще секюритизира приходите от налога.
3. ОСНОВАНИЯ ЗА ОТКРИВАНЕ НА ПРОЦЕДУРАТА
(42)
В решението си за откриване на процедура, с оглед оценяване на законопроекта, за който е постъпило уведомление, Комисията разгледа както елемента на държавна помощ на PPA, така и елемента на държавна помощ на компенсацията, изплащана в случай на прекратяване на PPA. Както е обяснено в точка 3 на решението за откриване на процедурата, тези два показателя са тясно свързани.
(43)
Съмненията, повдигнати в решението за откриване на процедурата, са обобщени в точки 3.1 и 3.2. по-долу. За по-подробна оценка Комисията се позовава на точка 3 от решението за откриване на процедурата.
3.1. Споразумения за закупуване на електроенергия
(44)
В предварителния си анализ Комисията зае становището, че PPA вероятно биха предоставили конкурентно предимство на договарящите производители на електроенергия, което вероятно би изкривило конкуренцията и повлияло на търговията между държавите-членки.
(45)
Комисията изрази становището, че PPA не представляват съществуваща помощ, тъй като - въз основа на Договора за присъединяване - нито едно PPA не е отговаряло на условията за една от трите категории помощи, които към датата на присъединяване са считани за съществуваща помощ по смисъла на член 88, параграф 1 от Договора за ЕО. (7)
(46)
В частност, първо, нито едно PPA (с изключение на сключеното с Elektrociepłownia Turów) не е влязло в сила преди 10 декември 1994 г. Второ, Комисията не е била уведомена за PPA по така наречената „междинна процедура“ и трето, нито едно PPA не е било посочено в списъка на съществуващите помощи, анексиран към Договора за присъединяване.
(47)
Комисията заяви, че тъй като не е била уведомена за PPA по силата на член 88, параграф 3 от Договора за ЕО, те представляват неправомерна помощ по смисъла на член 1, буква е) от Регламент (ЕО) № 659/1999 на Съвета от 22 март 1999 г. за установяване на подробни правила за прилагането на член 93 от Договора за ЕО. (8)
(48)
Комисията изрази становището, че условията на PPA поставят производителите на електроенергия, които са страни по PPA, в по-изгодни икономически позиции от другите производители на електроенергия, които нямат сключено PPA, и дружества в други подобни сектори, в които на пазарните участници дори не са били предлагани подобни дългосрочни споразумения. Поради това на тази предварителна основа беше счетено, че мярката предоставя избирателна привилегия на тези производители на електроенергия.
(49)
Комисията също така отбеляза, че енергийните пазари са отворени за конкуренция и че електроенергия се търгува между държавите-членки най-малко от влизането в сила на Директива 96/92/ЕО на Европейския парламент и на Съвета от 19 декември 1996 г. относно общи правила на вътрешния енергиен пазар. (9) Мерки, благоприятстващи дружества в енергийния сектор на една държава-членка, следователно бяха разглеждани като потенциално застрашаващи обхвата на дружества от други държави-членки по отношение на износ на електроенергия към тази държава-членка, или благоприятстващи износа на електроенергия към втората група от държави-членки.
(50)
Комисията също така изрази становището, че това предимство предоставя правомощия за използването на държавни ресурси, тъй като решението за сключване на PPA е резултат от държавна политика, провеждана посредством мрежовия оператор PSE, който изцяло се притежава от държавата. Съгласно съдебната практика на Съда на Европейските общности („Съда“), когато държавно дружество използва финансовите си средства по начин, който може да се счита за държавна дейност, този капитал следва да бъде се счита за държавен ресурс по смисъла на член 87, параграф 1 от Договора за ЕО. (10)
(51)
В резултат на това Комисията заключи, че PPA вероятно представляват държавна помощ за производителите на електроенергия по смисъла на член 87, параграф 1 от Договора за ЕО.
(52)
Освен това Комисията заяви, че методологията на невъзвръщаемите разходи следва да бъде приложена за анализиране на държавната помощ, получена от производителите на електроенергия. Въз основа на предоставените ѝ документи към дадения момент, Комисията изрази съмнение относно съвместимостта на PPA с критериите, изложени в методологията на невъзвръщаемите разходи.
(53)
Първо, Комисията изрази съмнение дали самите ръководни принципи на PPA, които изключват значителна част от пазара могат да се считат за съвместими с основните цели на методологията на невъзвръщаемите разходи, т.е. да ускорят хода на либерализацията на сектора чрез предоставянето на съответна компенсация на дружества на пазара, изправени пред нелоялна конкуренция.
(54)
Второ, Комисията изрази съмнение дали елементът на помощ, включен в PPA, е съвместим с подробните критерии на методологията на невъзвръщаемите разходи по отношение на изчисляването на допустими невъзвръщаеми разходи и определянето на подходяща компенсация.
3.2. Компенсация в случай на предсрочно прекратяване на PPA
(55)
В решението за откриване на процедурата Комисията използва същите доводи, като изложените по-горе, за да определи дали PPA съдържат елементи на помощ. Вследствие на това Комисията условно заключи, че елементите на помощ са били налице и в случаи на компенсация за предсрочно прекратяване на PPA. (11)
(56)
След това Комисията анализира съвместимостта на помощния елемент на компенсация с критериите, изложени в Методологията на невъзвръщаемите разходи.
(57)
Комисията изрази съмнение, че компенсацията е съвместима с детайлните критерии на Методологията на невъзвръщаемите разходи, що се отнася до изчисляването на приемливи невъзвръщаеми разходи и отпускането на съответната компенсация.
4. МНЕНИЯ ОТ ЗАИНТЕРЕСОВАНИТЕ СТРАНИ
(58)
След публикуването на решението за откриване на процедурата и в съответния срок или, в няколко случая, след удължаването на крайния срок, поискано от заинтересованите страни, Комисията получи мнения от:
а)
следните производители на електроенергия: Elektrociepłownia Rzeszów S.A. („Elektrociepłownia Rzeszów“), Electrabel SA и Electrabel Połaniec S.A. (наричани заедно „Electrabel“), Zespół Elektrowni Pątnów - Adamów - Konin S.A. и Elektrownia Pątnów II Sp. z o.o. (наричани заедно „PAK“), BOT Górnictwo i Energetyka S.A., BOT Elektrownia Opole S.A. и BOT Elektrownia Turów (наричани заедно „BOT“), Elektrociepłownia Chorzów „ELCHO“ Sp. z. o.o. Elektrociepłownia Kraków S.A („ECK“)., Elektrociepłownia Zielona Góra S.A. („ECZG“) и Elektrociepłownia Nowa Sarzyna Sp. z o.o. („ENS“);
б)
следните банкови институции, осигуряващи финансиране на производителите на електроенергия: Dresdner Bank AG London Branch, Bank Pekao S.A., WestLB AG London Branch (12) и WestLB AG (наричани заедно „Банките“);
в)
PSE.
(59)
Мненията, представени на Комисията от страните са много подобни, понякога на практика идентични. По тази причина, вместо да описва мненията на всяка от заинтересованите страни поотделно, Комисията ги групира в няколко общи категории (вижте по-долу).
4.1. Мнения по PPA
(60)
Заинтересованите страни се аргументират, че PPA следва да не бъдат разглеждани като „неизменно приложими след присъединяването“ по смисъла на приложение IV, параграф 3, алинея 1, буква в) към Договора за присъединяване. (14)
(61)
Заинтересованите страни твърдят, че мерките, установени във връзка със закона преди присъединяването следва да не бъдат разглеждани от Комисията след присъединяването. Това е в съответствие с общия принцип за липса на обратно действие. Не се предполага правилата за държавна помощ на Общността да бъдат прилагани до присъединяването.
(62)
Заинтересованите страни се позовават на предишни решения на Комисията (15), в които Комисията е заявила, че системи за помощ, които според тях са подобни на PPA, не са приложими след присъединяването.
(63)
По тяхно мнение, всяка помощ по PPA е следвало да бъде предоставена преди присъединяването. Годишните плащания все пак трябва да бъдат извършени, но не следва да се разглеждат като съставляващи нова помощ.
(64)
PPA са фиксирали количеството електроенергия, което трябва да бъде закупено от PSE, както и изкупната цена на електроенергия за договорния период. Поне в някои случаи, цените са били изчислени по такъв начин, че да не могат да надвишават предварително договореното между страните ниво или колебанията да бъдат ограничени в приемливи граници в сравнение с посочените пазарни цени, т.е. възможно най-обективния стандарт. Действителните цени са били дори по-ниски, в частност защото полският регулаторен орган е упражнявал непряк контрол върху тях. Сам по себе си, максималният риск за държавата също е ясно определен в PPA преди присъединяването.
(65)
Заинтересованите страни се аргументират, че дори ако PPA трябва да се приемат за държавна помощ по смисъла на член 87, параграф 1 от Договора за ЕО, тази държавна помощ следва да се разглежда като съществуваща помощ по смисъла на член 1 (б) от Регламент (ЕО) № 659/1999.
(66)
Заинтересованите страни са на мнение, че решение, определящо дали помощ, предоставена преди присъединяването и продължила след присъединяването следва да се разглежда като „нова помощ“ или „съществуваща помощ“ не следва да се основава единствено на приложение IV към Договора за присъединяване. Според заинтересованите страни ако такава помощ не се квалифицира като съществуваща помощ по приложение IV към Договора за присъединяване, тя все пак следва да бъде разглеждана в контекста на член 1 буква б), точки ii) до v) от Регламент (ЕО) № 659/1999.
(67)
Заинтересованите страни твърдят, че член 1, буква б), точка v) of Регламент (ЕО) № 659/1999 г. се прилага към PPA, и че следователно PPA представляват „съществуваща помощ“.
(68)
Освен това заинтересованите страни се аргументират, че последното изречение на член 1, буква б), точка v) от Регламент (ЕО) № 659/1999 не се прилага към PPA по три причини.
(69)
Първо, в съдебното решение Alzetta Mauro (17) Съдът постанови, че помощ, съществувала на определен пазар, който първоначално е бил затворен за конкуренция преди неговото либерализиране, следва да се разглежда като съществуваща помощ от момента на либерализиране. Според заинтересованите страни това решение се основава пряко на тълкуване на член 88, параграф 1 от Договора за ЕО и следователно има предимство пред Регламент (ЕО) № 659/1999.
(70)
Второ, във всеки случай, като се има предвид, че Регламент (ЕО) № 659/1999 на Съвета все още не е бил влязъл в сила при либерализирането на енергийния пазар съгласно Директива 96/92/ЕО или към момента на сключване на PPA, са се прилагали правилата, изложени в съдебното решение Alzetta Mauro, а не Регламент (ЕО) № 659/1999.
(71)
Трето, сравнение на формулировките на различните категории по член 1, буква б) от Регламент (ЕО) № 659/1999 води до заключението, че член 1, буква б), точка v) се прилага само за схеми на държавна помощ, тъй като индивидуалната помощ не е упомената изрично.
(72)
В подкрепа на това твърдение заинтересованите страни също така изтъкват и факта, че PPA са споразумения от частното право, за разлика от държавните мерки. Според заинтересованите страни, би било погрешно ако договор, законно и действително сключен преди присъединяването на Полша към Европейския съюз и либерализацията следва да стане недействителен след присъединяването. Заинтересованите страни са на мнение, че това би било експанзивно и ретроактивно тълкуване на правилата на Договора за ЕО относно държавната помощ, което е несъвместимо с международно признатите принципи на правна сигурност и законови очаквания.
(73)
Следните мнения бяха внесени от банките.
(74)
Банките се аргументират, че мярката не може да бъде вменена като задължение на държавата, а на PSE. Като се има предвид състоянието на полския енергиен сектор към момента на сключване на PPA, единствената възможност за PSE е била да сключи дългосрочни договори. Такъв щеше да бъде случаят и ако PSE беше частен оператор на пазара. Следователно сключването на PPA е било в интерес както на държавата, така и на страните по споразуменията, вместо държавата да наложи политическо решение на PSE.
(75)
Повечето от заинтересованите страни се аргументират, че PPA не предоставят никакви икономически предимства.
(76)
Заинтересованите страни отправят критики към предварителното заключение на Комисията, че цените, утвърдени с PPA, са по-високи от пазарните цени на едро. Според заинтересованите страни, в решението за откриване на процедура Комисията не е изяснила за кой пазар и за кои цени се отнася решението. В частност, полският енергиен пазар не е бил отворен до декември 1999 г., до който момент много PPA вече са били сключени. По мнение на заинтересованите страни, системните връзки между Полша и другите страни вече са били претоварени към този момент. Комисията погрешно се е позовала на цена, отчетена в Гърция през 2003 г., т.е. в абсолютно различен географски и времеви контекст.
(77)
Енергията, продавана по PPA, не може да се сравнява с енергията, продавана без PPA, дори в Полша. Първата спазва съвременните екологични стандарти, докато втората е произведена чрез не толкова екологични методи, които „изхвърлят“ (19) капацитетния си излишък с минимална печалба, по различни механизми, никой от които не гарантира цени, които покриват както постоянните, така и променливите разходи. Производителите на електроенергия, работещи без PPA, също са били субсидирани и не се е изисквало да модернизират оборудването си, за разлика от производителите на електроенергия с PPA. Във всеки случай на тях им е било невъзможно да произвеждат достатъчно електроенергия, за да покрият цялото търсене в Полша, особено през 1997-1998 г.
(78)
Според заинтересованите страни PPA следва да се анализират в контекста на обстоятелствата, преобладаващи към момента на сключването им, т.е. централизирана, регулирана енергийна система с един потребител, а не либерализирана система с енергиен пазар на едро.
(79)
PPA са били единственият начин да се осигурят инвестиции, отговарящи на изискванията в енергийния сектор в Полша (в частност модернизация на цялата система, опазване на околната среда и сигурност на електроснабдяването). Банките са изискали PPA да служат като допълнително обезпечение за техните заеми. Прилагането на принципа на частния инвеститор е означавало да се вземат предвид тези изисквания и единственият начин те да бъдат изпълнени е бил чрез PPA. Заинтересованите страни отбелязват, че PPA налагат задължения за инвестиции и наличност на производителите на електроенергия.
(80)
Заинтересованите страни се аргументират, че поведението на PSE при сключването на PPA не следва да бъде анализирано от гледна точка на това дали ще се постигне краткосрочна печалба, а дали е осигурена възвръщаемост на дългосрочните инвестиции и - от гледна точка на мрежовия оператор - дали се гарантира стабилна сигурност на доставките и освобождаване от общите задължения за обществени услуги. Заинтересованите страни заявяват, че PPA са сключени чрез прозрачна и открита тръжна процедура, проведена по недискриминационен начин и довела до най-ниската възможна цена. Според заинтересованите страни, от съдебната практика на Съда на Европейските общности следва, че това само по себе си е достатъчно за изключване на икономическо предимство. (20) Преди стартирането на тръжната процедура за PPA е бил направен анализ на най-ниската цена с цел съставяне на списък с инвестиционни приоритети в сектора.
(81)
Заинтересованите страни също така се аргументират, че тъй като PSE е работила в рамките на регулирана енергийна система, нейното поведение не може да се сравнява с поведението на дружества, работещи при нормални пазарни условия. Следователно поведението на PSE следва да се оцени във връзка с обективни и доказуеми елементи, които, според заинтересованите страни, представляват разходите, направени от производителите на електроенергия. (21) Поведението на PSE е съвместимо с принципа на частния инвеститор, тъй като PPA не покриват нищо друго освен постоянните разходи плюс променливите разходи и разумен марж на печалба.
(82)
Смята се, че е общоприета практика операторите в този сектор да сключват дългосрочни договори като PPA. Твърди се, че това е обичайна форма на споделяне на риска между производителите на електроенергия и купувачите. Дългият срок на договора не следва да бъде тълкуван сам по себе си като предимство. Заинтересованите страни цитират редица примери: договор между Electricité de France и Péchiney във Франция, два договора между Redes Energéticas Nacionais и Turbogás и Electricidade De Portugal и Pego в Португалия и договори, сключени от Northern Ireland Electricity в Обединеното кралство. Заинтересованите страни също така се позовават на договора „IASB“, но предоставените справки бяха неточни и Комисията не можа да намери документа. (22) Заинтересованите страни твърдят, че Комисията не е изразила резерви относно продължителността на тези договори, въпреки че тя е най-малко 15 години. Заинтересованите страни заявяват, че дългосрочните договори също така са общоприета практика в САЩ, но не предоставят специфични примери.
(83)
Заинтересованите страни също така заявяват, че PPA не гарантират възвръщаемост на инвестициите. PSE и регулаторните органи са си запазили правните средства за ограничаване на приходите от инвестициите. В частност, регулаторните органи могат да преразглеждат цените и да отхвърлят прекомерни или неоправдани цени. PSE не винаги е използвала пълния капацитет на електроцентралите и е включвала приходи от подобрения на ефективността в изчисленията на цените на електроенергията в договорите. Електроцентралите носят и редица рискове, свързани например с финансиране, изграждане, експлоатация и поддръжка.
(84)
Твърди се, че тъй като PPA не осигуряват никакво икономическо предимство, те не представляват държавна помощ по смисъла на член 87, параграф 1 от Договора за ЕО.
(85)
Заинтересованите страни, които са частна собственост, също така се аргументират, че дори ако PPA съдържат някакво икономическо предимство, стойността на това икономическо предимство щеше да се отрази на продажната цена, договорена към момента на приватизацията на електроцентралата. PPA са били необходими за провеждането на приватизацията, като една от основните предпоставки за приватизационните споразумения на тези електроцентрали. Заинтересованите страни твърдят, че вследствие на съдебните решения на Banks (23) и Falck на Съда на Европейските общности, обстоятелствата във връзка с горното изключват всякакъв елемент на икономическо предимство чрез PPA.
(86)
Заинтересованите страни се аргументираха, че производителите на електроенергия, които са страни по PPA предоставят услуги от общ икономически интерес („SGEIs“).
(87)
държавната помощ по PPA, ако има такава, отговаря на четирите кумулативни критерии, формулирани от Съда в съдебно решение по дело C-280/00 („съдебното решение Altmark“). (25)
(88)
Първо, на производителите на електроенергия, които са страна по PPA, ще бъде поверено доставянето на SGEI. Това следва от член 1, параграф 2 от полския Закон за енергетиката от 1997 г., който гласи, че държавата трябва да осигури постоянна и непрекъсната доставка на електроенергия на крайните потребители по начин, който е технически и икономически оправдан, с необходимото спазване на изискванията за опазване на околната среда. Заинтересованите страни също така считат разнообразяването на доставките на гориво и намаляването на емисиите от азотен оксид в близост до населените места като SGEI, които са задължени да предоставят. Държавите-членки имат широки граници на свобода на действие да определят кои услуги представляват SGEI. По-точно Директива 96/92/ЕО дава възможност сигурността на доставките да се разглежда като SGEI, което се потвърждава от практиката за вземане на решения на Комисията. Опазването на околната среда, включително енергийната ефективност и опазването на климата, също бяха признати за SGEI в Директива 2003/54/ЕО на Европейския Парламент и на Съвета от 26 юни 2003 г. относно общите правила за вътрешния пазар на електроенергия и отменяща Директива 96/92/ЕО. (26) Сами по себе си PPA се считат за правен инструмент, използван от държавата, за да възложи на производителите на електроенергия горепосочените SGEI, както се потвърждава и от критериите за оценка на офертите.
(89)
Второ, PPA, включително приложенията, формулират точни правила, определящи компенсация за разходите за SGEI от началото. Това е част от преговорите по PPA. Определени PPA бяха изменяни няколко пъти, дори след присъединяването на Полша към Европейския съюз, но това не повлия значително върху нормите за компенсация или предвидените суми.
(90)
Трето, компенсацията, платена на база PPA, не надхвърля разходите на предлаганите SGEI. PPA единствено покриват разходите за производството на закупуваната електроенергия (например разходи за изграждане, капиталови разходи, постоянни и променливи разходи за експлоатация и поддръжка, административни разходи) и разумен марж на печалбата.
(91)
Четвърто, SGEI бяха поверени на дружества, подбрани чрез открита, конкурентна и недискриминационна тръжна процедура за сключване на PPA.
(92)
В контекста на горното, заинтересованите страни заключават, че PPA изпълняват четирите кумулативни критерия, посочени в съдебното решение Altmark и следва да се счита, че те не представляват помощ по смисъла на член 87, параграф 1 от Договора за ЕО.
(93)
Заинтересованите страни също така се аргументират, че дори ако се приеме, че PPA не изпълняват четирите кумулативни критерия на съдебното решение Altmark, те въпреки това могат да бъдат обявени за съвместими с общия пазар съгласно член 86, параграф 2 от Договора за ЕО.
(94)
Както е посочено в съображение 88, PPA предоставиха на производителите на електроенергия SGEI, чието естество е формулирано в полското законодателство. PPA се считат за необходимо средство, което гарантира предоставяне на SGEI; в противен случай не биха могли да бъдат намерени подходящи източници на финансиране за развитие на електроцентралите. Помощта по PPA е пропорционална на целта да се получи SGEI, тъй като не покрива повече от пълните разходи за производството на електроенергия, плюс разумен марж на печалба. Накратко, предвид силно ограничения брой системни връзки между полската електропреносна мрежа и други електропреносни мрежи в Европейския съюз, помощта не би могла да повлияе на развитието на търговията между държавите-членки в степен, противоположна на общия интерес.
(95)
Заинтересованите страни считат, че системата на PPA не включва елемент на избирателност.
(96)
Според заинтересованите страни, не може автоматично да се приеме, че мярка, която благоприятства само един сектор на икономиката, е избирателна. Заинтересованите страни се аргументират, че Комисията следва винаги да определя съответния географски и продуктов пазар. След това Комисията следва да определи конкурентите на получателите на мярката за помощ на този пазар, така че да определи дали мярката е избирателна. В този конкретен случай, тръжната процедура за избор на страните по PPA е била отворена, прозрачна и недискриминационна, което означава, че не е имало избирателност.
(97)
Заинтересованите страни също така се аргументират, че специфичните за сектора мерки могат да не бъдат избирателни, ако са изцяло резултат от пазарните сили. Мерките, разгледани от Съда в съдебното решение Van der Kooy (28) са типичен пример за неизибирателни мерки от този тип.
(98)
Заинтересованите страни също така изтъкват, че решението за сключване на PPA е взето не от държавата, а от PSE. Критерият за избирателност следва да се замени от принципа на частния инвеститор.
(99)
Заинтересованите страни се аргументират, че Комисията е следвало да проучи дали PPA изкривяват конкуренцията или засягат търговията между държавите-членки към момента на тяхното сключване.
(100)
PPA са били сключени в момент, когато на полския енергиен пазар не е имало конкуренция. Към този момент Директива 96/92/ЕО не е била приложима за Полша. Полша е била на много ранен етап от преговорите си за членство в ЕС - не е бил определен дори окончателен график за присъединяване. Цените към този момент са били изцяло регулирани, включително цените за производителите на електроенергия, които не са били страна по PPA. Така че PPA не могат да бъдат разглеждани като изкривяващи конкуренцията към дадения момент.
(101)
Заинтересованите страни също така отбелязват, че Полша не е била държава-членка на Европейския съюз по времето, когато са сключени PPA. Освен това, капацитетът за свързване между Полша и съседните ѝ страни е бил ограничен и електроенергията, произведена по PPA, е била по-скъпа от електроенергията, произведена извън PPA. По същество, не може да се твърди, че PPA са повлияли на търговията между държавите-членки по времето на тяхното сключване.
(102)
Заинтересованите страни се аргументират, че ако PPA са държавна помощ, те биха били обявени за съвместими с общия пазар съгласно член 87, параграф 3, буква a) от Договора за ЕО.
(103)
Заинтересованите страни се аргументират, че PPA не могат да се разглеждат като оперативна помощ. Оперативната помощ (за разлика от инвестиционната помощ) е „помощ, предназначена да освободи предприятие от разходите, които то обикновено реализира при ежедневното си управление или обичайните си дейности.“ Плащанията по PPA не могат да се разглеждат като представляващи такава помощ. Те представляват цената, платима за предоставяните по бизнес договор стоки или услуги. Освен това, целта на PPA е да направят възможно осъществяването на инвестиционен проект, което показва, че те са инвестиционни (а не оперативни) мерки.
(104)
Заинтересованите страни също така са на мнение, че Комисията следва да признае съществуването на извънредни условия, които биха могли да доведат до разрешение за отпускане на оперативна помощ в такъв случай. Състоянието на полския енергиен сектор през деветдесетте години на 20 век трябва да бъде разгледано внимателно. Несъмнено, Полша може да се разглежда като един от регионите, посочени в член 87, параграф 3, буква a) от Договора за ЕО. Някои от въпросните производители на електроенергия са били разположени в региони, където прекратяването на дейността им би имало значително въздействие върху общността като цяло. PPA също така са насърчили развитието на енергийния сектор в Полша и на икономиката като цяло, предвид значението на този сектор.
(105)
Заинтересованите страни се аргументират, че ако PPA представляват държавна помощ, те биха били счетени за съвместими с общия пазар съгласно член 87, параграф 3, буква б) от Договора за ЕО.
(106)
Според заинтересованите страни, към момента на сключване на PPA състоянието на полския енергиен сектор е създавало сериозни нарушения в полската икономика. Твърди се, че PPA са били начин да се отстранят тези сериозни нарушения.
(107)
Заинтересованите страни се аргументират, че ако PPA представляват държавна помощ, те биха могли да бъдат обявени за съвместими с общия пазар съгласно член 87, параграф 3, буква в) от Договора за ЕО.
(108)
В това отношение заинтересованите страни са на мнение, че PPA не следва да бъдат анализирани в контекста на Методологията на невъзвръщаемите разходи, тъй като те не са предназначени да компенсират тези разходи. Вместо това PPA следва да бъдат анализирани пряко в контекста на член 87, параграф 3, буква в).
(109)
Заинтересованите страни твърдят, че PPA са проектирани да направят възможно развитието на полския енергиен сектор чрез привличането на чужди инвестиции в модерни, екологични електроцентрали. В това си качество целта на PPA е била да „улеснят развитието на определени икономически дейности.“
(110)
Заинтересованите страни също така твърдят, че PPA са имали малко влияние върху търговията с електроенергия между държавите-членки. По технически причини системните връзки между Полша и други страни са били ограничени. Вносът е бил изправен пред технически бариери, а възможностите за износ са били максимално използвани, така че не може да се твърди, че PPA са представлявали ограничение в тази насока. Според заинтересованите страни, в първоначалния си доклад за енергийния пазар, (33) Комисията не е определила PPA като пречка за интеграцията на европейските енергийни пазари. Заинтересованите страни заключават, че PPA не са оказвали „неблагоприятно въздействие върху търговските условия до степен, противоположна на общите интереси.“
(111)
Заинтересованите страни също така се аргументират, че PPA е следвало да бъдат анализирани в контекста на насоките на Общността относно държавната помощ за опазване на околната среда, (34) като се има предвид факта, че PPA са били специално изготвени да приведат електроцентралите в Полша в съответствие с изискванията на Директива 2001/80/ЕО на Европейския парламент и на Съвета от 23 октомври 2001 г. за ограничаване на емисиите на определени замърсители във въздуха, изпускани от големи горивни инсталации. (35)
(112)
Заинтересованите страни се аргументират, че PPA следва да бъдат разгледани в съответствие с процедура за държавна помощ № PL 1/03, (37) която беше предприета от Комисията при прилагане на временните механизми, предвидени в Договора за присъединяване.
(113)
Дело № PL 1/03 касае уведомлението от страна на Полша за първоначалната версия на законопроекта за прекратяване на PPA. Заинтересованите страни считат, че при разглеждането на уведомлението Комисията вероятно е стигнала до същото заключение за връзката между PPA и първоначалната версия на законопроекта, както за връзката между PPA и законопроекта, а именно, че PPA и законопроектът са „тясно свързани“.
(114)
Според заинтересованите страни логичното заключение е, че Комисията е следвало да анализира PPA по същата процедура, която е използвала за анализа на първоначалната версия, т.е. процедура № PL 1/03, точно както е постъпила в настоящия случай.
(115)
Заинтересованите страни отбелязват, че решението за откриване на процедурата също така отменя решението на Комисията по дело PL 1/03. Комисията обоснова това отменящо решение въз основа на това, че Полша не е успяла да приложи първоначалната версия на законопроекта преди присъединяването и следователно процедурите, формулирани в Договора за присъединяване не се прилагат по отношение на него. Заинтересованите страни се аргументират, че по този начин се пренебрегва присъщата взаимовръзка между първоначалния законопроект и PPA. За разлика от първоначалния законопроект, PPA биха останали в обхвата на процедурите, изложени в Договора за присъединяване. Комисията е следвало да продължи да анализира PPA съгласно процедура № PL 1/03, т. е. по процедурите съгласно Договора за присъединяване, и не е следвало да открива нова процедура по Договора за ЕО.
(116)
Заинтересованите страни се аргументират, че прекратяването на PPA означава, че те са лишени от техните права (39) (без съответната компенсация). (40)
4.2. Мнения по законопроекта
(117)
Само ELCHO, банките и PAK представиха мнения по законопроекта.
(118)
Заинтересованите страни повториха своята гледна точка, че PPA не представляват икономическо преимущество (вижте по-горе). Те се аргументират, че като следствие изплащането на справедлива компенсация за прекратяването също не може да представлява предимство. Заинтересованите страни се позовават на съдебното решение Asteris. (41) Те се аргументират, че компенсацията, платена съгласно законопроекта, е сходна с компенсаторните щети и в допълнение е гарантирана от частното международно право и член 10 Договора за енергийната харта.
(119)
Заинтересованите страни също така се аргументират, че законопроектът не включва държавни ресурси, тъй като парафискалният налог, който ще го финансира, не минава през PSE, а през един или повече частни оператори или дружества.
(120)
Заинтересованите страни също така се аргументират, че законопроектът може да се счита за съвместим с Договора за ЕО в контекста на член 87, параграф 3, букви от a) до в) и член 86, параграф 2. В това отношение заинтересованите страни се позовават на същите аргументи като тези, използвани при дискусията за съвместимостта на PPA с тези разпоредби на Договора.
(121)
Относно съвместимостта на законопроекта с методологията на невъзвръщаемите разходи, банките се аргументират, че този метод е бил създаден и приет в напълно различен контекст. Целта на методологията на невъзвръщаемите разходи е била да разреши проблема как да се възстановят невъзвръщаемите разходи след либерализацията. За разлика от това законопроектът е взел предвид обстоятелствата, преобладаващи в Полша към момента на сключване на PPA. Банките възразяват срещу факта, че в решението си за откриване на процедурата Комисията е окачествила определени електроцентрали в Полша като „неефективни“ и е направила опит да анализира дали проектозаконът би довел до поддържане на нивото на приходите, гарантирано преди либерализацията. Според банките подобна логика би довела до обявяването за неефективни на всички електроцентрали, изградени преди присъединяването на нова държава-членка към Европейския съюз, и впоследствие всеки договор, сключен с тези електроцентрали автоматично би бил считан за включващ държавна помощ. На свой ред това би довело до важното заключение, че всички договори трябва да бъдат прекратени към датата на присъединяване и след това предоговорени. Това не би имало правен или икономически смисъл. Банките добавят, че Комисията не е предоставила никакви убедителни или конкретни доказателства, че електроцентралите са неефективни.
(122)
Накратко, според банките, Комисията е посочила погрешна разлика между електроцентралите, които са били завършени или почти завършени към момента на присъединяване, и останалите. По този начин Комисията е пренебрегнала факта, че компенсациите трябва да бъдат изчислени във връзка с установените правила на националното и международното право. Според банките цената, която нов участник е готов да плати за да навлезе на пазара, няма връзка с тези изчисления.
5. МНЕНИЯ НА ПОЛША ПО РЕШЕНИЕТО ЗА ОТКРИВАНЕ НА ПРОЦЕДУРАТА
5.1. Мнения по PPA
(123)
Полша е на мнение, че държавата има задължение да гарантира енергийна сигурност, което включва сигурност на енергийните доставки, с необходимото внимание към екологичните изисквания.
(124)
Полша се аргументира, че PPA са били единственият начин за изпълнение на това задължение в Полша по времето, когато са били сключени договорите. За модернизирането на полския енергиен пазар са били необходими значителни инвестиции, а самите енергийни дружества са имали много ограничени ресурси. Банките са обвързали отпускането на заеми с условие за определено ниво от приходи, което се гарантира за определен период. PPA са били разглеждани като допълнителна гаранция за тези заеми.
(125)
PSE е било единственото лице, което е било в състояние да осъществи PPA. При анализа на поведението на това дружество трябва да се има предвид, че основният мотив на държавата не е да генерира печалба, а да изпълни своите задължения от гледна точка на общите интереси.
(126)
Полша се аргументира, че тъй като PPA са били сключени чрез открита, прозрачна и недискриминационна тръжна процедура, държавното участие в тях следва да се разглежда като представляващо пазарната цена за изпълнението на задължение от обществен интерес, което води до заключението, че не е включен елемент на държавна помощ. Това е съвместимо с концепцията за публично-частно партньорство, която Комисията насърчава.
(127)
Според Полша PPA са сключени при пазарни условия и формата им отразява по-специално кредитните условия, предлагани от банките на производителите на електроенергия.
(128)
Освен това Полша се аргументира, че тъй като концепциите за SGEI и публично-частно партньорство винаги касаят определен сектор, PPA не могат да бъдат разглеждани като твърде специфични за сектора инструменти.
(129)
Полша също така се аргументира, че в случаите на приватизиране на електроцентрали при продажната цена е взета предвид стойността на PPA. Следователно това изключва всеки елемент на икономическо предимство, което е един от кумулативните елементи за определяне на държавна помощ.
(130)
Полша също така е на мнение, че PPA не представляват помощ, която е все още приложима след присъединяването. Полша разглежда PPA като индивидуална помощ и заявява, че тяхното изпълнение, дори след присъединяването, не е нищо повече от трансфер на помощ, предоставена преди присъединяването. PPA също ясно показват максималното излагане на риск на държавата.
(131)
Полша заявява в своето становище, че методологията на невъзвръщаемите разходи не може да бъде прилагана за самите PPA. Тя е приложима само след като PPA са били прекратени.
(132)
В заключение полските власти оспорват становището, че PPA гарантират сигурна цена за електроенергия за определен период. Полша се аргументира, че вместо това PPA гарантират покриването на разходите за генериране на електроенергия и предвиждат малък марж на печалба до степен, необходима за погасяването на дълга. Според Полша в съответствие с пазарните икономически принципи цената на продукт или услуга следва винаги да отразява капиталовите разходи за финансиране на инвестицията.
5.2. Мнения по законопроекта
(133)
Полша отговори на съмненията на Комисията по законопроекта, както са изразени в решението за откриване на процедурата, като предложи изменен вариант на законопроекта. Законопроектът влезе в сила на 4 август 2007 г. и затова е наричан по-долу „Закона“.
(134)
Що се отнася до държавната помощ, по-долу е дадено описание на точките, по които новата версия на закона се различава от оригиналната версия, както е описана в раздел 2.2.
(135)
Списъкът на получателите на помощта и максималната сума на компенсацията са били изменени. Новият списък на компенсаторни суми за невъзвръщаеми разходи за потенциални получатели е, както следва:
Таблица 3
Компенсационни нива в изменения закон
(в 1000 PLN)
Име на получателя
Максимална компенсация
BOT Górnictwo i Energetyka S.A.
4 536 851
Południowy Koncern Energetyczny S.A.
1 479 745
Elektrownia Kozienice S.A.
623 612
Zespół Elektrowni Dolna Odra S.A.
633 496
Zespół Elektrowni Pątnów-Adamów-Konin Pątnów II
1 377 880
Elektrociepłownia Kraków S.A.
0
Elektrociepłownia Rzeszów S.A.
297 415
Elektrociepłownia Nowa Sarzyna Sp. z o.o.
777 535
Elektrociepłownia Lublin Wrotków Sp. z o.o.
425 263
Elektrociepłownia Chorzów „ELCHO“ S.A.
888 581
Elektrociepłownia Zielona Góra S.A.
464 297
Elektrociepłownia Gorzów S.A.
72 755
Общо
11 577 430
Източник: допълнение 2 към закона, както е предоставен от Полша.
(136)
При сравнение със списъка в таблица 2, измененият списък на получателите:
а)
вече не включва Electrabel Połaniec S.A. и Dalkia Poznań Zespół Elektrociepłowni S.A., тъй като техните PPA междувременно са изтекли;
б)
вече не включва Żarnowiecka Elektrownia Gazowa Sp. z o.o., тъй като PPA за тази електроцентрала е бил прекратен преди да завърши изграждането на електроцентралата;
в)
вече включва Elektrociepłownia Gorzów S.A., която получи право да кандидатства за плащанията съгласно законопроекта.
(137)
Elektrociepłownia Kraków S.A. остава с право да кандидатства за плащанията в съответствие със закона, но с максимално ниво на компенсация равно на нула.
(138)
Основните правила, ръководещи изчисляването на максималната компенсаторна сума за невъзвръщаемите разходи, описани в таблица 3 по-горе, са изложени в член 27 от закона.
(139)
Максималните компенсаторни суми са били изчислени като разлика между:
а)
Необезценени инвестиционни разходи за 2007 г., които не са обхванати от инвестиционна помощ и
б)
част от паричния поток на дружеството, което то ще е в състояние да използва, за да покрие инвестиционните си разходи.
Инвестиционните разходи са нетната балансова стойност на дълготрайните активи съгласно член 27, параграф 1 от закона. Необезценените инвестиционни разходи са балансовата стойност на дълготрайните активи след приспадане на тяхната обезценена стойност.
Впоследствие от тази сума се приспадат следните суми:
-
остатъчната балансова стойност на електроцентралата към датата, на която първоначално е планирано да изтече PPA (ако има такава), и
-
общата сума на субсидиите и отписаните суми, касаещи до активите.
Максималната сума е изчислена от 2007 г. до датата на изтичане на PPA за всяка електроцентрала.
(140)
При изчисляването на компенсаторните суми са били взети предвид само онези инвестиции, които са били завършени или пред завършване към датата на присъединяването на Полша към Европейския съюз. „Инвестиции пред завършване“ означава инвестиции, за които е било икономически по-изгодно да бъдат завършени и експлоатирани, отколкото да се спре изграждането. Оценката е била проведена към датата на присъединяването на Полша към Европейския съюз.
(141)
Бъдещите парични потоци са били изчислени въз основа на същия тип пазарни прогнози, като тези, описани в решението за откриване на процедурата. Полските власти подкрепиха своите прогнози.
(142)
Законът вече не предвижда голямо първоначално плащание; вместо това има годишни вноски със система от преимущества, които в частност вземат предвид дълговете на производителите на електроенергия. Механизмът, създаден за да адаптира компенсаторните суми към реалните промени в цените на електричеството, е бил разширен до първоначално планираното прекратяване на всяко PPA. Това съответства на периода, предвиден в съображение 139, използван за изчисление на максималните компенсаторни суми за всяко дружество.
(143)
Законът гласи, че получателите на компенсации няма да получат помощ за оздравяване или преструктуриране за период от десет години след последното компенсаторно плащане за невъзвръщаеми разходи, осигурено от закона.
(144)
Законът също така предвижда нова категория невъзвръщаеми разходи за производителите на електроенергия, посочени в таблица 3, които са сключили дългосрочен договор за доставка на природен газ, съдържащ клауза за неустойка, свързана с експлоатацията на електроцентралата съгласно нейното PPA. Дългосрочните договори с клауза за неустойка са договори, в които купувачът се задължава да закупи определено количество природен газ за всяка година от договора на цена, определена чрез формула, и дължи неустойка, ако не закупи въпросното количество.
(145)
Максималната компенсация за тези категории невъзвръщаеми разходи е равна на максималния обем електричество, което съответната електроцентрала може да произведе от природния газ, договорен с условие за неустойка, умножено по приблизителната разлика между цената за единица енергия от този газ и средната цена за единица електроенергия от въглищата, необходими за производството на същото количество електроенергия, и по коефициент, отразяващ съотношението между средните разходи за единица електроенергия от газ от полските газови находища и средната цена за единица електроенергия от газ, използван от електроцентралите, които не използват газ от полските газови находища (ако съответната електроцентрала не използва полски газ).
(146)
Следващата таблица показва максималните компенсаторни плащания, свързани с договори с клауза за неустойка, съгласно закона:
Таблица 4
Максимална компенсация за невъзвръщаеми разходи, свързани с договори с клауза за неустойка
(в 1000 PLN)
Производител на енергия
Максимална компенсация
Elektrociepłownia Rzeszów S.A.
124 395
Elektrociepłownia Lublin Wrotków Sp. z o.o.
191 480
Elektrociepłownia Nowa Sarzyna Sp. z o.o.
340 655
Elektrociepłownia Zielona Góra S.A.
313 477
Elektrociepłownia Gorzów S.A.
35 273
Общо
1 005 280
Източник: допълнение 2 към закона, както е предоставен от Полша.
(147)
Въведе се механизъм за актуализиране на действителните компенсации, отпускани всяка година на всеки от тези производители на електроенергия за невъзвръщаеми разходи, свързани с договори с клауза за неустойка.
(148)
Действителната компенсация за дадена година включва два компонента:
а)
първо, сума, равна на действителното количество електроенергия, произведена за дадена година от съответната електроцентрала от природния газ, получен по договора с клауза за неустойка, умножена по разликата между реалната цена за единица електроенергия от природния газ, закупен по договора с клауза за неустойка и реалната средна цена за единица електроенергия от количеството въглища, необходимо за производството на същото количество електроенергия в същата година, минус разликата между средната цена на дребно за единица електроенергия, начислявана от съответния производител на енергия през тази година и средната цена на дребно за единица електроенергия, начислявана от производители на електроенергия от твърди горива през същата година (когато тази разлика е отрицателна, тя не се взема предвид в изчисленията). Коефициентът, отразяващ съотношението между средните разходи за единица електроенергия от природен газ от полските газови находища и средните разходи за единица електроенергия от газ, използван от производителите на електроенергия, които не използват газ от полските газови находища (ако съответният производител на електроенергия не използва полски газ), също се прилага;
а)
второ, сума, равна на действителните неустойки, платени от съответния производител на енегия през същата година за природен газ, договорен с клауза за неустойка, който не е бил закупен.
(149)
За всеки производител на енергия сумата на действителната годишна компенсация, изчислена в съответствие с методологията, изложена в съображение 148, не може да надвишава максималната компенсаторна сума, предвидена в таблица 4. Всички компенсаторни плащания за невъзвръщаеми разходи, свързани с договори с клауза за неустойка, се прекратяват при превишаване на тази максимална сума. Във всеки случай плащането се прекратява най-късно когато прекратеното PPA е било предвидено да изтече.
(150)
Горепосочените разпоредби се прилагат само за количества природен газ, придобити по договори с клауза за неустойка, които вече са били сключени към момента на присъединяването на Полша към Европейския съюз. Допълнителни количества природен газ, договорени с клауза за неустойка от същия производител на енергия след присъединяването не отговарят на изискванията за компенсации. Освен това, ако количеството природен газ, придобито по договора с клауза за неустойка, е намалено след присъединяването, това намаляване се отразява в компенсаторните плащания.
6. ОТГОВОР НА ПОЛША НА МНЕНИЯТА ОТ ЗАИНТЕРЕСОВАНИТЕ СТРАНИ
(151)
Полша е на мнение, че PPA не следва да бъдат разглеждани като държавна помощ от Комисията. При все това, ако те трябва да се считат за държавна помощ, то те би следвало да се третират като помощ, неприложима след присъединяването.
(152)
Полша отбеляза, че освобождаването от задължението за представяне на тарифи на председателя на службата за енергийно регулиране за одобрение е било планирано с цел насърчаване на производителите на електроенергия да действат като пазарни оператори и да ограничат разходите за производство на електроенергия.
(153)
Полша подчертава, че сключването на PPA е било предшествано от тръжна процедура, която е била открита, недискриминационна и адресирана към всички производители на електроенергия (както публични, така и частни). Комисията също така беше помолена да отбележи, че някои PPA са били свързани с приватизацията и че цената на приватизираното предприятие е отразявала факта, че е сключено PPA.
(154)
Ако Комисията счете, че PPA представляват държавна помощ, Полша смята, че помощта не трябва да бъде квалифицирана като оперативна помощ, тъй като на практика тя е била свързана с изпълнението на обществените задължения, възложени на производителите на електроенергия. PPA бяха съставени така, че да осигурят сигурност на доставката.
(155)
Полша отново повтори становището си, че PPA не следва да бъдат оценявани в контекста на методологията на невъзвръщаемите разходи; методологията трябва да бъде използвана само за разходи, реализирани когато държава-членка не изпълни своите задължения и гаранции към производителите на електроенергия.
7. ОЦЕНКА ОТ КОМИСИЯТА
(156)
Както се отбелязва в съображение 133, полските власти са представили закона на Комисията като част от настоящата процедура, за да бъде оценен в съответствие с правилата за държавна помощ. Законът предвижда компенсации, свързани с предсрочното прекратяване на PPA и следователно не може да бъде отделен от самите PPA. В своето решение за откриване на процедурата, Комисията е изразила съмнение относно възможни елементи на държавна помощ и съвместимостта на PPA със законодателството за държавна помощ. PPA все още са в сила към дата на настоящото решение. Следователно Комисията има задължението да оцени PPA, описани в допълнение 1 към закона.
7.1. По отношение на PPA
7.1.1. Съществуване на държавна помощ по смисъла на член 87, параграф 1 от Договора за ЕО
(157)
По-долу Комисията анализира всеки от четирите кумулативни критерия, които съставляват определението за държавна помощ по смисъла на член 87, параграф 1 от Договора за ЕО: участието на държавни ресурси, съществуването на икономическо предимство, избирателността на преимуществото и въздействието върху търговията.
(158)
Важно е този анализ да определи времето, по което са разгледани тези критерии и което в резултат ще бъде взето предвид при оценката на държавната помощ на PPA.
(159)
В своите мнения заинтересованите страни приведоха аргументи (във връзка с няколко критерии за оценка), че Комисията следва да разгледа само обстоятелствата, преобладаващи при подписването на PPA. Изводите на този анализ след това биха били приложени върху целия срок на действие на всяко PPA, поне до неговото значително изменение.
(160)
Вярно е, че при провеждането на анализ за определянето на съществуването на помощ в определен случай, Комисията трябва да разгледа преобладаващите обстоятелства към момента, когато мярката е влязла в сила.
(161)
Това, обаче, не означава, че оценката на четирите критерия в определението за държавна помощ трябва да бъде ограничена до точния момент, в който е отпусната помощта. Ако от самото начало помощта е била отпусната за дълъг период от време под формата на последователни плащания - а не под формата на еднократно плащане - Комисията трябва да определи дали тя отговаря на критериите за целия планиран срок на мярката.
(162)
В настоящия случай Комисията е достигнала до заключението, че изводите от оценката са еднакви, независимо дали PPA се считат за държавна помощ към момента на сключването им. Ако Комисията беше на мнение, че четирите критерия за помощ са били налични към момента на сключване на PPA, мярката трябваше да бъде оценена в съответствие с Договора за присъединяване. В резултат на тази оценка (точка 7.1.2 по-долу), мярката би представлява нова помощ, считано от 1 май 2004 г., и нейната съвместимост с общия пазар следва да бъде оценявана считано от тази дата. Ако обаче бъде направено заключение, че PPA не са представлявали държавна помощ към момента, когато са сключени, Комисията е на мнение, че те стават държавна помощ към датата на присъединяване - най-късно от датата на присъединяване на Полша към ЕС (точка 7.1.2 по-долу). Въз основа на Договора за присъединяване и в съответствие с член 1, буква б), точка v) от Регламент (ЕО) № 659/1999, Комисията би заключила, че мярката представлява нова помощ, считано от 1 май 2004 г., и нейната съвместимост с правилата за държавна помощ трябва да бъде оценена от тази дата (точка 7.1.2 по-долу).
(163)
Следователно Комисията оценява дали, считано от датата на присъединяване на Полша към Европейския съюз и след тази дата, мярката отговаря на всички критерии за съществуване на държавна помощ.
(164)
В това отношение Комисията желае да отговори на мненията, представени от заинтересованите страни, че договорите от частното право не могат автоматично да бъдат обявени за невалидни в резултат на присъединяването и либерализацията, тъй като този изход, според заинтересованите страни, би противоречал на принципите на правна сигурност и законови очаквания.
(165)
Комисията отхвърля този аргумент. Европейското споразумение, създаващо асоциация между Европейските общности и държавите-членки от една страна, и Република Полша от друга страна, което проправи пътя за присъединяването, беше подписано на 16 декември 1991 г. По времето, когато страните са сключили тези споразумения, е било ясно, че Полша ще бъде приета в ЕС и, за повечето от тях, е било ясно и че това ще бъде осъществено преди крайната дата на PPA.
(166)
Република Полша подписа Договора за присъединяване на 16 април 2003 г. Договорът за присъединяване влезе в сила на 1 май 2004 г. От датата на присъединяването разпоредбите на първоначалните Договори и тези на вторичното законодателство станаха задължителни в Полша съгласно член 2 от Договора за присъединяване. (42) Следователно така наречените acquis communautaire се прилагат за всички договорни правоотношения в новите държави-членки и всякакви изключения от това правило могат да възникнат само от самия Договор. Актът за присъединяване, анексиран към Договора, както и неговите приложения не предвиждат никакви изключения от правилата за държавна помощ, които биха освободили PPA или енергийния сектор като цяло от прякото прилагане на законодателството на ЕС за държавна помощ.
(167)
Комисията е задължена да приложи правото на ЕС за конкуренцията по отношение на Полша по същия начин, както по отношение на всички други държави-членки, що се отнася до енергийния сектор и всички други сектори на полската икономика. Комисията отбеляза, че формата на помощта (договор от частното право, както е в случая с PPA) няма значение от гледна точка на държавната помощ; само резултатът от мярката е от значение за анализа на Комисията. Поради това Комисията не откри валидни аргументи в мненията на заинтересованите страни, които да обяснят защо тази процедура е несъвместима с принципите на правна сигурност или законови очаквания.
(168)
Гаранцията за доходност, която е в основата на PPA, се изявява на практика в задължението PSE да закупува електроенергия на цена, която покрива инвестиционните и експлоатационни разходи плюс определен марж на печалба. Изкупната цена се поема в пълна степен от PSE, дружество, изцяло притежавано и контролирано от държавата.
(169)
Заинтересованите страни се аргументират, че решението за сключването на PPA е взето от PSE
(170)
Доколкото участват държавни ресурси, Комисията разгледа и прилагането на съдебно решение PreussenElektra, (43) в което Съдът на Европейските общности разгледа механизъм, чрез който частно притежавани дружества са били принуждавани от държавата да закупуват електроенергия от определени производители на цена, фиксирана от държавата, която е била по-висока от пазарната цена. В този случай Съдът е постановил, че няма трансфер на държавни ресурси и следователно няма държавна помощ.
(171)
Обстоятелствата в Полша са значително по-различни от системата, разгледана от Съда в горепосоченото решение. В частност, разликата е в структурата на собственост на дружествата, за които е в сила задължението да закупуват електроенергия.
(172)
В делото PreussenElektra дружеството, от която държавата е изисквала да закупува електроенергия, е била частно, докато PSE се притежава и контролира изцяло от държавата. PSE е под държавен контрол съгласно определението, изложено в Директива 2006/111/ЕО на Комисията от 16 ноември 2006 г. относно прозрачността на финансовите отношения между държавите-членки и публичните предприятия, както и относно финансовата прозрачност в рамките на някои предприятия. (44) Следователно използваните ресурси принадлежат на изцяло държавно дружество.
(173)
Когато средствата се проследят от получателя обратно до източника в делото PreussenElektra, става ясно, че те на никой етап не са били под пряк или непряк контрол от държавата.
(174)
За разлика от обстоятелствата, описани в решението PreussenElektra, при полския случай средствата са под държавен контрол, защото са прехвърлени на държавно дружество (т.е. PSE) и следователно ще бъдат разглеждани като държавни ресурси.
(175)
Въз основа на оценката на мярката и в контекста на горепосоченото съдебно решение, Комисията заключава, че PPA наистина представляват държавни ресурси.
(176)
Що се отнася до вменяването на отговорност, в съдебното решение Stardust, (45) Съдът е постановил, че ресурсите, отпуснати на дружества под държавен контрол, са държавни ресурси. При все това, Съдът е добавил, че е необходимо също така да разгледа дали използването на такива ресурси е отговорност на държавата по определен начин.
(177)
Според решението Stardust на Съда на Европейските общности, когато публично притежавано дружество използва финансовите си средства по начин, който може да бъде вменен на държавата, тези средства следва да се разглеждат като държавни ресурси по смисъла на член 87, параграф 1 от Договора за ЕО.
(178)
От мненията на Полша и на заинтересованите страни става ясно, че решението за предприемане на програма за привличане на инвеститори в енергийния сектор е било предназначено да подпомогне модернизацията на сектора, осъвременяване на електроцентралите, така че да бъдат приведени в съответствие със стандартите на ЕС и да гарантира, че енергийните доставки напълно покриват търсенето. Това показва, че PPA са сключени от PSE не с търговска цел, а както признават самите полски власти, с оглед да се постигнат редица важни политически цели.
(179)
Контролът на държавата върху сключването на PPA се доказва от факта, че поканите за представяне на тръжни оферти са изпратени до участниците от полското министерство на промишлеността и търговията. Освен това според полския търговски кодекс министърът на финансите има пълни правомощия над общото събрание на акционерите.
(180)
Основният принцип, обосноваващ цените, предвидени в PPA, е бил, че те трябва да покриват инвестиционните и оперативни разходи и да гарантират определен марж на печалба. Тази рамка е създадена, за да осигури необходимите инвестиции и също така отразява решение, взето от държавните органи и осъществено чрез PSE.
(181)
В контекста на горната оценка Комисията счита, че горните елементи представляват група показатели, които според критериите, изложени от Съда на Европейските общности в решението Stardust, водят до заключението, че използването на средствата на PSE в PPA може да бъде определено вменено на държавата и следователно, предвид изложените аргументи, че PPA следва да се разглеждат, за целите на оценката, като финансирани от държавни ресурси.
(182)
За Комисията изглежда ясно, че държавата е участвала в сключването на PPA и в определянето на основните правила, ръководещи тези споразумения.
(183)
Правната форма на PPA е договор, сключен между две страни: PSE и производителите на електроенергия. Както е обяснено в съображение 172, PSE е дружество, изцяло притежавано от държавата.
(184)
За да определи дали PPA предоставят икономическо предимство за производителите на електроенергия, Комисията трябва да оцени дали чрез PPA производителите на електроенергия получават икономически предимства, които не биха получили на пазара.
(185)
PPA предоставя на допустимите производители на електроенергия предимство, ако страните по тези договори са поставени в по-добра икономическа позиция в сравнение с други дружества.
(186)
Въпреки че подробностите на отделните PPA могат да са различни, всички PPA са структурирани на базата на един основен неизменен принцип: задължително закупуване от страна на PSE на по-голямата част от (понякога цялата) електроенергия, произведена от съответните дружества, на цена, преразглеждана периодично в съответствие с принципа, че общите разходи (постоянни и променливи) за производство на електроенергия плюс марж на печалба се начисляват на потребителя.
(187)
Полският енергиен регулаторен орган, URE, косвено си запазва правото да проверява дали разходите, начислени на PSE, са оправдани и разумни, но на практика URE използва това правомощие само за да проверява дали цените са наистина свързани с производството на електроенергия. Освен това проверките на URE са само косвени, тъй като тяхната цел е да проверят структурата на разходите на PSE с цел да определят приходите на PSE от зависими потребители. При малко вероятните обстоятелства някои от свързаните с PPA разходи, начислявани на PSE, да бъдат счетени за неоправдани от URE, той може само да забрани на PSE да начисли тези разходи на зависимите потребители. Това може да затрудни PSE да изпълни задълженията си по PPA, но няма да означава, че те са правно анулирани.
(188)
Основният принцип, описан по-горе, се прилага за целия период на PPA, който продължава от 7 до 20 години от въвеждането в експлоатация на електроцентралите, т.е. от 10 до 31 години след сключването на PPA и в повечето случаи повече от 15 години.
(189)
Това означава, че през този период търговският риск, свързан с експлоатацията на електроцентралите, е поет от купувача на електроенергията, т.е. PSE. Това включва риска, свързан с колебанията в разходите по производството на електроенергия и в частност цените на горивата, риска, свързан с колебанията в цените на електричеството към крайните потребители и риска, свързан с колебанията в търсенето на електроенергия от крайните потребители. Това са типичните рискове, които всеки производител на енергия без PPA би поел.
(190)
Това означава, че електроцентралите, които са сключили PPA (при услови, че са правилно управлявани от техническа гледна точка), имат гарантирана печалба за значителен период, равен на обичайната продължителност на живота на съответните активи или тяхното обезценяване. Колкото по-дълъг е периодът, толкова по-голяма е стойността на гаранцията, тъй като тя предпазва от риск, чието появяване е все по-трудно предсказуемо.
(191)
Комисията счита, че тази гаранция, която е същността на PPA, поставя получателите при по-добри икономически условия от другите дружества на пазара и следователно предоставя предимство на съответните електроцентрали.
(192)
Според полските власти и заинтересованите страни, банките са изисквали PPA да бъдат сключени като предпоставка за отпускане на заеми за финансиране на активите. Electrabel заявява, че „финансовите институции не бяха готови да финансират нови инвестиции в полския енергиен сектор без да се облагодетелстват от специална гаранция, че заемополучателят ще реализира определен оборот през периода на погасяването на заема.“ (46) От тези изисквания от страна на банките следва, че гаранциите, предоставени като част от PPA, имат положителна пазарна стойност. Съгласието на финансовите институции да финансират инвестициите следователно зависи от PPA.
(193)
От горепосочените съображения следва, че PPA не са традиционна форма на гаранция, а просто гарантират плащане от притежаваната и контролирана от държавата PSE на инвестиционните разходи и на повечето съществени (ако не и на всички) оперативни разходи на електроцентралите, които са страни по споразуменията. На практика тази „гаранция“ означава, че на практика през целия период на амортизация или планирания живот на електроцентралата и независимо от каквито и да било промени в условията на пазара, PSE закупува фиксирано количество електроенергия на цена, която трябва да гарантира жизнеспособността на електроцентралата.
(194)
С оглед да се определи дали съществува предимство, Комисията анализира няколко други аспекта в следващите параграфи.
(195)
Първо, Комисията отбелязва, че в Полша PPA са били сключвани само с подбрани производители на електроенергия. По времето, когато са сключвани, е имало други производители на електроенергия, които не са били облагодетелствани от правилата на PPA. Повечето са създадени в следващите години, а в момента се развиват и нови инвестиции без подкрепата на PPA.
(196)
В първите години на PPA производителите на електроенергия без PPA са могли да продават произведената от тях електроенергия на цени, контролирани от държавата чрез URE. На 28 юни 2001 г. започна елиминирането на този механизъм и тези производители на електроенергия започнаха да продават произведената от тях електроенергия на свободни, основани на пазара цени.
(197)
Както са посочили заинтересованите страни, нито един от тези механизми (цена, контролирана от държавата или свободна, основана на пазара цена) не е давал възможност на производителите на електроенергия без PPA да покриват всичките си разходи. Те продават произведената от тях електроенергия на цена, съответстваща на пределните разходи, т. е. цена, която единствено гарантира покриването на променливите им разходи.
(198)
Заинтересованите страни допускат, че производството на електроенергия от производители без PPA не щади околната среда в същата степен, както в случая с електроенергията, произведена от производители със сключено PPA, и че това би обяснило защо първите получават по-ниска цена за своята електроенергия. Комисията отхвърля този аргумент. Първо, не е сигурно, че всички електроцентрали без PPA произвеждат „замърсяващо“ електричество. Най-новите електроцентрали в Полша (без PPA) произвеждат електроенергия по най-нови технологии. В допълнение, няма икономическа причина не толкова природосъобразната електроенергия да има по-ниска пазарна стойност от по-природосъобразната. Произведената електроенергия е напълно заменима (дори е невъзможно физически да бъдат различени двата типа електроенергия) и нейната стойност за крайния потребител е абсолютно същата. (47)
(199)
Полската енергийна борса започна работа през 1999 г. От 2001 г. средната цена на електроенергията на полската енергийна борса остана стабилна, варирайки от 110 до 125 PLN/MWh. (48) През 2004 г. средната цена на пазара достигна около 115 PLN/MWh; през 2005 г. около 115-120 PLN/MWh; през 2006 г. беше доста стабилна - около 125 и през 2007 г. (до 31 юли 2007 г.) варира от 110 до 122 PLN/MWh. Чрез сравнение информацията, предоставена от Полша, позволи на Комисията да оцени пълните разходи, реализирани през 2005 г. от електроцентралите с право на компенсации съгласно закона, както следва:
Таблица 5
Приблизителни общи разходи за производство на електроенергия през 2005 г. в електроцентрали със сключено PPA
Производител на енергия
Средни реализирани разходи през 2005 г. (PLN/MWh)
Elektrownia Opole (part of BOT)
[…] (49)
Elektrownia Turów (part of BOT)
[…]
Południowy Koncern Energetyczny S.A.
[…]
Elektrownia Kozienice S.A.
[…]
Zespół Elektrowni Dolna Odra S.A.
[…]
Pątnów II
[…]
Elektrociepłownia Kraków S.A.
[…]
Elektrociepłownia Rzeszów S.A.
[…]
Elektrociepłownia Nowa Sarzyna Sp. z o.o.
[…]
Elektrociepłownia Lublin Wrotków Sp. z o.o.
[…]
Elektrociepłownia Chorzów „ELCHO“ S.A.
[…]
Elektrociepłownia Zielona Góra S.A.
[…]
Средна цена на полската енергийна борса
115-120 PLN/MWh
Източник
:
Оценка на Комисията, базирана на данни, предоставени от Полша. За Pątnów II, стойностите са за 2008 г., първата година, през която електроцентралата следва да е била в експлоатация.
(200)
Цифрите в таблица 5 по-горе показват колко малко вероятно е пазарните цени - т.е. цените, които получават производителите без PPA за тяхната електроенергия на пазара - да бъдат достатъчни за предоставяне на същата гарантирана печалба, както тази, която предлагат PPA.
(201)
Примерът на полската енергийна борса не е изолиран. Други държави-членки също либерализираха своите енергийни пазари и създадоха енергийни борси, на които продавачи и купувачи търгуват електроенергия при пазарни условия.
(202)
В своето секторно проучване на енергийния пазар в Европа, (50) Комисията разгледа подробно условията, ръководещи търговията с енергия на европейските пазари на едро. Данните, събрани като част от това проучване, показват, че никой либерализиран пазар не осигурява гаранция на производителите на електроенергия, че те ще покрият всичките си разходи в дългосрочен план. Всъщност повечето сделки се сключват за срок от три години.
(203)
Търговията с електроенергия на енергийните борси винаги се основава на пределни цени, които гарантират само покриването на краткосрочни пределни разходи. (51) Освен това сроковете на договорите на тези пазари са по-къси от PPA. Например понастоящем най-дългосрочните договори са сключени за: четири години на NordPool (Скандинавските страни), три години на Powernext (Франция), пет години на UKPX (Обединено кралство) и шест години на EEX (Германия). На някои борси, като OMEL в Испания, не се сключват договори за бъдещи периоди. От 1 април 2006 г. на полската енергийна борса също не са сключвани договори за бъдещи периоди.
(204)
На либерализираните пазари електроенергията може също да бъде търгувана чрез двустранни договори („на гише“ или OTC пазар). Проучване на електроенергията показа, че поради възможността за арбитраж между енергийните борси и двустранните договори, търговските условия (особено цената и сроковете на договорите) на OTC пазарите са подобни на тези, преобладаващи на енергийните борси.
(205)
В PPA PSE е приело да изкупува фиксиран минимален обем електричество от производителите на електроенергия на цена, покриваща изцяло техните разходи до 2007 г. при най-краткосрочните PPA и до 2027 г. при най-дългосрочните.
(206)
Това решение беше наложено на PSE от полското правителство. Както ELCHO посочва в своите мнения, „полското министерство на търговията и промишлеността изпълни политическите цели за гарантиране на сигурност на доставките и повишаване на екологичните стандарти при производството на електроенергия чрез PSE.“ (52)
(207)
Самият факт, че полското правителство е трябвало да реши вместо PSE, че новите инвестиции ще бъдат направени и ще имат полза от PPA, ясно показва, че това решение се основава най-вече на критерии, различни от съображенията на пазарните инвеститори.
(208)
Има две основни причини, поради които PSE не би имало икономически интерес от вземането на това решение без намесата на правителството.
(209)
Първо, PSE е закупувало количество електроенергия, за което вече е известно, че може да превишава неговите потребности.
(210)
Чрез предоставянето на PPA PSE е поело задължението да закупува фиксирано и значително количество електроенергия (около 50 % от електроенергията, произведена в Полша през 2005 г. (53) и до 70 % за въпросния период).
(211)
В самото начало (първите няколко години на PPA) PSE е било единственият доставчик в полската енергийна система, така че е било в състояние да продава цялата тази електроенергия на крайните потребители. При все това от самото начало е било ясно, че PSE скоро ще престане да бъде единственият доставчик на електроенергия в Полша. PPA бяха сключени между 1996 г. и 1998 г. с изключение на един от шестте PPA на PKE, който беше подписан на 12 април 1995 г. По това време вече е било ясно, че Полша най-вероятно ще се присъедини към Съюза по време на срока на повечето, ако не на всички, PPA (всъщност присъединяването се състоя преди края на първия и 23 години преди края на последния). По-специално, по време на предприсъединителния процес, през декември 1991 г., полското правителство подписа Европейското споразумение, което представляваше партньорство за асоцииране между ЕО и Република Полша. По-късно, през 1994 г., Полша внесе своята официална кандидатура за членство в ЕС. Преговорите по присъединяването започнаха през 1998 г. и завършиха през 2002 г., когато Европейският съвет в Копенхаген счете, че Полша е изпълнила критериите за присъединяване.
(212)
Всъщност заинтересованите страни дори посочиха, че една от целите на PPA е да гарантират, че полските производители на електроенергия се съобразяват с определени директиви на ЕС за замърсяването на въздуха, и по-специално с директивите за емисиите от големи горивни инсталации, (54) което е още едно доказателство, че тези страни са наясно, че Полша е щяла скоро да бъде приета в Европейския съюз.
(213)
Било е известно, че присъединяването на Полша към Европейския съюз ще включва интеграция в международния енергиен пазар, чиято либерализация започна с приемането на Директива 96/92/ЕО. (55) Това означаваше отваряне на пазара за други доставчици, конкуренти на PSE, и съответно че PSE може да не се нуждае от цялата електроенергия, предвидена в PPA в контекста на промените на енергийния пазар.
(214)
Плановете за либерализация в Полша бяха приложени много бързо, като първите потребители бяха облагодетелствани от отварянето на пазара през 1999 г. Полската енергийна борса беше открита през същата година. По-нататъшни промени бяха осъществени на 26 юни 2003 г., когато беше приета Директива 2003/54/ЕО. Тази директива предвижда либерализацията на пазара за всички професионални потребители към 1 юли 2004 г. и за всички потребители към 1 юли 2007 г., като по този начин постепенно намалява монополния пазарен дял на PSE до нула.
(215)
Второ, дори за дела електроенергия, от който PSE реално се е нуждаело, не е имало смисъл PSE като купувач да се ангажира да заплаща на електроцентралите пълните разходи за генериране на електроенергия плюс марж на печалба, определен толкова напред във времето, въпреки че вече е било известно, че либерализацията ще ѝ позволи да избира между различни технологии и цени, включително онези, предлагани от новите участници на пазара, използващи по-ефективни технологии.
(216)
Купувачите имат интерес от сключването на дългосрочни договори само ако тези договори им осигуряват някаква застраховка срещу колебания на енергийния пазар и в частност срещу промени, свързани с колебания на цените на горивата. По тази причина купувачът би имал икономически интерес от дългосрочен договор от този тип само ако продавачът предлага да поеме част от риска, свързан с колебания на цените на горивата или ако технологията за производство гарантира стабилни цени на горивата, какъвто е случаят с водните електроцентрали и, при определени условия, атомните електроцентрали.
(217)
Тази икономическа логика се потвърждава от факта, изглежда няма пример за частни купувачи, сключващи дългосрочни договори без държавна намеса с електроцентрали, използващи изкопаеми горива и покриващи всички производствени разходи за същия срок, както PPA (повече от 10 години). Комисията не откри такива в своето проучване на енергийния пазар и противно на техните твърдения за обратното, никоя от заинтересованите страни не представи пример за такъв договор на Комисията, въпреки факта, че някои от тях принадлежат към много големи групи с дейности в няколко страни.
(218)
Единствените примери, цитирани от заинтересованите страни, не са адекватни поради причините, посочени по-долу:
а)
договорите в Португалия между Redes Energéticas Nacionais от една страна и Turbogás, Electricidade De Portugal и Pego от друга, бяха сключени от държавно дружество (Redes Energéticas Nacionais). Трябва да се отбележи, че Комисията не счете тези договори за съвместими с правилата за държавна помощ, въпреки опитите на заинтересованите страни да докажат тяхната съвместимост. Комисията единствено издаде решение относно тяхната съвместимост с член 81 от Договора за ЕО. В решение за държавната помощ, засягащо задължителното анулиране от страна на Португалия на тези договори и предоставянето на компенсации за анулирането, Комисията отбеляза, че те представляват предимство за производителите на електроенергия; (56)
б)
договорите, сключени от Northern Ireland Electricity в Обединеното кралство, са били предоставени по време, когато Northern Ireland Electricity все още е било държавно дружество, по искане на държавата. Впоследствие Northern Ireland Electricity е било приватизирано и правителството на Обединеното кралство е трябвало да въведе помощна схема за компенсации на Northern Ireland Electricity за неикономическата тежест, свързана с тези договори;
в)
договорът между Electricité de France и Péchiney във Франция обхваща само променливите разходи на атомната електроцентрала на Electricité de France. През деветдесетте години на 20 век във Франция са били сключени много други договори от този тип. Всички те се основават на принципа, че производителят на енергия приема да доставя електроенергия на купувача за дълъг период от време на цена, която покрива само пределните разходи.
(219)
Въпреки обратните твърдения на заинтересованите страни, накрая Комисията отбеляза, че сключването на PPA след конкурентна процедура не е достатъчно основание да се счита, че те не представляват помощ. Този аргумент се прилага, когато държава-членка закупува стоки или услуги за собствена употреба. Във въпросния случай целта на конкурентната процедура е била по-скоро да обслужва политически цели като насърчаване на чуждестранни инвестиции в Полша, опазване на околната среда и повишаване сигурността на доставките, отколкото закупуване на стоки и услуги, необходими на държавата. В такива случаи фактът, че е следвана конкурентна процедура, може да доведе само до заключението, че помощта е ограничена до минимума, необходим за постигане на политическите цели; това не е достатъчно, за да се изключи наличието на държавна помощ.
(220)
Производители на електроенергия, принадлежащи към частни групи, приведоха аргументи, че всякаква държавна помощ по силата на PPA би била елиминирана от приватизационния процес, защото цената, платена от дружествата, закупили електроцентралите, е щяла да вземе под внимание стойността на PPA.
(221)
Комисията счита, че този аргумент не се прилага в настоящия случай. Във въпросния случай приватизацията на електроцентралите е станала под формата на сделки с акции.
(222)
Съдът на Европейските общности е анализирал как промяна в собствеността на дадено дружество по време на сделка с акции се отразява на съществуването на помощ и на получателя на неправомерна помощ, предоставена на дружеството. Той отсъди, че неправомерната помощ остава в дружеството-получател, въпреки промяната в собствеността върху него. (57) Трансферът на дялове на пазарна цена гарантира само, че и купувачът не се облагодетелства от държавната помощ.
(223)
Във въпросния случай това означава, че промяната в собствеността на електроцентралите, които са сключили PPA, не променя факта, че PPA представляват държавна помощ за тези електроцентрали. Всъщност електроцентралите са били облагодетелствани от предимствата, съдържащи се в PPA, независимо от тяхната структура на собственост.
(224)
Всички горепосочени елементи, представляващи икономически предимства, и приведени по-горе аргументи касаят времето на присъединяване на Полша към ЕС и остават приложими към датата на настоящото решение (или за PPA, прекратени преди датата на настоящото решение, до датата на тяхното прекратяване).
(225)
Предвид горното Комисията заключава, че PPA предоставят предимство на получателите.
7.1.2. Услуги от общ икономически интерес
(226)
Заинтересованите страни приведоха аргументи, че PPA следва да се разглеждат като осъществяващи SGEI с цел гарантиране на енергийните доставки и опазването на околната среда. Счита се, че те отговарят на критериите, изложени в съдебното решение Altmark, което означава, че те не представляват помощ по смисъла на член 87, параграф 1от Договора за ЕО.
(227)
Комисията анализира тези аргументи и не може да се съгласи с тях по следните причини:
(228)
Държавите-членки имат широка свобода на действие да определят сферата на SGEI. При все това, съществуването на тази широка свобода на действие не означава, че всяка държавна намеса с политическа мотивация може да бъде характеризирана като SGEI. Например в съдебното решение Merci convenzionali porto di Genova, (58) Съдът отказа да приложи член 86, параграф 2 от Договора за ЕО, защото „не изглежда, […] че работата [по пристанищата] е от общ икономически интерес със специални характеристики в сравнение с общия икономически интерес на други икономически дейности.“ Комисията също така счита, че широката свобода на действие на държавите-членки в определянето на обхвата на SGEI се ограничава до области, за които съществува законодателство на Общността.
(229)
Заинтересованите страни се позоваха на опазването на околната среда като една SGEI, която трябва да бъде реализирани от PPA. По-точно PPA е трябвало да подкрепят инвестиции, предвидени да позволят на полските заводи да се адаптират към екологичните стандарти на ЕС.
(230)
Комисията счита, че изискването за изпълнение на екологичните стандарти не показва никакви специални характеристики в сравнение с ограниченията, наложени на всички дружества, работещи в промишлен сектор. Освен това, отчитайки изпълнението на екологичните стандарти като SGEI би противоречило принципа „замърсителят плаща“, който е един от основните принципи на правото Общността относно околната среда, съдържащ се в първичното законодателство, член 174, параграф 2 от Договора за ЕО.
(231)
Комисията отбеляза довода на заинтересованите страни, че опазването на околната среда се цитира като една от възможните сфери на задълженията за обществена услуга в член 3 от Директива 96/92/ЕО. При все това Комисията е на мнение, че това не противоречи на позицията, изложена по-горе. Фактът, че директивата гласи, че може да съществуват задължения за обществена услуга в областта на опазването на околната среда, не означава, че няма изисквания относно действителното съдържание на тези задължения за обществена услуга. В частност тези задължения трябва да показват специални характеристики в сравнение с обичайната бизнес среда на дружества в този сектор и не може да бъдат несъвместими с принципите, на които се основава политиката за опазване на околната среда на Общността (например принципа „замърсителят плаща“).
(232)
Комисията също така отбеляза, че четири от електроцентралите, ангажирани с PPA (в Turów, Pątnów, Bełchatów и Jaworzno), са включени в списъка на WWF на тридесетте европейски електроцентрали, отделящи най-много замърсители, (59) което допълнително отнема от тежестта на твърденията, че те изпълняват SGEI за опазване на околната среда.
(233)
Заинтересованите страни също така се позовават на сигурността на доставките като SGEI, която PPA изпълняват.
(234)
В практиката си за вземане на решения (60) Комисията е на мнение, че сигурността на доставките може да бъде SGEI, предмет на ограниченията, предвидени в член 8, параграф 4 на Директива 96/92/ЕО (който съответства на член 11, параграф 4 на Директива 2003/54/ЕО), т. е. при условие че засегнатите производители на електроенергия използват местни източници на горива за първична енергия и че общия обем на енергията през никоя календарна година не надвишава 15 % от общата първична енергия, необходима за производството на електроенергията, използвана от съответната държава-членка.
(235)
Във въпросния случай PPA касаят количества енергия, които значително надвишават посочените в съображение 234 15 %. Нещо повече, те се отнасят само до производителите на електроенергия, използващи местни източници на горива за първична енергия.
(236)
Комисията отбеляза, че електроцентралите със сключени PPA не показват никакви специални характеристики, които биха ги направили особено добре адаптирани за изпълнение на целите за сигурност на доставка. Всъщност те са просто обикновени електроцентрали, свързани към електропреносната мрежа, и следователно допринасят за цялостната сигурност на доставките в Полша както и всяка друга електроцентрала в сектора.
(237)
Предвид горното Комисията е на мнение, че няма причини да се отклонява от обичайната си практика в тази област. Затова тя трябва да отхвърли твърдението, че PPA изпълняват SGEI в областта на сигурността на доставките. Във всеки случай досега Полша не е дефинирала SGEI в този контекст.
(238)
Предвид горното Комисията заключава, че разпоредбите на Договора за ЕО за SGEI не се прилагат за PPA.
(239)
Комисията също така отбелязва, че PPA няма да отговорят на всички критерии, изложени в съдебното решение Altmark.
(240)
Първо, съгласно съдебното решение Altmark, от предприятието-получател всъщност се изисква да изпълнява задълженията за обществена услуга и тези задължения трябва да бъдат ясно определени.
(241)
Във въпросния случай предполагаемите задължения за обществена услуга не са ясно определени. Заинтересованите страни посочват опазване на околната среда и сигурност на доставките, но тези цели са от много общо естество. Освен това до известна степен може да се твърди, че всеки производител в енергийния сектор допринася за изпълнението на тези цели. Заинтересованите страни не предоставиха никакви документи, даващи по-конкретна дефиниция за вида SGEI, поверена на отделните производители на електроенергия, а още по-малко правен документ, формулиращ техните задължения.
(242)
Член 1, параграф 2 от полския закон за енергетиката също беше цитиран. (61) В този член се посочва, че държавата трябва да гарантира продължителна и непрекъсната доставка на електроенергия до крайните потребители по начин, който е технически и икономически осъществим, и който отдава необходимото внимание на изискванията за опазване на околната среда. Но този член от закона не вменява на никое определено дружество задължения за обществена услуга. Той вменява задължения само на държавата.
(243)
Накрая, заинтересованите страни твърдят, че PPA са документи, които поверяват на производителите на електроенергия SGEI. Но PPA не съдържат никакво конкретно определение на SGEI, нито дори посочват тези задължения или правни основания, които биха могли да бъдат основание държавата да повери изпълнението на SGEI на други лица.
(244)
Второ, параметрите, въз основа на които се изчислява компенсацията, трябва да са били определени предварително по обективен и прозрачен начин и компенсацията не следва да надвишава сумата, необходима за покриването на всички или част от реализираните разходи при изпълнението на задълженията за обществена услуга, като се вземат предвид съответните приходи и разумна печалба за изпълнението на тези задължения. (62)
(245)
При липсата на ясно определение на SGEI и в частност такова, което прави ясно разграничение между услугата, която трябва да бъде извършена, и обичайните бизнес операции на електроцентралите, не е възможно да се определят параметри за компенсация и/или да се определи дали компенсацията надвишава сумата, необходима за покриване на разходите, реализирани при изпълнението на тези задължения. Не е възможно дори да се определи точно каква е компенсацията.
(246)
Съществуването на определени параметри за определяне цените на PPA не е еднозначно на съществуването на точни параметри за изчисление на компенсация за SGEI, тъй като цената не е равна на компенсацията. Нещо повече, фактът, че цената покрива само разходите за производство на електроенергия плюс марж на печалба, не означава, че тя не включва никакви прекомерни компенсации, тъй като много от разходите за производство на електроенергия може да са обичайните разходи, покривани от всеки производител на електроенергия, а не допълнителни разходи във връзка с SGEI.
(247)
Трето, когато дружество, което трябва да изпълнява задължения за обществена услуга, не е избрано чрез процедура за възлагане на обществена поръчка, нивото на необходимата компенсация трябва да бъде определено въз основа на анализ на разходите, които едно типично предприятие, добре управлявано и снабдено с адекватните средства за производство за изпълнение на задълженията за обществена услуга, би реализирало при изпълнение на тези задължения, като се вземат предвид свързаните с това приходи и разумна печалба за изпълнение на тези задължения.
(248)
Заинтересованите страни се аргументират, че тези критерии следва да се считат за автоматично изпълнени, защото за сключването на PPA е проведена недискриминационна и прозрачна тръжна процедура PPA. При все това Комисията отбелязва, че при тръжната процедура са приложени различни критерии, не само ценови или критерии, свързани с горепосочените политически цели (опазване на околната среда, сигурност на доставките). Комисията счита, че прилагането на тези различни критерии, които не са свързани с цената или въпросните политически цели, прави невъзможно автоматичното заключение, че нивото на компенсации е коректно. Освен това фактът, че са използвани много различни критерии с цел оценяване на офертите и че не е определена конкретна цел за SGEI също показва колко различно е дори да се оцени дали предполагаемите SGEI реално са изпълнени. Например смесването на ценовите и екологичните критерии може да доведе до избиране на оферант, предлагащ производство на електричество на много ниска цена, но при по-малко съблюдаване на опазването на околната среда, вместо друг, предлагащ производство на електричество с по-високо екологично качество, но на по-висока цена. Това повдига съмнения дали производителите на електроенергия реално изпълняват SGEI и във всеки случай прави по-трудно определянето на степента на изпълняваните SGEI.
(249)
Освен това нито полските власти, нито заинтересованите страни са предоставили анализ на въпросните разходи на производителите в подкрепа на твърдението, че те съответстват на разходите, реализирани от типично предприятие. Всъщност оценките, предоставени от Полша в съответствие със закона с цел изчисляване на компенсациите на отделните производители на електроенергия, показват, че техните разходи са значително по-високи от тези, реализирани от типичен нов участник на пазара в Полша.
(250)
Накрая, Комисията отбелязва, че в случая с PPA на EC Kraków не е проведена тръжна процедура.
(251)
Заинтересованите страни са привели аргумента, че член 86, параграф 2 от Договора за ЕО може да се приложи към PPA, дори когато те не изпълняват критериите на съдебното решение Altmark.
(252)
Комисията е на мнение, че съображенията, изложени по-горе, водят до заключението, че член 86, параграф 2 не може да се прилага към PPA.
(253)
В частност член 86, параграф 2 може да се прилага само за дружества, на които е поверено предоставянето на истински SGEI, което не е налице в този определен случай, както е показано в съображения от 228 до 238. SGEI, ако има такива, трябва да бъдат поверявани на специфични дружества, което не е така в този случай, както е показано в съображения от 240 до 243. Накрая, компенсацията за предоставяне на SGEI трябва да бъде пропорционална на реализираните разходи; с други думи, трябва да бъде възможно да се извърши оценка на обхвата на SGEI, за да бъдат изчислени свързаните разходи. Случаят тук не е такъв, както е посочено в съображения 245 и 246.
(254)
PPA очевидно са избирателни, тъй като са били сключени с ограничен брой дружества. Когато са сключвани тези договори, в енергийния сектор е имало дружества, които не са били облагодетелствани от PPA.
(255)
Позоваването на заинтересованите страни на необходимостта от определяне на съответните пазари е неточно. Концепцията за избирателността включва мерки, които облагодетелстват целия сектор, дори когато облагодетелстват всички дружества в рамките на този сектор (което в този случай не е така, тъй като някои дружества в сектора не са облагодетелствани от PPA).
(256)
Що се отнася до позоваването на съдебното решение Van der Kooy, Комисията припомня, че в това решение Съдът не е поставил под въпрос избирателността на мярката за помощ. Оценката, цитирана от заинтересованите страни в техните мнения, касае наличието на предимство, но не може да бъде установено дали Съдът на европейските общности е счел, или би счел, че мярката не отговаря на критерия за избирателност.
(257)
Накрая, в отговор на твърдението на заинтересованите страни, че критерият за избирателност следва да бъде заменен с принципа на пазарния инвеститор за мерки, които не решават от държавата, Комисията отбелязва, че принципът на пазарния инвеститор е тест за проверка дали съществува предимство, а не избирателност.
(258)
Заинтересованите страни се аргументират, че Комисията е трябвало да проучи дали PPA са изкривявали конкуренцията или въздействали на търговията между държавите-членки към момента на тяхното сключване. Както беше обяснено по-горе, Комисията е на мнение, че въпросът дали PPA са представлявали държавна помощ към момента на тяхното сключване не влияе върху изхода на настоящата процедура. С оглед присъединяването си към ЕС, Полша е отворила своя пазар на ранен етап: първите потребители са получили възможност да променят доставчика на електроенергия през 1999 г., а полската енергийна борса е била открита през същата година. На 1 май 2004 г. Полша се присъедини към либерализирания вътрешен пазар. Съществуването на дългосрочни споразумения с държавното PSE, включително гаранция за закупуване на електроенергия, предоставена от това дружество, на цена, която покрива разходите на електроцентралите плюс марж на печалба, има потенциал за изкривяване на конкуренцията.
(259)
Мерките, които облагодетелства дружества в енергийния сектор на една държава-членка, могат пречат на възможностите на дружества от друга държава-членка да изнасят електроенергия към тази държава-членка или да облагодетелства износа на електроенергия към втора група държави-членки. Това важи в голяма степен за Полша, която има централно разположение в Европа и е свързана, или лесно може да бъде свързана, с няколко настоящи и бъдещи държави-членки.
(260)
Пазарът на електроенергия в Полша (полската енергийна борса) беше открит през 1999 г.; през същата година PSE се присъедини към UCTE. (63).
(261)
Към момента на сключване на PPA явно е била осъществявана търговия с електроенергия между Полша и съседните ѝ страни. Електропреносният капацитет на междусистемния капацитет не е бил голям (2 000 MW според заинтересованите страни), но е бил максимално използван, главно за износ.
(262)
През 2005 г. Полша е изнесла 14,3 TWh електроенергия и е внесла 3,1 TWh, при вътрешни нива на потребление от 144,8 TWh; (64) при все това по-голямата част от търговията се е извършвала с Република Чехия, Германия и Словакия (междусистемните връзки към Украйна и Беларус са с много малък капацитет или не са в изправност).
(263)
От горното следва, че PPA са имали потенциал да изкривят конкуренцията дори преди присъединяването на Полша към ЕС. При все това критерият за въздействието върху търговията между държавите-членки може да бъде изпълнен, по дефиниция, само след присъединяването. Тъй като присъединяването и либерализацията на енергийния сектор в Полша са били осъществени на една и съща дата (1 май 2004 г.), Комисията заключава, че най-късно към датата на присъединяването на Полша към ЕС предимствата, произтичащи от PPA, са имали потенциал да нарушат конкуренцията и да повлияят на търговията между държавите-членки и имат този потенциал за целия срок на PPA.
(264)
Въз основа на горното Комисията е на мнение, че PPA представляват държавна помощ по смисъла на член 87, параграф 1 от Договора за ЕО.
7.1.3. PPA като „нова помощ“ в противовес на „съществуваща помощ“ Неправомерност на помощта
(265)
Според приложение IV, глава 3 от Договора за присъединяване Комисията е компетентна да изследва подробно мерките (индивидуални мерки за помощ и схеми за помощ), които са влезли в сила преди присъединяването, остават в сила след тази дата и представляват държавна помощ.
(266)
Първо, тъй като PPA са били сключени между 1994 г. и 1998 г., т.е. преди Полша да се присъедини към Европейския съюз, те отговарят на условието за влизане в сила преди присъединяването. В тази връзка Комисията отбелязва, че настоящото решение засяга само онези PPA, които са били в сила към датата на присъединяването на Полша към ЕС (1 май 2004 г.). То не включва никои PPA, прекратени преди тази дата.
(267)
Второ, PPA са приложими след присъединяването. Те изтичат между 2006 г. и 2027 г. - т.е. след присъединяването. Точният риск за държавата по силата на PPA не е бил известен към датата на присъединяването.
(268)
В този контекст Комисията като цяло счита, че следните мерки за помощ са приложими след присъединяването и представляват нова помощ: (65)
а)
всички схеми за помощ, влезли в сила преди датата на присъединяването и въз основа на които, без да са необходими мерки за по-нататъшно прилагане, може да бъде предоставена индивидуална помощ на дружествата, посочени в закона по общ и абстрактен начин след присъединяването;
б)
помощ, която не е свързана с определен проект и е била предоставена преди присъединяването на едно или повече дружества за неопределен период от време и/или неопределена сума;
в)
индивидуални мерки за помощ, при която точният риск за държавата не е бил известен към датата, на която е предоставена помощта.
(269)
PPA са служили като гаранция за жизнеспособността на електроцентралите. При все това, те не са класическа форма на гаранция: PPA предвиждат бъдеща възвръщаемост от инвестициите и доходност чрез гарантирано изкупуване на електроенергия на гарантирана (макар и променлива) цена за гарантиран период от време, независимо от пазарните условия.
(270)
Финансовият риск за държавата, произтичащ от PPA, не е бил ограничен с максимална сума преди присъединяването, нито е била ограничена помощ за производителите на електроенергия, категорично и безусловно предоставяна до определени суми преди присъединяването.
(271)
Обратно, икономическият риск за държавата, произтичащ от PPA, зависи от параметрите на по-нататъшното развитие, което не е било известно по време на присъединяването. Освен това PPA са гарантирали на производителите на електроенергия защита от измененията в цените, които не са били свързани с транзакции или събития преди присъединяването, а са засягали бъдещото развитие и следователно не са били неизвестни към датата на присъединяването.
(272)
По-специално фактът, че рискът за държавата, произтичащ от PPA, не е бил известен към датата на присъединяването и че държавата е продължила да носи отговорност след присъединяването, се доказва от следните обстоятелства.
(273)
Първо, цените на електроенергията, по които производителите на електроенергия продават електроенергията на PSE, не са били формулирани в отделните PPA. Цените са резултат от изчисления, изготвени по формула, обхващаща серия от параметри, които се променят по непредвидим начин.
(274)
Например тези формули включват параметри като индекси на потребителските цени в Полша или в САЩ, цени на нефта или въглищата на световните пазари, средна работна заплата в Полша или валутния курс USD/PLN. Очевидно колебанията на всички тези параметри не се определят единствено от събития, които са се случили преди присъединяването. Изчисленията на цените, а понякога и самите формули, се променят непрекъснато по силата на серия от приложения към PPA, приемани в някои случаи ежегодно или дори по-често.
(275)
На този фон Комисията е на мнение, че съществуването на ценообразуваща формула не представлява достатъчно ограничение за икономическия риск за държавата. Самото съществуване на редица развиващи се параметри във формулата прави невъзможно определянето на потенциалното ниво на риска за държавата със задоволителна точност.
(276)
Освен това, за разлика от класическите гаранции, PPA покриват оперативните разходи на получателите. Те предвиждат продължително закупуване на гарантирано количество електроенергия от PSE и непрекъснато изплащане на променливите или постоянни оперативни разходи по посочените ценообразуващи формули.
(277)
Комисията също така взе предвид факта, че с оглед на значителния брой параметри, които включват ценовите формули, не може да се изключи възможността самият получател на помощта да повлияе на крайната цена (чрез определени елементи от оперативните разходи, например заплати на служителите и управителите).
(278)
Като допълнителен аргумент, финансовият риск за PSE, произтичащ от PPA, в значителна степен зависи от търсенето. Той е равен на разликата между изкупната цена по PPA и печалбата, която PSE може да генерира чрез продажбата на електроенергията на крайния потребител. Цената, на която PSE продава електроенергията на крайния потребител не може да бъде прогнозирана. Цената на електроенергията, продавана на монополния пазар, се определя ежегодно от държавата, докато на свободния пазар цените варират по непредсказуем начин. Това увеличава непредсказуемостта на риска за държавата, произтичащ от PPA. Може дори да се окаже, че фиксираният минимален задължителен обем електроенергия, предвидена в PPA, надхвърля действителните нужди на PSE, особено след като завърши либерализацията на енергийния пазар през 2007 г. Излишъкът на електроенергия може да доведе до дори по-високи непредвидими разходи, увеличавайки още повече непредсказуемостта на риска за държавата, произтичащ от PPA.
(279)
Следователно плащанията на PSE към производителите на електроенергия след присъединяването не са просто изплащане на траншове в рамките на изцяло фиксирано ограничение, определено преди присъединяването. Освен това PPA са били коригирани чрез допълнителни приложения няколко пъти след датата на тяхното подписване.
(280)
Комисията отбелязва, че - в съответните случаи - когато се съставя оценката на съвместимостта на помощта с общия пазар, трябва да се обърне необходимото внимание на помощ, предоставена преди държавата-членка да се присъедини към Европейския съюз и приложима след присъединяването.
(281)
Съгласно горепосочените разпоредби от Договора за присъединяване, всички мерки, влезли в сила преди присъединяването и все още приложими след тази дата, които представляват държавна помощ и които не попадат в някоя от категориите, изброени по-долу, се разглеждат, считано от датата на присъединяването, като нова помощ по смисъла на член 88, параграф 3 от Договора за ЕО.
(282)
Трите категории съществуваща помощ, посочени в Договора за присъединяване, обхващат:
1.
мерки за помощ, които не са влезли в сила в Полша преди 10 декември 1994 г.
С изключение на едно PPA с производителя Turów S.A. (66), PPA са подписани след 10 декември 1994 г., и следователно не представляват съществуваща помощ по смисъла на член 88, параграф 1 от Договора за ЕО.
2.
мерки за помощ, включени в списъка на съществуващата държавна помощ, приложен към Договора за присъединяване.
Комисията не е била уведомена нито за схемата, която обхваща PPA, нито за които и да е индивидуални PPA, с оглед включване в списъка на съществуващите схеми за помощ, анексиран към Договора за присъединяване, нито са били включени в допълнението към приложение IV към Договора за присъединяване, посочено в точка 1, буква б), глава 3, приложение IV, което съдържа списък със съществуващи мерки за помощ; като такива, те не представляват съществуваща помощ по смисъла на член 88, параграф 1 от Договора за ЕО.
3.
мерки за помощ, които преди датата на присъединяване са били оценени от органа за държавна помощ в Полша и са били счетени за съвместими с правото на Общността, и срещу които Комисията не е възразила въз основа на сериозни съмнения относно съвместимостта с общия пазар съгласно процедурата, изложена в Договора за присъединяване, така наречената „временна процедура“ (вижте втори параграф, глава 3 от приложение IV към Договора за присъединяване).
Тъй като по така наречената временна процедура в Комисията не са били никакви PPA, те не представляват съществуваща помощ по смисъла на член 88, параграф 1от Договора за ЕО.
(283)
С оглед на факта, че индивидуалните PPA не принадлежат към никоя от категориите съществуваща помощ, изброени в Договора, те представляват нова помощ, считано от датата на присъединяване.
(284)
Комисията отбеляза, че тази категоризация е също така в съответствие с последното изречение на член 1, буква б), точка v) от Регламент (ЕО) № 659/1999. Този член гласи, че когато мерките станат помощ след либерализация в съответствие с правото на Общността (в този случай либерализация на енергийния пазар в съответствие с Директива 96/92/ЕО, която влезе в сила в Полша, когато Полша се присъедини към Европейския съюз), такива мерки не се считат за съществуваща помощ след датата, определена за либерализация, т. е. те се разглеждат като нова помощ.
(285)
По отношение на мненията на заинтересованите страни, посочени в съображение 71, Комисията счита, че те разглеждат PPA като схема за помощ по причините, изложени в съображение 31. Тя също така взема под внимание факта, че решение на държавата да предложи на инвеститорите PPA, които гарантират тяхната жизненост, докато споразуменията са в сила, е общ знаменател за всички PPA.
(286)
Заинтересованите страни се аргументират, че PPA не са представлявали държавна помощ, когато са били сключени и следователно не може да бъдат разглеждани като нова помощ. Те се позовават на съдебното решение Alzetta Mauro, (67) привеждайки довода, че помощ, предоставена на пазар, който първоначално е бил затворен за конкуренция преди неговата либерализация, следва да се разглежда като съществуваща помощ от датата на либерализацията. Независимо от горното член 1, буква б), точка v) от Регламент (ЕО) № 659/1999 засяга както схемите за помощ, така и индивидуалните мерки за помощ.
(287)
Комисията отхвърля този довод. Беше демонстрирано, че всички критерии, определящи съществуването на държавна помощ, са били изпълнени към датата на присъединяването на Полша към ЕС. В частност, беше демонстрирано, че е била осъществявана търговия с електроенергия между Полша и съседните ѝ страни по това време и че полската енергийна борса работи от 1999 г. Във всеки случай не е имало съмнение, че от датата на присъединяване Полша незабавно ще се присъедини към сектор, отворен за конкуренция. Комисията е на мнение, че целта на разпоредбите за държавна помощ, съдържащи се в Договора за присъединяване, е точно да гарантират, че мерки, които биха могли да изкривят конкуренцията между държавите-членки, считано от датата на присъединяване, са били преразгледани. В противоречие с договорите за присъединяване до 1 май 2004 г., Договорът за присъединяване, подписан от Полша и девет други страни е съставен така че да ограничи мерките, считани, че представляват съществуваща помощ в трите специфични случая, описани по-горе. Съдебното решение Alzetta Mauro не касае мярка, предвидена в Договора за присъединяване, и следователно не може да се счита за приложимо в това отношение към оценяваните PPA. Накрая, Комисията е на мнение, че съдебното решение Alzetta Mauro касае действителната ситуация, както е описана в решението на Комисията от дата преди влизането в сила на Регламент (ЕО) № 659/1999.
(288)
Следователно въз основа на Договора за присъединяване Комисията заключава, че PPA представляват нова помощ.
(289)
Предвид факта, че Комисията не е била уведомена за PPA съгласно процедурните правила за държавна помощ, Комисията е на мнение, че те представляват неправомерна помощ.
7.1.4. Приложими разпоредби на Договора
(290)
Заинтересованите страни приведоха аргументи, че Комисията е трябвало да анализира PPA в контекста на временните механизми на Договора за присъединяване, заедно с дело за държавна помощ PL 1/03. (68)
(291)
Комисията отхвърля това твърдение.
(292)
Съгласно временния механизъм на Договора за присъединяване правомощията на Комисията са били ограничени до одобряване или отхвърляне на решения, взети от органите за конкуренция в страните в процес на присъединяване относно мерки, влезли в сила и все още в сила след присъединяването. Дело PL 1/03 касае решение на полския орган в областта на конкуренцията по проектозакона за държавни компенсации за прекратяване на PPA. То не покрива помощ в рамките на самите PPA и полските власти не са подали уведомление за PPA съгласно временната процедура; съответното решение на службата за конкуренция и защита на потребителите също не обхваща индивидуалните PPA. Комисията не е имала правомощия да вземе едностранно решение за разширяване на обхвата на делото въз основа на временната процедура.
(293)
В допълнение, дори ако Комисията е имала правомощия да разшири обхвата на делото едностранно, това не би било възможно в този определен случай, защото законът, преразгледан по временната процедура е предвиждал задължително прекратяване на всички PPA преди присъединяването на Полша към ЕС. Тъй като преразглеждането на Комисията може да обхване само въпросите, свързани с държавната помощ, която е все още приложима след присъединяването, PPA не биха могли да бъдат включени в тази сфера.
(294)
Що се отнася до другите двустранни договори или енергийната харта, Комисията отбелязва, че те не забраняват прекратяването на такива договори, но препоръчват подходяща компенсация, което не променя естеството на PPA като държавна помощ. Целта на тези договори е да гарантира баланс между целите на либерализацията и задължението да се поддържат инвестиции. По отношение на мненията на заинтересованите страни за лишаване от права, Комисията е на мнение, че ако PPA представляваха неправомерна и несъвместима държавна помощ, те биха били незаконни. Съответно прекратяването на тези споразумения не може да се разглежда като лишаване от права. Ако такова прекратяване се счита за лишаване от права, Комисията е на мнение, че могат да бъдат отпуснати компенсации и че условията, изложени в методологията, ще гарантират, че тази компенсация е справедлива.
7.1.5. Оценка на съвместимостта
(295)
Член 87, параграф 1 от Договора за ЕО предвижда генерална забрана върху държавната помощ в рамките на Общността.
(296)
Член 87, параграф 2 и член 87, параграф 3 от Договора за ЕО предвиждат освобождаване от общото правило, че такава помощ е несъвместима с общия пазар, съгласно член 87, параграф 1.
(297)
Освобождаването по член 87, параграф 2 от Договора за ЕО не е в сила в настоящия случай, защото тази мярка няма социален характер, не е била предоставена на индивидуални потребители, не е предвидена за отстраняване на щети, причинени от природни бедствия или извънредни събития и не е била предоставена на икономиката в отделни региони на Федерална република Германия, засегнати от разделянето на тази страна.
(298)
Допълнителни освобождавания са изложени в член 87, параграф 3 от Договора за ЕО.
(299)
Член 87, параграф 3, буква a) гласи, че „помощ за стимулиране на икономическото развитие на региони, където стандартът на живот е необичайно нисък или където има високо равнище на безработица“ може да се счита за съвместима с общия пазар. По-голямата част и дори цяла Полша може да бъде разглеждана като такъв регион.
(300)
Комисията прие насоки за оценка на такава помощ. Когато Полша се присъедини към ЕС, в сила са били насоките за националната регионална помощ (69) („регионалните насоки“). Тези насоки също така определят оценката на регионалната помощ в контекста на член 87, параграф 3, буква в) от Договора за ЕО.
(301)
Съгласно регионалните насоки, държавната помощ би могла по принцип да бъде разрешена само за инвестиционни разходи. Оперативната помощ обикновено е забранена (точка 4.15 от регионалните насоки), но може по изключение да бъде разрешена в определени региони, ако е ограничена като време и прогресивно намалява. (70)
(302)
Помощта не може да бъде разглеждана като инвестиционна помощ. Инвестиционната помощ се определя посредством списък с потенциални допустими разходи, посочени в точки 4.5 и 4.6 от регионалните насоки. Плащанията по PPA очевидно обхващат и други разходи. Най-видният пример е, че PPA гарантират цените на горивата, свързани с експлоатацията на електроцентралите. Разходите за персонала също са обхванати от PPA. Ясно е, че тези разходи не са допустими за инвестиционната помощ. Обратното, те съответстват на текущите разходи на оператора и като такива трябва да бъдат включени в оперативните разходи, както е посочено в точка 4.15 от регионалните насоки.
(303)
Помощта, отпусната по PPA, не е предмет на разумна времева рамка. PPA са сключени за много дълги периоди от време, сходни с очаквания жизнен цикъл на типична електроцентрала. Освен това PPA не включват никакви разпоредби за постепенно намаляване на сумата на помощта. Гарантираните обеми на закупувана електроенергия не са дегресивни, а цените се индексират, което означава, че те по-скоро ще нарастват, отколкото намаляват. Гарантираната печалба и нейния обхват също не намаляват през съответния период от време.
(304)
С оглед на горното Комисията заключава, че помощта не отговаря на дерогацията, предвидена в член 87, параграф 3, буква a) от Договора за ЕО.
(305)
Член 87, параграф 3, буква б) от Договора за ЕО гласи, че „помощите за насърчаване изпълнението на важен проект от общоевропейски интерес или за преодоляването на сериозни затруднения в икономиката на държава-членка“ може да бъде обявена за съвместима с общия пазар.
(306)
Комисията отбелязва, че въпросната помощ не е предвидена за насърчаване изпълнението на важен проект от общоевропейски интерес.
(307)
Комисията не откри и никакви доказателства, че помощта е предназначена за отстраняване на сериозни нарушения в полската икономика. Комисията признава, че електроенергията е важен продукт за икономиката на всяка държава-членка, и че е съществувала нужда от модернизация в този сектор в Полша пред деветдесетте години на 20 век.
(308)
При все това Комисията е на мнение, че понятието „сериозни нарушения в икономиката на държава-членка“ касае много по-сериозни случаи. Само позоваването на потенциалните последствия за икономиката на държава-членка, както направиха заинтересованите страни, не е достатъчно горепосочените разпоредби на Договора да се считат за приложими към дадена мярка. Като минимум биха били необходими по-подробно описание и анализ на вероятността от възникване на такова нарушение и на обхвата на неговите последствия.
(309)
Накрая Комисията отбелязва, че това понятие включва някои идеята за спешност, която е несъвместима с продължителния цикъл на тръжните процедури и преговорите по PPA.
(310)
С оглед на горното Комисията заключава, че помощта не отговаря на дерогацията, съдържаща се в член 87, параграф 3, буква б) от Договора за ЕО.
(311)
Член 87, параграф 3, буква г) от Договора за ЕО гласи, че помощ за насърчаване на културата и опазване на наследството може да се счита за съвместима с Договора за ЕО, когато тази помощ не засяга условията на търговия и конкуренция в Общността в степен, противоречаща на общия интерес. Този член очевидно не се прилага към PPA.
(312)
Член 87, параграф 3, буква в) предвижда разрешаване на държавна помощ за улесняване развитието на някои икономически дейности или на някои икономически региони, доколкото такава помощ не засяга по неблагоприятен начин условията на търговия до степен, която противоречи на общия интерес. Комисията е изготвила няколко насоки и съобщения, които обясняват как ще прилага дерогацията, съдържаща се в този член.
(313)
Заинтересованите страни се позоваха на прилагането на регионалните насоки и на насоките за опазване на околната среда.
(314)
Съображения от 300 до 304 посочват причините, поради които помощта не може да се счита за съвместима с общия пазар при прилагането на регионалните насоки. (71)
(315)
Комисията отбелязва, че насоките за опазване на околната среда, както и насоките за регионална помощ, на първо място разрешават инвестиционна помощ. Оперативната помощ е ограничена до специфични цели. Първата е помощ за управление на отпадъците и енергоспестяване (раздел E.3.1) и е ограничена до максимум 5 години. Втората е помощ под формата на данъчни облекчения или освобождаване (раздел E.3.2). Третата е помощ за възобновяеми енергийни източници (раздел E.3.3). Очевидно никоя от тези разпоредби не се прилага в настоящия случай.
(316)
Четвъртият и последен тип оперативна помощ, която може да бъде разрешена, е помощ за комбинирано производство на електрическа и топлинна енергия (раздел E.3.4). Някои от засегнатите производители произвеждат топлинна и електрическа енергия. При все това нито Полша, нито който и да е от засегнатите производители не са демонстрирали, че тези електроцентрали напълно отговарят на критериите за ефективност, изложени в насоките за опазване на околната среда. В действителност Полша е предоставила на Комисията данни, сочещи, че само ограничена част от производството може да се счита за съвместима с тези критерии за ефективност. По мнение на Комисията това означава, че помощ, която обхваща цялото производство на въпросните юридически лица, не може да бъде разрешена въз основа на тези разпоредби.
(317)
От документите, посочени в съображение 312, единственият, който може да бъде приложен в настоящия случай, е методологията на невъзвръщаемите разходи. Методологията на невъзвръщаемите разходи касае помощ, предоставена на изпълнители, които са изградили електроцентрали преди либерализацията на енергийния сектор и които може да изпитват затруднения при тяхната експлоатация на либерализирания пазар.
(318)
В решението за откриване на процедурата Комисията повдигна редица съмнения относно възможността PPA да бъдат разрешени въз основа на методологията на невъзвръщаемите разходи.
(319)
Едно тези съмнения беше породено от факта, че методологията на невъзвръщаемите разходи посочва, че Комисията изпитва сериозни съмнения относно помощ, предназначена да опазва всички или някои от приходите, предхождащи по дата влизането в сила на Директива 96/92/ЕО, без стриктно да взема предвид допустимите невъзвръщаеми разходи, които могат да възникнат в резултат от въвеждането на конкуренция. (72)
(320)
PPA са били предвидени точно за предпазване на по-голямата част от приходите, предхождащи по дата влизането в сила на Директива 96/92/ЕО, получени от засегнатите производители на електроенергия и електроцентрали. Освен това те касаят електроцентрали с много важен пазарен дял и за много дълъг период от време, значително надвишаващ времето, необходимо за разумен пазарен преход.
(321)
В контекста на горното Комисията заключава, че PPA са несъвместими с критериите, изложени в методологията на невъзвръщаемите разходи. Те противоречат на фундаменталните ѝ принципи, предвидени да направят възможно прогресивен, но естествен пазарен преход.
(322)
Заинтересованите страни са привели аргумента, че PPA могат да бъдат разрешени пряко в съответствие с член 87, параграф 3, буква в) от Договора за ЕО. Те са посочили, че PPA улесняват развитието на полския енергиен сектор, като привличат чужди инвестиции в модерен и природосъобразен капацитет за производство на електроенергия. Като такива PPA са били предвиждани да „улеснят развитието на определени икономически дейности.“
(323)
Комисията отбелязва, че двете горепосочени политически цели, а именно: привличане на инвестиции и насърчаване на природосъобразен капацитет за производство на електроенергия, са същите политически цели, посочени в регионалните насоки и насоките за опазване на околната среда. Комисията извърши анализ на PPA в контекста на тези насоки и заключи, че те не са съвместими с тези правила. Комисията е на мнение, че възможността за позоваване на член 87, параграф 3, буква в) за разрешаване на PPA е изчерпана.
(324)
С оглед на горното Комисията заключава, че PPA са несъвместими с общия пазар.
7.1.6. Специфичният случай на Żarnowiecka Elektrownia Gazowa Sp. z o.o.
(325)
PPA на Żarnowiecka Elektrownia Gazowa Sp. z o.o. е било прекратено от PSE на 17 май 2006 г. преди изграждането на електроцентралата да достигне напреднал стадий. (73) Като се има предвид, че електроцентралата в дадения момент не е била в експлоатация, тя не се е възползвала от PPA. Следователно тя не е използвала никаква държавна помощ.
(326)
Поради това Комисията е на мнение, че това PPA не е предоставило помощ на Żarnowiecka Elektrownia Gazowa Sp. z o.o.
7.2. По отношение на закона
(327)
Комисията анализира четирите кумулативни критерия за съществуване на държавна помощ по смисъла на член 87, параграф 1 от Договора за ЕО.
(328)
Комисията е провела анализ за определяне източника на средства, които да бъдат използвани за плащанията, предвидени от закона. Тя заключи, че тези средства биха били приходи от парафискален налог, определени по силата на същия закон.
(329)
Налогът се налага на всички потребители (член 8 от закона), като неговата зависи от размера и характеристиките на тяхната връзка с електропреносната мрежа (членове 10 и 11 от закона). Сумата на налога се определя от URE (член 12 от закона). Приходите от налога, събрани от доставчиците, се внасят в сметка на името на Zarządca Rozliczeń S.A. Това е дружество със специално предназначение, изцяло притежавано и контролирано от държавата, основано в съответствие с глава 7 от закона. Zarządca Rozliczeń S.A използва средствата за извършване на плащания на подходящите производители на електроенергия по силата на глава 4 от закона под административния надзор на URE.
(330)
Комисията анализира характеристиките на този налог в контекста на практиката си за вземане на решения (74) и съдебната практика на Съда на Европейските общности. (75) Тя направи следните наблюдения.
(331)
Първо, налогът е задължителна вноска, която се налага на всички потребители от държавата.
(332)
Второ, приходите от налога се внасят в сметка на името на Zarządca Rozliczeń S.A. От седемте членове в надзорния съвет на Zarządca Rozliczeń S.A, четирима, включително председателя, се номинират от министри, двама се номинират от президенти на обществени органи (URE и службата за конкуренция и защита на потребителите) и един се номинира от общото събрание на акционерите, т. е. от PSE. Комисията заключава, че Zarządca Rozliczeń S.A е напълно контролирана от държавата. Това заключение се подкрепя от факта, че Zarządca Rozliczeń S.A работи под егидата на URE, която е държавен орган. Следователно, приходите от налога се управляват от орган, който изцяло се контролира от държавата.
(333)
Трето, Zarządca Rozliczeń S.A използва средствата, събрани за извършването на плащания в полза на определени производители на електроенергия, съгласно разпоредбите, приети от държавата в закона. В съответствие със закона, Zarządca Rozliczeń S.A. изплаща средствата на производителите на електроенергия за покриване на невъзвръщаемите разходи под формата на аванси за такива плащания за дадена година и под формата на годишни изравнявания.
(334)
От трите наблюдения по-горе Комисията заключава, че приходите от налога представляват държавни ресурси.
(335)
Законът предвижда плащания към електроцентралите, които са избрали да приложат неговия механизъм. Тези електроцентрали ще получат плащанията в замяна на прекратяване на своите PPA с PSE.
(336)
Плащанията по закона позволяват на получаващите ги електроцентрали да облекчат тежестта на реализираните разходи. Формулата за изчисление на тези плащания предвижда в частност държавата да покрива загубите, свързани с определени видове разходи, плюс обезценяване и цени на горивата, ако приходите, събрани от пазара, не са достатъчни за тази цел, подлежащи на определени условия, които вероятно ще бъдат изпълнени при нормален икономически сценарий. Това означава, че държавните плащания покриват разходите, обикновено поемани от производителите на електроенергия при нормални пазарни условия. Поради това тези плащания представляват икономическо предимство.
(337)
Заинтересованите страни се аргументират, че плащанията не представляват предимство, защото са само справедлива компенсация за прекратяването на PPA. Това твърдение се основава на предпоставката, че самите PPA не представляват икономическо предимство, което не е така в този случай, както беше обяснено в точка 7.1.1.
(338)
Тъй като получателите на закона са същите електроцентрали, които се облагодетелстват от PPA, се прилагат същите аргументи, изложени в съображения от 254 до 257.
(339)
Законът предоставя предимство на много дружества, работещи на пазара за производство на електроенергия. В ЕС този пазар е либерализиран. Мерките, които облагодетелстват дружества в енергийния сектор в една държава-членка, могат да възпрепятстват възможността на дружества от други държави-членки да изнасят електроенергия към тази държава-членка, или да благоприятстват износ на електроенергия към втора група държави-членки. Това в особена сила важи за Полша, която има централно разположение в Европа и е свързана, или лесно може да бъде свързана към няколко държави-членки.
(340)
Конкурентното предимство, произтичащо от закона, може да изкриви конкуренцията и да повлияе на търговията между държавите-членки.
(341)
В контекста на горното Комисията е на мнение, че компенсаторната система, предвидена в закона, представлява държавна помощ.
7.2.1. Предоставяне на помощ в съответствие с правото
(342)
Законът влезе в сила на 4 август 2007 г. Комисията е на мнение, че в съответствие с член 6, параграф 1 от закона производителите на електроенергия, които решат да се възползват от схемата, получават на средства за покриване на невъзвръщаемите разходи едва след сключване на споразумението за прекратяване. В допълнение, съгласно член 22, параграф 4 от закона, първата вноска от авансовото плащане за покриване на невъзвръщаемите разходи е платима на избраните производители на електроенергия до пето число на месеца след изтичане на период от 120 дни, считано от датата на предсрочното прекратяване на PPA по силата на споразумението за прекратяване. В контекста на горното, датата, на която законът влиза в сила, не може да се приема за датата, на която помощта се предоставя на производителите на електроенергия, т.е. датата, на която получателите са получили правно обвързващо разрешение за помощ. Поради това Комисията не счита, че влизането в сила на закона преди приемането на настоящото решение представлява неизпълнение на задължението, посочено в член 88, параграф 3 от Договора за ЕО.
7.2.2. Оценка на съвместимостта
(343)
Член 87, параграф 1 от Договора за ЕО предвижда генерална забрана на държавната помощ в рамките на Общността.
(344)
Член 87, параграф 3, буква в) предвижда разрешаване на държавна помощ за улесняване развитието на някои икономически сектори, когато такава помощ не оказва неблагоприятно въздействие върху условията на търговия до степен, противоречаща на общия интерес. Комисията е изготвила няколко насоки и съобщения, които обясняват как ще прилага дерогацията, съдържаща се в този член.
(345)
Методологията на невъзвръщаемите разходи е предвидена да анализира помощ, предоставена на изпълнители в енергийния сектор в контекст, когато определени решения, вземани от тези изпълнители преди либерализацията, вече нямат смисъл от гледна точка на бизнеса след либерализацията.
(346)
Първия параграф на раздел 3 от методологията на невъзвръщаемите разходи обяснява, че невъзвръщаемите разходи „могат на практика да приемат редица форми: дългосрочни договори за закупуване; инвестиции, направени при скрита или явна гаранция за продажба; инвестиции, направени извън сферата на обичайната дейност и др.“ В конкретния случай помощта е предназначена за инвестиции за модернизация или разширяване на електроцентралите, с PPA като изрична гаранция за продажба. Той също така касае последствията от дългосрочни договори за закупуване на природен газ, сключени от производителите на електроенергия, работещи по тази технология. Следователно Комисията е на мнение, че помощта попада в сферата на методологията за невъзвръщаемите разходи. Съответно тя анализира помощта в контекста на методологията.
(347)
Методологията на невъзвръщаемите разходи предвижда двуетапна оценка на помощта, предназначена за компенсация на невъзвръщаемите разходи. Първият етап, който е посочен в раздел 3 на методологията, касае определението за допустими разходи, което в частност включва изчисляване на максималната компенсация, която може да бъде отпусната. Вторият етап, който се описва в раздел 4 от методологията, касае механизъма за изчисление на реалната компенсация, която да бъде изплатена за невъзвръщаемите разходи, като се взема предвид развитието на конкуренцията на пазара.
(348)
Комисията първо анализира дали помощта отговаря на условията, изложени в точки от 3.1 до 3.12 от методологията на невъзвръщаемите разходи.
(349)
Съгласно точка 3.1 на методологията на невъзвръщаемите разходи, максималните компенсаторни плащания вземат предвид само инвестициите, завършени преди влизането в сила на Директива 96/92/ЕО в Полша, т. е. датата, на която Полша се присъедини към ЕС, и обема от природен газ, договорен съгласно правилото за неустойки преди тази дата. В извънредни случаи инвестициите, договорени преди датата на присъединяването на Полша, но които още не са били завършени към датата на присъединяването, също са взети предвид, но само доколкото Полша беше в състояние да докаже на Комисията, че завършването на тези инвестиции и реализирането на приходи от тях ще доведе до по-ниски невъзвръщаеми разходи, отколкото цялостното спиране на строителните работи.
(350)
В съответствие с точка 3.2 от методологията на невъзвръщаемите разходи, няма съмнение относно съществуването и валидността на гаранциите, предоставени на производителите на електроенергия, тъй като те са изрично упоменати в PPA.
(351)
В съответствие с точка 3.3 от методологията на невъзвръщаемите разходи, участващите инвестиции са значителни и могат да доведат до много големи загуби. Това важи и за дългосрочните договори за закупуване с клауза за неустойка. Комисията е на мнение, че ако тези загуби не бъдат компенсирани по никакъв начин, те биха могли, предвид техния обем, да застрашат бъдещата жизнеспособност на въпросните дружества. Това заключение се подкрепя от реакцията на институциите, финансирали инвестициите, които уведомиха Комисията, че ако не се предоставят подходящи компенсации, това може да се счита за неизпълнение на финансовите спогодби поради значителния риск от банкрут, пред който са изправени въпросните дружества.
(352)
Комисията също така е взела предвид факта, че въздействието на невъзвръщаемите разходи е изчислено във връзка с консолидирани групи. Това позволява надлежно да се вземат под внимание всички ефекти на либерализацията, отрицателни или положителни, върху групата. Този механизъм ще изключи новите инвестиции, ако те очевидно не са заместващи инвестиции. Комисията също така е на мнение, че новите инвестиции в сектора са жизненоважни за правилното функциониране на пазара и че компенсациите за невъзвръщаемите разходи не трябва да представляват пречка.
(353)
Съгласно точка 3.4 от методологията на невъзвръщаемите разходи сумите, предназначени за получателите, са окончателни. Няма друг начин да бъдат възстановени разходите за инвестиции в електроцентрала, освен тя да бъде експлоатирана или продадена на цена, която не може да надвиши приходите, които електроцентралата реализира чрез продажба на произведената от нея електроенергия на пазара. Договорите за закупуване с клауза за неустойка също не могат да бъдат прекратени едностранно от производителите на електроенергия.
(354)
Съгласно точка 3.5 от методологията невъзвръщаемите разходи, свързани с инвестиции в електроцентрали, не са свързани с двустранни споразумения. Следователно няма смисъл да се проверява дали тези невъзвръщаеми разходи произтичат от гаранции, които обвързват две дружества в една и съща група. Невъзвръщаемите разходи, свързани с договори за закупуване с клауза за неустойка, не обвързват дружества, принадлежащи към една и съща група.
(355)
Съгласно точка 3.6 от методологията за невъзвръщаемите разходи полските власти са предоставили на Комисията списък с разходите, които трябва да бъдат покрити от компенсация в случаите, когато приходите на дадена електроцентрала са недостатъчни за тази цел. След като анализира тези категории разходи, Комисията стигна до заключение, че компенсацията няма да надхвърли необходимото за покриване на недостига в приходите от инвестиции за жизнения цикъл на новите активи, включително, където е необходимо, разумен марж на печалба. Изчислението на максималната стойност на компенсацията се основава на редица икономически предположения, включително в частност базова пазарна цена, равна на цената, която нов участник на пазара в Полша е готов да предложи. Допуска се, че основният източник на енергия на този нов пазарен участник са въглища. Комисията провери дали това предположение относно енергийния източник е съвместимо с настоящите тенденции в новите инвестиции в сектора в Полша и дали полският резерв от въглища е достатъчен тази тенденция да продължи в бъдеще. Ако реалната пазарна цена е по-ниска от прогнозираната базова пазарна цена, базовата пазарна цена ще бъде взета предвид при изчисляване на компенсацията. Комисията е на мнение, че тази формула за изчисление на невъзвръщаемите разходи, която е идентична с формулата, използвана в обичайната ѝ практика, (76) взема предвид икономическите разходи, които съответстват на реално инвестираните суми. Компенсацията за договорите за закупуване с клауза за неустойка е била изчислена въз основа на реално договорените количества и на най-добрите прогнози за тенденциите на цените в договорите.
(356)
Съгласно точка 3.7 от методологията на невъзвръщаемите разходи методът, използван за изчисление на компенсацията, взема предвид приходите, реализирани от въпросните активи. Максималната сума на компенсацията е сумата след приспадане на приходите, реализирани от активите в миналото, и може да покрие инвестиционните разходи и паричния поток на електроцентралата от 2007 г. до датата на изтичане на PPA, която може да покрие инвестиционните разходи. Всички тези приходи са взети предвид, считано от датата на сключване на PPA, и цялата получена държавна помощ, считано от 1 май 2004 г. се включва в приспаднатите суми.
(357)
Съгласно точка 3.8 от методологията на невъзвръщаемите разходи стойността на помощ, предоставена в миналото за въпросните активи, по-специално инвестиционна помощ, е приспадната от максималната компенсация.
(358)
Съгласно точка 3.9 от методологията на невъзвръщаемите разходи методът, използван за изчисление на заварените разходи, взема предвид реалните тенденции в цените на електроенергията. Периодичното приравняване в компенсацията ще взема предвид разликата между прогнозната цена на електроенергията, използвана при изчислението на максималната сума на компенсациите, и реалната цена на електричеството. Компенсаторните плащания за договорите за закупуване с клауза за неустойка ще вземат предвид реалното потребление на природен газ и реалната цена на природния газ, но също така и реалната цена, на която е била продадена електроенергията, произведена от дружествата.
(359)
Съгласно точка 3.10 от методологията на невъзвръщаемите разходи, максималната компенсация се изчислява във връзка с цените, които са се понижили преди влизането в сила на Директива 96/92/ЕО в Полша.
(360)
Съгласно точка 3.11 от методологията на невъзвръщаемите разходи компенсациите са изчислени въз основа на най-евтиното решение за държавата. За активи, чието изграждането е започнало преди Полша да се присъедини към Европейския съюз, но които не са били завършени до присъединяването, Полша доказа, че максималната компенсация е изчислена въз основата на по-евтиния от два възможни сценария: завършване на изграждането и експлоатация на новите активи с цел генериране на приходи или спиране на изграждането. Компенсаторния механизъм на невъзвръщаемите разходи, свързани с договорите за закупуване с клауза за неустойка, също е бил замислен по такъв начин, че да осигури стимул производителите на електроенергия реално да експлоатират електроцентралите, за да намалят общите невъзвръщаеми разходи, вместо да спрат производството и да понесат пълните неустойки, което ще доведе до много по-високи невъзвръщаеми разходи. Комисията анализира няколко сценария, предоставени от Полша, с цел да определи дали този механизъм помага за намаляването на общата сума на компенсациите. Последно, ако обемът на договорения природен газ по договори за закупуване с клауза за неустойка бъде предоговорен и намален в рамките на схемата за компенсация, реалната сума на компенсаторните плащания ще бъде съответно намалена.
(361)
Съгласно точка 3.12 от методологията на невъзвръщаемите разходи периодът на изплащане на компенсациите се удължава до 2027 г. Точка 3.12 от съобщението за невъзвръщаемите разходи гласи, че „разходи, които някои предприятия може да се наложи да поемат след крайната дата, посочена в член 26 от директивата (18 февруари 2006 г.) не могат, по правило, да представляват допустими невъзвръщаеми разходи по смисъла на тази методология.“ При все това в бележка 5 на методологията на невъзвръщаемите разходи Комисията заявява, че „трябва да се разбере, че инвестиции, които не могат да бъдат компенсирани или не са икономически жизнеспособни в резултат на либерализацията на вътрешния пазар на електроенергия, могат да представляват невъзвръщаеми разходи по смисъла на тази методология, включително в случаите, когато те трябва по принцип да бъдат разсрочени след 2006 г. Освен това ангажименти или гаранции, които задължително трябва да продължат да се спазват след 18 февруари 2006 г., защото тяхното неизпълнение може да доведе до значителни рискове във връзка с опазването на околната среда, обществената безопасност, социалната защита на работниците или сигурността на електропреносната мрежа, могат, ако са надлежно доказани, да представляват допустими невъзвръщаеми разходи според тази методология.“
(362)
Невъзвръщаемите разходи, посочени в закона, са тясно свързани с инвестиции в електроцентралите, които не могат да бъдат компенсирани в резултат на либерализацията на вътрешния енергиен пазар. Това важи и за договорите за закупуване с клауза за неустойка, сключени с цел доставка към електроцентралите, сключили PPA, до степен, съвместима с обема електроенергия, покрит от PPA. С оглед на горепосочената бележка под линия 5, Комисията може да разреши удължаване на компенсацията след крайния срок, ако счете това за оправдано в контекста на обстоятелствата по случая.
(363)
Комисията отбелязва, че въпросните инвестиции са инвестиции в електроцентрали. Това са особено дългосрочни инвестиции (от 15 до 30 години), които са много чувствителни към тенденциите на цените на електроенергията, за които е трудно да бъдат прогнозирани, особено по време на преходния период към напълно либерализиран пазар. Разходите за тези инвестиции не могат да бъдат компенсирани в случаи, когато цените на електроенергията са по-ниски от цените, предвидени при изграждането на електроцентралите.
(364)
При тези обстоятелства Комисията е на мнение, както и в предишните документи, касаещи Гърция (77) и Португалия, (78) че бележка под линия 5 от методологията на невъзвръщаемите разходи се прилага към тези специфични невъзвръщаеми разходи и обосновава предоставянето на компенсация след 2006 г. и до изтичането на първоначалните PPA.
(365)
Предвид горното Комисията заключава, че законът отговаря на критерия, изложен в точки от 3.1 до 3.12 от методологията на невъзвръщаемите разходи. Максималната компенсация за невъзвръщаемите разходи не надвишава нивото, позволено от методологията на невъзвръщаемите разходи. Следователно те трябва да бъдат разглеждани като допустими по смисъла на методологията.
(366)
Комисията анализира дали помощта отговаря на условията, изложени в точки от 4.1 до 4.6 от методологията на невъзвръщаемите разходи.
(367)
В съответствие с точка 4.1 от методологията на невъзвръщаемите разходи, максималните суми на компенсацията са били изчислени въз основа на ясно определени индивидуални електроцентрали и договори за закупуване с клауза за неустойка. Реално изплатените компенсации няма да надвишават тези максимални суми.
(368)
В съответствие с точка 4.2 от методологията на невъзвръщаемите разходи реално изплатените компенсации ще вземат предвид реалните тенденции в основните икономически данни, по-специално цените на електроенергията и количеството природен газ, закупен по договори с клауза за неустойка. Например ако реалните цени на електроенергията са различни от базовата пазарна цена, посочена в съображение 355, сумата на реалната компенсация ще бъде съответно изменена. Реалните компенсаторни суми за договори за закупуване с клауза за неустойка също ще вземат предвид реалните условия, при които засегнатите производители на електроенергия закупуват природния газ и продават произведената от тях електроенергия на пазара.
(369)
В съответствие с точка 4.3 от методологията на невъзвръщаемите разходи, полските власти са се ангажирали да предоставят на Комисията годишен доклад за прилагането на закона.
(370)
В съответствие с точка 4.4 от методологията на невъзвръщаемите разходи базовата пазарна цена, разгледана в съображение 355, нараства значително във времето, в резултат на което сумата на платимата компенсация ще намалее в определена степен, което Комисията счита за благоприятно.
(371)
Съгласно точка 4.5 от методологията на невъзвръщаемите разходи максималната сума на компенсациите, които трябва да бъдат платени на дадено дружество, е предварително определена. Това взема предвид бъдещите печалби на получателите, произтичащи от ръста на производителността. Уведомлението за помощта е посочило по-специално как изчисленията на невъзвръщаемите разходи ще вземат предвид промени в различни икономически фактори (като цени, пазарни дялове или други уместни фактори, посочени от държавите-членки и включени в методологията).
(372)
В съответствие с точка 4.6 от методологията на невъзвръщаемите разходи, полските власти са поели ангажимент да не предоставят никаква помощ за оздравяване или преструктуриране на дружествата-получатели по закона за период от десет години след последното плащане към въпросните дружества. Този период, който за някои дружества продължава до 2037 г., е съвместим с принципа за еднократност, тълкуван от Комисията в точка 73 на насоките на Общността относно държавна помощ за оздравяване и преструктуриране на фирми в затруднено положение. (79) Комисията е на мнение, че това решение предоставя и достатъчна гаранция, че няма неоправдано натрупване на помощ в рамките на методологията на невъзвръщаемите разходи.
(373)
Предвид горното Комисията заключава, че законът съответства на критериите, изложени в точки от 4.1 до 4.6 от методологията на невъзвръщаемите разходи. Методът за извършване на реалните плащания по невъзвръщаемите разходи следователно е съвместим с методологията на невъзвръщаемите разходи.
(374)
С оглед на казаното по-горе Комисията заключава, че законът е съвместим с методологията на невъзвръщаемите разходи. Помощ, предвидена да компенсира допустими невъзвръщаеми разходи, отговаря на критериите, изложени в методологията и следователно може да бъде обявена за съвместима с общия пазар.
(375)
Подходящите производители на електроенергия са били упълномощени да получат помощ в съответствие с методологията на невъзвръщаемите разходи, считано от 1 май 2004 г. Законът предвижда система за бъдещи компенсации, но при изчислението на максималните компенсаторни суми, сумите на получените в миналото от производителите на електроенергия помощи също се вземат предвид. Съгласно приложение 2 към закона максималната компенсаторна сума е сумата след приспадане на приходите, реализирани от активите в миналото и която е достатъчна да покрие инвестиционните разходи. Както е посочено в съображение 356, всяка държавна помощ, получена на 1 май 2004 г., е включена в приспаднатите приходи. Отчитайки закона за съвместим с общия пазар, Комисията също така счита сумите получена от получателите помощ, считано от 1 май 2004 г., за съвместими с общия пазар.
7.2.3. Специфичен случай на Dalkia Poznań Zespół Elektrociepłowni S.A. и Electrabel Połaniec S.A.
(376)
Двете PPA, сключени с Dalkia Poznań Zespół Elektrociepłowni S.A. и Electrabel Połaniec S.A., изтекоха на 31 декември 2006 г. По тази причина тези електроцентрали не попадат в обхвата на закона. Тъй като никое от тези PPA не се обхваща от закона, те не се разглеждат и от настоящото решение и Комисията ще издаде отделно решение за двете засегнати дружества.
8. ЗАКЛЮЧЕНИЕ
(377)
Комисията заключава, че:
а)
PPA представляват държавна помощ по смисъла на член 87, параграф 1 от Договора за ЕО, с изключение на PPA със Żarnowiecka Elektrownia Gazowa Sp. z o.o., и че тази държавна помощ е несъвместима с общия пазар;
б)
законът представлява държавна помощ по смисъла на член 87, параграф 1 от Договора за ЕО, и че тази държавна помощ е съвместима с общия пазар при прилагане на член 87, параграф 3, буква в) от Договора за ЕО.
(378)
Както беше обяснено в точка 7.1.1, елементът на държавна помощ, предвиден в PPA, се състои предимно от факта, че PPA гарантират закупуването от страна на PSE на определен обем електроенергия по цена, покриваща всички производствени разходи.
(379)
Тъй като държавната помощ е несъвместима с Договора за ЕО, тя трябва да бъде прекратена. Тъй като разпоредбите за гарантирани вземания и гарантирано покриване на разходите са основните разпоредби на PPA, Комисията заключава, че прекратяването на държавната помощ може да бъде постигнато само чрез прекратяване на самите PPA.
(380)
Комисията е на мнение, че прекратяването на PPA ще предполага полагане на значителна работа от страните, особено що се отнася до споразумението по условията, определящи прекратяването на PPA. Комисията е на мнение, че е необходимо да предостави разумен период от време за осъществяването на този процес, за да се гарантира, че сигурността на доставките на електроенергия остават адекватни и че преходът към напълно либерализиран пазар в Полша се извършва при добри условия. Тези цели са също така в интерес на Общността.
(381)
При изготвянето на закона в рамките на националния законодателен процес, Полша се допита до всички заинтересовани страни относно техническите въпроси, свързани с доброволното прекратяване на PPA. В резултат крайния срок, посочен от закона за сключване на споразуменията за прекратяване на PPA, е 150 дни, считано от датата на влизане на закона в сила, т. е. 1 януари 2008 г. Комисията е на мнение, че този период също е достатъчен за целите на прекратяването на PPA съгласно изискванията на настоящото решение. Комисията е на мнение, че съгласно член 5 от закона PPA ще бъдат реално прекратени на първия ден от месеца след изтичането на период от 210 дни, започващ от датата на влизане в сила на закона (т.е. 1 април 2008 г.).
(382)
Съответно, както е посочено в съображения 356 и 375, сумите получена от получателите помощ, считано от 1 май 2004 г., попадат в обхвата на закона и следователно се считат за съвместими с общия пазар,
(383)
В специфичния случай на Żarnowiecka Elektrownia Gazowa Sp. z o.o. Комисията заключава, че електроцентралата не е извлякла ползи от помощ в съответствие със своето PPA.
(384)
Двете PPA, сключени с Dalkia Poznań Zespół Elektrociepłowni S.A. и Electrabel Połaniec S.A., не попадат в обхвата на настоящото решение. Комисията ще разгледа тези две дружества в отделно решение,
ПРИЕ НАСТОЯЩОТО РЕШЕНИЕ:
Член 1
1. Споразуменията за закупуване на електроенергия между Polskie Sieci Elektroenergetyczne S.A. и дружествата, посочени в приложение 1 към закона за правилата, определящи покриването на разходите, направени от предприятията във връзка с предсрочното прекратяване на споразуменията за закупуване на електроенергия, представляват държавна помощ по смисъла на член 87, параграф 1 от Договора за ЕО за производителите на електроенергия.
2. Държавната помощ, посочена в член 1, параграф 1, е била предоставена неправомерно и е несъвместима с общия пазар.
Член 2
1. Полша е длъжна да прекрати споразуменията за закупуване на електроенергия, посочени в член 1.
2. Споразуменията за прекратяване на споразуменията за закупуване на електроенергия се сключват до 1 януари 2008 г. и влизат в сила не по-късно от 1 април 2008 г.
Член 3
Споразумението за закупуване на електроенергия между Polskie Sieci Elektroenergetyczne S.A. и Żarnowiecka Elektrownia Gazowa Sp. z o.o. не представлява държавна помощ по смисъла на член 87, параграф 1 от Договора за ЕО.
Член 4
1. Компенсацията, предвидена в закона, представлява държавна помощ по смисъла на член 87, параграф 1 от Договора за ЕО за производителите на електроенергия, изброени в допълнение 2 към закона.
2. Държавната помощ, посочена в член 4, параграф 1, е съвместима с общия пазар въз основа на методологията на невъзвръщаемите разходи.
3. Максималният размер на компенсацията, предвиден в закона, е сумата след приспадане на общите приходи, реализирани от активите в рамките на PPA, която е на разположение за покриване на инвестиционните разходи.
Член 5
1. До 31 януари 2008 г. полските власти уведомяват Комисията за мерките, взети от Полша, за прилагане на настоящото решение.
2. Полските власти представят на Комисията годишни доклади за прилагането на закона.
Член 6
Адресат на настоящото решение е Република Полша.
Съставено в Брюксел на 25 септември 2007 година.
KOMISSION PÄÄTÖS,
tehty 25 päivänä syyskuuta 2007,
valtiontuesta, jonka Puola on myöntänyt pitkäaikaisten sähkönhankintasopimusten muodossa, sekä valtiontuesta, jonka Puola aikoo myöntää pitkäaikaisten sähkönhankintasopimusten vapaaehtoisen irtisanomisen perusteella maksettavien korvausten muodossa
(tiedoksiannettu numerolla K(2007) 4319)
(Ainoastaan puolankielinen teksti on todistusvoimainen)
(ETA:n kannalta merkityksellinen teksti)
(2009/287/EY)
EUROOPAN YHTEISÖJEN KOMISSIO, joka
ottaa huomioon Euroopan yhteisön perustamissopimuksen ja erityisesti sen 88 artiklan 2 kohdan ensimmäisen alakohdan,
ottaa huomioon Euroopan talousalueesta tehdyn sopimuksen ja erityisesti sen 62 artiklan 1 kohdan a alakohdan,
on mainittujen artiklojen mukaisesti kehottanut asianomaisia osapuolia esittämään huomautuksensa (1) ja on ottanut huomioon nämä huomautukset,
sekä katsoo seuraavaa:
1. MENETTELY
(1)
Puolan viranomaiset ilmoittivat komissiolle 1 päivänä maaliskuuta 2005 päivätyllä kirjeellä (viite WEH/1023/6-54/05), joka kirjattiin saapuneeksi 3 päivänä maaliskuuta 2005 (SG/2005/A/226), EY:n perustamissopimuksen 88 artiklan 3 kohdan mukaisesti lakiehdotuksesta, joka koskee ”energiantuottajille pitkäaikaisten sähkönhankintasopimusten ennenaikaisen irtisanomisen vuoksi aiheutuvien kustannusten kattamista”, jäljempänä ’lakiehdotus’.
(2)
Alustavan tarkastelun perusteella komissio totesi, että ilmoitus oli puutteellinen, ja pyysi 27 päivänä huhtikuuta 2005 päivätyllä kirjeellä Puolan viranomaisia toimittamaan lisätietoja edellä mainitusta toimenpiteestä.
(3)
Puolan viranomaiset toimittivat osan pyydetyistä lisätiedoista 1 päivänä kesäkuuta 2005 päivätyllä kirjeellä, joka kirjattiin saapuneeksi 2 päivänä kesäkuuta 2005. Loput tiedot toimitettiin 24 päivänä kesäkuuta 2005 päivätyllä kirjeellä, joka kirjattiin saapuneeksi 28 päivänä kesäkuuta 2005.
(4)
Puolan viranomaisten pyynnöstä ilmoituksen käsittelyä varten järjestettiin tekninen kokous 28 ja 29 päivänä kesäkuuta 2005. Kokouksessa määriteltiin seikat, joista Puolan viranomaisten olisi toimitettava kirjallinen selvitys, jotta komissio saisi asian arviointia varten tarvitsemansa tiedot.
(5)
Koska Puolan viranomaiset eivät toimittaneet kaikkia pyydettyjä tietoja, komissio lähetti 28 päivänä heinäkuuta 2005 päivätyllä kirjeellä (D/55776) muistutuksen selvityksistä, joita se oli pyytänyt 28 päivänä kesäkuuta 2005 pidetyssä kokouksessa, ja pyysi Puolan viranomaisia toimittamaan pyydetyt tiedot.
(6)
Puolan viranomaiset ilmoittivat komissiolle 7 päivänä syyskuuta 2005 päivätyllä ja 9 päivänä syyskuuta 2005 saapuneeksi kirjatulla kirjeellä, että lakiehdotuksen käsittely oli keskeytynyt parlamentin istuntokauden päättymisen vuoksi.
(7)
Komissio ilmoitti Puolalle 23 päivänä marraskuuta 2005 päivätyllä kirjeellä päätöksestään aloittaa EY:n perustamissopimuksen 88 artiklan 2 kohdassa tarkoitettu menettely, jossa käsiteltäisiin sekä lakiehdotusta että Puolan sähköalalla tehtyjä pitkäaikaisia sähkönhankintasopimuksia.
(8)
Komission päätös muodollisen tutkintamenettelyn aloittamisesta, jäljempänä ’päätös menettelyn aloittamisesta’, on julkaistu Euroopan unionin virallisessa lehdessä (2). Komissio on kehottanut asianomaisia esittämään huomautuksensa.
(9)
Puolan viranomaiset pyysivät 16 päivänä joulukuuta 2005 päivätyllä kirjeellä, että eräitä menettelyn aloittamisesta tehdyssä päätöksessä mainittuja tietoja ei paljastettaisi kolmansille. Komissio suostui pyyntöön ja toimitti 25 tammikuuta 2006 päivätyllä kirjeellä päätöksestä laatimansa ei-luottamuksellisen version, jonka Puolan viranomaiset hyväksyivät 16 päivänä helmikuuta 2006 päivätyllä sähköpostilla, joka kirjattiin saapuneeksi samana päivänä.
(10)
Puolan viranomaiset toimittivat komissiolle 28 päivänä joulukuuta 2005 päivätyllä ja 4 päivänä tammikuuta 2006 saapuneeksi kirjatulla kirjeellä ensimmäiset huomautukset pitkäaikaisten sähkönhankintasopimusten irtisanomista koskevan lakiehdotuksen vuoksi aloitetusta menettelystä. Huomautukset koskivat toimenpiteitä, joiden tarkoituksena oli hälventää lakiehdotusta koskevat komission epäilykset. Komissio myönsi Puolan viranomaisille 12 päivänä tammikuuta 2006 niiden pyytämän lisäajan, minkä jälkeen Puolan viranomaiset toimittivat huomautuksensa pitkäaikaisia sähkönhankintasopimuksia koskevasta komission arviosta 23 päivänä tammikuuta 2006 päivätyllä ja komissiossa 26 päivänä tammikuuta 2006 saapuneeksi kirjatulla kirjeellä.
(11)
Puolan viranomaiset täydensivät 23 päivänä joulukuuta 2005 päivättyä kirjettä 5 päivänä huhtikuuta 2006 päivätyllä ja 6 päivänä huhtikuuta 2006 saapuneeksi kirjatulla kirjeellä, jossa ne toimittivat lisätietoja suunnitelmista muuttaa pitkäaikaisten sähkönhankintasopimusten irtisanomista koskevaa lakiehdotusta niin, että se olisi valtiontukisääntöjen mukainen. Kyseisen kirjeen liitteet toimitettiin 6 päivänä huhtikuuta 2006 päivätyllä kirjeellä, joka kirjattiin saapuneeksi 10 päivänä huhtikuuta 2006.
(12)
Komissio on saanut huomautuksia asianomaisilta. Komissio on toimittanut nämä huomautukset Puolan viranomaisille 20 päivänä kesäkuuta 2006 päivätyllä kirjeellä, jotta ne voivat esittää niitä koskevat huomautuksensa.
(13)
Yksi asianomaisista nosti 12 päivänä toukokuuta 2006 Euroopan yhteisöjen ensimmäisen oikeusasteen tuomioistuimessa kumoamiskanteen menettelyn aloittamista koskevasta päätöksestä. Asia on otettu käsiteltäväksi numerolla T-142/06.
(14)
Puolan viranomaiset esittivät 7 päivänä heinäkuuta 2006 pyynnön, joka kirjattiin saapuneeksi 12 päivänä heinäkuuta 2006 ja jonka perusteella suuri osa huomautuksista käännettiin puolaksi ja toimitettiin Puolan viranomaisille 23 päivänä helmikuuta 2007 päivätyllä kirjeellä. Vastauksena tähän kirjeeseen Puolan viranomaiset ilmoittivat 12 päivänä maaliskuuta 2007 päivätyllä ja samana päivänä saapuneeksi kirjatulla kirjeellä, että muiden huomautusten kääntäminen ei ole tarpeen.
(15)
Tämän jälkeen Puolan viranomaiset toimittivat lausuntonsa asianomaisten huomautuksista 28 päivänä maaliskuuta 2007 päivätyllä kirjeellä, joka kirjattiin komissiossa saapuneeksi samana päivänä.
(16)
Vastauksena komission yksiköiden 28 päivänä huhtikuuta 2006 päivättyyn kirjeeseen Puolan viranomaiset toimittivat lisätietoja tarkasteltavana olevasta toimenpiteestä 6 päivänä kesäkuuta 2006 päivätyllä ja 8 päivänä kesäkuuta 2006 saapuneeksi kirjatulla kirjeellä. Heinäkuun 13 päivänä 2006 päivätyllä kirjeellä, joka kirjattiin saapuneeksi 17 päivänä heinäkuuta 2006, Puolan viranomaiset toimittivat paperijäljennökset pitkäaikaisista sähkönhankintasopimuksista sekä niiden liitteistä ja täydennyksistä (yhteensä 609 asiakirjaa).
(17)
Puolan viranomaiset pyysivät 4 päivänä toukokuuta 2006 saapuneeksi kirjatulla kirjeellä tulkintaa eräästä hukkakustannuksiin liittyvistä valtiontukien analyysimenetelmistä annettuun komission tiedonantoon, jäljempänä ’hukkakustannusten analyysimenetelmä’ (3), sisältyvästä määräyksestä.
(18)
Komissio toimitti Puolan viranomaisille 27 päivänä syyskuuta 2006 päivätyllä kirjeellä luettelon pitkäaikaisten sähkönhankintasopimusten irtisanomista koskevan lakiehdotuksen laatimiseen liittyvistä keskeisistä kysymyksistä.
(19)
Puolan viranomaiset ovat toimittaneet lakiehdotuksesta useita versioita, jotka liittyvät Puolan lainsäädäntöprosessin eri vaiheisiin. Versioita on toimitettu 17 päivänä elokuuta 2006 ja 5 päivänä tammikuuta 2007 saapuneeksi kirjatuilla kirjeillä, 28 päivänä toukokuuta 2007 päivätyllä kirjeellä sekä 29 päivänä toukokuuta 2007 saapuneeksi kirjatulla sähköpostiviestillä (lakiehdotuksen englanninkielinen toisinto).
(20)
Menettelyn kuluessa Puolan viranomaiset ovat toimittaneet lisätietoja mainitusta toimenpiteestä 31 päivänä tammikuuta 2007 ja 4 päivänä huhtikuuta 2007 saapuneiksi kirjatuilla kirjeillä, 2, 4, 7 ja 11 päivänä toukokuuta 2007 päivätyillä sähköpostiviesteillä sekä 6 päivänä kesäkuuta 2007 saapuneeksi kirjatulla kirjeellä.
(21)
Komissio pyysi 3 päivänä huhtikuuta 2007 Puolan viranomaisilta tietoja lakiehdotukseen liittyvien lainvalmistelutoimien etenemisestä sekä siitä, mitä toimenpiteitä Puolan viranomaiset olivat toteuttaneet komission yksiköiden kanssa aiemmin käytyjen keskustelujen pohjalta.
(22)
Lisäksi tutkintamenettelyn yhteydessä järjestettiin tapaamisia Puolan viranomaisten kanssa 5 päivänä huhtikuuta 2006, 7 päivänä syyskuuta 2006, 26 päivänä lokakuuta 2006, 2 päivänä helmikuuta 2007, 22 päivänä helmikuuta 2007, 26 päivänä huhtikuuta 2007, 2 päivänä toukokuuta 2007 ja 14 päivänä toukokuuta 2007.
(23)
Puolan viranomaiset toimittivat 9 päivänä heinäkuuta 2007 lopullisen version pitkäaikaisten sähkönhankintasopimusten irtisanomista koskevasta laista, jonka Puolan parlamentti vahvisti ja joka tuli voimaan 4 päivänä elokuuta 2007. Heinäkuun 18 päivänä 2007 Puolan viranomaiset toimittivat lain englanninkielisen käännöksen ja luettelon senaatin (parlamentin ylähuoneen) lakiin tekemistä muutoksista sekä lain perusteluosan.
2. TUEN KUVAUS
2.1 Pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset
(24)
Puolan hallitus päätti 1990-luvun puolivälissä ryhtyä toteuttamaan ohjelmaa, jonka tarkoituksena oli modernisoida Puolan sähköala ja tehdä siitä länsieurooppalaisten teknisten ja ympäristönsuojelunormien mukainen.
(25)
Ohjelman toteuttamista varten Puolan viranomaiset aloittivat menettelyn uusia tai modernisoituja sähkövoimaloita koskevien hankkeiden valitsemista varten. Valittujen hankkeiden kanssa oli määrä tehdä pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset, jotka kattaisivat voimaloiden koko tuotantokapasiteetin. Päätöksen tarjouskilpailumenettelyn aloittamisesta teki teollisuus- ja kauppaministeriö, ja sen toteutti ministeriön valvonnassa valtion omistama verkonhaltija Polskie Sieci Elektroenergetyczne SA, jäljempänä ’PSE’.
(26)
Tarjouskilpailuasiakirjat ja tekniset eritelmät julkaistiin elo-syyskuussa 1994. Niiden mukaan hankkeilla tuli olla kolme tavoitetta: edullisen sähkön tuottaminen, kohtuullisen toimitusvarmuuden säilyttäminen sekä ympäristönsuojelunormien parantaminen ja ympäristön pilaantumisen torjuminen ottaen huomioon Puolan Länsi-Eurooppaan yhdentymistä koskevat vaatimukset.
(27)
Tarjoukset arvioitiin useiden kriteerien nojalla, joita olivat mm. hankkeen tuottavuus, pääoman suuruus, ympäristönsuojelua edistävät toimet, testatun teknologian soveltaminen sekä vakaiden ja turvallisten polttoainelähteiden käyttö.
(28)
Määräaika hankkeiden esittämiselle päättyi 5 päivänä tammikuuta 1995. Siihen mennessä saatiin 44 tarjousta. Vähiten houkuttelevat tarjoukset hylättiin. Jäljelle jääneiden tarjoajien kanssa aloitettiin suorat neuvottelut. Neuvottelujen tuloksena tehtiin pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset useiden yritysten tai yhtymien kanssa.
(29)
Pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset allekirjoitettiin vuosina 1996-1998. Poikkeuksia olivat kuitenkin yksi seitsemästä Południowy Koncern Energetyczny SA -nimisen yhtymän, jäljempänä ’PKE’, kanssa tehty sopimus, joka allekirjoitettiin 12 päivänä huhtikuuta 1995, sekä Elektrownia Turówin kanssa tehty sopimus, joka allekirjoitettiin 26 päivänä elokuuta 1994. Elektrownia Turówin kanssa tehty pitkäaikainen sähkönhankintasopimus ei kuulunut menettelyn aloittamista koskevan päätöksen soveltamisalaan (4). Sen vuoksi myöskään tämä päätös ei koske sitä. Seuraavassa taulukossa on luettelo sopimuspuolina olevista yrityksistä.
Taulukko 1
Pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset Puolassa
Nro
Edunsaaja
1
BOT Górnictwo i Energetyka SA.
2
Południowy Koncern Energetyczny SA
3
Elektrownia Kozienice SA
4
Zespół Elektrowni Dolna Odra SA
5
Zespół Elektrowni Pątnów-Adamów-Konin Pątnów II
6
Electrabel Połaniec SA.
7
Elektrociepłownia Kraków S.A (5)
8
Dalkia Poznań Zespół Elektrociepłowni SA
9
Elektrociepłownia Rzeszów SA
10
Elektrociepłownia Nowa Sarzyna Sp. z o.o.
11
Elektrociepłownia Lublin Wrotków Sp. z o.o.
12
Elektrociepłownia Chorzów ”ELCHO” SA
13
Żarnowiecka Elektrownia Gazowa Sp. z o.o.
14
Elektrociepłownia Zielona Góra SA
Lähde: Päätös menettelyn aloittamisesta.
(30)
Pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset ovat voimassa 7-20 vuotta voimalan käyttöönotosta alkaen. Useimpien sopimusten voimassaoloaika on yli 15 vuotta. Viimeisen sopimuksen voimassaolo päättyy vuonna 2027.
(31)
Kaikki sopimukset perustuvat samoihin perusperiaatteisiin:
a)
energiantuottajat sitoutuvat luomaan uutta tuotantokapasiteettia, modernisoimaan laitteistoja ja toimittamaan PSE:lle kustakin voimalasta sovitun vähimmäismäärän sähköä;
b)
PSE sitoutuu ostamaan vähintään sovitun vähimmäismäärän sähköä;
c)
sähkön ostohinta perustuu periaatteeseen, jonka mukaan kustannukset siirretään ostajan maksettavaksi (pass-through principle); energiantuottajat veloittavat PSE:ltä hinnan, joka kattaa kaikki niiden kustannukset (sekä kiinteät että vaihtuvat) ja voittomarginaalin.
Sopimukset kuitenkin neuvotellaan hankekohtaisesti, joten ne eivät ole keskenään täysin identtisiä, vaan yksityiskohdissa saattaa olla eroja.
(32)
Eräitä sopimuksia on allekirjoittamisen jälkeen muutettu, muutamia jopa useaan kertaan. Muutokset koskevat joitakin sopimusten yksityiskohtia, mutta edellä mainittuja periaatteita noudatetaan kaikissa tapauksissa edelleen.
2.2 Menettelyn aloittamisesta tehdyn päätöksen kohteena oleva pitkäaikaisten sähkönhankintasopimusten irtisanomista koskeva lakiehdotus
(33)
Menettelyn aloittamisesta tehdyn päätöksen kohteena olevassa lakiehdotuksessa säädetään, että taulukossa 1 mainitut energiantuottajat voivat halutessaan irtisanoa PSE:n kanssa tekemänsä pitkäaikaisen sähkönhankintasopimuksen ennen sen voimassaolon päättymistä. Energiantuottajilla olisi siinä tapauksessa oikeus korvaukseen lakiehdotuksessa vahvistetuin edellytyksin.
(34)
Korvauksilla voidaan kattaa erotus, joka saadaan vähentämällä yritykselle sähkönhankintasopimuksen täytäntöönpanosta aiheutuneista kustannuksista se osuus sähkön myyntituloista, jonka yritys voi käyttää kyseisten kustannusten kattamiseen. Jäljempänä tästä erotuksesta käytetään nimitystä ’korvauskelpoinen erotus’. Kustannuksiin luetaan myös ne kustannukset, jotka aiheutuvat suoraan sopimuksen irtisanomisesta, kuten lainojen ennenaikaisesta takaisinmaksusta aiheutuvat kustannukset.
(35)
Korvaukset maksetaan siten, että ensin suoritetaan ensimmäinen maksuerä ja sen jälkeen vuosittain mukautuseriä vuoteen 2016 asti, jolloin maksetaan lopullinen mukautus.
(36)
Ensimmäinen maksuerä on yhtä kuin korvauskelpoisen erotuksen määrä vuodesta 2006 vuoteen 2025 tai siihen vuoteen, jona kyseisen sopimuksen oli alun perin määrä päättyä, sen mukaan kumpi näistä on aiempi. Määrä lasketaan hintojen ja markkinaosuuksien muutoksia kyseisenä ajanjaksona koskevan ennusteen pohjalta.
(37)
Korvauskelpoisen erotuksen arvo lasketaan uudelleen joka vuosi lakiehdotuksen voimaantulosta vuoteen 2014 asti taloutta koskevien todellisten tietojen perusteella. Näin saatua arvoa verrataan ennusteen perusteella määriteltyyn alkuperäiseen arvoon. Jos todellinen arvo poikkeaa ennustearvosta, tehdään mukautus, joka voi olla joko positiivinen tai negatiivinen. Sen mukaan joko maksetaan edunsaajalle korvausta tai peritään tältä palautusta. Käytännön syistä, erityisesti siksi, että taloutta koskevien tietojen keräämiseen ja käsittelyyn tarvitaan aikaa, mukautukset lasketaan kahden kalenterivuoden kuluttua vuodesta, jota tiedot koskevat.
(38)
Vuonna 2016 laaditaan uusi ennuste hintojen ja markkinaosuuksien muutoksista vuosiksi 2015-2025 tai siihen vuoteen asti, jolloin kyseisen pitkäaikaisen sähkönhankintasopimuksen oli alun perin määrä päättyä, sen mukaan kumpi näistä on aiempi, jäljempänä ’jäljellä oleva ajanjakso’. Tämän jälkeen ennusteen perusteella jäljellä olevaa ajanjaksoa varten määriteltyä korvauskelpoisen erotuksen arvoa verrataan alkuperäisen ennusteen perusteella laskettuun arvoon. Jos arvot poikkeavat toisistaan, tehdään lopullinen mukautus, joka kattaa koko jäljellä olevan ajanjakson. Kuten aiemmat mukautukset, myös lopullinen mukautus voi olla joko positiivinen tai negatiivinen, ja myös sen perusteella joko suoritetaan edunsaajalle korvausta tai peritään siltä palautusta.
(39)
Maksettujen korvausten kokonaismäärä, mukautukset mukaan lukien, ei saa ylittää jäljempänä määriteltyä enimmäismäärää. Enimmäismäärät on määritelty erikseen kutakin yritystä tai yhtymää varten (6):
Taulukko 2
Korvausten enimmäismäärät menettelyn aloittamista koskevassa päätöksessä analysoidun lakiehdotuksen mukaan
(1000 PLN)
Edunsaaja
Korvauksen enimmäismäärä
1
BOT Górnictwo i Energetyka SA.
7 554 899
2
Południowy Koncern Energetyczny SA
5 085 101
3
Elektrownia Kozienice SA,
1 610 729
4
Zespół Elektrowni Dolna Odra SA
1 106 014
5
Zespół Elektrowni Pątnów-Adamów-Konin Pątnów II
2 173 335
6
Electrabel Połaniec SA.
1 204 454
7
Elektrociepłownia Kraków SA
84 656
8
Dalkia Poznań Zespół Elektrociepłowni SA
132 773
9
Elektrociepłownia Rzeszów SA
302 684
10
Elektrociepłownia Nowa Sarzyna Sp. z o.o.
641 453
11
Elektrociepłownia Lublin Wrotków Sp. z o.o.
508 176
12
Elektrociepłownia Chorzów ”ELCHO” SA
1 338 272
13
Żarnowiecka Elektrownia Gazowa Sp. z o.o.
1 013 081
14
Elektrociepłownia Zielona Góra SA
540 323
Yhteensä
22 755 627
Lähde: Päätös menettelyn aloittamisesta.
(40)
Korvausten enimmäismäärä on yhtä kuin vuosiksi 2006-2025 laskettu korvauskelpoinen erotus olettaen, että sähkön markkinahinnat nousevat vähitellen, mutta hitaasti jopa nykyistä alemmalta tasolta Länsi-Euroopassa toteutuneelle tasolle. Tämän skenaarion mukaan sähkön keskihinta olisi aluksi noin 22 euroa/MWh vuonna 2006 ja nousisi hitaasti 30 euroon/MWh vuoteen 2015 mennessä. Tämän jälkeen hinta nousisi nopeammin noin 40 euroon/MWh vuonna 2018. Sitten hinta vakiintuisi tälle tasolle ja vaihtelisi sekä ylös- että alaspäin viiteajanjakson loppuun eli vuoteen 2025 asti.
(41)
Korvaukset maksaa joko PSE tai sen tytäryhtiö, joka on kokonaan valtion omistuksessa. Korvaukset rahoitetaan asiakkailta perittävällä lisämaksulla, jonka suuruus määräytyy näiden verkkomaksun perusteella. Huomattavan suuren ensimmäisen maksuerän rahoittamista varten PSE ja/tai sen tytäryhtiö arvopaperistaa asiakkailta perittävästä maksusta saatavat varat.
3. MENETTELYN ALOITTAMISEN SYYT
(42)
Voidakseen arvioida sille tiedoksiannetun lakiehdotuksen komissio tutki menettelyn aloittamista koskevassa päätöksessä sekä sähkönhankintasopimuksia että sopimusten irtisanomisen perusteella maksettavia korvauksia selvittääkseen, sisältyykö niihin valtiontukea. Kuten menettelyn aloittamista koskevan päätöksen johdanto-osan 3 kappaleessa todetaan, nämä toimenpiteet liittyivät tiiviisti toisiinsa.
(43)
Yhteenveto menettelyn aloittamista koskevassa päätöksessä todetuista epäilyistä esitetään jäljempänä 3.1 ja 3.2 kohdassa. Yksityiskohtaisempi arvio esitetään menettelyn aloittamista koskevan päätöksen 3 kohdassa.
3.1 Pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset
(44)
Komissio katsoi alustavassa analyysissaan, että pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset antavat sopimuspuoliksi valituille energiantuottajille kilpailijoihin verrattuna etua, joka saattaa vääristää kilpailua ja vaikuttaa jäsenvaltioiden väliseen kauppaan.
(45)
Komissio oli sitä mieltä, että pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset eivät ole voimassa olevaa tukea, koska liittymissopimuksen määräysten perusteella yksikään sopimuksista ei edusta niitä kolmea valtiontukityyppiä, jotka liittymisen jälkeen katsotaan perustamissopimuksen 88 artiklan 1 kohdassa tarkoitetuksi voimassa olevaksi tueksi (7).
(46)
Ensinnäkin on todettava, että yksikään pitkäaikaisista sähkönhankintasopimuksista (Elektrociepłownia Turówin kanssa tehtyä sopimusta lukuun ottamatta) ei tullut voimaan ennen 10 päivää joulukuuta 1994. Toiseksi pitkäaikaisia sähkönhankintasopimuksia ei annettu tiedoksi komissiolle niin sanotun siirtymämenettelyn nojalla. Kolmanneksi yhtäkään sopimusta ei mainita liittymissopimukseen liitetyssä voimassa olevien tukien luettelossa.
(47)
Komissio katsoi, että koska pitkäaikaisia sähkönhankintasopimuksia ei ollut annettu sille tiedoksi perustamissopimuksen 88 artiklan 3 kohdan mukaisesti, ne ovat Euroopan yhteisön perustamissopimuksen 93 artiklan soveltamista koskevista yksityiskohtaisista säännöistä 22 päivänä maaliskuuta 1999 annetun neuvoston asetuksen (EY) N:o 659/1999 (8) 1 artiklan f alakohdassa tarkoitettua sääntöjenvastaista tukea.
(48)
Komissio katsoi, että pitkäaikaisten sähkönhankintasopimusten määräykset tuovat näiden sopimusten sopimuspuolina oleville energiantuottajille taloudellista etua verrattuna muihin energiantuottajiin, jotka eivät ole tällaisten sopimusten sopimuspuolia, sekä muiden vastaavien alojen toimijoihin, joiden kanssa ei ole edes ehdotettu tehtäväksi vastaavia pitkäaikaisia sopimuksia. Näin ollen se totesi alustavasti, että mainittu toimenpide on antanut kyseisille energiantuottajille valikoivaa taloudellista etua.
(49)
Komissio kiinnitti huomiota myös siihen, että sähkömarkkinat on avattu kilpailulle ja sähköllä on käyty jäsenvaltioiden välillä kauppaa erityisesti sen jälkeen kun sähkön sisämarkkinoita koskevista yhteisistä säännöistä 19 päivänä joulukuuta 1996 annettu Euroopan parlamentin ja neuvoston direktiivin 96/92/EY (9) tuli voimaan. Kun tietyt toimenpiteet asettavat jonkin jäsenvaltion energia-alan yritykset etuoikeutettuun asemaan, katsotaan, että tällaiset toimenpiteet voivat yhtäältä rajoittaa muiden jäsenvaltioiden yritysten mahdollisuuksia viedä energiaa kyseiseen jäsenvaltioon ja toisaalta edistää energian vientiä kyseisestä jäsenvaltiosta muihin jäsenvaltioihin.
(50)
Komissio katsoi myös, että etu oli myönnetty valtion varoja käyttäen, koska päätös pitkäaikaisten sähkönhankintasopimusten allekirjoittamisesta tehtiin osana valtion toimia, joiden toteuttamisesta vastasi verkonhaltija, kokonaan Puolan valtion omistuksessa oleva PSE. Euroopan yhteisöjen tuomioistuimen, jäljempänä ’yhteisöjen tuomioistuin’, oikeuskäytännön mukaan katsotaan, että jos valtionyhtiö käyttää varojaan tavalla, joka on katsottava valtiosta johtuvaksi, kyseiset varat on määriteltävä perustamissopimuksen 87 artiklan 1 kohdassa tarkoitetuiksi valtion varoiksi (10).
(51)
Komissio totesi tämän vuoksi, että pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset ovat todennäköisesti energiantuottajille myönnettyä, perustamissopimuksen 87 artiklan 1 kohdassa tarkoitettua valtiontukea.
(52)
Komissio totesi myös, että energiantuottajien saama valtiontuki on analysoitava hukkakustannusten analyysimenetelmän avulla. Saamiensa tietojen perusteella komissio epäili, että pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset eivät täyttäisi edellä mainitun menetelmän mukaisia kriteerejä.
(53)
Komissio suhtautui epäilevästi ensinnäkin siihen, voidaanko pitkäaikaisia sähkönhankintasopimuksia, joiden ulkopuolelle jää merkittävä osa markkinoita, pitää hukkakustannusten analyysimenetelmän perusperiaatteiden mukaisina, ja edistävätkö ne sähkömarkkinoiden vapauttamista myöntämällä korvauksia markkinoilla jo toimiville yrityksille, jotka joutuvat epäterveeseen kilpailutilanteeseen.
(54)
Toiseksi komissio ei ollut vakuuttunut siitä, täyttäisikö pitkäaikaisiin sähkönhankintasopimuksiin sisältyvä tuki hukkakustannusten analyysimenetelmään sisältyvät kriteerit, jotka koskevat tukikelpoisten hukkakustannusten laskemista ja korvauksen myöntämistä.
3.2 Sähkönhankintasopimusten irtisanomisen vuoksi maksettavat korvaukset
(55)
Päätöksessä menettelyn aloittamisesta komissio esitti samat argumentit kuin edellä. Niiden perusteella se on myös päätellyt, että pitkäaikaisiin sähkönhankintasopimuksiin sisältyy valtiontukea. Komissio totesi alustavasti, että myös pitkäaikaisten sähkönhankintasopimusten irtisanomisen vuoksi maksettaviin korvauksiin sisältyy valtiontukea (11).
(56)
Seuraavaksi komissio selvitti, täyttääkö korvauksiin sisältyvä valtiontuki hukkakustannusten analyysimenetelmän kriteerit.
(57)
Komissio epäili, että korvaukset eivät täyttäisi hukkakustannusten analyysimenetelmän kriteerejä, jotka koskevat tukikelpoisten hukkakustannusten laskemista ja korvauksen myöntämistä.
4. ASIANOMAISTEN HUOMAUTUKSET
(58)
Menettelyn aloittamista koskevan päätöksen julkaisemisen jälkeen komissio on saanut huomautuksia seuraavilta asianomaisilta joko päätöksessä ilmoitetun määräajan kuluessa tai joissakin tapauksissa sen jälkeen, kun määräaikaa on pidennetty asianomaisten pyynnöstä:
a)
seuraavilta energiantuottajilta: Elektrociepłownia Rzeszów SA, jäljempänä ’Rzeszówin voimala’, Electrabel SA ja Electrabel Połaniec SA, jäljempänä yhteisesti ’Electrabel’, Zespół Elektrowni Pątnów - Adamów - Konin SA ja Elektrownia Pątnów II Sp. z o.o., jäljempänä yhteisesti ’PAK’, BOT Górnictwo i Energetyka SA, BOT Elektrownia Opole SA ja BOT Elektrownia Turów, jäljempänä yhteisesti ’BOT’, Elektrociepłownia Chorzów ”ELCHO” Sp. z. o.o., Elektrociepłownia Kraków S.A, jäljempänä ’ECK’, Elektrociepłownia Zielona Góra SA, jäljempänä ’ECZG’ sekä Elektrociepłownia Nowa Sarzyna Sp. z o.o., jäljempänä ’ENS’;
b)
seuraavilta pankkilaitoksilta, jotka myöntävät rahoitusta energiantuottajille: Dresdner Bank AG London Branch, Bank Pekao SA, WestLB AG London Branch (12) ja WestLB AG, jäljempänä yhteisesti ’pankit’;
c)
PSE.
(59)
Asianomaisten komissiolle toimittamat huomautukset ovat keskenään hyvin samanlaisia, toisinaan lähes identtisiä. Sen vuoksi komissio ei selosta eri asianomaisten toimittamia huomautuksia erikseen, vaan käy niitä seuraavassa läpi yleisellä tasolla.
4.1 Pitkäaikaisia sähkönhankintasopimuksia koskevat huomautukset
(60)
Asianomaisten mukaan pitkäaikaisia sähkönhankintasopimuksia ei voida pitää liittymisasiakirjan liitteessä IV olevan 3 artiklan 1 kohdan c alakohdassa tarkoitettuina ”vielä liittymispäivän jälkeen sovellettavina toimenpiteinä” (14).
(61)
Asianomaisten mukaan komission ei pitäisi tarkastella Puolan EU:hun liittymisen jälkeen toimenpiteitä, jotka on vahvistettu lainmukaisesti jo ennen liittymistä. Yleisen periaatteen mukaanhan lainsäädäntöä ei sovelleta taannehtivasti. Valtiontukea koskevien yhteisön suuntaviivojen tulisi näin ollen sitoa Puolaa vasta sen jälkeen kun maa on liittynyt EU:hun.
(62)
Asianomaiset viittaavat aiempiin komission päätöksiin (15), joissa komissio on katsonut, että tukijärjestelmiä, jotka asianomaisten mielestä ovat verrattavissa pitkäaikaisiin sähkönhankintasopimuksiin, ei ole sovellettu liittymisen jälkeen.
(63)
Asianomaisten mukaan pitkäaikaisiin sähkönhankintasopimuksiin mahdollisesti sisältyvä valtiontuki olisi kokonaisuudessaan myönnetty näiden sopimusten perusteella jo ennen liittymistä. Vaikka vuotuisten maksuerien maksattaminen jatkuu, niitä ei tulisi pitää uutena tukena.
(64)
Pitkäaikaisissa sähkönhankintasopimuksissa määritellään tietty sähköenergian määrä, jonka PSE sitoutuu ostamaan, sekä sähkön hinta tiettynä ajanjaksona. Ainakin joissain tapauksissa hinnat on määritelty niin, että ne eivät ylitä tiettyä, asianomaisten etukäteen hyväksymää tasoa, tai hintojen vaihtelua on rajoitettu kohtuullisesti suhteessa todellisiin markkinahintoihin, jotka muodostavat mahdollisimman objektiivisen lähtökohdan. Todelliset hinnat olivat toisinaan jopa markkinahintoja alemmat, muun muassa siksi, että viime kädessä niistä päätti Puolan sääntelyviranomainen. Näin ollen valtion osallistumisen enimmäismäärä oli määritelty pitkäaikaisissa sähkönhankintasopimuksissa tarkkaan jo ennen liittymistä.
(65)
Asianomaiset toteavat, että jos pitkäaikaisia sähkönhankintasopimuksia on pidettävä perustamissopimuksen 87 artiklan 1 kohdassa tarkoitettuna valtiontukena, ne on katsottava asetuksen (EY) N:o 659/1999 1 artiklan b alakohdassa tarkoitetuksi voimassa olevaksi tueksi.
(66)
Asianomaisten mukaan sitä, onko ennen liittymistä myönnettyä ja sen jälkeen jatkettua tukea pidettävä ”uutena tukena” vai ”voimassa olevana tukena”, ei voida ratkaista yksinomaan liittymisasiakirjan liitteen IV määräysten nojalla. Asianomaiset ovat sitä mieltä, että jos tuki ei täytä kriteerejä, joiden perusteella se voidaan määritellä liittymisasiakirjan liitteessä IV tarkoitetuksi voimassa olevaksi tueksi, tukea on tarkasteltava myös asetuksen (EY) N:o 659/1999 1 artiklan b alakohdan ii-v luetelmakohdan säännösten perusteella.
(67)
Asianomaiset toteavat, että pitkäaikaisiin sähkönhankintasopimuksiin voidaan soveltaa asetuksen (EY) N:o 659/1999 1 artiklan b alakohdan v luetelmakohtaa, minkä vuoksi sopimukset on katsottava ”voimassa olevaksi tueksi”.
(68)
Asianomaiset toteavat lisäksi, että asetuksen (EY) N:o 659/1999 1 artiklan b alakohdan v luetelmakohdan viimeistä virkettä ei voida soveltaa pitkäaikaisiin sähkönhankintasopimuksiin seuraavista kolmesta syystä.
(69)
Ensinnäkin yhteisöjen ensimmäisen oikeusasteen tuomioistuin on katsonut asiassa Alzetta Mauro antamassaan tuomiossa (17), että tuki, joka on myönnetty tietyillä, alun perin kilpailulta suljetuilla markkinoilla ennen niiden vapauttamista, on markkinoiden vapauttamisen jälkeen katsottava voimassa olevaksi tueksi. Asianomaisten mukaan kyseinen tuomio perustuu suoraan perustamissopimuksen 88 artiklan 1 kohdan tulkintaan, minkä vuoksi sitä on säädöshierarkian nojalla pidettävä ensisijaisena asetuksen (EY) N:o 659/1999 säännöksiin nähden.
(70)
Toiseksi oli joka tapauksessa sovellettava asiassa Alzetta Mauro annettuun tuomioon sisältyviä periaatteita eikä asetusta (EY) N:o 659/1999, koska asetus ei ollut vielä tullut voimaan silloin kun sähkömarkkinat vapautettiin direktiivin 96/92/EY nojalla ja kun pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset tehtiin.
(71)
Kolmanneksi vertailemalla asetuksen (EY) N:o 659/1999 1 artiklan b alakohdassa mainittuja eri tukimuotoja voidaan päätellä, että 1 artiklan b alakohdan v luetelmakohta koskee ainoastaan valtiontukiohjelmia, koska yksittäisiä tukia ei mainita erikseen.
(72)
Asianomaisten mukaan edellä esitettyjä väitteitä tukee myös se, että pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset ovat yksityisoikeudellisia sopimuksia eivätkä valtion toimenpiteitä. Asianomaisten mukaan tilanne, jossa sopimukset, jotka on tehty laillisesti ja pätevästi ennen Puolan EU:hun liittymistä ja sähkömarkkinoiden vapauttamista, katsottaisiin liittymisen jälkeen sääntöjenvastaisiksi, olisi kieroutunut seuraus liittymisestä. Asianomaisten mukaan tämä veisi pohjan valtiontukea koskevien perustamissopimuksen periaatteiden tulkinnalta ja sotisi niitä vastaan ja loukkaisi sen vuoksi kansainvälisesti tunnustettuja oikeusvarmuuden ja oikeutettujen odotusten periaatteita.
(73)
Seuraavat huomautukset ovat pankkien toimittamia.
(74)
Pankkien mukaan toimenpiteen toteuttaja ei ollut valtio vaan PSE. Kun otetaan huomioon Puolan energia-alan tilanne silloin kun pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset allekirjoitettiin, PSE:llä ei ollut muuta mahdollisuutta kuin tehdä tällaiset sopimukset. Tilanne olisi ollut sama myös siinä tapauksessa, että PSE olisi ollut yksityinen markkinatoimija. Näin ollen on todettava, että pitkäaikaisten sähkönhankintasopimusten allekirjoittaminen oli sekä valtion että sopimuspuolina olevien sähköntuottajien etujen mukaista. Valtio ei siis pakottanut PSE:tä tällaiseen ratkaisuun.
(75)
Useimpien asianomaisten mukaan pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset eivät tuo sopimuspuolille mitään taloudellista etua.
(76)
Asianomaiset arvostelevat komission alustavaa päätelmää, jonka mukaan pitkäaikaisissa sähkönhankintasopimuksissa vahvistetut hinnat ovat tukkumarkkinahintoja korkeammat. Niiden mukaan komissio ei selitä menettelyn aloittamisesta tehdyssä päätöksessä, mitä markkinoita ja mitä hintoja päätöksessä tarkoitetaan. Sitä paitsi Puolan sähköpörssi (Polska Giełda Energii) perustettiin vasta joulukuussa 1999, jolloin oli jo tehty useita pitkäaikaisia sähkönhankintasopimuksia. Asianomaisten mukaan Puolan ja muiden maiden välisten voimansiirtojohtojen kapasiteetti oli tuohon aikaan puutteellinen. Komission päätöksessä esitetty viittaus Kreikassa vuonna 2003 toteutuneeseen hintaan on virheellinen, koska maantieteellinen ja ajallinen konteksti ovat aivan toisenlaiset kuin Puolassa.
(77)
Pitkäaikaisten sähkönhankintasopimusten perusteella myydyn sähkön hintaa ei voida verrata tällaisten sopimusten ulkopuolisiin hintoihin edes Puolassa. Sopimusten perusteella tuotettava sähkö on tuotettu nykyaikaisten ympäristönormien mukaisesti, kun taas niiden ulkopuolella sähköä tuotetaan vähemmän ympäristöystävällisissä voimaloissa, jotka ”hankkiutuvat eroon” (19) ylimääräisestä tuotannostaan marginaalisin kustannuksin käyttäen eri mekanismeja, joista mikään ei takaa hintaa, joka kattaisi sekä kiinteät että vaihtuvat kustannukset. Myös pitkäaikaisten sähkönhankintasopimusten ulkopuolella toimivat energiantuottajat ovat saaneet tukea, mutta niitä ei yleensä ole velvoitettu uusimaan laitteistojaan, kuten sopimuspuolina olevat energiantuottajat ovat joutuneet tekemään. Sopimusten ulkopuoliset energiantuottajat eivät missään tapauksessa olisi pystyneet tuottamaan riittävästi sähköä koko Puolan tarpeisiin varsinkaan vuosina 1997-1998.
(78)
Asianomaisten mukaan pitkäaikaisia sähkönhankintasopimuksia on analysoitava niiden allekirjoittamisajankohdan olosuhteiden perusteella. Tuolloin sähköntuotanto perustui keskitettyyn ja säänneltyyn järjestelmään, jossa oli vain yksi ostaja, eikä vapautettuun järjestelmään, jonka pohjalta sähkön tukkumarkkinat toimivat.
(79)
Pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset olivat ainoa keino turvata investoinnit, jotka täyttävät Puolan sähköalan vaatimukset (mm. koko järjestelmän modernisointi, ympäristönsuojelu ja toimitusvarmuuden turvaaminen). Pankit vaativat pitkäaikaisia sähkönhankintasopimuksia myöntämiensä lainojen vakuudeksi. Nämä vaatimukset oli otettava huomioon yksityisen sijoittajan testin yhteydessä, ja pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset olivat ainoa keino täyttää ne. Asianomaiset huomauttavat, että pitkäaikaisissa sähkönhankintasopimuksissa asetetaan energiantuottajille investointeja ja sähkön saatavuutta koskevia velvoitteita.
(80)
Asianomaiset toteavat myös, että pitkäaikaisiin sähkönhankintasopimuksiin liittyvää PSE:n toimintaa ei pidä analysoida siltä kannalta, takasiko se voittojen saamisen lyhyellä aikavälillä. Sen sijaan on syytä tarkastella pitkän aikavälin investointien kannattavuutta sekä (verkko-operaattorin näkökannalta) sitä, turvasiko se toimitusvarmuuden ja antoiko se PSE:lle mahdollisuuden täyttää velvoitteensa julkisen palvelun tarjoajana. Asianomaisten mukaan pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset tehtiin läpinäkyvän ja avoimen tarjouskilpailun perusteella, joka toteutettiin syrjimättömällä tavalla siten, että tuloksena oli mahdollisimman alhainen hinta. Asianomaisten mukaan tämä on yhteisöjen ensimmäisen oikeusasteen tuomioistuimen oikeuskäytännön (20) perusteella riittävä osoitus siitä, että sopimuksiin sisältyvä taloudellinen etu on suljettu pois. Ennen kuin pitkäaikaisten sähkönhankintasopimusten tekemistä edeltävä tarjouskilpailu julkaistiin, laadittiin analyysi alimmista mahdollisista kustannuksista alan investoijien prioriteettien kartoittamiseksi.
(81)
Asianomaiset ovat myös sitä mieltä, että koska PSE toimi järjestelmässä, jossa energiantuotantoa säänneltiin, sen toimintaa ei voida verrata tavanomaisissa markkinaolosuhteissa toimivan yrityksen toimintaan. Näin ollen PSE:n toimintaa on arvioitava objektiivisten ja todennettavissa olevien seikkojen perusteella, jollaisia asianomaisten mukaan olivat energiantuottajille aiheutuneet kustannukset (21). PSE:n toiminta täyttää yksityisen sijoittajan testin vaatimukset, koska pitkäaikaisissa sähkönhankintasopimuksissa mainitaan yksinomaan kiinteiden kustannusten sekä vaihtuvien kustannusten kattaminen ja kohtuullinen voittomarginaali.
(82)
Pitkäaikaisten sähkönhankintasopimusten kaltaisten pitkäaikaisten sopimusten tekeminen lienee tämän alan toimijoiden keskuudessa yleisesti hyväksytty käytäntö. Sen pitäisi olla tavanomainen keino jakaa riski sähköntuottajan ja ostajan kesken. Sopimuksen pitkän voimassaoloajan ei kuitenkaan pidä tulkita itsessään merkitsevän etua. Asianomaiset mainitsevat joitakin esimerkkejä: Ranskassa Electricité de Francen ja Péchineyn välinen sopimus, Portugalissa kaksi sopimusta, joiden sopimuspuolina ovat Redes Energéticas Nacionais ja Turbogás sekä Electricidade De Portugal ja Pego, sekä Yhdistyneessä kuningaskunnassa Northern Ireland Electricityn tekemät sopimukset. Asianomaiset mainitsevat myös ns. IASB-sopimuksen, jota komissio ei kuitenkaan ole löytänyt virheellisten viitetietojen vuoksi (22). Asianomaisten mukaan komissio ei ole esittänyt näiden sopimusten yhteydessä voimassaoloaikaa koskevia varauksia, vaikka se oli kaikissa tapauksissa vähintään 15 vuotta. Asianomaisten mukaan pitkäaikaiset sopimukset ovat yleinen käytäntö myös Yhdysvalloissa, mutta ne eivät esitä tästä konkreettisia esimerkkejä.
(83)
Asianomaiset toteavat myös, että pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset eivät takaa investoinnin tuottavuutta. PSE ja sääntelyviranomaiset ovat vahvistaneet oikeuskeinot, joiden avulla investoinnin tuottoa voidaan rajoittaa. Sääntelyviranomaiset voivat muun muassa tarkistaa hintoja ja kieltää liiallisten tai perusteettomien maksujen perimisen. PSE ei ole aina käyttänyt voimaloiden koko tuotantokapasiteettia, minkä lisäksi se on ottanut sopimuksiin perustuvaa sähkön hintaa määrittäessään huomioon energiankäytön tehostamisesta saatavan hyödyn. Energiantuottajat joutuvat myös kantamaan erilaisia riskejä, jotka liittyvät voimaloiden rahoittamiseen ja rakentamiseen sekä niiden käyttöön ja ylläpitoon.
(84)
Koska pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset eivät tuo energiantuottajille lainkaan taloudellista etua, ne eivät sen vuoksi olisi perustamissopimuksen 87 artiklan 1 kohdassa tarkoitettua valtiontukea.
(85)
Ne asianomaiset, jotka ovat yksityisiä toimijoita, huomauttavat myös, että vaikka pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset antaisivatkin toimijoille tiettyä taloudellista etua, edun arvo otettaisiin huomioon voimalan myyntihinnassa sen yksityistämisen yhteydessä. Pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset olivat välttämättömiä yksityistämisen toteuttamiseksi, sillä ne olivat yksi mainittujen voimaloiden yksityistämistä koskevien sopimusten perusehdoista. Asianomaiset vakuuttavat, että yhteisöjen tuomioistuimen asioissa Banks ja Falck esittämän oikeuskäytännön (23) perusteella on todettava, että edellä esitettyjen seikkojen perusteella pitkäaikaisiin sähkönhankintasopimuksiin ei sisälly taloudellista etua.
(86)
Asianomaisten mukaan pitkäaikaisten sähkönhankintasopimusten osapuolina olevat energiantuottajat tarjoavat yleisiin taloudellisiin tarkoituksiin liittyviä palveluja.
(87)
Pitkäaikaisiin sähkönhankintasopimuksiin mahdollisesti sisältyvä valtiontuki täyttää neljä kumulatiivista kriteeriä, jotka yhteisöjen tuomioistuin on määritellyt asiassa Altmark antamassaan tuomiossa (25).
(88)
Ensinnäkin pitkäaikaisten sähkönhankintasopimusten osapuolina oleville energiantuottajille uskotaan tehtäväksi yleisiin taloudellisiin tarkoituksiin liittyvien palvelujen tarjoaminen. Tämä perustuu vuonna 1997 annetun Puolan energialain (Prawo Energetyczne) 1 §:n 2 momenttiin, jonka mukaan valtion on varmistettava loppukäyttäjien jatkuva ja keskeytymätön energiansaanti teknisesti ja taloudellisesti perustellulla tavalla ja ympäristönsuojelunäkökohdat huomioon ottaen. Asianomaiset katsovat, että yleisiin taloudellisiin tarkoituksiin liittyvien palvelujen tarjoamista koskeva velvollisuus käsittää myös velvollisuuden käyttää eri energialähteitä ja vähentää typpioksidipäästöjä kaupunkien läheisyydessä. Jäsenvaltiot voivat varsin vapaasti määritellä, mitä ne tarkoittavat yleisiin taloudellisiin tarkoituksiin liittyvillä palveluilla. Tarkemmin sanoen toimitusvarmuuden turvaamista koskeva velvollisuus voidaan direktiivin 96/92/EY nojalla katsoa yhdeksi yleisiin taloudellisiin tarkoituksiin liittyväksi palveluksi, minkä komissio on vahvistanut aiemmissa päätöksissään. Myös ympäristönsuojelutoimet, kuten energiatehokkuus ja ilmastonsuojelu, on tunnustettu yleisiin taloudellisiin tarkoituksiin liittyviksi palveluiksi sähkön sisämarkkinoita koskevista yhteisistä säännöistä ja direktiivin 96/92/EY kumoamisesta 26 päivänä kesäkuuta 2003 annetussa Euroopan parlamentin ja neuvoston direktiivissä 2003/54/EY (26). Pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset olisivat näin ollen oikeusväline, jonka avulla valtio uskoo energiantuottajille edellä mainittujen yleisiin taloudellisiin tarkoituksiin liittyvien palvelujen tarjoamisen. Tämä vahvistetaan tarjousten arviointiperusteissa.
(89)
Toiseksi pitkäaikaisten sähkönhankintasopimusten määräyksissä, muun muassa sopimusten liitteissä, määritellään yksityiskohtaisesti yleisiin taloudellisiin tarkoituksiin liittyvistä palveluista aiheutuvien kustannusten korvaaminen alusta lähtien. Tämä vaikuttaa pitkäaikaisten sähkönhankintasopimusten neuvottelemiseen. Eräitä pitkäaikaisia sähkönhankintasopimuksia on muutettu useaan kertaan, jopa Puolan EU:hun liittymisen jälkeen, mutta tämä ei kuitenkaan ole todellisuudessa vaikuttanut sopimusehtojen ja korvausmäärien määrittelyyn.
(90)
Kolmanneksi yleisiin taloudellisiin tarkoituksiin liittyvien palvelujen vuoksi maksettavat korvaukset eivät ylitä näiden palvelujen tarjoamisesta aiheutuvia kustannuksia. Pitkäaikaisissa sähkönhankintasopimuksissa määrätään ainoastaan ostettavan sähkön tuotantokustannusten kattamisesta (mukaan lukien rakennus- ja pääomakustannukset, kiinteät ja vaihtuvat käyttö- ja ylläpitokustannukset sekä yleiskulut) sekä kohtuullisesta voittomarginaalista.
(91)
Neljänneksi yleisiin taloudellisiin tarkoituksiin liittyvien palvelujen tarjoaminen on uskottu yrityksille, jotka on valittu pitkäaikaisten sähkönhankintasopimusten sopimuspuoliksi avoimen, syrjimättömän ja kilpailuperiaatteiden mukaisesti toteutetun tarjouskilpailun perusteella.
(92)
Edellä esitetyn perusteella asianomaiset toteavat, että pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset täyttävät asiassa Altmark annetussa tuomiossa määritellyt neljä kumulatiivista kriteeriä, minkä vuoksi niitä ei voida pitää perustamissopimuksen 87 artiklan 1 kohdassa tarkoitettuna valtiontukena.
(93)
Lisäksi asianomaiset toteavat, että vaikka katsottaisiin, että pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset eivät täytä asiassa Altmark annetussa tuomiossa määriteltyjä neljää kumulatiivista kriteeriä, sopimuksia on silti pidettävä yhteismarkkinoille soveltuvina perustamissopimuksen 86 artiklan 2 kohdan nojalla.
(94)
Kuten tämän päätöksen johdanto-osan 88 kappaleessa todetaan, pitkäaikaisissa sähkönhankintasopimuksissa uskotaan energiantuottajille yleisiin taloudellisiin tarkoituksiin liittyvien palvelujen tarjoaminen. Näiden palvelujen luonne määritellään tarkemmin Puolan lainsäädännössä. Lisäksi pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset ovat asianomaisten mukaan välttämättömiä kyseisten palvelujen turvaamiseksi, koska muussa tapauksessa sähkövoimaloiden kehittämiselle ei olisi ollut mahdollista löytää vastaavia rahoituslähteitä. Pitkäaikaisiin sähkönhankintasopimuksiin sisältyvän tuen määrä on oikeassa suhteessa tuen tarkoitukseen eli yleisiin taloudellisiin tarkoituksiin liittyvien palvelujen tarjoamiseen, koska niissä määrätään ainoastaan energiantuotannosta aiheutuvien kustannusten kattamisesta sekä kohtuullisesta voittomarginaalista. Yhteenvetona voidaan todeta, että kun otetaan huomioon Puolan sähköverkon ja muiden EU:n sähköverkkojen välisten yhteyksien huomattava rajoittuneisuus, tuki ei voi vaikuttaa jäsenvaltioiden väliseen kauppaan yhteisen edun vastaisella tavalla.
(95)
Asianomaiset katsovat, että pitkäaikaisiin sähkönhankintasopimuksiin ei sisälly valikoivia tekijöitä.
(96)
Asianomaisten mukaan ei voida automaattisesti päätellä, että toimenpide, joka hyödyttää ainoastaan yhtä talouden alaa, on valikoiva. Niiden mukaan komission on aina määriteltävä merkitykselliset maantieteelliset markkinat ja kyseisen tuotteen markkinat. Komission on myös määriteltävä, ketkä ovat edunsaajien kilpailijoita näillä markkinoilla, ennen kuin se voi ratkaista, onko toimenpide valikoiva. Nyt tarkasteltavana olevassa asiassa pitkäaikaisten sähkönhankintasopimusten osapuolet on valittu avoimen, läpinäkyvän ja syrjimättömän tarjouskilpailun perusteella. Tämä tarkoittaa, että valikoivuuden edellytykset eivät täyty.
(97)
Asianomaiset toteavat myös, että alalle tyypilliset toimenpiteet eivät välttämättä ole valikoivia, jos ne johtuvat ainoastaan markkinavoimien toiminnasta. Yhteisöjen tuomioistuimen asiassa Van der Kooy (28) tutkimat toimenpiteet ovat tyypillinen esimerkki tällaisesta ei-valikoivasta toimenpiteestä.
(98)
Asianomaiset huomauttavat myös, että päätöksen pitkäaikaisten sähkönhankintasopimusten allekirjoittamisesta teki PSE, ei valtio. Valikoivuuskriteerin soveltamisen sijasta on syytä tehdä yksityisen sijoittajan testi.
(99)
Asianomaiset toteavat, että komission olisi pitänyt tutkia, aiheuttivatko pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset kilpailun vääristymistä tai vaikuttivatko ne jäsenvaltioiden väliseen kauppaan silloin kun ne tehtiin.
(100)
Kun pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset tehtiin, Puolan sähkömarkkinoilla ei ollut kilpailua. Direktiiviä 96/92/EY ei vielä sovellettu Puolassa. Liittymisneuvottelut olivat hyvin varhaisessa vaiheessa - edes EU:hun liittymisen lopullista määräaikaa ei ollut päätetty. Tuonaikaiset hinnat olivat säännöstelyn alaisia, myös ne hinnat, jotka sitoivat pitkäaikaisten sähkönhankintasopimusten ulkopuolisia energiantuottajia. Näin ollen ei voida katsoa, että pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset olisivat tuolloin vääristäneet kilpailua.
(101)
Asianomaiset huomauttavat myös, että kun pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset allekirjoitettiin, Puola ei vielä ollut Euroopan unionin jäsenvaltio. Lisäksi sähkönsiirtokapasiteetti Puolan ja sen naapurimaiden välillä oli rajallinen, ja pitkäaikaisten sähkönhankintasopimusten perusteella tuotettu sähkö oli kalliimpaa kuin niiden ulkopuolella tuotettu sähkö. Näin ollen ei voida sanoa, että pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset olisivat tuolloin vaikuttaneet jäsenvaltioiden väliseen kauppaan.
(102)
Asianomaiset huomauttavat, että jos pitkäaikaisten sähkönhankintasopimusten katsotaan olevan valtiontukea, tuki voitaisiin katsoa yhteismarkkinoille soveltuvaksi perustamissopimuksen 87 artiklan 3 kohdan a alakohdan nojalla.
(103)
Asianomaisten mukaan pitkäaikaisia sähkönhankintasopimuksia ei voida pitää toimintatukena. Toisin kuin investointituki, toimintatuki on tukea, jonka tarkoituksena on vapauttaa yritys kustannuksista, jotka se normaalisti joutuisi maksamaan osana juoksevaa hallintoaan ja tavanomaista toimintaansa. Pitkäaikaisten sähkönhankintasopimusten perusteella suoritettavia maksuja ei voida pitää tällaisena tukena. Maksut ovat hinta, joka maksetaan kauppasopimuksen nojalla toimitetusta tavarasta tai palveluista. Lisäksi pitkäaikaisten sähkönhankintasopimusten tarkoituksena on mahdollistaa investointihankkeen toteuttaminen. Tämä osoittaa, että kyse on investointitoimenpiteistä (eikä toimintatuesta).
(104)
Asianomaiset katsovat myös, että komission olisi todettava, että tarkasteltavana olevaan asiaan liittyy poikkeuksellisia tekijöitä, joiden vuoksi myös toimintatuki voidaan hyväksyä. On otettava huomioon Puolan energia-alan tilanne 1990-luvulla. Puolaa voidaan kiistatta pitää yhtenä perustamissopimuksen 87 artiklan 3 kohdan a alakohdassa tarkoitetuista alueista. Osa tässä tarkoitetuista energiantuottajista sijaitsi sellaisilla alueilla, että niiden sulkeminen olisi aiheuttanut yhteiskunnalle hyvin vakavia seurauksia. Lisäksi pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset edistivät paitsi Puolan sähköalan myös koko talouden kehitystä, kun otetaan huomioon sähköalan merkitys talouselämälle yleensä.
(105)
Asianomaiset huomauttavat, että jos pitkäaikaisten sähkönhankintasopimusten katsotaan olevan valtiontukea, tuki voitaisiin katsoa yhteismarkkinoille soveltuvaksi perustamissopimuksen 87 artiklan 3 kohdan b alakohdan nojalla.
(106)
Asianomaisten mukaan Puolan sähköalan tilanne aiheutti pitkäaikaisten sähkönhankintasopimusten allekirjoittamisen aikaan vakavia häiriöitä maan talouselämälle. Pitkäaikaisten sähkönhankintasopimusten tarkoituksena oli poistaa nämä häiriöt.
(107)
Asianomaiset huomauttavat, että jos pitkäaikaisten sähkönhankintasopimusten katsotaan olevan valtiontukea, tuki voitaisiin katsoa yhteismarkkinoille soveltuvaksi perustamissopimuksen 87 artiklan 3 kohdan c alakohdan nojalla.
(108)
Asianomaisten mukaan pitkäaikaisia sähkönhankintasopimuksia ei tulisi analysoida hukkakustannusten analyysimenetelmän mukaisesti, koska sopimusten tarkoituksena ei ollut hukkakustannusten korvaaminen. Sen sijaan sopimuksia olisi analysoitava suoraan perustamissopimuksen 87 artiklan 3 kohdan c alakohdan määräysten nojalla.
(109)
Asianomaiset toteavat, että pitkäaikaisten sähkönhankintasopimusten tarkoituksena oli helpottaa Puolan energia-alan kehitystä houkuttelemalla ulkomaisia investointeja uudenaikaisiin, ympäristöystävällisiin voimaloihin. Sopimusten tarkoituksena oli näin ollen ”edistää tietyn taloudellisen toiminnan kehitystä”.
(110)
Asianomaiset huomauttavat myös, että pitkäaikaisten sähkönhankintasopimusten vaikutus jäsenvaltioiden väliseen sähkökauppaan oli vähäinen. Puolan ja muiden maiden väliset sähkönsiirtoyhteydet olivat teknisesti rajoittuneet. Tuontia haittasivat tekniset esteet, ja vientimahdollisuudet oli jo aiemmin hyödynnetty täysimääräisesti. Näin ollen ei voida katsoa, että pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset olisivat rajoittaneet sähkökauppaa. Asianomaisten mukaan komissio ei energiamarkkinoita koskevassa alustavassa tiedonannossaan (33) katsonut pitkäaikaisten sähkönhankintasopimusten haittaavan Euroopan energiamarkkinoiden yhdentymistä. Siksi asianomaiset katsovat, että pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset eivät ”muuta kaupankäynnin edellytyksiä yhteisen edun kanssa ristiriitaisella tavalla”.
(111)
Asianomaiset toteavat myös, että pitkäaikaisia sähkönhankintasopimuksia olisi analysoitava valtiontuesta ympäristönsuojelulle annettujen yhteisön suuntaviivojen (34) nojalla, koska niiden tarkoituksena oli erityisesti saada energiantuottajat noudattamaan tiettyjen suurista polttolaitoksista ilmaan joutuvien epäpuhtauspäästöjen rajoittamisesta 23 päivänä lokakuuta 2001 annetun Euroopan parlamentin ja neuvoston direktiivin 2001/80/EY (35) mukaisia vaatimuksia.
(112)
Asianomaisten mukaan pitkäaikaisia sähkönhankintasopimuksia olisi tarkasteltava saman menettelyn mukaan kuin valtiontukiasiaa PL 1/2003 (37). Komissio aloitti kyseisen menettelyn osana liittymissopimuksessa määrättyä siirtymävaiheen järjestelyä.
(113)
Asia PL 1/2003 koski Puolan ilmoitusta pitkäaikaisten sähkönhankintasopimusten irtisanomista koskevasta ensimmäisestä lakiehdotuksesta. Asianomaisten mukaan komissio todennäköisesti teki kyseisen ilmoituksen perusteella pitkäaikaisten sähkönhankintasopimusten ja alustavan lakiehdotuksen välisistä yhteyksistä saman päätelmän kuin pitkäaikaisten sähkönhankintasopimusten ja varsinaisen lakiehdotuksen yhteyksistä, eli että ne ”liittyvät läheisesti toisiinsa”.
(114)
Asianomaisten mukaan voidaan päätellä, että komission olisi pitänyt analysoida pitkäaikaisia sähkönhankintasopimuksia saman menettelyn mukaisesti kuin alustavaa lakiehdotusta, eli asiassa PL 1/2003 sovelletun menettelyn mukaisesti, kuten se on nyt käsiteltävänä olevassa asiassa tehnytkin.
(115)
Asianomaiset kiinnittävät huomiota siihen, että menettelyn aloittamista koskevalla päätöksellä kumotaan myös asiassa PL 1/2003 tehty komission päätös. Komissio kumosi kyseisen päätöksen sillä perusteella, että Puola ei saattanut alustavaa lakiehdotusta voimaan ennen Puolan liittymistä EU:hun. Tämän vuoksi siihen ei voida soveltaa liittymissopimuksessa määrättyä menettelyä. Asianomaisten mukaan näin jätettäisiin huomiotta se seikka, että alustava lakiehdotus ja pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset ovat erottamattomasti sidoksissa toisiinsa. Toisin kuin alustava lakiehdotus, pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset kuuluvat asianmukaisten mukaan edelleen liittymissopimuksessa määriteltyjen menettelyjen soveltamisalaan. Komission olisi tämän vuoksi pitänyt analysoida pitkäaikaisia sähkönhankintasopimuksia asiassa PL 1/2003 sovelletun, liittymissopimuksessa määritellyn menettelyn mukaisesti eikä ryhtyä soveltamaan uusia menettelyjä EY:n perustamissopimuksen nojalla.
(116)
Asianomaiset toteavat, että pitkäaikaisten sähkönhankintasopimusten irtisanominen johtaa siihen, että asianomaiset menettävät oikeutensa (39) (ilman asianmukaista korvausta) (40).
4.2 Lakiehdotusta koskevat huomautukset
(117)
Lakiehdotusta koskevia huomautuksia ovat toimittaneet vain ELCHO, pankit ja PAK.
(118)
Asianomaiset muistuttavat, että niiden käsityksen mukaan pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset eivät tuo edunsaajille taloudellista etua, kuten edellä on selvitetty. Ne katsovat, että sen vuoksi myöskään sopimusten irtisanomisen perusteella maksettava kohtuullinen korvaus ei voi tuoda edunsaajille taloudellista etua. Asianomaiset vetoavat yhteisöjen tuomioistuimen asiassa Asteris (41) antamaan tuomioon. Lakiehdotuksen perusteella maksettavat korvaukset muistuttavat vahingonkorvausta, mutta lisäksi ne vahvistetaan kansainvälisessä yksityisoikeudessa ja Euroopan energiaperuskirjan 10 artiklassa.
(119)
Asianomaiset huomauttavat myös, että lakiehdotuksessa ei säädetä valtion varojen käytöstä, koska veroluonteiset maksut, joilla säädös rahoitetaan, eivät kulje PSE:n kautta vaan yhden tai useamman yksityisen toimijan tai yrityksen kautta.
(120)
Asianomaiset ovat myös sitä mieltä, että lakiehdotus on perustamissopimuksen mukainen 87 artiklan 3 kohdan a-c alakohdan ja 86 artiklan 2 kohdan nojalla. Tässä yhteydessä käytetyt argumentit ovat samat kuin ne, joiden perusteella asianomaiset katsoivat pitkäaikaisten sähkönhankintasopimusten olevan perustamissopimuksen määräysten mukaisia.
(121)
Kysymykseen siitä, onko lakiehdotus hukkakustannusten analyysimenetelmän mukainen, pankit vastaavat toteamalla, että kyseinen menetelmä on laadittu ja hyväksytty kokonaan toisenlaisessa tilanteessa. Hukkakustannusten analyysimenetelmän tarkoituksena oli ratkaista ongelma, joka liittyi hukkakustannusten palauttamiseen markkinoiden vapauttamisen jälkeen. Lakiehdotuksen taustalla sen sijaan on tilanne, joka vallitsi Puolassa silloin kun pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset allekirjoitettiin. Pankit arvostelivat sitä, että komissio totesi menettelyn aloittamista koskevassa päätöksessään eräiden Puolan voimaloiden olevan ”tehottomia” ja yritti selvittää, säilyttäisikö lakiehdotus niiden tulotason samana kuin ennen markkinoiden vapauttamista, jolloin tulotaso oli taattu. Pankkien mukaan tätä logiikkaa noudattaen olisi kaikki ennen uuden jäsenvaltion Euroopan unioniin liittymistä rakennetut voimalat todettava tehottomiksi ja vastaavasti kaikki tällaisten voimaloiden kanssa tehdyt sopimukset automaattisesti todettava valtiontueksi. Tämä taas johtaisi pitkälle meneviin päätelmiin, joiden mukaan kaikki sopimukset on irtisanottava liittymispäivästä alkaen ja neuvoteltava sen jälkeen uudelleen. Tällainen ratkaisu olisi sekä taloudelliselta että oikeudelliselta kannalta katsoen absurdi. Pankit lisäävät, että komissio ei ole esittänyt vakuuttavia eikä konkreettisia todisteita voimaloiden tehottomuudesta.
(122)
Yhteenvetona voidaan todeta, että pankkien mukaan komissio on virheellisesti jaotellut eri ryhmiin voimalat, jotka liittymisajankohtana olivat valmiita tai miltei valmiita, ja muut voimalat. Näin tehdessään komissio on ohittanut sen tosiseikan, että korvaukset on laskettava kansallisen ja kansainvälisen oikeuden vahvistettujen periaatteiden nojalla. Pankkien mukaan näihin laskelmiin ei vaikuta hinta, jonka uusi toimija on valmis maksamaan markkinoille pääsystä.
5. PUOLAN VIRANOMAISTEN HUOMAUTUKSET MENETTELYN ALOITTAMISTA KOSKEVASTA PÄÄTÖKSESTÄ
5.1 Pitkäaikaisia sähkönhankintasopimuksia koskevat huomautukset
(123)
Puolan viranomaiset toteavat, että valtiolla on velvollisuus varmistaa energiaturvallisuus, mikä edellyttää energian toimitusvarmuuden turvaamista ja ympäristönsuojeluvaatimusten huomioon ottamista.
(124)
Puolan viranomaisten mukaan pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset olivat ainoa tapa täyttää tämä velvollisuus Puolassa aikana, jolloin kyseiset sopimukset allekirjoitettiin. Puolan sähkömarkkinoiden modernisointi vaati huomattavia investointeja, ja sähköyhtiöiden omat varat olivat rajalliset. Pankit asettivat luottojen myöntämisen ehdoksi, että tietyn osan tuloista oli oltava taattu määrätyn ajanjakson aikana. Pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset hyväksyttiin näiden luottojen vakuudeksi.
(125)
PSE oli ainoa toimija, joka pystyi panemaan pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset täytäntöön. Sen toimintaa on tarkasteltava ottaen huomioon se, että valtion ensisijaisena tavoitteena ei ole saada voittoa, vaan toteuttaa yleishyödyllisiä tehtäviä.
(126)
Puolan viranomaiset katsovat, että koska pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset tehtiin avoimen, läpinäkyvän ja syrjimättömän tarjouskilpailun perusteella, valtion osallistumista sopimuksiin on tulkittava niin, että se edustaa yleishyödyllisen palvelun tarjoamisesta maksettavaa markkinahintaa. Tämän perusteella taas voidaan päätellä, että sopimuksiin ei sisälly valtiontukea. Tämä on esimerkki julkisen ja yksityisen sektorin yhteistyöstä, jota myös komissio pyrkii edistämään.
(127)
Puolan viranomaisten mukaan pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset tehtiin markkinaehdoin. Sopimusten muotoiluun vaikuttivat erityisesti pankkien energiantuottajille tarjoamat lainaehdot.
(128)
Lisäksi Puolan viranomaiset toteavat, että koska yleisiin taloudellisiin tarkoituksiin liittyvät palvelut ja julkisen ja yksityisen sektorin yhteistyö liittyvät aina johonkin tiettyyn alaan, pitkäaikaisia sähkönhankintasopimuksia ei voida pitää liian alakohtaisina toimenpiteinä.
(129)
Puolan viranomaiset huomauttavat, että niissä tapauksissa, joissa voimala on yksityistetty, myyntihinnassa on otettu huomioon pitkäaikaisen sähkönhankintasopimuksen arvo. Tämä sulkee pois sopimuksiin sisältyvän taloudellisen edun, joka on yksi valtiontuen määritelmän kumulatiivisista tekijöistä.
(130)
Puolan viranomaiset katsovat myös, että pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset eivät ole tukea, jota sovelletaan vielä liittymisen jälkeen. Puolan viranomaisten mukaan pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset ovat yksittäisille yrityksille myönnettyä tukea. Niiden mukaan sopimusten täytäntöönpano liittymisen jälkeen merkitsee ainoastaan ennen liittymistä myönnetyn tuen siirtämistä. Pitkäaikaisissa sähkönhankintasopimuksissa määritellään myös selkeästi valtion osallistumisen enimmäismäärä.
(131)
Puolan viranomaiset toteavat, että pitkäaikaisiin sähkönhankintasopimuksiin ei voida soveltaa hukkakustannusten analyysimenetelmää. Menetelmää voidaan soveltaa vasta sen jälkeen kun sopimukset on irtisanottu.
(132)
Yhteenvetona voidaan todeta, että Puolan viranomaiset kiistävät väitteen, jonka mukaan pitkäaikaisten sähkönhankintasopimusten avulla voitiin varmistaa, että sähköstä saatiin tiettynä ajanjaksona tietty hinta. Puolan viranomaisten mukaan pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset takasivat pikemminkin energiantuotannosta aiheutuvien kulujen kattamisen sekä vaatimattoman voittomarginaalin, mikä oli välttämätöntä, jotta energiantuottajat pystyisivät maksamaan velkansa. Puolan viranomaisten mukaan investoinnin rahoittamiseen käytetyn pääoman kustannusten tulisi markkinatalouden periaatteiden mukaan aina näkyä tuotteen tai palvelun hinnassa.
5.2 Lakiehdotusta koskevat huomautukset
(133)
Vastauksena lakiehdotusta koskeviin epäilyihin, joita komissio esitti menettelyn aloittamista koskevassa päätöksessä, Puolan viranomaiset toimittivat ehdotuksesta uuden version. Ehdotus tuli voimaan 4 päivänä elokuuta 2007, joten sitä nimitetään jäljempänä ’laiksi’.
(134)
Jäljempänä esitetään ne valtiontukea koskeviin näkökohtiin liittyvät tekijät, joiden osalta laki poikkeaa 2.2 kohdassa esitetystä alkuperäisestä versiosta.
(135)
Taulukossa luetellaan edunsaajat ja korvausten enimmäismäärät. Uusi luettelo hukkakustannusten perusteella maksettavien korvausten mahdollisista edunsaajista on seuraavanlainen:
Taulukko 3
Muutetussa laissa säädetyt korvaukset
(1000 PLN)
Edunsaaja
Korvauksen enimmäismäärä
BOT Górnictwo i Energetyka SA.
4 536 851
Południowy Koncern Energetyczny SA.
1 479 745
Elektrownia Kozienice SA.
623 612
Zespół Elektrowni Dolna Odra SA.
633 496
Zespół Elektrowni Pątnów-Adamów-Konin Pątnów II
1 377 880
Elektrociepłownia Kraków SA.
0
Elektrociepłownia Rzeszów SA.
297 415
Elektrociepłownia Nowa Sarzyna Sp. z o.o.
777 535
Elektrociepłownia Lublin Wrotków Sp. z o.o.
425 263
Elektrociepłownia Chorzów ELCHO SA.
888 581
Elektrociepłownia Zielona Góra SA.
464 297
Elektrociepłownia Gorzów SA
72 755
Yhteensä
11 577 430
Lähde: Puolan viranomaisten esittämän lain liite 2.
(136)
Edunsaajien luetteloa on muutettu taulukkoon 2 verrattuna seuraavasti:
a)
Electrabel Połaniec SA ja Dalkia Poznań Zespół Elektrociepłowni SA on poistettu luettelosta, koska niiden pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset ovat päättyneet;
b)
Żarnowiecka Elektrownia Gazowa Sp. z o.o. on poistettu luettelosta, koska sen tekemä pitkäaikainen sähkönhankintasopimus irtisanottiin ennen kuin voimalan rakentaminen saatiin päätökseen;
c)
luetteloon on lisätty Elektrociepłownia Gorzów SA, joka sai oikeuden maksuihin lakiehdotuksen nojalla.
(137)
Elektrociepłownia Kraków SA säilyttää lain mukaan oikeutensa maksuihin, mutta korvauksen enimmäismäärä on nolla.
(138)
Edellä taulukossa 3 mainittujen hukkakustannuskorvausten enimmäismäärien laskemisessa sovellettavat pääperiaatteet esitetään lain 27 §:ssä.
(139)
Korvausten enimmäismäärät saadaan laskemalla seuraavien lukujen erotus:
a)
poistamattomat investointikustannukset, jotka eivät kuulu investointituen piiriin, vuoden 2007 tilanteen perusteella, ja
b)
se osa tuloista, jonka yritys voi käyttää investointikustannusten kattamiseen.
Investointikustannuksiksi katsotaan kiinteän omaisuuden nettokirjanpitoarvo, kuten lain 27 §:n 1 momentissa todetaan. Poistamattomilla investointikustannuksilla tarkoitetaan kiinteän omaisuuden kirjanpitoarvoa sen jälkeen kun poistot on tehty.
Tästä määrästä vähennetään seuraavat määrät:
-
voimalan kirjanpidollinen jäännösarvo päivänä, jona pitkäaikaisen sähkönhankintasopimuksen oli alun perin määrä päättyä (jos tällainen päivämäärä on määritelty), ja
-
kaikki omaisuuteen liittyvät avustukset ja poistot.
Kullekin voimalalle maksettavan korvauksen enimmäismäärä on laskettu vuodesta 2007 pitkäaikaisen sähkönhankintasopimuksen päättymiseen.
(140)
Korvauksen laskemista varten on otettu huomioon ainoastaan ne investoinnit, jotka oli toteutettu kokonaan tai ainakin lähes kokonaan ennen Puolan liittymistä EU:hun. ”Lähes kokonaan toteutetuilla investoinneilla” tarkoitetaan tässä investointeja, jotka oli taloudellisempaa saattaa päätökseen ja ottaa käyttöön kuin keskeyttää niiden rakentaminen. Tämä arvioitiin liittymispäivänä vallinneen tilanteen perusteella.
(141)
Tulevan kassavirran arvo laskettiin samojen markkinaennusteiden perusteella kuin menettelyn aloittamista koskevassa päätöksessä. Puolan viranomaiset ovat perustelleet esittämänsä ennusteet.
(142)
Laissa ei enää säädetä suuresta ensimmäisestä maksuerästä, vaan se on korvattu vuotuisilla erillä, jotka maksetaan ennakkona kokonaismäärästä ja joiden määrittämisessä otetaan huomioon erityisesti energiantuottajan velat. Mekanismia, jonka tarkoituksena on tarkistaa korvauksen määrää suhteessa sähkön hinnan todellisiin vaihteluihin, jatkettiin siihen päivämäärään asti, jolloin kunkin pitkäaikaisen sähkönhankintasopimuksen oli alun perin määrä päättyä. Tämä vastaa johdanto-osan 139 kappaleessa tarkoitettua ajanjaksoa, jonka mukaan lasketaan kullekin yritykselle suoritettavan korvauksen enimmäismäärä.
(143)
Lain mukaan korvauksen saajat voivat saada yritysten pelastamis- ja rakenneuudistustukea aikaisintaan kymmenen vuoden kuluttua siitä kun viimeinen laissa säädetty hukkakustannuksiin perustuva korvauserä on maksettu.
(144)
Laissa säädetään myös uudesta hukkakustannusten ryhmästä. Se koskee sellaisia taulukossa 3 mainittuja energiantuottajia, jotka ovat tehneet pitkäaikaisen kaasuntoimitussopimuksen, johon sisältyy ns. ota tai maksa -lauseke (take or pay), joka koskee pitkäaikaiseen sähkönhankintasopimukseen perustuvaa voimalan toimintaa. Ota tai maksa -tyyppiset pitkäaikaiset sopimukset ovat sopimuksia, joilla ostaja sitoutuu ostamaan myyjältä vuosittain tietyn määrän kaasua sopimuksessa vahvistetun kaavan mukaisesti laskettavaan hintaan. Jos ostaja ei osta sopimuksen mukaista määrää, se joutuu maksamaan sakkoa.
(145)
Tällaisten hukkakustannusten perusteella maksettavan korvauksen enimmäismäärä on yhtä suuri kuin tulo, joka saadaan kun se enimmäismäärä sähköä, jonka tietty energiantuottaja pystyy tuottamaan ota tai maksa -sopimuksen kattaman kaasun avulla, kerrotaan arviolla erotuksesta, joka lasketaan vähentämällä tuon kaasun avulla tuotetun sähkön yksikköhinnasta yhtä suuren, mutta hiilen avulla tuotetun sähkömäärän keskimääräinen yksikköhinta, ja kertoimella, joka on yhtä suuri kuin Puolan kaasuvarantojen avulla tuotetun sähkön keskimääräisen yksikköhinnan ja muiden kuin Puolan kaasuvarantojen avulla tuotetun sähkön keskimääräisen yksikköhinnan suhde (jos kyseinen energiantuottaja ei käytä puolalaista kaasua).
(146)
Seuraavassa taulukossa esitetään lain perusteella maksettavien, ota tai maksa -sopimuksiin perustuvien korvausten enimmäismäärät:
Taulukko 4
Hukkakustannusten perusteella maksettavien korvausten enimmäismäärät ota tai maksa -sopimusten nojalla
(1000 PLN)
Energiantuottaja
Korvauksenenimmäismäärä
Elektrociepłownia Rzeszów SA.
124 395
Elektrociepłownia Lublin Wrotków Sp. z o.o.
191 480
Elektrociepłownia Nowa Sarzyna Sp. z o.o.
340 655
Elektrociepłownia Zielona Góra SA.
313 477
Elektrociepłownia Gorzów SA.
35 273
Yhteensä
1 005 280
Lähde: Puolan viranomaisten esittämän lain liite 2.
(147)
Energiantuottajille ota tai maksa -sopimuksiin liittyvien hukkakustannusten perusteella maksettavien korvausten määrät päivitetään erityisen mekanismin avulla.
(148)
Vuotuinen korvaus käsittää kaksi tekijää:
a)
määrän, joka saadaan kertomalla se sähkömäärä, jonka tietty energiantuottaja on tuottanut tiettynä vuonna ota tai maksa -sopimuksen nojalla hankkimansa kaasun avulla, erotuksella, joka lasketaan vähentämällä ota tai maksa -sopimuksen nojalla hankitun kaasun avulla tuotetun sähkön todellisesta keskimääräisestä yksikköhinnasta yhtä suuren, mutta hiilen avulla tuotetun sähkömäärän keskimääräinen yksikköhinta kyseisenä vuonna, ja josta on vähennetty kyseisen energiantuottajan kyseisenä vuonna tuottaman sähkön keskimääräisen yksikköhinnan ja hiiltä käyttäneiden energiantuottajien kyseisenä vuonna tuottaman sähkön keskimääräisen yksikköhinnan välinen erotus (jos viimeksi mainittu erotus on negatiivinen, sitä ei oteta huomioon). Lisäksi sovelletaan kerrointa, joka on yhtä suuri kuin Puolan kaasuvarantojen avulla tuotetun sähkön keskimääräisen yksikköhinnan ja muita kuin Puolan kaasuvarantoja käyttävien energiantuottajien tuottaman sähkön keskimääräisen yksikköhinnan suhde (jos kyseinen energiantuottaja ei käytä puolalaista kaasua);
b)
määrän, joka on yhtä suuri kuin sakko, jonka tietty energiantuottaja on maksanut tiettynä vuonna ota tai maksa -sopimukseen sisältyvästä kaasusta, jota se ei ole ottanut.
(149)
Kunkin energiantuottajan saamat todelliset vuosikorvaukset, jotka on laskettu johdanto-osan 148 kappaleessa esitetyn ohjeen mukaisesti, eivät saa ylittää taulukossa 4 mainittua korvauksen enimmäismäärää. Kun ota tai maksa -sopimuksiin liittyvien hukkakustannusten nojalla maksettavien korvausten määrä saavuttaa tämän enimmäismäärän, korvausten maksaminen keskeytetään. Korvausten maksaminen lopetetaan joka tapauksessa viimeistään silloin kun irtisanotun pitkäaikaisen sähkönhankintasopimuksen oli alun perin määrä päättyä.
(150)
Edellä esitettyjä määräyksiä sovelletaan ainoastaan niihin kaasumääriin, jotka on hankittu ota tai maksa -sopimusten perusteella ennen Puolan liittymistä Euroopan unioniin. Ne kaasumäärät, jotka sama energiantuottaja on hankkinut ota tai maksa -sopimuksen nojalla Puolan liittymisen jälkeen, eivät anna oikeutta korvaukseen. Jos ota tai maksa -sopimuksen nojalla hankittavan kaasun määrä on vähentynyt liittymisen jälkeen, myös korvauksen määrää vähennetään vastaavasti.
6. PUOLAN VIRANOMAISTEN VASTAUKSET ASIANOMAISTEN ESITTÄMIIN HUOMAUTUKSIIN
(151)
Puolan viranomaisten mukaan komission ei pitäisi katsoa pitkäaikaisten sähkönhankintasopimusten olevan valtiontukea. Jos ne kuitenkin katsotaan valtiontueksi, niitä olisi pidettävä tukena, jota ei ole sovellettu liittymisen jälkeen.
(152)
Puolan viranomaiset huomauttavat, että vapauttamalla energiantuottajat velvollisuudesta hyväksyttää tariffit etukäteen energiansääntelyviraston (Urząd Regulacji Energetyki, URE) presidentillä haluttiin kannustaa energiantuottajia toteuttamaan markkinatoimia ja karsimaan energiantuotannon kustannuksia.
(153)
Puolan viranomaiset toteavat, että ennen pitkäaikaisten sähkönhankintasopimusten tekemistä järjestettiin avoin ja syrjimätön tarjouskilpailu, joka oli tarkoitettu kaikille energiantuottajille (sekä julkisille että yksityisille). Komission tulisi ottaa huomioon myös se, että eräät pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset liittyivät yritysten yksityistämiseen, ja se, että näiden yritysten yksityistämishinnassa otettiin huomioon niiden tekemät pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset.
(154)
Jos komissio katsoo, että pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset ovat valtiontukea, tukea ei Puolan viranomaisten mukaan pidä luokitella toimintatueksi, koska se käytännössä liittyi energiantuottajille uskottujen julkisen palvelun tehtävien toteuttamiseen. Pitkäaikaisten sähkönhankintasopimusten tarkoituksena oli turvata energian toimitusvarmuus.
(155)
Puolan viranomaiset toistavat kantansa, jonka mukaan pitkäaikaisia sähkönhankintasopimuksia ei tule analysoida hukkakustannusten analyysimenetelmän mukaan, koska kyseistä menetelmää olisi sovellettava ainoastaan sellaisiin kustannuksiin, jotka muodostuvat, kun jäsenvaltio ei täytä energiantuottajille antamiaan velvoitteita ja takeita.
7. KOMISSION ARVIO
(156)
Kuten johdanto-osan 133 kappaleessa todetaan, Puolan viranomaiset ovat tämän menettelyn yhteydessä toimittaneet komissiolle lain, jotta komissio tutkisi, onko se valtiontukisääntöjen mukainen. Laissa säädetään pitkäaikaisten sähkönhankintasopimusten ennenaikaisen irtisanomisen perusteella maksettavista korvauksista, joten korvauksia ei voida erottaa itse sopimuksista. Menettelyn aloittamista koskevassa päätöksessä komissio ilmoitti epäilevänsä, että pitkäaikaisiin sähkönhankintasopimuksiin sisältyy valtiontukea. Komissio ei myöskään ollut varma siitä, ovatko sopimukset valtiontukisääntöjen mukaiset. Pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset ovat edelleen voimassa, kun tämä päätös tehdään. Sen vuoksi komissiolla on velvollisuus arvioida lain liitteessä 1 mainitut pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset.
7.1 Pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset
7.1.1 Onko kyse EY:n perustamissopimuksen 87 artiklan 1 kohdassa tarkoitetusta valtiontuesta?
(157)
Komissio analysoi jäljempänä ne kumulatiiviset kriteerit, jotka yhdessä muodostavat perustamissopimuksen 87 artiklan 1 kohdassa tarkoitetun valtiontuen määritelmän: valtion varojen käyttö, taloudellinen etu, tuen valikoivuus sekä tuen vaikutus jäsenvaltioiden väliseen kauppaan.
(158)
Analyysissa on tärkeää määritellä ajanjakso, jonka osalta kriteerejä tarkastellaan ja joka otetaan huomioon kun laaditaan arvio siitä, sisältyykö pitkäaikaisiin sähkönhankintasopimuksiin valtiontukea.
(159)
Asianomaiset ovat huomauttaneet (useiden arviointikriteerien osalta), että komission tulisi ottaa huomioon ainoastaan ne olosuhteet, jotka vallitsivat silloin kun pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset allekirjoitettiin. Tämän analyysin tuloksia olisi sitten sovellettava kuhunkin sähkönhankintasopimukseen koko sen voimassaoloajan ainakin siihen asti, kunnes sopimukseen on tehty olennaisia muutoksia.
(160)
On totta, että kun komissio pyrkii selvittämään, sisältyykö johonkin toimenpiteeseen valtiontukea, sen on tarkasteltava tilannetta, joka vallitsi silloin kun kyseinen toimenpide hyväksyttiin.
(161)
Tämä ei kuitenkaan merkitse sitä, että valtiontuen määritelmään sisältyvien neljän tekijän arvioinnissa olisi rajoituttava tarkastelemaan ainoastaan sitä tarkoin määriteltyä ajanjaksoa, jolloin tuki myönnettiin. Jos tuki on jo alun perin myönnetty pitkäksi ajaksi ja se maksetaan toistuvina erinä eikä kertamaksuna, komission on analysoitava, täyttyvätkö kriteerit koko tuen suunnitellun voimassaolon ajan.
(162)
Tarkasteltavana olevassa asiassa komissio katsoo, että se, pidettiinkö pitkäaikaisia sähkönhankintasopimuksia niiden allekirjoittamisajankohtana valtiontukena vai ei, ei vaikuta arvioinnin tulokseen. Jos komissio olisi sitä mieltä, että neljä valtiontukikriteeriä täyttyivät silloin kun pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset tehtiin, toimenpidettä olisi arvioitava liittymissopimuksen määräysten mukaisesti. Tällaisen arvion perusteella (ks. 7.1.2 kohta jäljempänä) toimenpiteestä olisi tullut 1 päivänä toukokuuta 2004 uutta tukea, jonka soveltuvuus yhteismarkkinoille olisi arvioitava liittymispäivänä vallinneen tilanteen perusteella. Jos sen sijaan katsotaan, että pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset eivät olleet valtiontukea silloin kun ne tehtiin, komissio on sitä mieltä, että niistä tuli valtiontukea liittymisen yhteydessä, viimeistään päivänä jona Puola liittyi Euroopan unioniin (ks. 7.1.2 kohta jäljempänä). Liittymissopimuksen ja asetuksen (EY) N:o 659/1999 1 artiklan b alakohdan v luetelmakohdan nojalla komissio katsoo, että kyseinen toimenpide on uutta tukea 1 päivästä toukokuuta 2004 alkaen ja että sen yhdenmukaisuus valtiontukisääntöjen kanssa on arvioitava kyseisenä päivänä vallinneen tilanteen perusteella (ks. 7.1.2 kohta jäljempänä).
(163)
Tämän vuoksi komissio tutkii, täyttikö toimenpide kaikki valtiontukea koskevat kriteerit päivänä, jona Puola liittyi Euroopan unioniin, ja sen jälkeen.
(164)
Tähän liittyen komissio haluaa ilmaista näkemyksensä asianomaisten esittämistä huomautuksista, joiden mukaan yksityisoikeudellisia sopimuksia ei voida automaattisesti mitätöidä liittymisen ja markkinoiden vapauttamisen seurauksena, koska tällainen seuraus asianomaisten mukaan loukkaisi oikeusvarmuuden ja oikeutettujen odotusten periaatteita.
(165)
Komissio torjuu edellä esitetyn väitteen. Euroopan yhteisöjen ja niiden jäsenvaltioiden sekä Puolan tasavallan välisestä assosiaatiosta tehty Eurooppa-sopimus, joka valmisti tietä Puolan liittymiselle, allekirjoitettiin 16 päivänä joulukuuta 1991. Kun pitkäaikaisia sähkönhankintasopimuksia tehtiin, oli selvää, että Puola tulee liittymään Euroopan unioniin. Useimmille sopimuspuolille oli selvää myös se, että tämä tapahtuu ennen pitkäaikaisten sähkönhankintasopimusten voimassaolon päättymistä.
(166)
Puolan tasavalta allekirjoitti liittymissopimuksen 16 päivänä huhtikuuta 2003, ja sopimus tuli voimaan 1 päivänä toukokuuta 2004. Perussopimusten määräykset ja johdettu oikeus sitovat Puolaa liittymispäivästä alkaen liittymisasiakirjan 2 artiklan nojalla (42). Edellä esitetyn nojalla yhteisön säännöstöä (acquis communautaire) sovelletaan uusissa jäsenvaltioissa kaikkiin sopimussuhteisiin. Tästä periaatteesta voidaan poiketa ainoastaan liittymissopimuksen nojalla. Liittymissopimukseen liitetyssä liittymisasiakirjassa ja sen liitteissä ei määrätä valtiontuen myöntämistä koskevista periaatteista minkäänlaisia poikkeuksia, joiden nojalla pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset tai koko energia-ala yleensä voitaisiin sulkea valtiontukia koskevan EU:n lainsäädännön suoran soveltamisen ulkopuolelle.
(167)
Komissio on velvollinen soveltamaan unionin kilpailuoikeutta Puolaan samalla tavoin kuin kaikkiin muihinkin jäsenvaltioihin ja energia-alaan samalla tavoin kuin kaikkiin muihin Puolan talouden aloihin. Komissio huomauttaa, että kun arvioidaan, sisältyykö johonkin toimenpiteeseen valtiontukea, kyseisen toimenpiteen muodolla (pitkäaikaisten sähkönhankintasopimusten tapauksessa yksityisoikeudellinen sopimus) ei ole merkitystä, sillä komissio ottaa arvioinnissaan huomioon ainoastaan toimenpiteen vaikutukset. Komissio ei tämän vuoksi ole havainnut asianomaisten huomautuksissa mitään sellaisia merkittäviä argumentteja, joiden perusteella tämä menettely loukkaisi oikeusvarmuuden ja oikeutettujen odotusten periaatteita.
(168)
Pitkäaikaisten sähkönhankintasopimusten tarkoituksena oli turvata voimaloiden taloudellinen elinkelpoisuus. Tämä ilmenee käytännössä siten, että PSE sitoutui ostamaan sähköä hintaan, joka kattoi sekä investointi- että toimintakustannukset ja tietyn voittomarginaalin. Ostohinnan kattaa kokonaisuudessaan PSE, joka on kokonaan Puolan valtion omistuksessa ja sen valvonnassa oleva yritys.
(169)
Asianomaiset ovat huomauttaneet, että päätöksen pitkäaikaisten sähkönhankintasopimusten tekemisestä teki PSE.
(170)
Koska kyse on valtion varoista, komissio on ottanut huomioon myös asiaa PreussenElektra koskevan yhteisöjen tuomioistuimen oikeuskäytännön (43). Kyseisessä asiassa tuomioistuin tarkasteli mekanismia, jonka mukaan valtio velvoitti yksityiset yritykset ostamaan määrätyiltä tuottajilta energiaa valtion määräämään, markkinahintaa korkeampaan hintaan. Yhteisöjen tuomioistuin katsoi, että kyseisessä asiassa ei tapahtunut julkisten varojen siirtoa, minkä vuoksi kyseinen mekanismi ei ollut valtiontukea.
(171)
Puolaa koskeva tilanne poikkeaa merkittävästi yhteisöjen tuomioistuimen edellä mainitussa asiassa tarkastelemasta mekanismista. Ero johtuu pääasiallisesti ostovelvoitteen saaneiden yritysten omistusrakenteista.
(172)
Asiassa PreussenElektra valtio velvoitti yksityisyrityksen ostamaan energiaa, kun taas PSE on kokonaan valtion omistama ja sen alaisuudessa toimiva yritys. PSE toimii valtion määräysvallan alaisuudessa jäsenvaltioiden ja julkisten yritysten välisten taloudellisten suhteiden avoimuudesta sekä tiettyjen yritysten taloudellisen toiminnan avoimuudesta 16 päivänä marraskuuta 2006 annetussa komission direktiivissä 2006/111/EY (44) tarkoitetulla tavalla. Tarkasteltavana olevassa asiassa on siis käytetty varoja, jotka kuuluvat kokonaan valtion omistuksessa olevalle yritykselle.
(173)
Kun PreussenElektra-asiassa seurattiin toimenpiteiden rahoitusta tuensaajasta alkulähteelle, todettiin, että varat eivät missään vaiheessa olleet suoraan eivätkä epäsuorasti valtion määräysvallassa.
(174)
Toisin kuin edellä PreussenElektra-asiassa, Puolan tapauksessa varat ovat olleet valtion määräysvallassa, koska ne voidaan jäljittää valtion omistamaan yritykseen (PSE), minkä vuoksi niitä on pidettävä valtion varoina.
(175)
Toimenpiteen analyysin ja edellä mainitun oikeuskäytännön perusteella komissio katsoo, että pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset sisältävät valtion varoja.
(176)
Kun tarkastellaan kysymystä siitä, ovatko toimenpiteet valtion toteuttamia, on otettava huomioon yhteisöjen tuomioistuimen asiassa Stardust antama tuomio (45), jonka mukaan valtion määräysvallassa olevalle yritykselle kuuluvat varat ovat valtion varoja. Yhteisöjen tuomioistuin on kuitenkin todennut, että on myös tutkittava, voidaanko katsoa valtion konkreettisesti käyttäneen näitä varoja.
(177)
Yhteisöjen tuomioistuin katsoo asiassa Stardust vahvistamassaan oikeuskäytännössä, että jos valtionyhtiö käyttää varojaan tavalla, joka on katsottava valtiosta johtuvaksi, kyseiset varat on määriteltävä valtion varoiksi perustamissopimuksen 87 artiklan 1 kohdassa tarkoitetussa merkityksessä.
(178)
Puolan viranomaisten ja asianomaisten toimittamista huomautuksista käy selvästi ilmi, että kun Puolassa tehtiin päätös erityisen ohjelman toteuttamisesta sijoittajien houkuttelemiseksi sähköalalle, tavoitteena oli modernisoida kyseinen ala, uudenaikaistaa voimaloita niin, että ne täyttäisivät EU:n normit, sekä turvata energiantoimitukset niin, että ne kattaisivat koko kysynnän. Nämä tavoitteet osoittavat, että PSE ei tehnyt pitkäaikaisia sähkönhankintasopimuksia kaupallisessa tarkoituksessa, vaan (kuten Puolan viranomaiset ovat huomauttaneet) toteuttaakseen tiettyjä tärkeitä poliittisia päämääriä.
(179)
Valtion määräysvalta pitkäaikaisten sähkönhankintasopimusten hyväksymisessä näkyy muun muassa siinä, että pyynnöt esittää tarjouksia tarjouskilpailun perusteella lähetettiin osanottajille Puolan teollisuus- ja kauppaministeriöstä. Lisäksi valtiovarainministerillä on Puolan yrityslainsäädännön nojalla valtionkassan edustajana samat valtuudet kuin osakkaiden yleiskokouksella.
(180)
Pääperiaate, johon pitkäaikaisissa sähkönhankintasopimuksissa määritellyt hinnat perustuvat, oli se, että niiden tuli kattaa investointi- ja käyttökustannukset sekä tietty voittomarginaali. Tarkoituksena on turvata välttämättömät investoinnit, minkä lisäksi sopimuksissa näkyy PSE:n toimesta tehty valtion päätös.
(181)
Edellä esitetyn arvion perusteella komissio katsoo, että mainitut tekijät muodostavat edellytykset, joiden nojalla voidaan yhteisöjen tuomioistuimen asiassa Stardust esittämään oikeuskäytäntöön liittyvien kriteerien mukaisesti todeta, että PSE:n varojen käyttöä pitkäaikaisten sähkönhankintasopimusten yhteydessä on pidettävä valtion toimintana ja että edellä esitettyjen väitteiden perusteella pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset on tässä arvioinnissa katsottava rahoitetuiksi valtion varoista.
(182)
Komission näkemyksen mukaan on selvää, että valtio osallistui sekä pitkäaikaisten sähkönhankintasopimusten tekemiseen että niiden perusperiaatteiden määrittelyyn.
(183)
Pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset ovat oikeudelliselta muodoltaan sopimuksia, joissa on kaksi sopimuspuolta: PSE ja energiantuottajat. Kuten johdanto-osan 172 kappaleessa todetaan, PSE on kokonaan valtion omistuksessa.
(184)
Voidakseen arvioida, tuovatko pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset energiantuottajille taloudellista etua, komission on tutkittava, saavatko energiantuottajat näiden sopimusten avulla sellaista etua, jota ne eivät saisi suoraan markkinoilta.
(185)
Pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset tuovat sopimuspuoliksi hyväksytyille energiantuottajille etua, jos ne asettavat sopimusten edunsaajat taloudellisesti suotuisampaan asemaan kuin muut yritykset.
(186)
Vaikka yksittäiset pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset poikkeavat toisistaan yksityiskohdiltaan, ne kaikki perustuvat samaan perusperiaatteeseen: PSE on velvollinen ostamaan valtaosan sopimuspuolina olevien energiantuottajien sähköntuotannosta (joissakin tapauksissa koko tuotannon) hintaan, jota tarkistetaan säännöllisin väliajoin siten, että kaikki sähköntuotannosta aiheutuvat (kiinteät ja vaihtuvat) kustannukset siirretään ostajan maksettavaksi ja niihin lisätään voittomarginaali.
(187)
Puolan sähkömarkkinoiden sääntelyvirastolla URE:llä on välillisesti oikeus tarkistaa, ovatko PSE:lle aiheutuvat kustannukset perusteltuja ja kohtuullisia. Käytännössä URE tosin käyttää tätä oikeutta ainoastaan tarkistaakseen, että kustannukset liittyvät sähköenergian tuottamiseen. Sitä paitsi URE:n suorittama valvonta on ainoastaan välillistä, koska se tarkistaa PSE:n kustannusten rakenteen vain määrittääkseen tulot, jotka PSE saa vakituisilta ostajilta. Jos URE katsoisi, että jotkin PSE:lle pitkäaikaisista sähkönhankintasopimuksista aiheutuvat kustannukset ovat aiheettomia (mikä on epätodennäköistä), se voi ainoastaan määrätä PSE:n siirtämään kyseiset kustannukset edelleen vakituisten ostajien maksettavaksi. PSE:n voi olla tämän vuoksi vaikeampaa täyttää pitkäaikaisiin sähkönhankintasopimuksiin perustuvat velvoitteensa, mutta se ei kuitenkaan merkitse sitä, että nämä velvoitteet mitätöitäisiin oikeudellisesti.
(188)
Edellä kuvattua perusperiaatetta sovelletaan pitkäaikaisten sähkönhankintasopimusten koko voimassaolon ajan, joka on 7-20 vuotta voimalan käyttöönoton jälkeen eli 10-31 vuotta pitkäaikaisten sähkönhankintasopimusten allekirjoittamisen jälkeen. Useimmissa tapauksissa sopimukset ovat voimassa yli 15 vuotta.
(189)
Tämä tarkoittaa, että tuona aikana voimalan käyttöön liittyvän kaupallisen riskin kantaa sähkön ostaja eli PSE. Tähän sisältyvät riskit liittyvät sähkön tuotannosta aiheutuvien kustannusten, erityisesti polttoainekustannusten, sähkön loppukäyttäjähintojen sekä loppukäyttäjien sähkönkysynnän vaihteluun. Nämä ovat tyypillisiä riskejä, jotka jokainen energiantuottaja joutuisi kantamaan itse, ellei olisi tehnyt pitkäaikaista sähkönhankintasopimusta.
(190)
Tämä johtaa siihen, että pitkäaikaisten sähkönhankintasopimusten sopimuspuolina olevat voimalat saavat (jos niitä hallinnoidaan teknisesti asianmukaisella tavalla) taatut tulot hyvin pitkällä aikavälillä, joka vastaa asianomaisen omaisuuden tyypillistä käyttö- tai poistoikää. Mitä pidempi tämä ajanjakso on, sitä arvokkaampi on sopimuksiin sisältyvä tae, koska se suojaa yritystä riskiltä, jonka toteutuminen on yhä vaikeammin ennakoitavissa.
(191)
Komissio katsoo, että pitkäaikaisten sähkönhankintasopimusten peruselementtinä oleva tae asettaa näiden sopimusten edunsaajat taloudellisesti suotuisampaan asemaan kuin muut markkinoilla toimivat yritykset ja antaa siten kyseisille voimaloille taloudellista etua.
(192)
Puolan viranomaisten ja asianomaisten mukaan pankit vaativat pitkäaikaisten sähkönhankintasopimusten allekirjoittamista; muutoin ne eivät olisi myöntäneet voimaloille luottoja omaisuuden hankintaa varten. Electrabel toteaa, että ”rahoituslaitokset eivät halunneet rahoittaa uusia investointeja Puolan energia-alalla ilman erityisiä takeita siitä, että velalliset saavuttavat velan takaisinmaksuaikana tietyn liikevaihdon” (46). Edellä mainitusta pankkien vaatimuksesta seuraa, että pitkäaikaisiin sähkönhankintasopimuksiin sisältyvän takeen markkina-arvo oli positiivinen. Pitkäaikaisista sähkönhankintasopimuksista tuli näin ollen ehto, jonka täyttymisestä riippui rahoituslaitosten suostumus rahoittaa investointeja.
(193)
Edellä esitetystä seuraa, että pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset eivät olleet perinteinen tae, vaan niissä ainoastaan määrättiin valtiolle ja kokonaan sen määräysvallassa olevalle PSE:lle kuuluvista maksuista, joiden tuli kattaa sopimuspuolina olevien voimaloiden investointikustannukset ja valtaosa toimintakustannuksista (tai ne kaikki). Käytännössä tällainen ”tae” merkitsee sitä, että PSE ostaa voimalalta vakiomäärän sähköä hintaan, joka takaa voimalan taloudellisen elinkelpoisuuden, voimalan koko poistoiän tai sen suunnitellun käyttöiän ajan riippumatta siitä, miten markkinaehdot tänä aikana muuttuvat.
(194)
Määrittääkseen, sisältyykö sopimuksiin etua, komissio tarkastelee seuraavissa kohdissa eräitä muita seikkoja:
(195)
Komissio kiinnittää huomiota erityisesti siihen, että pitkäaikaisia sähkönhankintasopimuksia tehtiin Puolassa ainoastaan valikoitujen energiantuottajien kanssa. Jo silloin kun sopimuksia tehtiin, Puolassa oli myös muita energiantuottajia, jotka eivät päässeet hyötymään pitkäaikaisista sähkönhankintasopimuksista. Sittemmin on rakennettu uusia voimaloita ja nykyään toteutetaan myös uusia investointeja ilman pitkäaikaisten sähkönhankintasopimusten kaltaista tukea.
(196)
Pitkäaikaisten sähkönhankintasopimusten ensimmäisinä täytäntöönpanovuosina ne energiantuottajat, jotka eivät olleet tehneet tällaista sopimusta, voivat myydä tuottamansa sähkön hintaan, jonka määräytymistä valtio valvoi URE:n välityksellä. Tätä mekanismia ryhdyttiin kuitenkin purkamaan 28 päivänä kesäkuuta 2001, ja nämä energiantuottajat alkoivat myydä tuottamaansa sähköä vapaasti markkinahintaan.
(197)
Kuten asianomaiset ovat todenneet, kumpikaan näistä mekanismeista (valtion määräämä hinta tai vapaa markkinahinta) ei antanut takeita siitä, että pitkäaikaisten sähkönhankintasopimusten ulkopuolelle jääneet energiantuottajat pystyisivät kattamaan kaikki kustannukset. Ne myyvät tuottamansa sähkön hintaan, joka vastaa rajakustannuksia eli kattaa ainoastaan niiden vaihtuvat kustannukset.
(198)
Asianomaiset ovat esittäneet, että niiden energiantuottajien sähköntuotanto, jotka eivät ole tehneet pitkäaikaisia sähkönhankintasopimuksia, aiheuttaa enemmän ympäristöhaittoja kuin pitkäaikaisten sähkönhankintasopimusten sopimuspuolina olevien energiantuottajien tuotanto. Tämä olisi asianomaisten mukaan peruste sille, että ensiksi mainitut energiantuottajat saavat tuottamastaan sähköstä alemman hinnan. Komissio torjuu tämän väitteen. Ensinnäkään ei ole varmaa, että kaikki voimalat, jotka eivät ole tehneet pitkäaikaista sähkönhankintasopimusta, tuottavat ”likaista” sähköä. Puolan uusimmat voimalat tuottavat sähköä uusimman tekniikan avulla (ilman pitkäaikaisia sähkönhankintasopimuksia). Ei myöskään ole taloudellisesti perusteltua, että vähemmän ympäristöystävällisesti tuotettu sähkö olisi välttämättä halvempaa kuin ympäristöystävällisemmin menetelmin tuotettu sähkö. Sähköenergia on tuotantomuodosta riippumatta aivan samanlaista (eri sähkötyyppejä on käytännössä joskus mahdoton erottaa toisistaan), ja sen arvo asiakkaalle on sama (47).
(199)
Puolan sähköpörssi (Polska Towarowa Giełda Energii) aloitti toimintansa vuonna 1999. Sähkön keskihinta sähköpörssissä on ollut vuodesta 2001 asti vakaa, 110-125 zlotya/MWh (48). Vuonna 2004 keskimääräinen markkinahinta oli noin 115 zlotya/MWh, vuonna 2005 115-120 zlotya/MWh, ja vuonna 2006 se vakiintui 125 zlotyn tasolle. Vuonna 2007 (31.7.2007 mennessä) hinta oli 110-122 zlotya/MWh. Komissio on arvioinut Puolan viranomaisten vertailua varten toimittamien tietojen avulla, että vuoden 2005 kokonaiskustannukset niissä voimaloissa, joiden oli määrä saada korvauksia lain nojalla, olivat seuraavat:
Taulukko 5
Arvio energiantuotannon kokonaiskustannuksista vuonna 2005 voimaloissa, jotka olivat tehneet pitkäaikaisen sähkönhankintasopimuksen
Energiantuottaja
Energiantuotannon keskimääräiset kustannukset vuonna 2005 (PLN/MWh)
Elektrownia Opole (BOTin osa)
[…] (49)
Elektrownia Turów (BOTin osa)
(…)
Południowy Koncern Energetyczny SA.
(…)
Elektrownia Kozienice SA.
(…)
Zespół Elektrowni Dolna Odra SA.
(…)
Pątnów II
(…)
Elektrociepłownia Kraków SA.
(…)
Elektrociepłownia Rzeszów SA.
(…)
Elektrociepłownia Nowa Sarzyna Sp. z o.o.
(…)
Elektrociepłownia Lublin Wrotków Sp. z o.o.
(…)
Elektrociepłownia Chorzów ”ELCHO” SA.
(…)
Elektrociepłownia Zielona Góra SA.
(…)
Sähkön keskihinta sähköpörssissä
115-120 zlotya/MWh
Lähde
:
Komission arvio, joka on laadittu Puolan viranomaisten toimittamien tietojen perusteella. Pątnów II -voimalan osalta mainitaan vuoden 2008 kustannukset (ensimmäinen toimintavuosi).
(200)
Edellä taulukossa 5 esitetyt tiedot osoittavat, miten epätodennäköistä on, että markkinahinnat eli hinnat, jotka pitkäaikaisten sähkönhankintasopimusten ulkopuoliset energiantuottajat saavat tuottamastaan sähköstä, riittäisivät antamaan samanlaiset takeet voitosta kuin pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset.
(201)
Puolan sähköpörssiä koskeva esimerkki ei ole ainoa laatuaan. Myös muut jäsenvaltiot ovat vapauttaneet sähkömarkkinansa ja perustaneet sähköpörssejä, joissa ostajat ja myyjät käyvät sähkökauppaa markkinaehdoin.
(202)
Sähkömarkkinoita koskevan alakohtaisen tutkinnan (50) yhteydessä komissio selvitti erityisesti sähkökaupan ehtoja Euroopan tukkumarkkinoilla. Tutkinnan yhteydessä kerätyt tiedot osoittavat, että mitkään vapautetut markkinat eivät anna energiantuottajille takeita kaikkien niille aiheutuneiden kustannusten kattamisesta pitkällä aikavälillä. Itse asiassa valtaosa liiketoimista tapahtuu kolmen vuoden perspektiivillä.
(203)
Pörssissä tehtävä sähkökauppa perustuu aina rajakustannuksiin, joiden avulla on mahdollista kattaa ainoastaan lyhyen aikavälin rajakustannukset (51). Lisäksi sopimukset tehdään näillä markkinoilla lyhyemmäksi ajaksi kuin pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset. Esimerkkejä eri sähköpörssien pisimmistä sopimuksista: 4 vuotta - NordPool (Skandinavia), 3 vuotta - Powernext (Ranska), 5 vuotta - UKPX (Yhdistynyt kuningaskunta) ja 6 vuotta - EEX (Saksa). Joissakin pörsseissä (esimerkiksi Espanjan OMEL) ei tehdä lainkaan tällaisia termiinisopimuksia. Vuoden 2006 huhtikuun alusta tällaisia sopimuksia ei ole tehty myöskään Puolan sähköpörssissä.
(204)
Vapautetuilla energiamarkkinoilla sähkökauppaa voidaan tehdä myös kahdenvälisten sopimusten nojalla (ns. Over the Counter- eli OTC-markkinat). Sähkömarkkinoita koskeva tutkinta osoitti, että koska myös sähkökaupassa voidaan harjoittaa arbitraasia ja tehdä kahdenvälisiä sopimuksia, kahdenvälisten sopimusten markkinoilla vallitsevat kauppaehdot (erityisesti hinta ja sopimusten voimassaoloaika) ovat hyvin samantapaiset kuin sähköpörsseissä.
(205)
PSE sitoutui pitkäaikaisten sähkönhankintasopimusten nojalla ostamaan energiantuottajilta tietyn vähimmäismäärän sähköä hintaan, joka kattaa kaikki tuotantokustannukset. Lyhimmät sopimukset olivat voimassa vuoteen 2007 ja pisimmät vuoteen 2027.
(206)
Puolan hallitus pakotti PSE:n tekemään tämän päätöksen. ELCHO toteaa huomautuksissaan, että ”PSE:n välityksellä Puolan teollisuus- ja kauppaministeri toteutti strategisen tavoitteen, joka liittyy energian toimitusvarmuuden turvaamiseen ja ympäristönsuojelunormien parantamiseen sähköntuotannon alalla” (52).
(207)
Jo se, että päätöksen uusien investointien toteuttamisesta pitkäaikaisten sähkönhankintasopimusten avulla teki Puolan hallitus eikä PSE, osoittaa selkeästi, että päätöksenteko perustui pääasiallisesti muihin kriteereihin kuin niihin, joiden perusteella yksityinen sijoittaja olisi tehnyt ratkaisunsa.
(208)
On olemassa kaksi pääsyytä, joiden vuoksi PSE:llä ei olisi ollut taloudellista intressiä tehdä tällaista päätöstä ilman hallituksen väliintuloa.
(209)
Ensinnäkin PSE:n ostovelvoite oli niin suuri, että jo ostohetkellä oli tiedossa, että määrä saattaa ylittää sen tarpeet.
(210)
Tehdessään pitkäaikaisia sähkönhankintasopimuksia PSE sitoutui ostamaan tietyn, huomattavan määrän sähköä (lähes 50 prosenttia Puolan sähköntuotannosta vuonna 2005 (53) ja tiettynä ajanjaksona jopa 70 prosenttia).
(211)
Aivan alussa (pitkäaikaisten sähkönhankintasopimusten ensimmäisinä voimassaolovuosina) PSE oli Puolan ainoa sähköntoimittaja, joten se voi myydä kaiken ostamansa sähkön loppukäyttäjille. Alusta lähtien oli kuitenkin nähtävissä, että PSE ei olisi enää kauan Puolan ainoa sähköntoimittaja. Pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset tehtiin vuosina 1996-1998, lukuun ottamatta kuutta PKE:n kanssa tehtyä sopimusta, jotka tehtiin 12 päivänä huhtikuuta 1995. Tuolloin oli jo selvää, että Puola todennäköisesti liittyy Euroopan unioniin aikana, jolloin kaikki tai ainakin useimmat pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset ovat edelleen voimassa (liittyminen tapahtui itse asiassa ennen kuin edes lyhin sopimuksista oli päättynyt ja 23 vuotta ennen pisimmän sopimuksen päättymistä). Erityisesti on otettava huomioon, että Puolan hallitus allekirjoitti liittymisvalmistelujen yhteydessä joulukuussa 1991 Eurooppa-sopimuksen Euroopan yhteisöjen ja niiden jäsenvaltioiden sekä Puolan tasavallan välisestä assosiaatiosta. Virallisen jäsenyyshakemuksen Puola jätti myöhemmin, vuonna 1994. Liittymisneuvottelut aloitettiin vuonna 1998 ja ne saatiin päätökseen vuonna 2002, kun Eurooppa-neuvosto totesi Kööpenhaminassa, että Puola täyttää Euroopan unioniin liittymiselle asetetut edellytykset.
(212)
Itse asiassa asianomaiset itse huomauttivat, että yksi pitkäaikaisten sähkönhankintasopimusten tarkoituksista oli varmistaa, että Puolan energiantuottajat täyttävät eräät ilman epäpuhtauksia ja erityisesti suurista polttolaitoksista ilmaan joutuvien epäpuhtauspäästöjen rajoittamista koskevien EU:n direktiivien (54) vaatimukset. Tämä on jälleen uusi todiste siitä, että asianomaiset olivat tietoisia siitä, että Puola liittyisi pian Euroopan unioniin.
(213)
Oli tiedossa, että Puolan liittyminen Euroopan unioniin merkitsee samalla liittymistä sähkön sisämarkkinoille, joiden vapautuminen alkoi heti direktiivin 96/92/EY (55) antamisen jälkeen. Tämä merkitsi sitä, että markkinat avautuivat myös PSE:n kanssa kilpaileville energiantoimittajille ja että sähkömarkkinoiden kehittyessä PSE ei enää välttämättä tarvitsisi niin paljon sähköä kuin pitkäaikaisissa sähkönhankintasopimuksissa määrättiin.
(214)
Markkinoiden vapauttamissuunnitelmat toteutettiin Puolassa hyvin nopeasti: ensimmäiset energiankäyttäjät pääsivät hyödyntämään markkinoiden vapautumista vuonna 1999. Samana vuonna avattiin myös Puolan sähköpörssi. Uusia muutoksia tapahtui, kun 26 päivänä kesäkuuta 2003 annettiin direktiivi 2003/54/EY. Direktiivin mukaan markkinat on vapautettava kaikkien ammattikäyttäjien osalta 1 päivään heinäkuuta 2004 mennessä ja kaikkien asiakkaiden osalta 1 päivään heinäkuuta 2007 mennessä. Näin PSE:n monopoliosuus markkinoista hävisi vähitellen kokonaan.
(215)
Toiseksi PSE:n ei ollut järkevää sitoutua edes todellisuudessa tarvitsemansa sähkömäärän osalta noin pitkäksi ajaksi etukäteen siihen, että se kattaisi kaikki voimaloille sähköntuotannosta aiheutuvat kustannukset ja voittomarginaalin. Olihan tiedossa, että markkinoiden vapautumisen myötä on mahdollista valita erilaisia ja erihintaisia tuotantomenetelmiä, myös sellaisia, joita tarjoavat uudet, tehokkaampia tuotantomenetelmiä käyttävät markkinatoimijat.
(216)
Pitkäaikaisten sopimusten tekeminen on ostajien edun mukaista vain silloin kun sopimukset takaavat niille tietyn suojan sähkömarkkinoilla tapahtuvien vaihteluiden seurauksia vastaan. Tämä koskee erityisesti polttoaineen hinnanvaihteluita. Tästä syystä tällaisen pitkäaikaisen sopimuksen tekeminen saattaisi olla ostajan taloudellisen edun mukaista ainoastaan siinä tapauksessa, että myyjä tarjoutuisi kantamaan osan polttoaineen hinnanvaihteluiden aiheuttamasta riskistä tai että tuotantomenetelmät takaisivat polttoaineen hinnan pysymisen vakaana, kuten vesivoimaloiden ja tietyin edellytyksin myös ydinvoimaloiden tapauksessa.
(217)
Edellä esitettyä taloudellista päättelyä tukee se, että ei näyttäisi olevan esimerkkejä tapauksista, joissa yksityiset ostajat olisivat ilman valtion väliintuloa tehneet fossiilisia polttoaineita käyttävien voimaloiden kanssa pitkäaikaisia sopimuksia, jotka kattaisivat kaikki tuotantokustannukset yhtä pitkällä aikavälillä kuin pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset (yli 10 vuotta). Komissio ei tavannut sähköalaa koskevan tutkinnan yhteydessä ainuttakaan vastaavaa esimerkkiä tällaisista sopimuksista eivätkä myöskään asianomaiset ole esittäneet muita esimerkkejä, vaikka väittävät, että tällaisia sopimuksia on tehty, ja vaikka eräät asianomaiset kuuluvat hyvin suuriin yhtymiin, jotka toimivat useammassa maassa.
(218)
Ainoat asianomaisten mainitsemat esimerkit eivät sovellu tämän väitteen tueksi jäljempänä esitettävistä syistä:
a)
Portugalissa sopimukset, joiden osapuolina ovat Redes Energéticas Nacionais sekä Turbogás, Electricidade De Portugal ja Pego, tehtiin valtionyrityksen (Redes Energéticas Nacionais) aloitteesta. Lisäksi on syytä ottaa huomioon, että vaikka asianomaiset pyrkivät osoittamaan, että kyseiset sopimukset ovat valtiontukisääntöjen mukaiset, komissio on asiasta toista mieltä. Komissio on tehnyt päätöksen ainoastaan niiden yhteensopivuudesta perustamissopimuksen 81 artiklan kanssa. Valtiontukipäätöksessä, joka koski näiden sopimusten pakollista irtisanomista ja sen perusteella maksettavia korvauksia, komissio totesi, että sopimukset antavat energiantuottajille taloudellista etua (56);
b)
Yhdistyneessä kuningaskunnassa Northern Ireland Electricityn kanssa tehdyt sopimukset tehtiin valtion aloitteesta ajankohtana, jolloin Northern Ireland Electricity oli edelleen valtion omistuksessa. Sittemmin Northern Ireland Electricity yksityistettiin, ja Yhdistyneen kuningaskunnan hallituksen oli otettava käyttöön tukijärjestely, jonka avulla yritykselle voitiin korvata sille sopimuksista aiheutuneet muut kuin taloudelliset velvoitteet;
c)
Ranskassa Electricité de Francen ja Péchineyn välillä tehty sopimus kattaa ainoastaan Electricité de Francen omistukseen kuuluvien ydinvoimaloiden vaihtuvat kustannukset. Ranskassa tehtiin 1990-luvulla monia muitakin tämäntyyppisiä sopimuksia. Kaikki sopimukset perustuvat periaatteeseen, jonka mukaan energiantuottaja sitoutuu toimittamaan ostajalle sähköä pitkän ajan kuluessa hintaan, joka kattaa ainoastaan sen rajakustannukset.
(219)
Lopuksi komissio huomauttaa, että toisin kuin asianomaiset väittävät, ei ole totta, että pelkästään se, että pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset on tehty tarjouskilpailumenettelyn perusteella, riittäisi osoittamaan, että ne eivät ole valtiontukea. Tämä periaate pätee silloin kun jäsenvaltio hankkii hyödykkeitä tai palveluja omaan käyttöönsä. Tässä tapauksessa sen sijaan tarjouskilpailumenettelyn tarkoituksena ei ollut hyödykkeiden ja palvelujen hankkiminen valtiolle, vaan pikemminkin sen avulla haluttiin toteuttaa muita, poliittisia päämääriä, kuten tukea ulkomaisia sijoituksia Puolassa, edistää ympäristönsuojelua ja parantaa toimitusvarmuutta. Näin ollen tarjouskilpailumenettelyn avulla voidaan varmistaa ainoastaan se, että tuki rajoittuu siihen, mikä on näiden poliittisten päämäärien saavuttamiseksi välttämätöntä. Sen sijaan sen perusteella ei voida päätellä, että valtiontukea ei myönnetty.
(220)
Yksityisiin yhtymiin kuuluvat energiantuottajat ovat huomauttaneet, että pitkäaikaisten sähkönhankintasopimusten muodossa myönnetty valtiontuki oli tarkoitus poistaa voimaloiden yksityistämisen yhteydessä, koska sopimusten arvo oli määrä ottaa huomioon voimaloiden myyntihinnassa.
(221)
Komissio katsoo, että nämä argumentit eivät päde tässä asiassa. Tarkasteltavana olevassa asiassa voimaloiden yksityistäminen toteutettiin myymällä niiden osakkeet.
(222)
Yhteisöjen tuomioistuin on jo tutkinut, millä tavoin yrityksen omistussuhteiden muuttuminen osakkeiden myynnin yhteydessä saattaa vaikuttaa valtiontuen olemassaoloon ja yritykselle myönnetyn sääntöjenvastaisen tuen edunsaajaan. Yhteisöjen tuomioistuin on katsonut, että tällainen sääntöjenvastaisesti myönnetty tuki pysyy edelleen voimassa ja säilyy sillä yrityksellä, joka hyötyi siitä, vaikka omistussuhteet muuttuisivat (57). Osakkeiden siirtäminen toiselle markkinahintaan takaa ainoastaan sen, että valtiontuki ei ole hyödyttänyt myös ostajaa.
(223)
Tarkasteltavana olevassa asiassa tämä merkitsee sitä, että pitkäaikaisen sähkönhankintasopimuksen tehneen voimalan omistussuhteiden muutos ei vaikuta siihen tosiseikkaan, että sopimukset ovat kyseiselle voimalalle myönnettyä valtiontukea. Itse asiassa pitkäaikaisiin sähkönhankintasopimuksiin sisältyvä etu on osoitettu voimalan toimintaan sen omistussuhteista riippumatta.
(224)
Kaikki edellä mainitut taloudelliset etunäkökohdat ja väitteet liittyvät aikaan, jolloin Puola liittyi Euroopan unioniin. Ne ovat kuitenkin edelleen ajankohtaisia tätä päätöstä tehtäessä (lukuun ottamatta niitä pitkäaikaisia sähkönhankintasopimuksia, joiden voimassaolo päättyi ennen tämän päätöksen tekemistä; niiden osalta vaikutus lakkasi sopimusten voimassaolon päättyessä).
(225)
Edellä esitetyn perusteella komissio katsoo, että pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset antavat edunsaajille taloudellista etua.
7.1.2 Yleisiin taloudellisiin tarkoituksiin liittyvät palvelut
(226)
Asianomaisten mukaan pitkäaikaisia sähkönhankintasopimuksia on pidettävä sellaisten yleisiin taloudellisiin tarkoituksiin liittyvien palvelujen toteuttamisena, joiden tavoitteena on turvata sähköntoimitukset ja ympäristönsuojelu. Asianomaisten mukaan sopimukset täyttävät yhteisöjen tuomioistuimen asiassa Altmark vahvistamaan oikeuskäytäntöön perustuvat kriteerit, minkä vuoksi ne eivät ole perustamissopimuksen 87 artiklan 1 kohdassa tarkoitettua valtiontukea.
(227)
Komissio on edellä esitettyjä argumentteja tutkittuaan päätynyt siihen, ettei se voi hyväksyä niitä jäljempänä esitettävistä syistä.
(228)
Jäsenvaltiot voivat varsin vapaasti määritellä, mitä ne tarkoittavat yleisiin taloudellisiin tarkoituksiin liittyvillä palveluilla. Tämä ei kuitenkaan tarkoita sitä, että mikä tahansa valtion toteuttama toimenpide, joka edistää sen politiikkaa, voidaan määritellä yleisiin taloudellisiin tarkoituksiin liittyvän palvelun toteuttamiseksi. Esimerkiksi yhteisöjen tuomioistuin katsoo asiassa Merci convenzionali porto di Genova (58) vahvistamassaan oikeuskäytännössä, ettei EY:n perustamissopimuksen 86 artiklan 2 kohtaa voida soveltaa, koska ”ei […] käy ilmi, että satamatoiminta verrattuna muuhun talouselämään liittyvään toimintaan olisi sellaista yleisiin taloudellisiin tarkoituksiin liittyvää toimintaa, johon liittyy erityispiirteitä”. Komissio katsoo myös, että kyseisten palvelujen määrittämiseen liittyvää laajaa harkintavaltaa on rajoitettu niillä aloilla, joita yhteisön lainsäädäntö sitoo.
(229)
Asianomaiset ovat ilmoittaneet, että ympäristönsuojelutoimet ovat yksi pitkäaikaisten sähkönhankintasopimusten yhteydessä toteutettavista yleisiin taloudellisiin tarkoituksiin liittyvistä palveluista. Tarkemmin sanoen pitkäaikaisten sähkönhankintasopimusten tarkoituksena on tukea investointeja, joiden ansiosta Puolan voimalat voivat mukautua EU:n ympäristönsuojelunormeihin.
(230)
Komission näkemyksen mukaan velvollisuus noudattaa ympäristönsuojelunormeja ei millään erityisellä tavalla poikkea muista rajoituksista, joita kaikkien teollisuuden alalla toimivien yritysten on noudatettava. Sitä paitsi, jos ympäristönsuojelunormien noudattamista pidettäisiin periaatteellisesti yleisiin taloudellisiin tarkoituksiin liittyvänä palveluna, tämä loukkaisi suoraan aiheuttamisperiaatetta, joka on yksi yhteisön ympäristönsuojelulainsäädännön perusperiaatteita; se vahvistetaan perustamissopimuksen 174 artiklan 2 kohdassa.
(231)
Komissio panee merkille asianomaisten huomautuksen, jonka mukaan ympäristönsuojelu mainitaan direktiivin 96/92/EY 3 artiklassa yhtenä mahdollisena julkisen palvelun velvoitteeseen liittyvänä alana. Komission mielestä tämä ei kuitenkaan ole ristiriidassa sen edellä esittämän näkemyksen kanssa. Se, että direktiivin mukaan ympäristönsuojelun alalla voi olla olemassa julkisiin palveluihin liittyviä velvollisuuksia, ei tarkoita sitä, etteikö näiden velvollisuuksien sisällölle voitaisi asettaa tiettyjä vaatimuksia. Se ei vaikuta etenkään siihen, että nämä velvollisuudet on erotettava tietyllä alalla toimivien yritysten tavanomaisista toimintaedellytyksistä. Velvollisuudet eivät myöskään saa olla ristiriidassa yhteisön ympäristönsuojelupolitiikan perusperiaatteiden kanssa (esimerkkinä aiheuttamisperiaate).
(232)
Komissio huomauttaa myös, että neljä pitkäaikaisen sähkönhankintasopimuksen tehnyttä voimalaa (Turówin, Pątnówin, Bełchatówin ja Jaworznon voimalat) mainitaan WWF:n luettelossa, johon on koottu Euroopan 30 saastuttavinta voimalaa (59). Tämä on erityisen räikeässä ristiriidassa sen väitteen kanssa, että ne toteuttavat yleisiin taloudellisiin tarkoituksiin liittyviä palveluja ympäristönsuojelun alalla.
(233)
Asianomaisten mukaan toinen yleisiin taloudellisiin tarkoituksiin liittyvä palvelu, joka pitkäaikaisten sähkönhankintasopimusten avulla pyritään toteuttamaan, on toimitusvarmuuden turvaaminen.
(234)
Komissio on todennut aiemmissa päätöksissään (60), että toimitusvarmuuden turvaaminen voi todellakin olla yleisiin taloudellisiin tarkoituksiin liittyvä palvelu, kunhan otetaan huomioon direktiivin 96/92/EY 8 artiklan 4 kohdassa säädetyt rajoitukset (jotka vastaavat direktiivin 2003/54/EY 11 artiklan 4 kohdan säännöksiä), eli sillä edellytyksellä, että asianomaiset energiantuottajat käyttävät energian tuottamiseen kotimaisia raakaenergiapolttoainelähteitä ja että minään kalenterivuonna ei ylitetä 15:tä prosenttia kyseisessä jäsenvaltiossa kulutettavan sähkön tuottamiseen tarvittavasta raakaenergian kokonaismäärästä.
(235)
Tarkasteltavana olevassa asiassa pitkäaikaisten sähkönhankintasopimusten nojalla tuotettavan sähkön määrä ylittää huomattavasti johdanto-osan 234 kappaleessa mainitun 15 prosentin raja-arvon. Sitä paitsi kaikki sopimuspuolina olevat energiantuottajat eivät käytä kotimaisia raakaenergiapolttoainelähteitä.
(236)
Komissio huomauttaa, että pitkäaikaisten sähkönhankintasopimusten piiriin kuuluvilla voimaloilla ei ole mitään sellaisia erityispiirteitä, joiden perusteella niiden voitaisiin katsoa erityisesti edistävän toimitusvarmuuden turvaamiseen liittyviä tavoitteita. Ne ovat aivan tavallisia voimaloita, jotka on kytketty jakeluverkkoon ja jotka tällä tavoin osallistuvat toimitusvarmuuden turvaamiseen Puolassa yleisellä tasolla siinä missä mikä tahansa muu alalla toimiva voimala.
(237)
Edellä esitetyn perusteella komissio toteaa, ettei se näe aiheelliseksi poiketa tällä alalla omaksumastaan vakiintuneesta käytännöstä. Sen on näin ollen hylättävä väite, jonka mukaan pitkäaikaisten sähkönhankintasopimusten avulla voitaisiin toteuttaa toimitusvarmuutta koskeva yleisiin taloudellisiin tarkoituksiin liittyvä palvelu. Sitä paitsi Puolassa ei vielä tähän mennessä ole määritelty yleisiin taloudellisiin tarkoituksiin liittyviä palveluja tässä yhteydessä.
(238)
Näin ollen komissio toteaa, ettei pitkäaikaisiin sähkönhankintasopimuksiin voida soveltaa EY:n perustamissopimuksen määräyksiä, jotka koskevat yleisiin taloudellisiin tarkoituksiin liittyviä palveluja.
(239)
Lisäksi komissio huomauttaa, etteivät pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset täyttäisi kaikkia Altmark-tuomiossa määriteltyjä kriteerejä.
(240)
Ensinnäkin Altmark-tuomiossa vaaditaan, että tuensaajayritys on täytynyt tosiasiallisesti velvoittaa täyttämään tietyt, selkeästi määritellyt julkisen palvelun velvoitteet.
(241)
Tarkasteltavana olevassa asiassa sen sijaan väitettyjä julkisen palvelun velvoitteita ei ole määritelty selkeästi. Asianomaiset mainitsevat tässä yhteydessä ympäristönsuojeluun ja toimitusvarmuuden turvaamiseen liittyvät velvoitteet, jotka ovat kuitenkin hyvin yleisluontoisia tavoitteita. Lisäksi on todettava, että niiden toteutumiseen vaikuttavat tietyssä määrin kaikki energiantuottajat. Asianomaiset eivät ole esittäneet mitään asiakirjoja, joissa määriteltäisiin konkreettisemmin eri energiantuottajille asetetut yleisiin taloudellisiin tarkoituksiin liittyvät palvelut, puhumattakaan säädöksistä, joilla energiantuottajille asetettaisiin tällaisia velvoitteita.
(242)
On vedottu myös Puolan energialain 1 §:n 2 momenttiin (61). Siinä säädetään, että valtion on varmistettava loppukäyttäjien jatkuva ja keskeytymätön energiansaanti teknisesti ja taloudellisesti perustellulla tavalla ja ympäristönsuojelunäkökohdat huomioon ottaen. Kyseisessä lainkohdassa ei kuitenkaan aseteta millekään todelliselle yritykselle julkisen palvelun velvoitteita. Velvoitteet koskevat ainoastaan valtiota.
(243)
Asianomaiset ovat myös huomauttaneet, että pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset ovat asiakirjoja, joilla energiantuottajat velvoitetaan toteuttamaan yleisiin taloudellisiin tarkoituksiin liittyviä palveluja. Sopimuksissa ei kuitenkaan konkreettisesti määritellä yleisiin taloudellisiin tarkoituksiin liittyviä palveluja eikä mainita tällaisia velvoitteita eikä myöskään säädöksiä, joiden nojalla valtio voisi määrätä yritykset toteuttamaan tällaisia palveluja.
(244)
Toinen vaatimus on, että tekijät, joiden perusteella korvaus lasketaan, on määritelty etukäteen objektiivisesti ja läpinäkyvästi, ja että korvauksen määrä ei saa olla suurempi kuin määrä, joka tarvitaan kattamaan kaikki julkisiin palveluihin liittyvien velvollisuuksien täyttämisestä aiheutuvat kustannukset tai osa niistä, kun otetaan huomioon näiden velvollisuuksien täyttämisestä saatavat tulot ja kohtuullinen voitto (62).
(245)
Koska ei ole selkeästi määritelty, mitä yleisiin taloudellisiin tarkoituksiin liittyviä palveluja yritysten olisi toteutettava eikä varsinkaan sitä, miten tällaiset palvelut ja voimalan tavanomainen toiminta voitaisiin erottaa toisistaan, ei ole mahdollista määritellä korvauksen laskemisessa sovellettavia tekijöitä eikä tarkistaa, ettei korvauksen määrä ylitä sitä, mikä on tarpeen mainittujen velvollisuuksien täyttämisestä aiheutuvien kustannusten kattamiseen. Ei ole mahdollista edes tarkkaan määritellä, mistä korvaus muodostuu.
(246)
Se, että esitetään tekijät, joiden perusteella hinnat määräytyvät pitkäaikaisten sähkönhankintasopimusten puitteissa, ei tarkoita sitä, että esitettäisiin tarkat tekijät, joiden perusteella yleisiin taloudellisiin tarkoituksiin liittyvistä palveluista suoritettava korvaus määritellään, koska hinta ei ole sama kuin korvaus. Sitä paitsi se, että hinta käsittää ainoastaan energian tuotantokustannukset ja voittomarginaalin, ei myöskään tarkoita sitä, ettei siihen sisältyisi liiallista korvausta, koska suuri osa sähköntuotantoon liittyvistä kustannuksista voi olla tavanomaisia kustannuksia, jotka jokainen tavallinen energiantuottaja joutuisi kattamaan itse, toisin kuin yleisiin taloudellisiin tarkoituksiin liittyvistä palveluista aiheutuvat ylimääräiset kustannukset.
(247)
Kolmanneksi, jos yritystä, joka on saanut tehtäväkseen yleisiin taloudellisiin tarkoituksiin liittyvän palvelun toteuttamisen, ei ole valittu yleisellä tarjouskilpailulla, lopullisen korvauksen määrä on määriteltävä niiden kustannusten perusteella, jotka tyypillinen, hyvin johdettu ja näiden palvelujen toteuttamista varten asianmukaisesti varustautunut yritys joutuisi maksamaan täyttääkseen sille asetetut julkisoikeudelliset velvoitteet, ottaen huomioon niiden täyttämisestä saatavat tulot ja kohtuullisen voiton.
(248)
Asianomaiset toteavat, että näiden kriteerien on katsottava täyttyneen automaattisesti, koska pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset tehtiin avoimen ja syrjimättömän tarjouskilpailumenettelyn perusteella. Komissio huomauttaa kuitenkin, että tarjouskilpailumenettelyssä sovellettiin useita kriteerejä, jotka eivät koskeneet pelkästään hintaa tai edellä mainittuja poliittisiin tarkoitusperiin liittyviä kriteerejä (ympäristönsuojelu, toimitusvarmuus). Komissio katsoo, että näiden muiden kriteerien vuoksi, jotka eivät koskeneet hintaa tai poliittisia tarkoitusperiä, on mahdotonta olettaa automaattisesti, että korvaus on määritelty asianmukaisella tavalla. Lisäksi se, että tarjousten arvioinnissa on sovellettu monenlaisia kriteerejä eikä yleisiin taloudellisiin tarkoituksiin liittyville palveluille ollut määritelty mitään konkreettista tavoitetta, tekee entistä vaikeammaksi arvioida, onko nämä palvelut tosiasiallisesti toteutettu. Esimerkiksi hintaa ja luonnonsuojelua koskevien kriteerien sekoittaminen johtaa siihen, että valituksi voi tulla yritys, joka lupaa tuottaa energiaa hyvin alhaiseen hintaan, mutta täyttää ympäristönsuojeluvaatimukset huonommin kuin yritys, joka täyttäisi ympäristönsuojeluvaatimukset paremmin, mutta jonka hintapyyntö on korkeampi. Tämä saa epäilemään, ovatko energiantuottajat todella toteuttaneet yleisiin taloudellisiin tarkoituksiin liittyviä palveluja, ja ainakin se vaikeuttaa sen määrittämistä, missä määrin tällaisia palveluja on todellisuudessa toteutettu.
(249)
Sen enempää Puolan viranomaiset kuin asianomaisetkaan eivät ole esittäneet kyseisten energiantuottajien kustannuksista analyysia, joka vahvistaisi, että ne vastaavat tyypillisen yrityksen kustannuksia. Itse asiassa arviot, joita Puolan viranomaiset ovat esittäneet eri energiantuottajille asiaa koskevan lain nojalla maksettavien korvausten laskemista varten, osoittavat, että niiden kustannukset ovat selvästi korkeammat kuin tyypillisen uuden markkinatoimijan kustannukset Puolassa.
(250)
Komissio myös huomauttaa, että EC Krakówin kanssa tehty pitkäaikainen sähkönhankintasopimus ei perustu tarjouskilpailumenettelyyn.
(251)
Asianomaisten mukaan pitkäaikaisiin sähkönhankintasopimuksiin voitaisiin soveltaa perustamissopimuksen 86 artiklan 2 kohdan määräyksiä, vaikka ne eivät vastaisikaan Altmark-tuomiossa asetettuja vaatimuksia.
(252)
Komissio katsoo, että edellä esitetyn perusteella voidaan päätellä, että pitkäaikaisiin sähkönhankintasopimuksiin ei voida soveltaa 86 artiklan 2 kohdan määräyksiä.
(253)
EY:n perustamissopimuksen 86 artiklan 2 kohdan määräyksiä voidaan soveltaa ainoastaan yrityksiin, jotka on todella velvoitettu toteuttamaan yleisiin taloudellisiin tarkoituksiin liittyviä palveluja. Tässä tapauksessa tämä edellytys ei täyty, kuten johdanto-osan 228-238 kappaleessa todetaan. Silloin kun yleisiin taloudellisiin tarkoituksiin liittyviä palveluja on toteutettava, ne on määrättävä tiettyjen yritysten tehtäväksi, mitä tässä tapauksessa ei ole tapahtunut, kuten johdanto-osan 240-243 kappaleessa todetaan. Lopuksi on todettava, että yleisiin taloudellisiin tarkoituksiin liittyvien palvelujen toteuttamisesta suoritettavan korvauksen on oltava oikeassa suhteessa näiden palvelujen toteuttamisesta aiheutuvaan rasitukseen. Tämä tarkoittaa, että on voitava määrittää palvelujen konkreettinen soveltamisala, jotta voidaan määrittää niistä aiheutuvat kustannukset. Tämä edellytys ei tarkasteltavana olevassa asiassa täyty, kuten johdanto-osan 245 ja 246 kappaleessa todetaan.
(254)
Pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset ovat ilmeisen valikoivia, koska niitä on tehty vain tiettyjen yritysten kanssa. Jo silloin kun sopimukset allekirjoitettiin, Puolan energia-alalla toimi yrityksiä, joiden kanssa tällaista sopimusta ei tehty.
(255)
Asianomaisten väite, jonka mukaan merkityksellisten markkinoiden määrittäminen on välttämätöntä, on perusteeton. Valikoivuuden käsite kattaa toimenpiteet, joista on etua koko alalle, myös silloin kun niistä on etua kaikille kyseisen alan yrityksille (mikä ei pidä paikkaansa tässä tapauksessa, koska osa alan yrityksistä ei ollut tehnyt pitkäaikaista sähkönhankintasopimusta).
(256)
Edellä mainitun, asiassa Van der Kooy annetun tuomion osalta komissio muistuttaa, että yhteisöjen tuomioistuin ei kyseisessä tuomiossa kyseenalaistanut tukitoimenpiteen valikoivuutta. Arvio, johon asianomaiset viittaavat huomautuksissaan, koskee taloudellisen edun olemassaoloa. Sen perusteella ei kuitenkaan voida todeta, onko yhteisöjen tuomioistuin katsonut tai katsoisiko se, että toimenpide ei täytä valikoivuuden kriteeriä.
(257)
Lisäksi asianomaiset ovat vaatineet, että silloin kun toimenpiteet eivät perustu valtion tekemään päätökseen, valikoivuuskriteerin sijasta olisi sovellettava yksityisen sijoittajan testiä. Komissio katsoo kuitenkin, että yksityisen sijoittajan testin avulla ei selvitetä toimenpiteen valikoivuutta vaan sitä, sisältyykö toimenpiteeseen taloudellista etua.
(258)
Asianomaisten mielestä komission olisi pitänyt tutkia, aiheuttivatko pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset kilpailun vääristymistä tai vaikuttivatko ne jäsenvaltioiden väliseen kauppaan silloin kun ne tehtiin. Kuten edellä on todettu, komissio katsoo, että se, olivatko pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset valtiontukea silloin kun ne tehtiin, ei vaikuta käsillä olevan menettelyn tulokseen. Puola ennakoi Euroopan unioniin liittymistä avaamalla markkinansa jo etukäteen: ensimmäiset käyttäjät saivat oikeuden vaihtaa energiantoimittajaa vuonna 1999. Samana vuonna avattiin myös Puolan sähköpörssi. Lisäksi Puolasta tuli 1 päivänä toukokuuta 2004 osa vapautettuja sisämarkkinoita. Valtion omistuksessa olevan PSE:n kanssa tehdyt pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset ja niiden antamat takeet siitä, että voimala voi myydä tuottamansa sähkön hintaan, joka kattaa kustannukset ja takaa tietyn voittomarginaalin, saattavat aiheuttaa kilpailun vääristymistä.
(259)
Toimenpiteet, jotka asettavat jonkin jäsenvaltion energia-alan yritykset etuoikeutettuun asemaan, voivat yhtäältä rajoittaa muiden jäsenvaltioiden yritysten mahdollisuuksia viedä energiaa kyseiseen jäsenvaltioon ja toisaalta edistää energian vientiä kyseisestä jäsenvaltiosta muihin jäsenvaltioihin. Tämä pätee erityisesti Puolaan, koska maa sijaitsee keskellä Eurooppaa ja sen sähköverkko on yhteydessä tai helposti yhdistettävissä useisiin nykyisiin ja tuleviin jäsenvaltioihin.
(260)
Puolan sähkömarkkinat (sähköpörssi) avattiin vuonna 1999. Samana vuonna PSE liittyi UCTEen (63).
(261)
Kun pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset allekirjoitettiin, Puolan ja sen naapurimaiden välillä kiistatta käytiin sähkökauppaa. Järjestelmien keskinäinen sähkönsiirtokapasiteetti oli vähäinen (asianomaisten mukaan noin 2 000 MW), mutta se oli käytössä kokonaisuudessaan ja palveli lähinnä viennin tarpeita.
(262)
Vuonna 2005 Puola vei sähköä 14,3 TWh ja toi 3,1 TWh. Oman maan kulutus oli 144,8 TWh (64). Suurimmat sähkökaupan kumppanit olivat Tšekki, Saksa ja Slovakia (siirtoyhteydet Ukrainaan ja Valko-Venäjälle ovat kapasiteetiltaan hyvin heikot tai eivät toimi lainkaan).
(263)
Edellä esitetyn perusteella pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset saattoivat aiheuttaa kilpailun vääristymistä jo ennen kuin Puola liittyi Euroopan unioniin. Vaikutusta jäsenvaltioiden väliseen kauppaan koskeva kriteeri voi kuitenkin määritelmän mukaisesti täyttyä vasta liittymisen jälkeen. Koska Puola liittyi Euroopan unioniin ja Puolan sähkömarkkinat vapautettiin samana päivänä (1 päivänä toukokuuta 2004), komissio katsoo, että pitkäaikaisiin sähkönhankintasopimuksiin perustuva taloudellinen etu saattoi aiheuttaa kilpailun vääristymistä tai vaikuttaa jäsenvaltioiden väliseen kauppaan viimeistään liittymispäivästä alkaen ja että tämä mahdollisuus on olemassa sopimusten koko voimassaoloajan.
(264)
Komissio toteaa tämän perusteella, että pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset ovat perustamissopimuksen 87 artiklan 1 kohdassa tarkoitettua valtiontukea.
7.1.3 Ovatko pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset ”uutta tukea” vai ”voimassa olevaa tukea”? Tuen sääntöjenvastaisuus
(265)
Liittymisasiakirjan liitteessä IV olevan 3 kohdan nojalla komissiolla on oikeus tarkastella tukitoimenpiteitä (sekä yksittäisiä tukia että tukiohjelmia), joita on pantu täytäntöön ennen liittymispäivää ja joita sovelletaan vielä liittymispäivän jälkeen ja jotka ovat valtiontukea.
(266)
Ensinnäkin, koska pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset allekirjoitettiin vuosina 1994-1998 eli ennen Puolan liittymistä Euroopan unioniin, niitä ”on pantu täytäntöön ennen liittymispäivää”. Tältä osin komissio korostaa, että tämä päätös koskee ainoastaan niitä pitkäaikaisia sähkönhankintasopimuksia, jotka olivat voimassa Puolan liittyessä Euroopan unioniin (1 päivänä toukokuuta 2004). Päätös ei koske sopimuksia, jotka oli irtisanottu ennen kyseistä päivämäärää.
(267)
Toiseksi pitkäaikaisia sähkönhankintasopimuksia sovelletaan vielä liittymispäivän jälkeen. Niiden voimassaolo päättyy vuosina 2006-2027 eli liittymisen jälkeen. Liittymispäivänä ei ollut tiedossa, miten laajaa osallistumista pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset edellyttäisivät valtiolta.
(268)
Tällaisessa tilanteessa komissio yleensä katsoo, että liittymisen jälkeen sovellettavana uutena tukena voidaan pitää seuraavia toimenpiteitä (65):
a)
kaikki tukiohjelmat, joita on pantu täytäntöön ennen liittymispäivää ja joiden nojalla voidaan myös liittymisen jälkeen myöntää ilman uusia täytäntöönpanotoimenpiteitä yksittäisiä tukia yrityksille, jotka määritellään tukea koskevassa säädöksessä yleisellä ja abstraktilla tasolla;
b)
tuki, joka ei liity mihinkään konkreettiseen hankkeeseen ja joka on myönnetty ennen liittymistä yhdelle tai useammalle yritykselle määräämättömäksi ajaksi ja/tai määräämättömän suuruisena;
c)
yksittäinen tuki, johon liittyvä valtion taloudellinen osallistuminen ei ollut tarkkaan tiedossa tuen myöntämispäivänä.
(269)
Pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset takasivat voimaloiden taloudellisen elinkelpoisuuden. Kyseessä eivät kuitenkaan ole perinteiset takeet: pitkäaikaisten sähkönhankintasopimusten avulla taataan investoinnin tuleva tuotto ja taloudellinen elinkelpoisuus siten, että sopimuksen nojalla energiaa ostetaan tietty määrä tiettyyn (joskin vaihtuvaan) hintaan markkinaehdoista riippumatta.
(270)
Sopimuksissa ei määritellä valtion taloudellisen osallistumisen enimmäismäärää ennen liittymistä. Myöskään energiantuottajille myönnettävän tuen lopullista ja ehdoitta myönnettävää määrää ei määritelty ennen liittymistä.
(271)
Päinvastoin, pitkäaikaisiin sähkönhankintasopimuksiin perustuva valtion taloudellisen osallistumisen taso määräytyy sellaisten tekijöiden perusteella, joiden tuleva kehitys ei ollut tiedossa liittymispäivänä. Lisäksi pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset takaavat energiantuottajille suojan sellaista kustannusten vaihtelua vastaan, joka ei liity ennen liittymistä toteutettuihin liiketoimiin tai tapahtumiin vaan tuleviin tapahtumiin, jotka eivät olleet tiedossa liittymispäivänä.
(272)
Se, että pitkäaikaisiin sähkönhankintasopimuksiin perustuva valtion taloudellisen osallistumisen taso ei ollut tiedossa liittymispäivänä ja että valtion sitoumus säilyi voimassa myös liittymisen jälkeen, käy ilmi erityisesti seuraavista seikoista.
(273)
Ensinnäkään yksittäisissä sopimuksissa ei määritellä hintaa, jolla energiantuottajat myyvät tuottamansa sähkön PSE:lle. Hinta määritellään laskukaavalla, johon sisältyy useita sellaisia tekijöitä, joiden muutoksia on mahdoton ennakoida.
(274)
Laskukaavoihin sisältyviä tekijöitä ovat mm. Puolan ja Yhdysvaltojen kuluttajahintaindeksi, raakaöljyn ja hiilen maailmanmarkkinahinta, Puolan keskipalkka sekä zlotyn ja dollarin vaihtokurssi. Näiden tekijöiden muutokset eivät tietenkään määräydy ainoastaan ennen liittymistä ilmenneiden tapahtumien mukaan. Hintalaskelmia ja toisinaan myös itse laskukaavoja on muutettu useaan otteeseen pitkäaikaisiin sähkönhankintasopimuksiin lisätyissä liitteissä. Liitteitä on laadittu joissain tapauksissa vuosittain tai jopa useammin.
(275)
Tällä perusteella komissio katsoo, että hinnan määrittämiseen käytettävä laskukaava ei ole riittävä keino rajoittaa valtion taloudellisen osallistumisen enimmäismäärää. Valtion potentiaalisen osallistumisen määrää on mahdoton määrittää tarkasti jo siksi, että laskukaava muodostuu useista muuttuvista tekijöistä.
(276)
Lisäksi on todettava, että toisin kuin perinteiset takeet, pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset kattavat edunsaajien toimintakustannukset. Sopimuksissa määrätään, että PSE ostaa jatkuvasti tietyn määrän sähköä ja että kiinteät ja vaihtuvat toimintakustannukset katetaan pysyvästi sopimuksissa määriteltyyn laskukaavaan perustuvilla hinnoilla.
(277)
Komissio ottaa huomioon myös sen, että koska hintalaskelmat perustuvat moniin eri tekijöihin, ei voida sulkea pois sitä mahdollisuutta, että edunsaaja voi itse vaikuttaa lopulliseen hintaan (esimerkiksi eräiden toimintakustannusten, kuten työntekijöiden ja johdon palkkojen välityksellä).
(278)
Lisäargumenttina voidaan ottaa huomioon myös se, että pitkäaikaisiin sähkönhankintasopimuksiin perustuva PSE:n taloudellinen osallistuminen riippuu suurelta osin myös sähkön kysynnästä. Kysyntä on yhtä kuin erotus pitkäaikaisiin sähkönhankintasopimuksiin perustuvan ostohinnan ja niiden tulojen välillä, jotka PSE voi saada myydessään sähkön loppukäyttäjille. Hintaa, jolla PSE myy sähkön loppukäyttäjille, ei ole mahdollista ennakoida. Suljetuilla markkinoilla myytävän sähkön hinnan määrää valtio vuosittain, kun taas vapailla markkinoilla hintojen vaihtelu ei ole ennustettavissa. Tämä vaikeuttaa entisestään pitkäaikaisiin sähkönhankintasopimuksiin perustuvan valtion osallistumisen määrittämistä. On jopa mahdollista, että se sähkön vähimmäismäärä, joka PSE:n on pitkäaikaisten sähkönhankintasopimusten perusteella ostettava, ylittää sen todellisen sähköntarpeen, etenkin sen jälkeen kun sähkömarkkinoiden vapauttaminen saatiin päätökseen vuonna 2007. Liikasähkö voi entisestään kasvattaa ennakoimattomia kustannuksia, minkä vuoksi sopimuksiin perustuvan valtion osallistumisen määrää on yhä vaikeampi ennustaa.
(279)
Tämän vuoksi maksut, jotka PSE suorittaa energiantuottajille liittymisen jälkeen, eivät ole minkään ennen liittymistä sovitun enimmäismäärän osaeriä. Sitä paitsi pitkäaikaisia sähkönhankintasopimuksia on niiden allekirjoittamisen jälkeen muutettu moneen kertaan lisäämällä niihin liitteitä.
(280)
Komissio huomauttaa, että kun tarkastellaan toimenpiteiden soveltuvuutta yhteismarkkinoille, on - soveltuvissa tapauksissa - otettava huomioon tuki, joka on myönnetty ennen kuin jäsenvaltio liittyi Euroopan unioniin ja jota on sovellettu vielä liittymisen jälkeen.
(281)
Edellä mainittujen liittymissopimuksen määräysten mukaan kaikkia ennen liittymistä täytäntöön pantuja ja vielä liittymispäivän jälkeen sovellettavia toimenpiteitä, jotka ovat valtiontukea ja jotka eivät kuulu johonkin jäljempänä mainituista kategorioista, pidetään liittymisestä alkaen uutena tukena perustamissopimuksen 88 artiklan 3 kohdan soveltamisessa.
(282)
Liittymissopimuksessa mainitaan seuraavat kolme voimassa olevan tuen kategoriaa:
1.
ennen 10 päivää joulukuuta 1994 täytäntöönpannut tukitoimenpiteet
Pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset on allekirjoitettu 10:nnen päivän joulukuuta 1994 jälkeen, lukuun ottamatta Turów SA:n kanssa tehtyä sopimusta (66), joten ne eivät ole perustamissopimuksen 88 artiklan 1 kohdassa tarkoitettua voimassa olevaa tukea.
2.
liittymissopimuksen liitteen lisäyksessä luetellut voimassa olevat tukitoimenpiteet
Komissiolle ei ilmoitettu pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset käsittävästä ohjelmasta eikä ainoastakaan yksittäisestä sopimuksesta, jotta ne olisi voitu lisätä liittymissopimukseen liitettyyn voimassa olevien tukien luetteloon. Sopimuksia ei mainita myöskään liittymisasiakirjan liitteessä IV olevassa 3 osan 1 kohdan b alakohdassa tarkoitetussa liitteen IV lisäyksessä, jossa luetellaan voimassa olevat tukitoimenpiteet. Tällä perusteella toimenpiteet eivät ole perustamissopimuksen 88 artiklan 1 kohdassa tarkoitettua voimassa olevaa tukea.
3.
tukitoimenpiteet, joita Puolan valtiontuen valvontaviranomainen on arvioinut ennen liittymispäivää ja jotka on todettu yhteisön säännöstön mukaisiksi, ja joita komissio ei ole vastustanut sillä perusteella, että toimenpiteen soveltuvuudesta yhteismarkkinoille olisi vakavia epäilyjä ns. siirtymämenettelyn nojalla (ks. liittymisasiakirjan liitteessä IV olevan 3 kohdan 2 alakohta).
Koska yhdestäkään pitkäaikaisesta sähkönhankintasopimuksesta ei ilmoitettu komissiolle ns. siirtymämenettelyn nojalla, ne eivät ole perustamissopimuksen 88 artiklan 1 kohdassa tarkoitettua voimassa olevaa tukea.
(283)
Koska yhdenkään pitkäaikaisen sähkönhankintasopimuksen ei voida katsoa kuuluvan mihinkään liittymissopimuksessa mainittuun voimassa olevien tukien kategoriaan, niitä on liittymispäivästä alkaen pidettävä uutena tukena.
(284)
Komissio huomauttaa, että tämä pitkäaikaisten sähkönhankintasopimusten luokittelu on myös asetuksen (EY) N:o 659/1999 1 artiklan b alakohdan v luetelmakohdan viimeisen virkkeen mukainen. Kyseisessä artiklassa säädetään, että jos tietyt toimenpiteet muuttuvat tuiksi sen jälkeen, kun tietty toiminta on vapautettu kilpailulle yhteisön lainsäädännössä (tässä tapauksessa sähkömarkkinoiden vapauttaminen direktiivin 96/92/EY nojalla; direktiivi tuli Puolassa voimaan maan liittyessä Euroopan unioniin), näitä toimenpiteitä ei kilpailun vapauttamiselle vahvistetun ajankohdan jälkeen pidetä voimassa olevana tukena, vaan ne katsotaan uudeksi tueksi.
(285)
Komissio vastaa johdanto-osan 71 kappaleessa mainittuihin asianomaisten huomautuksiin toteamalla, että se pitää pitkäaikaisia sähkönhankintasopimuksia tukiohjelmana johdanto-osan 31 kappaleessa esitetyistä syistä. Komissio ottaa myös huomioon sen, että kaikkien pitkäaikaisten sähkönhankintasopimusten yhteisenä tekijänä on valtion päätös tarjota investoijille pitkäaikaisia sähkönhankintasopimuksia, jotka takaavat niiden taloudellisen elinkelpoisuuden sopimusten voimassaoloaikana.
(286)
Asianomaisten mukaan pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset eivät olleet valtiontukea silloin kun sopimukset tehtiin, minkä vuoksi niitä ei voida pitää uutena tukena. Ne vetoavat tältä osin yhteisöjen tuomioistuimen asiassa Alzetta Mauro antamaan tuomioon (67), jonka mukaan tuki, joka on myönnetty tietyillä alun perin kilpailulta suljetuilla markkinoilla ennen niiden vapauttamista, on markkinoiden vapauttamisen jälkeen katsottava voimassa olevaksi tueksi. Tästä huolimatta asetuksen (EY) N:o 659/1999 1 artiklan b alakohdan v luetelmakohta koskee sekä tukiohjelmia että yksittäisiä tukitoimenpiteitä.
(287)
Komissio torjuu edellä esitetyn väitteen. On osoitettu, että kaikki valtiontuen olemassaolon kriteerit täyttyivät päivänä, jona Puola liittyi Euroopan unioniin. Erityisesti on näytetty toteen se, että Puola kävi jo tuolloin sähkökauppaa naapurimaiden kanssa ja että Puolan sähköpörssi oli aloittanut toimintansa vuonna 1999. Ei siis ollut epäilystäkään siitä, etteikö Puola liittymispäivästä alkaen liittyisi osaksi kilpailulle avointa sektoria. Komission näkemyksen mukaan valtiontukea koskevien liittymissopimuksen määräysten tarkoituksena on varmistaa, että ne toimenpiteet, jotka saattaisivat vääristää jäsenvaltioiden välistä kilpailua liittymisen jälkeen, tarkistetaan. Toisin kuin ennen 1 päivää toukokuuta 2004 tehdyissä liittymissopimuksissa, Puolan ja yhdeksän muun maan allekirjoittamassa liittymissopimuksessa pyritään rajoittamaan voimassa olevaksi tueksi katsotut toimenpiteet kolmeen edellä kuvattuun konkreettiseen kategoriaan. Yhteisöjen tuomioistuimen asiassa Alzetta Mauro antama tuomio ei koske liittymissopimuksessa tarkoitettua toimenpidettä, minkä vuoksi sitä ei voida verrata tässä käsiteltäviin pitkäaikaisiin sähkönhankintasopimuksiin. Komissio huomauttaa myös, että asiassa Alzetta Mauro annettu tuomio koskee tiettyä todellista tilannetta, jota käsitellään ennen asetuksen (EY) N:o 659/1999 voimaantuloa tehdyssä komission päätöksessä.
(288)
Tämän vuoksi komissio katsoo liittymissopimuksen määräysten nojalla, että pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset ovat uutta tukea.
(289)
Koska pitkäaikaisista sähkönhankintasopimuksista ei ilmoitettu komissiolle valtiontukea koskevien menettelysääntöjen mukaisesti, komissio katsoo, että ne ovat sääntöjenvastaisesti myönnettyä tukea.
7.1.4 Sovellettavat perustamissopimuksen määräykset
(290)
Asianomaiset ovat huomauttaneet, että komission olisi pitänyt tutkia pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset osana liittymissopimuksessa tarkoitettua siirtymävaiheen järjestelyä, yhdessä valtiontukiasiaa PL 1/2003 (68) koskevan asian kanssa.
(291)
Komissio ei hyväksy tätä päätelmää.
(292)
Liittymissopimuksessa tarkoitetun siirtymävaiheen järjestelyn mukaan komission toimivalta rajoittui siihen, että se voi joko hyväksyä liittyvien maiden kilpailuviranomaisten päätökset toimenpiteistä, jotka ovat jo tulleet voimaan ja joita sovelletaan vielä liittymisen jälkeen, tai vastustaa niitä. Asia PL 1/2003 liittyi Puolan kilpailuviranomaisen päätökseen lakiehdotuksesta, joka koski valtionkassasta pitkäaikaisten sähkönhankintasopimusten perusteella maksettavia korvauksia. Se ei koskenut pitkäaikaisten sähkönhankintasopimusten muodossa myönnettyä tukea, Puolan viranomaiset eivät ilmoittaneet komissiolle pitkäaikaisista sähkönhankintasopimuksista siirtymävaiheen järjestelyn nojalla eikä Puolan kilpailu- ja kuluttajansuojaviraston (Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów, UOKIK) päätös koskenut yksittäisiä pitkäaikaisia sähkönhankintasopimuksia. Komissiolla ei ollut toimivaltaa päättää yksipuolisesti asian laajentamisesta siirtymävaiheen järjestelyn nojalla.
(293)
Vaikka komissiolla olisi ollut valtuudet laajentaa yksipuolisesti tällaisten asioiden soveltamisalaa, se ei olisi ollut mahdollista kyseisessä tapauksessa, koska siirtymävaiheen järjestelyn nojalla tutkitun lakiehdotuksen mukaan kaikki pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset oli määrä irtisanoa ennen Puolan liittymistä Euroopan unioniin. Koska komissiolla oli valtuudet tutkia ainoastaan sellaiseen valtiontukeen liittyviä ongelmia, jota sovelletaan vielä liittymisen jälkeen, pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset eivät voineet olla sen tutkimusten kohteena.
(294)
Komissio huomauttaa, että muut kahdenväliset sopimukset ja Euroopan energiaperuskirja eivät estä tällaisten sopimusten irtisanomista, mutta niissä suositellaan maksettavaksi asianmukainen korvaus, joka ei poista pitkäaikaisiin sähkönhankintasopimuksiin sisältyvää valtiontukea. Edellä mainittujen sopimusten tarkoituksena on turvata tasapaino vapauttamiseen liittyvien tavoitteiden ja investointien säilyttämistä koskevien velvoitteiden välillä. Asianomaiset ovat esittäneet huomautuksia oikeuksien menettämisestä. Komission vastaus näihin huomautuksiin on, että jos pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset on myönnetty sääntöjenvastaisesti eivätkä ne sovellu yhteismarkkinoille, ne ovat laittomia. Tällaisten sopimusten irtisanomista ei voida pitää oikeuksien menettämisenä. Siinä tapauksessa, että sopimusten irtisanomisen tulkitaan merkitsevän oikeuksien menettämistä, komissio katsoo, että siitä voidaan myöntää korvaus, koska hukkakustannusten analyysimenetelmä takaa, että korvaus on kohtuullinen.
7.1.5 Vaatimustenmukaisuuden arviointi
(295)
EY:n perustamissopimuksen 87 artiklan 1 kohdassa kielletään valtiontuen myöntäminen yhteisön alueella.
(296)
Perustamissopimuksen 87 artiklan 2 ja 3 kohdassa määrätään poikkeuksista 87 artiklan 1 kohdassa vahvistettuun pääsääntöön, jonka mukaan valtiontuki ei sovellu yhteismarkkinoille.
(297)
Perustamissopimuksen 87 artiklan 2 kohdassa määrättyjä poikkeuksia ei voida soveltaa käsiteltävänä olevaan asiaan, koska kyseessä ei ole yksittäisille kuluttajille myönnettävä sosiaalinen tuki eikä tuki luonnonmullistusten tai muiden poikkeuksellisten tapahtumien aiheuttaman vahingon korvaamiseksi eikä tuki sellaisille Saksan liittotasavallan alueille, joihin Saksan jako on vaikuttanut.
(298)
Perustamissopimuksen 87 artiklan 3 kohdassa määrätään myös muista poikkeuksista.
(299)
Perustamissopimuksen 87 artiklan 3 kohdan a alakohdan mukaan yhteismarkkinoilla voidaan myöntää valtiontukea kehityksen edistämiseen ”alueilla, joilla elintaso on poikkeuksellisen alhainen tai joilla vajaatyöllisyys on vakava ongelma”. Puola on valtaosaksi, ellei kokonaan, tällaista aluetta.
(300)
Komissio on antanut tällaisten tukitoimenpiteiden arviointia koskevat suuntaviivat. Puolan liittyessä Euroopan unioniin sovellettiin alueellisia valtiontukia koskevia suuntaviivoja (69), jäljempänä ’aluetukisuuntaviivat’. Suuntaviivoissa säännellään myös perustamissopimuksen 87 artiklan 3 kohdan c alakohdan nojalla myönnettävää aluetukea.
(301)
Aluetukisuuntaviivojen mukaan valtiontukea voitaisiin periaatteessa myöntää ainoastaan investointikustannusten kattamiseen. Toimintatuki on periaatteessa kielletty (suuntaviivojen 4.15 kohta). Tällaisen tuen myöntäminen voidaan kuitenkin sallia tietyillä alueilla edellyttäen, että tuki on ajallisesti rajoitettua ja alenevaa (70).
(302)
Pitkäaikaisiin sähkönhankintasopimuksiin sisältyvää tukea ei voida pitää investointitukena. Investointituki on määritelty tueksi, jolla on tarkoitus kattaa tietyt aluetukisuuntaviivojen 4.5 ja 4.6 kohdassa luetellut tukikelpoiset kustannukset. Pitkäaikaisten sähkönhankintasopimusten perusteella suoritetut maksut kattavat kuitenkin selvästi myös muita kustannuksia. Selkein osoitus tästä on se, että sopimuksissa luvataan kattaa voimalan käyttöön tarvittavan polttoaineen hankintakustannukset. Lisäksi sopimuksissa määrätään henkilöstökustannusten kattamisesta. Tällaisten kustannusten kattamiseen ei missään tapauksessa voida myöntää investointitukea. Päinvastoin, ne ovat operaattorin juoksevia kustannuksia, minkä vuoksi niitä on pidettävä aluetukisuuntaviivojen 4.15 kohdassa määriteltyinä toimintakustannuksina.
(303)
Pitkäaikaisten sähkönhankintasopimusten perusteella myönnettyä tukea ei ole millään tavoin rajoitettu ajallisesti. Sopimukset ovat voimassa hyvin pitkän ajan, joka on lähellä voimalan odotettavissa olevaa keskimääräistä käyttöikää. Sopimuksissa ei myöskään määrätä tuen asteittaisesta vähentämisestä. Ostettavan sähkön määrä ei vähene ja hinnat on sidottu indeksiin, mikä yleensä tarkoittaa sitä, että ne eivät laske vaan nousevat. Myöskään voittomarginaalia koskeva tae tai sen soveltamisala eivät ajan myötä supistu.
(304)
Edellä esitetyn perusteella komissio katsoo, että tukea ei voida hyväksyä perustamissopimuksen 87 artiklan 3 kohdan a alakohdassa määrätyn poikkeuksen nojalla.
(305)
Perustamissopimuksen 87 artiklan 3 kohdan b alakohdan mukaan yhteismarkkinoille soveltuvana voidaan pitää ”tukea Euroopan yhteistä etua koskevan tärkeän hankkeen edistämiseen tai jäsenvaltion taloudessa olevan vakavan häiriön poistamiseen”.
(306)
Komissio toteaa, että tarkasteltavana olevaa tukea ei ole tarkoitettu Euroopan yhteistä etua koskevan tärkeän hankkeen edistämiseen.
(307)
Komission mielestä ei vaikuta myöskään siltä, että tuki olisi tarkoitettu Puolan taloudessa olevan vakavan häiriön poistamiseen. Komissio myöntää toki, että sähköenergia on kaikkien jäsenvaltioiden talouden kannalta tärkeä tuote ja että 1990-luvulla Puolassa kävi tarpeelliseksi uudistaa tämä tuotannonala.
(308)
Komission näkemyksen mukaan ”jäsenvaltion taloudessa olevilla vakavilla häiriöillä” tarkoitetaan kuitenkin paljon vakavampia tilanteita. Yleensä pelkkä maininta jäsenvaltion taloudelle mahdollisesti aiheutuvista seurauksista, jollaisen asianomaiset ovat tässä tapauksessa esittäneet, ei riitä perusteeksi sille, että tiettyyn toimenpiteeseen voitaisiin soveltaa edellä mainittuja perustamissopimuksen määräyksiä. Tätä varten on ainakin kuvailtava ja analysoitava konkreettisesti tällaisten häiriöiden ilmenemisen todennäköisyys ja niiden seurausten laajuus.
(309)
Komissio huomauttaa lopuksi, että tällaisissa tapauksissa on toimittava nopeasti, mikä ei sovi yhteen pitkäaikaisten sähkönhankintasopimusten tekemiseksi järjestettyjen pitkällisten tarjouskilpailumenettelyjen ja neuvottelujen kanssa.
(310)
Edellä esitetyn perusteella komissio katsoo, että tukea ei voida hyväksyä perustamissopimuksen 87 artiklan 3 kohdan b alakohdassa määrätyn poikkeuksen nojalla.
(311)
Perustamissopimuksen 87 artiklan 3 kohdan d alakohdan mukaan yhteismarkkinoille soveltuvana voidaan pitää ”tukea kulttuurin ja kulttuuriperinnön edistämiseen, jos tuki ei muuta kaupankäynnin ja kilpailun edellytyksiä yhteisössä yhteisen edun kanssa ristiriitaisella tavalla”. Määräystä ei ilmeisistä syistä voida soveltaa pitkäaikaisiin sähkönhankintasopimuksiin.
(312)
Perustamissopimuksen 87 artiklan 3 kohdan c alakohdan mukaan yhteismarkkinoille soveltuvana voidaan pitää ”tukea tietyn taloudellisen toiminnan tai talousalueen kehityksen edistämiseen, jos tuki ei muuta kaupankäynnin edellytyksiä yhteisen edun kanssa ristiriitaisella tavalla”. Komissio on antanut useita suuntaviivoja ja tiedonantoja, joissa selvitetään, millä tavoin tässä artiklassa vahvistettua poikkeusta on sovellettava.
(313)
Asianomaiset ovat muistuttaneet aluetukisuuntaviivojen ja ympäristönsuojeluun myönnettävää valtiontukea koskevien suuntaviivojen, jäljempänä ’ympäristötuen suuntaviivat’, soveltamisesta.
(314)
Johdanto-osan 300-304 kappaleessa on selitetty, miksi tukea ei voida pitää yhteismarkkinoille soveltuvana aluetukisuuntaviivojen nojalla (71).
(315)
Komissio toteaa, että samoin kuin aluetukisuuntaviivoissa, myös ympäristötuen suuntaviivoissa sallitaan ensisijaisesti investointituen myöntäminen. Toimintatukea voidaan myöntää ainoastaan tiettyihin tarkoituksiin. Tärkein niistä on jätehuoltoa ja energiansäästöä koskeva tuki (E.3.1 kohta), jota voidaan myöntää enintään viiden vuoden ajan. Toinen on veronalennuksen tai verovapautuksen muodossa myönnettävä tuki (E.3.2 kohta). Kolmas on tuki uusiutuvien energialähteiden käytön edistämiseen (E.3.3 kohta). Tarkasteltavana olevassa asiassa ei voida soveltaa mitään näistä.
(316)
Neljäs ja viimeinen hyväksyttävä toimintatuen muoto on tuki sähkön ja lämmön yhteistuotantoon (E.3.4 kohta). Eräät tarkasteltavana olevat energiantuottajat tuottavat sekä sähköä että lämpöä. Sen enempää Puolan viranomaiset kuin nämä energiantuottajatkaan eivät kuitenkaan ole osoittaneet, että niiden voimalat täyttäisivät ympäristötuen suuntaviivoissa määritellyt tehokkuusvaatimukset. Itse asiassa Puolan viranomaisten komissiolle esittämistä tiedoista käy ilmi, että vain rajoitettu osa tuotannosta täyttää nämä tehokkuuskriteerit. Siksi tukea, jota on myönnetty tarkasteltavana olevien laitosten koko tuotannolle, ei komission mielestä voida hyväksyä näiden määräysten nojalla.
(317)
Johdanto-osan 312 kappaleessa luetelluista asiakirjoista voitaisiin tässä asiassa soveltaa ainoastaan hukkakustannusten analyysimenetelmää. Hukkakustannusten analyysimenetelmä koskee tukea, joka on myönnetty markkinoilla jo oleville toimijoille, jotka ovat rakentaneet voimaloita ennen sähkömarkkinoiden vapauttamista ja joiden saattaisi olla vaikea käyttää niitä vapautetuilla markkinoilla.
(318)
Menettelyn aloittamista koskevassa päätöksessä komissio luetteli seikat, joiden vuoksi se suhtautui epäilevästi siihen, voitaisiinko pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset hyväksyä hukkakustannusten analyysimenetelmän perusteella.
(319)
Yksi näistä seikoista liittyi siihen, että hukkakustannusten analyysimenetelmän mukaan komissio suhtautuu erityisen epäilevästi tukeen, jonka tarkoituksena on taata kaikkien ennen direktiivin 96/92/EY voimaantuloa saatujen tulojen säilyminen tai osa niistä ilman yksityiskohtaista selvitystä kilpailun harjoittamisesta aiheutuvista hukkakustannuksista (72).
(320)
Pitkäaikaisten sähkönhankintasopimusten tarkoituksena oli taata, että tietyt energiantuottajat ja voimalat voisivat säilyttää valtaosan ennen direktiivin 96/92/EY voimaantuloa saamistaan tuloista. Lisäksi sopimukset koskivat voimaloita, joiden markkinaosuus oli hyvin suuri, ja ne olivat voimassa erittäin pitkän ajanjakson, joka selvästi ylitti markkinaedellytyksiin mukautumiseen kohtuudella tarvittavan ajan.
(321)
Edellä esitetyn perusteella komissio katsoo, että pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset eivät täytä hukkakustannusten analyysimenetelmässä vahvistettuja kriteerejä. Ne ovat ristiriidassa niiden analyysimenetelmän perusolettamusten kanssa, joiden tarkoituksena on mahdollistaa asteittainen, mutta samalla todellinen sopeutuminen markkinaedellytyksiin.
(322)
Asianomaiset ovat huomauttaneet, että pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset olisi hyväksyttävä suoraan perustamissopimuksen 87 artiklan 3 kohdan määräysten nojalla. Ne ovat muistuttaneet, että sopimukset ovat edistäneet Puolan sähköalan kehitystä houkuttelemalla ulkomaisia investointeja uudenaikaisiin, ympäristöystävällisiin sähköntuotantolaitoksiin. Sopimusten tarkoituksena oli näin ollen ”edistää tietyn taloudellisen toiminnan kehitystä”.
(323)
Komissio huomauttaa, että molemmat edellä mainitut poliittiset tavoitteet, eli investointien houkutteleminen ja ympäristöystävällisten tuotantolaitosten tukeminen ovat myös aluetukisuuntaviivojen ja ympäristötuen suuntaviivojen poliittisia tavoitteita. Komissio on jo analysoinut pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset molempien suuntaviivojen nojalla ja tullut siihen tulokseen, että sopimukset eivät ole näiden suuntaviivojen mukaisia. Komissio katsoo, että tämän vuoksi pitkäaikaisia sähkönhankintasopimuksia ei ole mahdollista hyväksyä perustamissopimuksen 87 artiklan 3 kohdan c alakohdan nojalla.
(324)
Tässä tilanteessa komissio katsoo, että pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset eivät sovellu yhteismarkkinoille.
7.1.6 Erityistapaus: Żarnowiecka Elektrownia Gazowa Sp. z o.o.
(325)
PSE irtisanoi Żarnowiecka Elektrownia Gazowa Sp. z o.o.:n kanssa tehdyn pitkäaikaisen sähkönhankintasopimuksen 17 päivänä toukokuuta 2006 (73), ennen kuin voimalan rakennustyö ehti pidemmälle. Koska voimala ei tuolloin ollut toiminnassa, yritys ei voinut saada etua pitkäaikaisesta sähkönhankintasopimuksesta. Se ei näin ollen saanut valtiontukea.
(326)
Tämän vuoksi komissio katsoo, että Żarnowiecka Elektrownia Gazowa Sp. z o.o. ei ole saanut lainkaan tukea pitkäaikaisen sähkönhankintasopimuksen perusteella.
7.2 Laki pitkäaikaisten sähkönhankintasopimusten irtisanomisen perusteella maksettavista korvauksista
(327)
Komissio analysoi jäljempänä neljä kumulatiivista kriteeriä, joiden avulla selvitetään, onko kyseessä perustamissopimuksen 87 artiklan 1 kohdassa tarkoitettu valtiontuki.
(328)
Komissio on tutkinut, mistä varat, joilla laissa tarkoitetut maksut on tarkoitus suorittaa, ovat peräisin. Se on tullut siihen tulokseen, että varat on tarkoitus hankkia samassa laissa vahvistetun veroluonteisen maksun avulla.
(329)
Laissa velvoitetaan kaikki kuluttajat suorittamaan kyseinen maksu (8 §), jonka suuruus määräytyy niiden verkkoyhteyden voimakkuuden ja ominaisuuksien perusteella (10 ja 11 §). Maksun suuruuden määrittää energiansääntelyvirasto URE (12 §). Sähköntoimittajien keräämistä maksuista kertyvät tulot kootaan tilille, jonka haltija on Zarządca Rozliczeń SA Kyseessä on lain 7 luvussa vain tätä tarkoitusta varten perustettu yhtiö, joka on kokonaisuudessaan valtion omistuksessa ja sen valvonnan alainen. Zarządca Rozliczeń SA maksaa näistä varoista lain edunsaajina oleville energiantuottajille tarkoitetut maksut lain 4 luvun mukaisesti URE:n hallinnollisen valvonnan alaisena.
(330)
Komissio on analysoinut tämän maksun ominaisuudet omien päätöstensä (74) ja tätä alaa koskevan yhteisöjen tuomioistuimen oikeuskäytännön (75) nojalla. Komissio on tehnyt tällä perusteella seuraavat huomiot.
(331)
Ensinnäkin maksu on pakollinen kustannus, jonka valtio vaatii kaikilta kuluttajilta.
(332)
Toiseksi maksusta kertyvät tulot kootaan tilille, joka kuuluu kokonaan valtion omistuksessa olevalle yhtiölle (Zarządca Rozliczeń SA). Yhtiön hallintoneuvoston seitsemästä jäsenestä neljä, puheenjohtaja mukaan luettuna, on ministerien nimittämiä, kaksi julkisten hallintoelinten (URE ja UOKIK) pääjohtajien nimittämiä ja yksi valitaan osakkaiden yleiskokouksessa eli valtion omistaman PSE:n toimesta. Komissio katsoo, että Zarządca Rozliczeń SA on kokonaan valtion valvonnassa oleva yhtiö. Tästä on osoituksena myös se, että yhtiön toimintaa valvoo valtion virasto URE. Maksuista kertyviä tuloja hallinnoi näin ollen elin, joka on kokonaisuudessaan valtion valvonnassa.
(333)
Kolmanneksi Zarządca Rozliczeń SA käyttää kerätyt varat tietyille energiantuottajille suoritettaviin maksuihin valtion laissa vahvistamien säännösten mukaisesti. Lain säännösten mukaisesti Zarządca Rozliczeń SA maksaa energiantuottajille varat, joilla katetaan hukkakustannukset kutakin vuotta koskevien ennakoiden ja vuotuisten korjausten muodossa.
(334)
Näiden kolmen huomion perusteella komissio katsoo, että maksuista kertyvät varat ovat valtion varoja.
(335)
Laissa säädetään maksuista energiantuottajille, jotka päättävät soveltaa laissa määriteltyä mekanismia. Kyseiset voimalat saavat korvauksen siitä, että irtisanovat PSE:n kanssa tehdyt pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset.
(336)
Laissa tarkoitetut maksut tarjoavat niihin oikeutetuille voimaloille mahdollisuuden keventää niille aiheutuvia kustannuksia. Maksujen laskukaava muodostuu erityisesti siten, että valtio kattaa tietyntyyppisistä kustannuksista aiheutuvat tappiot sekä poisto- ja polttoainekustannukset, jos markkinoilta saadut tulot eivät riitä niiden kattamiseen. Valtio kattaa nämä kustannukset tietyin edellytyksin, joiden täyttyminen on normaalissa taloudellisessa tilanteessa erittäin todennäköistä. Tämä tarkoittaa sitä, että näiden edellytysten täyttyessä valtion suorittamat maksut kattavat kustannukset, joista energiantuottajien olisi normaaleissa markkinaolosuhteissa vastattava itse. Näin ollen maksut tuovat niille taloudellista etua.
(337)
Asianomaiset väittävät, että maksut eivät tuo energiantuottajille tällaista etua, vaan ovat vain kohtuullinen korvaus pitkäaikaisten sähkönhankintasopimusten irtisanomisesta. Tämä tulkinta perustuu olettamukseen, jonka mukaan pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset eivät itsessään tuo taloudellista etua, mikä ei pidä paikkaansa, kuten johdanto-osan 7.1.1 kohdassa on selitetty.
(338)
Koska lain edunsaajina ovat samat voimalat, jotka ovat myös pitkäaikaisten sähkönhankintasopimusten edunsaajia, tähän voidaan soveltaa samaa päättelyä kuin johdanto-osan 254-257 kohdassa.
(339)
Laki hyödyttää monia energiantuotannon alalla toimivia yrityksiä. Nämä markkinat on EU:ssa vapautettu. Kun tietyt toimenpiteet asettavat jonkin jäsenvaltion energia-alan yritykset etuoikeutettuun asemaan, ne voivat yhtäältä rajoittaa muiden jäsenvaltioiden yritysten mahdollisuuksia viedä energiaa kyseiseen jäsenvaltioon ja toisaalta edistää energian vientiä kyseisestä jäsenvaltiosta muihin jäsenvaltioihin. Tämä pätee erityisesti Puolaan, koska maa sijaitsee keskellä Eurooppaa ja sen sähköverkko on yhteydessä tai helposti yhdistettävissä useisiin jäsenvaltioihin.
(340)
Lain tuoma kilpailuetu saattaa vääristää kilpailua ja vaikuttaa jäsenvaltioiden väliseen kauppaan.
(341)
Edellä esitetyn perusteella komissio katsoo, että laissa määritelty korvausjärjestelmä on valtiontukea.
7.2.1 Valtiontuen myöntäminen sääntöjen mukaisesti
(342)
Laki tuli voimaan 4 päivänä elokuuta 2007. Komissio katsoo, että lain 6 §:n 1 momentin nojalla energiantuottajat, joka päättävät hyötyä ohjelmasta, saavat varoja, joilla ne voivat kattaa hukkakustannukset vasta sen jälkeen kun irtisanomissopimus on tehty. Lisäksi lain 22 §:n 4 momentissa säädetään, että hukkakustannusten kattamiseen tarkoitettujen maksujen ensimmäinen erä suoritetaan energiantuottajille kuukauden 5:nteen päivään mennessä sen jälkeen, kun on kulunut 120 päivää siitä kun pitkäaikainen sähkönhankintasopimus on irtisanottu ennen sen voimassaolon päättymistä irtisanomissopimuksen nojalla. Edellä esitetyn perusteella lain voimaantulopäivää ei voida pitää päivänä, jona tuki on myönnetty energiantuottajille, eli päivänä, jona edunsaaja on saanut oikeudellisesti sitovan oikeuden tukeen. Tämän vuoksi komissio katsoo, että lain voimaantulo ennen tämän päätöksen antamista ei ole ristiriidassa perustamissopimuksen 88 artiklan 3 kohdassa määrätyn velvoitteen kanssa.
7.2.2 Vaatimustenmukaisuuden arviointi
(343)
Perustamissopimuksen 87 artiklan 1 kohdassa kielletään valtiontuen myöntäminen yhteisön alueella.
(344)
Perustamissopimuksen 87 artiklan 3 kohdan c alakohdan mukaan valtiontuen myöntäminen voidaan hyväksyä, jos tuki on tarkoitettu ”tietyn taloudellisen toiminnan tai talousalueen kehityksen edistämiseen, jos tuki ei muuta kaupankäynnin edellytyksiä yhteisen edun kanssa ristiriitaisella tavalla”. Komissio on antanut useita suuntaviivoja ja tiedonantoja, joissa selvitetään, millä tavoin tässä artiklassa vahvistettua poikkeusta on sovellettava.
(345)
Hukkakustannusten analyysimenetelmän avulla analysoidaan sähköalan toimijoille myönnettyä tukea siltä kannalta, että eräät näiden toimijoiden ennen alan markkinoiden vapauttamista tekemät päätökset muuttuvat vapauttamisen jälkeen taloudellisesti epäedullisiksi.
(346)
Hukkakustannusten analyysimenetelmän 3 kohdan ensimmäisessä kappaleessa selitetään, että hukkakustannuksiksi kutsuttuja takeita ”voidaan antaa monissa eri muodoissa: pitkäaikaisina ostosopimuksina, investointeina, jotka on toteutettu markkinoita koskevien epäsuorien tai suorien takeiden turvin, muuhun kuin tavanomaiseen toimintaan kohdistettuina investointeina jne.” Tarkasteltavana olevassa asiassa tuki on tarkoitettu investointeihin, joiden avulla on määrä modernisoida tai laajentaa voimaloita, ja pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset antavat suoran myyntitakeen. Analyysimenetelmää sovelletaan myös kaasua käyttävien energiantuottajien tekemien pitkäaikaisten kaasunhankintasopimusten vaikutuksiin. Tämän vuoksi komissio katsoo, että tuki kuuluu hukkakustannusten analyysimenetelmän soveltamisalaan. Komissio on näin ollen analysoinut tuen tämän menetelmän mukaisesti.
(347)
Hukkakustannusten analyysimenetelmän mukaan hukkakustannusten korvaamiseen tarkoitettu tuki analysoidaan kahdessa eri vaiheessa. Menetelmän 3 kohdassa mainitussa ensimmäisessä vaiheessa määritellään tukikelpoiset kustannukset ja erityisesti hyväksyttävän korvauksen enimmäismäärä. Toinen vaihe selostetaan menetelmän 4 kohdassa. Siinä lasketaan hukkakustannusten perusteella maksettavan korvauksen todellinen määrä ottaen huomioon kilpailun todellinen kehitys kyseisillä markkinoilla.
(348)
Komissio tutki ensin, täyttääkö tuki hukkakustannusten analyysimenetelmän 3.1-3.12 kohdassa esitetyt edellytykset.
(349)
Hukkakustannusten analyysimenetelmän 3.1 kohdan mukaan korvauksen enimmäismäärässä otetaan huomioon ainoastaan ne investoinnit, jotka on tehty ennen kuin direktiivi 96/92/EY tuli voimaan Puolassa eli ennen kuin Puola liittyi Euroopan unioniin. Lisäksi otetaan huomioon ennen kyseistä päivämäärää ota tai maksa -sopimuksen perusteella tilatun kaasun määrä. Poikkeustapauksissa huomioon on otettu myös investoinnit, joita koskeva päätös on tehty ennen kuin Puola liittyi Euroopan unioniin mutta joiden toteuttaminen oli liittymispäivänä kesken. Nämä investoinnit on kuitenkin otettu huomioon vain siltä osin kuin Puola pystyi osoittamaan komissiolle, että näiden investointien loppuun saattaminen ja niiden tuloksena saatavat tulot aiheuttaisivat pienemmät hukkakustannukset kuin investointien perusteella suoritettujen töiden keskeyttäminen.
(350)
Hukkakustannusten analyysimenetelmän 3.2 kohdan mukaisesti energiantuottajille on kiistatta myönnetty merkittävät toimintatakeet, koska ne mainitaan selkeästi pitkäaikaisissa sähkönhankintasopimuksissa.
(351)
Hukkakustannusten analyysimenetelmän 3.3 kohdan mukaisesti mainitut investoinnit ovat erittäin merkittävät ja voivat aiheuttaa hyvin suuret tappiot. Tämä koskee myös ota tai maksa -tyyppisiä pitkäaikaisia sopimuksia. Komissio katsoo, että ellei tappioita korvata tavalla tai toisella, ne voivat suuruutensa vuoksi muodostaa uhkan asianomaisten yritysten tulevalle toiminnalle. Tätä näkemystä tukee investoinnit rahoittaneiden rahoituslaitosten komissiolle esittämä huomautus, jonka mukaan asianmukaisen korvauksen laiminlyömistä voitaisiin pitää rahoitusjärjestelyjä koskevan sopimuksen rikkomisena, koska se aiheuttaisi suuren riskin siitä, että kyseinen yritys ajautuu selvitystilaan.
(352)
Komissio ottaa huomioon myös sen, että hukkakustannusten vaikutuksia arvioidaan ”konsolidoitujen yritysten tasolla”. Näin voidaan ottaa huomioon markkinoiden vapauttamisen kaikki seuraukset yhtymälle, sekä positiiviset että negatiiviset. Tämä sulkee pois uudet investoinnit, elleivät ne ole selkeästi korvaavia investointeja. Lisäksi komissio katsoo, että uudet investoinnit alalla ovat markkinoiden toiminnan kannalta olennaisia, minkä vuoksi hukkakustannusten perusteella maksettavien korvausten ei tulisi estää niiden toteuttamista.
(353)
Hukkakustannusten analyysimenetelmän 3.4 kohdan mukaan tuensaajat eivät saa peruuttaa sovittuihin investointeihin kohdennettuja määriä. Voimalan investointikustannuksia ei voi palauttaa millään muulla tavoin kuin käyttämällä voimalaa tai myymällä se hinnalla, joka ei saa olla korkeampi kuin ne tulot, jotka voimala voi saada myymällä tuottamansa sähkön markkinoilla. Energiantuottajat eivät myöskään voi yksipuolisesti peruuttaa ota tai maksa -tyyppisiä sopimuksia.
(354)
Hukkakustannusten analyysimenetelmän 3.5 kohdan perusteella voimaloihin tehtyihin investointeihin liittyvät hukkakustannukset eivät perustu kahdenvälisiin sopimuksiin. Näin ollen ei ole tarpeen tarkistaa, johtuvatko kustannukset takeista, jotka sitovat kahta samaan yhtymään kuuluvaa yritystä. Ota tai maksa -sopimuksiin liittyvät hukkakustannukset eivät sido samaan yhtymään kuuluvia yrityksiä.
(355)
Puolan viranomaiset ovat esittäneet hukkakustannusten analyysimenetelmän 3.6 kohdan mukaisesti luettelon kustannuksista, jotka korvauksella on tarkoitus kattaa siinä tapauksessa, että kustannuksia ei voida kattaa voimalan tuloilla. Analysoituaan nämä kustannukset komissio on tullut siihen tulokseen, että korvaukset eivät ylitä määriä, jotka tarvitaan kattamaan investoinneista saatavien tulojen vajaus uusien omaisuuserien käyttöaikana sekä tarvittaessa kohtuullinen voittomarginaali. Korvauksen enimmäismäärän laskemisessa otetaan huomioon useita taloudellisia olettamuksia, joihin kuuluu erityisesti markkinoilla vallitseva perushinta eli hinta, jonka Puolan markkinoilla toimintansa aloittava toimija olisi valmis maksamaan. Tässä yhteydessä oletetaan, että uusi toimija käyttäisi pääasiallisena energialähteenä hiiltä. Komissio on tarkistanut tämän olettamuksen paikkansapitävyyden Puolan energia-alalla tehtyjen uusien investointien yhteydessä käytettäviä energialähteitä koskevien nykysuuntausten perusteella. Se on myös tarkistanut, riittävätkö Puolan hiilivarannot turvaamaan tämän suuntauksen jatkuvuuden. Jos todellinen markkinahinta on alempi kuin ennakoitu markkinoiden perushinta, korvauksen laskemisessa käytetään markkinoiden perushintaa. Komissio katsoo, että tässä hukkakustannusten korvausten laskentatavassa, joka on samanlainen kuin sen vakituisesti käyttämä laskentatapa (76), otetaan huomioon investoinnin todelliset taloudelliset kustannukset. Ota tai maksa -sopimusten perusteella maksettavat korvaukset on laskettu ottaen huomioon sopimuksiin todellisuudessa kirjatut määrät sekä paras mahdollinen arvio hinnanmuutoksista.
(356)
Hukkakustannusten analyysimenetelmän 3.7 kohdan mukaisesti korvauksen laskentamenetelmässä otetaan huomioon kyseisestä varallisuudesta saatavat tulot. Korvauksen enimmäismäärä on määrä, josta on vähennetty varallisuuden avulla aiemmin saadut ja investointikustannusten kattamiseen käytettävissä olevat tulot sekä tulot, jotka voimala on saanut vuodesta 2007 pitkäaikaisen sähkönhankintasopimuksen voimassaolon päättymiseen asti ja jotka ovat käytettävissä investointikustannusten kattamiseen. Kaikki nämä tulot otetaan huomioon pitkäaikaisen sähkönhankintasopimuksen tekemisajankohdasta alkaen, ja 1 päivästä toukokuuta 2004 alkaen myönnetty valtiontuki sisältyy vähennettäviin määriin kokonaisuudessaan.
(357)
Hukkakustannusten analyysimenetelmän 3.8 kohdan mukaan korvausten enimmäismääristä vähennetään asianomaisille varallisuuserille aiemmin myönnetyn tuen arvo ja etenkin investointituen arvo.
(358)
Hukkakustannusten analyysimenetelmän 3.9 kohdan mukaan hukkakustannusten laskemisessa otetaan asianmukaisella tavalla huomioon sähkön todellinen hintakehitys. Korvausten määräaikaisissa tarkistuksissa otetaan huomioon korvauksen enimmäismäärän laskemiseen käytetyn ennakoidun sähkönhinnan ja todellisen sähkönhinnan väliset erot. Ota tai maksa -sopimuksen perusteella todellisuudessa maksettavan korvauksen määrän laskemisessa otetaan huomioon todellisuudessa käytetyn kaasun määrä ja tämän raaka-aineen todellinen hinta, mutta myös yrityksen tuottaman sähkön myyntihinta.
(359)
Hukkakustannusten analyysimenetelmän 3.10 kohdan mukaisesti korvauksen enimmäismäärän laskemisessa otetaan huomioon kustannukset, jotka on katettu ennen kuin direktiivi 96/92/EY tuli voimaan Puolassa.
(360)
Hukkakustannusten analyysimenetelmän 3.11 kohdan mukaisesti korvaukset on laskettu valtion kannalta taloudellisimman ratkaisun perusteella. Niiden omaisuuserien osalta, joiden rakentaminen oli aloitettu ennen kuin Puola liittyi Euroopan unioniin mutta joita ei ollut saatu valmiiksi ennen liittymispäivää, Puolan viranomaiset ovat osoittaneet, että korvausten enimmäismäärän laskemisessa on käytetty kahdesta seuraavasta vaihtoehdosta edullisempaa: rakennustöiden loppuun saattaminen ja uuden omaisuuserän käyttö tulojen hankkimiseen tai rakennustöiden keskeyttäminen. Myös ota tai maksa -sopimuksiin liittyvien hukkakustannusten korvausjärjestelmä on laadittu siten, että se kannustaisi energiantuottajia todella käyttämään voimalaa, niin että hukkakustannusten kokonaismäärä vähenisi sen sijaan, että ne lopettaisivat energiantuotannon ja maksaisivat sen vuoksi koko rangaistussakon, mikä johtaisi paljon suurempiin hukkakustannuksiin. Komissio on analysoinut useita Puolan viranomaisten esittämiä vaihtoehtoja arvioidakseen, missä määrin mainittu järjestelmä vähentää korvausten kokonaismäärää. Jos ota tai maksa -sopimuksen perusteella tilattavan kaasun määrä neuvotellaan uudelleen ja sitä vähennetään korvausjärjestelmän voimassaoloaikana, myös maksettavien korvausten määrä vähenee vastaavasti.
(361)
Hukkakustannusten analyysimenetelmän 3.12 kohdan mukaisesti korvauksia maksetaan vuoteen 2027 asti. Hukkakustannusten analyysimenetelmän 3.12 kohdan mukaan ”kustannuksia, joita joillekin yrityksille voi aiheutua direktiivin 96/92/EY 26 artiklassa hahmotellun ajan (18 päivä helmikuuta 2006) jälkeen, ei periaatteessa voida katsoa käytettyjen analysointimenetelmien mukaisiksi hukkakustannuksiksi”. Hukkakustannusten analyysimenetelmän alaviitteessä 5 komissio kuitenkin toteaa, että ”on selvää, että investoinnit, joita ei saada takaisin tai jotka eivät ole taloudellisesti kannattavia sähkön sisämarkkinoiden vapauttamisen takia, voidaan katsoa näiden analysointimenetelmien mukaisiksi hukkakustannuksiksi silloinkin kun investointien odotettavissa oleva kesto ulottuu vuoden 2006 jälkeiselle ajalle. Lisäksi sitoumuksia tai takeita, joiden voimassaoloa on jatkettava 18 päivän helmikuuta 2006 jälkeen ympäristönsuojeluun, henkilöiden turvallisuuteen, työntekijöiden sosiaaliseen suojeluun tai sähköverkon turvallisuuteen liittyvien huomattavien riskien takia, voidaan asianmukaisesti perustelluissa tapauksissa kuitenkin katsoa näiden analysointimenetelmien mukaisiksi hukkakustannuksiksi”.
(362)
Laissa tarkoitetut hukkakustannukset liittyvät kiinteästi voimaloihin tehtyihin investointeihin, joita ei ole mahdollista saada takaisin sähkön sisämarkkinoiden vapauttamisen vuoksi. Tämä koskee myös ota tai maksa -sopimuksia, jotka on tehty erityisesti sen varmistamiseksi, että pitkäaikaisen sähkönhankintasopimuksen tehneet voimalat saavat sopimuksessa määrätyn määrän sähköä. Edellä mainitun alaviitteen 5 mukaisesti komissio voi pidentää korvausten maksuaikaa yli määräajan, jos se katsoo, että tämä on tapaukseen liittyvien olosuhteiden nojalla perusteltua.
(363)
Komissio kiinnittää huomiota siihen, että tarkastelun kohteena ovat voimaloihin tehdyt investoinnit. Tällaiset investoinnit ovat erityisen pitkäaikaisia (15:stä jopa 30 vuoteen), minkä vuoksi sähkön hinnanvaihtelut ovat niiden kannalta erityisen merkittäviä. Hinnanvaihteluja taas on vaikea ennustaa, varsinkin siirryttäessä täysin vapautetuille markkinoille. Tällaisten investointien kustannuksia ei ole mahdollista saada takaisin, jos sähkön hinta on alempi kuin voimalaa rakennettaessa on arvioitu.
(364)
Näin ollen komissio katsoo, että samoin kuin aiemmissa, Kreikkaa (77) ja Portugalia (78) koskevissa asioissa, hukkakustannusten analyysimenetelmän alaviitettä 5 voidaan soveltaa näihin konkreettisiin hukkakustannuksiin ja että sen perusteella korvauksia voidaan myöntää vielä vuoden 2006 jälkeen, kunnes pitkäaikaisten sähkönhankintasopimusten alkuperäinen voimassaoloaika päättyy.
(365)
Edellä esitetyn perusteella komissio katsoo, että laki täyttää hukkakustannusten analyysimenetelmän 3.1-3.12 kohdassa vahvistetut kriteerit. Hukkakustannusten perusteella maksettavien korvausten enimmäismäärät eivät ylitä analyysimenetelmän perusteella sallittua enimmäismäärää. Analyysimenetelmän määräysten perusteella niitä on näin ollen pidettävä tukikelpoisina.
(366)
Komissio on tutkinut, täyttääkö tuki hukkakustannusten analyysimenetelmän 4.1-4.6 kohdassa määritellyt edellytykset.
(367)
Hukkakustannusten analyysimenetelmän 4.1 kohdan mukaisesti korvausten enimmäismäärät on laskettu selkeästi määritettyjä ja yksilöityjä voimaloita ja ota tai maksa -sopimuksia varten. Maksetut korvaukset eivät ylitä näitä enimmäismääriä.
(368)
Hukkakustannusten analyysimenetelmän 4.2 kohdan mukaisesti korvausten todellisuudessa maksettavissa määrissä otetaan huomioon taloudellisten perustietojen todelliset muutokset, erityisesti sähkönhinnan ja ota tai maksa -sopimusten perusteella ostettavan kaasun määrän vaihtelut. Jos esimerkiksi sähkön hinta eroaa johdanto-osan 355 kappaleessa tarkoitetusta markkinoiden perushinnasta, todellisten korvausten määrää muutetaan vastaavasti. Samoin ota tai maksa -sopimuksiin perustuvien todellisten korvausten määrässä otetaan huomioon ne todelliset olosuhteet, joiden vallitessa energiantuottajat ostavat kaasua ja myyvät tuottamansa sähkön markkinoilla.
(369)
Hukkakustannusten analyysimenetelmän 4.3 kohdan mukaisesti Puolan viranomaiset ovat luvanneet esittää komissiolle vuosittain selvityksen lain täytäntöönpanosta.
(370)
Hukkakustannusten analyysimenetelmän 4.4 kohdan mukaisesti johdanto-osan 355 kappaleessa mainittu markkinoiden perushinta kasvaa ajan myötä huomattavasti, mikä johtaa tilanteeseen, jossa maksettavien korvausten määrää on tietyssä määrin alennettava. Komissio suhtautuu tähän myönteisesti.
(371)
Hukkakustannusten analyysimenetelmän 4.5 kohdan mukaisesti kullekin yritykselle maksettava korvausten enimmäismäärä määritetään etukäteen. Määrässä otetaan huomioon tuottavuuden kasvuun perustuvat tuensaajan tulevat voitot. Tukea koskevassa ilmoituksessa selitettiin erityisesti, millä tavoin hukkakustannusten laskemisessa otetaan huomioon erilaisten taloudellisten tekijöiden vaihtelut (näitä tekijöitä ovat mm. hinnat, markkinaosuudet sekä muut vastaavat jäsenvaltioiden mainitsemat tekijät, jotka mainitaan analyysimenetelmässä).
(372)
Hukkakustannusten analyysimenetelmän 4.6 kohdan mukaisesti Puolan viranomaiset ovat luvanneet olla myöntämättä lain edunsaajina olleille yrityksille minkäänlaista pelastamis- tai rakenneuudistustukea kymmenen vuoden ajan sen jälkeen kun yrityksille on suoritettu viimeinen maksu. Määräaika, joka eräiden yritysten osalta ulottuu vuoteen 2037, on tuen ainutkertaisuuden periaatteen mukainen siten kuin komissio tulkitsee periaatetta valtiontuesta vaikeuksissa olevien yritysten pelastamiseksi ja rakenneuudistukseksi annettujen yhteisön suuntaviivojen (79) 73 kohdassa. Komission näkemyksen mukaan tämä ratkaisu antaa riittävät takeet myös siitä, että hukkakustannusten analyysimenetelmän puitteissa ei tapahdu tuen asiatonta kasautumista.
(373)
Edellä esitetyn perusteella komissio katsoo, että laki täyttää hukkakustannusten analyysimenetelmän 4.1-4.6 kohdassa vahvistetut kriteerit. Hukkakustannusten perusteella suoritettavien korvausten maksujärjestelmä on näin ollen hukkakustannusten analyysimenetelmän mukainen.
(374)
Tämän perusteella komissio katsoo, että laki on hukkakustannusten analyysimenetelmän mukainen. Tukikelpoisten hukkakustannusten korvaamiseen tarkoitettu tuki täyttää hukkakustannusten analyysimenetelmässä vahvistetut kriteerit, ja sitä voidaan näin ollen pitää yhteismarkkinoille soveltuvana.
(375)
Lain edunsaajina olevilla energiantuottajilla oli hukkakustannusten analyysimenetelmän mukaisesti oikeus saada tukea 1 päivästä toukokuuta 2004. Laissa säädetään myöhemmin maksettavia korvauksia koskevasta järjestelmästä, mutta korvausten enimmäismäärää laskettaessa huomioon otetaan myös energiantuottajille aiemmin maksetut tuet. Lain liitteessä 2 määritelty korvauksen enimmäismäärä on määrä, josta on vähennetty varallisuuden avulla aiemmin saadut ja investointikustannusten kattamiseen käytettävissä olevat tulot. Kuten johdanto-osan 356 kappaleessa todetaan, 1 päivästä toukokuuta 2004 alkaen myönnetty valtiontuki sisältyy vähennettäviin määriin kokonaisuudessaan. Katsoessaan, että laki soveltuu yhteismarkkinoille, komissio samalla katsoo, että myös tuensaajien 1 päivästä toukokuuta 2004 saama tuki soveltuu yhteismarkkinoille.
7.2.3 Erikoistapaus: yritykset Dalkia Poznań Zespół Elektrociepłowni SA ja Electrabel Połaniec SA.
(376)
Kaksi pitkäaikaista sähkönhankintasopimusta, joiden toisina osapuolina olivat yritykset Dalkia Poznań Zespół Elektrociepłowni SA ja Electrabel Połaniec SA, päättyivät 31 päivänä joulukuuta 2006. Nämä voimalat eivät sen vuoksi kuulu lain soveltamisalaan. Koska lain soveltamisalan ulkopuolelle jäävät vain nämä kaksi pitkäaikaista sähkönhankintasopimusta, myöskään tämä päätös ei koske niitä, vaan komissio antaa näitä kahta yritystä koskevan erillisen päätöksen.
8. PÄÄTELMÄT
(377)
Komissio katsoo, että
a)
pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset ovat EY:n perustamissopimuksen 87 artiklan 1 kohdassa tarkoitettua valtiontukea, Żarnowiecka Elektrownia Gazowa Sp. z o.o.:n kanssa tehtyä pitkäaikaista sähkönhankintasopimusta lukuun ottamatta, eikä tämä valtiontuki sovellu yhteismarkkinoille;
b)
laissa säädetään EY:n perustamissopimuksen 87 artiklan 1 kohdassa tarkoitetusta valtiontuesta, joka soveltuu yhteismarkkinoille perustamissopimuksen 87 artiklan 3 kohdan c alakohdan nojalla.
(378)
Kuten 7.1.1 kohdassa todetaan, pitkäaikaisiin sähkönhankintasopimuksiin sisältyvä valtiontuki perustuu pääasiassa siihen, että PSE sitoutuu ostamaan tietyn määrän sähköä hintaan, joka kattaa kaikki sen tuottamisesta aiheutuneet kustannukset.
(379)
Koska tällainen valtiontuki on perustamissopimuksen määräysten vastainen, sen myöntäminen on lopetettava. Koska taattua hankintamäärää ja kustannusten kattamista koskevat määräykset muodostavat pitkäaikaisten sähkönhankintasopimusten olennaisen sisällön, komissio katsoo, että valtiontuen myöntäminen voidaan lopettaa ainoastaan irtisanomalla pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset.
(380)
Komissio toteaa, että pitkäaikaisten sähkönhankintasopimusten irtisanominen ja erityisesti sopimusten irtisanomista koskevien edellytysten määrittäminen vaatii sopimuspuolilta paljon työtä. Komissio katsoo, että tätä varten on varattava riittävästi aikaa, jotta sähkön toimitusvarmuus voidaan turvata ja jotta Puolassa voidaan siirtyä täysin vapautetuille markkinoille suotuisissa olosuhteissa. Nämä tavoitteet ovat myös yhteisön edun mukaisia.
(381)
Valmistellessaan lakia kansallisen lainsäädäntöprosessin mukaisesti Puolan viranomaiset pyysivät kaikilta asianomaisilta tahoilta kommentteja pitkäaikaisten sähkönhankintasopimusten vapaaehtoiseen irtisanomiseen liittyvistä teknisistä kysymyksistä. Kommenttien perusteella laissa asetetaan pitkäaikaisten sähkönhankintasopimusten irtisanomista koskevien sopimusten tekemiselle määräaika, joka umpeutuu 150 päivää lain voimaantulon jälkeen eli 1 tammikuuta 2008. Komissio katsoo, että tämä määräaika soveltuu myös tämän päätöksen perusteella tapahtuvaan pitkäaikaisten sähkönhankintasopimusten irtisanomiseen. Komissio katsoo, että lain 5 §:n mukaisesti pitkäaikaisten sähkönhankintasopimusten irtisanominen tapahtuu käytännössä lain voimaantuloa seuraavien 210 päivän jälkeisen kuukauden ensimmäisenä päivänä (1 päivänä huhtikuuta 2008).
(382)
Sen perusteella, mitä esitetään johdanto-osan 356 ja 375 kappaleessa, 1 päivän toukokuuta 2004 jälkeen myönnetty tuki kuuluu lain soveltamisalaan ja soveltuu näin ollen yhteismarkkinoille.
(383)
Żarnowiecka Elektrownia Gazowa Sp. z o.o.:n osalta komissio katsoo, että tämä voimala ei ole saanut valtiontukea pitkäaikaisten sähkönhankintasopimusten perusteella.
(384)
Tämä päätös ei koske Dalkia Poznań Zespół Elektrociepłowni SA:n ja Electrabel Połaniec SA:n kanssa tehtyjä pitkäaikaisia sähkönhankintasopimuksia. Komissio antaa näitä kahta yritystä koskevan erillisen päätöksen,
ON TEHNYT TÄMÄN PÄÄTÖKSEN:
1 artikla
1. Pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset, joiden sopimuspuolia ovat Polskie Sieci Elektroenergetyczne SA ja energiantuottajille pitkäaikaisten sähkönhankintasopimusten ennenaikaisen irtisanomisen vuoksi aiheutuvien kustannusten kattamisesta annetun lain, jäljempänä ’laki’, liitteessä 1 mainitut yritykset, ovat energiantuottajille myönnettyä, EY:n perustamissopimuksen 87 artiklan 1 kohdassa tarkoitettua valtiontukea siitä alkaen, kun Puola liittyy Euroopan unioniin.
2. Edellä 1 kohdassa tarkoitettu valtiontuki on myönnetty sääntöjenvastaisesti eikä se näin ollen sovellu yhteismarkkinoille.
2 artikla
1. Puolan on sanottava irti 1 kohdassa tarkoitetut pitkäaikaiset sähkönhankintasopimukset.
2. Pitkäaikaisten sähkönhankintasopimusten irtisanomista koskevat sopimukset on tehtävä 1 päivään tammikuuta 2008 mennessä ja niiden on tultava voimaan viimeistään 1 päivänä huhtikuuta 2008.
3 artikla
Polskie Sieci Elektroenergetyczne SA:n ja Żarnowiecka Elektrownia Gazowa sp. z o.o.:n välillä tehty pitkäaikainen sähkönhankintasopimus ei ole EY:n perustamissopimuksen 87 artiklan 1 kohdassa tarkoitettua valtiontukea.
4 artikla
1. Laissa säädetyt korvaukset ovat EY:n perustamissopimuksen 87 artiklan 1 kohdassa tarkoitettua valtiontukea, joka on myönnetty lain liitteessä 2 mainituille energiantuottajille.
2. Edellä 1 kohdassa tarkoitettu valtiontuki soveltuu yhteismarkkinoille hukkakustannusten analyysimenetelmän mukaisesti.
3. Laissa säädetystä korvauksen enimmäismäärästä on vähennettävä kaikki varallisuuden avulla pitkäaikaisten sähkönhankintasopimusten perusteella saadut tulot, jotka ovat käytettävissä investointikustannusten kattamiseen.
5 artikla
1. Puolan viranomaisten on ilmoitettava komissiolle 31 päivään tammikuuta 2008 mennessä kaikista tämän päätöksen täytäntöönpanoa varten toteuttamistaan toimenpiteistä.
2. Puolan viranomaisten on toimitettava komissiolle vuosittain selvitys lain toimeenpanosta.
6 artikla
Tämä päätös on osoitettu Puolan tasavallalle.
Tehty Brysselissä 25 päivänä syyskuuta 2007.